Vicipaedia lawiki https://la.wikipedia.org/wiki/Vicipaedia:Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicipaedia Disputatio Vicipaediae Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Porta Disputatio Portae Adumbratio Disputatio Adumbrationis TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 2756 3988607 3886431 2026-09-16T20:16:42Z Demetrius Talpa 81729 /* Urbes */ 3988607 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Ontario (discretiva)}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Niagara Falls- Horseshoe Falls (3).jpg|200px|thumb|Aquae cadentes Niagarenses]] '''Ontario''' {{victio|Ontario|onis|f}}<ref>Vide [[nomen proprium|nomina biologica]] [[asteraceae]] ''[[Symphyotrichum ontarionis|Symphyotrichi ontarionis]]'' (''[[Aster ontarionis|Asterae ontarionis]]''), [[Annelidae|annelidi]] ''[[Rhyacodrilis ontarionis]],'' [[Coleoptera|coleopteri]] ''[[Agabus fuscipennis|Agabi fuscipennis]] ontarionis,'' et [[Parasitismus|parasiti]] ''[[Baryodma ontarionis]].''</ref><ref>Latine et "Ontarium": vide hoc [[Civitas Vaticana|Civitatis Vaticanae]] documentum: http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS%2007%20[1915]%20-%20ocr.pdf (... in Ontarii provincia Canadensi ...)</ref> est provincia [[Canada]]e. Provinciae urbs maxima et caput est [[Torontum]]. == Urbes == * [[Hamiltonia]] * Londinium * [[Ottava]] * Regiopolis * [[Sinus Tonitralis]] *S. Mariae Cadit (Canada) *[[Torontum]], olim Eboracum (Anglice: York) == Flumina == *[[Ottavia (flumen)|Ottavia]] * [[Sancti Laurentii Flumen]] == Lacus == * [[Lacus Magni]] *Lacus Alimibegouecus (Anglice: Nipigon) == Sententia == "Ut incepit fidelis sic permanet" ([[Anglice]]: ''Loyal she began, loyal she remains''). ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== [[Fasciculus:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|[[Aestas]] in [[Sandbanks Reservatio Provincialis|Sandbanks Reservatione Provinciali]] prope [[Andiatrocus lacus|Andiatrocum Lacum]] (Ontarionem Lacum)]] [[Fasciculus:Escarpment at Bruce Peninsula.JPG|thumb|[[Niagara Vallum]] (rupes) in [[Bruce Paeninsula]].]] * Baskerville, Peter A. [[2005]]. ''Sites of Power: A Concise History of Ontario.'' Oxford University Press. (Editio prima est ''Ontario: Image, Identity and Power,'' 2002). [http://www.h-net.msu.edu/reviews/showrev.cgi?path=112191064889930 Commentarius de libro.] * {{cite book |last =Beckett |first = Harry |year = 2001|title = Ontario |url =http://books.google.ca/books?id=9Jx0lQMN53sC&lpg=PA1&dq=Ontario&pg=PA1#v=onepage&q&f=true |publisher=Weigl |isbn=189699085 }} * ''Celebrating One Thousand Years of Ontario's History: Proceedings of the Celebrating One Thousand Years of Ontario's History Symposium, April 14, 15, and 16, 2000.'' [[2000]]. Ontario Historical Society. * Chambers, Lori, et Edgar-Andre Montigny, eds. [[2000]]. ''Ontario Since Confederation: A Reader.'' * {{cite book |last1 = Montigny|first1 = Edgar-André |first2= Anne Lorene |last2= Chambers, |year = 2000|title = Ontario since Confederation : a reader|url =http://books.google.ca/books?id=oSfenc15ISUC&lpg=PA3&dq=Ontario&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher= University of Toronto Press|isbn= 0802044441 }} * {{cite book |last = White|first =Randall |year =1985 |title = Ontario, 1610-1985 : a political and economic history |url =http://books.google.ca/books?id=i_H444blkDgC&lpg=PP1&dq=Ontario&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Dundurn Press |isbn=0919670989 }} ==Nexus externus== {{CommuniaCat|Ontario|Ontarionem}} {{Provinciae et territoria Canadae}} [[Categoria:Nova Francia]] [[Categoria:Ontario|!]] [[Categoria:Condita 1867]] {{Myrias|Geographia}} ajng2rt6ivnr8zev0nkul00vcy92188 3988608 3988607 2026-09-16T20:18:09Z Demetrius Talpa 81729 /* Urbes */ 3988608 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Ontario (discretiva)}} {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Niagara Falls- Horseshoe Falls (3).jpg|200px|thumb|Aquae cadentes Niagarenses]] '''Ontario''' {{victio|Ontario|onis|f}}<ref>Vide [[nomen proprium|nomina biologica]] [[asteraceae]] ''[[Symphyotrichum ontarionis|Symphyotrichi ontarionis]]'' (''[[Aster ontarionis|Asterae ontarionis]]''), [[Annelidae|annelidi]] ''[[Rhyacodrilis ontarionis]],'' [[Coleoptera|coleopteri]] ''[[Agabus fuscipennis|Agabi fuscipennis]] ontarionis,'' et [[Parasitismus|parasiti]] ''[[Baryodma ontarionis]].''</ref><ref>Latine et "Ontarium": vide hoc [[Civitas Vaticana|Civitatis Vaticanae]] documentum: http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS%2007%20[1915]%20-%20ocr.pdf (... in Ontarii provincia Canadensi ...)</ref> est provincia [[Canada]]e. Provinciae urbs maxima et caput est [[Torontum]]. == Urbes == * [[Hamiltonia]] * Londinium * [[Ottava]] * Regiopolis * [[Sinus Tonitralis]] *S. Mariae Cadit (Canada) *[[Torontum]], olim Eboracum (Anglice: York) * [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] == Flumina == *[[Ottavia (flumen)|Ottavia]] * [[Sancti Laurentii Flumen]] == Lacus == * [[Lacus Magni]] *Lacus Alimibegouecus (Anglice: Nipigon) == Sententia == "Ut incepit fidelis sic permanet" ([[Anglice]]: ''Loyal she began, loyal she remains''). ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== [[Fasciculus:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|[[Aestas]] in [[Sandbanks Reservatio Provincialis|Sandbanks Reservatione Provinciali]] prope [[Andiatrocus lacus|Andiatrocum Lacum]] (Ontarionem Lacum)]] [[Fasciculus:Escarpment at Bruce Peninsula.JPG|thumb|[[Niagara Vallum]] (rupes) in [[Bruce Paeninsula]].]] * Baskerville, Peter A. [[2005]]. ''Sites of Power: A Concise History of Ontario.'' Oxford University Press. (Editio prima est ''Ontario: Image, Identity and Power,'' 2002). [http://www.h-net.msu.edu/reviews/showrev.cgi?path=112191064889930 Commentarius de libro.] * {{cite book |last =Beckett |first = Harry |year = 2001|title = Ontario |url =http://books.google.ca/books?id=9Jx0lQMN53sC&lpg=PA1&dq=Ontario&pg=PA1#v=onepage&q&f=true |publisher=Weigl |isbn=189699085 }} * ''Celebrating One Thousand Years of Ontario's History: Proceedings of the Celebrating One Thousand Years of Ontario's History Symposium, April 14, 15, and 16, 2000.'' [[2000]]. Ontario Historical Society. * Chambers, Lori, et Edgar-Andre Montigny, eds. [[2000]]. ''Ontario Since Confederation: A Reader.'' * {{cite book |last1 = Montigny|first1 = Edgar-André |first2= Anne Lorene |last2= Chambers, |year = 2000|title = Ontario since Confederation : a reader|url =http://books.google.ca/books?id=oSfenc15ISUC&lpg=PA3&dq=Ontario&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher= University of Toronto Press|isbn= 0802044441 }} * {{cite book |last = White|first =Randall |year =1985 |title = Ontario, 1610-1985 : a political and economic history |url =http://books.google.ca/books?id=i_H444blkDgC&lpg=PP1&dq=Ontario&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Dundurn Press |isbn=0919670989 }} ==Nexus externus== {{CommuniaCat|Ontario|Ontarionem}} {{Provinciae et territoria Canadae}} [[Categoria:Nova Francia]] [[Categoria:Ontario|!]] [[Categoria:Condita 1867]] {{Myrias|Geographia}} 1egodrxxv50ds3vahg0xufc1trldvo5 0 2904 3988641 3884568 2026-09-16T22:18:46Z Demetrius Talpa 81729 3988641 wikitext text/x-wiki {{latinitas}}[[Fasciculus:Great Lakes Lake Huron.png|thumb|Lacus Huronum ([[Caeruleus Berolinus|caeruleus berolinus]] pictus) et ceteri Lacus Magni]] '''Lacus Huronum'''<ref>"Lacus Magnus Huronum, ''le grand Lac des Hurons'', aliàs Mare Dulce Huronum": {{Creanda|de|Johannes Luyts|Ioannes Luyts}}, ''Introductio ad geographiam novam et veterem'' (1692) {{Google Books|cYI9AAAAcAAJ|p. 701}}; "Huronum Lacus, Huronum Mare Dulce": ''Dictionnaire géographique universel'' (1701) {{Google Books|P3BiAAAAcAAJ|p. 533}}</ref> est unus e [[Lacus Magni|lacubus magnis]] in [[Michigania]] et [[Ontario]]ne. Lacus Huronum in duas partes divisum est insulis et paeninsulis, quarum boreorientalis minor [[Sinus Georgianus]] ('"Georgian Bay") nominatur. Cum [[lacus Ilinorum|lacu Ilinorum]] freto [[Mackinac]] coniunctum est; sensu hydrographico lacus Huronum (cum sinu Georgiano) et lacus Ilinorum (cum [[sinus Viridis|sinu Viridi]], "Green Bay") unus lacus figurae complexae est, sed duobus lacuum nominibus partes eius semper nominantur. [[Flumen Sanctae Clarae]] aquam e lacu Huronum in [[lacus Sanctae Clarae|lacum Sanctae Clarae]] aufert. == Pactio Magnorum Lacuum == Anno [[2005]], civitates [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[Ohium]], [[Michigania]], [[Novum Eboracum]], [[Pennsilvania]], [[Illinoesia]], [[Indiana]], [[Visconsinia]], et [[Minnesota]], et [[Ontario]] provincia Canadiensis Pactionem Sustinendarum Opum Aquariarum Magnorum Lacuum et Pelvis Fluminis Sancti Laurentii (''Great Lakes–St. Lawrence River Basin Sustainable Water Resources Compact'') sanxerunt, quam Praeses [[Georgius W. Bush]] [[lex|legem]] mense Septembri [[2008]] fecit. Pactio, ratio internationalium [[ius|iurum]] aquariorum gerendorum a Consilio Magnorum Lacuum (''Great Lakes Commission''), deductionem [[aqua]]e ex Magnis Lacubus ad civitates remotas obstare intendit, et normas usurpandi conservandique praescribit. Ambae maiores factiones politicae pactionem fulciunt, a [[Senator (CFGA)|Senatore]] [[Georgius Voinovich|Georgio Voinovich]] (R-OH) et Gubernatore [[Jennifer Granholm]] (D-MI) promotae, sed ob siccitates frequentis et paucitatem aquae, populo in civitatibus meridio-occidentalibus [[CFA|Civitatum Foederatarum]] non grata est. == Notae == <div class="references-small"><references /></div> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Lake Huron|lacum Huronum}} {{fontes geographici}} {{LacusMagni}} {{DEFAULTSORT:Huronum, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Lacus Michiganiae]] {{Myrias|Geographia}} n9ns8ghm5jc0hdt6tczd7b1h89vj7x5 0 2905 3988610 3983674 2026-09-16T20:28:03Z Demetrius Talpa 81729 3988610 wikitext text/x-wiki {{L}}[[Fasciculus:Great_Lakes_Lake_Erie.png|thumb|Lacus Erieus ([[Caeruleus Berolinus|caeruleo berolino]] pictus) et alii [[Lacus Magni]].]] '''Lacus Erieus'''<ref>"Lacus Erieus": [[Ioannes Luyts]], ''Introductio ad geographiam novam et veterem'' (1692) {{Google Books|cYI9AAAAcAAJ|p. 701}}; "Erieus Lacus": ''Dictionnaire géographique universel'' (1701) {{Google Books|P3BiAAAAcAAJ|p. 407}}.</ref> [[area (geometria)|area]] [[superficies|superficiali]] est quartus a maximo [[lacus|lacu]] ex quinque [[Lacus Magni|Lacubus Magnis]] in [[America Septentrionalis|America Septentrionali]] et undecimus a maximo in omne [[tellus|orbe terrarum]].<ref name="Factmonster list">[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World] (Magni Orbis Terrarum Lacus), apud Factmonster.com.</ref> Lacus [[capacitas et volumen|volumine]] [[aqua]]e est maxime [[meridies|meridianus]], maxime humilis, minimusque Magnorum Lacuum.<ref name="GLIN F&F">[http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html Lake Erie – Facts and Figures], ''Great Lakes Information Network.''</ref><ref>[http://www.factmonster.com/ce6/us/A0817584.html Erie, Lake], ''Factmonster.com.''</ref> Finitur ad [[septentrio]]nes ab [[Ontario]]ne [[Provinciae et territoria Canadae|provincia Canadiensi]], ad meridiem ab [[Ohium|Ohio]], [[Pennsilvania]], et [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] in [[Civitatum Foederatarum civitas|civitatibus]] [[Civitates Foederatae|Civitatum Foederatarum]], et ad [[occidens|occidentem]] a [[Civitatum Foederatarum civitas|civitate]] [[Michigania]]. [[Fasciculus:Lake Erie NASA.jpg|thumb|upright=0.8|left|Despectus in Lacum Erieum ex [[satelles|satellite]] anno [[2007]]. [[Photographema]] ex [[NASA]].]] Lacus appellatur ex [[tribus Eria|tribu Eria]]{{convertimus}} [[Indi Americani|Indianorum Americanorum]] qui secundum eius [[litus]] meridianum olim [[habitatio|habitabant]].<ref name="GLIN F&F"/> [[Detroitum (flumen)|Detroitum]] flumen in lacum Erieum aquam Lacuum Magnorum superiorum affert; [[Niagara]] est flumen unicum, quod e lacus Erieo eam in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] aufert. Effluvium e lacu [[vis hydroelectrica|vim hydroelectricam]] [[Canada]]e [[Civitates Foederatae|Civitatibusque Foederatis]] praebet, cum ingentes apud [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas Cadentis Niagarenses]] turbines verset.<ref name=twsZ54>{{cite news |title= From Honeymoon City to Hydro City |publisher= ''CBC Digital Archives'' |date= 25 Augusti [[1957]] |url= http://archives.cbc.ca/science_technology/energy_production/topics/1750-11987/ |accessdate= 2011-01-26 }}.</ref> Chad Fraser, [[scriptor]] Canadiensis, in [[liber (litterae)|libro]] ''Lake Erie Stories,'' [[regio]]nem verbis exsequitur "refugium apricissimum, paene [[zona tropica|tropicum]]."<ref>[[Anglice]] "sun-drenched, nearly tropical retreat."</ref><ref name=twsZ31>{{cite news |author= The Windsor Star |title= Author's imagination stoked by Lake Erie tales |publisher= ''Canada.com'' |date= 24 Novembris [[2008]] |url= http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=23d49fb1-6607-4bc3-b282-5c69a645659d |accessdate= 2011-01-26 }}.</ref> [[Margarita Atwood]], scriptor [[mythistoria]]rum et [[poeta]], lacum sic describit: "Magnus, planus, pulcher, rabiebus inexspectatis obnoxius, locis languidis praeditus—sicut [[oculus|oculi]] [[Robertus Mitchum|Roberti Mitchum]]."<ref name=twsX312a>{{cite news |author= Margaret Atwood |title= On Lake Erie's demise |publisher= ''The Star'' |date= 19 Ianuarii [[2008]] |url= http://www.thestar.com/SpecialSections/EarthHour/article/294693 |accessdate= 2011-01-24 }}.</ref> == Pactio Magnorum Lacuum == [[Fasciculus:Frozen Lake Erie.jpg|thumb|Lacus Erieus [[hiems|hieme]] visus.]] Anno [[2005]] civitates [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[Ohium]], [[Michigania]], [[Novum Eboracum]], [[Pennsilvania]], [[Illinoesia]], [[Indiana]], [[Visconsinia]], et [[Minnesota]], et [[Ontario]] provincia Canadiensis Pactionem Sustinendarum Opum Aquariarum Magnorum Lacuum et Pelvis Fluminis Sancti Laurentii (''Great Lakes–St. Lawrence River Basin Sustainable Water Resources Compact'') sanxerunt, quam Praeses [[Georgius W. Bush]] [[lex|legem]] Septembri [[2008]] fecit. Pactio, ratio internationalium [[ius|iurum]] aquariorum gerendorum a Consilio Magnorum Lacuum (''Great Lakes Commission''), deductionem [[aqua]]e ex Magnis Lacubus ad civitates remotas obstare intendit, et normas usurpandi conservandique praescribit. Ambae maiores factiones politicae pactionem fulciunt, a [[Senator (CFA)|Senatore]] [[Georgius Voinovich|Georgio Voinovich]] (R-OH) et [[gubernator|Gubernatore]] [[Jennifer Granholm]] (D-MI) promotae, sed ob [[siccitas|siccitates]] frequentis et paucitatem aquae, populo in civitatibus meridio-occidentalibus Civitatum Foederatarum non grata est. == Urbes notabiles == Maximae [[Urbs|urbes]] secundum litus lacus sitae sunt * [[Ashtabula]] * [[Buffalo]] * [[Cleveland]] * [[Leamington]] * [[Portus Colborneus]] * [[Sandusky]] * [[Sanctus Thomas (urbs Ontarionis)]]<!--aut alia urbs?--> * [[Toletum]] {{Panorama |image = File:Presque Isle Lake Panorama.jpg |caption = Despectus [[panorama|panoramicus]] in Lacum Erieum ex Litore Septimo ([[Anglice]] ''Waterworks Beach'') in [[Vivarium Civitatis Presque Isle|Vivario Civitatis Presque Isle]] (''Presque Isle State Park'') in [[Comitatus Erie (Pennsilvania)|Comitatu Erieo]] [[Pennsilvania]]e. |height = 100 }} {{NexInt}} * [[Canalis Eriensis]] == Notae == <references/> == Bibliographia == * Assel, R. A. [[1983]]. ''Lake Erie regional ice cover analysis: preliminary results.'' NOAA Technical Memorandum ERL GLERL 48. Ann Arbor Michiganiae: U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, Environmental Research Laboratories, Great Lakes Environmental Research Laboratory. * Bolsenga, S. J., et Charles E. Herdendorf, eds. [[1993]]. ''Lake Erie and Lake St. Clair Handbook.'' Detroiti: Wayne State University Press. ISBN 0-8143-2470-3. * Fraser, Chat. [[2008]]. ''Lake Erie Stories: Struggle and Survival on a Freshwater Ocean.'' Dundum. ISBN 978-1-55002-782-2. * McGucken, William. [[2000]]. ''Lake Erie Rehabilitated: Controlling Cultural Eutrophication, 1960s–1990s.'' Acroniae: University of Akron Press. ISBN 1-884836-57-7. * Saylor, J. H., et G. S. Miller. [[1983]]. ''Investigation of the currents and density structure of Lake Erie.'' NOAA Technical Memorandum ERL GLERL 49. Ann Arbor Michiganiae: U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, Environmental Research Laboratories, Great Lakes Environmental Research Laboratory. == Nexus externus == {{CommuniaCat|Lake Erie|Lacum Eriarum}} {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20120204103544/http://www.middlebass2.org/LakeErieIslands.shtml Directrix Insularum Lacus Eriarum.] * [https://web.archive.org/web/20190619215144/http://www.middlebass2.org/IslandsInLakeErie.PDF Quot insulae in Lacu Eriarum adsunt?] * [http://www.epa.gov/glnpo/atlas/index.html Atlas Magnorum Lacuum EPA.] * [https://web.archive.org/web/20080511230142/http://www.coastwatch.msu.edu/ Vigilia Litoris Magnorum Lacuu.m] * [http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/erie.html Bathymetria Lacus Eriarum apud Nationalem Geophysicam Informationum Sedem.] * [https://web.archive.org/web/20110119163114/http://www.slate.com/blogs/blogs/trending/archive/2010/12/16/frozen-lighthouse-on-lake-erie-captivates-world-video.aspx Pellicula phari glaciati apud ''Slate Magazine.''] {{LacusMagni}} {{DEFAULTSORT:Erieus, lacus}} [[Categoria:Canalis Eriensis]] [[Categoria:Fines Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Novi Eboraci]] [[Categoria:Lacus Ohii]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] {{Myrias|Geographia}} 0pww02l0gax8gf8mvhtomcnzjy5cq7e 3988650 3988610 2026-09-16T23:14:23Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: -[[Categoria:Fines Civitatum Foederatarum]]; +[[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988650 wikitext text/x-wiki {{L}}[[Fasciculus:Great_Lakes_Lake_Erie.png|thumb|Lacus Erieus ([[Caeruleus Berolinus|caeruleo berolino]] pictus) et alii [[Lacus Magni]].]] '''Lacus Erieus'''<ref>"Lacus Erieus": [[Ioannes Luyts]], ''Introductio ad geographiam novam et veterem'' (1692) {{Google Books|cYI9AAAAcAAJ|p. 701}}; "Erieus Lacus": ''Dictionnaire géographique universel'' (1701) {{Google Books|P3BiAAAAcAAJ|p. 407}}.</ref> [[area (geometria)|area]] [[superficies|superficiali]] est quartus a maximo [[lacus|lacu]] ex quinque [[Lacus Magni|Lacubus Magnis]] in [[America Septentrionalis|America Septentrionali]] et undecimus a maximo in omne [[tellus|orbe terrarum]].<ref name="Factmonster list">[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World] (Magni Orbis Terrarum Lacus), apud Factmonster.com.</ref> Lacus [[capacitas et volumen|volumine]] [[aqua]]e est maxime [[meridies|meridianus]], maxime humilis, minimusque Magnorum Lacuum.<ref name="GLIN F&F">[http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html Lake Erie – Facts and Figures], ''Great Lakes Information Network.''</ref><ref>[http://www.factmonster.com/ce6/us/A0817584.html Erie, Lake], ''Factmonster.com.''</ref> Finitur ad [[septentrio]]nes ab [[Ontario]]ne [[Provinciae et territoria Canadae|provincia Canadiensi]], ad meridiem ab [[Ohium|Ohio]], [[Pennsilvania]], et [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] in [[Civitatum Foederatarum civitas|civitatibus]] [[Civitates Foederatae|Civitatum Foederatarum]], et ad [[occidens|occidentem]] a [[Civitatum Foederatarum civitas|civitate]] [[Michigania]]. [[Fasciculus:Lake Erie NASA.jpg|thumb|upright=0.8|left|Despectus in Lacum Erieum ex [[satelles|satellite]] anno [[2007]]. [[Photographema]] ex [[NASA]].]] Lacus appellatur ex [[tribus Eria|tribu Eria]]{{convertimus}} [[Indi Americani|Indianorum Americanorum]] qui secundum eius [[litus]] meridianum olim [[habitatio|habitabant]].<ref name="GLIN F&F"/> [[Detroitum (flumen)|Detroitum]] flumen in lacum Erieum aquam Lacuum Magnorum superiorum affert; [[Niagara]] est flumen unicum, quod e lacus Erieo eam in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] aufert. Effluvium e lacu [[vis hydroelectrica|vim hydroelectricam]] [[Canada]]e [[Civitates Foederatae|Civitatibusque Foederatis]] praebet, cum ingentes apud [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas Cadentis Niagarenses]] turbines verset.<ref name=twsZ54>{{cite news |title= From Honeymoon City to Hydro City |publisher= ''CBC Digital Archives'' |date= 25 Augusti [[1957]] |url= http://archives.cbc.ca/science_technology/energy_production/topics/1750-11987/ |accessdate= 2011-01-26 }}.</ref> Chad Fraser, [[scriptor]] Canadiensis, in [[liber (litterae)|libro]] ''Lake Erie Stories,'' [[regio]]nem verbis exsequitur "refugium apricissimum, paene [[zona tropica|tropicum]]."<ref>[[Anglice]] "sun-drenched, nearly tropical retreat."</ref><ref name=twsZ31>{{cite news |author= The Windsor Star |title= Author's imagination stoked by Lake Erie tales |publisher= ''Canada.com'' |date= 24 Novembris [[2008]] |url= http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=23d49fb1-6607-4bc3-b282-5c69a645659d |accessdate= 2011-01-26 }}.</ref> [[Margarita Atwood]], scriptor [[mythistoria]]rum et [[poeta]], lacum sic describit: "Magnus, planus, pulcher, rabiebus inexspectatis obnoxius, locis languidis praeditus—sicut [[oculus|oculi]] [[Robertus Mitchum|Roberti Mitchum]]."<ref name=twsX312a>{{cite news |author= Margaret Atwood |title= On Lake Erie's demise |publisher= ''The Star'' |date= 19 Ianuarii [[2008]] |url= http://www.thestar.com/SpecialSections/EarthHour/article/294693 |accessdate= 2011-01-24 }}.</ref> == Pactio Magnorum Lacuum == [[Fasciculus:Frozen Lake Erie.jpg|thumb|Lacus Erieus [[hiems|hieme]] visus.]] Anno [[2005]] civitates [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[Ohium]], [[Michigania]], [[Novum Eboracum]], [[Pennsilvania]], [[Illinoesia]], [[Indiana]], [[Visconsinia]], et [[Minnesota]], et [[Ontario]] provincia Canadiensis Pactionem Sustinendarum Opum Aquariarum Magnorum Lacuum et Pelvis Fluminis Sancti Laurentii (''Great Lakes–St. Lawrence River Basin Sustainable Water Resources Compact'') sanxerunt, quam Praeses [[Georgius W. Bush]] [[lex|legem]] Septembri [[2008]] fecit. Pactio, ratio internationalium [[ius|iurum]] aquariorum gerendorum a Consilio Magnorum Lacuum (''Great Lakes Commission''), deductionem [[aqua]]e ex Magnis Lacubus ad civitates remotas obstare intendit, et normas usurpandi conservandique praescribit. Ambae maiores factiones politicae pactionem fulciunt, a [[Senator (CFA)|Senatore]] [[Georgius Voinovich|Georgio Voinovich]] (R-OH) et [[gubernator|Gubernatore]] [[Jennifer Granholm]] (D-MI) promotae, sed ob [[siccitas|siccitates]] frequentis et paucitatem aquae, populo in civitatibus meridio-occidentalibus Civitatum Foederatarum non grata est. == Urbes notabiles == Maximae [[Urbs|urbes]] secundum litus lacus sitae sunt * [[Ashtabula]] * [[Buffalo]] * [[Cleveland]] * [[Leamington]] * [[Portus Colborneus]] * [[Sandusky]] * [[Sanctus Thomas (urbs Ontarionis)]]<!--aut alia urbs?--> * [[Toletum]] {{Panorama |image = File:Presque Isle Lake Panorama.jpg |caption = Despectus [[panorama|panoramicus]] in Lacum Erieum ex Litore Septimo ([[Anglice]] ''Waterworks Beach'') in [[Vivarium Civitatis Presque Isle|Vivario Civitatis Presque Isle]] (''Presque Isle State Park'') in [[Comitatus Erie (Pennsilvania)|Comitatu Erieo]] [[Pennsilvania]]e. |height = 100 }} {{NexInt}} * [[Canalis Eriensis]] == Notae == <references/> == Bibliographia == * Assel, R. A. [[1983]]. ''Lake Erie regional ice cover analysis: preliminary results.'' NOAA Technical Memorandum ERL GLERL 48. Ann Arbor Michiganiae: U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, Environmental Research Laboratories, Great Lakes Environmental Research Laboratory. * Bolsenga, S. J., et Charles E. Herdendorf, eds. [[1993]]. ''Lake Erie and Lake St. Clair Handbook.'' Detroiti: Wayne State University Press. ISBN 0-8143-2470-3. * Fraser, Chat. [[2008]]. ''Lake Erie Stories: Struggle and Survival on a Freshwater Ocean.'' Dundum. ISBN 978-1-55002-782-2. * McGucken, William. [[2000]]. ''Lake Erie Rehabilitated: Controlling Cultural Eutrophication, 1960s–1990s.'' Acroniae: University of Akron Press. ISBN 1-884836-57-7. * Saylor, J. H., et G. S. Miller. [[1983]]. ''Investigation of the currents and density structure of Lake Erie.'' NOAA Technical Memorandum ERL GLERL 49. Ann Arbor Michiganiae: U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, Environmental Research Laboratories, Great Lakes Environmental Research Laboratory. == Nexus externus == {{CommuniaCat|Lake Erie|Lacum Eriarum}} {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20120204103544/http://www.middlebass2.org/LakeErieIslands.shtml Directrix Insularum Lacus Eriarum.] * [https://web.archive.org/web/20190619215144/http://www.middlebass2.org/IslandsInLakeErie.PDF Quot insulae in Lacu Eriarum adsunt?] * [http://www.epa.gov/glnpo/atlas/index.html Atlas Magnorum Lacuum EPA.] * [https://web.archive.org/web/20080511230142/http://www.coastwatch.msu.edu/ Vigilia Litoris Magnorum Lacuu.m] * [http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/erie.html Bathymetria Lacus Eriarum apud Nationalem Geophysicam Informationum Sedem.] * [https://web.archive.org/web/20110119163114/http://www.slate.com/blogs/blogs/trending/archive/2010/12/16/frozen-lighthouse-on-lake-erie-captivates-world-video.aspx Pellicula phari glaciati apud ''Slate Magazine.''] {{LacusMagni}} {{DEFAULTSORT:Erieus, lacus}} [[Categoria:Canalis Eriensis]] [[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Novi Eboraci]] [[Categoria:Lacus Ohii]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] {{Myrias|Geographia}} 0ge3y1cgf4xa52n3eyxh2yn3vxo2spz 0 2906 3988536 3884566 2026-09-16T14:16:49Z Demetrius Talpa 81729 3988536 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Great Lakes Lake Ontario.png|thumb|Tabula lacus Ontarii ([[Caeruleus Berolinus|caerulei berolini]] picti) et ceterorum lacuum magnorum]] [[Fasciculus:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Lacus Ontarius, ''[[Sandbanks Provincial Park]]'']] '''Lacus Ontarius'''<ref>"Lacus Ontarius, Lacus S. Ludovici ''ou'' Frontenaci": ''Dictionnaire géographique universel'' (1701) {{Google Books|P3BiAAAAcAAJ|p. 725}}; "Lacus Frontenacus ... ante Ontarius dictus est": [[Ioannes Luyts]], ''Introductio ad geographiam novam et veterem'' (1692) {{Google Books|cYI9AAAAcAAJ|p. 701}}</ref> sive '''Andiatrocus'''<ref>"Andiatrocus Lacus": ''[[Smith's English-Latin Dictionary]]''; "Andiatrocus": Friedrich Heinrich Theodor Bischoff, Johann Heinrich Möller, ''Verleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie'' (1829) {{Google Books|3LQBAAAAYAAJ|p.67}}</ref> est unus ex [[Lacus Magni|Lacibus Magnis]], in [[Novum Eboracum|Novo Eburaco]] et [[Ontario]]ne situs, minimus Lacuum Magnorum. [[Niagara]] flumen aquam cetrerorum Lacuum Magnorum in Ontarium fert; sunt et alii accolae (e.g. [[Oryzus Lacus]], [[Anglice]] ''Rice Lake''). [[Sancti Laurentii fluvius|Flumen Sancti Laurentii]] e lacu in [[Oceanus Atlanticus|Oceanum Atlanticum]] fluit; sic refectum est, ut navibus marinis usque ad Ontarium navigalbile sit. Urbes magnae in ripis Ontarii sunt [[Hamiltonia]] et [[Torontum]] in Canada, [[Roffa (Novum Eboracum)|Roffa]] et [[Graecia (Novum Eboracum)|Graecia]] in Civitatibus Foederatis. [[Donaldus Trump]] anno 2026 nomen ''Lacus Americae'' (''Lake America'') lacui Ontario dare voluit, sed iam in Civitatibus Foederatis haud multi huic edicto oboediverunt. == Pactio Magnorum Lacuum == Anno [[2005]], civitates [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[Ohium]], [[Michigania]], [[Novum Eboracum]], [[Pennsilvania]], [[Illinoesia]], [[Indiana]], [[Visconsinia]], et [[Minnesota]], et [[Ontario]] provincia Canadiensis Pactionem Sustinendarum Opum Aquariarum Magnorum Lacuum et Pelvis Fluminis Sancti Laurentii (''Great Lakes–St. Lawrence River Basin Sustainable Water Resources Compact'') sanxerunt, quam Praeses [[Georgius W. Bush]] [[lex|legem]] Septembri [[2008]] fecit. Pactio, ratio internationalium [[ius|iurum]] aquariorum gerendorum a Consilio Magnorum Lacuum (''Great Lakes Commission''), deductionem [[aqua]]e ex Magnis Lacubus ad civitates remotas obstare intendit, et normas usurpandi conservandique praescribit. Ambae maiores factiones politicae pactionem fulciunt, a [[Senator (CFGA)|Senatore]] [[Georgius Voinovich|Georgio Voinovich]] (R-OH) et Gubernatore [[Jennifer Granholm]] (D-MI) promotae, sed ob siccitates frequentis et paucitatem aquae, populo in civitatibus meridio-occidentalibus [[CFA|Civitatum Foederatarum]] non grata est. == Notae == <div class="references-small"><references/></div> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Lake Ontario|Lacum Ontario}} {{fontes geographici}} {{LacusMagni}} {{DEFAULTSORT:Ontarius, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Lacus Novi Eboraci]] {{Myrias|Geographia}} 5huz2vt7lfh95fxemc1cmwl26o20555 3988537 3988536 2026-09-16T14:17:24Z Demetrius Talpa 81729 3988537 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Great Lakes Lake Ontario.png|thumb|Tabula lacus Ontarii ([[Caeruleus Berolinus|caerulei berolini]] picti) et ceterorum lacuum magnorum]] [[Fasciculus:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Lacus Ontarius, ''[[Sandbanks Provincial Park]]'']] '''Lacus Ontarius'''<ref>"Lacus Ontarius, Lacus S. Ludovici ''ou'' Frontenaci": ''Dictionnaire géographique universel'' (1701) {{Google Books|P3BiAAAAcAAJ|p. 725}}; "Lacus Frontenacus ... ante Ontarius dictus est": [[Ioannes Luyts]], ''Introductio ad geographiam novam et veterem'' (1692) {{Google Books|cYI9AAAAcAAJ|p. 701}}</ref> sive '''Andiatrocus'''<ref>"Andiatrocus Lacus": ''[[Smith's English-Latin Dictionary]]''; "Andiatrocus": Friedrich Heinrich Theodor Bischoff, Johann Heinrich Möller, ''Verleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie'' (1829) {{Google Books|3LQBAAAAYAAJ|p.67}}</ref> est unus ex [[Lacus Magni|Lacibus Magnis]], in [[Novum Eboracum|Novo Eburaco]] et [[Ontario]]ne situs, minimus Lacuum Magnorum. [[Niagara]] flumen aquam cetrerorum Lacuum Magnorum in Ontarium fert; sunt et alii accolae (e.g. [[Oryzus Lacus]], [[Anglice]] ''Rice Lake''). [[Sancti Laurentii fluvius|Flumen Sancti Laurentii]] e lacu in [[Oceanus Atlanticus|Oceanum Atlanticum]] fluit; sic refectum est, ut navibus marinis usque ad Ontarium navigalbile sit. Urbes magnae in ripis Ontarii sunt [[Hamiltonia]] et [[Torontum]] in Canada, [[Roffa (Novum Eboracum)|Roffa]] et [[Graecia (Novum Eboracum)|Graecia]] in Civitatibus Foederatis. [[Donaldus Trumpius]] anno 2026 nomen ''Lacus Americae'' (''Lake America'') lacui Ontario dare voluit, sed iam in Civitatibus Foederatis haud multi huic edicto oboediverunt. == Pactio Magnorum Lacuum == Anno [[2005]], civitates [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]] [[Ohium]], [[Michigania]], [[Novum Eboracum]], [[Pennsilvania]], [[Illinoesia]], [[Indiana]], [[Visconsinia]], et [[Minnesota]], et [[Ontario]] provincia Canadiensis Pactionem Sustinendarum Opum Aquariarum Magnorum Lacuum et Pelvis Fluminis Sancti Laurentii (''Great Lakes–St. Lawrence River Basin Sustainable Water Resources Compact'') sanxerunt, quam Praeses [[Georgius W. Bush]] [[lex|legem]] Septembri [[2008]] fecit. Pactio, ratio internationalium [[ius|iurum]] aquariorum gerendorum a Consilio Magnorum Lacuum (''Great Lakes Commission''), deductionem [[aqua]]e ex Magnis Lacubus ad civitates remotas obstare intendit, et normas usurpandi conservandique praescribit. Ambae maiores factiones politicae pactionem fulciunt, a [[Senator (CFGA)|Senatore]] [[Georgius Voinovich|Georgio Voinovich]] (R-OH) et Gubernatore [[Jennifer Granholm]] (D-MI) promotae, sed ob siccitates frequentis et paucitatem aquae, populo in civitatibus meridio-occidentalibus [[CFA|Civitatum Foederatarum]] non grata est. == Notae == <div class="references-small"><references/></div> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Lake Ontario|Lacum Ontario}} {{fontes geographici}} {{LacusMagni}} {{DEFAULTSORT:Ontarius, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Lacus Novi Eboraci]] {{Myrias|Geographia}} efvhhbwnzv0va6rb1vjs7wk6rp19hyo 0 3793 3988719 3988061 2026-09-17T03:28:25Z Bartholomite 116968 /* Mense Septembri */ 3988719 wikitext text/x-wiki {{Eventus currens}} {{Decennium|203|MMXXVI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * 1 Ianuarii: [[Bulgaria]] [[euro]]nem [[moneta]]m induxit. * 3 Ianuarii: [[Nicolaus Maduro]] [[Venetiola]]e praeses a [[miles|militibus]] [[CFA|Civitatum Foederatarum]] raptus est; [[Caracae]] multis ictibus affliguntur. * 6 Ianuarii: [[Leo XIV|Leo papa XIV]] [[Iubilaeum anni 2025]] claudit. * 7 Ianuarii: Necatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Renatae Good||en|qid=Q137723290}} inter Operationem "Metro Surge" ad protestationes [[Minneapolis]] excitat. * 15 Ianuarii: [[Vicipaedia]], anno 2001 a [[Iacobus Wales|Iacobo Wales]] et [[Laurentius Sanger|Laurentio Sanger]] condita, annum vicesimum quintum celebrat. * 22 Ianuarii: [[Civitates Foederatae Americae]] ab [[Ordo mundi sanitarius|Ordine Mundi Sanitarii]] se recedunt. * 28 Ianuarii: [[Sarah Mullally]] prima femina fit quae [[Ecclesia Anglicana|Ecclesiae Anglicanae]] praeest. * 30 Ianuarii: Tria miliones paginarum ad acta [[Galfridus Epstein|Epstein]] pertinentium publicantur, multae personae publicae clarissimae toto orbe terrarum commemorantur. === Mense Februario === * 2–6 Februarii: [[Curdistania Syriaca|Curdistaniam Syriacam]] [[Ahmedus Husainus al-Shara|rectio Damasci nova]] sibi adiungit. * 6 Februarii: [[Olympia hiemalia 2026|Olympia hiemalia]] in [[Italia]] simul [[Mediolanum|Mediolani]], [[Cortina Ampecanorum|Cortinae Ampecanorum]], [[Pralatium|Pralatii]], [[Livignum|Livigni]] et [[Resinae|Ante Silvam]] patefiunt. * 21 Februarii: Bellum inter [[Afghania]] et [[Pakistania]] erumpit. * 28 Februarii: Civitas [[Israël]] et [[Civitates Foederatae]] impetum in [[Irania]]m faciunt, impetum praeemptivum appellantes. === Mense Martio === * 1 Martii: Irania [[Fretum Ormusense]] commeatui maritimo claudit. * 8 Martii: [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba Husainus Khamenei]], [[Ali Khamenei|Alii]] necati filius, magnus dux [[Irania]]e eligitur. * 31 Martii: In [[Mongolia]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uchral Nyam-Osor||en|qid=Q110962738}}, post abdicationem Gombojavyn Zandanshatar, primus minister iurat. === Mense Aprili === * 6 Aprilis: [[Programma Artemis|Artemis II]] cum quattuor astronautis Lunam circumvolat et 11 Aprilis feliciter in Tellurem revertitur. * 9 Aprilis: [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] et [[Irania]] indutiis pactionem faciunt, colloquiisque ut discrimen inter se componant. * 26 Aprilis: [[Sebastianus Sawe]] Londinii primus homo [[Cursus Marathonius|cursum Marathonium]] minore tempore quam duabus horis perficit. === Mense Maio === * 3 Maii: Epidemia [[hantaviridae|hantavirus]] [[Andes|Andini]] ad [[quadragena]]m [[navis]] vectoriae ''Hondius'' ducit, tres mortui. * 16 Maii: Epidemia [[ebolavirus]] Bundibugyoensis in [[Res publica democratica Congensis|Re publica democratica Congolensi]] declaratur. Contra hunc typum neque cura neque vaccinatio nota est. * 23 Maii: Protestationes in [[Albania]], quae "Revolutio Phoenicopterorum" appellantur. * 25 Maii: ''[[Magnifica humanitas]]'', epistola encyclica [[Leo XIV|Leonis XIV]] prima, editur. === Mense Iunio === * 12 Iunii: [[Elon Musk]] primus fit, qui {{num|1000000000000}} [[dollarium Civitatum Foederatarum|dollariorum Americanorum]] accumulaverit. * 22 Iunii: [[Keir Starmer]] se ab officio primi ministri [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] abdicaturum nuntiat. * 24 Iunii: [[Terrae motus]] maior magnitudinis 7.5 in Venetiola complura milia hominum necat multaque aedificia concidit. === Mense Iulio === * 1 Iulii: [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] [[Esquinia]]e quattuor [[episcopus|episcopos]] novos sine mandato [[papa]]li consecrat. [[Leo XIV]] papa totam societatem [[excommunicatio|excommunicat]]. * 3 Iulii: [[Keiko Fujimori]] prima muliebris praeses civitatis [[Peruvia|Peruviae]] eligitur. * 19 Iulii: [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica]] vincit [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|certamen mundanum pediludii]]. [[Turma Pedilusoria Nationalis Argentina|Argentina]] secunda et [[Turma Pedilusoria Nationalis Anglica|Anglia]] tertia sunt. * 20 Iulii: [[Carolus III (rex Britanniarum)|Carolus III]] rex [[Andreas Burnham|Andream Burnham]] primum ministrum [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] constituit. * 26 Iulii: [[Thaddaeus Pogačar]], birotarius [[Slovenia|Slovenicus]], quintum [[Circuitus Franciae|Circuitum Franciae]] vincit. * 28 Iulii: [[Terrae motus Kumamoto anni 2026|Terrae motus Kumamoto]] accidit. * 30 Iulii: Octoginta milia [[migratio|migrantium]] [[Septa]]m e [[Marocum|Maroco]] intrant, 111 moriuntur, plerique remittuntur. === Mense Augusto === * 2 Augusti: [[Arabia Saudiana]], [[Pakistania]] et [[Turcia]] [[Mecca]]e pactum defensionis subscribunt. * 12 Augusti: [[Defectio solis]] [[Siberia]]e et [[Hiberia]]e. * 20 Augusti: [[Rojava]] [[Syria]]e plene integra est, iam non amplius [[autonomia]] praedita. * 26 Augusti: [[Inundatio]] mortifera [[Nepalia]]m et [[Tibetum]] affligit. * 28 Augusti: [[Hacon VIII]], patre [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldo V]] mortuo, rex [[Norvegia]]e fit. === Mense Septembri === * 6 Septembris: [[Alternativa pro Germania]] pluralitatem suffragiorum in [[Saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] conciliat. == Nati == {{Nati desiderati}} == Mortui == === Mense Ianuario === * [[8 Ianuarii]]: [[Ludovicus E. Brus]], chimicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1943]]. * [[10 Ianuarii]]: [[Ericus de Däniken]], scriptor [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1935]]. * [[13 Ianuarii]]: [[Georgius Basiliu]], politicus [[Cyprus|Cypri]]; natus est anno [[1931]]. * [[16 Ianuarii]]: [[Ludovica Diogo]], politica [[Mozambicum|Mozambicana]]; nata est anno [[1958]]. * [[24 Ianuarii]] ** [[David Abulafia]], historicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; natus est anno [[1949]]. ** [[Gulielmus Foege]], [[medicus]] et [[epidemiologia|epidemiologus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1936]]. * [[25 Ianuarii]]: [[Yi Haechan]], politicus [[Res publica Coreana|Rei publicae Coreanae]]; natus est anno [[1952]]. * [[26 Ianuarii]]: [[Sia Figiel]], poeta, scriptrix, et pictrix [[Samoa]]na; nata est anno [[1967]]. === Mense Februario === * [[1 Februarii]]: [[Rita Süssmuth]], politica [[Germania|Germanica]]; nata est anno [[1937]]. * [[2 Februarii]]: [[Athanasius Carolus Renoux]], monachus Benedictinus et orientalista Francicus; natus est anno [[1925]]. * [[11 Februarii]]: [[Iacobus van der Beek]], actor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1977]]. * [[15 Februarii]]: [[Robertus Duvall]], actor et moderator cinematographicus Americanus; natus est anno [[1931]]. * [[19 Februarii]]: [[Polycarpus Pengo]], archiepiscopus [[Tanzania|Tanzanicus]]; natus est anno [[1944]]. * [[28 Februarii]]: [[Ali Khamenei]], magnus dux [[Irania]]e, ab [[Israel]]e occiditur; natus est anno [[1939]]. === Mense Martio === * [[1 Martii]]: [[David Oddi filius]], politicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno [[1948]]. * [[5 Martii]]: [[Antonius Lobo Antunes]], scriptor et psychologus [[Portugallia|Lusitanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[8 Martii]]: [[Antonius Iacobus Leggett]], physicus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]]; natus est anno [[1936]]. * [[12 Martii]]: [[Ioachimus Wanke]], episcopus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1941]]. * [[14 Martii]]: **[[Georgius Habermas]], philosophus continentalis et sociologus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1929]]. **[[Christophorus A. Sims]], oeconomiae peritus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[17 Martii]]: [[Ilia II]], patriarcha Ecclesiae Orthodoxae Georgianae [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1933]]. * [[19 Martii]]: ** [[Humbertus Bossi]], politicus [[Italia|Italianus]]; natus est anno 1941. ** [[Carolus Norris]], artifex martialis [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1940]]. * [[22 Martii]]: [[Leonillus Jospin]], politicus [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1937]]. === Mense Aprili === * [[6 Aprilis]]: [[Christianus Schwarz-Schilling]], politicus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1930]]. * [[7 Aprilis]]: [[Iacobus Whittaker]], alpinista [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1929]]. * [[8 Aprilis]]: [[Carolus Delhez]], presbyter et sociologicus [[Belgica|Belgicus]]; natus est anno [[1951]]. * [[9 Aprilis]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Björgvin Halldórsson||en|qid=Q879495}}, musicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno 1951. * [[19 Aprilis]]: [[Desmond Morris|Desmondus Morris]], zoologus ethologusque Anglicus; natus est anno [[1928]]. * [[24 Aprilis]]: [[Sophia Zdybicka]], philosopha et monacha [[Polonia|Polonica]]; nata est anno 1928. === Mense Maio === * [[6 Maii]]: [[Theodorus Turner]], vir negotii et philanthropus Americanus; natus est anno 1938. * [[8 Maii]]: [[Festus Mogae]], politicus [[Botsuana|Botsuanicus]]; natus est anno 1939. * [[25 Maii]]: [[Sonny Rollins]], saxophonista iazensis Americanus; natus est anno 1930. * [[29 Maii]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bryan Bergougnoux||en|qid=Q936402}}, lusor harpastum Gallicus; nata est anno [[1983]]. === Mense Iunio === * [[6 Iunii]]: [[Osorius Citora Afonso]], episcopus necatus [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1972]]. * [[14 Iunii]]: [[Oliverius Tree]], cantor histrioque [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1993]]. * [[16 Iunii]]: [[Camillus Ruini]], cardinalis [[Italia|Italicus]]; natus est anno [[1931]]. * [[21 Iunii]]: [[Franciscus Guterres]], politicus [[Timora Orientalis|Timoracus]]; natus est anno [[1954]]. * [[22 Iunii]]: [[Alanus Greenspan]], pristinus praeses [[Systema aerarium foederale|systematis aerarii foederalis Americae]]; natus est anno [[1926]]. === Mense Iulio === * [[8 Iulii]]: [[Anna Widdecombe]], politica Britannica; nata est anno [[1947]]. * [[11 Iulii]]: [[Lindsey Graham]], politicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1955]]. * [[14 Iulii]]: [[Ioannes Michael Maitzen]], astronomus [[Austria]]cus; natus est anno [[1943]]. * [[29 Iulii]]: [[Harrius Mitchell]], politicus Americanus; natus est anno [[1940]]. * [[31 Iulii]]: ** [[Francus Baresi]] pedilusor Italicus; natus est anno [[1960]]. ** [[Antonius Mazzi]], presbyter Italicus; natus est anno 1929. === Mense Augusto === * [[2 Augusti]]: [[Kay Granger]], politica Americana; nata est anno 1943. * [[3 Augusti]]: [[Iulius Duarte Langa]], cardinalis [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1927]]. * [[6 Augusti]]: [[Franciscus Guccini]], cantor Italicus; natus est anno 1940. * [[7 Augusti]]: [[Luciana Stassaert]] poetria pictrixque Belgica; nata est anno 1936. * [[15 Augusti]]: [[Alexander Danilin]], [[psychiater]] [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1960]]. * [[16 Augusti]]: [[Hayden Panettiere]], actrix Americana; nata est anno [[1989]]. * [[17 Augusti]]: [[Stanislaus Lalanne]], episcopus Francicus; natus est anno 1948. * [[24 Augusti]]: [[Hideki Shirakawa]], chemicus Iaponicus; natus est anno 1936. * [[25 Augusti]]: ** [[Timotheus Curry]], actor Anglicus; natus est anno [[1946]]. ** [[Dolly Parton]], cantrix Americana; nata est anno 1946. * [[27 Augusti]]: [[Ratko Mladić]], scelestus bellicus Serbicus; natus est anno 1942. * [[28 Augusti]]: [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldus V]], rex [[Norvegia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[31 Augusti]]: ** [[Eduardus Balladur]], polticus Francicus; natus est anno 1929. ** [[Ada Yonath]], [[chemica]] Israeliana; nata est anno 1939. === Mense Septembri === * [[1 Septembris]]: [[Aentius Bianchi]] theologus Italicus; natus est anno 1943. * [[2 Septembris]]: [[Gloria Steinem]], diurnalista Americana; nata est anno [[1934]]. * [[4 Septembris]]: [[Galfridus Sutton]], philologus Britannicus; natus est anno 1947. * [[11 Septembris]] ** [[Astrida (principissa Norvegica)|Astrida]], principissa Norvegica; nata est anno [[1932]]. ** [[Emma Bonino]], politica Italica; nata est anno 1948. == Cultura popularis == === Musica === * [[Gratia Abrams]] - ''Daughter from Hell'' * [[Zacharias Bryan]] - ''With Heaven on Top'' * [[Ariana Grande]] - ''Petal'' * [[BTS]] - ''Arirang'' * [[Noë Kahan]] - ''The Great Divide'' * [[Ella Langley]] - ''Dandelion'' * [[Bruno Mars]] - ''The Romantic'' * [[Olivia Rodrigo]] - ''You Seem Pretty Sad for a Girl So in Love'' * [[Henricus Styles]] - ''Kiss All the Time. Disco, Occasionally'' === Pelliculae === * [[28 Martii]]: ''[[The Super Mario Galaxy Movie]]'' (CFA) * [[10 Aprilis]]: ''[[Michael (2026 pellicula)|Michael]]'' (CFA) * [[9 Iunii]]: ''[[Toy Story 5]]'' (CFA) * [[6 Iulii]]: ''[[The Odyssey (2026 pellicula)|The Odyssey]]'' (CFA & Britannia) * [[27 Iulii]]: ''[[Spider-Man: Brand New Day]] (CFA) p3p58x443k2gl3knl01u9a240jnkycn 3988723 3988719 2026-09-17T03:49:10Z Bartholomite 116968 /* Mense Septembri */ 3988723 wikitext text/x-wiki {{Eventus currens}} {{Decennium|203|MMXXVI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * 1 Ianuarii: [[Bulgaria]] [[euro]]nem [[moneta]]m induxit. * 3 Ianuarii: [[Nicolaus Maduro]] [[Venetiola]]e praeses a [[miles|militibus]] [[CFA|Civitatum Foederatarum]] raptus est; [[Caracae]] multis ictibus affliguntur. * 6 Ianuarii: [[Leo XIV|Leo papa XIV]] [[Iubilaeum anni 2025]] claudit. * 7 Ianuarii: Necatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Renatae Good||en|qid=Q137723290}} inter Operationem "Metro Surge" ad protestationes [[Minneapolis]] excitat. * 15 Ianuarii: [[Vicipaedia]], anno 2001 a [[Iacobus Wales|Iacobo Wales]] et [[Laurentius Sanger|Laurentio Sanger]] condita, annum vicesimum quintum celebrat. * 22 Ianuarii: [[Civitates Foederatae Americae]] ab [[Ordo mundi sanitarius|Ordine Mundi Sanitarii]] se recedunt. * 28 Ianuarii: [[Sarah Mullally]] prima femina fit quae [[Ecclesia Anglicana|Ecclesiae Anglicanae]] praeest. * 30 Ianuarii: Tria miliones paginarum ad acta [[Galfridus Epstein|Epstein]] pertinentium publicantur, multae personae publicae clarissimae toto orbe terrarum commemorantur. === Mense Februario === * 2–6 Februarii: [[Curdistania Syriaca|Curdistaniam Syriacam]] [[Ahmedus Husainus al-Shara|rectio Damasci nova]] sibi adiungit. * 6 Februarii: [[Olympia hiemalia 2026|Olympia hiemalia]] in [[Italia]] simul [[Mediolanum|Mediolani]], [[Cortina Ampecanorum|Cortinae Ampecanorum]], [[Pralatium|Pralatii]], [[Livignum|Livigni]] et [[Resinae|Ante Silvam]] patefiunt. * 21 Februarii: Bellum inter [[Afghania]] et [[Pakistania]] erumpit. * 28 Februarii: Civitas [[Israël]] et [[Civitates Foederatae]] impetum in [[Irania]]m faciunt, impetum praeemptivum appellantes. === Mense Martio === * 1 Martii: Irania [[Fretum Ormusense]] commeatui maritimo claudit. * 8 Martii: [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba Husainus Khamenei]], [[Ali Khamenei|Alii]] necati filius, magnus dux [[Irania]]e eligitur. * 31 Martii: In [[Mongolia]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uchral Nyam-Osor||en|qid=Q110962738}}, post abdicationem Gombojavyn Zandanshatar, primus minister iurat. === Mense Aprili === * 6 Aprilis: [[Programma Artemis|Artemis II]] cum quattuor astronautis Lunam circumvolat et 11 Aprilis feliciter in Tellurem revertitur. * 9 Aprilis: [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] et [[Irania]] indutiis pactionem faciunt, colloquiisque ut discrimen inter se componant. * 26 Aprilis: [[Sebastianus Sawe]] Londinii primus homo [[Cursus Marathonius|cursum Marathonium]] minore tempore quam duabus horis perficit. === Mense Maio === * 3 Maii: Epidemia [[hantaviridae|hantavirus]] [[Andes|Andini]] ad [[quadragena]]m [[navis]] vectoriae ''Hondius'' ducit, tres mortui. * 16 Maii: Epidemia [[ebolavirus]] Bundibugyoensis in [[Res publica democratica Congensis|Re publica democratica Congolensi]] declaratur. Contra hunc typum neque cura neque vaccinatio nota est. * 23 Maii: Protestationes in [[Albania]], quae "Revolutio Phoenicopterorum" appellantur. * 25 Maii: ''[[Magnifica humanitas]]'', epistola encyclica [[Leo XIV|Leonis XIV]] prima, editur. === Mense Iunio === * 12 Iunii: [[Elon Musk]] primus fit, qui {{num|1000000000000}} [[dollarium Civitatum Foederatarum|dollariorum Americanorum]] accumulaverit. * 22 Iunii: [[Keir Starmer]] se ab officio primi ministri [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] abdicaturum nuntiat. * 24 Iunii: [[Terrae motus]] maior magnitudinis 7.5 in Venetiola complura milia hominum necat multaque aedificia concidit. === Mense Iulio === * 1 Iulii: [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] [[Esquinia]]e quattuor [[episcopus|episcopos]] novos sine mandato [[papa]]li consecrat. [[Leo XIV]] papa totam societatem [[excommunicatio|excommunicat]]. * 3 Iulii: [[Keiko Fujimori]] prima muliebris praeses civitatis [[Peruvia|Peruviae]] eligitur. * 19 Iulii: [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica]] vincit [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|certamen mundanum pediludii]]. [[Turma Pedilusoria Nationalis Argentina|Argentina]] secunda et [[Turma Pedilusoria Nationalis Anglica|Anglia]] tertia sunt. * 20 Iulii: [[Carolus III (rex Britanniarum)|Carolus III]] rex [[Andreas Burnham|Andream Burnham]] primum ministrum [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] constituit. * 26 Iulii: [[Thaddaeus Pogačar]], birotarius [[Slovenia|Slovenicus]], quintum [[Circuitus Franciae|Circuitum Franciae]] vincit. * 28 Iulii: [[Terrae motus Kumamoto anni 2026|Terrae motus Kumamoto]] accidit. * 30 Iulii: Octoginta milia [[migratio|migrantium]] [[Septa]]m e [[Marocum|Maroco]] intrant, 111 moriuntur, plerique remittuntur. === Mense Augusto === * 2 Augusti: [[Arabia Saudiana]], [[Pakistania]] et [[Turcia]] [[Mecca]]e pactum defensionis subscribunt. * 12 Augusti: [[Defectio solis]] [[Siberia]]e et [[Hiberia]]e. * 20 Augusti: [[Rojava]] [[Syria]]e plene integra est, iam non amplius [[autonomia]] praedita. * 26 Augusti: [[Inundatio]] mortifera [[Nepalia]]m et [[Tibetum]] affligit. * 28 Augusti: [[Hacon VIII]], patre [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldo V]] mortuo, rex [[Norvegia]]e fit. === Mense Septembri === * 6 Septembris: [[Alternativa pro Germania]] pluralitatem suffragiorum in [[Saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] conciliat. * 15 Septembris: [[Ursula de Leyen]] [[Canada]]m ut socia consociata [[Unionis Europaeae]] invitat. == Nati == {{Nati desiderati}} == Mortui == === Mense Ianuario === * [[8 Ianuarii]]: [[Ludovicus E. Brus]], chimicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1943]]. * [[10 Ianuarii]]: [[Ericus de Däniken]], scriptor [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1935]]. * [[13 Ianuarii]]: [[Georgius Basiliu]], politicus [[Cyprus|Cypri]]; natus est anno [[1931]]. * [[16 Ianuarii]]: [[Ludovica Diogo]], politica [[Mozambicum|Mozambicana]]; nata est anno [[1958]]. * [[24 Ianuarii]] ** [[David Abulafia]], historicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; natus est anno [[1949]]. ** [[Gulielmus Foege]], [[medicus]] et [[epidemiologia|epidemiologus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1936]]. * [[25 Ianuarii]]: [[Yi Haechan]], politicus [[Res publica Coreana|Rei publicae Coreanae]]; natus est anno [[1952]]. * [[26 Ianuarii]]: [[Sia Figiel]], poeta, scriptrix, et pictrix [[Samoa]]na; nata est anno [[1967]]. === Mense Februario === * [[1 Februarii]]: [[Rita Süssmuth]], politica [[Germania|Germanica]]; nata est anno [[1937]]. * [[2 Februarii]]: [[Athanasius Carolus Renoux]], monachus Benedictinus et orientalista Francicus; natus est anno [[1925]]. * [[11 Februarii]]: [[Iacobus van der Beek]], actor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1977]]. * [[15 Februarii]]: [[Robertus Duvall]], actor et moderator cinematographicus Americanus; natus est anno [[1931]]. * [[19 Februarii]]: [[Polycarpus Pengo]], archiepiscopus [[Tanzania|Tanzanicus]]; natus est anno [[1944]]. * [[28 Februarii]]: [[Ali Khamenei]], magnus dux [[Irania]]e, ab [[Israel]]e occiditur; natus est anno [[1939]]. === Mense Martio === * [[1 Martii]]: [[David Oddi filius]], politicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno [[1948]]. * [[5 Martii]]: [[Antonius Lobo Antunes]], scriptor et psychologus [[Portugallia|Lusitanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[8 Martii]]: [[Antonius Iacobus Leggett]], physicus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]]; natus est anno [[1936]]. * [[12 Martii]]: [[Ioachimus Wanke]], episcopus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1941]]. * [[14 Martii]]: **[[Georgius Habermas]], philosophus continentalis et sociologus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1929]]. **[[Christophorus A. Sims]], oeconomiae peritus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[17 Martii]]: [[Ilia II]], patriarcha Ecclesiae Orthodoxae Georgianae [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1933]]. * [[19 Martii]]: ** [[Humbertus Bossi]], politicus [[Italia|Italianus]]; natus est anno 1941. ** [[Carolus Norris]], artifex martialis [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1940]]. * [[22 Martii]]: [[Leonillus Jospin]], politicus [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1937]]. === Mense Aprili === * [[6 Aprilis]]: [[Christianus Schwarz-Schilling]], politicus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1930]]. * [[7 Aprilis]]: [[Iacobus Whittaker]], alpinista [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1929]]. * [[8 Aprilis]]: [[Carolus Delhez]], presbyter et sociologicus [[Belgica|Belgicus]]; natus est anno [[1951]]. * [[9 Aprilis]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Björgvin Halldórsson||en|qid=Q879495}}, musicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno 1951. * [[19 Aprilis]]: [[Desmond Morris|Desmondus Morris]], zoologus ethologusque Anglicus; natus est anno [[1928]]. * [[24 Aprilis]]: [[Sophia Zdybicka]], philosopha et monacha [[Polonia|Polonica]]; nata est anno 1928. === Mense Maio === * [[6 Maii]]: [[Theodorus Turner]], vir negotii et philanthropus Americanus; natus est anno 1938. * [[8 Maii]]: [[Festus Mogae]], politicus [[Botsuana|Botsuanicus]]; natus est anno 1939. * [[25 Maii]]: [[Sonny Rollins]], saxophonista iazensis Americanus; natus est anno 1930. * [[29 Maii]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bryan Bergougnoux||en|qid=Q936402}}, lusor harpastum Gallicus; nata est anno [[1983]]. === Mense Iunio === * [[6 Iunii]]: [[Osorius Citora Afonso]], episcopus necatus [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1972]]. * [[14 Iunii]]: [[Oliverius Tree]], cantor histrioque [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1993]]. * [[16 Iunii]]: [[Camillus Ruini]], cardinalis [[Italia|Italicus]]; natus est anno [[1931]]. * [[21 Iunii]]: [[Franciscus Guterres]], politicus [[Timora Orientalis|Timoracus]]; natus est anno [[1954]]. * [[22 Iunii]]: [[Alanus Greenspan]], pristinus praeses [[Systema aerarium foederale|systematis aerarii foederalis Americae]]; natus est anno [[1926]]. === Mense Iulio === * [[8 Iulii]]: [[Anna Widdecombe]], politica Britannica; nata est anno [[1947]]. * [[11 Iulii]]: [[Lindsey Graham]], politicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1955]]. * [[14 Iulii]]: [[Ioannes Michael Maitzen]], astronomus [[Austria]]cus; natus est anno [[1943]]. * [[29 Iulii]]: [[Harrius Mitchell]], politicus Americanus; natus est anno [[1940]]. * [[31 Iulii]]: ** [[Francus Baresi]] pedilusor Italicus; natus est anno [[1960]]. ** [[Antonius Mazzi]], presbyter Italicus; natus est anno 1929. === Mense Augusto === * [[2 Augusti]]: [[Kay Granger]], politica Americana; nata est anno 1943. * [[3 Augusti]]: [[Iulius Duarte Langa]], cardinalis [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1927]]. * [[6 Augusti]]: [[Franciscus Guccini]], cantor Italicus; natus est anno 1940. * [[7 Augusti]]: [[Luciana Stassaert]] poetria pictrixque Belgica; nata est anno 1936. * [[15 Augusti]]: [[Alexander Danilin]], [[psychiater]] [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1960]]. * [[16 Augusti]]: [[Hayden Panettiere]], actrix Americana; nata est anno [[1989]]. * [[17 Augusti]]: [[Stanislaus Lalanne]], episcopus Francicus; natus est anno 1948. * [[24 Augusti]]: [[Hideki Shirakawa]], chemicus Iaponicus; natus est anno 1936. * [[25 Augusti]]: ** [[Timotheus Curry]], actor Anglicus; natus est anno [[1946]]. ** [[Dolly Parton]], cantrix Americana; nata est anno 1946. * [[27 Augusti]]: [[Ratko Mladić]], scelestus bellicus Serbicus; natus est anno 1942. * [[28 Augusti]]: [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldus V]], rex [[Norvegia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[31 Augusti]]: ** [[Eduardus Balladur]], polticus Francicus; natus est anno 1929. ** [[Ada Yonath]], [[chemica]] Israeliana; nata est anno 1939. === Mense Septembri === * [[1 Septembris]]: [[Aentius Bianchi]] theologus Italicus; natus est anno 1943. * [[2 Septembris]]: [[Gloria Steinem]], diurnalista Americana; nata est anno [[1934]]. * [[4 Septembris]]: [[Galfridus Sutton]], philologus Britannicus; natus est anno 1947. * [[11 Septembris]] ** [[Astrida (principissa Norvegica)|Astrida]], principissa Norvegica; nata est anno [[1932]]. ** [[Emma Bonino]], politica Italica; nata est anno 1948. == Cultura popularis == === Musica === * [[Gratia Abrams]] - ''Daughter from Hell'' * [[Zacharias Bryan]] - ''With Heaven on Top'' * [[Ariana Grande]] - ''Petal'' * [[BTS]] - ''Arirang'' * [[Noë Kahan]] - ''The Great Divide'' * [[Ella Langley]] - ''Dandelion'' * [[Bruno Mars]] - ''The Romantic'' * [[Olivia Rodrigo]] - ''You Seem Pretty Sad for a Girl So in Love'' * [[Henricus Styles]] - ''Kiss All the Time. Disco, Occasionally'' === Pelliculae === * [[28 Martii]]: ''[[The Super Mario Galaxy Movie]]'' (CFA) * [[10 Aprilis]]: ''[[Michael (2026 pellicula)|Michael]]'' (CFA) * [[9 Iunii]]: ''[[Toy Story 5]]'' (CFA) * [[6 Iulii]]: ''[[The Odyssey (2026 pellicula)|The Odyssey]]'' (CFA & Britannia) * [[27 Iulii]]: ''[[Spider-Man: Brand New Day]] (CFA) trpo3t2ejusxe6c0vc4ews4cum1gfq4 3988724 3988723 2026-09-17T03:50:04Z Bartholomite 116968 /* Mense Septembri */ 3988724 wikitext text/x-wiki {{Eventus currens}} {{Decennium|203|MMXXVI}} == Eventa == === Mense Ianuario === * 1 Ianuarii: [[Bulgaria]] [[euro]]nem [[moneta]]m induxit. * 3 Ianuarii: [[Nicolaus Maduro]] [[Venetiola]]e praeses a [[miles|militibus]] [[CFA|Civitatum Foederatarum]] raptus est; [[Caracae]] multis ictibus affliguntur. * 6 Ianuarii: [[Leo XIV|Leo papa XIV]] [[Iubilaeum anni 2025]] claudit. * 7 Ianuarii: Necatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Renatae Good||en|qid=Q137723290}} inter Operationem "Metro Surge" ad protestationes [[Minneapolis]] excitat. * 15 Ianuarii: [[Vicipaedia]], anno 2001 a [[Iacobus Wales|Iacobo Wales]] et [[Laurentius Sanger|Laurentio Sanger]] condita, annum vicesimum quintum celebrat. * 22 Ianuarii: [[Civitates Foederatae Americae]] ab [[Ordo mundi sanitarius|Ordine Mundi Sanitarii]] se recedunt. * 28 Ianuarii: [[Sarah Mullally]] prima femina fit quae [[Ecclesia Anglicana|Ecclesiae Anglicanae]] praeest. * 30 Ianuarii: Tria miliones paginarum ad acta [[Galfridus Epstein|Epstein]] pertinentium publicantur, multae personae publicae clarissimae toto orbe terrarum commemorantur. === Mense Februario === * 2–6 Februarii: [[Curdistania Syriaca|Curdistaniam Syriacam]] [[Ahmedus Husainus al-Shara|rectio Damasci nova]] sibi adiungit. * 6 Februarii: [[Olympia hiemalia 2026|Olympia hiemalia]] in [[Italia]] simul [[Mediolanum|Mediolani]], [[Cortina Ampecanorum|Cortinae Ampecanorum]], [[Pralatium|Pralatii]], [[Livignum|Livigni]] et [[Resinae|Ante Silvam]] patefiunt. * 21 Februarii: Bellum inter [[Afghania]] et [[Pakistania]] erumpit. * 28 Februarii: Civitas [[Israël]] et [[Civitates Foederatae]] impetum in [[Irania]]m faciunt, impetum praeemptivum appellantes. === Mense Martio === * 1 Martii: Irania [[Fretum Ormusense]] commeatui maritimo claudit. * 8 Martii: [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba Husainus Khamenei]], [[Ali Khamenei|Alii]] necati filius, magnus dux [[Irania]]e eligitur. * 31 Martii: In [[Mongolia]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Uchral Nyam-Osor||en|qid=Q110962738}}, post abdicationem Gombojavyn Zandanshatar, primus minister iurat. === Mense Aprili === * 6 Aprilis: [[Programma Artemis|Artemis II]] cum quattuor astronautis Lunam circumvolat et 11 Aprilis feliciter in Tellurem revertitur. * 9 Aprilis: [[Civitates Foederatae Americae|Civitates Foederatae]] et [[Irania]] indutiis pactionem faciunt, colloquiisque ut discrimen inter se componant. * 26 Aprilis: [[Sebastianus Sawe]] Londinii primus homo [[Cursus Marathonius|cursum Marathonium]] minore tempore quam duabus horis perficit. === Mense Maio === * 3 Maii: Epidemia [[hantaviridae|hantavirus]] [[Andes|Andini]] ad [[quadragena]]m [[navis]] vectoriae ''Hondius'' ducit, tres mortui. * 16 Maii: Epidemia [[ebolavirus]] Bundibugyoensis in [[Res publica democratica Congensis|Re publica democratica Congolensi]] declaratur. Contra hunc typum neque cura neque vaccinatio nota est. * 23 Maii: Protestationes in [[Albania]], quae "Revolutio Phoenicopterorum" appellantur. * 25 Maii: ''[[Magnifica humanitas]]'', epistola encyclica [[Leo XIV|Leonis XIV]] prima, editur. === Mense Iunio === * 12 Iunii: [[Elon Musk]] primus fit, qui {{num|1000000000000}} [[dollarium Civitatum Foederatarum|dollariorum Americanorum]] accumulaverit. * 22 Iunii: [[Keir Starmer]] se ab officio primi ministri [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] abdicaturum nuntiat. * 24 Iunii: [[Terrae motus]] maior magnitudinis 7.5 in Venetiola complura milia hominum necat multaque aedificia concidit. === Mense Iulio === * 1 Iulii: [[Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X]] [[Esquinia]]e quattuor [[episcopus|episcopos]] novos sine mandato [[papa]]li consecrat. [[Leo XIV]] papa totam societatem [[excommunicatio|excommunicat]]. * 3 Iulii: [[Keiko Fujimori]] prima muliebris praeses civitatis [[Peruvia|Peruviae]] eligitur. * 19 Iulii: [[Turma Pedilusoria Nationalis Hispanica]] vincit [[Certamen Mundanum Pedilusorium (2026)|certamen mundanum pediludii]]. [[Turma Pedilusoria Nationalis Argentina|Argentina]] secunda et [[Turma Pedilusoria Nationalis Anglica|Anglia]] tertia sunt. * 20 Iulii: [[Carolus III (rex Britanniarum)|Carolus III]] rex [[Andreas Burnham|Andream Burnham]] primum ministrum [[Britanniarum regnum|Britanniarum regni]] constituit. * 26 Iulii: [[Thaddaeus Pogačar]], birotarius [[Slovenia|Slovenicus]], quintum [[Circuitus Franciae|Circuitum Franciae]] vincit. * 28 Iulii: [[Terrae motus Kumamoto anni 2026|Terrae motus Kumamoto]] accidit. * 30 Iulii: Octoginta milia [[migratio|migrantium]] [[Septa]]m e [[Marocum|Maroco]] intrant, 111 moriuntur, plerique remittuntur. === Mense Augusto === * 2 Augusti: [[Arabia Saudiana]], [[Pakistania]] et [[Turcia]] [[Mecca]]e pactum defensionis subscribunt. * 12 Augusti: [[Defectio solis]] [[Siberia]]e et [[Hiberia]]e. * 20 Augusti: [[Rojava]] [[Syria]]e plene integra est, iam non amplius [[autonomia]] praedita. * 26 Augusti: [[Inundatio]] mortifera [[Nepalia]]m et [[Tibetum]] affligit. * 28 Augusti: [[Hacon VIII]], patre [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldo V]] mortuo, rex [[Norvegia]]e fit. === Mense Septembri === * 6 Septembris: [[Alternativa pro Germania]] pluralitatem suffragiorum in [[Saxonia et Anhaltium|Saxonia et Anhaltio]] conciliat. * 16 Septembris: [[Ursula de Leyen]] [[Canada]]m ut socia consociata [[Unionis Europaeae]] invitat. == Nati == {{Nati desiderati}} == Mortui == === Mense Ianuario === * [[8 Ianuarii]]: [[Ludovicus E. Brus]], chimicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1943]]. * [[10 Ianuarii]]: [[Ericus de Däniken]], scriptor [[Helvetia|Helveticus]]; natus est anno [[1935]]. * [[13 Ianuarii]]: [[Georgius Basiliu]], politicus [[Cyprus|Cypri]]; natus est anno [[1931]]. * [[16 Ianuarii]]: [[Ludovica Diogo]], politica [[Mozambicum|Mozambicana]]; nata est anno [[1958]]. * [[24 Ianuarii]] ** [[David Abulafia]], historicus [[Britanniarum regnum|Britannicus]]; natus est anno [[1949]]. ** [[Gulielmus Foege]], [[medicus]] et [[epidemiologia|epidemiologus]] [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1936]]. * [[25 Ianuarii]]: [[Yi Haechan]], politicus [[Res publica Coreana|Rei publicae Coreanae]]; natus est anno [[1952]]. * [[26 Ianuarii]]: [[Sia Figiel]], poeta, scriptrix, et pictrix [[Samoa]]na; nata est anno [[1967]]. === Mense Februario === * [[1 Februarii]]: [[Rita Süssmuth]], politica [[Germania|Germanica]]; nata est anno [[1937]]. * [[2 Februarii]]: [[Athanasius Carolus Renoux]], monachus Benedictinus et orientalista Francicus; natus est anno [[1925]]. * [[11 Februarii]]: [[Iacobus van der Beek]], actor [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1977]]. * [[15 Februarii]]: [[Robertus Duvall]], actor et moderator cinematographicus Americanus; natus est anno [[1931]]. * [[19 Februarii]]: [[Polycarpus Pengo]], archiepiscopus [[Tanzania|Tanzanicus]]; natus est anno [[1944]]. * [[28 Februarii]]: [[Ali Khamenei]], magnus dux [[Irania]]e, ab [[Israel]]e occiditur; natus est anno [[1939]]. === Mense Martio === * [[1 Martii]]: [[David Oddi filius]], politicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno [[1948]]. * [[5 Martii]]: [[Antonius Lobo Antunes]], scriptor et psychologus [[Portugallia|Lusitanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[8 Martii]]: [[Antonius Iacobus Leggett]], physicus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]]; natus est anno [[1936]]. * [[12 Martii]]: [[Ioachimus Wanke]], episcopus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1941]]. * [[14 Martii]]: **[[Georgius Habermas]], philosophus continentalis et sociologus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1929]]. **[[Christophorus A. Sims]], oeconomiae peritus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1942]]. * [[17 Martii]]: [[Ilia II]], patriarcha Ecclesiae Orthodoxae Georgianae [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1933]]. * [[19 Martii]]: ** [[Humbertus Bossi]], politicus [[Italia|Italianus]]; natus est anno 1941. ** [[Carolus Norris]], artifex martialis [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1940]]. * [[22 Martii]]: [[Leonillus Jospin]], politicus [[Francia|Francicus]]; natus est anno [[1937]]. === Mense Aprili === * [[6 Aprilis]]: [[Christianus Schwarz-Schilling]], politicus [[Germania|Germanicus]]; natus est anno [[1930]]. * [[7 Aprilis]]: [[Iacobus Whittaker]], alpinista [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1929]]. * [[8 Aprilis]]: [[Carolus Delhez]], presbyter et sociologicus [[Belgica|Belgicus]]; natus est anno [[1951]]. * [[9 Aprilis]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Björgvin Halldórsson||en|qid=Q879495}}, musicus [[Islandia|Islandicus]]; natus est anno 1951. * [[19 Aprilis]]: [[Desmond Morris|Desmondus Morris]], zoologus ethologusque Anglicus; natus est anno [[1928]]. * [[24 Aprilis]]: [[Sophia Zdybicka]], philosopha et monacha [[Polonia|Polonica]]; nata est anno 1928. === Mense Maio === * [[6 Maii]]: [[Theodorus Turner]], vir negotii et philanthropus Americanus; natus est anno 1938. * [[8 Maii]]: [[Festus Mogae]], politicus [[Botsuana|Botsuanicus]]; natus est anno 1939. * [[25 Maii]]: [[Sonny Rollins]], saxophonista iazensis Americanus; natus est anno 1930. * [[29 Maii]]: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bryan Bergougnoux||en|qid=Q936402}}, lusor harpastum Gallicus; nata est anno [[1983]]. === Mense Iunio === * [[6 Iunii]]: [[Osorius Citora Afonso]], episcopus necatus [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1972]]. * [[14 Iunii]]: [[Oliverius Tree]], cantor histrioque [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1993]]. * [[16 Iunii]]: [[Camillus Ruini]], cardinalis [[Italia|Italicus]]; natus est anno [[1931]]. * [[21 Iunii]]: [[Franciscus Guterres]], politicus [[Timora Orientalis|Timoracus]]; natus est anno [[1954]]. * [[22 Iunii]]: [[Alanus Greenspan]], pristinus praeses [[Systema aerarium foederale|systematis aerarii foederalis Americae]]; natus est anno [[1926]]. === Mense Iulio === * [[8 Iulii]]: [[Anna Widdecombe]], politica Britannica; nata est anno [[1947]]. * [[11 Iulii]]: [[Lindsey Graham]], politicus [[CFA|Americanus]]; natus est anno [[1955]]. * [[14 Iulii]]: [[Ioannes Michael Maitzen]], astronomus [[Austria]]cus; natus est anno [[1943]]. * [[29 Iulii]]: [[Harrius Mitchell]], politicus Americanus; natus est anno [[1940]]. * [[31 Iulii]]: ** [[Francus Baresi]] pedilusor Italicus; natus est anno [[1960]]. ** [[Antonius Mazzi]], presbyter Italicus; natus est anno 1929. === Mense Augusto === * [[2 Augusti]]: [[Kay Granger]], politica Americana; nata est anno 1943. * [[3 Augusti]]: [[Iulius Duarte Langa]], cardinalis [[Mozambicum|Mozambicanus]]; natus est anno [[1927]]. * [[6 Augusti]]: [[Franciscus Guccini]], cantor Italicus; natus est anno 1940. * [[7 Augusti]]: [[Luciana Stassaert]] poetria pictrixque Belgica; nata est anno 1936. * [[15 Augusti]]: [[Alexander Danilin]], [[psychiater]] [[Russia|Russicus]]; natus est anno [[1960]]. * [[16 Augusti]]: [[Hayden Panettiere]], actrix Americana; nata est anno [[1989]]. * [[17 Augusti]]: [[Stanislaus Lalanne]], episcopus Francicus; natus est anno 1948. * [[24 Augusti]]: [[Hideki Shirakawa]], chemicus Iaponicus; natus est anno 1936. * [[25 Augusti]]: ** [[Timotheus Curry]], actor Anglicus; natus est anno [[1946]]. ** [[Dolly Parton]], cantrix Americana; nata est anno 1946. * [[27 Augusti]]: [[Ratko Mladić]], scelestus bellicus Serbicus; natus est anno 1942. * [[28 Augusti]]: [[Haraldus V (rex Norvegiae)|Haraldus V]], rex [[Norvegia]]e; natus est anno [[1937]]. * [[31 Augusti]]: ** [[Eduardus Balladur]], polticus Francicus; natus est anno 1929. ** [[Ada Yonath]], [[chemica]] Israeliana; nata est anno 1939. === Mense Septembri === * [[1 Septembris]]: [[Aentius Bianchi]] theologus Italicus; natus est anno 1943. * [[2 Septembris]]: [[Gloria Steinem]], diurnalista Americana; nata est anno [[1934]]. * [[4 Septembris]]: [[Galfridus Sutton]], philologus Britannicus; natus est anno 1947. * [[11 Septembris]] ** [[Astrida (principissa Norvegica)|Astrida]], principissa Norvegica; nata est anno [[1932]]. ** [[Emma Bonino]], politica Italica; nata est anno 1948. == Cultura popularis == === Musica === * [[Gratia Abrams]] - ''Daughter from Hell'' * [[Zacharias Bryan]] - ''With Heaven on Top'' * [[Ariana Grande]] - ''Petal'' * [[BTS]] - ''Arirang'' * [[Noë Kahan]] - ''The Great Divide'' * [[Ella Langley]] - ''Dandelion'' * [[Bruno Mars]] - ''The Romantic'' * [[Olivia Rodrigo]] - ''You Seem Pretty Sad for a Girl So in Love'' * [[Henricus Styles]] - ''Kiss All the Time. Disco, Occasionally'' === Pelliculae === * [[28 Martii]]: ''[[The Super Mario Galaxy Movie]]'' (CFA) * [[10 Aprilis]]: ''[[Michael (2026 pellicula)|Michael]]'' (CFA) * [[9 Iunii]]: ''[[Toy Story 5]]'' (CFA) * [[6 Iulii]]: ''[[The Odyssey (2026 pellicula)|The Odyssey]]'' (CFA & Britannia) * [[27 Iulii]]: ''[[Spider-Man: Brand New Day]] (CFA) i4d4i8cgw6xv5mhk4uo08rwoe2kpuxz 0 5890 3988754 3949378 2026-09-17T09:25:10Z Bavarese 43163 3988754 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{Data Sancti| 2=us| nomen=Franciscus Assisiensis| imago=Giotto Franciscus.jpg| px=200| explanatio=| titulus=| natus=[[26 Septembris]] [[1181]] aut 1182| mortuus=[[3 Octobris]] [[1226]]| beatificatio=| canonizatio=[[1227]]| dies festae=4 Octobris| attributa= | patronus=[[Animal]]ium, [[oecologia]]|}} '''[[Sanctus]] Franciscus Assisiensis''' natus est die [[26 Septembris]] anni [[1181]] aut 1182 ex familia [[Umbria|Umbra]] magni momenti cum nomine Ioannis de Moriconibus. Pater eius, Petrus Bernardonis filius de Moriconibus, textilium venditor erat et filio Ioanni nomen imposuit Francisci pro nationalitate matris eius Dominae Picae. Ioannes vel Franciscus iuventutem mundanam egit et numerabatur inter primos iuvenes [[Asisium|Asisii]]. Militavit in bello contra [[Perusia]]m et captus est. Febricitans, animum ad res spiritus intendit. Salute restaurata, iterum quaerebat gloriam mundi, sed paulatim de Deo amplius et amplius cogitabat. Anno 1205 magis magisque desideravit Deum perfecte sequi. Die quodam, dum equitat, vidit leprosum horribiliter deformatum. Repulsus, voluit tamen pro Christo hominem diligere et amplexus est eum et omnia sua ei dedit. Amplecti constituit non tantum [[leprosus|leprosum]], sed etiam Christum et [[paupertas|paupertatem]] evangelii cum [[simplicitas voluntaria|simplicitate voluntaria]]. Post [[Peregrinatio]]nem [[Roma]]m, locutionem audivit e crucifixo venientem in ecclesia Sancti Damiani. Iesus ei dicebat: "Aedifica Ecclesiam meam, quae decidit". Franciscus conatus quidem est aedem Sancti Damiani patris pecuniis reficere, et postea a patre in domo clausus est. Fugit et postea publice declaravit se nihil expectare a patre et, patris vestimento exuto, vestem pauperis ab episcopo accepit. Funditus vitam paupertatis egit, in nihilo quiescens quotienscumque vocem Dei audiebat, etiam si non perfecte eam intellexerat. Devotione sua ad se multos homines congregavit, qui volebant Christum sequi secundum verbum evangelicum ut Beatus Franciscus, [[Ordo Fratrum Minorum|Fratres Minores]] quidem vocatos. Ei, nihil possidentes, Deum laudabant et evangelium predicabant tam in opere quam in verbo. Venit ad Sanctum Franciscum etiam puella familiae nobilis Assisiensis: [[Sancta Clara]], quae, instar Sancti Francisci, [[Ordo Sanctae Clarae|communitatem sororum]] condidit. Cupiens Musulmanos ad Christum convertere, Franciscus iter in Aegyptum fecit, ubi aliqua cum imperatore tractavit et miracula insignia operatus est, sine tamen ulla magna conversione. Die 14 Septembris 1224 [[Sanctuarium Alverniae|Alverniae]], in [[mystica]] oratione involutus, accepit [[stigmata]] Christi in corpore suo. Mortuus est die [[3 Octobris]] [[1226]], anno XLV aetatis suae. Celebratur quotannis ab [[Ecclesia Evangelica in Germania]] ipso die, ab [[Ecclesia Catholica]] autem et aliis ecclesiis die [[4 Octobris]]. In diebus antequam mortuus est, conscripsit praeclaras ''[[Laudes Creaturarum]]''. Et [[sanctus patronus]] paupertatis, [[oecologia]]e et [[animal]]ium putatur. == Opera variarum artium == * [[1972]] [[Pellicula]] ''[[Fratello sole, sorella luna]]'' * [[Melodrama]] [[Olivarius Messiaen|Olivieri Messiaen]] ''Saint François d’Assise'' {{NexInt}} * [[Asisium]] * [[Basilica Sancti Francisci]]: Ecclesia sepulcralis Sancti Francisci * [[Sanctuarium Alverniae]] vel [[Sanctuarium Franciscanum Alverniae]], [[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Santuario della Verna|Santuario della Verna]]'', *[[Dies Mundialis Animalium Tuendorum]] == Nexus externi == {{Vicifons|Scriptor:Franciscus Assisiensis|lang=la}} {{CommuniaCat|Francis of Assisi|Sanctum Franciscum Assisiensem}} {{Fontes biographici}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Sancti]] [[Categoria:Incolae Italiae]] [[Categoria:Ministri generales Ordinis Fratrum Minorum]] [[Categoria:Nati 1181]] [[Categoria:Mortui 1226]] [[Categoria:Quinta expeditio sacra]] [[Categoria:Franciscus Assisiensis|!]] [[Categoria:Innocentius III]] dmaecnzvc1t7nreqaj13wf7jb4r36gl 3988757 3988754 2026-09-17T09:29:59Z Bavarese 43163 3988757 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{Data Sancti| 2=us| nomen=Franciscus Assisiensis| imago=Giotto Franciscus.jpg| px=200| explanatio=| titulus=| natus=[[26 Septembris]] [[1181]] aut 1182| mortuus=[[3 Octobris]] [[1226]]| beatificatio=| canonizatio=[[1227]]| dies festae=4 Octobris| attributa= | patronus=[[Animal]]ium, [[oecologia]]|}} '''[[Sanctus]] Franciscus Assisiensis''' natus est die [[26 Septembris]] anni [[1181]] aut 1182 ex familia [[Umbria|Umbra]] magni momenti cum nomine Ioannis de Moriconibus. Pater eius, Petrus Bernardonis filius de Moriconibus, textilium venditor erat et filio Ioanni nomen imposuit Francisci pro nationalitate matris eius Dominae Picae. Ioannes vel Franciscus iuventutem mundanam egit et numerabatur inter primos iuvenes [[Asisium|Asisii]]. Militavit in bello contra [[Perusia]]m et captus est. Febricitans, animum ad res spiritus intendit. Salute restaurata, iterum quaerebat gloriam mundi, sed paulatim de Deo amplius et amplius cogitabat. Anno 1205 magis magisque desideravit Deum perfecte sequi. Die quodam, dum equitat, vidit leprosum horribiliter deformatum. Repulsus, voluit tamen pro Christo hominem diligere et amplexus est eum et omnia sua ei dedit. Amplecti constituit non tantum [[leprosus|leprosum]], sed ipsum Christum et [[paupertas|paupertatem]] evangelii cum [[simplicitas voluntaria|simplicitate voluntaria]]. Post [[Peregrinatio]]nem [[Roma]]m, locutionem audivit e crucifixo venientem in ecclesia Sancti Damiani. Iesus ei dicebat: "Aedifica Ecclesiam meam, quae decidit". Franciscus conatus quidem est aedem Sancti Damiani patris pecuniis reficere, et postea a patre in domo clausus est. Fugit et postea publice declaravit se nihil expectare a patre et, patris vestimento exuto, vestem pauperis ab episcopo accepit. Funditus vitam paupertatis egit, in nihilo quiescens quotienscumque vocem Dei audiebat, etiam si non perfecte eam intellexerat. Devotione sua ad se multos homines congregavit, qui volebant Christum sequi secundum verbum evangelicum ut Beatus Franciscus, [[Ordo Fratrum Minorum|Fratres Minores]] quidem vocatos. Ei, nihil possidentes, Deum laudabant et evangelium predicabant tam in opere quam in verbo. Venit ad Sanctum Franciscum etiam puella familiae nobilis Assisiensis: [[Sancta Clara]], quae, instar Sancti Francisci, [[Ordo Sanctae Clarae|communitatem sororum]] condidit. Cupiens Musulmanos ad Christum convertere, Franciscus iter in Aegyptum fecit, ubi aliqua cum imperatore tractavit et miracula insignia operatus est, sine tamen ulla magna conversione. Die 14 Septembris 1224 [[Sanctuarium Alverniae|Alverniae]], in [[mystica]] oratione involutus, accepit [[stigmata]] Christi in corpore suo. Mortuus est die [[3 Octobris]] [[1226]], anno XLV aetatis suae. Celebratur quotannis ab [[Ecclesia Evangelica in Germania]] ipso die, ab [[Ecclesia Catholica]] autem et aliis ecclesiis die [[4 Octobris]]. In diebus antequam mortuus est, conscripsit praeclaras ''[[Laudes Creaturarum]]''. Et [[sanctus patronus]] paupertatis, [[oecologia]]e et [[animal]]ium putatur. == Opera variarum artium == * [[1972]] [[Pellicula]] ''[[Fratello sole, sorella luna]]'' * [[Melodrama]] [[Olivarius Messiaen|Olivieri Messiaen]] ''Saint François d’Assise'' {{NexInt}} * [[Asisium]] * [[Basilica Sancti Francisci]]: Ecclesia sepulcralis Sancti Francisci * [[Sanctuarium Alverniae]] vel [[Sanctuarium Franciscanum Alverniae]], [[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Santuario della Verna|Santuario della Verna]]'', *[[Dies Mundialis Animalium Tuendorum]] == Nexus externi == {{Vicifons|Scriptor:Franciscus Assisiensis|lang=la}} {{CommuniaCat|Francis of Assisi|Sanctum Franciscum Assisiensem}} {{Fontes biographici}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Sancti]] [[Categoria:Incolae Italiae]] [[Categoria:Ministri generales Ordinis Fratrum Minorum]] [[Categoria:Nati 1181]] [[Categoria:Mortui 1226]] [[Categoria:Quinta expeditio sacra]] [[Categoria:Franciscus Assisiensis|!]] [[Categoria:Innocentius III]] 46l8qrri0p8hawtjavbh2m8nq6kuhcq 3988761 3988757 2026-09-17T09:54:46Z Bavarese 43163 3988761 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{Data Sancti| 2=us| nomen=Franciscus Assisiensis| imago=Giotto Franciscus.jpg| px=200| explanatio=| titulus=| natus=[[26 Septembris]] [[1181]] aut 1182| mortuus=[[3 Octobris]] [[1226]]| beatificatio=| canonizatio=[[1227]]| dies festae=4 Octobris| attributa= | patronus=[[Animal]]ium, [[oecologia]]|}} '''[[Sanctus]] Franciscus Assisiensis''' natus est die [[26 Septembris]] anni [[1181]] aut 1182 ex familia [[Umbria|Umbra]] magni momenti cum nomine Ioannis de Moriconibus. Pater eius, Petrus Bernardonis filius de Moriconibus, textilium venditor erat et filio Ioanni nomen imposuit Francisci pro nationalitate matris eius Dominae Picae. Ioannes vel Franciscus iuventutem mundanam egit et numerabatur inter primos iuvenes [[Asisium|Asisii]]. Militavit in bello contra [[Perusia]]m et captus est. Febricitans, animum ad res spiritus intendit. Salute restaurata, iterum quaerebat gloriam mundi, sed paulatim de Deo amplius et amplius cogitabat. Anno 1205 magis magisque desideravit Deum perfecte sequi. Die quodam, dum equitat, vidit leprosum horribiliter deformatum. Repulsus, voluit tamen pro Christo hominem diligere et amplexus est eum et omnia sua ei dedit. Amplecti constituit non tantum [[leprosus|leprosum]], sed ipsum Christum et [[paupertas|paupertatem]] evangelii cum [[simplicitas voluntaria|simplicitate voluntaria]]. [[Roma]]m profectus locutionem audivit e crucifixo venientem in ecclesia Sancti Damiani. Iesus ei dicebat: "Aedifica Ecclesiam meam, quae decidit". Franciscus conatus quidem est aedem Sancti Damiani patris pecuniis reficere, et postea a patre in domo clausus est. Fugit et postea publice declaravit se nihil expectare a patre et, patris vestimento exuto, vestem pauperis ab episcopo accepit. Funditus vitam paupertatis egit, in nihilo quiescens quotienscumque vocem Dei audiebat, etiam si non perfecte eam intellexerat. Devotione sua ad se multos homines congregavit, qui volebant Christum sequi secundum verbum evangelicum ut Beatus Franciscus, [[Ordo Fratrum Minorum|Fratres Minores]] quidem vocatos. Ei, nihil possidentes, Deum laudabant et evangelium predicabant tam in opere quam in verbo. Venit ad Sanctum Franciscum etiam puella familiae nobilis Assisiensis: [[Sancta Clara]], quae, instar Sancti Francisci, [[Ordo Sanctae Clarae|communitatem sororum]] condidit. Cupiens Musulmanos ad Christum convertere, Franciscus iter in Aegyptum fecit, ubi aliqua cum imperatore tractavit et miracula insignia operatus est, sine tamen ulla magna conversione. Die 14 Septembris 1224 [[Sanctuarium Alverniae|Alverniae]], in [[mystica]] oratione involutus, accepit [[stigmata]] Christi in corpore suo. Mortuus est die [[3 Octobris]] [[1226]], anno XLV aetatis suae. Celebratur quotannis ab [[Ecclesia Evangelica in Germania]] ipso die, ab [[Ecclesia Catholica]] autem et aliis ecclesiis die [[4 Octobris]]. In diebus antequam mortuus est, conscripsit praeclaras ''[[Laudes Creaturarum]]''. Et [[sanctus patronus]] paupertatis, [[oecologia]]e et [[animal]]ium putatur. == Opera variarum artium == * [[1972]] [[Pellicula]] ''[[Fratello sole, sorella luna]]'' * [[Melodrama]] [[Olivarius Messiaen|Olivieri Messiaen]] ''Saint François d’Assise'' {{NexInt}} * [[Asisium]] * [[Basilica Sancti Francisci]]: Ecclesia sepulcralis Sancti Francisci * [[Sanctuarium Alverniae]] vel [[Sanctuarium Franciscanum Alverniae]], [[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Santuario della Verna|Santuario della Verna]]'', *[[Dies Mundialis Animalium Tuendorum]] == Nexus externi == {{Vicifons|Scriptor:Franciscus Assisiensis|lang=la}} {{CommuniaCat|Francis of Assisi|Sanctum Franciscum Assisiensem}} {{Fontes biographici}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Sancti]] [[Categoria:Incolae Italiae]] [[Categoria:Ministri generales Ordinis Fratrum Minorum]] [[Categoria:Nati 1181]] [[Categoria:Mortui 1226]] [[Categoria:Quinta expeditio sacra]] [[Categoria:Franciscus Assisiensis|!]] [[Categoria:Innocentius III]] hgzobj0sep5k3zc464yey7qezzgqlax 3988764 3988761 2026-09-17T10:06:38Z Bavarese 43163 3988764 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} {{Data Sancti| 2=us| nomen=Franciscus Assisiensis| imago=Giotto Franciscus.jpg| px=200| explanatio=| titulus=| natus=[[26 Septembris]] [[1181]] aut 1182| mortuus=[[3 Octobris]] [[1226]]| beatificatio=| canonizatio=[[1227]]| dies festae=4 Octobris| attributa= | patronus=[[Animal]]ium, [[oecologia]]|}} '''[[Sanctus]] Franciscus Assisiensis''' natus est die [[26 Septembris]] anni [[1181]] aut 1182 ex familia [[Umbria|Umbra]] magni momenti cum nomine Ioannis de Moriconibus. Pater eius, Petrus Bernardonis filius de Moriconibus, textilium venditor erat et filio Ioanni nomen imposuit Francisci pro nationalitate matris eius Dominae Picae. Ioannes vel Franciscus iuventutem mundanam egit et numerabatur inter primos iuvenes [[Asisium|Asisii]]. Militavit in bello contra [[Perusia]]m et captus est. Febricitans, animum ad res spiritus intendit. Salute restaurata, iterum quaerebat gloriam mundi, sed paulatim de Deo amplius et amplius cogitabat. Anno 1205 magis magisque desideravit Deum perfecte sequi. Die quodam, dum equitat, vidit leprosum horribiliter deformatum. Repulsus, voluit tamen pro Christo hominem diligere et amplexus est eum et omnia sua ei dedit. Amplecti constituit non tantum [[leprosus|leprosum]], sed ipsum Christum et [[paupertas|paupertatem]] evangelii cum [[simplicitas voluntaria|simplicitate voluntaria]]. [[Roma]]m profectus locutionem audivit e crucifixo venientem in ecclesia Sancti Damiani. Iesus ei dicebat: "Aedifica Ecclesiam meam, quae decidit". Franciscus conatus quidem est aedem Sancti Damiani patris pecuniis reficere, et postea a patre in domo clausus est. Fugit et postea publice declaravit se nihil expectare a patre et, patris vestimento exuto, vestem pauperis ab episcopo accepit. Funditus vitam paupertatis egit, in nihilo quiescens quotienscumque vocem Dei audiebat, etiam si non perfecte eam intellexerat. Devotione sua ad se multos homines congregavit, qui volebant Christum sequi secundum verbum evangelicum ut Beatus Franciscus, [[Ordo Fratrum Minorum|Fratres Minores]] quidem vocatos. Ei, nihil possidentes, Deum laudabant et evangelium predicabant tam in opere quam in verbo. Venit ad Sanctum Franciscum etiam puella familiae nobilis Assisiensis: [[Sancta Clara]], quae, instar Sancti Francisci, [[Ordo Sanctae Clarae|communitatem sororum]] condidit. Cupiens Musulmanos ad Christum convertere, Franciscus iter in Aegyptum fecit, ubi aliqua cum imperatore tractavit et miracula insignia operatus est, sine tamen ulla magna conversione. Die 14 Septembris 1224 [[Sanctuarium Alverniae|Alverniae]], in [[mystica]] oratione involutus, accepit [[stigmata]] Christi in corpore suo. Mortuus est die [[3 Octobris]] [[1226]], anno XLV aetatis suae. Celebratur quotannis ab [[Ecclesia Evangelica in Germania]] ipso die, ab [[Ecclesia Catholica]] autem et aliis ecclesiis die [[4 Octobris]]. In diebus antequam mortuus est, conscripsit praeclaras ''[[Laudes Creaturarum]]''. Et [[sanctus patronus]] paupertatis, [[oecologia]]e et [[animal]]ium veneratur. == Opera variarum artium == * [[1972]] [[Pellicula]] ''[[Fratello sole, sorella luna]]'' * [[Melodrama]] [[Olivarius Messiaen|Olivieri Messiaen]] ''Saint François d’Assise'' {{NexInt}} * [[Asisium]] * [[Basilica Sancti Francisci]]: Ecclesia sepulcralis Sancti Francisci * [[Sanctuarium Alverniae]] vel [[Sanctuarium Franciscanum Alverniae]], [[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Santuario della Verna|Santuario della Verna]]'', *[[Dies Mundialis Animalium Tuendorum]] == Nexus externi == {{Vicifons|Scriptor:Franciscus Assisiensis|lang=la}} {{CommuniaCat|Francis of Assisi|Sanctum Franciscum Assisiensem}} {{Fontes biographici}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Sancti]] [[Categoria:Incolae Italiae]] [[Categoria:Ministri generales Ordinis Fratrum Minorum]] [[Categoria:Nati 1181]] [[Categoria:Mortui 1226]] [[Categoria:Quinta expeditio sacra]] [[Categoria:Franciscus Assisiensis|!]] [[Categoria:Innocentius III]] hu553s7n5mo8do9646l6bgezl8omaiw 0 6041 3988622 3790794 2026-09-16T20:57:31Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988622 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Volsinii (discretiva)}} {{Lacus |Nomen = Volsiniensis l. / Volsinii l. |Nomen_vulgarium = '''Lago di Bolsena''' |Imago = [[Fasciculus:Lake Bolsena from Montefiascone.jpg|300px|Despectus ad Volsiniensem lacum]] |Inscriptio_imaginis = ''Despectus ad Volsiniensem lacum'' |Nomina_latina = Volsiniensis ({{pns|is|m|Volsiniensis}}) l.<br>Vulsinus ({{pns|i|m|Vulsinus}}) l.<br>Sanctae Christinae l.<br>Tarquiniensis l. |Nomina_vulgaria = Lago di Bolsena |Origo = [[mons ignifer|volcanica]] |Area = 113.5 |Profunditas maxima = 151 |Profunditas mediocris = 81 |Altitudo = 305 |Insulae = [[Visentina insula]],<br>[[Marthana insula]] |Imissaria = |Emissaria = [[Martha (flumen)|Martha]] |Altera = |Terrae = [[Fasciculus:Flag of Italy.svg|20px|Italia]] [[Italia]] |Regiones = [[Fasciculus:Lazio Coat of Arms.svg|15px|Latium]] [[Latium]] |Provinciae = [[Viterbiensis provincia|Viterbiensis]] |Municipia = 8 |Urbs princeps = [[Volsinii]] |Coordinata = 42° 36′ 00″ N <br>11° 55′ 00″ E |postscripta = [[:la:Categoria:Lacus Italiae|Lacus Italiae]] |tabula = [[Fasciculus:Locatie meer van Bolsena.JPG|300px|Collocatio lacus in Italia]] }} '''Volsiniensis lacus'''<ref>{{Ambrogio}}</ref><ref name="graesse">{{Graesse}}}</ref><ref name=":0">P. Galesini, [http://books.google.it/books?id=vNzOUOTDPc8C&pg=PT323&lpg=PT323&dq=%22Ciminius+lacus%22&source=bl&ots=jjFsQ7ZfnR&sig=7Ct7kM1ed5HZmkHZoUNWQ412liE&hl=it&sa=X&ei=sPHpU6rsKcOrPK3-geAC&ved=0CDkQ6AEwAw#v=onepage&q=%22Ciminius%20lacus%22&f=false ''Tesoro della lingua volgar, latina, raccolto da monsig. Pietro Galesini protonotaro Apostolico, con diligente osseruatione, & imitatione de i più nobili scrittori antichi latini''] (Venetiarum: 1584)</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=volsinii-geo Dictionary of Greek and Roman Geography (1854) - William Smith, LLD, Ed.]</ref> (''Vulsiniensis lacus''<ref name="graesse" /><ref name=":0" />) vel '''Volsinii lacus'''<ref>[http://books.google.it/books?id=wDcd41aCRLQC&pg=PA228&lpg=PA228&dq=%22Lacus+Volsinii%22&source=bl&ots=9RS2ezX0tb&sig=RtMBlNNEek0KyrSoXNKZzz437ok&hl=it&sa=X&ei=ZNfpU8bMJKrXyQP-s4KwDQ&ved=0CEEQ6AEwBA#v=onepage&q=%22Lacus%20Volsinii%22&f=false Natural Heritage from East to West: Case studies from 6 EU countries (Google eBook) - Niki Evelpidou, Tomás de Figueiredo, Francesco Mauro, Vahap Tecim, Andreas Vassilopoulos, Springer Science & Business Media, 19/gen/2010 - 376 pagine]</ref><ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Bolsena en.wikipedia.org]</ref> (alia nomina: ''Vulsinus lacus'', ''Sanctae Christinae lacus'', ''Tarquiniensis lacus''<ref>[https://web.archive.org/web/20160304141801/http://free.it.scienza.archeologia.narkive.com/6nabFeBm/il-comprensorio-del-lacus-tarquiniensis http://free.it.scienza.archeologia.narkive.com/]</ref>, ''Bulsinus lacus'';<ref name=":0" />; [[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Lago di Bolsena|Lago di Bolsena]]'') est [[lacus]] [[Italia]]e, in [[Regio Italiae|Regione]] [[Latium|Latio]] situm. Integre stat in [[Viterbiensis provincia|Viterbiensi provincia]], nempe in parte septentrionali quae ''[[Tuscia Alta]]'' vocatur. ==Geologia== Lacus in media Italia patet, origine [[mons ignifer|volcanica]], abhinc annos circa 300 000 ab incavatione craterarum catenae [[Colles Volsinienses|montium Volsiniensium]] formatus. Forma ovata, quae typica propter originem eius est, ac duae [[insula]]e et una emissarium [[flumen]] ei sunt. Omnis tractus est 113 · 5 km&sup2;, altitudo 305 m super libella{{dubsig}} maris, 151 m altus in altissima parte, et 81 m in media parte. ==Insulae== * [[Visentina insula]], * [[Martana insula]]<ref name="graesse">{{Graesse}}}</ref> (alia nomina: [[Sanctae Christinae insula]])<ref name="graesse" /> ([[Lingua Italiana|Italiane]]: ''[[:it:Isola Martana|Isola Martana]]'') ==Flumina== * [[Martha (flumen)|Martha]], == Municipia == * [[Volsinii]] et [[Volsinium]]. * [[Mons Faliscorum]], * [[Martha (Italia)|Martha]], * [[Castrum Capitis Montis]], * [[Valentanum]], * [[Castrum Gradolarum]], * [[Castrum Criptarum]], * [[Fanum Sancti Laurentii Novi]]. {{NexInt}} * [[Latium]] (''regio''), * [[Provincia Viterbiensis]], * [[Colles Volsinienses]] vel [[Montes Volsinienses]], * [[Christina Volsiniensis|Sancta Christina Volsiniensis]], * [[Visentum]]. == Nexus externus == * [https://web.archive.org/web/20140816041008/http://www.infobolsena.it/ de Lacu Volsiniensi in situ: ''www.infobolsena.it''] == Alia coepta Vici == {{CommuniaCat|Lake Bolsena|Volsiniensem lacum}} ==Pinacotheca== <gallery> Image:Bolsena_bw.jpg|Despectus ad Volsiniensem lacum </gallery> == Notae == <div class="references-small"><references/></div> {{geo-stipula}} {{Appendicula de hac pagina| {{TranslHebd}} }} [[Categoria:Lacus Latii|Volsiniensis]] [[Categoria:Provincia Viterbiensis]] oquinb6qf17p0wtd3tzqmxp0ftvc7b4 0 7240 3988643 3861917 2026-09-16T22:21:34Z Demetrius Talpa 81729 3988643 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} [[Fasciculus:Lake Champlain Landsat.jpg|thumb|Despectus in Lacum Camplenii ex [[aer]]e.]] [[Fasciculus:Lake Champlain.jpg|thumb|left|Lacus Camplenii.]] '''Lacus Camplenii'''{{FD ref}}<ref>Louis Audiat, ''Samuel de Champlain, de Brouage, fondateur de Québec, 1567-1635'': "Samuel Camplenius, eques, ex nauticis praefectis" (p. 7).</ref> ([[Lingua Abenaki|Abenakice]] ''Petonbowk'' 'aquae interfluentes'; [[Anglice]] ''Lake Champlain'') est magnus longusque [[lacus]] in [[Vallis Champlain|Valle Camplenii]] situs, inter [[Montes Adirondack|Montes Avitas]] in civitate [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] et [[Montes Virides]] in civitate [[Mons Viridis|Monte Viride]], sed versus [[Quebecum]] [[Canada]]e petit. Lacus est sextus inter maximos lacus in [[Civitates Foederatae Americae|Civitatibus Foederatis Americae]]. Lacus ex [[Samuel de Champlain|Samuele Camplenio]], [[explorator]]e [[Francia|Francico]], appellatur, qui eum anno [[1609]] invenit. Septentrionem versus per [[Fluvius Richelaeus|fluvium Richelaeum]] in [[flumen Sancti Laurentii]] defluit. A fluminibus Lytra, Winnoske, [[Flumen Missisquoiense|Missiquone]], Lamoilleque in [[Mons Viridis|Monte Viride]] alitur; in [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]], a fluminibus Ausable, Chazyne, Saranaceque. [[Aqua]]e Inter{{dubsig}} a [[Lacus Georgus|Lacu Georgo]] quoque per Flumen Chutem aquam haurit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Camplenii, lacus}} [[Categoria:Geographia Comitatus Vasingtoniae Novi Eboraci]] [[Categoria:Lacus Montis Viridis]] [[Categoria:Lacus Novi Eboraci]] [[Categoria:Oblectamenta periegetica in Civitatibus Foederatis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] q4sxwb8simb8aj7z5gck7a9ggzmp0qv 0 8215 3988514 3979944 2026-09-16T13:03:11Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988514 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} [[Fasciculus:Cities of Tierra del Fuego.png|thumb|[[Tabula geographica]] Terrae Ignium]] [[Fasciculus:Ushuaia 2009.jpg|thumb|[[Ushuaia]], urbs in Terra Ignium sita.]] '''Terra Ignium'''{{FD ref}} ([[nomen adiectivum|adiectivum]] ''fuegianus,''<ref>Etymologisches Wörterbuch der Botanischen Pflanzennamen</ref> [[Hispanice]] ''Tierra del fuego'') est [[archipelagus]] ante maxime [[meridies|australem]] [[continens|continentis]] [[America Australis|Americae Australis]] apicem, plerumque trans [[Fretum Magellanicum]] iacens et [[Fretum Drakeanum|Drakeanum]] comprehendens. Quae corona insularum consistit in [[Grandis Insula Terrae Ignium|Grande Insula Terrae Ignium]] (maxima [[insula]], saepe etiam ''Terra Ignium'' ipsa vocata), cuius [[area (geometria)|area]] [[superficies|superficialis]] 48&thinsp;100 [[chiliometrum quadratum|chiliometra quadrata]] est, atque in grege multarum variarum [[magnitudo|magnitudinum]] [[insula]]rum, inter quas insigniter [[Hornanum Caput]] [[promontorium]] et [[Insulae Diego Ramírez]] numerantur. Omnis [[regio]]nis terra inter [[Tsilia]]m et [[Argentina]]m dividitur, quarum Argentina [[occidens|orientale]] principalis insulae dimidium, ac Tsilia dimidium [[occidens|occidentale]] et insulas ad australem [[Canalis Beagle|Canalis Beagle]] versus et insulas maxime australes temperat. Maxime australis archipelagi pars paene ad [[septentrio]]nes [[latitudo|latitudinis]] 56°S patet. Prima [[colonia]] [[homo sapiens|humana]] in Terra Ignium nota abhinc annorum 10&thinsp;000 fere constituta est.<ref name="Ant86-331">{{cite journal |title=Hunter-gatherers, biogeographic barriers and the development of human settlement in Tierra del Fuego |url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2012-03_86_331/page/71 |journal=Antiquity |date=1 Martii [[2012]] |volume=86 |issue=331 |pages=71–87 |doi=10.1017/S0003598X00062463|last1=Morello |first1=Flavia |last2=Borrero |first2=Luis |last3=Massone |first3=Mauricio |last4=Stern |first4=Charles |last5=García-Herbst |first5=Arleen |last6=McCulloch |first6=Robert |last7=Arroyo-Kalin |first7=Manuel |last8=Calás |first8=Elisa |last9=Torres |first9=Jimena |last10=Prieto |first10=Alfredo |last11=Martinez |first11=Ismael |last12=Bahamonde |first12=Gabriel |last13=Cárdenas |first13=Pedro |hdl=1893/3664 |s2cid=161882222 |hdl-access=free }}</ref> [[Navigatio|Navigatores]] [[Europa]]ei has insulas primum per expeditionem [[Ferdinandus Magellanus|Ferdinandi Magellani]] anno [[1520]] [[exploratio|exploraverunt]]. ''Terra Ignium'' et [[nomen proprium|nomina]] similia ex [[ignis|ignibus]] [[festum|festis]] ab [[indigena|indigenis]] factis appellabantur. == Historia == Anno [[1520]], [[Ferdinandus Magellanus]] primus eas insulas detexit cum [[orbis terrarum|orbem terrarum]] circumnavigare conaretur. Ei [[nomen proprium|nomen]] ''Terra Ignium'' dedit cum [[ignis|ignes]] incolarum videre crederet. Putabat eos [[navis|naves]] eius igne perdere velle. Hodie putatur hos ignes res naturales fuisse. [[Iacobus Le Maire]] (ca. 1585–1616), [[nauta]] [[Nederlandia|Nederlandicus]], primum promontorium [[Hornarum Caput|Hornarum]] circumnavigavit, sic Terram Ignium [[continens|continentem]] non esse demonstrans. Anno [[1881]], Terra Ignium ab [[Argentina]] [[Tsilia]]que in duas partes divisa est. Pars [[occidens|occidentalis]] maximae insulae et omnes insulae australes et occidentales Tsiliae provinciae ''Regioni Magellani'' (Hispanice ''Región de Magallanes y de la Antártica Chilena'') est. Regio [[oriens|orientalis]] maximae insulae Argentinae est (pars provinciae ''Tierra del Fuego''). == Oecologia == === Flora === Solum 30 centesimae insularum [[silva]]s sustinent, quae in classem [[silvae subpolares Magellanicae|silvarum subpolarium Magellanicarum]] discribuntur. [[Septentrio]] et orientalis [[regio]]nis pars ex [[steppa|steppis]] et [[desreta|semidesertis]] frigidis constat. Sex [[arbor]]um [[species]] in Terra Ignium inveniuntur, quae sunt ''[[Drimys winteri]],'' ''[[Maytenus magellanica]],'' ''[[Pilgerodendron uviferum]]'' (maxime australis orbis terrarum conifer), et tres species [[genus (taxinomia)|generis]] ''[[Nothofagus|Nothofagi]]'': ''[[Nothofagus antarctica]],'' ''[[Nothofagus pumilio]],'' et [[sempervirens]] ''[[Nothofagus betuloides]].'' Aliquot [[planta]]e [[fructus|fructiferae]] in spatiis apertis inter has silvas crescunt, sicut ''[[Fragaria chiloensis]]'' var. ''chiloensis'' forma ''chiloensis'') et ''[[Berberis buxifolia]],'' cuius fructus ab [[Indi Americani|Indis Americanis]] et [[colonia|colonis]] [[Europa]]eis diu colliguntur.<ref>Martínez Crovetto 1968.</ref> Quae sunt solae orbis terrarum silvae in [[clima]]te cui sunt [[aestas|aestates]] tales frigidi. Arbores paene ad maxime australem [[America Australis|Americae Australis]] apicem extenduntur, ubi [[ventus|venti]] sunt tam fortes ut arbores in spatiis ad ventos expositis formas tortas exhibeant, ut homines eas arbores vexillares appellant. [[Vegetatio]] arborea usque ad australem regionis apicem extenditur, ad [[Insula Hornos|Insulam Hornos]], quamquam [[Insulae Wollastonenses]] a [[tundra]] subantarctica plerumque teguntur, praeter in spatiis a [[ventus|vento]] protectis, ubi arbores melius supervivere possunt. <gallery class="center" caption="Flora in Tierra del Fuego" widths="180px"> Fasciculus:Drimys winteri.jpg|''[[Drimys winteri]]'' ([[flos|flores]]) Fasciculus:Nothofagus antarctica D.jpg|''[[Nothofagus antarctica]]'' Fasciculus:Nothofagus pumilio.jpg|''[[Nothofagus pumilio]]'' Fasciculus:Nothofagus betuloides.jpg|''[[Nothofagus betuloides]]'' </gallery> === Fauna === [[Fasciculus:IslaLosLobos.jpg|thumb|[[Otariinae]] in Insula Luporum ad Canalem Beagle prope [[Ushuaia]].]] Inter [[animalia]] notissima in archipelago numerantur [[aves]] ''[[Enicognathus ferrugineus]]'' ([[Psittacidae]]), [[Laridae]], [[Alcedinidae]], [[Cathartidae]], ''[[Aptenodytes patagonicus]]'' ([[Spheniscidae]]), [[Strigiformes]], et ''[[Sephanoides sephaniodes]]'' ([[Trochilidae]]),<ref>{{cite journal|title=Sephanoides sephaniodes.|date=1 Octobris [[2016]]|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687857A93172170.en}}.</ref> ac [[mammalia]] ''[[Lama guanicoe]]'' ([[Camelidae]])<ref>{{cite journal|title=Lama guanicoe.|date=3 Februarii [[2016]]|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T11186A18540211.en}}.</ref> et [[vulpes]] ([[Canidae]]). [[Mare|Maria]] circa archipelagum pervarias [[cetacea|cetaceorum]] [[species]] sustinent.<ref>{{cite web|url=https://iwc.int/private/downloads/n-DEQOXouNkf8O248AmRQg/Argentina53.doc|title=Argentina: Progress Report on Cetacean Research, June 2000 to June 2001|first=Adrian|last=Schiavini|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710101422/https://iwc.int/private/downloads/n-DEQOXouNkf8O248AmRQg/Argentina53.doc|archive-date=10 Iulii 2019}}.</ref> ''[[Eubalaena australis|Eubalaenae australes]]'' ([[Balaenidae]]) in Terra Ignium magis atque magis annis 2000s videntur.<ref>{{cite web |title=Hoy en Rio Grande, Tierra del Fuego (ballena) |date=18 Aprilis [[2009]] |url=http://www.taringa.net/posts/imagenes/2453994/Hoy-en-Rio-Grande-Tierra-del-Fuego-ballena.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505232019/http://www.taringa.net/posts/imagenes/2453994/Hoy-en-Rio-Grande-Tierra-del-Fuego-ballena.html |archive-date=5 Maii 2014}}.</ref><ref>{{cite web |first1=R. Natalie P. |last1=Goodall |last2=Benegas |first2=G. L. |last3=Dellabianca |first3=N. |last4=Riccialdelli |first4=L. |last5=Pimper |first5=E. L. |date=17 Ianuarii [[2014]] |title=The Presence of Southern Right Whales off Eastern Tierra del Fuego, 1987–2011 |url=http://iwcoffice.co.uk/_documents/sci_com/workshops/SRW/S11-RW30.pdf |access-date=2014-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505213903/http://iwcoffice.co.uk/_documents/sci_com/workshops/SRW/S11-RW30.pdf |archive-date=5 Maii 2014}}.</ref> Similiter quinque [[Balaenopteridae]]: ''[[Megaptera novaeangliae]],''<ref>{{cite web |title=Whale Watching in the Southern Cone – Argentina |url=http://www.sconewhales.co.uk/argentina.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531084614/http://sconewhales.co.uk/argentina.html |archive-date=31 Maii 2014|access-date=5 Maii 2014}}.</ref><ref>{{cite web |title=Whale Watching in the Southern Cone – Gallery |url=http://www.sconewhales.co.uk/gallery.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531085244/http://sconewhales.co.uk/gallery.html |archive-date=31 Maii 2014|access-date=5 May 2014}}.</ref> ''[[Balaenoptera musculus]],''<ref>{{cite web |title=Blue Whale (''Balaenoptera musculus'') on Tierra del Fuego Check List |url=https://www.inaturalist.org/listed_taxa/1314922 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917220152/http://www.inaturalist.org/listed_taxa/1314922 |archive-date=17 Septembris 2016}}.</ref> ''[[Balaenoptera physalus]],'' ''[[Balaenoptera borealis]],''<ref>{{cite web |title=Minke Whale (Sei Whale?) |date=9 Decembris [[2011]] |url=https://www.flickr.com/photos/gauchocat/6529053177/in/photostream/ |via=[[Flickr]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624062956/https://www.flickr.com/photos/gauchocat/6529053177/in/photostream/ |archive-date=24 Iunii 2016}}.</ref> et ''[[Balaenoptera bonaerensis]].''<ref>{{cite web |title=Minke Whale (''Balaenoptera acutorostrata'') on Tierra del Fuego Check List |url=https://www.inaturalist.org/listed_taxa/1314921 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104013930/https://www.inaturalist.org/listed_taxa/1314921 |archive-date=4 Ianuarii 2018}}.</ref><ref>{{cite web |title=Record of a dwarf minke whale (''Balaenoptera acutorostrata'') in northern Brazil |url=http://www.car-spaw-rac.org/IMG/pdf/Record_of_a_dwarf_minke_whale_Balaenoptera_acutorostrata_in_northern_Brazil.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505233922/http://www.car-spaw-rac.org/IMG/pdf/Record_of_a_dwarf_minke_whale_Balaenoptera_acutorostrata_in_northern_Brazil.pdf |archive-date=5 Maii 2014}}.</ref> [[Peregrinatio|Peregrinatores]] in canale Beagle rara cetacea [[endemismus|endemica]] saepissime visunt, inter quae certae [[delphinidae]]<ref>{{cite web |title=Scotia Sea: Part 5. The Great Marine Mammals |url=http://www.vulkaner.no/n/vlad/escotia5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505232039/http://www.vulkaner.no/n/vlad/escotia5.html |archive-date=5 Maii 2014|access-date=5 Maii 2014 }}</ref> et ''[[Caperea marginata]]'' ([[Cetotheriidae]]), species quae haud bene investigata est. Inter [[pinnipedia]] quae regiones Terrae Ignium habitant sunt ''[[Otaria flavescens]]'' ([[Otariidae]]),<ref>{{cite web |title=Sailing to the Sea Lions and Les Eclaireurs Lighthouse in Catamarans |url=http://www.piratour.net/en/excursiones/ver/48-sailing-to-the-sea-lions-and-les-eclaireurs-lighthouse-in-catamarans.html |archive-date=20 Ianuarii [[2013]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120155937/http://www.piratour.net/en/excursiones/ver/48-sailing-to-the-sea-lions-and-les-eclaireurs-lighthouse-in-catamarans.html}}.</ref><ref>{{cite web |title=Southern Sea Lions: Tierra del Fuego, Argentina |date=25 Septembris [[2011]] |url=http://www.ontfin.com/Word/southern-sea-lions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505231204/http://www.ontfin.com/Word/southern-sea-lions/ |archive-date=5 Maii 2014}}.</ref> ''[[Arctophoca australis]]'' ([[Otariidae]]),<ref>{{cite web |title=Mark Horrell: Tierra del Fuego |date=28 Februarii [[2003]] |url=https://www.flickr.com/photos/markhorrell/sets/72157651610126570/ |via=[[Flickr]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104113614/https://www.flickr.com/photos/markhorrell/sets/72157651610126570/ |archive-date=4 Novembris 2016}}.</ref><ref>{{cite web |title=Ballenas en el Canal de Beagle |url=http://www.latdf.com.ar/2012/03/ballenas-en-el-canal-de-beagle.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505232401/http://www.latdf.com.ar/2012/03/ballenas-en-el-canal-de-beagle.html |archive-date=5 Maii 2014}}.</ref> ''[[Hydrurga leptonyx]]'' ([[Phocidae]], carnivorum quod alia pinnipedia venatur),<ref>{{cite web |title=Ushuaia Photo: leopard seal |url=https://www.tripadvisor.com/LocationPhotoDirectLink-g312855-i19201023-Ushuaia_Province_of_Tierra_del_Fuego_Patagonia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920011111/https://www.tripadvisor.com/LocationPhotoDirectLink-g312855-i19201023-Ushuaia_Province_of_Tierra_del_Fuego_Patagonia.html |archive-date=20 Septembris [[2016]]}}.</ref> et ''[[Mirounga leonine]]'' ([[Phocidae]]).<ref>{{cite web |title=Expedition Uncovers Wildlife Wonders at Tierra del Fuego |date=25 Februarii [[2011]] |url=http://www.wcs.org/news-and-features-main/admiralty-sound.aspx |archive-date=9 Iulii [[2011]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709101440/http://www.wcs.org/news-and-features-main/admiralty-sound.aspx }}</ref><ref>{{cite web |title=Cruceros Australis – Fjords of Tierra del Fuego, Patagonia & Cape Horn, Punta Arenas – Ushuaia – Punta Arenas |url=http://www.aonikenk.com/cruises-boats-ferries/cruceros-australis/fjords-of-tierra-del-fuego-patagonia-cape-horn/expedition-cruise-ship-beagle-channel-strait-of-magellan-fjords-punta-arenas-ushuaia-punta-arenas-mv-via-australis-mv-stella-australis |archive-date=5 Maii [[2014]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505233043/http://www.aonikenk.com/cruises-boats-ferries/cruceros-australis/fjords-of-tierra-del-fuego-patagonia-cape-horn/expedition-cruise-ship-beagle-channel-strait-of-magellan-fjords-punta-arenas-ushuaia-punta-arenas-mv-via-australis-mv-stella-australis }}</ref> == Notae == <references/> == Bibliographia == * Bollen, Patrick. [[2000]]. "Tierra del Fuego." B/W Photobook. Tielt in Belgio: Lannoo Publishers. ISBN 90-209-4040-6. * Bridges, Lucas. (1948) [[1987]]. ''Uttermost Part of the Earth.'' Liber iterum impressa, praefatione a Gavin Young scripta. Century Hutchinson. ISBN 0-7126-1493-1. * De Agostini, Alberto M. [[1956]]. ''Treinta años en Tierra del Fuego 1.'' Bonaeropoli: Ediciones Peuser. * Keynes, Richard. [[2002]]. ''Fossils, Finches and Fuegians: Charles Darwin's Adventures and Discoveries on the ''[[Beagle (navis)|Beagle]],'' 1832–1836.'' Novi Eboraci et Londinii: HarperCollins Publishers. * King, Phillip Parker. [[1839]]. ''Narrative of the surveying voyages of His Majesty's Ships Adventure and Beagle between the years 1826 and 1836, describing their examination of the southern shores of South America, and the Beagle's circumnavigation of the globe.'' Proceedings of the first expedition, 1826-30, under the command of Captain P. Parker King, ed. Robert FitzRoy. Londinii: Henry Colburn. [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F10.1&viewtype=text&pageseq=1 Textus interretialis.] * Martínez Crovetto, Raúl. [[1968]]. "Estudios Etnobotánicos. Nombres de plantas y su utilidad según los indios Onas de Tierra del Fuego." ''Revista de la Facultad de Agronomía y Veterinaria de la Universidad del Nordeste.'' * Pisano Valdés, Edmundo. [[1977]]. "Fitogeografía de Fuego-Patagonia chilena. I.-Comunidades vegetales entre las latitudes 52 y 56º S." In ''Anales del Instituto de la Patagonia,'' vol. VIII. Punta Arenas. == Nexus externi== {{CommuniaCat|Tierra del Fuego|Terram Ingnium}}<!-- {{Wikivoyage|Tierra del Fuego|Terram Ingium}}--> {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20211015204021/https://findelmundo.tur.ar/es Situs interretialis Terrae Ignium proprius.] * [http://www.chileculture.org/tierra-del-fuego/ "Tierra del Fuego"] apud Societatem Culturae Tsiliensis. {{coord|54|S|70|W|region:CL_type:isle_scale:5000000|display=title}} [[Categoria:Archipelagi Oceani Atlantici]] [[Categoria:Archipelagi Oceani Pacifici]] [[Categoria:Insulae Argentinae]] [[Categoria:Insulae Chiliae]] [[Categoria:Patagonia]] [[Categoria:Regiones]] [[Categoria:Terra Ignium| ]] {{Myrias|Geographia}} rjdwekoxjus2s5br3nodtcjd8gsy29z 0 10177 3988669 3899551 2026-09-17T00:59:31Z Grufo 64423 Nexus internos addidi 3988669 wikitext text/x-wiki {{latinitas|1}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Henricus Fermi}} ([[29 Septembris]] [[1901]]; [[28 Novembris]] [[1954]]) fuit [[physicus]] [[Italia|Italicus]], [[radioactivitas|radiactivitatis]] et [[physica statistica|physicae statsticae]] peritus, [[Praemium Nobelianum physicae|Praemio Nobeliano]] anno [[1938]] laureatus. [[Physica particularum minimarum|Particulae primariae]] omnes quarum semi integra est [[vertigo quantica|vertigo]] pro eius nomine [[fermion]]es vocantur. == Biographia == Alumnus [[Schola Normalis Superior Pisarum|Scholae Normalis Superioris Pisarum]] fuit. Anno [[1922]] [[physica]]e laureatus est. Anno [[1926]] [[professor]] apud [[Studium Urbis]] [[Roma]]num creatus est. Anno [[1938]] propter vexationes et [[lex|leges]] [[Fascismus|Fascismi]] contra [[Iudaei|Iudaeos]] Fermi, Iudaeam Lauram Caponem in [[matrimonium|matrimonio]] habens, in [[Civitates Foederatae|Civitates Foederatas]] migravit ubi mox professor apud [[Universitas Columbiae|Universitatem Columbiae]] creatus est. Die [[28 Novembris]] [[1954]], annos quinquaginta tres tantum natus, [[cancer stomachi|cancro stomachi]] obiit. Praeter particulum [[fermion]]em elementum [[fermium]] et [[asteroides]] [[8103 Fermi]] nomen eius ferunt. {{NexInt}} * [[Constans Fermiana]] * [[Interactio Fermiana]] * [[Paradoxum Fermianum]] == Nexus externi == {{Communia|Enrico Fermi|Henricum Fermi}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/ De Henrico Fermi] in pagina Nobeliano Physicae Praemio dicata {{Ling|Anglice}} {{Lifetime|1901|1954|Fermi, Henricus}} [[Categoria:Agnostici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Alumni Scholae Normalis Superioris Pisarum]] [[Categoria:Physici Italiae]] [[Categoria:Praemium Nobelianum Physicae]] [[Categoria:Henricus Fermi|!]] [[Categoria:Professores Studii Urbis]] [[Categoria:Professores Universitatis Columbiae]] {{1000 paginae}} {{Myrias|Homines}} aktlujfxoewd8j3grbi92i917f80s4y 0 10530 3988599 3921434 2026-09-16T19:52:26Z LilyKitty 18316 de eponymo 3988599 wikitext text/x-wiki {{videdis|Atropatene (discretiva)}} {{Capsa civitatis Vicidata}} {{res|Atropatene}},<ref>"Atropatene" est nomen Graecolatinum antiquum: {{Pnh}} 6.42. Vide "Etymologia."</ref> vel etiam {{res|Azerbaigiania}}<ref>"Azerbaigiania": [http://www.vatican.va/archive/aas/documents/2011/settembre%202011.pdf AAS 103/9 (2 Septembris 2011)]; "in urbe Baku Azerbaidzaniae (olim Atropatene)": ''[https://archive.org/stream/NewsInLatinByReijoPitkaerantaAndTuomoPekkanen2005To2012/LatinitasModernaNuntiiLatiniLatinNews_djvu.txt Nuntii Latini].''</ref> rite {{res|Res publica Atropatenes}} ([[Lingua Atropatenica|Atropatenice]] ''Azərbaycan'', plenius ''Azərbaycan Respublikası'') est [[civitas sui iuris]] in [[Caucasus|Caucaso]] australi sita. Ad [[occidens|occidentalia]] [[Mare Caspium|Maris Caspii]] [[litus|litora]] iacet, [[septentrio]]ne [[Russia]]e finitima, septentrione autem boreoccidenteque [[Georgia]]e, austroccidente [[Armenia]]e, et [[meridies|meridie]] [[Irania]]e. Atropatenica exclavatura [[Naxuana]]e ([[Lingua Atropatenica|Atropatenice]] ''Naxçıvan'') [[Armenia]]e septemtrione [[oriens|orienteque]], Iraniae meridie austroccidenteque, et [[Turcia]]e occidente finitima est. Referuntur ad terram [[civitas|civitatis]] quoque variarum in [[Mare Caspium|Mari Caspio]] [[insula]]rum. Atropatene, cuius [[incola]]e maxima ex parte suam originem ex Atropatenica [[gens|gente]] ducunt et [[Secta Siitica|fidem Islamicam Siiticam]] confitentur, [[saecularismus|saecularis]] [[unitarismus (politia)|unitariaque]] est. Civitas co-conditrix [[GUAM|Consocationis GUAM]] et [[Consociatio Armis Chemicis Prohibendis|Consociationis Armis Chemicis Prohibendis]] et [[Independentium Civitatum Foederatio]]nis socia e mense Septembri anni [[1993]] fuit. Internuntius Praecipuus [[Commissio Europaea|Commissionis Europaeae]] ibi habitat, nec non [[Consociatio Nationum|Consociationis Nationum]], [[Consociatio pro Securitate et Cooperatione in Europa|Consociationis pro Securitate et Cooperatione in Europa]], [[Consilium Europae|Consilii Europaei]], et [[Consociatio Nationum|Consociationis Nationum]] [[Consociatio Pacis|Consociationis Pacis]] programmatis socia est. == Etymologia nominum == ''Azərbaycan'' ex antiqua "Atropatene" deducitur. Nomen ''Atropatenes'' est in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|controversia de nomine Atropatene|controversia|en|qid=Q132475168}} inter [[Atropatene|historicam regionem Iraniae]] et civitatem Caucasi ab anno 1918. Id nomen commemorat [[Atropates|Atropaten]], [[satrapes|satrapam]] [[Imperium Persarum|Imperii Persarum]] [[Achaemenidae|Achaemenidarum]], qui serius [[Media (regio Asiae)|Mediae]] satrapes sub [[Alexander Magnus|Alexandro Magno]] fuit. ''Atropates'' nomen [[lingua Graeca Antiqua|Graeca]] translitteratio Antiquae Iranianae, probabiliter Medae, compositi nominis ''(Sancto) Igne Protectus'' significantis est. Graecum nomen a [[Diodorus Siculus|Diodoro Siculo]] et [[Strabo]]ne memoratur. Graeci Atropatis regnum, quod Alexandro mortuo in regione hodiernae [[Irania]]e septentrionalis ([[Ardebilia (provincia)|Ardebiliae]], [[Atropatene Occidentalis|Atropatenes Occidentalis]] et [[Atropatene Orientalis|Atropatenes Orientalis]]) condidit, ''Atropatenen'' vocaverunt; hodiernae civitatis Atropatenae ambitus autem potius antiquae regioni ''Albaniae'' respondet.<ref>Wladimir Minorsky (1953), "Caucasica IV," ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'' 15 (no. 3): 504. Londinii: University of London.</ref> {{vide-etiam|Atropatene}} [[Regnum Parthorum|Parthi]] ex Atropatene fecerunt Aturpatakān, deinde [[Sassanidae]]<ref>In textu [[geographia|geographico]] [[Lingua Persica media|lingua Pahlavica]] conscripto nomine ''Shahrestānihā i Erānshahr,''</ref> Adurbadagān sive Adeirbadagān, ex quo hodierna nominis forma profecta est. Erant etiam, qui terrae nominis radices in antiquo [[Zoroastrismus|Zoroastrismo]] fuisse putarent, scilicet in [[Avesta|Avestico]] ''Frawardin Yasht'' ('Hymno Angelis Custodibus'), fiet mentio ''âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide'' ad litteram e [[lingua Persica antiqua]] reddita ut 'sancti Atropatae [[Fravasius|Fravasium]] colimus'.<ref>[http://www.avesta.org/ka/yt13sbe.htm Frawardin Yasht ("Hymn to the Guardian Angels")]. Versio a Iacobo Darmesteter facta (ex ''Sacred Books of the East,'' editione Americana, 1898).</ref> == Historia == {{vide-etiam|Historia Respublicae Atropatenae}} [[Fasciculus:Gobustan ancient Azerbaycan full.jpg|thumb|upright=0.8|Saxeae in [[Reservatum Civitatis Gobustaniae|Gobustania]] a [[10000 a.C.n.|10 000 a.C.n.]] caelaturae.]] Prima [[homo sapiens|humanorum]] oppidorum indicia in terris Atropatenicis tardo [[Aetas Lapidea|Aetate Lapidea]] coeperunt et ad [[cultura Gurusaiensis|culturam Gurusaiensem]] (Atropatenice ''Quruçay'') [[caverna Azychica|cavernae Azychicae]] referuntur. [[Palaeolithicum|Palaeolithici Superioris]] et [[Aenea aetas|Aevi Aeris tardi]] [[cultura]]e in cavernis [[Tagilar]]is, [[Damzhilium|Damzhilii]], [[Zar (Atropatene)|Zaris]], Sedimenti Yeriensis (Atropatenice ''Tağılar, Damcılı, Zar'' et ''Yataq-yeri'' proprie) et in [[necropolis|necropolibus]] Leylatepense et Saraytepense testantur. Regio ab [[Achaemenidae|Achaemenidis]] qui [[Zoroastrismus|Zoroastrismum]] propagaverunt circa annum [[550 a.C.n.]] capta est, dum postea [[Alexander Magnus|Alexandri Magni]] [[Historia Macedonica antiqua|Imperii]] et eius successoris [[Seleucidae|Seleucidarum Imperii]] pars facta est. [[Albania Caucasia|Albani Caucasici]], originales areae autochthones, regnum sui iuris circa [[saeculum 4 a.C.n.|saeculum quartum a.C.n.]] instituerunt cuius partes circa annos a [[95 a.C.n.|95]] ad [[67 a.C.n.]] a [[Tigranes Magnus|Tigrane Magno]] subiunctae sunt. Anno [[252]], [[Sassanidae]] eam [[civitas vassala|civitatem vassalam]] fecerunt dum rex Urnayr officialiter [[Religio Christiana|Christianismum]] civitatis religionem [[saeculum 4|saeculo quarto]] ascivit. Quamquam numerosae a Sassanidis et [[Imperium Romanum Orientale|Byzantinis]] occupationes, [[Albania Caucasia]] ut entitas in regione usque ad [[saeculum 9|saeculum nonum]] mansit. Hodiernae Atropatenae territorium adumbratim antiqui regni istic respondet. Islamicus [[Ommiadae|Caliphatus Ommiadicus]] ambos, Sassanidas et Byzantinos e regione expulsit et Albaniam Caucasiam civitatem vassalam fecit, Christiano renisu, a principe [[Zhavansir]]o ([[lingua Atropatenica|Atropatenice]] ''Cavanşir'') ducto, suppresso anno [[667]]. Potentiae vacuum a [[Abbasidae|Caliphatu Abbasidico]] relictum a numerosis dynastiis ut [[Sallaridae|Sallaridis]], [[Sadzidae|Sadzidis]], [[Saddadidae|Saddadidis]], [[Ravadidae|Ravadidis]] et [[Buyidae|Buyidis]] impletum est. Ineunte [[saeculum 11|saeculo undecimo]], territorium ab undis [[Turcae|Turcarum]] [[Turcici Oguzi|Oguzarum]] tribuum ex [[Media Asia]] gradatim captum est. Harum Turcicarum dynastiarum prima fuit [[Gaznavidae|Gaznavidarum]], qui aream hodiernam Atropatenen circa [[1300]] dominaverunt. [[Fasciculus:Maiden_Tower_(Baku).jpg|thumb|upright=0.8|[[Qız Qalası (Bacua)]] (''turris virginis''), [[saeculum 11|saeculis undecimo]] et [[saeculum 12|duodecimo]], in [[Bacua]] urbe vetere.]] Subsequentes [[Selgiukidae|Imperii Selgiukidarum]] possessiones ab [[atabegus|atabegis]] sive [[Index Atabegorum Atropatenicorum|eldiguzidis]] (Atropatenice ''Eldənizlər'') in regione rectae sunt, qui, quamquam technice [[Selgiukidae|Selgiukidarum]] [[sultanus|sultanorum]] vassali, aliquando de facto illorum ipsorum rectores erant. Regentibus [[Selgiukidae|Turcis Selgiukidis]], [[poeta]]e loci ut [[Nizami]] et [[Chaganius|Chaganius Schirvaniensis]] (Atropatenice ''Nizami Gəncəvi'' et ''Xaqani Şirvani'' proprie) [[floruit|florescentes]] [[litterae Persicae|litteras Persicas]] in hodiernis terris Atropatenicis civerunt. Proxima rectoria [[Galayiridae|Ǧalāyiridarum]] civitas vitam brevis fuit, et sub [[Tamerlanes|Tamerlanis]] vel Timur occupationibus cecidit. Domus [[Reges Schirvaniae|Regum Schirvaniae]] civitas vassala [[Imperium Timuridarum|Timuridarum Imperii]] facta est et id ad bellum contra [[Orda Aurea|Ordae Aureae]] rectorem [[Tochtamysus|Tochtamysum]] ([[Lingua Mogolica|Mogolice]] Тохтамыш) iuvabat. Tamerlane mortuo, duae civitates liberae adversariaeque se emerserunt: [[Melanomelia]] et [[Leucomelia]] (Atropatenice ''Qaraqoyunlu'' et ''Ağqoyunlu'' proprie. Reges Schirvaniae redivere, magnum autonomiae gradum ut locales rectores et vassali ab anno [[861]] ad annum [[1539]] servantes. Per [[Safavidae|Safavidarum]] insectationem, ultima dynastia [[Secta Siitica|Siiticum Islamismum]] antea [[Secta Sunnitica|Sunniticis]] autochthonibus imposuit dum contra Sunniticum [[Imperium Ottomanicum]] proeliabantur. [[Fasciculus:Azerbaigian-baku2.jpg|thumb|upright=0.7|left|[[Mausoleum]] [[Reges Schirvaniae|Regum Schirvaniae]] [[Bacua]]e in urbe vetere.]] Post Safavidas, [[reigo]] ab Iranicis [[Afsaridae|Afsaridarum]] et [[Dynastia Zandica|Zandicis]] domibus a [[Dynastia Quadzarica|Quadzaris]] ([[Lingua Persica Moderna|Persice]] سلسله زندیه, سلسله افشار et سلسله قاجاریه proprie) breviter recta est. Nihilominus, dum nomine sub Persica dominatione [[de facto]] liberi [[chanatus]] in regione emerserunt, imprimis post domum Zandicam conlapsam et in Quadzarica aera ineunte. In constantibus bellis involuti, hi chanatus postremo ab [[Imperium Russicum|Imperio Russico]] anno [[1813]] incorporati sunt, post duo [[Bellum Russico-Persicum (1804-1813)|Russico-Persica Bella]]. Secundum [[Foedus Turcmensayense]] (Atropatenice ترکمنچای مقاولهسی), [[Imperium Persarum|Imperium Persicum]] Russicam suverenitatem super [[Chanatus Erevani|Chanatum Erevani]], [[Chanatus Naxuanae|Chanatum Naxuanae]] et [[Chanatus Talyschensis|Chanatum Talyschensem]] ([[Russice]] Талышское ханство) residuum agnovit. Post [[Imperium Russicum|Imperii Russici]] collapsum per [[primum bellum mundanum]], Atropatene iuxta cum [[Armenia]] et [[Georgia]] vitam brevis [[Res Publica Foederativa Democratica Transcaucasica|Rei Publicae Foederativae Democraticae Transcaucasicae]] pars facta est. Re publica mense Maio anni [[1918]] dissoluta, Atropatene se [[sui iuris]] ut [[Res Publica Democratica Atropatenica]] enuntiavit. Res Publica Democratica Atropatenica prima democratica [[res publica parlamentaria]] in Musulmano orbe fuit, sed solum viginti tres menses duravit donec Decimus [[Exercitus Ruber]], copiae [[Bolsevici|Bolsevicae]], eam Aprili mense anni [[1920]] ingressus est, [[Res Publica Sovietica Socialistica Atropatenica|Rem Publicam Sovieticam Socialisticam Atropatenicam]] die [[28 Aprilis]] anni [[1920]] condens. Anno [[1922]] Atropatene [[Foederatio Transcaucasica|Transcaucasicae Socialisticae Foederativae Sovieticae Rei Publicae]] pars facta est, quae constituens nuper conditae [[Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum|Unionis Sovieticae]] socia facta est. Anno [[1936]], Transcaucasica Socialistica Foederativa Sovietica Res Publica dissoluta est et Res Publica Sovietica Socialistica Atropatenae constituentium Unionis Sovieticae sociarum civitatum una facta est. Per [[secundum bellum mundanum]], Atropatenae Unioni Sovieticae petrolei multum in [[Acies Orientalis|Acie Orientali]] suppeditavit dum 600 000 Atropatenicorum contra [[Germania nazistica|Germaniam nazisticam]] (per impetum [[Theodisce]] ''Operation Edelweiß'' appellatum) pugnaverunt. [[Operatio Leontopodii Alpini]] a [[Vis Defensionis Nationalis Socialistica|Theodisca Vi Defensionis]] (Theodisce ''Wehrmacht'') gesta [[Bacua]]e conlineavit propter eius pondus ut energetica (petrolei) dynamon [[Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum|Unionis Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum]]. Secundum [[Glasnost]]icam politiam, a [[Michael Gorbačëv|Michaele Gorbačëv]] initiatam, civiles seditiones et ethnici conflictus in variis Unionis Sovieticae regionibus orti sunt, inclusa [[Carabachia Superior]]i sive [[Orchistēnē|Orchistēna]] (Atropatenice ''Dağlıq Qarabağ''), Rei Publicae Sovieticae Socialisticae Atropatenicae regione. In Atropatene tumultus, [[Moscua|Moscuensi]] indifferentiae iam calefacti conflictus respondentes, libertatis secessionisque appellationes civerunt, quae in [[Ianuarius Niger|Ianuarii Nigri]] (Atropatenice ''Qara Yanvar'') eventibus postea ad summum venerunt. Interea, [[Ayazus Mütallibov]] [[Factio Communistica Atropatenica|Factionis Communisticae Atropatenicae]] Primus Secretarius nominatus est. Anno [[1990]], Rei Publicae Sovieticae Socialisticae Atropatenicae Consilium Supremum verba "Publica Sovietica" e titulo sustulit; Declarationem Suverenitatis Rei Publicae Atropatenicae adoptavit et modificatum Rei Publicae Democraticae Atropatenicae [[vexillum]] ut vexillum publicum redintegravit. Die [[8 Septembris]] [[1991]], Ayazus Mütallibov in comitiis per totam rempublicam praeses electus est in quibus unus candidatus praesidentiam petens fuit. [[Fasciculus:SV100248.jpg|thumb|upright=0.8|Museum Historiae in Atropatene.]] Die [[18 Octobris]] [[1991]], Consilium Supremum Atropatenicum Declarationem Libertatis sanxit, quae populo ad suffragia vocato mense Decembri anni [[1991]] adfirmata est, Unione Sovietica rite dissoluta. Primi libertatis anni [[Bellum Carabachiae Superioris|bello Carabachiae Superioris]] cum vicina [[Armenia]] obumbrati sunt. Bello anno [[1994]] composito, Atropatene 16 centesimas sui territorii, etiam [[Carabachia Superior|Carabachiae Superioris]] sive [[Orchistēnē]]s ipsius, dominationem amisit. Quattuor [[Concilium Salutis|Concilii Salutis Consociationis Nationum]] resolutiones (822, 853, 874, et 884) "ex occupatis Rei Publicae Atropatenicae areis occupantium virum recessui" advocaverunt. Anno [[1993]], democratice electus praeses [[Abylfazus Elçibay]] a militari seditione a [[res militaris|chiliarcho]] [[Suratus Huseynov|Surato Huseynov]] ducta amotus est quod ut antiquus [[Res Publica Sovietica Socialistica Atropatenica|Rei Publicae Sovieticae Socialisticae Atropatenicae]] dux [[Haydar Aliyev]] potentiam consequeretur fecit. Anno [[1994]], Suratus Huseynov, tunc [[primus minister]], aliam subitaneam conversionem rerum contra Haydarem Aliyev temptavit, sed Suratus Huseynov de proditione accusatus in custodiam datus est. Anno [[1995]], alius conversionis subitaneae a [[vigil miles|vigilum militum]] imperatore [[Rousanus Dzavadov|Rousano Dazvadov]] conatus contra Haydarem Aliyev vitatus est, quod Rousani Dzavadov caedem et Atropatenicos [[vigil]]es [[miles|milites]] dissolutionem intulit. Quamquam per suum praesidatum, Haydar Aliyev in deminuenda civitatis vacuitate laborali, in frenandis scelestis circulis, in statuendis fundamentalibus liberae civitatis institutis et in afferendis pace, stabilitate et ponderis externa conlocatione pecuniaria successit, civitas divulgata gubernantis grapheocratiae corruptione polluta est. Mense Octobri anni [[1998]], Haydar Aliyev secundo mandato denuo electus est. Contempta multo ameliorata oeconomia, praesertim cum [[Campus Petrolifer Azeri-Chirag-Guneshli|Camporum Petroliferorum Azeri-Chirag-Guneshli]] [[Campus Gasii Sachi Denizi|et Sachi Denizi]] usurpatione, Aliyevianus praesidatus impopularis propter comitialem fraudem, late diseminatam corruptionem et sui [[autocratia|autocratici]] regiminis obiectionem factus est. Eadem acerba reprobatio antiqui [[Primus Minister|Primi Ministri]] Atropatenici [[İlham Əliyev]] comitia secuta est qui secundus [[Nova Factio Atropatenica|Novae Factionis Atropatenicae]] dux fuit, suo patre Haydare Aliyev mortuo. == Geographia == [[Fasciculus:Azerbaijani Village.JPG|thumb|upright=0.8|[[Chinalugum]] ([[lingua Atropatenica|Atropatenice]] ''Xınalıq'') historiam 5000 annorum habet et inter antiquissimos locos in mundo est.]] [[Fasciculus:Mountain Beshbarmag, Azerbaijan, 2007.jpg|thumb|upright=0.8|[[Mons Quinque Digitorum]] situs in [[Abseron]]e (Atropatenice ''Abşeron''), in Atropatene, est.]] Tota Atropatene terrestrium limitum longitudo 2648 [[chiliometrum|chiliometrorum]] quorum [[Armenia]] 1007, [[Irania]] 756, [[Georgia]] 480, [[Russia]] 390 et [[Turcia]] 15 constituit. [[Litus|Litora]] se per 800 chiliometra tendunt et maximae longitudinis area in Atropatenica [[Mare Caspium|Maris Caspii]] sectione 456 chiliometrorum est. Atropatenicum territorium 400 chiliometra e Septemtrione in meridiem et 500 chiliometra ex occidente in orientem patet. Tria iuga montium [[Caucasus Maior|Maior]] [[Caucasus Minor|Minorque]] [[Caucasus]] et [[montes Talyschenses|Talyschum]] (Atropatenice ''Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz'' et ''Talış'' proprie) sunt. Maximum Atropatenicum cacumen [[Bazarduzu|mons Bazarduzu]] (4 466 metra) (Atropatenice: ''Bazardügü''); infimus autem locus in [[Mare Caspium|Caspio mari]] (–28 metra). Fere dimidium omnium [[Tellus (planeta)|terrestrium]] [[mons ignifer luteus|vulcanorum luteorum]] in Atropatene densatur.{{Cdref}} Principales aquae fontes [[aqua]]e superficiales sunt; nihilominus, solum 24 ex 8350 fluminibus metris 100 longiora sunt. Omnia flumina in Mare Caspium, quod civitati ab oriente adiacet, influunt. Maximus lacus [[Sarisu]] (Atropatenice; Sarısu) (67 chiliometra quadrata) et longissimum, et quoque transfinitimum, flumen [[Cyrus (flumen)|Cyrus]] (Atropatenice ''Kür''). Atropatenae quattuor principales insulae in Mari Caspio, quarum cuncta area circa triginta [[chiliometrum quadratum|chiliometra quadrata]] est. === Clima === [[Clima]]tis formatio in Atropatene praesertim [[Scandinavia|Scandinavici]] [[anticyclon]]is gelidis [[Oceanus Arcticus|Arcticis]] et [[Siberia]]ni [[Media Asia|Mesasiatici]] anticyclonum temperatis aeriis massis afficitur. Respectu topiorum diversitati, aeriae massae dissimiles vias ad ingrediendum in civitatem habent. Caucasus Maior civitatem e directo gelidarum aeriarum massarum e septemtrionibus venientium pondere protegit. Quod [[clima subtropicale]] in plerisque civitatis radicibus montium et planitiebus format. Interea planities et radices magno [[radiatio solaris|radiationis solaris]] indice notantur. Undecim exsistentium [[Classificatio climatica Köppeniana|zonarum climaticarum]] novem in Atropatene adsunt. Et temperatura minima absoluta (-33&nbsp;°C (-27.4&nbsp;°F)) et temperatura maxima absoluta (+46&nbsp;°C (114.8&nbsp;°F)) [[Dzulfa (districtus)|Dzulfa]] et [[Ordubadum (districtus)|Ordubado]] (Atropatenice ''Culfa'' et ''Ordubad'' respective) observatae sunt. Maxima annua [[praecipitatio]] [[Lancaranum|Lancarani]] (Atropatenice ''Lənkəran'') (e 1600 ad 1800 mm) et minima in [[Abseron]]e (Atropatenice ''Abşeron'') (e 200 ad 350 mm) cadit. === Natura et oecologia === Ex aspectu quaesiti aquae, Atropatene infra mundanam mediam cum circa 100 000 m³ per annum aquae per km² est. Omnes magni [[lacus structilis|aquae lacus structiles]] in [[Cyrus (flumen)|Cyro]] construuntur. Principales vegetalis varietatis areae in Atropatene terrae superiores [[Naxuana]]e (Atropatenice ''Naxçıvan'') (60% specierum huc occurrit), planities inter [[Cyrus (flumen)|Cyrum]] et [[Araxes (flumen)|Araxen]] (Atropatenice; ''Kür'' et ''Araz'' respective) (40%), [[Camelariotopia]] et [[Guba (districtus)|Guba]] (Atropatenice ''Dəvəçi'' et ''Quba'' respective) (Orientalis regio Caucasi Maioris) (38%), Caucasi Minoris sedes (29%), [[Reservatum Nationale Gobustaniae|Gobustania]] (Atropatenice ''Qobustan''), [[Lancaranum|Lancarani]] (Atropatenice Lənkəran) regio in [[montes Talyschenses|monte Talyscho]] (27%) et [[Abseron]]ica regio (22%). Boreo-orientales Caucasi Maioris clivi, septemtrionales, boreo-orientales et orientales Caucasi Minoris clivi et mons Talyschum immanes silvosae areae Atropatenicae putantur. [[Endemismus|Endemiae]] sunt circa 400 [[species]] [[planta]]rum (quarum circa 16 Caspiarum [[alga]]rum species), septem [[reptilia]] et [[perca]]e e quindecim speciebus et sex [[subspecies]] [[Gobiidae|Gobiidarum]]. Plerique endemii aquae dulcis pisces ad [[Cypriniformes]] pertinent. Nihilominus sensu stricto endemia [[mammalia]] non sunt. Praecipua biodiversitatis amissae causa in Atropatene naturalium ambituum deminutio est. {{vide-etiam|Index avium Atropatenae}} {{vide-etiam|Index reptilium Atropatenae}} {{vide-etiam|Index papilionum Atropatenae}} == Administrativae partes == {{vide-etiam|Divisio administrativa Atropatenae}} [[Fasciculus:Azerbaijan districts numbered.png|thumb|Administrativarum Atropatenae partium tabula.]] Atropatene dividisa est in quinquaginta novem pagos (Atropatenice ''rayon''), undecim [[urbs|urbes]] (''şəhər''), et unam [[res publica autonoma|rem publicam autonomam]] (''muxtar respublika''), quae in septem pagos et unam urbem iterum dividitur. In indice inferiore administrativae res secundum Atropatenicum nomen ordinantur. {| class="wikitable sortable" !Numerus in tabula !Districtus contiguae Atropatenae [[Latine]] !Districtus [[lingua Atropatenica|Atropatenice]] !Caput Districtus sive urbs administrativa Latine !Caput Districtus sive urbs administrativa Atropatenice |- | 1 | [[Abseron]] | ''Abşeron'' | [[Chyrdalanum]] | ''Xırdalan'' |- | 2 | [[Agdzabadium (districtus)|Aghdzabadium]] | ''Ağcabədi'' | [[Agdzabadium]] | ''Ağcabədi'' |- | 3 | [[Agdamum (districtus)|Aghdamum]] | ''Ağdam'' | [[Agdamum]] | ''Ağdam'' |- | 4 | [[Agdasum (districtus)|Aghdasum]] | Ağdaş | [[Agdasum]] | Ağdaş |- | 5 | [[Axtafa (districtus)|Axtafa]] | ''Ağstafa'' | [[Axtafa]] | ''Ağstafa'' |- | 6 | [[Axu (districtus)|Axu]] | ''Ağsu'' | [[Axu]] | ''Ağsu'' |- | 7 | | | [[Schirvanum (urbs)|Schirvanum]] | ''Şirvan'' |- | 8 | [[Astara (districtus)|Astara]] | ''Astara'' | [[Astara (Atropatene)|Astara]] | ''Astara'' |- | 9 | | | [[Bacua]] | ''Bakı'' |- | 10 | [[Balacanum (districtus)|Balacanum]] | ''Balakən'' | [[Balacanum]] | ''Balakən'' |- | 11 | [[Perozetopia]] | ''Bərdə'' | [[Perozepolis]] | ''Bərdə'' |- | 12 | [[Beylaganum (districtus)|Beylaganum]] | ''Beyləqan'' | [[Beylaganum]] | ''Beyləqan'' |- | 13 | [[Bilasuvarum (districtus)|Bilasuvarum]] | ''Biləsuvar'' | [[Bilasuvarum]] | ''Biləsuvar'' |- | 14 | [[Dzabrayilum (districtus)|Dzabrayilum]] | ''Cəbrayil'' | [[Dzabrayilum]] | ''Cəbrayil'' |- | 15 | [[Dzalilabadum (districtus)|Dzalilibadum]] | ''Cəlilabad'' | [[Dzalilabadum]] | ''Cəlilabad'' |- | 16 | [[Dascesenum (districtus)|Dascesenum]] | ''Daşkəsən'' | [[Dascesenum]] | ''Daşkəsən'' |- | 17 | [[Camelariotopia]] | ''Dəvəçi'' | [[Camelariopolis]] | ''Dəvəçi'' |- | 18 | [[Fuzulia]] | ''Füzuli'' | [[Alchanlium]] | ''Alxanli'' |- | 19 | [[Gadabayum (districtus)|Gadabayum]] | ''Gədəbəy'' | [[Gadabayum]] | ''Gədəbəy'' |- | 20 | | | [[Thesauropolis]] | [[Gangia]] |- | 21 | [[Goramboyum (districtus)|Goramboyum]] | ''Goranboy'' | [[Goramboyum]] | ''Goramboyum'' |- | 22 | [[Goysayum (districtus)|Goysayum]] | ''Göyçay'' | [[Goysayum]] |''Göyçay'' |- | 23 | [[Hadzigabulum]] | ''Hacıqabul'' | [[Castrum Machometi]] | ''Qazıməmməd'' |- | 24 | [[Imislium (districtus)|Imislium]] | ''İmişli'' | [[Imislium]] | ''İmişli'' |- | 25 | [[Ismaelia (Atropatene)|Ismaelia]] | ''İsmayıllı'' | [[Ismaelopolis]] | ''İsmayıllı'' |- | 26 | [[Calbadzarum (districtus)|Calbadzarum]] | ''Kəlbəcər'' | [[Calbadzarum]] | ''Kəlbəcər'' |- | 27 | [[Curdamirum (districtus)|Curdamirum]] | ''Kürdəmir'' | [[Curdamirum]] | ''Kürdəmir'' |- | 28 | [[Lasinum (districtus)|Lasinum]] | ''Laçın'' | [[Lasinum (Atropatene)|Lasinum]] | ''Laçın'' |- | 29 | [[Lancaranum (districtus)|Lancaranum]] | ''Lənkəran'' | [[Lancaranum]] | ''Lənkəran'' |- | 30 | | | [[Lancaranum]] | ''Lənkəran'' |- | 31 | [[Lericum (districtus)|Lericum]] | ''Lerik'' | [[Lericum]] | ''Lerik'' |- | 32 | [[Masallium (districtus)|Masallium]] | ''Masallı'' | [[Massallium]] | ''Masallı'' |- | 33 | [[Mingasevirum (districtus)|Mingasevirum]] | ''Mingəçevir'' | [[Mingasevirum]] | ''Mingəçevir'' |- | 34 | | | [[Naphthapolis]] | ''Naftalan'' |- | 35 | [[Naphthataphia]] | ''Neftçala'' | [[Naphthataphopolis]] | ''Neftçala'' |- | 36 | [[Oguzia]] | ''Oğuz'' | [[Oguzopolis]] | ''Oğuz'' |- | 37 |[[Cabalaca (districtus)|Cabalaca]] | ''Qəbələ'' | [[Cabalaca]] | ''Qəbələ'' |- | 38 | [[Gachum (districtus)|Gachum]] | ''Qax'' | [[Gachum]] | ''Qax'' |- | 39 | [[Gazachum (districtus)|Gazachum]] | ''Qazax'' | [[Gazachum]] | ''Qazax'' |- | 40 | [[Gobustania (districtus)|Gobustania]] | ''Qobustan'' | [[Maraza]] | ''Mərəzə'' |- | 41 | [[Guba (districtus)|Guba]] | ''Quba'' | [[Guba]] | ''Quba'' |- | 42 | [[Gubadlyum (districtus)|Gubadlyum]] | ''Qubadlı'' | [[Gubadlyum]] | ''Qubadlı'' |- | 43 | [[Gusarum (districtus)|Gusarum]] | ''Qusar'' | [[Gusarum]] | ''Qusar'' |- | 44 | [[Saatlyum (districtus)|Saatlyum]] | ''Saatlı'' | [[Saatlyum]] | ''Saatlı'' |- | 45 | [[Sabiria]] | ''Sabirabad'' | [[Sabiropolis]] | ''Sabirabad'' |- | 46 | [[Sacia (districtus)|Sacia]] | ''Şəki'' | [[Sacapolis]] | ''Şəki'' |- | 47 | | | [[Sacapolis]] | ''Şəki'' |- | 48 | [[Salyanum (districtus)|Salyanum]] | ''Salyan'' | [[Salyanum]] | ''Salyan'' |- | 49 | [[Sammachia (districtus)|Sammachia]] | ''Şamaxı'' | [[Sammachia]] | ''Şamaxı'' |- | 50 | [[Sampcirum (districtus)|Sampcirum]] | ''Şəmkir'' | [[Sampcirum]] | ''Şəmkir'' |- | 51 | [[Theratopia]] | ''Samux'' | [[Nabiagalyum]] | ''Nəbiağalı'' |- | 52 | [[Melanogynaecia]] | ''Siyəzən'' | [[Melanogynaecopolis]] | ''Siyəzən'' |- | 53 | | | [[Sumgayitum]] | ''Sumqayıt'' |- | 54 | [[Susa (districtus)|Susa]] | ''Şuşa'' | [[Susa (Atropatene)|Susa]] | ''Şuşa'' |- | 55 | | | [[Susa (Atropatene)|Susa]] | ''Şuşa'' |- | 56 | [[Tartarum (districtus)|Tartarum]] | ''Tərtər'' | [[Tartarum]] | ''Tərtər'' |- | 57 | [[Tovuzum (districtus)|Tovuzum]] | ''Tovuz'' | [[Tovuzum]] | ''Tovuz'' |- | 58 | [[Udzarum (districtus)|Udzarum]] | ''Ucar'' | [[Udzarum]] | ''Ucar'' |- | 59 | [[Chasmazum (districtus)|Chasmazum]] | ''Xaçmaz'' | [[Chasmazum]] | ''Xaçmaz'' |- | 60 | | | [[Stephanopolis (Carabachia Superior)|Stephanopolis]] | ''Xankəndi'' |- | 61 | [[Cyanolimnia]] | ''Göygöl'' | [[Hellenapolis]] | ''Göygöl'' |- | 62 | [[Chyzyum (districtus)|Chyzyum]] | ''Xızı'' | [[Chyzyum]] | ''Xızı'' |- | 63 | [[Chocalyum (districtus)|Chocalyum]] | ''Xocalı'' | [[Chocalyum]] | ''Xocalı'' |- | 64 | [[Martunitopia]] | ''Xocavənd'' | [[Martunipolis]] | ''Xocavənd'' |- | 65 | [[Yardymplyum (districtus)|yardymplyum]] | ''Yardımlı'' | [[Yardymplyum]] | ''Yardımlı'' |- | 66 | [[Yeulachum (districtus)|Yeulachum]] | ''Yevlax'' | [[Yeulachum]] | ''Yevlax'' |- | 67 | | | [[Yeulachum]] | ''Yevlax'' |- | 68 | [[Zangilanum (districtus)|Zangilanum]] | ''Zəngilan'' | [[Zangilanum]] | ''Zəngilan'' |- | 69 | [[Zagatala (districtus)|Zagatala]] | ''Zaqatala'' | [[Zagatala]] | ''Zaqatala'' |- | 70 | [[Xanthydria]] | ''Zərdab'' | [[Xanthydropolis]] | ''Zərdab'' |} Huc infra Rei Publicae Autonomicae [[Naxuana]]e septem [[districtus]] et urbs in catalogum rediguntur et seorsum enumerantur: {| class="wikitable sortable" !Numerus in tabula !Districtus Atropatenicae Autonomae Rei Publicae Naxuanae [[Latine]] !Districtus [[lingua Atropatenica|Atropatenice]] !Caput Districtuss sive urbs administrativa Latine !Caput Districtus sive urbs administrativa Atropatenice |- | 1 | [[Babacia]] | ''Babək'' | [[Babacopolis]] | ''Babək'' |- | 2 | [[Dzulfa (districtus)|Dzulfa]] | ''Culfa'' | [[Dzulfa (Atropatene)|Dzulfa]] | ''Culfa'' |- | 3 | [[Cangarlia]] | ''Kəngərli'' | [[Gyuragum]] | ''Qıvraq'' |- | 4 | | | [[Naxuana (urbs)|Naxuana]]<ref>''Nachtzivan'', — [[Henricus Scherer|Henrici Scherer]] [https://books.google.ru/books?id=ixNYAAAAcAAJ ''Geographia hierarchica''], p. 55.</ref> | ''Naxçıvan'' |- | 5 | [[Ordubadum (districtus)|Ordubadum]] | ''Ordubad'' | [[Ordubadum]] | ''Ordubad'' |- | 6 | [[Sadaracum]] | ''Sədərək'' | [[Haydaropolis (Atropatene)|Haydaropolis]] | ''Heydərabad'' |- | 7 | [[Sachbuzum (districtus)|Sachbuzum]] | ''Şahbuz'' | [[Sachbuzum]] | ''Şahbuz'' |- | 8 | [[Sarurum (districtus)|Sarurum]] | ''Şərur'' | [[Sarurum]] | ''Şərur'' |} Huc infra quoque in catalogum rediguntur praecipuae Atropatenicae urbes: {| class="wikitable floatright" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |- ! rowspan=11 | ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Locus ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Urbs ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Districtus ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Incolae ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Locus ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Urbs ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Districtus ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Incolae ! rowspan=11 | [[Fasciculus:View_of_Baku.jpg|border|135px|Bacua]]<br />[[Bacua]]<br />[[Fasciculus:Ganja city hall close-up.jpg|border|135px|Thesauropolis]]<br />[[Thesauropolis]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Bacua]]''' (''Bakı'') || [[Abseron]] || 2 036 000 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[Stephanopolis (Carabachia Superior)|Stephanopolis]]''' (''Xankəndi'') || || 54 982 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Thesauropolis]]''' (''Gəncə'') || || 320 348 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 12 ||align=left | '''[[Lancaranum]]''' (''Lənkəran'') || [[Lancaranum (districtus)|Lancaranum]] || 50 244 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Sumqayit]]''' (''Sumqayıt'') || || 279 086 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 13 || align=left | '''[[Rasulzada]]''' (''Rəsulzadə'') || || 47 921 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Mingasevirum]]''' (''Mingəçevir'') || [[Mingasevirum (districtus)|Mingasevirum]] || 99 775 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | '''[[Biladzarium]]''' (''Biləcəri'') || || 45 008 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Garasuchurum]]''' (''Qaraçuxur'') || || 77 619 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[Mastaga]]''' (''Maştağa'') || || 42 196 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Schirvanum (urbs)]]''' (''Şirvan'') || [[Schirvanum (districtus)|Schirvanum]] || 75 453 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | '''[[Agdamum]]''' (''Ağdam'') || [[Agdamum (districtus)|Agdamum]] || 41 827 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[Naxuana (urbs)|Naxuana]]''' (''Naxçıvan'') || [[Naxuana]] || 74 203 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[Perozepolis]]''' (''Bərdə'') || [[Perozetopia]] || 40 122 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Bacychanovum]]''' (''Bakıxanov'') || || 70 923 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | '''[[Chasmazum]]''' (''Xaçmaz'') || [[Chasmazum (districtus)|Chasmazum]] || 39 744 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[Sacapolis]]''' (''Şəki'') || [[Sacia (districtus)|Sacia]] || 65 045 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 19 ||align=left | '''[[Dzalilabadum]]''' (''Cəlilabad'') || [[Dzalilabadum (districtus)|Dzalilabadum]] || 39 230 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[Yeulachum]]''' (''Yevlax'') || [[Yeulachum (districtus)|Yeulachum]] || 56 726 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 20 ||align=left | '''[[Housanum]]''' (''Hövsan'') || || 38 257 |} == Gubernatio et politia == [[Fasciculus:Munich Security Conference 2010 - Ilham Aliyev.jpg|left|175px|thumb|[[İlham Əliyev]], praesens [[praeses Atropatenae]].]] Structuralis Atropatenici politici systematis formatio novae [[Constitutio Atropatenica|Constitutionis]] acceptatione die [[12 Novembris]] anni [[1995]] completa est. Secundum articulum 23 Constitutionis, [[symbolum civitatis|civitatis symbola]] Atropatenicae Rei Publicae [[Vexillum Atropatenicum|vexillum]], [[Insigne Atropatenicum|insigne]] et [[Hymnus Nationalis Rei Publicae Atropatenicae|hymnus publicus]] sunt. Civitatis potestas in Atropatene solum intestinarum rerum legibus limitatur, sed inter gentes in rebus quoque internationalium consensuum provisionibus limitatur. Atropatenicum regimen in [[trias politica|potestatum separatione]] inter [[potestas legisfera|legiferum]], [[potestas exsecutiva|exsecutivum]] et [[potestas iudicialis|iudicialem]] ramos positum est. Legiferam potestatem [[unicameralismus|unicamerale]] [[Concilium Nationale Atropatenicum|Concilium Nationale]] (Atropatenice ''Milli Məclis'') et Concilium Nationale Supremum in [[Naxuana|Re Publica Autonomica Naxuanae]] tenet. Parlamentaria comitia quoque quinquennio primo [[dies Solis|die Solis]] [[November|Novembris]] habentur. Comitialium resultationum accuratio [[Tribunal Constitutionale Atropatenicae|Tribunali Constitutionali]] inspiciuntur confirmanturque. Concilio Nationali decretae leges, exceptis secus denotatis legibus, die editionis valere coepiunt. Exsecutiva potestas a [[Praeses Atropatenae|Praeside]], uni quinquennio per [[comitia directa]] electo, geritur. Praeses approbatus est ut [[Consilium Ministrorum]], inferius exsecutivum corpus sui subiectum formet. Consilium Minsitrorum Atropatenicum praecipue in [[Primus Minister|Primo Ministro]], eius legatis et ministris consistit. Non est praesidi ius Concilii Nationalis solvendi; licet tamen decretis eius intercedere. Ut irrita praesidalis intercessio fiat, parlamento maxima 95 suffragiorum pars habenda est. Iudicialis potestatis sedes Tribunal Constitutionale, [[Tribunal Supremum Atropatenae|Tribunal Supremum]] et [[Tribunale Oeconomicum Atropatenae|Tribunale Oeconomicum]] sunt. Praeses iudices in his tribunalibus creat. Concilium Salutis deliberativum corpus post praesidem est qui id secundum Constitutionem instruit. Die [[10 Aprilis]] anni [[1997]] constitutum est. Administrativa sedes praesidalis graphei pars non est, sed fiscalis, technicae et pecuniariae activitatis praesidis et eius graphei assecurationem gerit. ==Res externae== Brevi cum vita Res Publica Democratica Atropatenae in statuendis diplomaticis rationibus cum sex civitatibus bene evenit, mittendis diplomaticis legatis in [[Germania]]m et [[Finnia]]m. Ad Atropatenicam libertatem agnoscendam inter civitates processus, [[URSS|Unione Sovietica]] conlapsa, fere unum annum duravit. Ultima civitas, [[Baharina]], Atropatenen die [[6 Novembris]] [[1996]] agnovit. Plenae diplomaticae rationes, inclusis mutuis legationum commutationibus, primum cum [[Turcia]], [[Pacistania]], [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]], et [[Irania]] statutae sunt. Atropatene diplomaticas rationes cum 158 civitatibus habet et triginta octo internationalium societatum socia est. Observatricis statum habet in [[Motus Non Allineatarum|Motu Non Allineatarum]] et [[Syndicatus Mercaturae Mundanae|Syndicato Mercaturae Mundanae]] et [[Unio Internationalis Telecommunicationum|Unionis Internationalis Telecommunicationum]] epistularia socia est. Atropatenica [[diaspora]] in triginta sex civitates repraesentatur, mediorum ethnicorum allophylorum duodecades ([[Germania|Theodisca]] culturalis societas Karelhaus, [[Slavi]]ca culturae sedes, Atropatenico-[[Israel (civitas)|Israelica]] communitas, [[Carduchi]]cum culturali sedes, Internationalis [[Talyschi]]ca Consociatio, [[Lezgini]]cum nationale sede Samur, Atropatenico-[[Tatari]]ca communitas, Tatarorum [[Crimaea|Crimaeorum]] societas, etc.) rursus in civitate operantur. Die [[9 Maii]] [[2006]], Atropatene nove conditi [[Consilium Iurum Hominum Consociationis Nationum|Consilii Iurum Humanorumum]] sociarum una a [[Concilium Generale Consociationis Nationum|Concilio Generali Consociationis Nationis]] electa est. Terminus Graphei die [[19 Iunii]] [[2006]] coepit. Rerum externarum primatus Atropatenici comprehendunt: ante omnia, territorialis integritatis restitutionem, [[Carabachia Superior|Carabachiae Superioris]] sive [[Orchistēnē]]s et aliarum septem Atropatenicarum regionum perditarum consequentarum eliminationem, bonae vicinitatis et mutualiter fructuosarum rationum cum vicinis civitatibus auctum; transregionalium oeconomicorum, energeticorum, et transvectionis propositorum promotionem. Atropatenica gubernatio, exeunti [[2007]], vetustam "discussionem" de Carabachia Superiori, ab [[Armenia|Armeniis]] occupato territorio, fere certam provocando bello esse affirmavit si non solveretur. Gubernatio in processu augendae dispensationis oeconomicae militaris est quia [[petroleum|petrolei]] [[gasium|gasiique]] reditus numeratae pecuniae torrens eius arcis dat. Praeterea, oeconomicae sanctiones [[Turcia]]e per occidentem et ipsius Atropatenae per orientem, coniunctae sunt ut Armeniaca oeconomia graviter erodatur, cum "basicarum" rerum pretiorum incremento et magno Armeniacae civitatis redituum decremento. Atropatene internationalium coalitionum contra [[tromocratia]]m pugnantium activa socia est. Natio conatibus pacis servandae in [[Ager Merulensis|Agro Merulensi]], [[Afganistania]], et [[Iraquia]] contribuit. Atropatene est impigra programmatis [[OTAN|Otanici]] de "Sodalitate pro Pace" socia. Etiam bonas rationes cum [[Unio Europaea|Unione Europaea]] habet, et suum ingressum aliquando petere posset. == Res militares == Hodierni Atropatenici exercitus historia a [[Res Publica Democratica Atropatenica|Re Publica Democratica Atropatenica]] anno [[1918]] coepit, cum nove formatae Rei Publicae Democraticae Atropatenicae Exercitus Nationalis die [[26 Iunii]] [[1918]] creatus sit. Cum Atropatene libertatem consecuta est, conlapsa [[URSS|Unione Sovietica]], Vires Armatae secundum Legem de Viribus Armatis diei [[9 Octobris]] [[1991]] creatae sunt. Primus cum brevi vita conditi Exercitus Nationalis dies ([[26 Iunii]]) hodierna in Atropatene celebratur. [[Fasciculus:Azerbaijani soldiers in Iraq 11.jpg|thumb|upright=0.7|left|Atropatene 150 milites per [[Bellum Iracense Alterum|Bellum Iracense]] diduxit.]] In principio, Atropatenici Exercitus apparatura et conlocationes Quarti Exercitus Sovietici erant. Viribus Armatis quattuor rami sunt: [[Exercitus Atropatenae|Vires Terrestres]], [[Vis Aeria Atropatenae|Vis Aeria]] [[Vis Defensionis Aeriae Atropatenae|Visque Defensionis Aeria]] (coniunctus ramus), [[Militia Navalis Atropatenae|Militia Navalis]] et Vires ad Pacem Servandam. Praeter Vires Armatas varii militares subcirculi sunt qui in civitatis defensione implicari possunt si opus esset. Qui Ministerii Politicae Internae [[Custodia Interna Atropatenae|Copiae Internae]] et [[Praesidium Limitare Atropatenae|Diaconiae Limitaris Civitatis]] vires ad quam [[Praesidium Litoreum Atropatenae|Praesidium Litoreum]] quoque pertinet, sunt. [[Custodia Nationalis Atropatenae]] primum Exercitus Atropatenici elementum est. Quae ut e Ministerio Defensionis Atropatenae semilibera entitas operatur. Atropatene [[Foedus de Viribus Armatis Conventionalibus in Europa|Foederi de Viribus Armatis Conventionalibus in Europa]] haeret et principalia de armis foedera obsignavit. Atropatene cum [[OTAN]] intentissime conlaborat in programmatibus ut [[Sodalitas pro Pace]] et [[Propositum Actionis Sodalitatis Individualis]] sunt. Atropatene 151 Vires ad Pacem Servandam in [[Iraquia]] et alios 100 in [[Afgania]] diduxit. Militaris Atropatenica praecomputatio anno [[2009]] 2.46 miliarda [[dollarium (CFA)|Dollariorum Statuninetsium]] statuta est. Atropatene suam propriam [[Industria Defensionis Atropatenae|Industriam Defensionis]] habet quae parvula arma, artilleriae systemata, varia militaria vehicula et militaria aeroplana helicopteraque fabricatur. Vires armatae Atropatenae sodalitatem conlaborationis de exercitatione cum [[Custodia Exercitus Nationalis Oclahomae]] habent. == Oeconomia == [[Fasciculus:Palace of Mirtaghi Babayev, Baku, 2008.jpg|upright=0.8|thumb|Forum ''Azneft'' medio Bacuae.]] [[Fasciculus:Ismailiya building in Baku.jpg|200px|thumb|upright=0.8|Administratio Atropatenicae Academiae Scientiarum.]] Post libertatis consecutionem anno [[1991]], Atropatene [[Aerarium Monetarium Internationale|Aerarii Monetarii Internationalis]], [[Argentaria Mundana|Argentariae Mundanae]], [[Argentaria Europaea Reconstructionis et Evolutionis|Argentariae Europaeae Reconstructionis et Evolutionis]], [[Argentaria Islamica Evolutionis|Argentariae Islamicae Evolutionis]] et [[Argentaria Asiana Evolutionis|Argentariae Asianae Evolutionis]] socia facta est. Argentarium systema Atropatenae ex [[Argentaria Nationalis Atropatenae|Argentaria Nationali Atropatenae]], commercialibus [[argentaria|argentariis]], et non crediticiis societatibus consistit. Argentaria Nationalis anno 1992 in Aerario Comparsorum Civitatis Atropatenae, Aerarii Comparsorum URSS affiliato, fundata creata est. Argentaria Nationalis [[Media Argentaria|Mediae Argentariae]] servit, nationalem [[moneta|nummum]], [[moneta (Atropatene)|Atropatenicam monetam]], expedire et omnibus commercialibus argentariis praesidere potens. Praecipuae duae commerciales argentariae [[Argentaria Internationalis Atropatenae]] et [[Argentaria Anonyma Universa Unita]], civitatis proprietatum ambae, sunt. Sumptu et quaesiti incremento impulsa, anni [[2007]] primi quarti inflationis index 16.6 centesimas attigit. Nominales reditus et menstrua salaria 29 centesimae et 25 centesimae proprie contra hunc [[signum]] numerorum ascenderunt, sed pretiorum incrementum in non petroleosa industria inflationem in natione citavit. Atropatene sic dicti [[morbus Batavus|morbi Batavi]] aliquae signorum ostendit quia rapide crescens energeticus ramus inflationem efficit. Duo Atropatene tertia [[petroleum|petroleo]] et [[gasium naturale|gasio naturali]] abundant. Caucasi Minoris regio nationalem maximam [[aurum|auri]], [[argentum|argenti]], [[ferrum|ferri]], [[cuprum|cupri]], [[titanium|titanii]], [[chromium|chromii]],[[manganum|mangani]], [[cobaltum|cobalti]], [[molybdenum|molybdeni]], complexorum [[minerale|mineralium]], et [[stibium|stibii]] partem possidet. Septembri mense anni [[1994]], triginta annorum pactum obsignaverunt [[Societas Petrolei Civitatis Rei Publicae Atropatenae]] ([[Anglice]] ''SOCAR'') et tredecim petrolei societates, inter quas [[Amoco]], [[BP]], [[Exxon]], [[LUKoil]] et [[Statoil]]. Quia Occidentales petrolei societates aquarum profundarum petroliferis campis quibus Sovietici non usi sunt uti possunt, Atropatene praecipuorum locorum in mundo unus ad petroleo utendum et evolvendum consideratur. Dum [[Aerarium Petrolei Civitatis]] ut pecunia conlecta extra praecomputationem conditum est ut [[macrooeconomia|macrooeconomica]] stabilitas, in petrolei redituum dispensatione perspicuitas et futuris generationibus [[opium]] protectio firmentur. Ineunte anno [[2007]] Atropatene agricultuae 4 755 100 hectariis utitur. Eodem anno, totae ligneae opes 136 000 000 [[metrum cubicum|m³]] dinumerabant. Atropatenica de agricultura scientificae investigationis instituta pratos pastosque, [[horticultura]]m [[clima subtropicale|subtropicasque]] messes, viridia [[holera]], [[viticultura]]m [[vinificatio]]nisque, gossypini culturam, et [[phytotherapia|plantas officinales]] attendunt. Aliquibus in locis [[frumentum]], [[patata]]s, [[Beta vulgaris|betam sacchari]], [[gossypinus|gossypinum]], et [[tabacum]] colere rentabile est. Caspii industria piscatoria deminuentes [[acipenser]]um et [[Huso huso|husonumque]] copias attendit. Anno [[2002]], Atropatenae [[transvectio maritima|naves onerariae]] quinquaginta quattuor erant. [[Fasciculus:Detail of the facade of Ismailiya building in Baku.jpg|thumb|upright=0.4|left|Historici ''Ismailiyya'' [[aedificium|aedificii]] frontiscipii singularis pars.]] Aliquae plerorumque productorum antea ex externis civitatibus importatorum partes localiter produci coeperunt, inter quae Coca-Cola a [[Coca-Cola]] Bottlers Ltd., [[cervisia]] a Baki-Kastel, pavimentum tessellatum a Nehir, et petroliferi tubi ab EUPEC Pipe Coating Azerbaijan. Atropatene etiam est oeconomica ponderis sedes, in eo quod attinet ad materiarum primitivarum transvectionem. [[Oleiductus Bacuae, Triphelis et Pyramopolis]] operativus Maio anni [[2006]] factus est, 1774 chiliometra per Atropatenen (440 km), [[Georgia]]num (260 km) et [[Turcia|Turcicum]] (1114 km) territorium longus. Oleiductus Bacuae, Triphelis, et Pyramopolis ad transvehendum usque ad 50 miliones tonnarum [[oleum|olei]] rudis anniversarie designatur et petroleum e Maris Caspii petroliferis campis ad mercatus orbis terrarum defert. [[Oleiductus Caucasi Meridionalis]], quoque per Atropatenen, Georgianum et Turcicum territorium extensus, exeunte anno 2006 operativus factus est et additicium gasii quaesitum Europaeo mercatu e [[Campus Gasii Sachi Denizi|Campo Gasii Sachi Denizi]] offert. Usque ad 296 miliarda metrorum cubicorum naturalis gasii anniverse producere expectatur. Atropatene etiam in [[Via Serica|Viae Sericae]] Proposito ab Unione Europaea sustento praecipuum munus fungitur. Anno [[2008]], Atropatene ut decem reformatricum prima secundum [[Argentaria Mundana|Argentariae Mundanae]] Negotiorum Facientium relationem citata est: :Atropatene mundum ut maximam reformatrix annis 2007 et 2008 duxit, cum profectibus in septem decem indicum regulatoriae reformae. Atropatene unius ostioli tabernam temporis, impensae, et ad negotium suscipiendum actionum numeri dimidio parcentem operari coepit. Negotiorum inscriptiones 40 centesimis primis sex mensibus auxit. Atropatene etiam minimi crediti 1100 [[dollarium (CFA)|$]] limitem sustulit, duplicando amplius daneioleptarum inclusorum in creditorum incriptionibus numero. Etiam, vectigalium solutores sua vectigalia per Interrete ordinare et solvere nunc possunt. Atropatenae extensae reformationes e nonaginta septem in triginta tres locum de tota negotiorum suscipiendum facilitate eam movit. == Transvectio et communicationes == [[Fasciculus:Yacht club.jpg|thumb|upright=0.8|Lemborum Sodalicium in [[Sinus Bacuensis|Sinu Bacuensi]].]] Anno [[2002]], Atropatene in per capita [[Telephonum gestabile|Telephoni gestabilis]] usu dux in [[Independentium Civitatum Foederatio]]ne fuit. Publica solutionis telephona localibus telephonematibus prompta sunt et emptionis tesseram telephonicae permutationi aut aliquibus tabernis tabernulisque requirunt. Tesserae indefinitae spatii temporis telephonemata permittunt. Anno [[2005]], 1 091 400 principales [[funis telephonicus|telephonici funes]] et 1 036 000 [[Interrete|Interretis]] usuarii erant. Tria [[Systema Universum Communicationum Gestabilium|Systemata Universa Communicationum Gestabilium]]: [[Azerfon (NarMobile)]], [[Bakcell]], et [[Azercell]] [[operatrum telephoniae gestabilis|telephonorum gestabilium operatra]] et One [[accessus multiplex per divisionem codicis]] sunt. [[Ferrivia modi lati]] anno [[2005]] 2957 chiliometra extensa est et [[systema electrificationis ferriviariae|electrificatae ferriviae]] 1278 chiliometra erant. [[Aeroportus|Aeroportuum]] numerus anno [[2006]] erat triginta sex; erat unus [[heliportus]] quoque. == Demographia == {| class="wikitable" table style="border:1px #000000;" cellspacing="0" align="left" style="margin-left: 1em" ! style="background:#FF9999;" colspan="2"|Ethnica compositio (1999) |- |[[Atropatenici]]||90.6% |- |[[Lezgini]]||2.2% |- |[[Russi]]||1.8% |- |[[Armenia]]ci||1.5% |- |[[Talyschi]]||1.0% |- |[[Turcae]]||0.6% |- |Aliae nationes||2.3% |- |} E totis incolis Aprili anni [[2006]], 4&thinsp;380&thinsp;000 hominum urbem (circa 51%) et 4&thinsp;060&thinsp;000 rus (49%) incolunt. Incolarum 51 centesimae sunt feminae; [[proportio sexualis]] igitur omnium incolarum illo anno 0.94 viri pro femina erat. Anni [[2006]], [[incrementum incolarium|incolarii incrementi]] index 0.66 centesimae fuit, 1.14 centesimae mundano conlatae. Maior elementum incolarium incrementum restringens valde magnus e[[migratio]]nis gradus est. Anno 2005, verbi gratia 1342 viri et 1564 feminae civitatem ob laboralem{{dubsig}} migrationem reliquerunt. Anno 2006, Atropatene 4.38 pro 1000 hominum emigrationem vidit. Maxima morbiditas anno 2005 inter [[morbi respiratorii|respiratorios morbos]] (806.9 morborum pro 10 000 hominum omnium incolarum) fuit. Maxima anni 2005 morbiditas [[pestilentia|contagionis]] et [[morbi parasitarii|parasitariis morbis]] nota est inter [[influentia]]m et [[perfrictio communis|infectiones respiratorias acutas]] (4168.2 pro 100 000 hominum). Anni 2007 valor approximativus totius [[exspectatio vitae|vitalis exspectationis]] 66 annorum, 70.7 annorum feminis et 61.9 viris est. Ethnica incolarum compositio secundum incolarium censum anni [[1999]]: 90.6 centesimae [[Atropatenici|Atropatenicorum]], 2.2 centesimae [[Lezgini|Lezginorum]], 1.8 centesimae [[Russi|Russorum]], 1.5 centesimae [[Armenia]]corum (fere omnes secessam Carabachiam Superiorem incolunt), 1 centesimae [[Talyschi|Talyschorum]] (qui aliqui pauci nationalistici disputantes), 0.6 centesimae [[Avari|Avarorum]], 0.5 centesimae [[Turcae|Turcarum]], [[Tartari|Tartarorum]], 0.4 centesimae [[Ucraini|Ucrainorum]], 0.2 centesimae [[Tsachuri|Tsachurorum]], 0.2 centesimae [[Georgia]]norum, 0.13 centesimae [[Carduchi|Carduchorum]], 0.13 centesimae [[Tati|Tatorum]], 0.1 centesimae [[populus Iudaicus|iudaeorum]], 0.05 centesimae [[Oteni|Otenorum]], et 0.2 centesimae aliarum. Quamquam [[lingua Atropatenica]] aut Azerica latissima lingua qua natio loquitur est, etiam aliae 13 autochthonicae linguae in natione sunt inter quas [[lingua Russica|Russica]], [[lingua Lesghica|Lesghica]], [[lingua Talyschensis|Talyschensis]], [[lingua Avarica|Avarica]], [[lingua Georgiana|Georgiana]], [[lingua Tsachurica|Tsachurica]], [[lingua Curdica|Curdica]], [[lingua Tatica|Tatica]], [[lingua Otenica|Otenica]] sunt. Quarum aliae linguae valde minimarum communitatum, aliae vitaliores sunt. Atropatenica [[lingua Turcica]] est quae ad [[linguae Altaicae|familiam Altaicam]] pertinet et intellegibilis cum [[Lingua Turcica|Turcica]]. Lingua cum [[Abecedarium Latinum|accommodato abecedario Latino]] hodie scribitur, sed antea cum [[Abecedarium Arabicum|Abecedario Arabico]] (usque ad [[1926]]), cum [[Abecedarium Turcicum Uniforme|Abecedario Turcico uniformi]] ([[1929]] [[1939]]), et cum [[Abecedarium Cyrillicum|abecedario Cyrillico]] ([[1939]]– [[1991]]). Alphabeticae mutationes religiosis politicisque viribus multo conformatae erant. == Religio == [[Libertas religionis]] [[Constitutio Atropatenica|Constitutione Atropatenica]] praestatur. Secundum numeros publicos, [[Musulmanus|Musulmani]] inter 93.4 centesimas et 96 centesimas incolarum constituunt, quorum 85 centesimae [[Secta Siitica|Siitae]] et 15 centesimae [[Secta Sunnitica|Sunnitae]] sunt. [[Christianus|Christiani]] inter 3 centesimas et 4 centesimas incolarum comprehendunt, quorum plerique [[Ecclesia Orthodoxa Russica|Russici]] et [[Ecclesia Apostolica Armeniaca|Armeniaci]] [[Ecclesiae Orthodoxae|Orthodoxi]] sunt. Anno [[2003]], 250 [[Ecclesia Catholica Romana|Catholici Romani]] erant. Aliae Christianae denominationes ex anno 2002 [[Lutheranismus|Lutheranos]], [[Ecclesia Baptista|Baptistas]] et [[Molocanismus|Molocanos]] includunt. Etiam [[Religio Iudaica|Iudaicae]], [[Religio Bahaica|Bahaicae]], [[Harecrisna|Harecrisnicae]] et [[Testes Iehovah|Testium Iehovah]] communitates sunt, non minus quam [[Ecclesia Nehemiae|Ecclesiae Nehemiae]], [[Stella in Ecclesia Orientale|Stellae in Ecclesia Orientali]] et [[Cathedralis Ecclesiae Laudis|Cathedrali Ecclesiae Laudis]] adhaerentes. [[Zoroastrianismus]] longam historiam in Atropatene habuit, in locis ut [[Templum Ignis Bacuense]] evidens et iuxta cum [[Manichaismus|Manichaismo]]. Zoroastrianorum valor proximus in Atropatene circa 2000 est. == Cultura == [[Fasciculus:ESC 2008 - Azerbaijan - Elnur and Samir 1st semifinal.jpg|thumb|upright=0.8|[[Elnur Hüseynov|Elnur]] et [[Samir Javadzadeh|Samir]] in [[Belgradum|Belgradensibus]] ([[Festivalia Cantionis Eurovisionis anni 2008|Festivalibus Cantionis Eurovisionis 2008]]).]] [[Fasciculus:Azeri 7.jpg|thumb|upright=0.8|Traditionales Atropatenici musici.]] Atropatenica cultura ut variorum ponderum resultatio evoluit, inter quae [[Turcae|Turcarum]], [[Persis|Persicum]], [[Religio Islamica|Islamicum]], et [[Caucasus|Caucasicum]] patrimonium non minus quam [[Russia|Russicum]] pondus ob antiquum [[URSS|Rei Publicae Sovieticae]] statum. Hodie, [[Mundus Occidentalis|occidentale]] pondus, inclusa [[globalizatio|globalizata]] [[consumptor]]um cultura, grave est. Atropatenae populus in Atropatenicis, repraesentativa societatis parte, non minus quam in nationibus et ethnicis circulis, varias nationis areas compacte incolentibus, consistit. Sunt radiophonicae divulgationes [[lingua Russica|Russica]], [[lingua Armeniaca|Armeniace]], [[lingua Georgica|Georgice]], [[lingua Curdica|Curdice]], [[lingua Lesghica|Lesghice]], et [[lingua Talyschensis|Talyschice]] quibus Civitas pecuniam e dispensatione suppeditat. Aliquae locales stationes radiophonicae [[Balacanum|Balacani]] et [[Chasmazum|Chazmazi]] radiophonicas divulgationes [[lingua Avarica|Avarice]] et [[lingua Tatica|Tatice]] faciunt. In [[Bacua]] varia diaria Russice, Curdice (''Dengi Kurd''), Lesghice (''Samur'') et Talyschice produntur. Societas Iudaica "Sokhnut" diarium ''Aziz'' prodit. Classica Atropatenica musica [[mugamum]] (Atropatenice ''muğam'') nominatur et de more series cum [[poësis|poëse]] et [[instrumentum musicum|instrumentalibus]] interludiis est. Canta poësis aliquando [[Hizb ut-Tahrir|Tahririca]] segmenta includunt quae [[cantus tonis superior|gutturalis cantus]] forma pari [[iubilum|iubilo]] utuntur. Poësis proprie de divino amore et saepe [[Sufismus|Sufico]] [[Religio Islamica|Islamismo]] conexa est. Adversus mugamicas Mediae Asiae nationum traditiones, Atropatenicum mugamum forma liberius et minus rigidum; cum subitario [[iazium|iazii]] campo saepe confertur. [[Societas Educativa, Scientifica, et Culturalis Consocietatis Nationum|Societatis Educativae, Scientificae, et Culturalis Consocietatis Nationum]] Atropatenicam [[mugamum|mugamicam]] traditionem [[Summa Opera Patrimonii Oralis et Intangibilis Humanitatis|Summum Opus Patrimonii Oralis et Intangibilis Humanitatis]] die [[7 Novembris]] anni [[2003]] proclamavit. [[Meychana]] (Atropatenice ''meyxana'') et [[mugamum]] multarum musicalium traditionum Atropatenicarum una sunt. Mugami cantor [[Alimus Qasimov]] quinque optimorum omnium temporum cantorum unus putatur. Meychana traditionalis Atropatenici peculiariter vulgaris cantus genus sine instrumentis, qui e more a variis hominibus e tempore de particulari re dicentibus perficitur. Inter nationalia [[instrumentum musicum|musica instrumenta]] quattuordecim [[chordophonia|intensa]], octo [[Membranophonia|pulsata]] et sex [[Aerophonia|inflata]] sunt. Atropatene [[Festivalia Cantionis Eurovisionis anni 2008|Festivalia Cantionis Eurovisionis]] anno 2008 inivit ubi octavum locum inter 43 agonistas consecuta est. [[Fasciculus:Azerbaijan State Philharmonic Hall 2006.jpg|thumb|upright=0.5|left|Synedrium{{dubsig}} Philharmonicum Bacuense.]] Atropatenica architectura [[Mundus Orientalis|Orientalibus]] [[Mundus Occidentalis|Occidentalia]] elementa typice coniungit. Multi antiqui architectonici thesauri ut [[Turris Virginis (Bacua)|Turris Virginis]] et [[Regia Regum Schirvaniae]] intra Bacuensia moenia in moderna Atropatene supervivunt. Inter alios [[Medium Aevum|Mediaevales]] architectonicos thesauros variarum scholarum pondus reflectentes sunt Regia Sachorum Schirvanensium in Bacua, Regia [[Chanis|Chanium]] Sacapolitanorum in [[Sacapolis|Sacapoli]] in medio-boreali Atropatene, Templum Surachaniense in [[Abseron]]ica paeninsula, pontium numerus qui super [[Araxes (flumen)|flumen Araxen]] se extendunt et varia [[Mausoleum|mausolea]]. [[Saeculum 19|Saeculis undevicensimo]] et [[saeculum 20|vicensimo]] ineunti, monumentalis architecturae paulum creatum est, sed peculiares aedes in Bacua et aliis locis aedificatae sunt. Inter recentissima architectonica monumenta, Bacuensis subterferrivia ob suum sumptuosum ornamentum notatur. Referentiae, [[Patrimonium Mundanum Societatis Educativae, Scientificae, et Culturalis Consocietatis Nationum|Patrimonii Mundani Societatis Educativae, Scientificae, et Culturalis Consocietatis Nationum]] temporario elencho offertae, [[Reservatum Nationale Gobustaniae]], [[Templum Ignis Bacuense]], [[Mausoleum Momini Khatun]] et [[Regia Chanis|Regiam Chanis]] [[Sacapolis|Sacapolitanum]] includunt. Atropatenicae gentiliciae et traditionales vestes [[sucha]] et [[papachius]] (Atropatenice ''çuxa'' et ''papakh'') sunt. [[Gastronomia Atropatenica]] ponderis pars Atropatenicae culturae est. Climaticae diversitas fertilitasque terrae nationalibus in patinis reflectuntur quae in piscibus e [[Mare Caspium|Mare Caspio]], localibus in carnibus (praecipue in ovilla et bubula) et in temporaria holerum copia fundantur. [[Safranum|Safranatae]] [[oryzae]] [[pilafum]] (Atropatenice ''plov'') est Atropatenicus principalis cibus et [[thea|thea nigra]] civitatis potio. Asteroides [[2698 Azerbajdzhan]] in eius honorem nominatus fuit. == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Cultura Atropatenae]] * [[Lacus Urmia]] == Nexus externi == {{Communia|Azərbaycan|Atropatenen}} {{Grc|Ἀτροπατηνή}} {{Fontes geographici}} {{Europa}} {{Asia}} {{Capsae collectae|Atropatene|politica|{{Praesides Atropatenae}}{{Primi ministri Atropatenae}}{{Ministri rerum externarum Atropatenici}}}} {{FA stella}} {{Myrias|Geographia}} [[Categoria:Atropatene (res publica)|!]] [[Categoria:Civitates sui iuris]] [[Categoria:Condita 1991]] [[Categoria:Independentium Civitatum Foederatio]] okex9qvrzb83ehq8hxp1ishbpfxyqr8 0 10950 3988525 3847134 2026-09-16T13:30:51Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988525 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Latinitas|-2}} [[Fasciculus:Douglas adams portrait cropped.jpg|thumb|[[Duglassius Adams]]]] '''''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy''''' ("''Peregrinatoris Enchiridion Galaxiae''")<ref>Translatio quasi verbatim ab [[Disputatio usoris:Ioscius|Ioscio]] facta</ref> librum computatralem esse praetenditur a quo series radioprogrammatum librorumque [[Scientia ficticia|de rebus futuris]] a [[Duglassius Adams|Duglassio Adams]] scriptae appellantur. Ille apud [[BBC]] ab anno [[1978]] radioprogrammata scribebat agique curavit, quae in formas varias accommodatae sunt: trilogiam librorum in partes quinque scriptam inter [[1979]] et [[1992]] quorum primo est quoque ''Peregrinatoris Enchiridion Galaxiae'' nomen, dramata multa, seriem televisificum anno [[1981]], ludum computatralem anno [[1984]], pelliculam anno [[2005]], et alia. Nomen a titulo libri [[Kent Welsh]], ''[[Hitchhiker's Guide to Europe]]'', mutuatum est, qui vias urbesque et monumenta visitanda explicat eodemque tempore pretia peregrinis per [[Europa]]m iter facientibus exacta aestimat. == Enchiridion ipsum == [[Fasciculus:HHGTHG 1979 ICA Stage Production Flyer.jpg|thumb|''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' in nuntio comoediae scaenicae anno 1979 ficta]] Sunt in serie librorum radioprogrammatumque duo personae principales, Arthurus Dent et Ford Prefect. Ford est investigator errans pro ''Peregrinatoris Enchiridione Galaxiae,'' encyclopaedia immani [[Megadodo Publicationes|Megadodo Publicationibus]] edita in forma parvi computatri, qui continent commentationes digitales, sicut [[Vicipaedia]], de rebus omnibus quae fieri possint in itinere per Galaxiam explicantes. ''Enchiridion'' non est in forma libri editus, quia tot paginae forma chartarum postulent librum sicut nonnulla importune magna aedificia magnitudinis. Verbis Ford, ''Enchiridion'' "explicat omnia de omnibus, quae tibi sint scienda. Hoc est eius officium." A praefatione primi libri trilogiae: :''... perhaps the most remarkable, certainly the most successful book ever to come out of the great publishing corporations of Ursa Minor; more popular than ''The celestial home care omnibus'', better selling than ''Fifty-three more things to do in zero gravity'', and more controversial than Oolon Colluphid's trilogy of philosophical blockbusters ''Where God went wrong'', ''Some more of God's greatest mistakes'' and ''Who is this God person anyway?'' and nn many of the more relaxed civilizations on the Outer Eastern Rim of the Galaxy the ''Hitchhiker's Guide'' has already supplanted the great ''Encyclopaedia Galactica'' as the standard repository of all knowledge and wisdom, for though it has many omissions, contains much that is apocryphal, or at least wildly inaccurate, it scores over the older, more pedestrian work in two important ways. First, it is slightly cheaper; and second it has the words DON'T PANIC inscribed in large friendly letters on the cover'' ("Non tantum notabilis, etiam prosperus liber, quatior quam ''Cura Domui Caelestials Omnibus'', plus emptus quam ''Quinquiginta et Tres Plus Res Facere Potes sine Gravitate'', controversior quam Oolon Colluphid trilogium venditissimorum philosophicorum librorum, ''In quo Modo Deus Erravit'', ''Plus Errores Magni Dei'', et ''Quisnam Homo est Iste Deus?'' In multis cultibus plus remissis Exterioris Orientalis Orae Galactiae, iam Peregrinatoris Enchiridion reposuit magnam illam [[Encyclopaedia Galactica|Encyclopaediam Galacticam]], ut fons solitus omnium scientiae sapientiaeque, nam quamvis habeat multas omissiones, etiam continet multum quod est apocryphum, aut utique saeviter falsum, praeest senectiori magis pedestri operi duobus modis gravibus. In primo est parvo vilior, in secundo in operculo scribuntur verba magnis amicabilibus litteris NOLI PAVERE!") == Personae principales fabularum == [[Fasciculus:The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, Latine.svg|thumb|''Peregrinatoris Enchiridion Galaxiae'': imago anno 2009 ficta, anno 2023 Latine conversa]] * ''Arthur Dent'' — Homo [[Tellus|Telluris]], Anglicus misellus, semper sollicitans. Planeta domuque destruendis, cum Fordone pervagatur per Galaxiam. * ''Ford Prefect'' — Alienus, investigator ''Peregrinatoris Enchiridione Galaxiae'' vagibandus. Impotens madidus invisitatorum consuetudinum. Advenit in Terram investigaturus pro Enchiridione, et, stellanave eius fracta, factus haeritus est. * ''Trillian'' — Puella terrae pulcherrima ingeniosaque. Convenit Arturium in convivio, atque eorum conlocutio interrupta est a Zaphod, quem nunc per Galaxiam sequitur. * ''Zaphod Beeblebrox'' — Praesides Galaxiae. Periclitator, olim ab exercitu detrector, bonorum temporum creator, (fur? fortasse), furiosus publicator sui, ineptissimus in necessitudinibus humanis, saepe putatus modo insanire. * ''Marvin'' — Robotus territus. * ''Vogons'' — Alieni, qui Terram destruxerunt. * ''Slartibartfast'' — Magister planetae Magaratheae. * ''[[Mus|Mures]]'' — Auctores Terrae, et Cogitationis Profundae. Corpora ab altera dimensione, qui elegerunt mures esse vultus suos in dimensione nostra. * ''Deep Thought'' ("Cogitatio Profunda") — Computatrum qui [[explicatio vitae, mundi universi, omniumque|explicationem vitae, mundi universi, omniumque]] calculavit. == Radioprogrammata == Duglassius Adams duas series programmatum scripsit, annis [[1978]] et [[1980]] divulgatas. Ex his programmatibus recomposuit mythistorias ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' et ''The Restaurant at the End of the Universe''. * Douglas Adams; Geoffrey Perkins, ed., ''The Original Hitchhiker Radio Scripts''. Londinii: Pan Books, 1985. ISBN 0-330-29288-9 * Douglas Adams, Geoffrey Perkins, M. J. Simpson, ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy: The Original Radio Scripts. 25th-anniversary UK printing''. Londinii: Pan Books, 2003. ISBN 978-0-330-41957-4 == Trilogia librorum == [[Fasciculus:Douglas Adams San Francisco 2.jpg|thumb|[[Duglassius Adams]] [[Franciscopolis|Franciscopoli]] anno [[2000]] apud ''Congressum de securitate interretiali'' contionem dat]] Ut dictum, Enchiridion fuit trilogia in partes quinque et interdum in partes sex. Libri ab radioprogrammatibus adapti sunt, sed singula multa inter versiones differunt. === ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' (primus trilogiae liber) === Ford Prefect advenit in [[Anglia]]m, data pro Enchiridione in Tellure collecturus. Stellanave sua fracta, Ford haeret in Terra annos 15, intuens in caelum, desperatus ut ulla scutella volans quaquam mox adveniret. Cum Arthuro Dent amici facti sunt, et cum Vogones adveniunt ad Terram sternendam, Ford in una earum stellanavium clam convectionem petit, et vitam Arthuri servat. Eos Vogones inveniunt, et in spatium eiciunt. Ab improbibilatite absurda, Trillian et Zaphod eos in stellanavem ''suam'' e spatio priusquam Ford Arthurusve asphyxient. Omnes per Galaxiam eunt, Magaratheam petentes, quod Zaphod fidem facit fabulae in Magarathea esse gentem, quae fortunam immanem accumulavit planetas machinantes et aedificantes. * [https://archive.org/details/hitchhikersguide0000adam_a6x9/ Exemplar mutuabile] editionis 2016 === Libri posteriores === ''The Restaurant at the End of the Universe'' (alter trilogiae liber) anno [[1980]] divulgatus est. ''Life, the Universe, and Everything'' (tertius trilogiae liber) anno [[1982]] divulgatus est. ''So Long, and Thanks for All the Fish'' (quartus [!] trilogiae liber) anno [[1985]] divulgatus est. Quo succederunt libri quintus (exiguus, titulo ''Young Zaphod Plays It Safe'', anno [[1986]] divulgatus) et sextus (titulo ''Mostly Harmless'', anno [[1992]] divulgatus). * [https://archive.org/details/solongthanksforaada00adam Exemplar mutuabile] ''So Long, and Thanks for All the Fish'' * [https://archive.org/details/ultimatehitchhik0000adam Exemplar mutuabile] ''The ultimate hitchhiker's guide to the galaxy'', anno [[2002]] divulgatum, quod volumina sex in unum comprehendit == Series televisifica == Series televisifica anno [[1981]] prodit. * [https://www.bbc.co.uk/cult/hitchhikers/ Situs proprius] * [https://www.imdb.com/title/tt0081874/ De serie televisifica] apud ''IMDb'' * Rod Lord, "[https://web.archive.org/web/20230502140731/https://www.rodlord.com/pages/hhgg.htm Hitch-Hiker's Guide to the Galaxy: graphics from the BBC TV series]" == Series radioprogrammatum posterior == Phases Tertiaria, Quandaria et Quintessentialis inter Septembrem mensem [[2004]] et Iunium 2005 divulgatae sunt. * [https://www.bbc.co.uk/radio4/hitchhikers/ Situs proprius] == Pellicula == Pellicula anno [[2005]] primum monstrata est. * Robbie Stamp, ed., ''The making of The hitchhiker's guide to the galaxy: the filming of the Douglas Adams classic''. Boxtree, 2005. ISBN 978-0-7522-2585-2 [https://archive.org/details/makingofhitchhik0000unse Exemplar mutuabile] * [https://www.imdb.com/title/tt0371724/ De pellicula] apud ''IMDb'' == Notae == <references /> == Bibliographia generalis == * [[Duglassius Adams|Douglas Adams]]; Peter Guzzardi, ed., ''The Salmon of Doubt: Hitchhiking the Galaxy One Last Time''. Macmillan, 2002. ISBN 978-0-333-76657-6 * Jean Bonnefoy, ''Surtout pas de panique! Le guide du guide galactique''. Lutetiae: Denoël, 1996 * Ha-Joon Chang, "[http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/aug/07/hitchhikers-guide-galaxy-book-changed-me-vogons-economics The Hitchhiker’s Guide taught me about satire, Vogons and even economics]" in ''[[The Guardian]]'' (7 Augusti 2015) * Neil Gaiman, ''Don't Panic: Douglas Adams and the "Hitchhiker's Guide to the Galaxy''. Titan Books, 2003. ISBN 978-1-84023-742-9 * Jem Roberts, ''The Frood : the authorised and very official history of Douglas Adams & the hitchhiker's guide to the galaxy''. 2015 [https://archive.org/details/froodauthorisedv0000robe Exemplar mutuabile] * M. J. Simpson, ''Hitchhiker: A Biography of Douglas Adams''. Justin Charles, 2003. ISBN 978-1-932112-17-7 * Nick Webb, ''Wish You Were Here: The Official Biography of Douglas Adams''. Novi Eboraci: Ballantine, 2005. ISBN 978-0-345-47650-0 {{NexInt}} * [[Explicatio vitae, mundi universi, omniumque]] * [[42 (numerus)|42]] == Nexus externi == {{Vicicitatio|en:The Hitchhiker's Guide to the Galaxy}} * [http://www.bbc.co.uk/cult/hitchhikers/ BBC Cultus pagina] (legenda et nexus) * [https://web.archive.org/web/20040528161746/http://hitchhikers.movies.go.com/ Situs de pellicula] * [https://web.archive.org/web/20230502165617/https://voyageurgalactique.com/h2g2-le-guide-du-voyageur-galactique-tomes-1-a-5/ De quinque libris] apud ''Le Voyageur galactique'' * [http://www.slate.com/id/2117942 Vicipaedia est Enchiridion in vita vera] Pagina de Slate.com, a Paulo Boutin [[3 Maii]], [[2005]], 22:37 UTC * [http://www.zz9.org/ ZZ9 Plural Z Alpha] ; De versionibus * Nicolas Botti, "[https://web.archive.org/web/20160313044601/http://www.voyageurgalactique.com/h2g2-le-guide-du-voyageur-galactique-problemes-de-traduction.php H2G2, les problèmes de traduction]" * Mathieu Franks, "[https://web.archive.org/web/20160824114350/http://voyageurgalactique.com/bonus-h2g2-traduction-mathieu-franks.php H2G2 "doit être retraduite"] * Mathieu Franks, ''[https://www.dropbox.com/sh/f1102a3jpif3mbc/AAAuI-DRphEk1GRfjD8nfxdia/Memoire-Mathieu-Franks-H2G2?dl=0&preview=Commentaire.pdf&subfolder_nav_tracking=1 Le Guide du traducteur galactique]'' (dissertatio [[Categoria:Litterae rerum futurarum]] [[Categoria:Litterae Anglicae]] [[Categoria:Angliae scripta]] pq2lcrrw17vspbdmv4y1kgo7u2021ny 0 15865 3988738 3695702 2026-09-17T08:19:23Z Iktsokh 164199 3988738 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Georgian States Colchis and Iberia (600-150BC)-en.svg|thumb|Colchis et [[Regnum Iberiae|Iberia]] inter annos 600 et 150 a.C.n.]] '''Colchis'''<ref>[[Gaius Plinius Secundus|Plin.]]''[[Naturalis historia (Plinius)|Nat.]]'' 6.21.</ref> ([[Georgiane]] კოლხეთი; [[Graece]] Κολχίς) est [[regio]] triquetra magnae antiquitatis in orientali [[Pontus Euxinus|Ponti Euxini]] [[litus|litore]] et in [[mons|montibus]] [[Georgia]]e hodiernae iacens. Incolae Colchi<ref>[[Cicero|Cic.]]''[[Epistulae ad Atticum|Att.]]'' 9.10.3; [[Vitruvius|Vitr.]]''[[De architectura (Vitruvius)|Arch.]]'' 2.1.4.</ref> appellantur. In fabulis [[Aeëtes]], [[Medea (mythologia)|Medeae]] pater, in hac regione regnavisse dicitur, quo [[Argonautae]] navigaverunt, ut [[vellus aureum|pellem auream]] caperent. [[Phasis (flumen)|Phasis]] est flumen Colchidis magnum; [[Cytaea (urbs)|Cytaeam]] et [[Phasis (urbs)|Phasidem]] et [[Bathys|Bathyn Limena]] urbes Graeci in Colchide incolebant. == Notae == <references /> {{NexInt}} *''[[Phasianus colchicus]]'' *[[Vellus aureum]] *[[1135 Colchis]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Colchis|Colchidem}} {{fontes geographici}} [[Categoria:Asia]] [[Categoria:Europa]] [[Categoria:Geographia]] [[Categoria:Colchis|!]] 7u3qvvvvjt7sezox0d28hlg0y6gi8di 0 24303 3988616 3683818 2026-09-16T20:42:54Z Demetrius Talpa 81729 3988616 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}}{{disambig2|urbe|flumen|Detroitum (flumen)}} {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:GM headquarters in Detroit.JPG|thumb|Sedes General Motors Districtus.]] '''Detroitum'''<ref>''[http://www.heruitgeverij.be/276ind.htm Dictionnaire Latin-Français des Noms propres de Lieux ayant une certaine notoriété principalement au point de vue ecclésiastique et monastique]'' (1897)</ref><ref>Adiect. "Detroitensis": vide {{CathHierDiocese|detr|Archidioecesis Detroitensis}}</ref> ([[Anglice]] ''Detroit,'' [[Francogallice]] ''Détroit'') est [[urbs]] in [[Michigania]] ad fines [[Civitates Foederatae Americae|Civitatum Foederatarum]] et [[Canada]]e sita. Prope ad fontem [[Detroitum (flumen)|fluminis eiusdem nominis]] in ripa eius dextra situm est. Propter officinas [[autocinetum|autocinetorum]] nota est. Urbis sententia est ''Speramus Meliora; Resurget Cineribus''. == Historia == Nomen Detroiti a flumine Detroiti deducitur. Anno [[1701]], [[Antonius de Lamothe-Cadillac]], magistratus [[Francia|Francicus]], cum quinquaginta et uno [[Canadensibus Francogallicis]], novam arcem condidit, quam Fort Pontchartrain du Détroit appellaverunt. Francia libram [[tellus|tellurem]] praebuit quod cogitavit ut familias poterant ire ad novam urbem. Anno [[1765]], 800 homines Detroiti [[habitatio|habitabant]]. Maxima urbs fuit inter [[Mons Regius|Montem Regium]] [[Nova Aurelia|Novam Aureliamque]]. Quamdiu [[bellum Franco-Indianum]], anno [[1760]], copiae [[Britanniarum Regnum|Britanniae]] Francogallicam arcem receperunt et nomen arcis mutabant, nomine "Detroit." Anno [[1796]], Detroitum Civitatibus Foederatis datum est. Anno [[1805]], urbs perdebat conflagratione magna. Ab anno [[1805]] ad annum [[1847]], Deroitum fuit [[caput (urbs)|caput]] [[Michigania]]e. [[Bellum anni 1812|Bello anni 1812]], Detroitum copiis Britanniae dedidit et urbs non compugnavit, sed mox ea iterum recepit Civitatibus Foederatae Americae. Anno [[1815]], Detroitum declaratum est esse urbem Americanam. [[Fasciculus:FOB DETROIT-NEW CARS ARE LOADED ONTO RAILROAD CARS AT LASHER AND I-75 - NARA - 549696.jpg|thumb|Autocineta Detroiti nuper facta, anno 1973.]] Anno [[1903]], [[Henricus Ford]] Ford Motor Company condidit; unde Detroitum mox appellabatur Urbs Motrorum (Anglice ''Motor City''). Per Prohibitum,{{dubsig}} cum Americani potiones [[alcohol]]icas possidere licuit, homines qui potiones habebunt per [[flumen Detroitum]] [[navigatio|navigabant]] ut potiones alcoholicas venerent. [[Saeculum 20|Saeculo vicensimo]], multo multisque [[autocinetum|autocinetis]] factis, Detroitum factum est grandior et divitior. Tamen separati [[rassismus|rassimi]]{{dubsig}} fecerunt contentionem in urbe. Anno [[1943]], vulgus tumultus erat, annoque [[1963]], [[Martinus Lutherus King Jr.]] in urbe oravit, et figuratus suum "[[I Have a Dream|Mihi est somnium]]" orationem. Tum, Julio anni [[1967]], [[Tumultus Duodecimae Viae]] ([[Anglice]] ''Twelfth Street Riot'') factus est, postquam 43 mortui, 467 laesi, 7200 comprehensi erant. Tum, multi [[Phyle Caucasia|Europaei gentis]] urbem effugere coeperunt. "Renascentia" ([[Anglice]] ''Renaissance'') communem rem per populum Detroiti.{{dubsig}} Anno 1977, GM construxit ''Renascens Forum" (''Renaissance Center''). == Cives praeclari == * [[Rob Paulsen]] (*1956), histrio == Notae == <references /> == Nexus externus == {{CommuniaCat|Detroit|Detroitum}} {{MaximaeUrbesAmericanae}} {{urbs-stipula}} {{Myrias|Geographia}} [[Categoria:Detroitum| ]] b8vvwajnpoltnzpuonpy1of10xdf61u 0 24524 3988750 3497262 2026-09-17T08:59:30Z ~2026-49405-65 214731 3988750 wikitext text/x-wiki {{disnomen}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Lituanica | significatio = “qui gentes depellit” | imago = Vitaut grav xvi.jpg | capitulum = [[Vitoldus (magnus dux Lituaniae)|Vitoldus]], magnus dux Lituaniae }} '''Vitoldus'''<ref>[[Disputatio:Witold Wielki]]</ref> est [[nomen]] masculinum, in [[Lithuania]] praecipue usitatum: e radicibus ''vyti-'' ('depellere') atque ''tauta'' ('gens') originem ducit.<ref>''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/vytautas Vytautas]". {{Ling|Anglice}}</ref> Formae in variis linguis sunt: * Vitoldus (Latine) * Vytautas ([[Lithuanice]]) * Vītauts ([[Lettonice]]) * Witold ([[Theodisce]]) * Witołd ([[Polonice]]) == Homines == * [[Alexander Vitoldus|Vitoldus Magnus]], magnus dux Lithuaniae * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vitoldus Fokin|<>|uk|qid=Q927993}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vitoldus Landsbergis senior|<>|lt|qid=Q164582}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vitoldus Landsbergis iunior|<>|lt|qid=Q4253865}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Vitoldus Lutosławski|<>|pl|qid=Q156472}} * [[Vitoldus Rimkus]] * [[Vitoldus Waszczykowski]] etc. == Notae == <references /> [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] 1woh86w3lkyz86nv0dlij5a5j7m62q2 0 28071 3988606 3986219 2026-09-16T20:16:35Z LilyKitty 18316 de Gaio Iulio Hygino 3988606 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Videdis|Medea}} [[Fasciculus:Medea - Casa dei Dioscuri.JPG|thumb|Medea et liberi in [[Opus tectorium|opere tectorio]] aetate Romana [[Pompeii (urbs antiqua)|Pompeiis]] facto.]] '''Medea''' (''-ae, f.''; [[Graece]] Μήδεια) in [[mythologia Graeca]] est [[filia]] [[Aeëtes|Aeëtis]] regis [[Colchis|Colchidis]], mulier paulisper [[Iason]]is. [[Circe|Circis]] similis, quae amita sua erat, Medea [[herba]]rum [[pharmacologia]]e [[magia (mystica)|magicarum]] usu pollebat. Sectatrix deae [[Hecate|Hecatae]] erat quam cultu domestico honorabat.<ref>[[Euripides]], ''[[Medea (Euripides)|Medea]]'' 395-7.</ref> De Medea sunt multae [[fabula]]e, quarum cacumina infra narrantur. == Medea in Colchide == Cum [[Argonautae]] pellem auream petentes Iasone duce ad Colchidem advenerunt, Medea [[Iuno]]ne [[Venus|Venereque]] machinatis Iasonem amare coepit. Aeëtes, pater Medeae, hospites non amans, labores difficillimos Iasoni adsignavit, quos Iason Medea iuvante efficere potuit. Postea Medea, sperans fore ut uxor Iasonis fiat, sopivit custodem pellis serpentem horridum qui ignem exhalabat, ut Iason pellem caperet. His factis Medea ad Graeciam cum Iasone navigavit. == Medea in Iolco == Cum Iason et Medea ad patriam Iasonis [[Iolcus|Iolcum]] advenerint ut [[Pelias|Peliam]] regem necarent, Medea, quae coquendo homines in aeno reiuvenare eos posse videbatur, persuasit filiabus Peliae ut patrem secando necarent. Sed Medea Peliam non reanimavit, quapropter Iason rex Iolci factus est. == Medea in Corintho == [[Fasciculus:Medea MET 94.8a.jpg|thumb|Statua Medeae a [[Gulielmus Wetmore Story|Gulielmo Wetmore Story]] anno 1868 facta.]] Postero tempore Iason et Medea [[Corinthus|Corinthum]] venerunt ubi duo filii eis nati sunt. Secundum [[Medea (Euripides)|drama]] [[Euripides|Euripidis]] Iason tamen Medeam repudiavit et filiam regis Corinthi [[Glauce]]m in matrimonium duxit. Medea secreto irata suos filios stolam venenatam ferentes ad Glaucem misit. Illa, cum ignorans stolam indueret, a veneno usta est. Cives Corinthi, qui Medeae iamdudum diffidebant, eam capere conati sunt, sed auxilio [[Helius|Helii]] Medea Athenas fugit. == Notae == <references /> == Fontes == * [[Apollonius Rhodius|Apollonii Rhodii]] ''[[Argonautica (Apollonius Rhodius)|Argonautica]]'' * [[Pindarus|Pindari]] ''Quartum carmen Pythianum'' * [[Euripides|Euripidis]] ''[[Medea (Euripides)|Medea]]'' * [[Hesiodus]], ''[[Theogonia]]'' 961-2, 992-1002 * [[Hosidius Geta|Hosidii Getae]]: ''[[Medea]]. Text, Translation, and Commentary'' Ed. Maria Teresa Galli. Vertumnus. Berliner Beiträge zur Klassischen Philologie und zu ihren Nachbargebieten, Vol. 10, Goettingia 2017, ISBN 978-3-8469-0121-2 * [[Gaius Iulius Hyginus|Hygini]] ''Fabulae'' 21-27 * [[Ovidius|Ovidii]] ''[[Metamorphoses (Ovidius)|Metamorphoses]]'' 7.1-424 * {{Pausanias}} 2.3.6-8, 2.3.10-11, 2.12.1, 8.9.1-3 *[[Lucius Annaeus Seneca minor|Senecae]] ''[[Medea (Seneca)|Medea]]'' == Pelliculae == * [[1969]] - [[Medea (pellicula)|Medea]] ([[Petrus Paulus Pasolini]]) == Plura legere si cupis == * James J. Clauss, Sarah Iles Johnston, edd., ''Medea: essays on Medea in myth, literature, philosophy, and art''. Princetoniae: Princeton University Press, 1997. ISBN 0-691-04377-9 {{Google Books|480Wd8G6LPYC|Paginae selectae}} *Alain Depaulis, ''Le complexe de Médée : quand une mère prive le père de ses enfants'', de Boeck, 2008 * Sabine Eichelmann, ''Der Mythos Medea : sein Weg durch das kulturelle Gedächtnis zu uns'', Marburg, 2010 * Katherine Heavey, ''The Early Modern Medea: Medea in English Literature, 1558–1688''. Londinii: Palgrave Macmillan, 2015. ISBN 9781137466266 {{Google Books|5UYTBwAAQBAJ|Paaginae selectae}} *Federica Maltese , ''[https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01328658/document Le mythe de Médée de Euripide à Pier Paolo Pasolini et Christa Wolf]'', Gratianopolis, 2013 (dissertatio academica). * Ruth Morse, ''The Medieval Medea''. Woodbridge Suffolciae: Boydell and Brewer, 1996. ISBN 0-85991-459-3 {{Google Books|hUJkd4LecwsC|Paginae selectae}} *P. Roussel, "[https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1920_num_22_3_2116 Médée et le meurtre de ses enfants]", ''Revue des Études Anciennes'', 1920ː 157-171 *Louis Séchan, "[https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1927_num_40_184_5314 La légende de Médée]", ''Revue des Études Grecques'', 1927ː 184-188 et 234-310 *Kyveli Vogiatzoglou, "[https://www.cairn.info/revue-recherches-en-psychanalyse-2010-1-page-77.htm Médée, une lecture de la haine à la lumière de la clinique mère-enfant]", ''Recherches en psychanalyse'' 2010ː 77-83 * Amy Wygant, ''Medea, Magic, and Modernity in France: Stages and Histories, 1553–1797''. Aldershot: Ashgate, 2007. ISBN 9781409489801 {{Google Books|d-mhAgAAQBAJ|Paginae selectae}} {{NexInt}} *[[Hecate]] == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20211210094243/https://eduscol.education.fr/odysseum/medee-de-la-conquete-de-la-toison-dor-au-meurtre-des-enfants Medea apud Eduscol (Francogallice)] {{CommuniaCat|Medea (mythology)|Medeam}} {{Myrias|Homines}} [[Categoria:Mythologia Graeca]] [[Categoria:Heroides (Ovidius)]] id0r8ub8j4goxgg7b837028ztvcb438 0 41557 3988733 3353177 2026-09-17T08:10:56Z Ailamnos 165281 Minora 3988733 wikitext text/x-wiki <!--{{paraphyletic group |domain=[[Eukaryota]] |color=lightgreen |image=Laurencia.jpg |image_width=263px |image_caption=''[[Laurencia]]'', [[maris|marinum]] algae rubrae genus ex [[Havaii]]s |includes= * [[Archaeplastida]] ** [[Chlorophyta]] ** [[Rhodophyta]] ** [[Glaucophyta]] * [[Rhizaria]], [[Excavata]] ** [[Chlorarachniophytes]] ** [[Euglenids]] * [[Chromista]], [[Alveolata]] ** [[Heterokonts]] *** [[Bacillariophyceae]] ([[Diatomi]]) *** [[Axodine]] *** [[Bolidomonas]] *** [[Eustigmatophyceae]] *** [[Phaeophyceae]] *** [[Chrysophyceae]] *** [[Raphidophyceae]] *** [[Synurophyceae]] *** [[Xanthophyceae]] ** [[Cryptophyta]] ** [[Dinoflagellates]] ** [[Haptophyta]] |excludes= * [[Cyanobacteria]] * [[Plant]]ae}}--> [[Fasciculus:AlgaeTree.png|thumb|260px|Stirps algarum, secundum [[Thomas Cavalier-Smith|Thomam Cavalier-Smith]] (Anglice).]] '''Alga''' (-ae, ''f.'') est [[organismus]] [[autotrophismus|autotrophus]] (qui ipse se alit, nec alia [[biota]] comedit) et [[plantae|plantarum]] instar, sed a plerisque generibus plantorum veris multis rationibus differt. Algae sunt [[unicellularia|unicellulares]] aut [[multicellularia|multicellulares]], aeque ac plantarum [[photosynthesis|photosynthesim]] efficere possunt, quia [[chloroplastum|chloroplastis]] praeditae sunt. Sed, aliter ac plantae, [[organum|organis]] carent: nam nec vera [[folium|folia]] nec [[caulis|caulem]] nec [[radix|radices]] habent. Ergo plantae a peritis non habentur.<ref>[http://www.bartleby.com/61/49/A0194900.html accessdate=2008-12-19 "Alga," ''The American Heritage Dictionary of the English Languagem'' editio quarta (2000).]</ref> Plurimae sunt [[aqua]]tiles, non vasculares, et [[chlorophyllum]] semper continent, a pigmento [[fuscus|fusco]] [[ruber|rubrove]] saepe occultum. Sunt etiam haud paucae algae [[Fossile|fossiles]], exempli gratia [[Cyclocrinales]]. {{NexInt}} * [[Diatomae]] * [[Hypnomonas]] * [[Laminariales]] == Notae == <references/> == Nexus externus == {{CommuniaCat|Algae|algas}} * [http://eol.org/pages/37577397/overview De algis] apud ''[[Encyclopedia of Life]]'' {{ling|Anglice}} {{biologia-stipula}} [[Categoria:Organismi aquatici]] [[Categoria:Protista]] {{Myrias|Biologia}} a7wiqg1annpw8my9503ct1rpax2fup4 0 42768 3988609 3988376 2026-09-16T20:20:17Z LilyKitty 18316 de heroibus Belli Troiani 3988609 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Peter_Paul_Rubens_-_The_Coronation_of_the_Hero_of_Virtue.jpg|thumb|Heros fortissimus coronatur ([[Petrus Paulus Rubens]], c. 1612-1614)]] '''Heros''' (gen. ''herois'', m.) sive de feminina '''herois''' (gen. ''heroidis'') vel '''heroina''' (a verbo [[Lingua Graeca antiqua|Graeco]] ἥρως) apud [[mythologia Graeca|Graecos]] significabat [[semideus|semideum]], iunctionem [[deus|dei]] cum [[homo|mortali]]. Haec vox apud [[Cicero]]nem significat virum bonum vere Romanum eademque per [[ironia]]m virum sceleratum. Hodie autem praecipue heros dicitur homo, qui [[audacia|fortitudinem]] summamque [[virtus|virtutem]] monstrat, cum in periculis, praecipue in [[bellum|bello]], ponitur. == Heroes noti antiqui == {{div col|2}} ===Babylonici=== *[[Gilgamus]] ===Sumerici=== *[[Enmerkar]] ===Biblici=== *[[Nimrod]] *[[Samson]] *[[David (rex)|David]] ===Graeci et Romani=== *[[Hercules]] *[[Ulixes]] *[[Achilles]] *[[Hector]] *[[Icarus]] *[[Paris (heros)|Paris]] *[[Penthesilea]] *[[Prometheus]] *[[Aeneas]] *[[Romulus]] et [[Remus]] *[[Theseus]] *[[Perseus]] *[[Iason]] *[[:Categoria:Heroes Belli Troiani|Heroes Belli Troiani]] ===Nordici=== *[[Sigurthus]] ===Finnici=== *[[Väinämöinen]] ===Britanni=== *[[Galahad]] *[[Robin Hood]] ===Persici=== *[[Rustamus]] ===Russici=== * [[Elias Muromensis]] * [[Dobrynia Nicetae filius]] ===Iaponici=== *[[Jimmu]] *[[Momotarō]] *[[Kintarō]] *[[Yamamoto Isoroku]] *[[Yamato Takeru]] {{div col end}} == Bibliographia == *Allison, Scott (2010). Heroes: What They Do and Why We Need Them. Richmond, Virginia: Oxford University Press. *Burkert, Walter (1985). "The dead, heroes and chthonic gods". Greek Religion. Cantabrigiae, Mass.: Harvard University Press. *Hadas, Moses; Morton Smith (1965). Heroes and Gods. Harper & Row. *''[https://books.openedition.org/pulg/723 Héros et héroines dans les mythes et les cultes grecs]'', Presses Universitaires de Liège, 2000. {{NexInt}} *[[Semideus]] *[[Superheros]] *[[Antiheros]] *[[Heros tragicus]] *[[Heros culturae]] *[[Nuditas heroica]] {{stipula}} [[Categoria:Archetypi Jungiani]] [[Categoria:Mythologia Graeca]] 8ayy6zc15f0pxx3gr8dcpagviiqgkc9 0 45875 3988727 3878020 2026-09-17T05:45:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988727 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Hundred years war.gif|thumb|300px|Evolutio Belli Centum Annorum. Terrae Francicae [[flavus|flavae]]; Anglice cinereae; Burgundianae atrocinereae.]] [[Fasciculus:Frankreich-1429_1-800x600.png|thumb|325px|Francia et pars Angliae ab anno [[1429]] usque ad annum [[1453]].]] '''Bellum Centum Annorum'''<ref>[http://www.google.com/books?id=4cMUAAAAQAAJ&pg=PA227&lpg=PA227&dq=%22bello+centum+annorum%22&source=bl&ots=JUMaoW_aK3&sig=31k_PEuNG2LA2xGk3HGe4ItxDmk&hl=en&sa=X&ei=md9WUZzMMpbF4APajoHwCw&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=%22bello%20centum%20annorum%22&f=false Alexander a Sancto Ioanne de Cruce Carmelita Excalceato]: "ut potius '''bellum centum annorum''' Italiam involvant," ''Claudii Fleurii Abbatis Historaq Ecclesiastica a R. P. Alexandro a S. Joanne de Cruce Carmelita Excalceato ex Provincia Bavarica, olim S. Theologiae ac SS. Canonum Lectore Continuata,'' vol. 35, tomus 59 (Augustae Vindelicorum: Officinae Librariae Josephi Volff, 1778), p. 227.</ref><ref>[http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_1578-04-30__Bauer._Ioannes_Paulus__De_Edicto_Namnetensi__LT.doc.html Ioannes Paulus Bauer, ''De Edicto Namnetensi'']: "Inde oritur lex fundamentalis regni quae in '''bello centum annorum''' inter Anglos et Francogallos et iterum in fine saeculi 16i summi ponderis erat."</ref><ref>[http://www.google.com/books?id=dnwyAQAAMAAJ Ernest Denis]: "postquam atroci '''bello Centum Annorum''' finis impositus est" (1878), p. 6.</ref><ref>[http://ephemeris.alcuinus.net/historia.php?id=191 Leo Latinus (Nicolaus Gross)]: "In '''Bello Centum Annorum,''' quod gestum est inter Francogallos et Anglos," ''Ephemeris,'' [[30 Martii]] [[2013]].</ref> ([[Francice]]: ''Guerre de Cent Ans''&thinsp;; [[Anglice]]: ''Hundred Years' War'')<ref>[[Iacobus Meyer]] anno [[1561]] scripsit: "Bellum Anglicum exordium habuit quod omnium longissimum atque atrocissimum fuit, quodque per interualla centesimum excessit annum."</ref> fuit series disiunctorum [[bellum|bellorum]] quae ab [[1337]] ad [[1453]] inter duas domus regias quae [[regnum Franciae]] sibi vindicabant gesta sunt. ==Ante facta== Reges [[Anglia]]e a [[saeculum 12|saeculo duodecimo]] [[Aquitania (provincia Franciae)|Aquitaniae]] duces erant et ipso facto [[rex Franciae|regibus Franciae]] infeodati. Quam ob rem discidia et discordia inter [[rex Angliae|reges Angliae]] Franciaeque saepe ortae sunt. Anno [[1337]], rex [[Philippus VI (rex Franciae)|Philippus VI Franciae]], [[Eduardus III (rex Angliae)|regem Eduardum III Angliae]] [[felonia]]e accusans, Aquitaniam publicavit<!--confiscated-->. Quare Eduardus, ut [[nepos]] regis Franciae [[Philippus IV (rex Franciae)|Philippi Pulchri]], Philippi VI patrui, [[ius]] suum regni Franciae maius appetendi repetiit, annoque [[1340]] se Franciae Angliaeque [[rex|regem]] pronuntiavit. [[Fasciculus:Map France 1477-fr.svg|thumb|Tabula Franciae post bellum.]] ==Historia== Anno [[1346]], Anglicae copiae e [[navis|navibus]] in [[Normannia]]m eductae sunt, quam invaserunt et vastaverunt. Graviter manum Francorum [[Proelium ad Creciacum|Creciaci]] die [[26 Augusti]] profligaverunt et insequenti anno [[Calesium]] oppugnaverunt et ceperunt. [[Pestis nigra|Peste nigra]] ambo regna adflictante, bellum usque ad annum [[1356]] interruptum est. Eduardi III filius, [[Eduardus de Woodstock]] nuncupatus, classem in [[Burdigala]]m appulit et procedere per Aquitaniam coepit, pagos plurimos exurens. Rex [[Ioannes II (rex Franciae)|Ioannes II]], in eum copias duxit, quae ad [[Proelium ad Pictavium (1356)|Pictavium]] die [[19 Septembris]] [[1356]] victae sunt. Rege ipso capto unacum Philippo filio eius, qui obsides in Anglia ad annum 1360 manserunt, Francia, etsi Delphinus Carolus annis [[1358]] et [[1359]] novam cladem vitavit, tamen per instrumentum pacis Bretignacensis anno [[1360]] [[Aquitania (provincia Franciae)|Aquitaniam]], multas provincias ad illam contingentem Calesiumque Eduardo III tradere coacta est. Insequentibus annis, Francia terras amissas recepere coepit. Carolus, ob patris mortem rex [[Carolus V (rex Franciae)|Carolus V]] factus, regium aerarium restituit, exercitum novum creavit et foedera cum omnibus Angliae hostibus icit. Bello anno [[1369]] renovato, maximam provinciarum amissarum partem gradatim recepit. A [[mors|morte]] Caroli V ad annum [[1415]], [[pax]] inter Franciam Angliamque mansit quia utraque a bellis internis debilitata erat. Rege [[Carolus VI (rex Franciae)|Carolo VI]] amente et propterea regnandi inapto, factio Francica cui [[ducatus Burgundiae|dux Burgundiae]] praefuit ad profligendam Delphini factionem auxilium regis [[Henricus V (rex Angliae)|Henrici V]] petivit. Ille, se Franciae rex declarans, [[Normannia]]m invasit. Copias Francicas ad [[Asincurtis|Asincurtem]] die [[25 Octobris]] [[1415]], festo [[Sancti Crispinus et Crispinianus|Sanctorum Crispini et Crispiniani]], vicit. Haec nova clades discordiam inter factiones Francicas sic auxit ut dux Burgundiae [[Ioannes (dux Burgundiae)|Ioannes Sine Pavore]] a Delphini Caroli sectatoribus anno [[1419]] interfectus esset. Itaque Henricus V, qui Lutetiam minebat, per instrumentum pacis Trecensis anno [[1420]] rector Franciae et Carolo VI heres a [[Philippus III (dux Burgundiae)|Philippo Bono, duce Burgundiae]], et a regina Isabella notus est et [[filia]]m Caroli VI in [[matrimonium]] duxit. Henricus V tamen obiit cum Carolus VI adhuc vivus esset. Quam ob rem novus Angliae rex [[Henricus VI (rex Angliae)|Henricus VI]], qui infans erat, coronari statim non potuit et patruus suus, [[Ioannes dux Bedfordiensis|Ioannes]] [[ducatus Bedfordiensis|dux Bedfordiensis]], rector utriusque regni et dux copiarum Anglicarum factus est. Qui, etiamsi copiis Delphini Caroli sociorumque Scotorum multifariam superans, partem Franciae in qua Henricum V [[ius|iura]] ad potestatem habuisse negabatur subiungere nequivit. Cum pars illa in ripa Ligeris ad meridiem spectante esset, Anglicis fluvium transiendum erat. Quapropter anno [[1428]] [[Aurelianum]] ubi [[pons|pontes]] erant, oppugnare coeperunt. Urbs tamen ab [[Ioanna de Arc]], quae Delphino ut Aurelianenses obsessos adjuveret suaserat, anno insequenti liberata est. Anglicis multifariam victis, Delphinus in [[Durocortorum|Durocortoro]] die [[17 Iulii]] [[1429]] more maiorum coronari potuit et propterea rex [[Carolus VII (rex Franciae)|Carolus VII]] a pluribus habitus est. Etsi Ioanna a factione Burgundica capta est et Anglicis tradita, fortuna bellica sic Carolo VII tum favit ut dux Burgundiae, causam Anglicam deserens, anno [[1435]] cum eo foedus fecisset. [[Lutetia]] et magna Normanniae parte recuperatis, Anglici saepissime superati sunt et gradatim in Aquitaniam segregati sunt. Anno [[1453]] ultimum proelium ad [[Proelium ad Castellionem|Castellionem]], post quod Anglia Aquitaniam amisit, belli finem attulit nullis terris Francicis nisi [[Calesium|Calesio]] in [[manus|manibus]] Anglicis manentibus. == Maiora proelia == [[Fasciculus:Battle_of_crecy_froissart.jpg|thumb|300px|[[Proelium ad Creciacum]] anno [[1346]].]] * 1337 Novembris: proelium ante [[litus]] [[Zelandia]]e. * 1340 Iunii 24: classis Eduardi III classem Genoensem Philippi VI ante litus [[Flandria]]e destruit. * 1345 Octobris 21: proelium ad [[Albaroca]]m * 1346 Augusti 26: proelium ad [[Proelium ad Creciacum|Creciacum]]. * 1346 Septembris 4 – 1347 Augusti 3: Oppugnatio Calesii * 1350 Augusti 29: classis Anglica classem Castellae ante litus Sussexiae vincit * 1356 Septembris 19: proelium ad [[Proelium ad Pictavium (1356)|Pictavium]]. * 1364 Septembris 29: proelium ad [[Alraium]]. * 1370 Decembris 3: proelium ad [[Ponvallenum]] * 1372 Iunii 22: proelium ad [[Rupella]]m. * 1415 Octobris 25: Proelium [[Asincurtis]]. * 1418 Iulii 31 – 1419 Ianuarii 19: Oppugnatio Rothomagensis: Henricus V partem Normandiae capit. * 1421 Martii 22: proelium ad [[Baugeium]] * 1423 Iulii 31: proelium ad [[Crebannum]] * 1424 Augusti 17: proelium ad [[Vernolium in Pertico]] * 1428 Octobris 12: 1429 Maii 8: oppugnatio Aureliani * 1429 Februarii 12: proelium ad [[Rouvretum]] * 1429 mense Iunii: proelia ad [[Jargolium]], [[Magdunum ad Ligerim|Magdunum]], [[Balgentiacum]] et [[Pataium]] * 1435: proelium ad [[Gerberacum]] * 1435: Copiae Francicae [[Lutetia]]m capiunt. * 1450 Aprilis 15: [[Proelium ad Formigneium]]. * 1453 Iulii 17: [[Proelium ad Castellionem]]. == Clarissimi belli homines == {| class="wikitable" |+Anglia |[[Eduardus III (rex Angliae)|Eduardus III rex]] |1327–1377 |filius Eduardi II |- |[[Ricardus II (rex Angliae)|Ricardus II rex]] |1377–1399 |nepos Eduardi III |- |[[Henricus IV (rex Angliae)|Henricus IV rex]] |1399–1413 |nepos Eduardi III |- |[[Henricus V (rex Angliae)|Henricus V rex]] |1413–1422 |filius Henrici IV |- |[[Henricus VI (rex Angliae)|Henricus VI rex]] |1422–1461 |filius Henrici V |- |[[Eduardus de Woodstock]] |1330–1376 |filius Eduardi III |- |[[Ioannes Gandavensis|Ioannes Gandavensis (dux Lancastriae)]] |1340–1399 |filius Eduardi III |- |[[Ioannes (dux Bedfordiae)]] |1389–1435 |filius Henrici IV |- |[[Henricus (dux Lancastriae)]] |1306–1361 |Eques |- |[[Ioannes Talbot (I comes Salopiae)]] |1384–1453 |Eques |- |[[Ricardus Plantagenista (dux Eboraci)]] |1411–1460 |Eques |- |[[Ioannes Fastolf]] |1378?–1459 |Eques |} {| class="wikitable" |+Francia |[[Philippus VI (rex Francorum)|Philippus VI rex]] |1328–1350 | |- |[[Ioannes II (rex Francorum)|Ioannes II rex]] |1350–1364 |filius Philippi VI |- |[[Carolus V (rex Francorum)|Carolus V rex]] |1364–1380 |filius Ioannis II |- |[[Ludovicus I (dux Andegavensis)]] |1380–1382 |filius Ioannis II |- |[[Carolus VI (rex Francorum)|Carolus VI rex]] |1380–1422 |filius Caroli V |- |[[Carolus Aurelianensis]] |1394-1465 |nepos Caroli V et poeta |- |[[Carolus VII (rex Francorum)|Carolus VII rex]] |1422–1461 |filius Caroli VI |- |[[Ioanna de Arc]] |1412–1431 |Miles, sancta |- |[[Ioannes de Dunois]] |1403–1468 |Eques |- |[[Egidius de Rais]] |1404–1440 |Eques |- |[[Bertrandus Guesclinus]] |1320–1380 |Eques |- |[[Ioannes Bureau]] |13??–1463 |Eques |- |[[La Hire]] |1390–1443 |Eques |- |[[Philippus II (dux Burgundiae)|Philippus Animosus, Dux Burgundiae]] |1363–1404 |filius Ioannis II Regis Franciae |- |[[Ioannes (dux Burgundiae)|Ioannes Impavidus, Dux Burgundiae]] |1404–1419 |filius Philippi Animosi |- |[[Philippus III (dux Burgundiae)|Philippus Bonus, Dux Burgundiae]] |1419–1467 |filius Ioannis Impavidi |} ==Aliud nomen== '''Alterum Centum Annorum Bellum''' est nomen a nonnullis historicis datum ad paene continuam certaminum seriem inter Britanniam et Franciam ab [[1688]] ad [[1815]] gestorum, quae in [[Bellum Coalitionis Augustanae Vindelicorum|Bello Coalitionis Augustanae Vindelicorum]] coepit et per [[Proelium Waterlooense]] finivit. {{NexInt}} *[[Ioannes Gerson]] ==Notae== {{Historia Franciae}} <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== ===Scripta=== * ''Chronica'' a [[Ioannes Froissart|Ioanne Froissart]] scripta *Ioannes Froissart, [https://web.archive.org/web/20110804224552/http://www.fordham.edu/halsall/source/froissart1.html "On The Hundred Years War (1337–1453),"] www.fordham.edu ([[Internet Medieval Sourcebook]]) * ''[[Henricus V (Shakesperius)|Henricus V]]'' et ''[[Henricus VI, pars I]]'' a [[Gulielmus Shakesperius|Shakesperio]] scripta * Tragoediae carminaque de Ioanna de Arc a [[Voltarius|Voltario]], [[Fridericus Schiller|Schiller]], [[Georgius Bernardus Shavius|G. B. Shavio]], [[Carolus Peguy|Carolo Péguy]], [[Mark Twain]], [[Paulus Claudel|Paulo Claudel]], et [[Ioannes Anouilh|Ioanne Anouilh]] scripta ===Alia=== * Allmand, Christopher T. ''The Hundred Years War: England and France at War c. 1300–1450.'' Cantabrigiae. * Contamine, Philippe. [[1977]]. ''La Guerre de cent ans.'' Ed 3a. [[Lutetia]]e. * Curry, Anne. ''The Hundred Years War.'' Basingstoke. * [[Ioannes Favier|Favier, Jean]]. [[1981]]. ''La Guerre de cent ans.'' Lutetiae. * Sumption, Jonathan. [[1990]]. Vol. 1: ''Trial by Battle.'' The Hundred Years War, 1. [[Londinium|Londinii]]. * Sumption, Jonathan. [[1999]]. ''Trial by Fire.'' The Hundred Years War, 2. Londinii. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Hundred Years' War|Bellum Centum Annorum}} * [https://web.archive.org/web/20071205031550/http://www.mittelalter.uni-tuebingen.de/?q=links/johanna-von-orleans.htm Collectio nexuum] apud Universitatem [[Tubinga]]e * [https://web.archive.org/web/20080828202302/http://www.yecompaynyeofcheualrye.com/ The Company Of Chivalry,] www.yecompaynyeofcheualrye.com (societas reenactionis tempore Belli Centum Annorum) * [http://www.maidofheaven.com/joanofarc_long_biography.asp De Ioanna de Arc,] www.maidofheaven.com * [http://webarchive.loc.gov/all/20020913074800/http%3A//www.hyw.com/ "The Hundred Years' War,"] www.hyw.com (nuntii et ludus) * [http://www.vlib.us/medieval/lectures/hundred_years_war.html ''The Hundred Years' War (1336–1565),''] www.vlib.us (Dr. Lynn H. Nelson, Universitas of Kansiae, Emeritus) * [http://www.lebrelblanco.com/15.htm The Hundred Years War and the History of Navarre,] ww.lebrelblanco.cm * [https://web.archive.org/web/20170326171120/http://www.maisonstclaire.org/timeline/timeline.html Timeline of the Hundred Years War,] www.maisonstclaire.org [[Categoria:Bella|Centum annorum bellum]] [[Categoria:Historia Angliae]] [[Categoria:Historia Franciae]] {{Myrias|Historia}} i3vxkkayilodzbmtpb4y1tg3eiits32 0 51068 3988752 3259854 2026-09-17T09:12:41Z ~2026-49405-65 214731 3988752 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Disnomen}} {{Nomen|genus=Masculinum|origo=Latina|significatio="vir ruber"|imago=Rufus Beck, Frankfurter Buchmesse 2023.jpg|capitulum=[[Rufus Beck]], histrio Theodiscus}} '''Rufus''' fuit [[cognomen]] [[Roma antiqua|Romanum antiquum]], quod 'ruber' (de capillo) significat, et hodie est [[praenomen]].<ref>''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/rufus Rufus]". {{Ling|Anglice}}</ref><ref name=":02">Vide paginam ''[https://www.etymonline.com/word/Rufus Rufus]'' apud ''Online Etymology Dictionary''. {{Ling|Anglice}}.</ref> [[Rufinus (nomen)|Rufinus]] est derivatum huius nominis. == Homines == * [[Publius Sulpicius Rufus]] * [[Publius Rutilius Rufus]] * [[Servius Sulpicius Rufus]] * [[Lucius Varius Rufus]] * [[Gaius Valgius Rufus]] * [[Musonius Rufus]] * [[Marcus Caelius Rufus]] * [[Lucius Verginius Rufus]] * [[Quintus Curtius Rufus]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Calvisius Rufus|<>|en|qid=Q5024550}} == Qui hoc nomen habuerint == * [[Rufus (actor)]] == Qui hoc praenomen habuerint == * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Rufus Beck|<>|de|qid=Q96933}} * [[Rufus Bullock]] * [[Rufus King]] * [[Rufus W. Cobb]] * [[Rufus Wainwright]] == Notae == <references /> [[Categoria:Cognomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] [[Categoria:Praenomina Anglica]] b0nxsqlc10cwc7otvhqv7o1zz15mam2 0 51960 3988533 3988417 2026-09-16T14:05:26Z Grufo 64423 +{{Verba obscura}} 3988533 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} {{res|Aggregatio}},<ref name="peano-1889">{{*Cfr}} {{Opus | cognomen auctoris = Peano | nomen auctoris = Ioseph | titulus = Arithmetices principia: nova methodo exposita | url = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog | annus = 1889 | locus = [[Augusta Taurinorum|Augustae Taurinorum]] | domus editoria = Fratres Bocca | pagina = x | url paginae = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog/page/n16/mode/2up }}: “{{lectio|classis}}, sive entium {{lectio|aggregatio}}”.</ref><ref>{{*Cfr}} etiam {{LTL|aggregatio|155}}.</ref> olim etiam {{res|classis}}<ref name="peano-1889" /> (quae tamen hodie [[classis (theoria classium)|aliud]] significat), vel etiam {{res|collectio}}{{Convertimus}} vel fortasse {{res|copia}},{{LLHL26 ref|Menge|29}} in [[theoria classium]] est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ens mathematica|entium mathematicorum|en|qid=Q246672}} collectio. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|definitio|definitionem|en|qid=Q101072}} [[Georgius Cantor|Georgii Cantoris]], “aggregatio est unio elementorum quae in nostra cogitatione sunt bene discreta”. Quae definitio, omni rigore mathematico carens, postea substituta est [[axioma]]tibus ab [[Ernestus Zermelo|Ernesto Zermelo]] et [[Adolfus Abraham Halevi Fraenkel|Adolfo Fränkel]] positis ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|antinomia Russelliana|antinomiam Russellianam|en|qid=Q33401}} (de aggregatione omnium aggregationum, quae {{Verba obscura|semet ipsas non continent, num se ipsam contineat}}) aliasque [[Paradoxum|antinomias]] vitandas. In [[philosophia]], aggregationes sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|res abstracta (philosophia)|res abstractae|d|qid=Q123139280}}. == Denotationes et definitiones == === Denotationes === * Aggregationes denotari solent parenthesibus “{” et “}” usurpatis initium aut finem aggregationis indicantibus. Sunt duae formae aggregationis: una elementa enumerans ({{*eg}} {1,2} aut {Gaius, Petrus, Marcus}), altera elementa describens variabili vel variabilibus et sententia vel sententiis usa: Ad quae elementa sententia sequens (''praedicatum'') pertinet, ante symbolis ''':''' aut '''|''' notatur variabilibus in parenthesibus “(” et “)” iterum adiectis. Ergo: <math> \lbrace x: \ S(x) \rbrace .</math> Si <math> x_0 </math> elementum huius aggregationis sit (id est: valet praedicatum variabili <math> x_0 </math>), notatur <math> x_0 \in \lbrace x: S(x) \rbrace .</math> * Tales <math> x </math> solent esse in aggregatione ''superiore'' (id est: cuncta elementa quae illi etiam huic aliis fortasse addiditis insunt). Sit <math> X </math> talis copia superior, tum scribi solet <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace .</math> Ut indicatur X talem esse aggregationem superiorem, scribi solet <math> X \supset \lbrace x \in X: S(x) \rbrace </math> aut <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace \subset X.</math> === Definitiones === * Aggregatio cui nulla elementa insunt ''vacua'' vel ''inanis'' appellatur. Notatur symbolis <math> \lbrace \rbrace </math> vel <math> \emptyset .</math> * Aggregationes duae <math> A, B </math> ''eaedem'' vel ''aequae'' appellantur, si aggregationi alteri <math> A </math> eadem elementa ac alteri aggregationi <math> B </math> insunt. (Mathematicus scriberet quod <math> A=B </math> quotienscumque <math> A\subset B \land B \subset A </math>.) * ''Coniunctioni'' duarum pluriumve aggregationum omnia elementa e quaquam illarum insunt. Notatur symbolo <math> \cup </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cup B= \lbrace z: S_1(z) \text{ vel } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \lor S_2(z) \rbrace </math>. </center> * ''Sectioni'' duarum pluriumve aggregationum sola ea elementa insunt, quae in unaquaquam eorum inveniuntur. Notatur symbolo <math> \cap </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cap B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land S_2(z) \rbrace </math> .</center> * ''Complemento relativo'' vel ''differentiae'' <math> A \setminus B </math> (in quo <math> A, B </math> sunt aggregationes) elementa ex <math> A </math> sola insunt quae aggregationi <math> B </math> non insunt. Notatur symbolo '''\'''. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \setminus B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque non } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land \neg S_2(z) \rbrace</math>. </center> * ''Productum [[Renatus Cartesius|Cartesianum]]'' duarum aggregationum <math> A </math> et <math> B </math>, quod cruce <math> \times </math> denotatur, est aggregatio [[par ordinatum|parium ordinatorum]] quorum res prima inest ipsi <math> A </math> et res secunda inest ipsi <math> B </math>. Ergo <math> A \times B = \lbrace (x,y): x \in A \text { atque } y \in B \rbrace . </math> Res supra definitae per ''[[Diagramma Vennianum|diagrammata Venniana]]'' illustrantur: <gallery> Image:Venn A subset B.svg|<math>A \subset B</math><br />Aggregatio A est aggregationi B inferior Fasciculus:Venn0111.svg|<math>A \cup B</math><br />Coniunctio aggregationum A&nbsp;et&nbsp;B Image:Venn0001.svg|<math>A \cap B</math><br />Sectio aggregationum A et B. Image:Venn0100.svg|<math> A \setminus B</math><br />Quantum ipsa A ab ipsa B differat </gallery> == Exempla == Sint <math> A = \lbrace 1,2,4,7 \rbrace </math> et <math> B = \lbrace 1,3,5,7,9 \rbrace </math>. Tum: * <math> A \cup B = \lbrace 1,1,2,3,4,5,7,7,9 \rbrace = \lbrace 9,7,1,2,3,4,5 \rbrace .</math> Licet enim elementa semel vel compluries scribere; ordo non rēfert. * <math> A \cap B = \lbrace 1,7 \rbrace. </math> * <math> A \setminus B = \lbrace 2,4 \rbrace . </math> * <math>A \times B</math> = <math>\lbrace (1,1),(1,3),(1,5),</math><math>(1,7),(1,9),(2,1),(2,3),(2,5),</math><math>(2,7),(2,9),(4,1),(4,3),(4,5),(4,7),(4,9),(7,1),</math><math>(7,3),(7,5),(7,7),(7,9) \rbrace .</math> [[Aequatio]] aliqua ut aggregatio describens denotari potest et solutio eius aequationis aggregatio enumerans est. Quae saepe—praecipue in scholis—''aggregatio solutionum'' appellatur. [[Aequatio#Quomodo possumus solvere aequationes gradus secundi|Aequatio quadratica]] exemplo: : <math> \lbrace x \in \mathbb R: x^2-2x-3 = 0 \rbrace = \lbrace -1,3 \rbrace .</math> ==Notae== <references/> {{NexInt}} * [[Aggregatio vacua]] * [[Algebra abstracta]] * [[Algebra Booleana (logica)|Algebra Booleana]] * [[Classis_(theoria classium)|Classis]] * [[Functio]] * [[Graphum]] * [[Grex (mathematica)|Grex]] * [[N-plex]] * [[Theoria classium]] == Nexus externi == * [https://mathworld.wolfram.com/Set.html De aggregationibus] in encyclopaedia Wolfram MathWorld {{ling|Anglice}} [[Categoria:Mathematica]] {{Myrias|Mathematica}} 29uig4cqq56qmee980rc6ud7nj09kzo 3988558 3988533 2026-09-16T16:20:21Z Grufo 64423 “Substituere” aliam syntaxin praefert 3988558 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} {{res|Aggregatio}},<ref name="peano-1889">{{*Cfr}} {{Opus | cognomen auctoris = Peano | nomen auctoris = Ioseph | titulus = Arithmetices principia: nova methodo exposita | url = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog | annus = 1889 | locus = [[Augusta Taurinorum|Augustae Taurinorum]] | domus editoria = Fratres Bocca | pagina = x | url paginae = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog/page/n16/mode/2up }}: “{{lectio|classis}}, sive entium {{lectio|aggregatio}}”.</ref><ref>{{*Cfr}} etiam {{LTL|aggregatio|155}}.</ref> olim etiam {{res|classis}}<ref name="peano-1889" /> (quae tamen hodie [[classis (theoria classium)|aliud]] significat), vel etiam {{res|collectio}}{{Convertimus}} vel fortasse {{res|copia}},{{LLHL26 ref|Menge|29}} in [[theoria classium]] est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ens mathematica|entium mathematicorum|en|qid=Q246672}} collectio. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|definitio|definitionem|en|qid=Q101072}} [[Georgius Cantor|Georgii Cantoris]], “aggregatio est unio elementorum quae in nostra cogitatione sunt bene discreta”. In locum huius definitionis, rigore mathematico omnino carentis, postea [[axioma]]ta ab [[Ernestus Zermelo|Ernesto Zermelo]] et [[Adolfus Abraham Halevi Fraenkel|Adolfo Fränkel]] posita substituta sunt ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paradoxum Russellianum|antinomiam Russellianam|en|qid=Q33401}} (de aggregatione omnium aggregationum, quae {{Verba obscura|semet ipsas non continent, num se ipsam contineat}}) aliasque [[Paradoxum|antinomias]] vitandas. In [[philosophia]], aggregationes sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|res abstracta (philosophia)|res abstractae|d|qid=Q123139280}}. == Denotationes et definitiones == === Denotationes === * Aggregationes denotari solent parenthesibus “{” et “}” usurpatis initium aut finem aggregationis indicantibus. Sunt duae formae aggregationis: una elementa enumerans ({{*eg}} {1,2} aut {Gaius, Petrus, Marcus}), altera elementa describens variabili vel variabilibus et sententia vel sententiis usa: Ad quae elementa sententia sequens (''praedicatum'') pertinet, ante symbolis ''':''' aut '''|''' notatur variabilibus in parenthesibus “(” et “)” iterum adiectis. Ergo: <math> \lbrace x: \ S(x) \rbrace .</math> Si <math> x_0 </math> elementum huius aggregationis sit (id est: valet praedicatum variabili <math> x_0 </math>), notatur <math> x_0 \in \lbrace x: S(x) \rbrace .</math> * Tales <math> x </math> solent esse in aggregatione ''superiore'' (id est: cuncta elementa quae illi etiam huic aliis fortasse addiditis insunt). Sit <math> X </math> talis copia superior, tum scribi solet <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace .</math> Ut indicatur X talem esse aggregationem superiorem, scribi solet <math> X \supset \lbrace x \in X: S(x) \rbrace </math> aut <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace \subset X.</math> === Definitiones === * Aggregatio cui nulla elementa insunt ''vacua'' vel ''inanis'' appellatur. Notatur symbolis <math> \lbrace \rbrace </math> vel <math> \emptyset .</math> * Aggregationes duae <math> A, B </math> ''eaedem'' vel ''aequae'' appellantur, si aggregationi alteri <math> A </math> eadem elementa ac alteri aggregationi <math> B </math> insunt. (Mathematicus scriberet quod <math> A=B </math> quotienscumque <math> A\subset B \land B \subset A </math>.) * ''Coniunctioni'' duarum pluriumve aggregationum omnia elementa e quaquam illarum insunt. Notatur symbolo <math> \cup </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cup B= \lbrace z: S_1(z) \text{ vel } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \lor S_2(z) \rbrace </math>. </center> * ''Sectioni'' duarum pluriumve aggregationum sola ea elementa insunt, quae in unaquaquam eorum inveniuntur. Notatur symbolo <math> \cap </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cap B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land S_2(z) \rbrace </math> .</center> * ''Complemento relativo'' vel ''differentiae'' <math> A \setminus B </math> (in quo <math> A, B </math> sunt aggregationes) elementa ex <math> A </math> sola insunt quae aggregationi <math> B </math> non insunt. Notatur symbolo '''\'''. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \setminus B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque non } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land \neg S_2(z) \rbrace</math>. </center> * ''Productum [[Renatus Cartesius|Cartesianum]]'' duarum aggregationum <math> A </math> et <math> B </math>, quod cruce <math> \times </math> denotatur, est aggregatio [[par ordinatum|parium ordinatorum]] quorum res prima inest ipsi <math> A </math> et res secunda inest ipsi <math> B </math>. Ergo <math> A \times B = \lbrace (x,y): x \in A \text { atque } y \in B \rbrace . </math> Res supra definitae per ''[[Diagramma Vennianum|diagrammata Venniana]]'' illustrantur: <gallery> Image:Venn A subset B.svg|<math>A \subset B</math><br />Aggregatio A est aggregationi B inferior Fasciculus:Venn0111.svg|<math>A \cup B</math><br />Coniunctio aggregationum A&nbsp;et&nbsp;B Image:Venn0001.svg|<math>A \cap B</math><br />Sectio aggregationum A et B. Image:Venn0100.svg|<math> A \setminus B</math><br />Quantum ipsa A ab ipsa B differat </gallery> == Exempla == Sint <math> A = \lbrace 1,2,4,7 \rbrace </math> et <math> B = \lbrace 1,3,5,7,9 \rbrace </math>. Tum: * <math> A \cup B = \lbrace 1,1,2,3,4,5,7,7,9 \rbrace = \lbrace 9,7,1,2,3,4,5 \rbrace .</math> Licet enim elementa semel vel compluries scribere; ordo non rēfert. * <math> A \cap B = \lbrace 1,7 \rbrace. </math> * <math> A \setminus B = \lbrace 2,4 \rbrace . </math> * <math>A \times B</math> = <math>\lbrace (1,1),(1,3),(1,5),</math><math>(1,7),(1,9),(2,1),(2,3),(2,5),</math><math>(2,7),(2,9),(4,1),(4,3),(4,5),(4,7),(4,9),(7,1),</math><math>(7,3),(7,5),(7,7),(7,9) \rbrace .</math> [[Aequatio]] aliqua ut aggregatio describens denotari potest et solutio eius aequationis aggregatio enumerans est. Quae saepe—praecipue in scholis—''aggregatio solutionum'' appellatur. [[Aequatio#Quomodo possumus solvere aequationes gradus secundi|Aequatio quadratica]] exemplo: : <math> \lbrace x \in \mathbb R: x^2-2x-3 = 0 \rbrace = \lbrace -1,3 \rbrace .</math> ==Notae== <references/> {{NexInt}} * [[Aggregatio vacua]] * [[Algebra abstracta]] * [[Algebra Booleana (logica)|Algebra Booleana]] * [[Classis_(theoria classium)|Classis]] * [[Functio]] * [[Graphum]] * [[Grex (mathematica)|Grex]] * [[N-plex]] * [[Theoria classium]] == Nexus externi == * [https://mathworld.wolfram.com/Set.html De aggregationibus] in encyclopaedia Wolfram MathWorld {{ling|Anglice}} [[Categoria:Mathematica]] {{Myrias|Mathematica}} jk0vnlvwweijsngl7wffbx9mgtxyy5y 3988570 3988558 2026-09-16T18:12:40Z Grufo 64423 Minora 3988570 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} {{res|Aggregatio}},<ref name="peano-1889">{{*Cfr}} {{Opus | cognomen auctoris = Peano | nomen auctoris = Ioseph | titulus = Arithmetices principia: nova methodo exposita | url = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog | annus = 1889 | locus = [[Augusta Taurinorum|Augustae Taurinorum]] | domus editoria = Fratres Bocca | pagina = x | url paginae = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog/page/n16/mode/2up }}: “{{lectio|classis}}, sive entium {{lectio|aggregatio}}”.</ref><ref>{{*Cfr}} etiam {{LTL|aggregatio|155}}.</ref> olim etiam {{res|classis}}<ref name="peano-1889" /> (quae tamen hodie [[classis (theoria classium)|aliud]] significat), vel etiam {{res|collectio}}{{Convertimus}} vel fortasse {{res|copia}},{{LLHL26 ref|Menge|29}} in [[theoria classium]] est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ens mathematica|entium mathematicorum|en|qid=Q246672}} collectio. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|definitio|definitionem|en|qid=Q101072}} [[Georgius Cantor|Georgii Cantoris]], “aggregatio est unio elementorum quae in nostra cogitatione sunt bene discreta”. In locum huius definitionis rigore mathematico omnino carentis, postea [[axioma]]ta ab [[Ernestus Zermelo|Ernesto Zermelo]] et [[Adolfus Abraham Halevi Fraenkel|Adolfo Fränkel]] posita ita substituta sunt ut {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paradoxum Russellianum|antinomia Russelliana|en|qid=Q33401}} (de aggregatione omnium aggregationum, quae {{Verba obscura|semet ipsas non continent, num se ipsam contineat}}) aliaeque [[paradoxum|antinomiae]] vitarentur. In [[philosophia]], aggregationes sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|res abstracta (philosophia)|res abstractae|d|qid=Q123139280}}. == Denotationes et definitiones == === Denotationes === * Aggregationes denotari solent parenthesibus “{” et “}” usurpatis initium aut finem aggregationis indicantibus. Sunt duae formae aggregationis: una elementa enumerans ({{*eg}} {1,2} aut {Gaius, Petrus, Marcus}), altera elementa describens variabili vel variabilibus et sententia vel sententiis usa: Ad quae elementa sententia sequens (''praedicatum'') pertinet, ante symbolis ''':''' aut '''|''' notatur variabilibus in parenthesibus “(” et “)” iterum adiectis. Ergo: <math> \lbrace x: \ S(x) \rbrace .</math> Si <math> x_0 </math> elementum huius aggregationis sit (id est: valet praedicatum variabili <math> x_0 </math>), notatur <math> x_0 \in \lbrace x: S(x) \rbrace .</math> * Tales <math> x </math> solent esse in aggregatione ''superiore'' (id est: cuncta elementa quae illi etiam huic aliis fortasse addiditis insunt). Sit <math> X </math> talis copia superior, tum scribi solet <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace .</math> Ut indicatur X talem esse aggregationem superiorem, scribi solet <math> X \supset \lbrace x \in X: S(x) \rbrace </math> aut <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace \subset X.</math> === Definitiones === * Aggregatio cui nulla elementa insunt ''vacua'' vel ''inanis'' appellatur. Notatur symbolis <math> \lbrace \rbrace </math> vel <math> \emptyset .</math> * Aggregationes duae <math> A, B </math> ''eaedem'' vel ''aequae'' appellantur, si aggregationi alteri <math> A </math> eadem elementa ac alteri aggregationi <math> B </math> insunt. (Mathematicus scriberet quod <math> A=B </math> quotienscumque <math> A\subset B \land B \subset A </math>.) * ''Coniunctioni'' duarum pluriumve aggregationum omnia elementa e quaquam illarum insunt. Notatur symbolo <math> \cup </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cup B= \lbrace z: S_1(z) \text{ vel } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \lor S_2(z) \rbrace </math>. </center> * ''Sectioni'' duarum pluriumve aggregationum sola ea elementa insunt, quae in unaquaquam eorum inveniuntur. Notatur symbolo <math> \cap </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cap B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land S_2(z) \rbrace </math> .</center> * ''Complemento relativo'' vel ''differentiae'' <math> A \setminus B </math> (in quo <math> A, B </math> sunt aggregationes) elementa ex <math> A </math> sola insunt quae aggregationi <math> B </math> non insunt. Notatur symbolo '''\'''. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \setminus B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque non } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land \neg S_2(z) \rbrace</math>. </center> * ''Productum [[Renatus Cartesius|Cartesianum]]'' duarum aggregationum <math> A </math> et <math> B </math>, quod cruce <math> \times </math> denotatur, est aggregatio [[par ordinatum|parium ordinatorum]] quorum res prima inest ipsi <math> A </math> et res secunda inest ipsi <math> B </math>. Ergo <math> A \times B = \lbrace (x,y): x \in A \text { atque } y \in B \rbrace . </math> Res supra definitae per ''[[Diagramma Vennianum|diagrammata Venniana]]'' illustrantur: <gallery> Image:Venn A subset B.svg|<math>A \subset B</math><br />Aggregatio A est aggregationi B inferior Fasciculus:Venn0111.svg|<math>A \cup B</math><br />Coniunctio aggregationum A&nbsp;et&nbsp;B Image:Venn0001.svg|<math>A \cap B</math><br />Sectio aggregationum A et B. Image:Venn0100.svg|<math> A \setminus B</math><br />Quantum ipsa A ab ipsa B differat </gallery> == Exempla == Sint <math> A = \lbrace 1,2,4,7 \rbrace </math> et <math> B = \lbrace 1,3,5,7,9 \rbrace </math>. Tum: * <math> A \cup B = \lbrace 1,1,2,3,4,5,7,7,9 \rbrace = \lbrace 9,7,1,2,3,4,5 \rbrace .</math> Licet enim elementa semel vel compluries scribere; ordo non rēfert. * <math> A \cap B = \lbrace 1,7 \rbrace. </math> * <math> A \setminus B = \lbrace 2,4 \rbrace . </math> * <math>A \times B</math> = <math>\lbrace (1,1),(1,3),(1,5),</math><math>(1,7),(1,9),(2,1),(2,3),(2,5),</math><math>(2,7),(2,9),(4,1),(4,3),(4,5),(4,7),(4,9),(7,1),</math><math>(7,3),(7,5),(7,7),(7,9) \rbrace .</math> [[Aequatio]] aliqua ut aggregatio describens denotari potest et solutio eius aequationis aggregatio enumerans est. Quae saepe—praecipue in scholis—''aggregatio solutionum'' appellatur. [[Aequatio#Quomodo possumus solvere aequationes gradus secundi|Aequatio quadratica]] exemplo: : <math> \lbrace x \in \mathbb R: x^2-2x-3 = 0 \rbrace = \lbrace -1,3 \rbrace .</math> ==Notae== <references/> {{NexInt}} * [[Aggregatio vacua]] * [[Algebra abstracta]] * [[Algebra Booleana (logica)|Algebra Booleana]] * [[Classis_(theoria classium)|Classis]] * [[Functio]] * [[Graphum]] * [[Grex (mathematica)|Grex]] * [[N-plex]] * [[Theoria classium]] == Nexus externi == * [https://mathworld.wolfram.com/Set.html De aggregationibus] in encyclopaedia Wolfram MathWorld {{ling|Anglice}} [[Categoria:Mathematica]] {{Myrias|Mathematica}} 4golldhtjyji6nz0hxugy2un2s860ga 3988618 3988570 2026-09-16T20:53:56Z Grufo 64423 Ad priorem recensionem reversus sum 3988618 wikitext text/x-wiki {{Latinitas|-2}} {{res|Aggregatio}},<ref name="peano-1889">{{*Cfr}} {{Opus | cognomen auctoris = Peano | nomen auctoris = Ioseph | titulus = Arithmetices principia: nova methodo exposita | url = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog | annus = 1889 | locus = [[Augusta Taurinorum|Augustae Taurinorum]] | domus editoria = Fratres Bocca | pagina = x | url paginae = https://archive.org/details/arithmeticespri00peangoog/page/n16/mode/2up }}: “{{lectio|classis}}, sive entium {{lectio|aggregatio}}”.</ref><ref>{{*Cfr}} etiam {{LTL|aggregatio|155}}.</ref> olim etiam {{res|classis}}<ref name="peano-1889" /> (quae tamen hodie [[classis (theoria classium)|aliud]] significat), vel etiam {{res|collectio}}{{Convertimus}} vel fortasse {{res|copia}},{{LLHL26 ref|Menge|29}} in [[theoria classium]] est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|ens mathematica|entium mathematicorum|en|qid=Q246672}} collectio. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|definitio|definitionem|en|qid=Q101072}} [[Georgius Cantor|Georgii Cantoris]], “aggregatio est unio elementorum quae in nostra cogitatione sunt bene discreta”. In locum huius definitionis, rigore mathematico omnino carentis, postea [[axioma]]ta ab [[Ernestus Zermelo|Ernesto Zermelo]] et [[Adolfus Abraham Halevi Fraenkel|Adolfo Fränkel]] posita substituta sunt ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paradoxum Russellianum|antinomiam Russellianam|en|qid=Q33401}} (de aggregatione omnium aggregationum, quae {{Verba obscura|semet ipsas non continent, num se ipsam contineat}}) aliasque [[Paradoxum|antinomias]] vitandas. In [[philosophia]], aggregationes sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|res abstracta (philosophia)|res abstractae|d|qid=Q123139280}}. == Denotationes et definitiones == === Denotationes === * Aggregationes denotari solent parenthesibus “{” et “}” usurpatis initium aut finem aggregationis indicantibus. Sunt duae formae aggregationis: una elementa enumerans ({{*eg}} {1,2} aut {Gaius, Petrus, Marcus}), altera elementa describens variabili vel variabilibus et sententia vel sententiis usa: Ad quae elementa sententia sequens (''praedicatum'') pertinet, ante symbolis ''':''' aut '''|''' notatur variabilibus in parenthesibus “(” et “)” iterum adiectis. Ergo: <math> \lbrace x: \ S(x) \rbrace .</math> Si <math> x_0 </math> elementum huius aggregationis sit (id est: valet praedicatum variabili <math> x_0 </math>), notatur <math> x_0 \in \lbrace x: S(x) \rbrace .</math> * Tales <math> x </math> solent esse in aggregatione ''superiore'' (id est: cuncta elementa quae illi etiam huic aliis fortasse addiditis insunt). Sit <math> X </math> talis copia superior, tum scribi solet <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace .</math> Ut indicatur X talem esse aggregationem superiorem, scribi solet <math> X \supset \lbrace x \in X: S(x) \rbrace </math> aut <math> \lbrace x \in X: S(x) \rbrace \subset X.</math> === Definitiones === * Aggregatio cui nulla elementa insunt ''vacua'' vel ''inanis'' appellatur. Notatur symbolis <math> \lbrace \rbrace </math> vel <math> \emptyset .</math> * Aggregationes duae <math> A, B </math> ''eaedem'' vel ''aequae'' appellantur, si aggregationi alteri <math> A </math> eadem elementa ac alteri aggregationi <math> B </math> insunt. (Mathematicus scriberet quod <math> A=B </math> quotienscumque <math> A\subset B \land B \subset A </math>.) * ''Coniunctioni'' duarum pluriumve aggregationum omnia elementa e quaquam illarum insunt. Notatur symbolo <math> \cup </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cup B= \lbrace z: S_1(z) \text{ vel } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \lor S_2(z) \rbrace </math>. </center> * ''Sectioni'' duarum pluriumve aggregationum sola ea elementa insunt, quae in unaquaquam eorum inveniuntur. Notatur symbolo <math> \cap </math>. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \cap B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land S_2(z) \rbrace </math> .</center> * ''Complemento relativo'' vel ''differentiae'' <math> A \setminus B </math> (in quo <math> A, B </math> sunt aggregationes) elementa ex <math> A </math> sola insunt quae aggregationi <math> B </math> non insunt. Notatur symbolo '''\'''. Ergo: Sint <br /> <center> <math> A= \lbrace x: S_1(x) \rbrace </math> et <math> B= \lbrace y: S_2(y) \rbrace .</math> Tum: <br /> <center> <math> A \setminus B= \lbrace z: S_1(z) \text{ atque non } S_2(z) \rbrace = \lbrace z: S_1(z) \land \neg S_2(z) \rbrace</math>. </center> * ''Productum [[Renatus Cartesius|Cartesianum]]'' duarum aggregationum <math> A </math> et <math> B </math>, quod cruce <math> \times </math> denotatur, est aggregatio [[par ordinatum|parium ordinatorum]] quorum res prima inest ipsi <math> A </math> et res secunda inest ipsi <math> B </math>. Ergo <math> A \times B = \lbrace (x,y): x \in A \text { atque } y \in B \rbrace . </math> Res supra definitae per ''[[Diagramma Vennianum|diagrammata Venniana]]'' illustrantur: <gallery> Image:Venn A subset B.svg|<math>A \subset B</math><br />Aggregatio A est aggregationi B inferior Fasciculus:Venn0111.svg|<math>A \cup B</math><br />Coniunctio aggregationum A&nbsp;et&nbsp;B Image:Venn0001.svg|<math>A \cap B</math><br />Sectio aggregationum A et B. Image:Venn0100.svg|<math> A \setminus B</math><br />Quantum ipsa A ab ipsa B differat </gallery> == Exempla == Sint <math> A = \lbrace 1,2,4,7 \rbrace </math> et <math> B = \lbrace 1,3,5,7,9 \rbrace </math>. Tum: * <math> A \cup B = \lbrace 1,1,2,3,4,5,7,7,9 \rbrace = \lbrace 9,7,1,2,3,4,5 \rbrace .</math> Licet enim elementa semel vel compluries scribere; ordo non rēfert. * <math> A \cap B = \lbrace 1,7 \rbrace. </math> * <math> A \setminus B = \lbrace 2,4 \rbrace . </math> * <math>A \times B</math> = <math>\lbrace (1,1),(1,3),(1,5),</math><math>(1,7),(1,9),(2,1),(2,3),(2,5),</math><math>(2,7),(2,9),(4,1),(4,3),(4,5),(4,7),(4,9),(7,1),</math><math>(7,3),(7,5),(7,7),(7,9) \rbrace .</math> [[Aequatio]] aliqua ut aggregatio describens denotari potest et solutio eius aequationis aggregatio enumerans est. Quae saepe—praecipue in scholis—''aggregatio solutionum'' appellatur. [[Aequatio#Quomodo possumus solvere aequationes gradus secundi|Aequatio quadratica]] exemplo: : <math> \lbrace x \in \mathbb R: x^2-2x-3 = 0 \rbrace = \lbrace -1,3 \rbrace .</math> ==Notae== <references/> {{NexInt}} * [[Aggregatio vacua]] * [[Algebra abstracta]] * [[Algebra Booleana (logica)|Algebra Booleana]] * [[Classis_(theoria classium)|Classis]] * [[Functio]] * [[Graphum]] * [[Grex (mathematica)|Grex]] * [[N-plex]] * [[Theoria classium]] == Nexus externi == * [https://mathworld.wolfram.com/Set.html De aggregationibus] in encyclopaedia Wolfram MathWorld {{ling|Anglice}} [[Categoria:Mathematica]] {{Myrias|Mathematica}} jk0vnlvwweijsngl7wffbx9mgtxyy5y 0 61278 3988700 3987573 2026-09-17T01:50:10Z Bartholomite 116968 3988700 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Data Sancti| 2=a| nomen=Clara Assisiensis| imago=Simone Martini 047.jpg| px=200| explanatio=Sancta Clara. Opus [[Simon Martini]] in aedicula aecllesiae inferioris in basilica Sancto Francisco dicata [[Asisium|Asisii]] ([[saeculum 14|saeculo XIV]])| titulus=| natus=circa annum [[1193]] aut [[1194]]| mortuus=[[11 Augusti]] [[1253]]| beatificatio=| canonizatio=[[15 Augusti]] [[1255]]| dies festae=11 Augusti| attributa=| patronus=[[Televisio]]}} {{res|Clara Assisiensis}} (nobili loco nata [[Asisium|Asisii]] in [[Umbria]] [[Italia]]e circa annum [[1193]] aut [[1194]]; ibidem mortua in [[abbatia]] [[Cosmas et Damianus|Sancti Damiani]] die [[11 Augusti]] [[1253]]), Favarone di Offreduccio di Bernadino filia, fuit [[monacha]], [[Sanctus Franciscus Assisiensis|Sancti Francisci Assisiensis]] discipula, quae instar Sancti Francisci, conventum sororum firmavit et [[Clarissae|Clarissarum]] [[Ordo|ordinis]] conditrix fuit. Die [[15 Augusti]] [[1255]] papa [[Alexander IV]] eam sanctam fecit. == Pelliculae == * [[1972]] - [[Fratello sole, sorella luna]] == Nexus externi == {{Communia|Clare of Assisi|Claram Assisiensem}} {{Fontes biographici}} * {{CathEnc|04004a|De Clara Assisiensi}} * {{BBKL|k/Klara_v_a|auctor=Christof Dahm|commentatio=KLARA von Assisi|tomus=3|columnae=1564-1568}} * [http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/klara-von-assisi/ FemBiographia Clarae Assisiensis] {{Ling|Germanice}} * [https://web.archive.org/web/20090619222120/http://www.orden-online.de/wissen/k/klara-von-assisi/ Clarae Biographia apud ''orden-online.de''] {{Ling|Germanice}} {{sanctus-stipula}} {{Lifetime|saeculo 12|1253|Clara Assisiensis}} [[Categoria:Mulieres]] [[Categoria:Sancti]] [[Categoria:Incolae Italiae]] awwfrrwtwx90kc0bccljyle75yz5949 0 62859 3988770 3987718 2026-09-17T11:23:42Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988770 wikitext text/x-wiki {{L}} Catalogus [[flumen|fluminum]], [[rivus|rivorum]] et [[lacus|lacuum]] [[Belgica]]e. == Flumina Belgici == {| class="wikitable sortable vcard" |+class="fn" | |--- ! Flumen (nomen Latinizatum aut [[Latine]]) ! [[Batave]] ! [[Francogallice]] ! [[Theodisce]] ! [[lingua Vallonica|Vallonice]] ! Flumen aut mare ubi influit ! Longitudo tota (km) ! Longitudo in Belgia (km) |--- | [[Aa Veereiensis]] || ''Aa of Weerijs'' || ''Aa of Weerijs'' || ''Aa of Weerijs'' || || [[Marcum]] || || |--- | [[Aesum]] || ''Eisch'' || ''Eisch'' || ''Eisch'' || || [[Alisontia]] || 49 || 1,8 |--- | [[Amblava]] || ''Amblève'' || ''Amblève'' || ''Amel'' || ''Ambleve'' || [[Urta]] || 93 || 93 |--- | [[Aqua Alba (flumen Belgicum)|Aqua Alba]] || ''Eau Blanche'' || ''Eau Blanche'' || ''Eau Blanche'' || ''Blanke Aiwe'' || [[Viruva]] || 42 || 42 |--- | [[Aqua Horae]] || ''Heure'' || ''Eau d'Heure'' || ''Eau d'Heure'' || || [[Sabis]] || || |--- | [[Aqua Nigra (flumen Belgicum)|Aqua Nigra]] || ''Eau Noir'' || ''Eau Noir'' || ''Eau Noir'' || ''Noere Aiwe'' || [[Viruva]] || 42 || 42 |--- | [[Arica]] || ''Herk'' || ''Herck'' || || || [[Demerum]] || 43 || 43 |--- | [[Attertum]] || ''Attert'' || ''Attert'' || ''Attert'' || ''Ater'' || [[Letia]] || 38 || |--- | [[Axona (flumen Belgicum)|Axona]] || ''Aisne'' || ''Aisne'' || ''Aisne'' || ''Aiwe d' Inne'' || [[Urta]] || 31 || 31 |--- | [[Bervinna]] || ''Berwijn'' || ''Berwinne'' || ''Berwinne'' || ''Berwinne'' || [[Mosa]] || 25 || 25 |--- | [[Bocquum]] || ''Bocq'' || ''Bocq'' || ''Bocq'' || ''Bok'' || [[Mosa]] || 40 || 40 |--- | [[Chiersa]] || ''Chiers'' || ''Chiers'' || ''Korn'' || ''Tchiere'' || [[Mosa]] || 112 || |--- | [[Demerum]] || ''Demer'' || ''Démer'' || ''Demer'' || ''Demer'' || [[Thylia]] || 85 || 85 |--- | [[Dendera]] || ''Dender'' || ''Dendre'' || ''Dender'' || ''Tinre'' || [[Scaldis]] || 69 || 69 |--- | [[Dommolia]] || ''Dommel'' || ''Dommel'' || ''Dommel'' || || [[Dieze]] || 146 || 20 |--- | [[Durme]] || ''Durme'' || ''Durme'' || ''Durme'' || || [[Scaldis]] || 26 || 26 |--- | [[Esia]] || ''Oise'' || ''Oise'' || ''Oise'' || ''Wejhe'' || [[Sequana]] || 330 || 20 |--- | [[Gileppa]] || ''Gileppe'' || ''Gileppe'' || ''Gileppe'' || || [[Vizara]] || || |--- | [[Gulia]] || ''Geul'' || ''Gueule'' || ''Göhl'' || ''Geul'' || [[Mosa]] || 56 || 20 |--- | [[Haenum]] || || ''Hain'' || || || [[Canalis Caroloregii et Bruxellarum]] || 25 || 25 |--- | [[Hanta]] || ''Hante'' || ''Hante'' || || || [[Sabis]] || || |--- | [[Hella]] || ''Helle'' || ''Helle'' || ''Hill'' || ''Rû dol Dukée'' || [[Vizara]] || 25 || 25 |--- | [[Hena]] || ''Hene'' || ''Haine'' || ''Henne'' || ''Inne'' || [[Scaldis]] || 72 || |--- | [[Hermetonum]] || ''Hermeton'' || ''Hermeton'' || ''Hermeton'' || ''Ermeton'' || [[Mosa]] || 32 || 32 |--- | [[Hnita]] || ''Nete'' || ''Nèthe'' || ''Nete'' || || [[Rupelum]] || 76 || 76 |--- | [[Hoëgna]] || ''Hoëgne'' || ''Hoëgne'' || ''Hoëgne'' || ''Hoûgne'' || [[Vizara]] || 30 || 30 |--- | [[Hoius]] || ''Hoyoux'' || ''Hoyoux'' || ''Hoyoux'' || ''Hoyou'' || [[Mosa]] || 28 || 28 |--- | [[Huilla]] || ''Houille'' || ''Houille'' || ''Houille'' || ''Houye'' || [[Mosa]] || 25 || |--- | [[Iecora]] || ''Jeker'' || ''Geer'' || ''Jeker'' || ''Djer'' || [[Mosa]] || 54 || |--- | [[Lasna]] || ''Laan'' || ''Lasne'' || || ''Lane'' || [[Thylia]] || || |--- | [[Lhomma]] || ''Lhomme'' || ''Lomme'' || ''Lomme'' || ''Lome'' || [[Licia]] || 46 || 46 |--- | [[Legia (flumen Belgicum)|Legia]] || ''Leie'' || ''Lys'' || ''Leie'' || ''Lys'' || [[Scaldis]] || 195 || 24,6 |--- | [[Licia]] || ''Lesse'' || ''Lesse'' || ''Lesse'' || ''Lesse'' || [[Mosa]] || 89 || 89 |--- | [[Lienna]] || ''Lienne'' || ''Lienne'' || ''Lienne'' || || [[Amblava]] || 29 || 29 |--- | [[Maior Geta]] || ''Grote Gete'' || ''Grande Gette'' || ''Grote Gete'' || ''Djåce'' || [[Demerum]] || 51 || 51 |--- | [[Mandela]] || ''Mandel'' || ''Mandel'' || || || [[Legia (flumen Belgicum)|Legia]] || 40 || 40 |--- | [[Marcqua]] || ''Mark'' || ''Marcq'' || || || [[Dendera]] || 20 || 20 |--- | [[Marcum]] || ''Mark'' || ''Mark'' || ''Mark'' || || [[Dintelum]] || || |--- | [[Masbletta]] || || ''Masblette'' || || || [[Lhomma]] || || |--- | [[Mehaegna]] || ''Mehaigne'' || ''Mehaigne'' || ''Mehaigne'' || ''Mouhagne'' || [[Mosa]] || 59 || 59 |--- | [[Melliarium]] || ''Mellier'' || ''Mellier'' || ''Mellier|| ''Mâliè'' || [[Ruris]] || 20 || 20 |--- | [[Minor Geta]] || ''Kleine Gete'' || ''Petite Gette'' || ''Kleine Gete'' || ''Djåçlete'' || [[Demerum]] || 29 || 29 |--- | [[Molignata]] || ''Molignée'' || ''Molignée'' || ''Molignée'' || ''Molignêye'' || [[Mosa]] || 22 || 22 |--- | [[Mosa]] || ''Maas'' || ''Meuse'' || ''Maas'' || ''Mouze'' || [[Mare Germanicum]] || 950 || 192 |--- | [[Obrechoelum]] || ''Obrecheuil'' || ''Obrecheuil'' || || || [[Hena]] || 20 || 20 |--- | [[Olef]] || ''Olef'' || ''Olef'' || ''Olef'' || || [[Urdefa (flumen)|Urdefa]]<ref name="Urdefa">Vide [https://web.archive.org/web/20240726221414/http://www.lateinboard.de/topic,4345,-uebersetzung-von-latein-in-deutsch-einer-schenkungsurkunde-vo.html ''Übersetzung von latein in deutsch einer Schenkungsurkunde vo''], ubi dicitur "(...) usque ad locum ubi Urdefa (der Fluss Urft; derVerfasser) cadit (...)".</ref> || 28 || |--- | [[Olina (flumen Belgicum)|Olina]] || || ''Orne'' || || || [[Thyle (flumen Belgicum)|Thyle]] || 18 || 18 |--- | [[Orneau]] || ''Orneau'' || ''Orneau'' || || || [[Sabis]] || 25 || 25 |--- | [[Rubico (flumen Belgicae)|Rubico]] || ''Rubicon'' || ''Rubicon'' || || || [[Amblava]] || || |--- | [[Rupelum]] || ''Rupel'' || ''Rupel'' || ''Rupel'' || ''Rupel'' || [[Scaldis]] || 12 || 12 |--- | [[Rura (Eiflensis)|Rura]] || ''Roer'' || ''Roer'' || ''Rur'' || || [[Mosa]] || 165 || |--- | [[Ruris]] || ''Rulles'' || ''Rulles'' || || || [[Sesomiris]] || || |--- | [[Sabis]] || ''Samber'' || ''Sambre'' || ''Sambre'' || ''Sambe'' || [[Mosa]] || 180 || 92 |--- | [[Sainna]] || ''Zenne'' || ''Senne'' || ''Senne'' || || [[Thylia]] || 103 || 103 |--- | [[Sainnetta]] || ''Sennette'' || ''Sennette'' || || || [[Sainna]] || || |--- | [[Salmana]] || ''Salm'' || ''Salm'' || || || [[Amblava]] || 34 || 34 |--- | [[Samson (flumen Belgicum)|Samson]] || || ''Samson'' || || ''Samson'' || [[Mosa]] || 16 || 16 |--- | [[Scaldis]] || ''Schelde'' || ''Escaut || ''Schelde'' || ''Escô'' || [[Mare Germanicum]] || 430 || 200 |--- | [[Sesomiris]] || ''Semois'' || ''Semois'' || ''Sesbach'' || ''Simwès'' || [[Mosa]] || 210 || |--- | [[Soorum]] || ''Soor'' || ''Soor'' || ''Soor'' || || [[Hella]] || || |--- | [[Sura (flumen)|Sura]] || ''Sûre'' || ''Sûre'' || ''Sauer'' || ''Seure'' || [[Mosella (flumen)|Mosella]] || 206 || |--- | [[Thura]] || ''Thure'' || ''Thure'' || || || [[Sabis]] || || |--- | [[Thyle (flumen Belgicum)|Thyle]] || ''Thyle'' || ''Thyle'' || ''Thyle'' || || [[Thylia]] || 16 || 16 |--- | [[Thylia]] || ''Dijle'' || ''Dyle'' || ''Dijle'' || ''Tîle'' || [[Rupelum]] || 86 || 86 |--- | [[Tonum (flumen Belgicum)|Tonum]] || ''Ton'' || ''Ton'' || || || [[Chiersa]] || 32 || |--- | [[Truilla]] || ''Trouille'' || ''Trouille'' || ''Trouille'' || || [[Hena]] || 25 || |--- | [[Urta]] || ''Ourthe'' || ''Ourthe'' || ''Ourthe'' || ''Oûte'' || [[Mosa]] || 165 || 165 |--- | [[Urum (Licia)|Urum]] || ''Our'' || ''Our'' || ''Our'' || ''Our'' || [[Licia]] || 14 || 14 |--- | [[Urum (Surum)|Urum]] || ''Our'' || ''Our'' || ''Our'' || ''Our'' || [[Sura (flumen)|Sura]] || 78 || |--- | [[Vamma]] || ''Wamme'' || ''Wamme'' || || || [[Lhomma]] || 27 || 27 |--- | [[Varcha]] || ''Warche'' || ''Warche'' || ''Warche'' || ''Wåtche'' || [[Amblava]] || 41 || 41 |--- | [[Vartoesa]] || ''Wartoise'' || ''Wartoise'' || || || [[Esia]] || || |--- | [[Vellepo]] || ''Velp'' || ''Velp'' || ''Velp'' || || [[Demerum]] || || |--- | [[Vesa]] || ''Vesder'' || ''Vesdre'' || ''Weser'' || ''Vesse'' || [[Urta]] || 71 || |--- | [[Vierra]] || ''Vierre'' || ''Vierre'' || || || [[Sesomiris]] || || |--- | [[Viltzum (flumen)|Viltzum]] || ''Wiltz'' || ''Wiltz'' || ''Wiltz'' || || [[Sura (flumen)|Sura]] || 42 || 8 |--- | [[Vira (flumen Belgicum)|Vira]] || ''Vire'' || ''Vire'' || || || [[Tonum (flumen Belgicum)|Tonum]] || || |--- | [[Viruva]] || ''Viroin'' || ''Viroin'' || ''Viroin'' || ''Virwin'' || [[Mosa]] || 22 || 9,8 |--- | [[Yerna]] || ''Yerne'' || ''Yerne'' || || || [[Iecora]] || || |--- | [[Yperlea]] || ''Ieperlee'' || ''Yperlée'' || || || [[Ysara]] || 15 || 15 |--- | [[Isera|Ysara]] || ''IJzer'' || ''Yser'' || ''Yser'' || ''Izer'' || [[Mare Germanicum]] || 78 || 50 |} == Rivi Belgici == Rivi aquarum cursus minus quam aut 18 chiliometra longi et/aut debili cum torrente sunt. {| class="wikitable sortable vcard" |+class="fn" | |--- ! Rivus (nomen Latinizatum aut [[Latine]]) ! [[Batave]] ! [[Francogallice]] ! [[Theodisce]] ! [[lingua Vallonica|Vallonice]] ! Flumen ubi influit ! Longitudo tota (km) |--- | [[Almachum]] || ''Almache'' || ''Almache'' || ''Almache'' || ''Almaxhe'' || [[Licia]] || |--- | [[Ancora (rivus Belgicus)|Ancora]] || ''Ancre'' || ''Ancre'' || ''Ancre'' || || [[Scaldis]] || |--- | [[Ango (rivus)|Ango]] || ''Ry Angon'' || ''Ry Angon'' || ''Ry Angon'' || || [[Thylia]] || 4 |--- | [[Anliarium (rivus)|Anliarium]] || ''Anlier'' || ''Anlier'' || ''Anlier'' || || [[Ruris]] || |--- | [[Annellus (rivus)|Annellus]] || ''Anneau'' || ''Anneau'' || ''Anneau'' || || [[Scaldis]] || |--- | [[Aqua Horae (Urta)|Aqua Horae]] || ''Heure'' || ''Eau d'Heure'' || ''Eau d'Heure'' || || [[Mosa]] || |--- | [[Aqua Rubi]] || ''Eau de Ronce'' || ''Eau de Ronce'' || ''Eau de Ronce'' || || [[Salmana]] || |--- | [[Aqua Rubra]] || ''Eau Rouge'' || ''Eau Rouge'' || ''Eau Rouge'' || ''Rodje Aiwe'' || [[Urta]] || 15 |--- | [[Argentinus (rivus)|Argentinus]] || ''Zilverbeek'' || ''Argentine'' || || ''Årdjintene'' || [[Lasna]] || |--- | [[Arluna]] || ''Arlune'' || ''Arlune'' || ''Arlune'' || || [[Ruris]] || |--- | [[Aulnoesum (rivus)|Aulnoesum]] || ''Aulnois'' || ''Aulnois'' || ''Aulnois'' || || [[Chiersa]] || 18 |--- | [[Batta]] || ''Batte'' || ''Batte'' || ''Batte'' || || [[Vira (flumen Belgicum)|Vira]] || |--- | [[Batteria (rivus)|Batteria]] || ''Batterie'' || ''Batterie'' || ''Batterie'' || || [[Soela]] || |--- | [[Baudecettum]] || ''Baudecet'' || ''Baudecet'' || Baudecet'' || ''Bådcet'' || [[Orneau]] || 2,5 |--- | [[Bayeho]] || ''Bayehon'' || ''Bayehon'' || ''Bayehon'' || || [[Varcha]] || |--- | [[Beausartum]] || ''Beausart'' || ''Beausart'' || ''Beausart'' || || [[Thylia]] || 3,5 |--- | [[Bebronna]] || ''Biesme'' || ''Biesme'' || ''Biesme'' || ''Bieme'' || [[Sabis]] || |--- | [[Bellus (rivus)|Bellus]] || ''Bel'' || ''Bel'' || ''Bel'' || || [[Bervinna]] || |--- | [[Beva]] || ''Bève'' || ''Bève'' || ''Bève'' || || [[Bervinna]] || |--- | [[Biranum]] || ''Biran'' || ''Biran'' || ''Biran'' || || [[Licia]] || |--- | [[Bollandum]] || ''Bolland'' || ''Bolland'' || ''Bolland'' || ''Bolan'' || [[Bervinna]] || 13,5 |--- | [[Braenetta]] || ''Brainette'' || ''Brainette'' || ''Brainette'' || || [[Sainna]] || |--- | [[Braunlaufum]] || ''Braunlauf'' || ''Braunlauf'' || ''Braunlauf'' || || [[Urum (Surum)|Urum]] || |--- | [[Broebelaerum]] || ''Broebelaar'' || ''Broebelaer'' || ''Broebelaar'' || || [[Maelbeecum]] || |--- | [[Bruffa]] || ''Brouffe'' || ''Brouffe'' || ''Brouffe'' || || [[Aqua Alba (flumen Belgicum)|Aqua Alba]] || |--- | [[Bryllum]] || ''Brüll'' || ''Brüll'' || ''Brüll'' || || [[Chiersa]] || |--- | [[Burdinala]] || ''Burdinale'' || ''Burdinale'' || ''Burdinale'' || ''Burdinale'' || [[Mehaegna]] || |--- | [[Burnotum]] || ''Burnot'' || ''Burnot'' || ''Burnot'' || ''Burnot'' || [[Mosa]] || 13 |--- | [[Byum]] || ''By'' || ''By'' || ''By'' || || [[Truilla]] || |--- | [[Carregatum]] || ''Karregat'' || ''Karregat'' ||| ''Karregat'' || || [[Voluva]] || |--- | [[Cemmelbeecum]] || ''Kemmelbeek'' || ''Kemmelbeek'' || ''Kemmelbeek'' || || [[Ysara]] || 10 |--- | [[Chefna]] || ''Chefna'' || ''Chefna'' || ''Chefna'' || || [[Amblava]] || 5 |--- | [[Chevratta]] || ''Chevratte'' || ''Chevratte'' || ''Chevratte'' || || [[Tonum (flumen Belgicum)|Tonum]] || |--- | [[Corbaesum (rivus)|Corbaesum]] || ''Corbais'' || ''Ry de Corbais'' || ''Corbais'' || ''Côrbåy'' || [[Olina (flumen Belgicum)|Olina]] || 3 |--- | [[Cupretum]] || ''Crupet'' || ''Crupet'' || ''Crupet'' || ''Crupet'' || [[Bocquum]] || |--- | [[Eclaya]] || ''Éclaye'' || ''Éclaye'' || ''Éclaye'' || || [[Snaya]] || 2 |--- | [[Elnonis]] || ''Elnon'' || ''Elnon'' || ''Elnon'' || || [[Decursus]] || 18 |--- | [[Eybecquia]] || ''Heidebeek'' || ''Ey Becque'' || || || [[Ysara]] || 19,5 |--- | [[Flavius (rivus Belgicus)|Flavius]] || ''Flavion'' || ''Flavion'' || ''Flavion'' || ''Flavion'' || [[Molignata]] || |--- | [[Flinrium]] || ''Flinri'' || ''Flinri'' || ''Flinri'' || || [[Hermetonum]] || |--- | [[Furo]] || ''Voer'' || ''Fouron'' || || || [[Mosa]] || |--- | [[Gageola]] || ''Gageole'' || ''Gageole'' || ''Gageole'' || || [[Sainna]] || |--- | [[Gelbressata (rivus)|Gelbressata]] || ''Gelbressée'' || ''Gelbressée'' || ''Gelbressée'' || ''Djerbussêye'' || [[Mosa]] || |--- | [[Getzbachum]] || ''Getzbach'' || ''Getzbach'' || ''Getzbach'' || || [[Vizara]] || 9 |--- | [[Glainum]] || ''Glain'' || ''Glain'' || ''Glain'' || ''Aiwe di Glin'' || [[Amblava]] || |--- | [[Gutella]] || ''Goutelle'' || ''Goutelle'' || ''Goutelle'' || ''Gotale'' || [[Mosa]] || 12,3 |--- | [[Hedrata]] || ''Hedrée'' || ''Hedrée'' || ''Hedrée'' || ''Hedreye'' || [[Vamma]] || |--- | [[Heula (rivus)|Heula]] || ''Heulebeek'' || ''Heule'' || || || [[Legia]] || |--- | [[Hileau]] || ''Hileau'' || ''Hileau'' || ''Hileau'' || ''Ílaiwe'' || [[Licia]] || |--- | [[Hussiera]] || ''Houssière'' || ''Houssière'' || ''Houssière'' || || [[Olina (flumen Belgicum)|Olina]] || |--- | [[Huyuxum]] || ''Houyoux'' || ''Houyoux'' || ''Houyoux'' || || [[Mosa]] || 15 |--- | [[Hunella]] || ''Hunelle'' || ''Hunelle'' || ''Hunelle'' || || [[Dendera]] || |--- | [[Isbella]] || ''Isbelle'' || ''Isbelle'' || ''Isbelle'' || || [[Urta]] || |--- | [[Ittrae (rivus)|Ittrae]] || ''Itter'' || ''Ittre'' || ''Ittre'' || ''Ite'' || [[Samma]] || |--- | [[Iuliana (rivus)|Iuliana]] || ''Julienne'' || ''Julienne'' || ''Julienne'' || ''Djulinne'' || [[Mosa]] || |--- | [[Ivoegna]] || ''Iwoigne'' || ''Iwoigne'' || ''Iwoigne'' || || [[Licia]] || |--- | [[Lavalum]] || ''Laval'' || ''Laval'' || ''Laval'' || || [[Urta]] || |--- | [[Legia (rivus)|Legia]] || ''Légia'' || ''Légia'' || ''Légia'' || || [[Mosa]] || 5 |--- | [[Lembrata]] || ''Lembrée'' || ''Lembrée'' || ''Lembrée'' || || [[Urta]] || |--- | [[Ligniacum (rivus)|Ligniacum]] || ''Ligne'' || ''Ligne'' || ''Ligne'' || ''Ligne'' || [[Orneau]] || 19 |--- | [[Lombrayum]] || ''Lombray'' || ''Lombray'' || ''Lombray'' || || || |--- | [[Lovierae]] || ''Lovières'' || ''Ry des Lovières'' || ''Lovières'' || || [[Olina (flumen Belgicum)|Olina]] || 2,5 |--- | [[Luvroetum]] || ''Louvroit'' || ''Louvroit'' || ''Louvroit'' || || [[Byum]] || |--- | [[Maelbeeca]] || ''Maalbeek'' || ''Maalbeek'' || ''Maalbeek'' || || [[Sainna]] || 13 |--- | [[Maelbeecum]] || ''Maelbeek'' || ''Maelbeek'' || ''Maelbeek'' || || [[Sainna]] || |--- | [[Magna (rivus)|Magna]] || ''Magne'' || ''Magne'' || ''Magne'' || || [[Vizara]] || |--- | [[Magrata]] || ''Magrée'' || ''Magrée'' || ''Magrée'' || || [[Urta]] || |--- | [[Malaesa]] || ''Malaise'' || ''Malaise'' || ''Malaise'' || || [[Ango]] || 2 |--- | [[Mandebras]] || ''Mandebras'' || ''Mandebras'' || ''Mandebras'' || || [[Ruris]] || |--- | [[Marca (rivus)|Marca]] || ''Marka'' || ''Marka'' || ''Marka'' || || [[Mehaegna]] || |--- | [[Marcha (rivus)|Marcha]] || ''Marche'' || ''Marche'' || ''Marche'' || ''Måtche'' || [[Chiersa]] || 18,5 |--- | [[Marchetta]] || ''Marchette'' || ''Marchette'' || ''Marchette'' || || [[Urta]] || |--- | [[Marcium (rivus)|Marcium]] || ''Messancy'' || ''Messancy'' || ''Metzig'' || ''Messanceye'' || [[Chiersa]] || |--- | [[Mombeecum]] || ''Mombeek'' || ''Mombeek'' || ''Mombeek'' || || [[Arica]] || |--- | [[Montium]] || ''Monti'' || ''Monti'' || ''Monti'' || || [[Rosmelum]] || 7 |--- | [[Neblo]] || ''Néblon'' || ''Néblon'' || ''Néblon'' || ''Néblon'' || [[Urta]] || 18 |--- | [[Neerpedebeecum]] || ''Neerpedebeek'' || ''Neerpedebeek'' || ''Neerpedebeek'' || || [[Sainna]] || |--- | [[Nethenum (rivus)|Nethenum]] || ''Nethen'' || ''Nethen'' || ''Nethen'' || ''Nete'' || [[Thylia]] || 15 |--- | [[Nilus (rivus)|Nilus]] || ''Nil'' || ''Nil'' || ''Nil'' || ''Ni'' || [[Olina (flumen Belgicum)|Olina]] || 13 |--- | [[Ninglispo]] || ''Ninglinspo'' || ''Ninglinspo'' || ''Ninglinspo'' || || [[Amblava]] || 3 |--- | [[Norgeau]] || ''Norgeau'' || ''Norgeau'' || ''Norgeau'' || || || |--- | [[Noviodunum (rivus)|Noviodunum]] || ''Nothomb'' || ''Nothomb'' || ''Nothum'' || ''Notombe'' || [[Attertum]] || |--- | [[Opprebais (rivus)|Opprebais]] || ''Opprebais'' || ''Opprebais'' || ''Opprebais'' || ''Ôprèbay'' || [[Maior Geta]] || 4 |--- | [[Orbais]] || ''Orbais'' || ''Orbais'' || ''Orbais'' || ''Orbåy'' || [[Maior Geta]] || |--- | [[Pallum]] || ''Pall'' || ''Pall'' || ''Pall'' || || [[Attertum]] || 11 |--- | [[Petrobassum]] || ''Piétrebais'' || ''Piétrebais'' || ''Piétrebais'' || ''Petbåy'' || [[Trer]] || 3 |--- | [[Petrosa]] || ''Pétreuse'' || ''Pétreuse'' || ''Pétreuse'' || || [[Bervinna]] || |--- | [[Pichelotta]] || ''Pichelotte'' || ''Pichelotte'' || ''Pichelotte'' || || [[Hena]] || |--- | [[Pinto (rivus Belgicus)|Pinto]] || ''Piéton'' || ''Piéton'' || ''Piéton'' || ''Pieton'' || [[Sabis]] || 9 |--- | [[Pisserotta]] || ''Pisserotte'' || ''Pisserotte'' || ''Pisserotte'' || ''Pixhrote'' || [[Vamma]] || |--- | [[Rampa]] || ''Rampe'' || ''Rampe'' || ''Rampe'' || || || |--- | [[Rhosnae]] || ''Ronne'' || ''Rhosnes'' || || || [[Scaldis]] || |--- | [[Rivus Sinistrus]] || ''Linkebeek'' || ''Linkebeek'' || ''Linkebeek'' || || [[Sainna]] || |--- | [[Rivus Suum]] || ''Zwijnebeek'' || ''Zwyne Becque'' || || || [[Ysara]] || 7,1 |--- | [[Roannayum]] || ''Roannay'' || ''Roannay'' || ''Roannay'' || || [[Amblava]] || |--- | [[Rogneauxum]] || ''Rogneaux'' || ''Rogneaux'' || ''Rogneaux'' || || [[Byum]] || |--- | [[Rosmelum]] || ''Rosmel'' || ''Rosmel'' || ''Rosmel'' || || [[Assum]] || |--- | [[Samma]] || ''Samme'' || ''Samme'' || ''Samme'' || || [[Canalis Caroloregii et Bruxellarum]] || |--- | [[Silla]] || ''Zulle'' || ''Sille'' || || || [[Dendera]] || |--- | [[Snaya]] || ''Snaye'' || ''Snaye'' || ''Snaye'' || ''Snaye'' || [[Vimba]] || |--- | [[Soela]] || ''Soile'' || ''Soile'' || ''Soile'' || || [[Mehaegna]] || |--- | [[Stranga]] || ''Strange'' || ''Strange'' || ''Strange'' || || [[Sura (flumen)|Sura]] || |--- | [[Surbachum]] || ''Surbach'' || ''Surbach'' || ''Surbach'' || || [[Sura (flumen)|Sura]] || 4 |--- | [[Templum (rivus)|Templum]] || ''Temple'' || ''Temple'' || ''Temple'' || || [[Byum]] || |--- | [[Thisnae]] || ''Thisnes'' || ''Thisnes'' || ''Thisnes'' || ''Tîne'' || [[Samma]] || 17 |--- | [[Thyria]] || ''Thyria'' || ''Thyria'' || ''Thyria'' || || [[Aqua Horae]] || |--- | [[Tobaesum]] || ''Tobais'' || ''Tobais'' || ''Tobais'' || || [[Thyle (flumen Belgicum)|Thyle]] || 16 |--- | [[Tordoerum]] || ''Tordoir'' || ''Tordoir'' || ''Tordoir'' || || [[Ancora (rivus Belgicus)|Ancora]] || |--- | [[Trer]] || ''Train'' || ''Train'' || ''Train'' || ''Trén'' || [[Thylia]] || 13 |--- | [[Trimpons]] || ''Trimpont'' || ''Trimpont'' || ''Trimpont'' || || [[Dendera]] || |--- | [[Ulfum]] || ''Ulf'' || ''Ulf'' || ''Ulf'' || || [[Urum (Surum)|Urum]] || |--- | [[Vachauxum]] || ''Vachaux'' || ''Vachaux'' || ''Vachaux'' || || [[Licia]] || 13 |--- | [[Valleta (rivus Belgicus)|Valleta]] || ''Vaux'' || ''Ry de Vaux'' || ''Vaux'' || ''Vå'' || [[Vizara]] || 3,5 |--- | [[Vampa]] || ''Wampe'' || ''Wampe'' || ''Wampe'' || || [[Truilla]] || |--- | [[Varchenna]] || ''Warchenne'' || ''Warchenne'' || ''Warchenne'' || || [[Varcha]] || 12 |--- | [[Vassoea]] || ''Wassoie'' || ''Wassoie'' || ''Wassoie'' || || [[Vamma]] || |--- | [[Vayaeum]] || ''Wayai'' || ''Wayai'' || ''Wayai'' || || [[Hoëgna]] || |--- | [[Via ad Vasmes]] || ''Pas-à-Wasmes'' || ''Pas-à-Wasmes'' || ''Pas-à-Wasmes'' || || [[Scaldis]] || |--- | [[Via Haessi]] || ''Voie Del Haisse'' || ''Voie Del Haisse'' || ''Voie Del Haisse'' || || [[Montium]] || 2 |--- | [[Vimba]] || ''Wimbe'' || ''Wimbe'' || ''Wimbe'' || || [[Licia]] || |--- | [[Voer (Brabantia Flandrensis)|Voer]] || ''Voer'' || ''Voer'' || ''Voer'' || || [[Thylia]] || |--- | [[Voluva]] || ''Woluwe'' || ''Woluwe'' || ''Woluwe'' || ''Woluwe'' || [[Sainna]] || 11 |--- | [[Vyla]] || ''Vyle'' || ''Vyle'' || ''Vyle'' || || [[Hoius]] || |--- | [[Vuylbeecum]] || ''Vuylbeek'' || ''Vuylbeek'' || ''Vuylbeek'' || || [[Voluva]] || |--- | [[Zoomum]] || ''Zoom'' || ''Zoom'' || ''Zoom'' || || [[Portus Theodori]] || |--- | [[Zuanevidebeecum]] || ''Zwanewijdebeek'' || ''Zwanewijdebeek'' || ''Zwanewijdebeek'' || || [[Voluva]] || |} == Lacus Belgici == [[Fasciculus:Lac de Warfaaz3.jpg|thumb|[[Lacus Varfaazi]]]] [[Fasciculus:Boussu-lez-Walcourt JPG02.jpg|thumb|In [[Buxudis Vallocuriensis|Buxude Vallocuriensi]] ([[Francogallice]], [[Batave]] et [[Theodisce]]; ''Boussu-lez-Walcourt'' [[lingua Vallonica|Vallonice]]; ''Boussu-dlé-Walcoû''), [[Lacus Aquae Horae]] (''Platte-taille''), aggeris et visu amoena turris.]] {| class="wikitable sortable vcard" |+class="fn" | |--- ! Lacus (nomen Latinizatum aut [[Latine]]) ! [[Batave]] ! [[Francogallice]] ! [[Theodisce]] ! [[lingua Vallonica|Vallonice]] ! Provincia ! Superficies ([[hectarea|ha]]) |--- | [[Grandis Largus]] || ''Grand Large'' || ''Grand Large'' || ''Grand Large'' || || [[Henogovia]] || 40 |--- | [[Lacus Aquae Horae]] || ''Meren van het water van de Heure'' || ''Lacs de l'eau d'Heure'' || || || [[Henogovia]]/[[Namurcum (provincia)|Namurcum]] || 617 |--- | [[Lacus Butgenlachensis]] || ''Meer van Bütgenbach'' || ''Lac de Bütgenbach'' || ''Bütgenbach Stausee'' || ''Lak di Bütgenbach'' || [[Leodicum (provincia)|Leodicum]] || 120 |--- | [[Lacus Craenepoeli]] || ''Kraenepoelmeer'' || ''Lac de Kraenepoel'' || ''Kraenepoel Stausee'' || ''Lak di Kraenepoel'' || [[Flandria Orientalis]] || 22 |--- | [[Lacus Donci]] || ''Donkmeer'' || ''Lac de Donk'' || ''Donk Stausee'' || ''Lak di Donk'' || [[Flandria Orientalis]] || 86 |--- | [[Lacus Iusumvallensis]] || ''Meer van Genval'' || ''Lac de Genval'' || ''Genval Stausee'' || ''Lak di Djenvå'' || [[Brabantia Valloniensis]] || 18 |--- | [[Lacus Gileppae]] || ''Meer van Gileppe'' || ''Lac de la Gileppe'' || ''Gileppe Stausee'' || || [[Leodicum (provincia)|Leodicum]] || 130 |--- | [[Lacus Nisramontis]] || ''Meer van Nisramont'' || ''Lac de Nisramont'' || ''Nisramont Stausee'' || || [[Luxemburgum (provincia Belgica)|Luxemburgum]] || 47 |--- | [[Lacus Novae Castellae]] || ''Meer van Neufchâtea'' || ''Lac de Neufchâteau'' || ''Neufchâteau Stausee'' || ''Lak di Li Tchestea'' || [[Luxemburgum (provincia Belgica)|Luxemburgum]] || 6 |--- | [[Lacus Oeporum]] || ''Meer van Eupen'' || ''Lac d'Eupen'' || ''Eupen Stausee'' || ''Lak d'Eupen'' || [[Leodicum (provincia)|Leodicum]] || 126 |--- | [[Lacus Rivi Romae]] || ''Meer van Ry de Rome'' || ''Lac de Ry de Rome'' || ''Ry de Rome Stausee'' || || [[Namurcum (provincia)|Namurcum]] || 25 |--- | [[Lacus Robertivillensis]] || ''Meer van Robertville'' || ''Lac de Robertville'' || ''Robertville Stausee'' || ''Lak di Li Rbiveye'' || [[Leodicum (provincia)|Leodicum]] || 62 |--- | [[Lacus Schulensi]] || ''Schulensmeer'' || ''Lac de Schulens'' || ''Schulens Stausee'' || ''Lak di Schulens'' || [[Limburgum (provincia Belgica)|Limburgum]] || 95 |--- | [[Lacus Varfaazi]] || ''Meer van Warfaaz'' || ''Lac de Warfaaz'' || ''Warfaaz Stausee'' || ''Lak di Warfaaz'' || [[Leodicum (provincia)|Leodicum]] || 8 |--- | [[Lacus Virellensis]] || ''Meer van Virelles'' || ''Lac de Virelles'' || ''Virelles Stausee'' || ''Lak di Virele'' || [[Henogovia]] || 125 |} ==Notae== <references /> {{commonscat|Rivers of Belgium}} [[Categoria:Res geographicae Belgicae]] [[Categoria:Indices lacuum|Belgica]] [[Categoria:Indices fluminum|Belgica]] 8txg0g1bc8mbct0wtpnqw60cn4b9e72 0 63691 3988682 3927927 2026-09-17T01:23:34Z Bartholomite 116968 3988682 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Christianus Andreas Doppler}} ([[Theodisce]] ''Christian Andreas Doppler''; natus [[Salisburgum|Salisburgi]] [[29 Novembris]] [[1803]]; mortuus [[Venetiae|Venetiis]] [[17 Martii]] [[1853]]) fuit [[mathematicus]] [[physicus]]que [[Austria]]cus. Nomen suum datum est [[effectus Dopplerianus|effectui Doppleriano]], qui est principium magni momenti in [[physica]]. Alumnus [[Universitas Vindobonensis|Universitatis Vindobonensis]], [[professor]] ibi docuit. Eius [[corpus]] in Sepulcreto Insulae Sancti Michaelis sepultum est. ==Magnum opus== * ''Über das farbige Licht der Doppelsterne und einiger anderer Gestirne des Himmels''. Pragae: Böhmische Gesellschaft der Wissenschaften, 1842. == Bibliographia == * Alec Eden: ''Christian Doppler: Leben und Werk''. Salisburgi: Landespressebureau, 1988. ISBN 3-85015-069-0 * Hoffmann, Robert (2007). ''The Life of an (almost) Unknown Person. Christian Doppler's Youth in Salzburg and Vienna''. In: Ewald Hiebl, Maurizio Musso (Eds.), ''Christian Doppler – Life and Work. Principle an Applications''. Proceedings of the Commemorative Symposia in Salzburg, Salzburg, Prague, Vienna, Venice. Pöllauberg/Austria, Hainault/UK, Atascadero/US, pp. 33 – 46. * David Nolte (2020). The fall and rise of the Doppler effect. ''Physics Today, 73'', pp. 31 – 35. DOI: [https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/PT.3.4429 10.1063/PT.3.4429] {{NexInt}} *[[3905 Doppler]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Christian Doppler|Christianum Doppler}} {{Vicifons|de:Christian Doppler|Christianum Doppler}} {{Fontes biographici}} {{Lifetime|1803|1853|Doppler, Christianus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Vindobonensis]] [[Categoria:Physici Austriae]] [[Categoria:Professores Universitatis Vindobonensis]] [[Categoria:Sepulturae Insulae Sancti Michaelis]] fwfvlntnvj93si2lpmyh0ca5eksslam 0 73013 3988722 3752799 2026-09-17T03:43:29Z Seav 9661 /* Pinacotheca */ update photo 3988722 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} '''Antica''', vulgo ''Antique'', est provincia [[Philippinae|Philippinarum]] in [[Visayas Occidentalis|Visayas Occidentali]]. Caput est urbs [[Sanctus Iosephus de Buenavista|Sancti Iosephi]]. Nomen Anticae in Lingua Anticana est "Antique" aut "Antice". Nomen est ab formicis "Hantik". ==Pinacotheca== <gallery> Old Antique Provincial Capitol, Sep 2026 (1).jpg|Foro in capite Sugar Cane Farm Sibalom.jpg|Finca Antique Logo.png|Insignia </gallery> ==Divisio administrativa== [[File:Ph fil antique.png|thumb|Tabula politica Antica|300px|right]] Provincia Antica est politice divisa in duodeviginti municipia. *[[Anini-y]] *[[Barbaza]] *[[Belison]] *[[Bugasong]] *[[Caluya]] *[[Culasi]] *[[Hamtic]] vel Antica *[[Laua-an]] *[[Libertad (Antica)|Libertad]] ("Libertas") *[[Patnongon]] *[[Sanctus Iosephus de Buenavista]] - caput *[[Sanctus Remigius (Antica)|Sanctus Remigius]] *[[Sebaste (Philippinae)|Sebaste]] *[[Sibalom]] *[[Tibiao]] *[[Tobias Fornier]] *[[Valderrama (Antica)|Valderrama]] {{geo-stipula}} {{CommuniaCat}} [[Categoria:Provinciae Philippinarum|Antica]] [[Categoria:Provincia Antica]] n93996yhic8duat0r9err81wt6p7zk3 0 100720 3988598 3315967 2026-09-16T19:43:17Z LilyKitty 18316 de origine nominis 3988598 wikitext text/x-wiki {{L1}} <!-- Cave ne astronomicas huius textus mensuras emendes; e formula {{fn|Data Asteroidum 2000}} automatice inseruntur. --> {{Capsa asteroidis |Numerus = 2698 |Genus = Asteroides Cinguli Principalis |Epocha = {{#time:j xg Y| {{Data Asteroidum 2000|2698|epocha}} }} |Axis = {{Data Asteroidum 2000|2698|axis semimaior}} |Perihelion = {{Data Asteroidum 2000|2698|perihelion}} |Aphelion = {{Data Asteroidum 2000|2698|aphelion}} |Periodus = {{Data Asteroidum 2000|2698|periodus}} |Anomalia = {{Data Asteroidum 2000|2698|anomalia media}} |Inclinatio = {{Data Asteroidum 2000|2698|inclinatio}} |Nodus = {{Data Asteroidum 2000|2698|omega}} |Argumentum = {{Data Asteroidum 2000|2698|argumentum}} |Eccentricitas = {{Data Asteroidum 2000|2698|eccentricitas}} |Diametrum = |Massa = |Densitas = |Rotatio h = |Rotatio m = |Tholen = {{Data Asteroidum 2000|2698|spectrum tholen}} |SMASS = {{Data Asteroidum 2000|2698|spectrum smass}} |Magnitudo = {{Data Asteroidum 2000|2698|magnitudo}} |Albedo = {{Data Asteroidum 2000|2698|albedo}} |Repertor = Observatorium Astrophysicum Crimaeae |Repertorbrevis = Observatorii Astrophysici Crimaeae |Repertor2 = |Repertorbrevis2 = |Repertor3 = |Repertorbrevis3 = |Repertor4 = |Repertorbrevis4 = ; |Dies = {{#time:j xg| {{Data Asteroidum 2000|2698|repertum}} }} |Annus = {{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2698|repertum}} }} |Designationes = 1971 TZ, 1952 HC3, 1958 TQ1, 1978 GZ3 }} '''2698 {{Data Asteroidum 2000|2698|nomen}}''',<ref>[[Nomina asteroidum]] iussu [[Unio Astronomica Internationalis|Unionis Astronomicae Internationalis]] imposita sunt.</ref> olim designationibus '''1971 TZ''', '''1952 HC3''', '''1958 TQ1''', et '''1978 GZ3''' agnitus, est [[asteroides]] [[Systema Solare|systematis solaris]] nostri, [[Asteroides Cinguli Principalis|asteroidibus Cinguli Principalis]] attributus. [[Astronomia|Astronomis]] terrestribus [[magnitudo absoluta|magnitudinem absolutam]] {{Data Asteroidum 2000|2698|magnitudo}} monstrat. Die [[{{#time:j xg| {{Data Asteroidum 2000|2698|repertum}} }}]] [[{{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2698|repertum}} }}]] ab [[Observatorium Astrophysicum Crimaeae|Observatorio Astrophysico Crimaeae]], astronomo apud [[Observatorium Astrophysicum Crimaeae]] versato, repertus est.<ref>{{Harvard MPC Discovery Circumstances}}</ref> In honorem [[Atropatene (res publica)|Atropatene]] rei publicae nominatus est.<!-- Hic de origine nominis scribendum est. --> Rerum orbitalium ratio [[epocha (astronomia)|epochae]] {{#time:j xg Y| {{Data Asteroidum 2000|2698|epocha}} }} constitit. Qua epocha 2698 {{Data Asteroidum 2000|2698|nomen}} per dies {{#expr: (365.25 * {{Data Asteroidum 2000|2698|periodus}}) round 0}} circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat [[Unitas astronomica|unitatum astronomicarum]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|axis semimaior}} round 2}} et eccentricitatem {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|eccentricitas}} round 2}}, distans igitur a sole [[perihelion|quam minime]] unitatibus {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|perihelion}} round 2}}, [[aphelion|quam maxime]] unitatibus {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|aphelion}} round 2}}. [[Inclinatio orbitalis]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|inclinatio}} round 2}}[[gradus (mensura)|°]] reperiebatur, [[anomalia media]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2698|anomalia media}} round 2}}°. <!-- Discovered 1971-Oct-11 by Crimean Astrophysical Obs. at Nauchnyj <b>Reference:</b> DISCOVERY.DB <b>Last Updated:</b> 2003-08-29 --> == Notae == <references/> == Nexus externi == {{NASA JPL|Data=[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2698]}} {{systema solare nostrum}} [[Categoria:Asteroides anno {{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2698|repertum}} }} reperti]] [[Categoria:Asteroides Cinguli Principalis]] sztge7zvlaiq366kuihu25n04tjhrhp 0 100917 3988603 3316164 2026-09-16T20:00:34Z LilyKitty 18316 de origine nominis 3988603 wikitext text/x-wiki {{L1}} <!-- Cave ne astronomicas huius textus mensuras emendes; e formula {{fn|Data Asteroidum 2000}} automatice inseruntur. --> {{Capsa asteroidis |Numerus = 2895 |Genus = Asteroides Troiani Ioviani |Epocha = {{#time:j xg Y| {{Data Asteroidum 2000|2895|epocha}} }} |Axis = {{Data Asteroidum 2000|2895|axis semimaior}} |Perihelion = {{Data Asteroidum 2000|2895|perihelion}} |Aphelion = {{Data Asteroidum 2000|2895|aphelion}} |Periodus = {{Data Asteroidum 2000|2895|periodus}} |Anomalia = {{Data Asteroidum 2000|2895|anomalia media}} |Inclinatio = {{Data Asteroidum 2000|2895|inclinatio}} |Nodus = {{Data Asteroidum 2000|2895|omega}} |Argumentum = {{Data Asteroidum 2000|2895|argumentum}} |Eccentricitas = {{Data Asteroidum 2000|2895|eccentricitas}} |Diametrum = |Massa = |Densitas = |Rotatio h = 7 |Rotatio m = 30.0 |Tholen = {{Data Asteroidum 2000|2895|spectrum tholen}} |SMASS = {{Data Asteroidum 2000|2895|spectrum smass}} |Magnitudo = {{Data Asteroidum 2000|2895|magnitudo}} |Albedo = {{Data Asteroidum 2000|2895|albedo}} |Repertor = Normannus G. Thomas |Repertorbrevis = N. G. Thomas |Repertor2 = |Repertorbrevis2 = |Repertor3 = |Repertorbrevis3 = |Repertor4 = |Repertorbrevis4 = ; |Dies = {{#time:j xg| {{Data Asteroidum 2000|2895|repertum}} }} |Annus = {{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2895|repertum}} }} |Designationes = 1981 AE1, 1981 CL }} '''2895 {{Data Asteroidum 2000|2895|nomen}}''',<ref>[[Nomina asteroidum]] iussu [[Unio Astronomica Internationalis|Unionis Astronomicae Internationalis]] imposita sunt.</ref> olim designationibus '''1981 AE1''' et '''1981 CL''' agnitus, est [[asteroides]] [[Systema Solare|systematis solaris]] nostri, [[Asteroides Troiani Ioviani|asteroidibus Troiani Ioviani]] attributus. [[Astronomia|Astronomis]] terrestribus [[magnitudo absoluta|magnitudinem absolutam]] {{Data Asteroidum 2000|2895|magnitudo}} monstrat. Die [[{{#time:j xg| {{Data Asteroidum 2000|2895|repertum}} }}]] [[{{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2895|repertum}} }}]] a [[Normannus G. Thomas|Normanno G. Thomas]], astronomo apud [[Statio Anderson Mesa (Observatorium Lowell)|Stationem Anderson Mesa (Observatorium Lowell)]] versato, repertus est.<ref>{{Harvard MPC Discovery Circumstances}}</ref> In honorem [[Memnon (heros)|Memnonis]], herois in [[mythologia Graeca]] nominatus est.<!-- Hic de origine nominis scribendum est. --> Rerum orbitalium ratio [[epocha (astronomia)|epocha]]e {{#time:j xg Y| {{Data Asteroidum 2000|2895|epocha}} }} constitit. Qua epocha 2895 {{Data Asteroidum 2000|2895|nomen}} per dies {{#expr: (365.25 * {{Data Asteroidum 2000|2895|periodus}}) round 0}} circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat [[Unitas astronomica|unitatum astronomicarum]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|axis semimaior}} round 2}} et eccentricitatem {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|eccentricitas}} round 2}}, distans igitur a sole [[perihelion|quam minime]] unitatibus {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|perihelion}} round 2}}, [[aphelion|quam maxime]] unitatibus {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|aphelion}} round 2}}. [[Inclinatio orbitalis]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|inclinatio}} round 2}}[[gradus (mensura)|&deg;]] reperiebatur, [[anomalia media]] {{#expr: {{Data Asteroidum 2000|2895|anomalia media}} round 2}}&deg;. <!-- Discovered 1981-Jan-10 by Thomas, N. G. at Flagstaff (AM) (688) <b>Reference:</b> DISCOVERY.DB <b>Last Updated:</b> 2003-08-29 --> ==Notae== <references/> ==Nexus externi== {{NASA JPL|Data=[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2895]}} {{systema solare nostrum}} [[Categoria:Asteroides anno {{#time:Y| {{Data Asteroidum 2000|2895|repertum}} }} reperti]] [[Categoria:Asteroides Troiani Ioviani]] h3xpjximwib71f39ul8w7lbyjf3nfsj 0 122195 3988659 3979769 2026-09-17T00:35:04Z Grufo 64423 +Cat; nexus 3988659 wikitext text/x-wiki {{L}} [[Fasciculus:Weak decay diagram.svg|thumb|Relatio inter [[massa]]m et [[onus electricum]] [[quarcum|quarcorum]]. Quarca in figura sunt ''u'' (superum), ''d'' (inferum), ''s'' (mirum), ''c'' (lepidum), ''b'' (imum), ''t'' (summum). Interactio debilis unum quarcum in aliud mutare potest.]] {{res|Vis debilis}} vel {{res|interactio debilis}}<ref>[[Anglice]] ''weak force'' et ''weak interaction''; [[Italice]] ''interazione debole.''</ref><ref name="calepinus-novus-interactio">De Latinitate, confer {{Calepinus Novus|interactio|59|interactionem}}.</ref> quaedam [[vis]] appellari potest qua [[fermion]]es inter se commutantur. [[Boson]]es ''W'' et ''Z'' talem vim mediant. Cum hi mediatores {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quieta||en|qid=Q1097654}} non careant, campus virium debilium constrictior est quam virium electromagneticarum, cuius mediator, [[photon]], massa quieta omnino caret. Vis debilis inter [[particula subatomica|particulas subatomicas]] est causa [[radioactivitas|radioactivitatis]] [[materies|materiei]]. Vis debilis et [[fissio nuclearis|fissioni nucleari]] et [[fusio nuclearis|fusioni nucleari]] interest. Vis debilis, una cum [[vis gravitatis|vi gravitatis]], [[vis fortis|vi forti]], et [[electromagnetismus|vi electromagnetica]], inter [[natura]]e [[quattuor]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio fundamentalis|interactiones fundamentales|en|qid=Q104934}}<ref name="calepinus-novus-interactio" /> numeratur. Haec vis appellatur debilis quia sub condicionibus ordinariis debilior quam vis fortis et vis electromagnetica patescit; sub autem regimine altae [[energia]]e omnes hae vires eandem [[magnitudo|magnitudinem]] ostendunt. {{NexInt}} * [[Physica nuclearis]] * [[Physica particularum elementariarum]] * [[Interactio Fermiana]] * [[Constans Fermiana]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Universum sine debilitate||en|it|qid=Q7977973}}<!-- – the postulate that weak interactions are not [[Anthropic principle|anthropically necessary--> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== ===Generalis=== * {{Opus | auctor = R. Oerter | titulus = The Theory of Almost Everything: The Standard Model, the Unsung Triumph of Modern Physics | annus = 2006 | domus editoria = Plume | url = https://archive.org/details/theoryofalmostev0000oert_s1g7 | isbn = 9780132366786 }}. * {{Opus | auctor = B. A. Schumm | titulus = Deep Down Things: The Breathtaking Beauty of Particle Physics | annus = 2004 | locus = Baltimorae | domus editoria = Johns Hopkins University Press | url = https://archive.org/details/deepdownthingsbr00schu | isbn = 0-8018-7971-X }} ===Specialis=== * {{Opus | auctor = D. A. Bromley | titulus = Gauge Theory of Weak Interactions | annus = 2000 | domus editoria = Springer | isbn = 3-540-67672-4 }}. * {{Opus | auctor = G. D. Coughlan, J. E. Dodd, B. M. Gripaios | titulus = The Ideas of Particle Physics: An Introduction for Scientists | annus = 2006 | editio = tertia | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/ideasofparticlep0000coug_q6u9 | isbn = 978-0521677752 }}. * {{Opus | auctor 1 = W. N. Cottingham | auctor 2 = D. A. Greenwood | titulus = An introduction to nuclear physics | annus = 2001 | annus primae editionis = 1986 | editio = 2 | pagina = 30 | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | url = http://books.google.co.uk/books?id=0VIpJPn-qWoC&pg=PA30 | isbn = 9780521657334 }}. * {{Opus | auctor = D. J. Griffiths | titulus = Introduction to Elementary Particles | annus = 1987 | domus editoria = John Wiley & Sons | url = https://archive.org/details/introductiontoel0000grif_o7r4 | isbn = 0-471-60386-4 }}. * {{Opus | auctor = G. L. Kane | titulus = Modern Elementary Particle Physics | annus = 1987 | domus editoria = Perseus Books | isbn = 0-201-11749-5 }}. * {{Opus | auctor = D. H. Perkins | titulus = Introduction to High Energy Physics | annus = 2000 | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | isbn = 0-521-62196-8 }}. [[Categoria:Notiones fundamentales physicae]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica nuclearis]] [[Categoria:Physica particularum]] [[Categoria:Interactio debilis]] {{1000 paginae}}<!-- + Electroweak theory--> {{Myrias|Physica}} aypl4os7nduzieo5be7xrv9gr3hk5bn 3988662 3988659 2026-09-17T00:38:49Z Grufo 64423 +Cat 3988662 wikitext text/x-wiki {{L}} [[Fasciculus:Weak decay diagram.svg|thumb|Relatio inter [[massa]]m et [[onus electricum]] [[quarcum|quarcorum]]. Quarca in figura sunt ''u'' (superum), ''d'' (inferum), ''s'' (mirum), ''c'' (lepidum), ''b'' (imum), ''t'' (summum). Interactio debilis unum quarcum in aliud mutare potest.]] {{res|Vis debilis}} vel {{res|interactio debilis}}<ref>[[Anglice]] ''weak force'' et ''weak interaction''; [[Italice]] ''interazione debole.''</ref><ref name="calepinus-novus-interactio">De Latinitate, confer {{Calepinus Novus|interactio|59|interactionem}}.</ref> quaedam [[vis]] appellari potest qua [[fermion]]es inter se commutantur. [[Boson]]es ''W'' et ''Z'' talem vim mediant. Cum hi mediatores {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quieta||en|qid=Q1097654}} non careant, campus virium debilium constrictior est quam virium electromagneticarum, cuius mediator, [[photon]], massa quieta omnino caret. Vis debilis inter [[particula subatomica|particulas subatomicas]] est causa [[radioactivitas|radioactivitatis]] [[materies|materiei]]. Vis debilis et [[fissio nuclearis|fissioni nucleari]] et [[fusio nuclearis|fusioni nucleari]] interest. Vis debilis, una cum [[vis gravitatis|vi gravitatis]], [[vis fortis|vi forti]], et [[electromagnetismus|vi electromagnetica]], inter [[natura]]e [[quattuor]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio fundamentalis|interactiones fundamentales|en|qid=Q104934}}<ref name="calepinus-novus-interactio" /> numeratur. Haec vis appellatur debilis quia sub condicionibus ordinariis debilior quam vis fortis et vis electromagnetica patescit; sub autem regimine altae [[energia]]e omnes hae vires eandem [[magnitudo|magnitudinem]] ostendunt. {{NexInt}} * [[Physica nuclearis]] * [[Physica particularum elementariarum]] * [[Interactio Fermiana]] * [[Constans Fermiana]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Universum sine debilitate||en|it|qid=Q7977973}}<!-- – the postulate that weak interactions are not [[Anthropic principle|anthropically necessary--> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== ===Generalis=== * {{Opus | auctor = R. Oerter | titulus = The Theory of Almost Everything: The Standard Model, the Unsung Triumph of Modern Physics | annus = 2006 | domus editoria = Plume | url = https://archive.org/details/theoryofalmostev0000oert_s1g7 | isbn = 9780132366786 }}. * {{Opus | auctor = B. A. Schumm | titulus = Deep Down Things: The Breathtaking Beauty of Particle Physics | annus = 2004 | locus = Baltimorae | domus editoria = Johns Hopkins University Press | url = https://archive.org/details/deepdownthingsbr00schu | isbn = 0-8018-7971-X }} ===Specialis=== * {{Opus | auctor = D. A. Bromley | titulus = Gauge Theory of Weak Interactions | annus = 2000 | domus editoria = Springer | isbn = 3-540-67672-4 }}. * {{Opus | auctor = G. D. Coughlan, J. E. Dodd, B. M. Gripaios | titulus = The Ideas of Particle Physics: An Introduction for Scientists | annus = 2006 | editio = tertia | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/ideasofparticlep0000coug_q6u9 | isbn = 978-0521677752 }}. * {{Opus | auctor 1 = W. N. Cottingham | auctor 2 = D. A. Greenwood | titulus = An introduction to nuclear physics | annus = 2001 | annus primae editionis = 1986 | editio = 2 | pagina = 30 | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | url = http://books.google.co.uk/books?id=0VIpJPn-qWoC&pg=PA30 | isbn = 9780521657334 }}. * {{Opus | auctor = D. J. Griffiths | titulus = Introduction to Elementary Particles | annus = 1987 | domus editoria = John Wiley & Sons | url = https://archive.org/details/introductiontoel0000grif_o7r4 | isbn = 0-471-60386-4 }}. * {{Opus | auctor = G. L. Kane | titulus = Modern Elementary Particle Physics | annus = 1987 | domus editoria = Perseus Books | isbn = 0-201-11749-5 }}. * {{Opus | auctor = D. H. Perkins | titulus = Introduction to High Energy Physics | annus = 2000 | locus = Cantabrigiae | domus editoria = Cambridge University Press | isbn = 0-521-62196-8 }}. [[Categoria:Notiones fundamentales physicae]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica nuclearis]] [[Categoria:Physica particularum]] [[Categoria:Interactio debilis| ]] [[Categoria:Vis]] {{1000 paginae}}<!-- + Electroweak theory--> {{Myrias|Physica}} c8g5sj8iyjyb3zqph2otymr9lb8s6kf 0 123776 3988615 3988488 2026-09-16T20:39:59Z Pippobuono 54500 nomen latinum 3988615 wikitext text/x-wiki Hic est index [[commune|communium]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] praefecturae [[Francia|Francicae]], cui subsunt communia 515 numero. [[Fasciculus:Vosges-Position.png|thumb|Situs praefecturae]] [[Fasciculus: Senones vu du Petit Paris.jpg|thumb|Despectus in ''[[ Senones ]]'']] {| class="wikitable sortable" ! [[INSEE|Numerus INSEE]] ! [[Numerus cursualis]] ! [[Commune]] |- | 88001 | 88270 | [[Les Ableuvenettes]] |- | 88002 | 88500 | [[Ahéville]] |- | 88003 | 88140 | [[Aingeville]] |- | 88004 | 88320 | [[Ainvelle (Vosegus)|Ainvelle]] |- | 88005 | 88110 | [[Allarmont]] |- | 88006 | 88500 | [[Ambacuria]] |- | 88007 | 88410 | [[Ameuvelle]] |- | 88008 | 88700 | [[Anglemont]] |- | 88009 | 88650 | [[Anould]] |- | 88010 | 88170 | [[Aouze]] |- | 88011 | 88380 | [[Arches (Vosegus)|Arches]] |- | 88012 | 88380 | [[Archettes]] |- | 88013 | 88170 | [[Aroffe]] |- | 88014 | 88430 | [[Arrentès-de-Corcieux]] |- | 88015 | 88300 | [[Attignéville]] |- | 88016 | 88260 | [[Attigny (Vosegus)|Attigny]] |- | 88017 | 88300 | [[Aulnois]] |- | 88019 | 88300 | [[Autigny-la-Tour]] |- | 88020 | 88300 | [[Autreville (Vosegus)|Autreville]] |- | 88021 | 88700 | [[Autrey (Vosegus)|Autrey]] |- | 88022 | 88140 | [[Auzainvilliers]] |- | 88023 | 88500 | [[Avillers (Vosegus)|Avillers]] |- | 88024 | 88130 | [[Avrainville (Vosegus)|Avrainville]] |- | 88025 | 88630 | [[Avranville]] |- | 88026 | 88600 | [[Aydoilles]] |- | 88027 | 88330 | [[Badménil-aux-Bois]] |- | 88028 | 88460 | [[La Baffe]] |- | 88029 | 88240 | [[La Vôge-les-Bains]] |- | 88030 | 88270 | [[Bainville-aux-Saules]] |- | 88031 | 88170 | [[Balléville]] |- | 88032 | 88520 | [[Aquilina (Sanctus Deodatus)|Aquilina]] |- | 88033 | 88210 | [[Ban-de-Sapt]] |- | 88106 | 88230 | [[Ban-sur-Meurthe-Clefcy]] |- | 88035 | 88640 | [[Barbey-Seroux]] |- | 88036 | 88300 | [[Barville (Vosegus)|Barville]] |- | 88037 | 88120 | [[Basse-sur-le-Rupt]] |- | 88038 | 88130 | [[Battexey]] |- | 88039 | 88500 | [[Baudricourt]] |- | 88040 | 88150 | [[Bayecourt]] |- | 88041 | 88270 | [[Bazegney]] |- | 88042 | 88700 | [[Bazien]] |- | 88043 | 88500 | [[Bazoilles-et-Ménil]] |- | 88044 | 88300 | [[Bazoilles-sur-Meuse]] |- | 88045 | 88300 | [[Beaufremont]] |- | 88046 | 88600 | [[Beauménil]] |- | 88047 | 88270 | [[Begnécourt]] |- | 88048 | 88370 | [[Bellefontaine (Vosegus)|Bellefontaine]] |- | 88049 | 88260 | [[Belmont-lès-Darney]] |- | 88050 | 88600 | [[Belmont-sur-Buttant]] |- | 88051 | 88800 | [[Belmont-sur-Vair]] |- | 88052 | 88260 | [[Belrupt]] |- | 88053 | 88210 | [[Belval (Vosegus)|Belval]] |- | 88054 | 88520 | [[Bertrimoutier]] |- | 88055 | 88450 | [[Bettegney-Saint-Brice]] |- | 88056 | 88500 | [[Bettoncourt]] |- | 88057 | 88490 | [[Le Beulay]] |- | 88058 | 88170 | [[Biécourt]] |- | 88059 | 88430 | [[Biffontaine]] |- | 88060 | 88500 | [[Blémerey (Vosegus)|Blémerey]] |- | 88061 | 88410 | [[Bleurville]] |- | 88062 | 88320 | [[Blevaincourt]] |- | 88063 | 88270 | [[Bocquegney]] |- | 88064 | 88600 | [[Bois-de-Champ]] |- | 88065 | 88260 | [[Bonvillet]] |- | 88066 | 88500 | [[Boulaincourt]] |- | 88068 | 88470 | [[La Bourgonce]] |- | 88069 | 88270 | [[Bouxières-aux-Bois]] |- | 88070 | 88130 | [[Bouxurulles]] |- | 88071 | 88270 | [[Bouzemont]] |- | 88073 | 88130 | [[Brantigny]] |- | 88074 | 88350 | [[Brechainville]] |- | 88075 | 88250 | [[La Bresse]] |- | 88076 | 88600 | [[Brouvelieures]] |- | 88077 | 88700 | [[Brû]] |- | 88078 | 88600 | [[Bruyères]] |- | 88079 | 88140 | [[Boloniacivilla]] |- | 88080 | 88700 | [[Bult]] |- | 88081 | 88540 | [[Bussang]] |- | 88082 | 88110 | [[Celles-sur-Plaine]] |- | 88083 | 88300 | [[Certilleux]] |- | 88084 | 88130 | [[Chamagne]] |- | 88085 | 88640 | [[Champdray]] |- | 88086 | 88600 | [[Ducis Campus|Champ-le-Duc]] |- | 88087 | 88000 | [[Chantraine (commune)|Chantraine]] |- | 88088 | 88240 | [[La Chapelle-aux-Bois]] |- | 88089 | 88600 | [[La Chapelle-devant-Bruyères]] |- | 88090 | 88130 | [[Carpinia]] |- | 88091 | 88460 | [[Charmois-devant-Bruyères]] |- | 88092 | 88270 | [[Charmois-l'Orgueilleux]] |- | 88093 | 88210 | [[Châtas]] |- | 88094 | 88330 | [[Châtel-sur-Moselle]] |- | 88095 | 88170 | [[Châtenois (Vosegus)|Châtenois]] |- | 88096 | 88410 | [[Châtillon-sur-Saône]] |- | 88097 | 88500 | [[Chauffecourt]] |- | 88098 | 88390 | [[Chaumousey]] |- | 88099 | 88150 | [[Chavelot]] |- | 88100 | 88500 | [[Chef-Haut]] |- | 88101 | 88460 | [[Cheniménil]] |- | 88102 | 88630 | [[Chermisey]] |- | 88103 | 88270 | [[Circourt]] |- | 88104 | 88300 | [[Circourt-sur-Mouzon]] |- | 88105 | 88410 | [[Claudon]] |- | 88107 | 88630 | [[Clérey-la-Côte]] |- | 88108 | 88240 | [[Le Clerjus]] |- | 88109 | 88120 | [[Cleurie]] |- | 88110 | 88700 | [[Clézentaine]] |- | 88111 | 88100 | [[Coinches]] |- | 88113 | 88490 | [[Combrimont]] |- | 88114 | 88140 | [[Gundrecivilla]] |- | 88115 | 88430 | [[Corcieux]] |- | 88116 | 88310 | [[Cornimont]] |- | 88117 | 88170 | [[Courcelles-sous-Châtenois]] |- | 88118 | 88630 | [[Cussiacum (Vosegus)|Cussiacum]] |- | 88119 | 88140 | [[Crainvilliers]] |- | 88120 | 88520 | [[La Croix-aux-Mines]] |- | 88121 | 88330 | [[Damas-aux-Bois]] |- | 88122 | 88270 | [[Damas-et-Bettegney]] |- | 88123 | 88320 | [[Damblain]] |- | 88124 | 88260 | [[Darney]] |- | 88125 | 88170 | [[Darney-aux-Chênes]] |- | 88126 | 88390 | [[Darnieulles]] |- | 88127 | 88700 | [[Deinvillers]] |- | 88128 | 88210 | [[Denipaire]] |- | 88129 | 88270 | [[Derbamont]] |- | 88130 | 88600 | [[Destord]] |- | 88131 | 88600 | [[Deycimont]] |- | 88132 | 88000 | [[Deyvillers]] |- | 88133 | 88000 | [[Dignonville]] |- | 88134 | 88000 | [[Dinozé]] |- | 88135 | 88460 | [[Docelles]] |- | 88136 | 88000 | [[Dogneville]] |- | 88137 | 88170 | [[Dolaincourt]] |- | 88138 | 88260 | [[Dombasle-devant-Darney]] |- | 88139 | 88500 | [[Dombasle-en-Xaintois]] |- | 88140 | 88140 | [[Dombrot-le-Sec]] |- | 88141 | 88170 | [[Dombrot-sur-Vair]] |- | 88144 | 88500 | [[Domèvre-sous-Montfort]] |- | 88142 | 88390 | [[Domèvre-sur-Avière]] |- | 88143 | 88330 | [[Domèvre-sur-Durbion]] |- | 88145 | 88600 | [[Domfaing]] |- | 88146 | 88800 | [[Domjulien]] |- | 88147 | 88390 | [[Dommartin-aux-Bois]] |- | 88148 | 88200 | [[Domnus Martinus (Romaricus Mons)]] |- | 88149 | 88260 | [[Dommartin-lès-Vallois]] |- | 88150 | 88170 | [[Dommartin-sur-Vraine]] |- | 88151 | 88270 | [[Donoparium]] |- | 88152 | 88600 | [[Dompierre (Vosegus)|Dompierre]] |- | 88153 | 88700 | [[Domptail]] |- | 88154 | 88630 | [[Domnum Remigium]] |- | 88155 | 88500 | [[Domvallier]] |- | 88156 | 88700 | [[Doncières]] |- | 88157 | 88220 | [[Dounoux]] |- | 88158 | 88510 | [[Éloyes]] |- | 88159 | 88650 | [[Entre-deux-Eaux]] |- | 88160 | 88000 | [[Spinalium]] |- | 88161 | 88260 | [[Escles]] |- | 88162 | 88260 | [[Esley]] |- | 88163 | 88130 | [[Essegney]] |- | 88164 | 88500 | [[Estrennes]] |- | 88165 | 88480 | [[Étival-Clairefontaine]] |- | 88166 | 88450 | [[Évaux-et-Ménil]] |- | 88167 | 88460 | [[Faucompierre]] |- | 88168 | 88700 | [[Fauconcourt]] |- | 88169 | 88600 | [[Fays (Vosegus)|Fays]] |- | 88170 | 88360 | [[Ferdrupt]] |- | 88171 | 88410 | [[Fignévelle]] |- | 88172 | 88600 | [[Fiménil]] |- | 88173 | 88130 | [[Florémont]] |- | 88174 | 88390 | [[Fomerey]] |- | 88175 | 88600 | [[Fontenay (Vosegus)|Fontenay]] |- | 88176 | 88240 | [[Fontiniacum]] |- | 88177 | 88530 | [[La Forge (Vosegus)|La Forge]] |- | 88178 | 88390 | [[Les Forges (Vosegus)|Les Forges]] |- | 88179 | 88320 | [[Fouchécourt (Vosegus)|Fouchécourt]] |- | 88180 | 88320 | [[Frain]] |- | 88181 | 88230 | [[Fraize]] |- | 88182 | 88490 | [[Frapelle]] |- | 88183 | 88630 | [[Frebécourt]] |- | 88184 | 88600 | [[Fremifontaine]] |- | 88185 | 88500 | [[Frenelle-la-Grande]] |- | 88186 | 88500 | [[Frenelle-la-Petite]] |- | 88187 | 88270 | [[Frénois (Vosegus)|Frénois]] |- | 88188 | 88160 | [[Fresse-sur-Moselle]] |- | 88189 | 88350 | [[Fréville (Vosegus)|Fréville]] |- | 88190 | 88440 | [[Frizon]] |- | 88192 | 88270 | [[Gelvécourt-et-Adompt]] |- | 88193 | 88520 | [[Gemaingoutte]] |- | 88194 | 88170 | [[Gemmelaincourt]] |- | 88195 | 88140 | [[Gendreville]] |- | 88196 | 88400 | [[Gérardmer]] |- | 88197 | 88120 | [[Gerbamont]] |- | 88198 | 88430 | [[Gerbépal]] |- | 88199 | 88320 | [[Gignéville]] |- | 88200 | 88390 | [[Gigney]] |- | 88201 | 88390 | [[Girancourt]] |- | 88202 | 88500 | [[Gircourt-lès-Viéville]] |- | 88203 | 88600 | [[Girecourt-sur-Durbion]] |- | 88205 | 88340 | [[Girmont-Val-d'Ajol]] |- | 88206 | 88170 | [[Gironcourt-sur-Vraine]] |- | 88208 | 88410 | [[Godoncourt]] |- | 88209 | 88190 | [[Golbey]] |- | 88210 | 88270 | [[Gorhey]] |- | 88212 | 88350 | [[Grannum]] |- | 88213 | 88490 | [[Magna Fossa]] |- | 88215 | 88210 | [[Grandrupt]] |- | 88214 | 88240 | [[Grandrupt-de-Bains]] |- | 88216 | 88600 | [[Granvillare]] |- | 88218 | 88640 | [[Granges-Aumontzey]] |- | 88219 | 88630 | [[Grussius]] |- | 88220 | 88410 | [[Greniancuria]] |- | 88221 | 88240 | [[Gruetum]] |- | 88222 | 88600 | [[Gognacuria]] |- | 88223 | 88450 | [[Guneiacum]] |- | 88224 | 88330 | [[Haldiniacum]] |- | 88225 | 88220 | [[Hadolia]] |- | 88226 | 88270 | [[Hagericurtis]] |- | 88227 | 88300 | [[Hagnéville-et-Roncourt]] |- | 88228 | 88330 | [[Haillainville]] |- | 88229 | 88300 | [[Harchéchamp]] |- | 88230 | 88700 | [[Hardancuria]] |- | 88231 | 88800 | [[Haraevilla ad Mosam]] |- | 88232 | 88300 | [[Hermonis villa]] |- | 88233 | 88270 | [[Harol]] |- | 88236 | 88240 | [[La Haye (Vosegus)|La Haye]] |- | 88237 | 88270 | [[Hennecuria]] |- | 88238 | 88260 | [[Hennezel]] |- | 88239 | 88130 | [[Haruniacum]] |- | 88240 | 88600 | [[Herpemons]] |- | 88241 | 88170 | [[Houécourt]] |- | 88242 | 88300 | [[Houéville]] |- | 88243 | 88700 | [[Housseras]] |- | 88244 | 88430 | [[La Houssière]] |- | 88245 | 88210 | [[Horbacum]] |- | 88246 | 88500 | [[Hymont]] |- | 88247 | 88150 | [[Igniacum (Vosegus)|Igniacum]] |- | 88248 | 88320 | [[Isches]] |- | 88249 | 88300 | [[Gedanis villa]] |- | 88250 | 88550 | [[Jarménil]] |- | 88251 | 88700 | [[Ioannis Manile]] |- | 88252 | 88260 | [[Jésonville]] |- | 88253 | 88000 | [[Jeuxey]] |- | 88254 | 88500 | [[Jorxey]] |- | 88255 | 88630 | [[Jubani villa]] |- | 88256 | 88640 | [[Jussarupt]] |- | 88257 | 88500 | [[Jevancuria]] |- | 88258 | 88320 | [[Marchia (Vosegus)|Marchia]] |- | 88259 | 88300 | [[Landini villa]] |- | 88260 | 88130 | [[Langley (Vosegus)|Langley]] |- | 88261 | 88600 | [[Laval-sur-Vologne]] |- | 88262 | 88600 | [[Aquilina (Spinalium)|Aquilina]] |- | 88263 | 88640 | [[Laveline-du-Houx]] |- | 88264 | 88270 | [[Légéville-et-Bonfays]] |- | 88265 | 88300 | [[Lemmecuria]] |- |} {| class="wikitable sortable" ! [[INSEE|Numerus INSEE]] ! [[Numerus cursualis]] ! [[Commune]] |- | 88266 | 88600 | [[Lépanges-sur-Vologne]] |- | 88267 | 88260 | [[Larino]] |- | 88268 | 88490 | [[Lesseux]] |- | 88269 | 88400 | [[Liézey]] |- | 88270 | 88350 | [[Liffodium]] |- | 88271 | 88800 | [[Legisvilla]] |- | 88272 | 88410 | [[Lyroncuria]] |- | 88273 | 88000 | [[Longus Campus (Vosegus)|Longus Campus]] |- | 88274 | 88170 | [[Longus Campus subtus Castinetum]] |- | 88275 | 88490 | [[Lubine]] |- | 88276 | 88490 | [[Lussia]] |- | 88277 | 88110 | [[Luviniacus]] |- | 88278 | 88170 | [[Macuncurtis]] |- | 88279 | 88270 | [[Madecuria]] |- | 88280 | 88450 | [[Maldisinum]] |- | 88281 | 88270 | [[Madonne-et-Lamerey]] |- | 88283 | 88140 | [[Malini curia]] |- | 88284 | 88650 | [[Mandray]] |- | 88285 | 88800 | [[Manderae]] |- | 88286 | 88130 | [[Mareinvilla]] |- | 88287 | 88320 | [[Mariacum (Vosegus)|Mariacum]] |- | 88288 | 88270 | [[Monroniscurtis]] |- | 88289 | 88320 | [[Martiniacum (Vosegus)|Martiniacum]] |- | 88290 | 88300 | [[Martigny-les-Gerbonvaux]] |- | 88291 | 88410 | [[Martinvelle]] |- | 88292 | 88500 | [[Mataincuria]] |- | 88293 | 88630 | [[Maxey-sur-Meuse]] |- | 88294 | 88150 | [[Mazeley]] |- | 88295 | 88500 | [[Maceriolae]] |- | 88296 | 88140 | [[Madonis villa]] |- | 88297 | 88600 | [[Méménil]] |- | 88298 | 88700 | [[Menardi Mons]] |- | 88302 | 88160 | [[Le Ménil]] |- | 88300 | 88210 | [[Ménil-de-Senones]] |- | 88299 | 88500 | [[Mansile in Sanctesio]] |- | 88301 | 88700 | [[Ménil-sur-Belvitte]] |- | 88303 | 88630 | [[Mudrevallis]] |- | 88304 | 88500 | [[Mirecurtium]] |- | 88305 | 88630 | [[Moncel-sur-Vair]] |- | 88306 | 88210 | [[Le Mont]] |- | 88309 | 88800 | [[Monthureux-le-Sec]] |- | 88310 | 88410 | [[Monthureux-sur-Saône]] |- | 88307 | 88320 | [[Mont-lès-Lamarche]] |- | 88308 | 88300 | [[Montes ante Novum Castrum]] |- | 88311 | 88240 | [[Montmotier]] |- | 88312 | 88170 | [[Morelli Domus]] |- | 88313 | 88330 | [[Murini villa]] |- | 88314 | 88320 | [[Morizécourt]] |- | 88315 | 88600 | [[Mors Agni]] |- | 88316 | 88140 | [[Maurivilla]] |- | 88317 | 88210 | [[Moussey (Vosegus)|Moussey]] |- | 88318 | 88700 | [[Medius Mons (Vosegus)|Medius Mons]] |- | 88319 | 88420 | [[Medianum Monasterium]] |- | 88320 | 88100 | [[Nayemont-les-Fosses]] |- | 88321 | 88300 | [[Neocastrum (Francia)|Neocastrum]] |- | 88322 | 88600 | [[La Neuveville-devant-Lépanges]] |- | 88324 | 88170 | [[La Neuveville-sous-Châtenois]] |- | 88325 | 88800 | [[La Neuveville-sous-Montfort]] |- | 88326 | 88100 | [[Neuvillers-sur-Fave]] |- | 88327 | 88440 | [[Nomexy]] |- | 88328 | 88470 | [[Nompardivilla]] |- | 88330 | 88260 | [[Novilla (Vosegus)|Novilla]] |- | 88331 | 88600 | [[Nontiavilla]] |- | 88332 | 88800 | [[Noretum]] |- | 88333 | 88700 | [[Nossoncourt]] |- | 88334 | 88500 | [[Ollevilla]] |- | 88335 | 88500 | [[Offroicourt]] |- | 88336 | 88170 | [[Audoleni villa]] |- | 88338 | 88700 | [[Ortonis curia]] |- | 88340 | 88700 | [[Padua (Vosegus)|Padua]] |- | 88341 | 88100 | [[Pair-et-Grandrupt]] |- | 88342 | 88330 | [[Pallegney]] |- | 88343 | 88800 | [[Paretum (Vosegus)|Paretum]] |- | 88344 | 88350 | [[Pargniacum subtus Mirevallem]] |- | 88345 | 88490 | [[La Petite-Fosse]] |- | 88346 | 88210 | [[La Petite-Raon]] |- | 88347 | 88270 | [[Petraficta (Vosegus)|Petraficta]] |- | 88348 | 88600 | [[Petreus Pons]] |- | 88349 | 88230 | [[Plenifesium]] |- | 88350 | 88170 | [[Pluvesia]] |- | 88351 | 88370 | [[Plumberae]] |- | 88352 | 88300 | [[Pomperra (Vosegus)|Pomperra]] |- | 88353 | 88260 | [[Pons iuxta Undinovilla]] |- | 88354 | 88500 | [[Pont-sur-Madon]] |- | 88355 | 88330 | [[Portus Caelorum]] |- | 88356 | 88600 | [[Les Poulières]] |- | 88357 | 88500 | [[Portus Suavis]] |- | 88358 | 88550 | [[Pouxeux]] |- | 88359 | 88600 | [[Prey (Vosegus)|Prey]] |- | 88360 | 88260 | [[Provenchères-lès-Darney]] |- | 88361 | 88490 | [[Provenchères-et-Colroy]] |- | 88362 | 88210 | [[Le Puid]] |- | 88363 | 88630 | [[Purneretum]] |- | 88364 | 88500 | [[Puzieux (Vosegus)|Puzieux]] |- | 88365 | 88270 | [[Racécourt]] |- | 88366 | 88170 | [[Radalli villa]] |- | 88367 | 88700 | [[Rambervilleriae]] |- | 88368 | 88500 | [[Rancuria]] |- | 88369 | 88160 | [[Romarici campus]] |- | 88370 | 88270 | [[Radonis curtis]] |- | 88371 | 88220 | [[Rapo ad Silvas]] |- | 88372 | 88110 | [[Rapo ad Stationem]] |- | 88373 | 88110 | [[Raon-sur-Plaine]] |- | 88374 | 88130 | [[Rapey]] |- | 88375 | 88520 | [[Raves (Vosegus)|Raves]] |- | 88376 | 88300 | [[Ribovilla]] |- | 88377 | 88410 | [[Rainharii villa]] |- | 88378 | 88450 | [[Regney]] |- | 88379 | 88330 | [[Ranconis curtis]] |- | 88380 | 88640 | [[Rehaupal]] |- | 88381 | 88260 | [[Relangia]] |- | 88382 | 88500 | [[Rimacuria]] |- | 88383 | 88200 | [[Romarici Mons]] |- | 88386 | 88100 | [[Remomeix]] |- | 88385 | 88800 | [[Romulficuria]] |- | 88387 | 88170 | [[Ramaldi villa]] |- | 88388 | 88390 | [[Renauvoid]] |- | 88389 | 88500 | [[Reparium]] |- | 88390 | 88320 | [[Roberticuria]] |- | 88391 | 88120 | [[Rochesson]] |- | 88394 | 88320 | [[Romania ad Silvas]] |- | 88395 | 88700 | [[Rotmundum]] |- | 88398 | 88600 | [[Les Rouges-Eaux]] |- | 88399 | 88460 | [[Le Roulier]] |- | 88400 | 88500 | [[Ruvera in Sanctesio]] |- | 88401 | 88170 | [[Roverium (Vosegus)|Roverium]] |- | 88402 | 88700 | [[Rovilla ad Quercus]] |- | 88403 | 88500 | [[Roserota]] |- | 88404 | 88320 | [[Roseriae supra Mosunam]] |- | 88406 | 88130 | [[Rugney]] |- | 88407 | 88630 | [[Ruppes]] |- | 88408 | 88360 | [[Rupt-sur-Moselle]] |- | 88409 | 88120 | [[Saint-Amé]] |- | 88411 | 88260 | [[Sanctus Basolimons]] |- | 88412 | 88700 | [[Sanctus Benedictus (Vosegus)|Sanctus Benedictus]] |- | 88413 | 88100 | [[Sanctus Deodatus (urbs)|Sanctus Deodatus]] |- | 88410 | 88700 | [[Sancta Barbara (Vosegus)|Sancta Barbara]] |- | 88418 | 88700 | [[Sancta Helena (Vosegus)|Sancta Helena]] |- | 88424 | 88100 | [[Sancta Margareta (Vosegus)|Sancta Margareta]] |- | 88415 | 88200 | [[Sanctus Stephanus ultra Mosellam]] |- | 88416 | 88700 | [[Sanctus Genesius (Vosegus)|Sanctus Genesius]] |- | 88417 | 88700 | [[Sanctus Gorgonius (Vosegus)|Sanctus Gorgonius]] |- | 88419 | 88210 | [[Saint-Jean-d'Ormont]] |- | 88421 | 88410 | [[Sanctus Iulianus (Vosegus)|Sanctus Iulianus]] |- | 88423 | 88650 | [[Sanctus Leonardus (Vosegus)|Sanctus Leonardus]] |- | 88425 | 88700 | [[Sanctus Mauricius (Vosegus)|Sanctus Mauricius]] |- | 88426 | 88560 | [[Saint-Maurice-sur-Moselle]] |- | 88427 | 88170 | [[Sanctus Memmius (Vosegus)|Sanctus Memmius]] |- | 88428 | 88470 | [[Saint-Michel-sur-Meurthe]] |- | 88429 | 88200 | [[Sanctus Nabor (Vosegus)|Sanctus Nabor]] |- | 88430 | 88140 | [[Sanctus Audoenus (Vosegus)|Sanctus Audoenus]] |- | 88431 | 88170 | [[Sanctus Paulus (Vosegus)|Sanctus Paulus]] |- | 88432 | 88700 | [[Sanctus Petrimons]] |- | 88433 | 88500 | [[Sanctus Pancratius (Vosegus)|Sanctus Pancratius]] |- | 88434 | 88800 | [[Sancti Remigii Mons (Vosegus)|Sancti Remigii Mons]] |- | 88435 | 88480 | [[Sanctus Remigius (Vosegus)|Sanctus Remigius]] |- | 88436 | 88210 | [[Sanctus Stephanus (Vosegus)|Sanctus Stephanus]] |- | 88437 | 88270 | [[Sanctus Valerius (Vosegus)|Sanctus Valerius]] |- | 88438 | 88470 | [[La Salle (Vosegus)|La Salle]] |- | 88439 | 88390 | [[Sanchey]] |- | 88440 | 88170 | [[Sandaucuria]] |- | 88441 | 88260 | [[Sans-Vallois]] |- | 88442 | 88120 | [[Sapois (Vosegus)|Sapois]] |- | 88443 | 88300 | [[Sartes]] |- | 88444 | 88210 | [[Le Saulcy]] |- | 88445 | 88580 | [[Salicetum (Vosegus)|Salicetum]] |- | 88446 | 88140 | [[Salsurae (Vosegus)|Salsurae]] |- | 88447 | 88290 | [[Salsuriae]] |- | 88448 | 88140 | [[Seivilla]] |- | 88449 | 88130 | [[Saviniacum (Vosegus)|Saviniacum]] |- | 88450 | 88320 | [[Senagda]] |- | 88451 | 88210 | [[Senonia (Vosegus)|Senonia]] |- | 88452 | 88260 | [[Senonges]] |- | 88453 | 88630 | [[Seromons]] |- | 88454 | 88600 | [[Sarcus (Vosegus)|Sarcus]] |- | 88455 | 88320 | [[Sirecuria]] |- | 88456 | 88320 | [[Serocourt]] |- | 88457 | 88630 | [[Seona (Vosegus)|Seona]] |- | 88458 | 88130 | [[Solicuria]] |- | 88459 | 88170 | [[Soncuria]] |- | 88460 | 88630 | [[Solicia]] |- | 88461 | 88140 | [[Serewavilla]] |- | 88462 | 88120 | [[Le Syndicat]] |- | 88463 | 88100 | [[Tinctorivus]] |- | 88464 | 88460 | [[Tendon (Vosegus)|Tendon]] |- | 88465 | 88150 | [[Tado]] |- | 88466 | 88800 | [[Tillia]] |- | 88467 | 88290 | [[Thiéfosse]] |- | 88468 | 88160 | [[Le Thillot]] |- | 88469 | 88500 | [[Tirocuria]] |- | 88470 | 88530 | [[Le Tholy]] |- | 88471 | 88410 | [[Les Thons]] |- | 88472 | 88260 | [[Thuillières]] |- | 88473 | 88320 | [[Tignécourt]] |- | 88474 | 88300 | [[Tellum (Vosegus)|Tellum]] |- | 88475 | 88320 | [[Toteleni curtis]] |- | 88476 | 88500 | [[Totoni villa]] |- | 88477 | 88350 | [[Trampodium]] |- | 88478 | 88300 | [[Tranculfi villa]] |- | 88479 | 88240 | [[Trémonzey]] |- | 88480 | 88130 | [[Ubexy]] |- | 88481 | 88220 | [[Uriménil]] |- | 88482 | 88140 | [[Eurivilla]] |- | 88483 | 88390 | [[Ursiniacum]] |- | 88484 | 88220 | [[Usminga]] |- | 88485 | 88140 | [[La Vacheresse-et-la-Rouillie]] |- | 88486 | 88120 | [[Vainiacum]] |- | 88487 | 88340 | [[Le Val-d'Ajol]] |- | 88488 | 88270 | [[Valefridicurtis]] |- | 88489 | 88270 | [[Vallis Regia (Vosegus)|Vallis Regia]] |- | 88490 | 88800 | [[Vallis Regia Sicca]] |- | 88491 | 88260 | [[Tres Valesii]] |- | 88492 | 88230 | [[Le Valtin]] |- | 88493 | 88450 | [[Varmonzey]] |- | 88494 | 88500 | [[Vaubexy]] |- | 88495 | 88000 | [[Waldinivilla]] |- | 88496 | 88140 | [[Valdonis curtis (Vosegus)|Valdonis curtis]] |- | 88497 | 88330 | [[Wauxoncuria]] |- | 88498 | 88200 | [[Vecoux]] |- | 88499 | 88270 | [[Velotte-et-Tatignécourt]] |- | 88500 | 88310 | [[Ventron]] |- | 88501 | 88210 | [[Le Vermont]] |- | 88502 | 88600 | [[Vervezelle]] |- | 88503 | 88110 | [[Vexaincourt]] |- | 88504 | 88170 | [[Vicherey]] |- | 88505 | 88430 | [[Vienville]] |- | 88506 | 88210 | [[Vieux-Moulin (Vosegus)|Vieux-Moulin]] |- | 88507 | 88500 | [[Villers (Vosegus)|Villers]] |- | 88508 | 88270 | [[Ville-sur-Illon]] |- | 88509 | 88150 | [[Villoncourt]] |- | 88510 | 88320 | [[Villotte]] |- | 88511 | 88350 | [[Villouxel]] |- | 88512 | 88600 | [[Viménil]] |- | 88513 | 88450 | [[Vincey]] |- | 88514 | 88170 | [[Viocourt]] |- | 88515 | 88260 | [[Vioménil]] |- | 88516 | 88800 | [[Vittel]] |- | 88517 | 88260 | [[Vivarium (Vosegus)|Vivarium]] |- | 88518 | 88500 | [[Viverium]] |- | 88519 | 88470 | [[La Voivre (Vosegus)|La Voivre]] |- | 88520 | 88240 | [[Les Voivres]] |- | 88521 | 88700 | [[Vomécourt]] |- | 88522 | 88500 | [[Vomécourt-sur-Madon]] |- | 88523 | 88170 | [[Vouxey]] |- | 88524 | 88140 | [[Vrécourt]] |- | 88525 | 88500 | [[Vroville]] |- | 88526 | 88520 | [[Wisembach]] |- | 88527 | 88700 | [[Xaffévillers]] |- | 88528 | 88460 | [[Xamontarupt]] |- | 88529 | 88130 | [[Xaronval]] |- | 88530 | 88220 | [[Scatiniacum]] |- | 88531 | 88400 | [[Xonrupt-Longemer]] |- | 88532 | 88330 | [[Zincourt]] |} {{Indices communium praefecturarum Franciae}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi|!]] pi0ggmk0j5qc58kl5uqqp3p4buzzl9f 0 124775 3988765 3915544 2026-09-17T10:22:02Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988765 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Carophesium'''<ref>KOCH John T., "Celtic culture, a historical encyclopedia", vol.1-5, p.1045 [http://books.google.com.br/books?id=f899xH_quaMC&pg=PA1045&lpg=PA1045&dq=Carophesium&source=bl&ots=p-RD9eFxXL&sig=DTBCuqWobI1okSZC7Axc-ugjXNQ&hl=pt-BR&ei=K]</ref> sive antiquius '''Vorgium''' ([[Lingua Francogallica|Francogallice]] ''Carhaix-Plouguer'', [[Lingua Britonica|Britonice]] ''Karaez-Plougêr'') est commune 8156 incolarum (anno [[2008]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Finis Terrae (praefectura Franciae)|Finis Terrae]] in [[Francia]]e occidentalis regione [[Britannia Minor]]e. Aevo Romano Vorgium urbs capitalis fuit civitatis [[Osismii|Osismiorum]]. == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Finis Terrae]] == Nexus externi == [[Fasciculus: FR-29024 stpierreplouguer01.jpg|thumb|upright=0.7|left|Carophesii [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Petrus|Sancto Petro]] dicata.]] {{CommuniaCat|Carhaix-Plouguer|Carophesium}} {{Fontes geographici}} * [https://web.archive.org/web/20110203143355/http://www.ville-carhaix.com/ Carophesium pagina interretialis] {{Ling|Francogallice}} {{geo-stipula}} {{Capita civitatum Galliae Romanae}} [[Categoria:Carophesium| ]] [[Categoria:Communia Praefecturae Finis Terrae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Finis terrae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Osismii]] gif574062x1ah2bocpkjhdg4srgfgu6 0 135333 3988567 3463004 2026-09-16T17:16:41Z JackyM59 202366 Photograph updated 3988567 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Blason de la ville de Râches (59) Nord-France.svg|thumb|200 px|Râches: vexillum]] [[Fasciculus:Église Saint-Léonard de Râches.jpg|thumb|Ecclesia Sancti Leonardi]] ''' Râches''' est commune 2734 incolarum (anno [[2006]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Septentrio (praefectura Franciae)|Septentrionis]] in [[Francia]]e borealis regione [[Septentrio et Fretum|Septentrione et Freto]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Septentrionis]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Râches|Râches}} * {{INSEE commune|59486|de=Râches}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia Praefecturae Septentrionis]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Septentrionis]] jiy6kfbv2i86hw6nwob3zcrz2txo6vp 0 135899 3988774 3713501 2026-09-17T11:42:21Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988774 wikitext text/x-wiki '''Cellulae Kenyonanae'''<ref>{{fontes desiderati}}</ref> ([[Anglice]] ''Kenyon cells'') in systemate [[nervus|nervorum]] [[arthropoda|arthropodorum]] sunt neurona [[corpora pedunculata|corporum pedunculatorum]] quae ex [[cellula globuli|cellulis globuli]] deducuntur. Nonnullae [[species (taxinomia)|species]] centies milia cellularum Kenyonanas habent. Cellulae in [[duo]] subgenera dividuntur; exempli gratia, eae quorum corpora cellularia extra [[calyx (zoologia)|calycem]] sunt cellulae Kenyonanae unguinatae<!--clawed Kenyon cells--> appellantur.<ref name="pmid12124764">N. J. Strausfeld (2002), "Organization of the honey bee mushroom body: representation of the calyx within the vertical and gamma lobes," ''J. Comp. Neurol.'' 450(1): 4–33 (PMID 12124764, DOI 10.1002/cne.10285).</ref> Celluluae Kenyonanae primum ab F. C. Kenyon anno [[1896]] descriptae sunt.<ref name="discovery">F. C. Kenyon (1896), "The brain of the bee: A preliminary contribution to the morphology of the nervous system of the Arthropoda," ''J. Comp. Neurol.'' 6: 133–210.</ref> == Notae == <div class="references-small"><references/></div> == Nexus externi == * [https://web.archive.org/web/20161213234217/http://web.neurobio.arizona.edu/Flybrain/html/atlas/structures/mushroom.html The mushroom bodies] - with a description of the Kenyon cells. * [https://web.archive.org/web/20060902224425/http://web.neurobio.arizona.edu/Flybrain/html/atlas/golgi/mbbody/mbscheme.html Neurons and glial cells of the mushroom bodies] * [https://web.archive.org/web/20040718125545/http://web.neurobio.arizona.edu/gronenberg/research%20projects/antMBs.htm Mushroom bodies in ants] {{arthropoda-stipula}} [[Categoria:Anatomia arthropodorum]] [[Categoria:Neuroscientia]] l8c58b4175ee4s1quj8i9m7i2wktlrh 0 138658 3988730 3799520 2026-09-17T07:08:45Z Magnefl 56298 foto 3988730 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Apamea (discretiva)}} {{Taxobox | name = ''Apamea lateritia'' | image = Apamea_lateritia.jpg | imagesize = 240px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Lepidoptera]] | familia = [[Noctuidae]] | tribus = [[Apameini]] | genus = ''[[Apamea (papilio)|Apamea]]'' | species = '''''A. lateritia''''' | binomial = ''Apamea lateritia'' | binomial_authority = (Hufnagel, [[1766]]) | synonyms = *''Phalaena lateritia'' <small>Hufnagel, 1766</small> *''Noctua molochina'' <small>Hübner, [1803]</small> *''Xylina unicolora'' <small>Zetterstedt, [1839]</small> *''Hadena lateritia var. expallescens'' <small>Staudinger, 1882</small> *''Hadena lateritia var. decolor'' <small>Stertz, 1915</small> *''Hadena lateritia r. soldana'' <small>Noack, 1925</small> *''Hadena lateritia alpium'' <small>Dannehl, 1937</small> *''Agroperina lateritia kunashirina'' <small>Bryk, 1942</small> *''Apamea obfuscata'' <small>Hreblay & Ronkay</small> *''Agroperina lateritia'' *''Abromias lateritia'' }} '''''Apamea lateritia''''' ([[Anglice]] ''scarce brindle'') est [[lepidoptera|papilio]] [[familia (taxinomia)|familiae]] [[Noctuidae|Noctuidarum]], in plurimo [[Europa]]e, ad [[oriens|orientem]] usque ad [[Siberia]]m et [[Iaponia]]m [[endemismus|endemicus]]. Invenitur etiam in [[Turcia]], [[Irania]] [[septentrio]]nali, [[Afgania]], [[Pakistania]] septentrionali, [[Nepalia]], et [[Sinae (regio)|Sinis]] (Guangxi, Sichuan). [[Unus|Singuli]] sporadice adeo in [[Magna Britannia|Magnam Britanniam]] migrant, ubi in [[litus|litore]] orientali et meridio-orientali observantur. [[Latitudo alarum]] est circa 42–50 mm. Adulti a [[Iunius|Iunio]] ad [[Augustus|Augustum]] [[volatus|volare]] solent. [[Larva]]e [[radix (botanica)|radicibus]] variorum [[Poaceae|graminum]], inter quae [[species (taxinomia)|species]] ''[[Festuca]]e'' et ''[[Nardus stricta]],'' [[victus|vescuntur]]. [[File:Apamea lateritia-r.jpg|left|thumb|upright=0.5|Varietas coloris rubri]] [[File:Apamea lateritia-b.jpg|thumb|left|upright=0.5|Varietas coloris fusci]] ==Nexus externi== *[http://ukmoths.org.uk/show.php?bf=2328 De specie] apud situm ukmoths.org *[https://web.archive.org/web/20110629022818/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=373071 De specie] apud situm faunaeur.org (Fauna Europaea) {{insecta-stipula}} [[Categoria:Apamea]] [[Categoria:Fauna Afganiae]] [[Categoria:Fauna Britanniae]] [[Categoria:Fauna Iraniae]] [[Categoria:Fauna Nepaliae]] [[Categoria:Fauna Pakistaniae]] [[Categoria:Biota Siberiae]] [[Categoria:Fauna Sinae]] [[Categoria:Fauna Turciae]] [[Categoria:Insecta Iaponiae]] [[Categoria:Lepidoptera Europae]] [[Categoria:Taxa Hufnagel]] [[Categoria:Taxa 1766]] dvro8acasps4lk5l3u7b93axfqjpnnb 0 148278 3988619 3864628 2026-09-16T20:55:11Z Demetrius Talpa 81729 3988619 wikitext text/x-wiki {{discretiva}} '''Petropolis ''' est: # [[Petropolis]], urbs dignitatis foederalis Russiae # [[Petropolis (Brasilia)|Petropolis]], urbs Brasiliana # [[Petropolis (Dacota Meridiana)|Petropolis]], caput [[Dacota Meridiana|Dacotae Meridianae]] Civitatum Foederatarum # [[Petropolis (Virginia)|Petropolis]], vulgo ''Petersburg'', urbs [[Virginia]]e civitatis # {{Creanda|en|Peterborough, Ontario|Petropolis (Ontario)|Petropolis}}<ref>[https://archive.org/details/orbisterrarumcat00wern/page/246/mode/1up?view=theater ''Orbis terrarum catholicus'', 1890, p. 246].</ref>, vulgo ''Peterborough'', urbs provinciae [[Ontario]]nis Canadae # [[Petropolis (ad Medvedinam)|Petropolis]], vulgo ''Petrovsk'', urbs [[regio Saratoviensis|regonis Saratoviensis]] Russiae # [[Petropolis Transbaicalica]], vulgo ''Petrovsk-Zabajkal'skij'', urbs [[territorium Transbaicalicum|Transbaicaliae]] Russiae ==Nexus interni== * [[Petroburgum]] Angliae, vulgo ''Peterborough'' ==Notae== <references /> 4q0gu2duphn6y4bpxofj0wr6dj6jh8q 3988628 3988619 2026-09-16T21:08:51Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3988628 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva}} {{res|Petropolis}} esse potest: # [[Petropolis]], urbs dignitatis foederalis Russiae # [[Petropolis (Brasilia)|Petropolis]], urbs Brasiliana # [[Petropolis (Dacota Meridiana)|Petropolis]], caput [[Dacota Meridiana|Dacotae Meridianae]] Civitatum Foederatarum # {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petropolis (Virginia)|Petropolis|en|qid=Q511964}}, vulgo ''Petersburg'', urbs [[Virginia]]e civitatis # {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petropolis (Ontario)|Petropolis|en|qid=Q776930}},<ref>[https://archive.org/details/orbisterrarumcat00wern/page/246/mode/1up?view=theater ''Orbis terrarum catholicus'', 1890, p. 246].</ref> vulgo ''Peterborough'', urbs provinciae [[Ontario]]nis Canadae # {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petropolis (ad Medvedinam)|Petropolis|en|ru|qid=Q178857}}, vulgo ''Petrovsk'', urbs [[regio Saratoviensis|regonis Saratoviensis]] Russiae # {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petropolis Transbaicalica||en|ru|qid=Q178870}}, vulgo ''Petrovsk-Zabajkal'skij'', urbs [[territorium Transbaicalicum|Transbaicaliae]] Russiae {{NexInt}} * [[Petroburgum]] Angliae, vulgo ''Peterborough'' == Notae == <references /> hba2di9bjfl3m1kqg3tfbi2g6wl7xva 0 149190 3988583 3474269 2026-09-16T19:00:30Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988583 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Apta Iulia'''<ref>Société de l'histoire de France, ''Annuaire historique pour l'année 1858'', 1837, Parisiis, Jules Renouard, p.57. [http://books.google.com.br/books?id=Ko4PAAAAYAAJ&pg=PA77&lpg=PA77&dq=Kemperlegium&source=bl&ots=cmQp56KNA9&sig=-3ytTlL2LQw8M--IuGZBq9ptMg4&hl=pt-BR&sa=X&ei=G8BHT6yjI8PYgAemmLCRDg&sqi=2&ved=0CCIQ6AEwAA#v=onepage&q=Kemperlegium&f=false] [[Libri Googles]] {{Ling|Francogallice}}</ref> vel '''Apta'''<ref>[[Sidonius Apollinaris]] ''Epistulae'' IX.9.1: ''tunc Aptae fuistis''.</ref> ([[Francogallice]]: ''Apt'', [[Occitanice]]: ''At'') est urbs 11144 incolarum (anno [[2008]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vallis Clausa (praefectura Franciae)|Vallis Clausae]] in [[Francia]]. Sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum 1790 erat. [[aetas (geologia)|Aetas]] geologica et [[Stadium (stratigraphia)|stadium]] stratigraphicum [[Aptium]] ex hac urbe nominatur. == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vallis Clausae]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Tour de l'horloge à Apt.JPG|thumb|Aptae Iuliae [[belfredus]] cum [[horologium|horologio]]]] {{CommuniaCat|Apt (Vaucluse)|Aptam Iuliam}} * {{INSEE commune|84003|de=Apta Iulia}} * [http://www.apt.fr/ Aptae Iuliae pagina interretialis] [[Categoria:Communia Praefecturae Vallis Clausae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vallis Clausae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] cf237p8yxp16e4guicnqfdonn85k2za 0 155186 3988592 3867310 2026-09-16T19:25:45Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988592 wikitext text/x-wiki {{L1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Victor Ponta Feb 2014 (cropped).jpg|thumb|upright=0.6|left|Victor Ponta.]] '''Victor Ponta''' (natus [[Bucaresta]]e die [[20 Septembris]] [[1972]]) est [[vir publicus]] [[Romania]]e. Ad annum [[2017]] sodalis [[Socialis Democratica Factio (Romania)|Socialis Democraticae Factionis]] (PSD) fuit; tum una cum [[Daniel Constantin|Daniele Constantin]] novam factionem [[PRO Romania]] condidit.<ref>[https://www.politico.eu/article/victor-ponta-romania-new-party-pro-european-en-marche/ Res apud politico.ro die 21 Martii 2018.]</ref> == Familia == Ponta bis uxorem duxit. E matrimonio primo filium habet. Deinde Dacianam Octaviam Sârbu legatam ad [[Parlamentum Europaeum]] et filiam ministri [[Elias Sârbu|Eliadis Sârbu]] in matrimonium duxit. Ab ea filiam habet. == Iuventus et munus == Ponta annis ab [[1991]] ad [[1995]] in [[Universitas Bucarestensis|Universitate Bucarestensi]] iurisprudentiae studebat. Annis [[1996]] - [[2001]] delator publicus fuit. Anno [[2003]] doctor promotus est. Anno [[2012]] ei crimini dabatur, quod dissertationem suam ab alio auctore describeret<ref>[http://www.welt.de/newsticker/news1/article106626629/Plagiatsvorwuerfe-gegen-Rumaeniens-Regierungschef-Ponta.html Res apud Welt online die 19 Iunii 2012].</ref>. Die [[16 Decembris]] [[2014]] Ponta enuntiavit se gradum doctoris sua sponte deposuisse<ref>[http://business-review.eu/featured/pm-victor-ponta-renounces-phd-years-after-being-involved-in-plagiarism-scandal-74388 Res apud business-review.eu die 16 Decembris 2014].</ref>. == Cursus honorum == === Initia === Annis [[2001]] - [[2004]] secretarius statalis in consilio ministrorum [[Hadrianus Năstase|Hadriani Năstase]] fuit et ab anno [[2002]] sodalis [[Factio socialis democratica (Romania)|Factionis Socialis Democraticae]] (PSD) est, cuius praeses ab anno [[2010]] functus est. Die [[15 Iulii]] [[2015]] a magistratu praesidis factionis, non autem praesidis ministrorum se reccessit, postquam crimina corruptionis contra eum allata sunt. Successor eius praeses PSD pro tempore [[Livius Dragnea]] electus est.<ref>[http://www.digi24.ro/Stiri/Digi24/Actualitate/Politica/Comitetul+Executiv+al+PSD+isi+alege+noul+lider+L+Dragnea+Ma+aste digi24.ro die 22 Iulii 2015]</ref>. === Primus minister === Die [[27 Aprilis]] [[2012]] praeses rei publicae [[Traianus Băsescu]] eum mandavit, ut novum consilium ministrorum duceret successor [[Michael Răzvan Ungureanu|Michaelis Răzvan Ungureanu]]<ref>[http://www.ovb-online.de/nachrichten/politik/rumaenien-regierung-gestuerzt-sozialist-victor-ponta-solls-machen-2295703.html Res apud OVB online 27 Aprilis 2012]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Die [[7 Maii]] 2012 revera [[Primi ministri Romaniae|praeses ministrorum]] electus est<ref>[http://de.nachrichten.yahoo.com/rum%C3%A4nisches-parlament-best%C3%A4tigt-neue-regierung-082109554.html Res apud AFP/Yahoo 8 Maii 2012]</ref>. Die [[6 Iulii]] 2012 Ponta iussit, ut senatus inimicum suum [[Traianus Băsescu|Traianum Băsescu]] praesidem deponeret et [[Crin Antonescu]] praesidem pro tempore faceret<ref>[http://www.welt.de/newsticker/news2/article108224848/Rumaenisches-Gericht-Absetzungsverfahren-gegen-Praesidenten-rechtens.html Res apud Welt online die 9 Iulii 2012]</ref>. Qua de causa ab [[CFA]] et [[Unio Europaea|Unione Europaea]] valde vituperatus est<ref>[http://derstandard.at/1339639707241/EU-und-USA-sehen-besorgniserregende-Entwicklungen DerStandard.at die 3 Iulii 2012]</ref>. Die [[29 Iulii]] autem pars populi, quae suffragio de praeside deponendo interfuit, minor quam constitutione poscit, erat. Itaque Băsescu iterum magistratum suscepturus erat<ref>[http://taz.de/Rumaenischer-Praesident-bleibt/!98307/ www.taz.de 30 Iulii 2012]</ref>, sed Ponta hoc omnibus modis prohibere in animo habuit<ref>[http://www.mittelbayerische.de/index.cfm?pid=10014&pk=822368 Mittelbayerische Zeitung 23 Augusti 2012]{{Nexus deficit|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Quibus rebus adducta [[Unio Europaea]] Pontam admonuit, ut ad constitutionem rediret, ne iura Romaniae in UE diminuerentur<ref>[http://derstandard.at/1342139020634/EU-schliesst-Suspendierung-von-Rumaeniens-EU-Mitgliedschaft-nicht-aus DerStandard.at 13 Iulii 2012]</ref>. Die [[9 Decembris]] [[2012]] factio eius e suffragio parlamenti victrix abibit atque Ponta iterum praeses ministrorum electus est<ref>[http://www.spiegel.de/politik/ausland/rumaeniens-regierungschef-ponta-gewinnt-parlamentswahl-a-871864.html DER SPIEGEL die 10 Decembris 2012]</ref>. Propter crimina contra ministros consilii sui allata Ponta interdum et alia ministeria administravit. Anno [[2013]] etiam administer vecturae fuit. Die [[29 Iulii]] [[2014]] Ponta pronuntiavit se candidatus praesidis Romaniae futurum esse<ref>[http://adevarul.ro/news/politica/ponta-si-a-lansat-candidatura-apa-1_53d7e0160d133766a8d855d1/index.html adevarul.ro die 29 Iulii 2014]</ref>. Die [[1 Augusti]] [[2014]] [[Hunor Kelemen]] minister culturae nuntiabat, se a magistratu recessurum propter iurgium inter ministros de iuribus Hungarorum. Die [[10 Octobris]] [[2014]] [[Traianus Băsescu]] praeses eum dimisit et Ponta praeses ministrorum administerium pro tempore sucepit, quod cum Ponta de successore non convenit<ref>[http://www.adz.ro/inland/artikel-inland/artikel/auf-der-suche-nach-einem-neuen-kulturminister/ Allgemeine Deutsche Zeitung für Rumänien 11 Octobris 2014]</ref>. Die [[2 Novembris]] 2014 Ponta plurima suffragia - 39 percentum - in electione praesidis abstulit, cum [[Nicolaus Iohannis]], candidatus [[Factio nationalis liberalis (Romania)|Liberalis Nationalis Factionis Romaniae]], 30 per centum accipit<ref>[https://web.archive.org/web/20141209084859/http://www.agerpres.ro/politica/2014/11/03/alerta-bec-rezultate-partiale-ora-3-00-ponta-39-57-iohannis-30-19--05-09-16 agerpres.ro die 3 Novembris 2014]</ref>. Secundo autem in suffragio die [[16 Novembris]] Ioannes 54,8 percentum suffragiorum accepit atque praeses rei publicae electus est<ref>[http://www.gandul.info/rezultate-alegeri-prezidentiale-2014-bec-a-anuntat-rezultatele-oficiale-partiale-de-la-ora-05-00-iohannis-a-castigat-13558244.html gandul.info die 17 Novembris 2014]</ref>. Die [[15 Decembris]] 2014 novos ministros parlamento proposuit, postquam [[UDMR]] factio [[Hungaria|Hungarorum]] consilium ministrorum reliquit<ref>[http://www.ziare.com/victor-ponta/guvernul-ponta-4/ministrii-propusi-de-ponta-audiati-in-comisiile-din-parlament-1338618 ziare.com die 15 Decembris 2014]</ref>. A die [[15 Martii|15]] ad usque [[30 Martii]] [[2015]] etiam pro tempore minister fiscalis fungebatur, postquam [[Darius Bogdan Vâlcov]] corruptionis accusatus ab hoc munere se recedere coactus est.<ref>[http://www.ziare.com/articole/victor+ponta+ministerul+finante ziare.com die 20 Martii 2015]</ref>. Die [[5 Iunii]] eiusdem anni nuntiatum est, contra ipsum Pontam a delatoribus corruptionis causa indagari. Quadecausa Nicolaus Iohannis praeses Pontam rogavit, ut a magistratu se recederet. Qui autem is negavit<ref>[http://www.adz.ro/inland/artikel-inland/artikel/regierungskrise-in-rumaenien-premier-victor-ponta-strafverfolgt/ adz.ro die 5 Iunii 2015]</ref>. Die [[4 Novembris]] eiusdem anni denique Ponta pronuntiavit se cum consilio ministrorum a´magistratu se recessurum<ref>[http://www.spiegel.de/politik/ausland/rumaenien-victor-ponta-tritt-zurueck-a-1061006.html spiegel.de die 4 Novembris 2015].</ref>. Pridie milia hominum contra Pontam demonstaverunt, quem corruptionis accusaverunt. Ira populi creverat, quod die [[30 Octobris]] plus quam XXX homines in discotheca Bucaresta incendio necati sunt. Possessores praesidia ignis omnino neglegaverunt<ref>[https://web.archive.org/web/20160305013136/http://www.adz.ro/artikel/artikel/mindestens-26-tote-nach-brand-in-bukarester-nachtclub/ adz.ro die 30 Octobris 2015].</ref>. De quo librum scripsit [[Alexandra Furnea]] anno [[2022]]. == Vita post magistratum == Mense Iunio [[2017]] brevi tempore secretarius consilii ministrorum [[Sorin Grindeanu]] fuit, cum is a factione PSD destitutus est. Postquam Grindreanu a magistratu se redecedere coactus est, et Ponta e factione sua exclusus est. Mense Ianuario [[2018]] nuntiatum est Victorem Pontam novum consiliarium [[Alexander Vučić|Alexandri Vučić]], praesidis [[Serbia]]e esse et civitatem Serbiae accepisse<ref>[https://www.romania-insider.com/victor-ponta-serbian-citizenship/ romania-insider.com die 12 Ianuarii 2018]{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Victor Ponta|Victorem Pontam}} * [https://web.archive.org/web/20120508001909/http://www.victorponta.ro/ Pagina personalis (lingua Dacoromanica)] * [https://web.archive.org/web/20160304134637/http://www.cdep.ro/pls/parlam/structura.mp?idm=237&cam=2&leg=2008&pag=0&idl=1 curriculum vitae in pagina Camerae Legatorum Romaniae] == Notae == <references /> {{Ministrorum Praesides Romaniae}} {{Ministri iustitiae Romanici}} {{Ministri culturae Romanici}} {{Ministri valetudinis Romanici}} {{Ministri vecturae Romanici}} {{Ministri fiscales Romaniae}} {{Ministri relationum cum parlamento Romanici}} {{Ministri Romanici Ponta I}} {{Ministri Romanici Ponta II}} {{Ministri Romanici Ponta III}} {{Ministri Romanici Ponta IV}} {{Lifetime|1972||Ponta, Victor}} [[Categoria:Alumni Universitatis Bucarestensis]] [[Categoria:Incolae Serbiae]] [[Categoria:Legati Camerae Legatorum Romaniae]] [[Categoria:Ministri culturae Romaniae]] [[Categoria:Ministri iustitiae Romaniae]] [[Categoria:Ministri relationum cum parlamento Romaniae]] [[Categoria:Ministri valetudinis Romaniae]] [[Categoria:Ministri vecturae Romaniae]] [[Categoria:Primi ministri Romaniae]] mbx4l6ys3n54v1jpazyoa4izge6oltk 0 155234 3988578 3584744 2026-09-16T18:55:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988578 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Julia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1), ''Reii Apollinares'' (saec.4), Reii saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] 7ubzxqkeoa68qkq5x4p2fhhg95xhi3v 3988579 3988578 2026-09-16T18:56:11Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988579 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} et numero plurali '''Reii''' seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Julia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1), ''Reii Apollinares'' (saec.4), Reii saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] as37frstzlxs63fdmsqs1oy5dptjuyh 3988580 3988579 2026-09-16T18:57:04Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De nominibus antiquis */ 3988580 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} et numero plurali '''Reii''' seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Julia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1), ''Reii Apollinares'' (saec.4), Reii saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. Nam nomen urbis e nomine populi ibi viventis ductum est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] 4egenawynhh9ba9dwhceeoamj63ooxm 3988581 3988580 2026-09-16T18:57:31Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De nominibus antiquis */ 3988581 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} et numero plurali '''Reii''' seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Iulia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1), ''Reii Apollinares'' (saec.4), Reii saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. Nam nomen urbis e nomine populi ibi viventis ductum est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] 8wgllgx45o190flple71qfs1icaqkob 3988582 3988581 2026-09-16T18:57:50Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De nominibus antiquis */ 3988582 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} et numero plurali '''Reii''' seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Iulia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1), ''Reii Apollinares'' (saec.4), ''Reii'' saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. Nam nomen urbis e nomine populi ibi viventis ductum est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] 612suwavbkl4h1l9d8hj6bul9hm7zzz 3988591 3988582 2026-09-16T19:24:38Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De nominibus antiquis */ 3988591 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Regium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Reius''' {{victio|Reius|ii|m}} et numero plurali '''Reii''' seu '''Regium'''<ref>[https://books.google.it/books?id=7JxGCpiraZsC&dq=Comitatus+%22Cavanensis%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s Il mondo antico, moderno, e novissimo, ovvero, Breve trattato dell' antica e moderna geografia: con tutte le novità occorse circa la mutazione de' dominj stabiliti nelle Paci di Utrecht, Bada, Passarowitz, ec. : opera utile tanto a' principianti, quanto a tutti i dilettanti della studio geografico. Antonio Chiusole. Appresso Giambattista Recurti, 1722]</ref> {{victio|Regium|ii|n}} (Francogallice ''Riez'')<ref>Charles Rostaing, ''Essai sur la toponymie de la Provence'', Massiliae, 1994</ref> est commune [[Francia|Francicum]] 1'805 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Alpes Provinciae Superioris|Alpium Provinciae Superioris]] in regione [[Provincia et Alpis]]. Reius sedes episcopalis a Medio Aevo ad annum [[1790]] erat. == De nominibus antiquis== Nomina vicissim successerunt ''Colonia Iulia Augusta Apollinarium Reiorum'', ''Alebaece Reiorum Apollinarium'' (saec.1)<ref>[http://www.arbre-celtique.com/encyclopedie/encyclo_affiche.php?Enc_Fiche=9214 Encyclopédie de l'Arbre Celtique]</ref>, ''Reii Apollinares'' (saec.4), ''Reii'' saeculo 5 in epistulis [[Sidonius Apollinaris|Sidonii Apollinaris]]<ref>E.g. IX.9.1: ''cum Reios advenerant''.</ref>. Nam nomen urbis e nomine populi ibi viventis ductum est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] == Nexus externi == [[Fasciculus:Les_colonnes.jpg|thumb|Reius: [[columna]]e Romanae]] {{CommuniaCat|Riez|Reium}} * [http://www.ville-riez.fr/ Reii pagina interretialis] * {{INSEE commune|04166|de=Reio}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Alpium Provinciae Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Alpium Provinciae superioris]] [[Categoria:Sedes episcopales Franciae]] [[Categoria:Urbes Galliae Romanae]] [[Categoria:Coloniae Romanae]] lu0uxx1p5uhhflk6l8b4in9zk8gd5vl 0 166610 3988729 3986630 2026-09-17T07:03:47Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988729 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Bodonis Insula-Collis'''<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref><ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder-Polle'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Holtisminnensis|circulo Holtisminnensi]] est. [[Fasciculus:Rathaus von Bodenwerder, Geburtshaus vom Baron von Münchhausen 2.JPG|thumb|upright=0.8|Sedes administrationis communis generalis et olim castellum [[Baro de Münchhausen|Baronis de Münchhausen]].]] == Historia == Die [[1 Ianuarii]] [[2010]] commune generale Bodonis Insula-Collis constitutum est, cum [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'') urbs atque vici undecim coniuncti sint, qui iam antea in communibus generalibus Bodonis Insula (Theodisce et Saxonice ''Bodenwerder'') et Collis (Theodisce et Saxonice ''Polle'') collaboraverant<ref>[http://www.muenchhausenland.de/index.php?side=content&ID=67&MID=2 Pagina interretialis de condito communi generali Bodonis Insula-Colli].</ref>. == Communia ad Bodonis Insulam-Collem pertinentes == ** [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'') urbs (5546 incolae, sedes administrationis) ** [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'') (1089) ** [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'') (718) ** [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') oppidum (1102) ** [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'') (1590) ** [[Heinsa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'') (861) ** [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'') (1912) ** [[Heya]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'') (482) ** [[Ottenstein]] (1189) ** [[Pegestorf]] (428) ** [[Vahlbruch]] (458) == Notae == <references /> [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 2010]] gkfx643s56apoibf0cl3z1hcm4zna7s 0 167120 3988731 3986359 2026-09-17T07:42:05Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988731 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Bracum'''<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> seu '''Brachium'''<ref name="Kirchbrak"/> ([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] in [[Circulus Holtisminnensis|circulo Holtisminnensi]] est. Ad Bracum etiam vici [[Bracum (csput communis)|Bracum]]<ref name="Kirchbrak"/> (Theodisce ''Kirchbrak''), [[Bracha (Bracum)|Bracha]]<ref name="NOB">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden'']{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ubi dicitur "(...) ''in villis vero Bracha'' (...)".</ref> (Theodisce ''Westerbrak''), [[Osterbracum]]<ref name="-ak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa variationi ''-ak'' formae antiquae horum suffixorum.</ref> (Theodisce ''Osterbrak''), [[Breitencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> (Theodisce ''Breitenkamp'') atque [[Heinrichshaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Heinrichshagen'') pertinent. == Historia == Bracum anno [[1029]] primo in actis [[Conradus II (imperator)|Conradi II]] descriptum est. A die [[1 Ianuarii]] [[2010]] pars communis generalis [[Bodonis Insula-Collis|Bodonis Insulae-Collis]] est. ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 9]] tlw5by1a77gp1w0ef5qsxzz041hlqnc 0 170880 3988547 3894996 2026-09-16T15:03:51Z Kontributor 2K 172405 communis tabula in capsa 3988547 wikitext text/x-wiki {{capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Hangest-en-Santerre (Somme) France.JPG|thumb|upright=.7|left|Hangest-en-Santerre: vici conciliabulum.]] '''Hangest-en-Santerre''' est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 1027 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Samara (praefectura Franciae)|Samara]] in [[provincia]] [[Picardia]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Samarae]] ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Hangest-en-Santerre|Hangest-en-Santerre}} * {{INSEE commune|80415|de=Hangest-en-Santerre}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Suminae]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Suminae]] 5xiq2lr0tpe0qhs85ayvseqnb0gawft 0 179624 3988627 3987345 2026-09-16T21:05:40Z Cyprianus Marcus 66550 3988627 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in GF.svg|300px|right|Communia in circulo Gifhornensi]] '''Circulus Gifhornensis'''<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Gifhorn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Gifhorn''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> est. == Historia == Fines circuli saepe mutatae sunt, primo anno [[1932]], cum agri circuli Isenhagi in australi siti adderentur. Anno [[1950]] urbs [[Wolfsburg]] e circulo emancipata est. Anno [[1972]] inter alia et urbs Fallersleben, nunc ad Wolfsburg pertinens circulo dempta est. Communia [[Ummern]] et [[Parsau]] autem eodem tempore ad circulum Gifhornensem addita sunt. [[Diddersa]] anno [[1972]] in circulum [[Peine]] incolis protestantibus transmissa anno [[1974]] ad Gifhornensem circulum rediit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'') urbs et caput circuli (41.555 incolae) * [[Sassenburg]] (10.940) * [[Wittingen]] oppidum (11.603) * [[Broma (commune generale)|Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') commune generale (15.388) ** [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'') (897) ** [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') (3220, sedes administrationis et oppidum) ** [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'') (1638) ** [[Parsau]] (1842) ** [[Rühen]] (4891) ** [[Tiddische]] (1285) ** [[Tülau]] (1515) * [[Honengesbuthele (commune generale)|Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') commune generale (9353 incolae) ** [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') (4298, sedes administrationis) ** [[Obernholz]] (909) ** [[Sprakensehl]] (1295) ** [[Steinhorst (Saxonia Inferior)|Steinhorst]] (1338) ** [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'') (1513) * [[Ysinibutle (commune generale)|Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') commune generale (15.270) ** [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'') (5056) ** [[Ribbesbüttel]] (2119) ** [[Wasbüttel]] (1863) ** [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') (6232, sedes administrationis) * [[Meinersen (commune generale)|Meinersen]] commune generale (20.516) ** [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509) ** [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274) ** [[Meinersen]] (8130, sedes administrationis) ** [[Müden (Alara)]] (5603) * [[Papenteich (commune generale)|Papenteich]] commune generale (23.556) ** [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767) ** [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322) ** [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, sedes administrationis) ** [[Rötgesbüttel]] (2280) ** [[Schwülper]] (6814) ** [[Vordorf]] (3180) * [[Terra Boldecensis (commune generale)|Terra Boldecensis]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boldecker Land'') commune generale (9839) ** [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'') (1088) ** [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'') (941) ** [[Iembka]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'') (1959) ** [[Osloß]] (1906) ** [[Tappenbeck]] (1358) ** [[Weyhausen]] (2587, sedes administrationis) * [[Wesendorf (commune generale)|Wesendorf]] commune generale (14.090) ** [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'') (1862) ** [[Schönewörde]] (900) ** [[Ummern]] (1545) ** [[Wagenhoff]] (1130) ** [[Wahrenholz]] (3655) ** [[Wesendorf]] (4998, sedes administrationis) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Landkreis Gifhorn|Circulum Gifhornensem}} * [http://www.gifhorn.de/ Pagina interretialis circuli Gifhornensis] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Circulus Gifhornensis}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 36ovzwdn1nevwe9gugmeprqk2oqdj5h 3988690 3988627 2026-09-17T01:31:52Z Cyprianus Marcus 66550 3988690 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in GF.svg|300px|right|Communia in circulo Gifhornensi]] '''Circulus Gifhornensis'''<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Gifhorn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Gifhorn''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> est. == Historia == Fines circuli saepe mutatae sunt, primo anno [[1932]], cum agri circuli Isenhagi in australi siti adderentur. Anno [[1950]] urbs [[Wolfsburg]] e circulo emancipata est. Anno [[1972]] inter alia et urbs Fallersleben, nunc ad Wolfsburg pertinens circulo dempta est. Communia [[Ummern]] et [[Parsau]] autem eodem tempore ad circulum Gifhornensem addita sunt. [[Diddersa]] anno [[1972]] in circulum [[Peine]] incolis protestantibus transmissa anno [[1974]] ad Gifhornensem circulum rediit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'') urbs et caput circuli (41.555 incolae) * [[Sassenburg]] (10.940) * [[Wittingen]] oppidum (11.603) * [[Broma (commune generale)|Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') commune generale (15.388) ** [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'') (897) ** [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') (3220, sedes administrationis et oppidum) ** [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'') (1638) ** [[Parsau]] (1842) ** [[Rühen]] (4891) ** [[Tiddische]] (1285) ** [[Tülau]] (1515) * [[Honengesbuthele (commune generale)|Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') commune generale (9353 incolae) ** [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') (4298, sedes administrationis) ** [[Obernholz]] (909) ** [[Sprakensehl]] (1295) ** [[Steinhorst (Saxonia Inferior)|Steinhorst]] (1338) ** [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'') (1513) * [[Ysinibutle (commune generale)|Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') commune generale (15.270) ** [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'') (5056) ** [[Ribbesbüttel]] (2119) ** [[Wasbüttel]] (1863) ** [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') (6232, sedes administrationis) * [[Meinersa (commune generale)|Meinersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune generale (20.516) ** [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509) ** [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274) ** [[Meinersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') (8130, sedes administrationis) ** [[Müden (Alara)]] (5603) * [[Papenteich (commune generale)|Papenteich]] commune generale (23.556) ** [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767) ** [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322) ** [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, sedes administrationis) ** [[Rötgesbüttel]] (2280) ** [[Schwülper]] (6814) ** [[Vordorf]] (3180) * [[Terra Boldecensis (commune generale)|Terra Boldecensis]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boldecker Land'') commune generale (9839) ** [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'') (1088) ** [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'') (941) ** [[Iembka]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'') (1959) ** [[Osloß]] (1906) ** [[Tappenbeck]] (1358) ** [[Weyhausen]] (2587, sedes administrationis) * [[Wesendorf (commune generale)|Wesendorf]] commune generale (14.090) ** [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'') (1862) ** [[Schönewörde]] (900) ** [[Ummern]] (1545) ** [[Wagenhoff]] (1130) ** [[Wahrenholz]] (3655) ** [[Wesendorf]] (4998, sedes administrationis) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Landkreis Gifhorn|Circulum Gifhornensem}} * [http://www.gifhorn.de/ Pagina interretialis circuli Gifhornensis] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Circulus Gifhornensis}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] hse48fc8x9ks3s0mlgdbpx1ldr65xo8 3988709 3988690 2026-09-17T02:06:00Z Cyprianus Marcus 66550 3988709 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in GF.svg|300px|right|Communia in circulo Gifhornensi]] '''Circulus Gifhornensis'''<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landkreis Gifhorn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Gifhorn''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> est. == Historia == Fines circuli saepe mutatae sunt, primo anno [[1932]], cum agri circuli Isenhagi in australi siti adderentur. Anno [[1950]] urbs [[Wolfsburg]] e circulo emancipata est. Anno [[1972]] inter alia et urbs Fallersleben, nunc ad Wolfsburg pertinens circulo dempta est. Communia [[Ummern]] et [[Parsau]] autem eodem tempore ad circulum Gifhornensem addita sunt. [[Diddersa]] anno [[1972]] in circulum [[Peine]] incolis protestantibus transmissa anno [[1974]] ad Gifhornensem circulum rediit. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'') urbs et caput circuli (41.555 incolae) * [[Sassenburg]] (10.940) * [[Wittingen]] oppidum (11.603) * [[Broma (commune generale)|Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') commune generale (15.388) ** [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'') (897) ** [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brome''; quoque [[Saxonice]] ''Brom'') (3220, sedes administrationis et oppidum) ** [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'') (1638) ** [[Parsau]] (1842) ** [[Rühen]] (4891) ** [[Tiddische]] (1285) ** [[Tülau]] (1515) * [[Honengesbuthele (commune generale)|Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') commune generale (9353 incolae) ** [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'') (4298, sedes administrationis) ** [[Obernholz]] (909) ** [[Sprakensehl]] (1295) ** [[Steinhorst (Saxonia Inferior)|Steinhorst]] (1338) ** [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'') (1513) * [[Ysinibutle (commune generale)|Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') commune generale (15.270) ** [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'') (5056) ** [[Ribbesbüttel]] (2119) ** [[Wasbüttel]] (1863) ** [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'') (6232, sedes administrationis) * [[Meinersa (commune generale)|Meinersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune generale (20.516) ** [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509) ** [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274) ** [[Meinersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') (8130, sedes administrationis) ** [[Müden (Alara)]] (5603) * [[Papenteicum (commune generale)|Papenteicum]]<ref name="-icum">Germanica toponyma cum terminatione ''-ich, -ick, -ig'' et ''-ik'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''].</ref> ([[Theodisce]] ''Papenteich''; [[Saxonice]] ''Popendiek'') commune generale (23.556) ** [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767) ** [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322) ** [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, sedes administrationis) ** [[Rötgesbüttel]] (2280) ** [[Schwülper]] (6814) ** [[Vordorf]] (3180) * [[Terra Boldecensis (commune generale)|Terra Boldecensis]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boldecker Land'') commune generale (9839) ** [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'') (1088) ** [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'') (941) ** [[Iembka]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'') (1959) ** [[Osloß]] (1906) ** [[Tappenbeck]] (1358) ** [[Weyhausen]] (2587, sedes administrationis) * [[Wesendorf (commune generale)|Wesendorf]] commune generale (14.090) ** [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'') (1862) ** [[Schönewörde]] (900) ** [[Ummern]] (1545) ** [[Wagenhoff]] (1130) ** [[Wahrenholz]] (3655) ** [[Wesendorf]] (4998, sedes administrationis) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Landkreis Gifhorn|Circulum Gifhornensem}} * [http://www.gifhorn.de/ Pagina interretialis circuli Gifhornensis] {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Circulus Gifhornensis}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 69i5c1fr9s2icysbo4ge3ncmwe8kndl 0 179970 3988680 3987343 2026-09-17T01:20:41Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meinersen (commune generale)]] ad [[Meinersa (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3987343 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Meinersen''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] est. Ad Meinersen communia [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509 incolae), [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274), [[Meinersen]] (8130, id est sedes administrationis), [[Müden (Alara)]] (5603) pertinent. == Historia == Commune generale Meinersen anno [[1974]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.sg-meinersen.de/ Pagina Communis generalis Meinersen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1974]] 0tcuammiazjniah5s35jvoox67d2pii 3988683 3988680 2026-09-17T01:23:37Z Cyprianus Marcus 66550 3988683 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Meinersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Ad Meinersam communia [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509 incolae), [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274), [Meinersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') (8130, id est sedes administrationis), [[Müden (Alara)]] (5603) pertinent. == Historia == Commune generale Meinersa anno [[1974]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.sg-meinersen.de/ Pagina Communis generalis Meinersae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1974]] tm8nzm7i7zvwe52u0haethtzdf4znj1 3988684 3988683 2026-09-17T01:25:10Z Cyprianus Marcus 66550 3988684 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Meinersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Ad Meinersam communia [[Hillersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') (2509 incolae), [[Leiferda]]<ref name="-e"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') (4274), [[Meinersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') (8130, id est sedes administrationis), [[Müden (Alara)]] (5603) pertinent. == Historia == Commune generale Meinersa anno [[1974]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.sg-meinersen.de/ Pagina Communis generalis Meinersae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1974]] e7r4hwzpjdwms5gmfp5eag5q2gul0zo 0 180061 3988626 3984495 2026-09-16T21:00:25Z Cyprianus Marcus 66550 3988626 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Papenteich''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] est. Ad Papenteich communia [[Adenebutla]] ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767 incolae), [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322), [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, quod sedes administrationis est), [[Rötgesbüttel]] (2280), [[Schwülper]] (6814) atque [[Vordorf]] (3180) pertinent. == Historia == Commune generale Papenteich anno [[1970]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. Sed iam medio aevo fuit comitatus nomine ''poppendyk''. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.papenteich.de/ Pagina Communis generalis Papenteich] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1970]] agjcjyyy6e7cvb79ez3xva9yagz2dqy 3988697 3988626 2026-09-17T01:45:16Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Papenteich (commune generale)]] ad [[Papenteicum (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988626 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Papenteich''' commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] est. Ad Papenteich communia [[Adenebutla]] ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767 incolae), [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322), [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, quod sedes administrationis est), [[Rötgesbüttel]] (2280), [[Schwülper]] (6814) atque [[Vordorf]] (3180) pertinent. == Historia == Commune generale Papenteich anno [[1970]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. Sed iam medio aevo fuit comitatus nomine ''poppendyk''. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.papenteich.de/ Pagina Communis generalis Papenteich] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1970]] agjcjyyy6e7cvb79ez3xva9yagz2dqy 3988701 3988697 2026-09-17T01:53:25Z Cyprianus Marcus 66550 3988701 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Papenteicum'''<ref name="-icum">Germanica toponyma cum terminatione ''-ich, -ick, -ig'' et ''-ik'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Papenteich''; [[Saxonice]] ''Popendiek'')</small> commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Ad Papenteicum communia [[Adenebutla]] ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767 incolae), [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322), [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, quod sedes administrationis est), [[Rötgesbüttel]] (2280), [[Schwülper]] (6814) atque [[Vordorf]] (3180) pertinent. == Historia == Commune generale Papenteicum anno [[1970]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. Sed iam medio aevo fuit comitatus nomine ''poppendyk''. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.papenteich.de/ Pagina Communis generalis Papenteici] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1970]] 8ak0aagh14w0knk0vu2cgnd5forteia 3988702 3988701 2026-09-17T01:53:50Z Cyprianus Marcus 66550 3988702 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Papenteicum'''<ref name="-icum">Germanica toponyma cum terminatione ''-ich, -ick, -ig'' et ''-ik'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''].</ref> ([[Theodisce]] ''Papenteich''; [[Saxonice]] ''Popendiek'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Ad Papenteicum communia [[Adenebutla]] ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'') (1767 incolae), [[Diddersa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') (1322), [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') (8193, quod sedes administrationis est), [[Rötgesbüttel]] (2280), [[Schwülper]] (6814) atque [[Vordorf]] (3180) pertinent. == Historia == Commune generale Papenteicum anno [[1970]] a communibus supra dictis conditum est, ut administratio communium melior fieret. Sed iam medio aevo fuit comitatus nomine ''poppendyk''. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.papenteich.de/ Pagina Communis generalis Papenteici] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1970]] 3hkbhmrkpd7ckgdm5shq1fd63vry81n 0 181953 3988685 3984949 2026-09-17T01:26:51Z Cyprianus Marcus 66550 3988685 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hillersa'''<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Hillersa ab anno [[1974]] pars communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici [[Locus Nuclearis Hillersa]]<ref name="Kernort">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Kern?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Kern'' Latino adiectivo "nuclearis-e"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Ort?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-ort'' Latino nomine ''locus-i''] vertitur.</ref><ref name="-e"/> (Theodisce ''Kernort Hillerse'') atque [[Volksa]]<ref name="-e"/> (Theodisce ''Volkse'') pertinet. == Historia == Hillersa anno [[1054]] primo in actis descripta est<ref>[https://web.archive.org/web/20160308034908/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=122&topmenu=107 Pagina communis generalis Meinersae]</ref>. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Hillersa pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Hillersa pars communis generalis Meinersae est. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Hillerse|Hillersam}} * [https://web.archive.org/web/20160308034908/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=122&topmenu=107 Pagina communis generalis Meinersae de communi Hillersa] * [http://www.hillerse.de Pagina officialis communis Hillersae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] t0tgfe9tphc9p04hy4dh9epavfnh2lt 0 182073 3988688 3987342 2026-09-17T01:29:04Z Cyprianus Marcus 66550 3988688 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Leiferda'''<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Leiferda ab anno [[1974]] pars communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici [[Colonia Stationis Ferriviariae Leiferdensis]]<ref name="Colonia Stationis Ferriviariae Leiferdensis">[https://m.dict.cc/deutsch-latein/Bahnhof.html?utm Theodiscum toponymicum genetivum praefixum ''Bahnhofs-'' Latino syntagmate casu genetivo "Stationis Ferriviae"]; [https://m.dict.cc/deutsch-latein/Siedlung.html?utm Theodiscum suffixum ''-siedlung'' Latino nomine "colonia-ae" (f.)] et Theodisca toponymica appositio ''Leiferde'' Latino gentilicio "Leiferdensis-e", ad Leiferdam referente, vertitur.</ref> (Theodisce ''Leiferde Bahnhofssiedlung''), [[Dalldorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Dalldorf'') et [[Locus Nuclearis Leiferda]]<ref name="Kernort">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Kern?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Kern'' Latino adiectivo "nuclearis-e"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Ort?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-ort'' Latino nomine ''locus-i''] vertitur.</ref><ref name="-e"/> (Theodisce ''Kernort Leiferde'') pertinent. == Historia == Leiferda initio saeculi 13 primo in actis descripta est<ref>[https://web.archive.org/web/20140104222044/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=112&topmenu=112 Pagina communis generalis Leiferde]</ref>. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Leiferda pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Leiferda pars communis generalis Meinersae est. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Leiferde|Leiferdam}} * [https://web.archive.org/web/20140104222044/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=112&topmenu=112 Pagina communis generalis Meinersae de communi Leiferda] * [https://web.archive.org/web/19991128153717/http://leiferde.de/ Pagina officialis communis Leiferdae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] em31b84mu2i7hgci7hb86uu1y6f0akf 0 182117 3988632 3722259 2026-09-16T21:31:15Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meinersen]] ad [[Meinersa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3722259 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Amtsschreiberhaus Meinersen IMG 9041.JPG|thumb|left|Administratio communis generalis Meinersen]] '''Meinersen''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] est. Meinersen ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Meinersen (commune generale)|Meinersen]] est. Ad commune etiam vici Ahnsen (1314 incolae), Böckelse (183), Villa Hardesse (12), Höfen (74), Hünenberg (34), Ohof (762), Päse (503), Seershausen (1622), Siedersdamm (6) atque Warmse (44) pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Merian Meinsersen.png|thumb|left|Meinersen anno 1654]] Meinersen anno [[1147]] primo in actis descriptum est. Fuit ab anno [[1292]] pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Meinersen pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Meinersen sedes administrationis communis generalis Meinersen est. == Nexus externi == {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20140104213228/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=113&topmenu=113 Pagina communis generalis Meinersen de communi Meinersen] * [http://www.meinersen.de Pagina officialis communis Meinersen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 7ccm2bmtrndz2hilzzhf2b1ouj4xrcf 3988636 3988632 2026-09-16T21:45:08Z Cyprianus Marcus 66550 3988636 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Amtsschreiberhaus Meinersen IMG 9041.JPG|thumb|left|Administratio communis generalis Meinersae.]] '''Meinersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Meinersa ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici [[Ahnsen]] (Theodisce ''Ahnsen'') (1314 incolae), [[]] (Theodisce ''Böckelse'') (183), [[]] (Theodisce ''Hauptort Meinersen'') (4145), [[]] (Theodisce ''Gutshof Hardesse'') (12), [[]] (Theodisce ''Höfen'') (74), [[]] (Theodisce ''Hünenberg'') (34), [[]] (Theodisce ''Ohof'') (762), [[]] (Theodisce ''Päse'') (503), [[]] (Theodisce ''Seershausen'') (1622), [[]] (Theodisce ''Siedersdamm'') (6) atque [[]] (Theodisce ''Warmse'') (44) pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Merian Meinsersen.png|thumb|left|Meinersa anno 1654.]] Meinersa anno [[1147]] primo in actis descripta est. Fuit ab anno [[1292]] pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Meinersa pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Meinersa sedes administrationis communis generalis Meinersae est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Meinersen|Meinersam}} * [https://web.archive.org/web/20140104213228/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=113&topmenu=113 Pagina communis generalis Meinersae de communi Meinersa] * [http://www.meinersen.de Pagina officialis communis Meinersen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 3ckp765p4c8dscyquqbdogiiiiquafo 3988674 3988636 2026-09-17T01:17:19Z Cyprianus Marcus 66550 3988674 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Amtsschreiberhaus Meinersen IMG 9041.JPG|thumb|left|Administratio communis generalis Meinersae.]] '''Meinersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Meinersa ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici [[Ahnsa]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Ahnsen'') (1314 incolae), [[Bockelsa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Böckelse'') (183), [[Locus Principalis Meinersa]]<ref name="Hauptort">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Ort?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-ort'' Latino substantivo "locus-i"] et [https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13978/?utm Theodiscum vocabulum ''Gutshof'' Latino "praedium-i"] vertitur.</ref> (Theodisce ''Hauptort Meinersen'') (4145), [[Hofa (Meinersa)|Hofa]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Höfen'') (74), [[Hunenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hünenberg'') (34), [[Ohofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> (Theodisce ''Ohof'') (762), [[Pasa (Meinersa)|Pasa]]<ref name="-e"/> (Theodisce ''Päse'') (503), [[Praedium Hardessense]]<ref name="Gutshof">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Haupt?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Haupt-'' Latino adiectivo "principalis-e"] vertitur.</ref><ref name="Hardessensis-e">Latinum gentilicium "Hardessensis-e" Theodiscum toponymum ''Hardesse'' vertit.</ref> (Theodisce ''Gutshof Hardesse'') (12), [[Siradisson]]<ref name="Siradisson">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B78-D/NOB%20I%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20und%20der%20Stadt%20Hannover.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB I Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover''], ubi dicitur "(...) ''in pago Flutwidde in prefectura Thammonis: Alenhusen, Eddinkhusen, Scelhusen, Wendelingeroth, Hardeshem, Utisson, Siradisson, Schoplica, Waditlagu'' (...)".</ref> (Theodisce ''Seershausen'') (1622), [[Siedersdamum]]<ref name="-amm">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-am'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-amum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-a''' : -''amum'' (...)". Hoc casu, Theodiscum suffixum ''-damm'' variatio Germanici suffixi ''-dam''; cui igitur variationi latinizans terminatio ''-amum'' applicatur </ref> (Theodisce ''Siedersdamm'') (6) atque [[Warmsa]]<ref name="-e"/> (Theodisce ''Warmse'') (44) pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Merian Meinsersen.png|thumb|left|Meinersa anno 1654.]] Meinersa anno [[1147]] primo in actis descripta est. Fuit ab anno [[1292]] pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Meinersa pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Meinersa sedes administrationis communis generalis Meinersae est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Meinersen|Meinersam}} * [https://web.archive.org/web/20140104213228/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=113&topmenu=113 Pagina communis generalis Meinersae de communi Meinersa] * [http://www.meinersen.de Pagina officialis communis Meinersen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 1qg18n1knd8e5fuge3bx94gtlcqhnm5 3988675 3988674 2026-09-17T01:18:40Z Cyprianus Marcus 66550 3988675 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Amtsschreiberhaus Meinersen IMG 9041.JPG|thumb|left|Administratio communis generalis Meinersae.]] '''Meinersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Meinersa ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici [[Ahnsa]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Ahnsen'') (1314 incolae), [[Bockelsa]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Böckelse'') (183), [[Locus Principalis Meinersa]]<ref name="Hauptort">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Ort?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-ort'' Latino substantivo "locus-i"] et [https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13978/?utm Theodiscum vocabulum ''Gutshof'' Latino "praedium-i"] vertitur.</ref><ref name="-a"/> (Theodisce ''Hauptort Meinersen'') (4145), [[Hofa (Meinersa)|Hofa]]<ref name="-a"/> (Theodisce ''Höfen'') (74), [[Hunenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Hünenberg'') (34), [[Ohofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> (Theodisce ''Ohof'') (762), [[Pasa (Meinersa)|Pasa]]<ref name="-e"/> (Theodisce ''Päse'') (503), [[Praedium Hardessense]]<ref name="Gutshof">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Haupt?wb=gross&nr=3 Theodiscum praefixum ''Haupt-'' Latino adiectivo "principalis-e"] vertitur.</ref><ref name="Hardessensis-e">Latinum gentilicium "Hardessensis-e" Theodiscum toponymum ''Hardesse'' vertit.</ref> (Theodisce ''Gutshof Hardesse'') (12), [[Siradisson]]<ref name="Siradisson">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B78-D/NOB%20I%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20und%20der%20Stadt%20Hannover.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB I Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover''], ubi dicitur "(...) ''in pago Flutwidde in prefectura Thammonis: Alenhusen, Eddinkhusen, Scelhusen, Wendelingeroth, Hardeshem, Utisson, Siradisson, Schoplica, Waditlagu'' (...)".</ref> (Theodisce ''Seershausen'') (1622), [[Siedersdamum]]<ref name="-amm">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-am'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-amum-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-a''' : -''amum'' (...)". Hoc casu, Theodiscum suffixum ''-damm'' variatio Germanici suffixi ''-dam''; cui igitur variationi latinizans terminatio ''-amum'' applicatur </ref> (Theodisce ''Siedersdamm'') (6) atque [[Warmsa]]<ref name="-e"/> (Theodisce ''Warmse'') (44) pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Merian Meinsersen.png|thumb|left|Meinersa anno 1654.]] Meinersa anno [[1147]] primo in actis descripta est. Fuit ab anno [[1292]] pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Meinersa pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] Meinersa sedes administrationis communis generalis Meinersae est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Meinersen|Meinersam}} * [https://web.archive.org/web/20140104213228/http://www.sg-meinersen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=113&topmenu=113 Pagina communis generalis Meinersae de communi Meinersa] * [http://www.meinersen.de Pagina officialis communis Meinersen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] q11rwanubqktecfay9erpo60ee7ykby 0 182282 3988686 3961261 2026-09-17T01:28:00Z Cyprianus Marcus 66550 3988686 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Müden (Alara)''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] est. Müden ab anno [[1974]] pars communis generalis [[Meinersa (commune generale)|Meinersae]] est. Ad commune etiam vici Bokelberge, Brenneckenbrück, Dieckhorst, Ettenbüttel, Flettmar, Gerstenbüttel, Gilde atque Hahnenhorn pertinent. == Historia == [[Fasciculus:Müden Kirche.jpg|thumb|left|Ecclesia Sancti Petri]] Müden anno [[1022]] primo in actis descriptum est, cum ad [[Dioecesis Hildesiensis|Dioecesin Hildesiensem]] pertinuit. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Müden pars Saxoniae Inferiori, ab anno [[1974]] pars communis generalis Meinersae est. == Nexus externi == {{commonscat|Müden (Aller)|Müden (Alara)}} * [https://web.archive.org/web/20131223090447/http://mueden-aller.de/ Pagina communis generalis Meinersae de commune Müden] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Mueden Alara}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] 4ptgt3p7gdgjs8im18ue742rrs5asyo 0 182285 3988704 3979318 2026-09-17T01:57:24Z Cyprianus Marcus 66550 3988704 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Adenebutla'''<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> seu '''Adenbutlium'''<ref name="M">Müller, J. A. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis: De ecclesiis et parochiis ditionis Gifhornensis et Papenteichianae''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> seu '''Adenbutlum'''<ref name="M"/> (Theodisce ''Adenbüttel'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] est. Adenebutla ab anno [[1974]] pars communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. Ad commune etiam vicus [[Villa Radulfi]]<ref name="Mei">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> (Theodisce ''Rolfsbüttel'') pertinet. == Historia == Adenebutla anno [[1226]] primo in actis descripta est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupata est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Adenebutla pars Saxoniae Inferioris, ab anno [[1970]] pars communis generalis Papenteici est. Anno [[1974]] [[Villa Radulfi]]<ref name="Mei">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> (Theodisce ''Rolfsbüttel'') cum Adenebutla coniuncta est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20120722051300/http://papenteich.de/staticsite/staticsite.php?menuid=98&topmenu=27&keepmenu=inactive Pagina communis generalis Papenteici de communi Adenebutla] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Adenbuettel}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] exvg75l3delm36hmjs9wignajuhjh4k 0 182673 3988703 3984951 2026-09-17T01:55:28Z Cyprianus Marcus 66550 3988703 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Diddersa'''<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] est. Diddersa ab anno [[1981]] pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]] et communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. == Historia == Diddersa circa annum [[780]] nomine ''Tideshusen'' primo in actis descriptum est. Tum ad [[Fuldense coenobium]] pertinuit. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Diddersa pars Saxoniae Inferioris, annis [[1974]] - [[1981]] ad [[Circulus Peine|Circulum Peine]] pertinebat, sed tum, cum cives hoc flagitarent, iterum ad Gifhornensem revertebat. Nunc pars communis generalis Papenteici est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Didderse|Diddersam}} * [https://web.archive.org/web/20120722051715/http://papenteich.de/staticsite/staticsite.php?menuid=99&topmenu=27&keepmenu=inactive Pagina communis generalis Papenteici de communi Diddersa scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 8]] r9m37neudj4w7i6w80o1r7rp27kks4s 0 182688 3988600 3505605 2026-09-16T19:55:31Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meine]] ad [[Meynum]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3505605 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Meine Skulptur Rübenbauern.jpg|thumb|left|[[Statua]] [[agricola]]rum Meine.]] '''Meine''' est [[commune]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]], quae ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Papenteich (commune generale)|Papenteich]] est. Ad commune etiam vici Abbesbüttel, Bechtsbüttel, Wedelheine, Wedesbüttel, Grassel, Gravenhorst, atque Ohnhorst pertinent. == Historia == Meine anno [[1007]] nomine ''Meynum'' primum in actis descriptum est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]]-[[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Meynum pars Saxoniae Inferioris, ab anno [[1970]] sedes administrationis communis generalis Papenteich est. Anno [[1974]] vici supra dicti ad Meine accesserunt. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.gemeinde-meine.de/ Pagina communis Meine] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 11]] 1zawcz4jvlmrjejaytqs12la5zwx4ez 3988624 3988600 2026-09-16T20:58:20Z Cyprianus Marcus 66550 3988624 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Meine Skulptur Rübenbauern.jpg|thumb|left|[[Statua]] [[agricola]]rum Meyni.]] '''Meynum'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') est [[commune]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]], quae ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Papenteich (commune generale)|Papenteich]] est. Ad commune etiam vici [[Abbesbutle]]<ref name="-butle">Germanica toponyma cum suffixo ''-büttel'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-butle-is" n. aut "-butle" n. indeclinabili, quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Watenbutle]] (Theodisce ''Watenbüttel'') apud [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2263/NOB%20IX%20Stadt%20Braunschweig.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB IX Stadt Braunschweig''], ubi dicitur "(...) ''villam Watenbutle'' (...)"; [[Adenebutle]] (Theodisce ''Adenbüttel'') apud [https://www.wikiwand.com/de/Adenb%C3%BCttel ''Wikiwand''], ubi dicitur "(...) curiam unam Adenebutle et unum mansum Bocsele (...)"; [[Herikesgebutle]] (Theodisce ''Harxbüttel'') apud [https://www.braunschweig.de/leben/stadtportraet/stadtteile/gruendungen.php?utm ''Leben in Braunschweig''], ubi dicitur "(...) '''Harxbüttel''' - erstmals 1007 als "Herikesgebutle" in einer Urkunde von König Heinrich II. erwähnt (...)"; [[Wulferesbutle]] (Theodisce ''Wolfenbüttel'') apud [https://www.wolfenbuettel.de/kultursommer/Stadtleben/Die-Stadt/Stadtgeschichte/?utm ''Stadt Wolfenbüttel''], ubi dicitur "(...) Die erste urkundliche Erwähnung war im Jahr 1118 als „Wulferesbutle (...)".</ref> (Theodisce ''Abbesbüttel''), [[Bechtsbutle]]<ref name="-butle"/> (Theodisce ''Bechtsbüttel''), [[Meynum (locus nuclearis)|Meynum]]<ref name="Graesse"/> (Theodisce ''Meine''), [[Wedelheina]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Wedelheine''), [[Witildbutile]]<ref name="Witildbutile">Vide [https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/0/083467%2B0001.pdf?utm ''www.mgh-bibliothek.de''], ubi dicitur "(...) ''in pago Demingon, in prefectura Lindolfi comitis: Biscopeshusen, Witildbutile, Mainum'' (...)".</ref> (Theodisce ''Wedesbüttel''), [[Grassel]] (Theodisce ''Grassel''), [[Gravenhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> (Theodisce ''Gravenhorst'') atque [[Ohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> (Theodisce ''Ohnhorst'') pertinent. == Historia == Meynum anno [[1007]] primum in actis descriptum est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]]-[[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Meynum pars Saxoniae Inferioris, ab anno [[1970]] sedes administrationis communis generalis Papenteich est. Anno [[1974]] vici supra dicti ad Meynum accesserunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Meine|Meynum}} * [http://www.gemeinde-meine.de/ Pagina communis Meyni] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 11]] bgo0spb9f6wd79fczy9783ltqsu178r 3988708 3988624 2026-09-17T02:01:36Z Cyprianus Marcus 66550 3988708 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Meine Skulptur Rübenbauern.jpg|thumb|left|[[Statua]] [[agricola]]rum Meyni.]] '''Meynum'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'') est [[commune]] [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Gifhornensis|Circuli Gifhornensis]], quae ab anno [[1974]] sedes administrationis communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. Ad commune etiam vici [[Abbesbutle]]<ref name="-butle">Germanica toponyma cum suffixo ''-büttel'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-butle-is" n. aut "-butle" n. indeclinabili, quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Watenbutle]] (Theodisce ''Watenbüttel'') apud [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2263/NOB%20IX%20Stadt%20Braunschweig.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB IX Stadt Braunschweig''], ubi dicitur "(...) ''villam Watenbutle'' (...)"; [[Adenebutle]] (Theodisce ''Adenbüttel'') apud [https://www.wikiwand.com/de/Adenb%C3%BCttel ''Wikiwand''], ubi dicitur "(...) curiam unam Adenebutle et unum mansum Bocsele (...)"; [[Herikesgebutle]] (Theodisce ''Harxbüttel'') apud [https://www.braunschweig.de/leben/stadtportraet/stadtteile/gruendungen.php?utm ''Leben in Braunschweig''], ubi dicitur "(...) '''Harxbüttel''' - erstmals 1007 als "Herikesgebutle" in einer Urkunde von König Heinrich II. erwähnt (...)"; [[Wulferesbutle]] (Theodisce ''Wolfenbüttel'') apud [https://www.wolfenbuettel.de/kultursommer/Stadtleben/Die-Stadt/Stadtgeschichte/?utm ''Stadt Wolfenbüttel''], ubi dicitur "(...) Die erste urkundliche Erwähnung war im Jahr 1118 als „Wulferesbutle (...)".</ref> (Theodisce ''Abbesbüttel''), [[Bechtsbutle]]<ref name="-butle"/> (Theodisce ''Bechtsbüttel''), [[Meynum (locus nuclearis)|Meynum]]<ref name="Graesse"/> (Theodisce ''Meine''), [[Wedelheina]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Wedelheine''), [[Witildbutile]]<ref name="Witildbutile">Vide [https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/0/083467%2B0001.pdf?utm ''www.mgh-bibliothek.de''], ubi dicitur "(...) ''in pago Demingon, in prefectura Lindolfi comitis: Biscopeshusen, Witildbutile, Mainum'' (...)".</ref> (Theodisce ''Wedesbüttel''), [[Grassel]] (Theodisce ''Grassel''), [[Gravenhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> (Theodisce ''Gravenhorst'') atque [[Ohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> (Theodisce ''Ohnhorst'') pertinent. == Historia == Meynum anno [[1007]] primum in actis descriptum est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]]-[[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhornensem pertinet. Ab anno [[1946]] Meynum pars Saxoniae Inferioris, ab anno [[1970]] sedes administrationis communis generalis Papenteici est. Anno [[1974]] vici supra dicti ad Meynum accesserunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Meine|Meynum}} * [http://www.gemeinde-meine.de/ Pagina communis Meyni] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 11]] 23tyd17s4raa9t77ogsx10mv5exeaa1 0 183441 3988705 3505606 2026-09-17T01:58:06Z Cyprianus Marcus 66550 3988705 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Rötgesbüttel''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] est. Rötgesbüttel pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] et ab anno [[1970]] communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. == Historia == [[Fasciculus:Rötgesbüttel Kirche und Denkmal.jpg|thumb|left|Ecclesia et monumentum Bellorum Orbis Terrarum Rötgesbüttel]] Rötgesbüttel circa annum [[1226]] nomine ''Rotlekesbutle'' primo in actis descriptum est. Tum ad [[Fuldense coenobium]] pertinuit. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Rötgesbüttel pars Saxoniae Inferioris est. == Nexus externi == {{commonscat}} {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Roetgesbuettel}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] 0dfhp0hcind20xq9qzy4cfn2dfzzrc3 0 183568 3988707 3505607 2026-09-17T01:59:54Z Cyprianus Marcus 66550 3988707 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Schwülper''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] est. Schwülper pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] et ab anno [[1970]] communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. Ad Schwülper vici Groß Schwülper, Klein Schwülper (cum vicis Rothemühle atque Hülperode, Lagesbüttel et Walle pertinent. == Historia == Schwülper circa annum [[1000]] nomine ''Suilbore'' primo in actis descriptum est. Tum ad [[Fuldense coenobium]] pertinuit. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Schwülper pars Saxoniae Inferioris est. Die [[1 Martii]] [[1974]] vici supra dicti ad novum commune coniuncti sunt. == Nexus externi == {{commonscat}} {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Schwuelper}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] 1p3ceog7sznp5bn6ei5pkopd9cypbp5 0 183569 3988706 3505608 2026-09-17T01:58:58Z Cyprianus Marcus 66550 3988706 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Vordorf''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] est. Vordorf pars [[Circulus Gifhorn|Circuli Gifhorn]] et ab anno [[1970]] communis generalis [[Papenteicum (commune generale)|Papenteici]] est. Ad Vordorf vici Eickhorst, Rethen atque ipse Vordorf pertinent. == Historia == Eickhorst anno [[1007]], Vordorf [[1022]] et Rethen [[1031]] primo in actis descripta sunt. Tum ad [[Fuldense coenobium]] pertinuit. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Ab anno [[1933]] ad circulum Gifhorn pertinet. Ab anno [[1946]] Vordorf pars Saxoniae Inferioris est. Die [[1 Martii]] [[1974]] vici supra dicti ad novum commune coniuncti sunt. == Nexus externi == {{commonscat}} {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 10]] 88nfm6tstwv6gl374pivifpzebf7p5t 0 191041 3988596 3988003 2026-09-16T19:34:30Z Cyprianus Marcus 66550 3988596 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LG.svg|300px|right|Communia in circulo Luneburgensi]] '''Circulus Luneburgensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Lümborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lüneburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Luneburgum]] est. == Historia == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus est, anno [[1929]] circulus pristinus Leopolitanus<ref name="Ebel 1960"/> Leneburgo adiunctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Luneburgensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> ([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'') (10.288 incolae) * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> ([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'') (9.532) * [[Luneburgum]] urbs (70.438) * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> ([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'') (4.830) * [[Amelinghusium (commune generale)|Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746"/> ([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'') (8.259) ** [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746"/> ([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'') (3.962) ** [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> ([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'') (1.156) ** [[Oldendorf (Luya)|Oldendorf]] (985) ** [[Rehlingen]] (712) ** [[Soderstorf]] (1.444) * [[Bardenuvicum (commune generale)|Bardenuvicum]] ([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'') (16.584) ** [[Bardenuvicum]] ([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'') (sedes administrationis et oppidum, 6.473) ** [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'') (1.828) ** [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'') (1.953) ** [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'') (662) ** [[Radbruch]] (1.970) ** [[Vögelsen]] (2.255) ** [[Wittorf]] (1.443) * [[Dalenburgum (commune generale)|Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'') (6.150) ** [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'') (393) ** [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'') (599) ** [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024"/> ([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'') (sedes administrationis et oppidum, 3351) ** [[Nahrendorf]] (1.236) ** [[Tosterglope]] (571) * [[Gellersa (commune generale)|Gellersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Gellersen''; [[Saxonice]] ''Gellsen'') (12.849) ** [[Kirchgellersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'') (2.279) ** [[Reppenstedt]] (sedes administrationis, 7.210) ** [[Südergellersen]] (1.602) ** [[Westergellersen]] (1758) * [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenavia]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ilmenau'') (10.486) ** [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> ([[Theodisce]] ''Barnstedt'') (747) ** [[Embsa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'') (2.630) ** [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> (3.736) ** [[Melbeck]] (sedes administrationis, 3.373) * [[Ostheide (commune generale)|Ostheide]] (10.178) ** [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> ([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'') (sedes administrationis, 2.418) ** [[Neetze]] (2.583) ** [[Reinstorf]] (1.290) ** [[Thomasburg]] (1.291) ** [[Vastorf]] (815) ** [[Wendisch Evern]] (1.781) * [[Scharnebeck (commune generale)|Scharnebeck]] (15.091) ** [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'') (1.610) ** [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'') (3.319) ** [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'') (1.017) ** [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'') (912) ** [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'') (2.408) ** [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'') (624) ** [[Rullstorf]] (1.880) ** [[Scharnebeck]] (sedes administrationis, 3.321) ==Notae== <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Luneburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] mdfhkis4jca2ssf0dq3o89st9b04150 3988776 3988596 2026-09-17T11:50:23Z Cyprianus Marcus 66550 3988776 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in LG.svg|300px|right|Communia in circulo Luneburgensi]] '''Circulus Luneburgensis'''<ref>Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Lümborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Lüneburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Luneburgum]] est. == Historia == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto ducatu a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus conditus est, anno [[1929]] circulus pristinus Leopolitanus<ref name="Ebel 1960"/> Leneburgo adiunctus est. Ab anno [[1946]] Circulus Luneburgensis pars Saxoniae Inferioris est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> ([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'') (10.288 incolae) * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> ([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'') (9.532) * [[Luneburgum]] urbs (70.438) * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> ([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'') (4.830) * [[Amelinghusium (commune generale)|Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746"/> ([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'') (8.259) ** [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746"/> ([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'') (3.962) ** [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> ([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'') (1.156) ** [[Oldendorf (Luya)|Oldendorf]] (985) ** [[Rehlingen]] (712) ** [[Soderstorf]] (1.444) * [[Bardenuvicum (commune generale)|Bardenuvicum]] ([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'') (16.584) ** [[Bardenuvicum]] ([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'') (sedes administrationis et oppidum, 6.473) ** [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'') (1.828) ** [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'') (1.953) ** [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'') (662) ** [[Radbruch]] (1.970) ** [[Vögelsen]] (2.255) ** [[Wittorf]] (1.443) * [[Dalenburgum (commune generale)|Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'') (6.150) ** [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'') (393) ** [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'') (599) ** [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024"/> ([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'') (sedes administrationis et oppidum, 3351) ** [[Nahrendorf]] (1.236) ** [[Tosterglope]] (571) * [[Gellersa (commune generale)|Gellersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Gellersen''; [[Saxonice]] ''Gellsen'') (12.849) ** [[Kirchgellersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'') (2.279) ** [[Reppenstedt]] (sedes administrationis, 7.210) ** [[Südergellersen]] (1.602) ** [[Westergellersen]] (1758) * [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenavia]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ilmenau'') (10.486) ** [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> ([[Theodisce]] ''Barnstedt'') (747) ** [[Embsa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'') (2.630) ** [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> (3.736) ** [[Melbike]]<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'') (sedes administrationis, 3.373) * [[Ostheide (commune generale)|Ostheide]] (10.178) ** [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> ([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'') (sedes administrationis, 2.418) ** [[Neetze]] (2.583) ** [[Reinstorf]] (1.290) ** [[Thomasburg]] (1.291) ** [[Vastorf]] (815) ** [[Wendisch Evern]] (1.781) * [[Scharnebeck (commune generale)|Scharnebeck]] (15.091) ** [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'') (1.610) ** [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'') (3.319) ** [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'') (1.017) ** [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'') (912) ** [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'') (2.408) ** [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'') (624) ** [[Rullstorf]] (1.880) ** [[Scharnebeck]] (sedes administrationis, 3.321) ==Notae== <references /> {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Luneburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] 6chxdm6a83txy3fsa6oq7sidm38h7j1 0 191658 3988595 3983986 2026-09-16T19:31:37Z Cyprianus Marcus 66550 3988595 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Bardenuvicum'''<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> (Germanice: ''Bardowick'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. Ad Bardenuvicum communia [[Bardenuvicum]] (sedes administrationis, 6.473 incolae), [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> (1.828), [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'') (1.953), [[Mechtersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'') (662), [[Radbruch]] (1.970),[[Vögelsen]] (2.255) atque [[Wittorf]] (1.443) pertinent. == Historia == Commune generale Bardenuvicum anno [[1969]] e communibus Bardenuvico, Mechtersa atque Vögelsen conditum est. Anno [[1974]] cetera communia supra dicta accesserunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://samtgemeinde-bardowick.de/ Pagina Communis generalis Bardenovici] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1969]] oeb3hoqlxzgfz1zr2rb30hm469bkjx2 0 192157 3988588 3505659 2026-09-16T19:23:45Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Mechtersen]] ad [[Mechtersa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3505659 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Mechtersen''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. == Historia == [[Fasciculus:Radweg Voegelsen-Mechtersen.jpg|thumb|left|Birotarum via apud Mechtersen]] Die [[21 Maii]] [[1158]] vicus Mechtersen primo in actis descriptus est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Mechtersen ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est et ab anno [[1974]] ad [[Bardenuvicum (commune generale)|Bardenuvicum]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.bardowick.de/desktopdefault.aspx/tabid-2166/4222_read-24659/ Pagina communis generalis Bardenovici de Mechtersen scripta] * [http://www.mechtersen.de/ Pagina communis Mechtersen] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 21de1r7wfo1sdjfn9qj2i1zf769wspd 3988593 3988588 2026-09-16T19:27:45Z Cyprianus Marcus 66550 3988593 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Mechtersa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. == Historia == [[Fasciculus:Radweg Voegelsen-Mechtersen.jpg|thumb|left|Birotarum via Mechtersae.]] Die [[21 Maii]] [[1158]] Mechtersa primo in actis descripta est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Mechtersa ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est et ab anno [[1974]] ad [[Bardenuvicum (commune generale)|Bardenuvicum]] commune generale pertinet. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Mechtersen|Mechtersam}} * [http://www.bardowick.de/desktopdefault.aspx/tabid-2166/4222_read-24659/ Pagina communis generalis Bardenovici de Mechtersa scripta] * [http://www.mechtersen.de/ Pagina communis Mechtersae] [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] q3uwoypigxpe1lguki070siy9ywbcpe 0 192701 3988597 3505661 2026-09-16T19:35:56Z Cyprianus Marcus 66550 3988597 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Vögelsen''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. == Historia == [[Fasciculus:Radweg Voegelsen-Mechtersen.jpg|thumb|left|Via [[birota]]rum a Vögelsen usque ad [[Mechtersa]]m ducens.]] Die [[21 Maii]] [[1158]] vicus Vögelsen primo in actis descriptus est. Fuit postea pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Vögelsen ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est et ab anno [[1974]] ad [[Bardenuvicum (commune generale)|Bardenuvicum]] commune generale pertinet. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.bardowick.de/desktopdefault.aspx/tabid-2166/4222_read-24665/ Pagina communis generalis Bardenovici de Vögelsen scripta] * [http://www.voegelsen.de/ Pagina communis Vögelsen] {{urbs-stipula}} {{DEFAULTSORT:Voegelsen}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 1iqn7g2obu6wdeojlq6w0tict8amp4h 0 196015 3988532 3431627 2026-09-16T14:04:51Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988532 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus: Map commune FR insee code 70066.png|thumb|250px|Betaucourt: communis tabula]] ''' Betaucourt ''' est commune [[Francia|Francicum]] 159 incolarum (anno [[2010]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Arar Superior|Araris Superioris]] in regione [[Liber Comitatus (regio Franciae)|Libero Comitatu]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Araris Superioris]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Betaucourt |Betaucourt }} * [http://www.paysjusseen.org/betaucourt_accueil.htm Betaucourt pagina interretialis] * {{INSEE commune|70066|de=Betaucourt}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Araris Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Araris superioris]] r4gk88ay04h44pf6mh9u81707aqo8kk 3988534 3988532 2026-09-16T14:05:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988534 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus: Map commune FR insee code 70066.png|thumb|250px|Betaucourt: communis tabula]] ''' Betaucourt ''' est commune [[Francia|Francicum]] 181 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Arar Superior|Araris Superioris]] in regione [[Liber Comitatus (regio Franciae)|Libero Comitatu]]. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Araris Superioris]] == Nexus externi == {{CommuniaCat| Betaucourt |Betaucourt }} * [http://www.paysjusseen.org/betaucourt_accueil.htm Betaucourt pagina interretialis] * {{INSEE commune|70066|de=Betaucourt}} {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Araris Superioris]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Araris superioris]] ag0dlihczd12hrhm7sdtg0f07ryene1 0 197864 3988775 3981340 2026-09-17T11:46:11Z Cyprianus Marcus 66550 3988775 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Ilmenavia'''<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> [[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ilmenau'') commune generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. Ad Ilmenaviam communia [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi. </ref> ([[Theodisce]] ''Barnstedt'') (747 incolae), [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> ([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'') (3.736), [[Embsa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'') (2.630) atque [[Melbike]]<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'') (sedes administrationis, 3.373) pertinent. == Historia == Commune generale Ilmenavia anno [[1974]] e communibus supra dictis constitutum est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{Commonscat|Ilmenau in Lüneburg|Ilmenaviam}} * [http://www.samtgemeinde-ilmenau.de/ Pagina Communis generalis Ilmenaviae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1974]] 821m6lv6nbm9w1268ezqhck8x3px6kk 0 198069 3988771 3980153 2026-09-17T11:34:37Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Melbeck]] ad [[Melbike]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980153 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Wassermühle Melbeck.jpg|thumb|left|Molae aquae Melbeck]] '''Melbeck''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. Est pars communis generalis [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenaviae]]. == Historia == Melbeck pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Melbeck ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est et ab anno [[1974]] sedes administrationis [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenaviae]] communis generalis est. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.melbeck.de/ Pagina officialis communis Melbeck] * [https://web.archive.org/web/20150222104914/http://www.samtgemeinde-ilmenau.de/desktopdefault.aspx/tabid-2319/4490_read-22317 Pagina communis generalis Ilmenaviae de Melbeck scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] jxlg3ow40h2lmlgic7qg8laml9316rj 3988773 3988771 2026-09-17T11:40:16Z Cyprianus Marcus 66550 3988773 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Wassermühle Melbeck.jpg|thumb|left|Molae aquae Melbikis.]] '''Melbike'''<ref name="Melbeck">Vide [https://www.samtgemeinde-ilmenau.de/PortalData/10/Resources/historie/dokumente/Orts-_und_Gewaessernamen_im_Landkreis_Lueneburg.pdf?utm ''Orts- und Gewässernamen im Landkreis Lueneburg'']. ubi "(...) Melbeck 1296 in Melbeke. 1300 in villa Melbike. 1303 in villa Melbeke (...)".</ref> seu '''Melbeke'''<ref name="Melbeck"/> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Melbeck'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Luneburgensis|Circuli Luneburgensis]] est. Est pars communis generalis [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenaviae]]. == Historia == Melbike pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Melbike ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris est et ab anno [[1974]] sedes administrationis [[Ilmenavia (commune generale)|Ilmenaviae]] communis generalis est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Melbeck|Melbike}} * [http://www.melbeck.de/ Pagina officialis communis Melbikis] * [https://web.archive.org/web/20150222104914/http://www.samtgemeinde-ilmenau.de/desktopdefault.aspx/tabid-2319/4490_read-22317 Pagina communis generalis Ilmenaviae de Melbiki scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] btlhkohrogagu2b8xp8pe08plityyu5 0 198331 3988528 3988337 2026-09-16T13:41:45Z Andrew Dalby 1084 3988528 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] aut [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]], aut [[Mediolanum|Mediolani]];<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)"; [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (editio 1530) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, cognovit.<ref>''Opus epistolarum'' no. 23 (1488) et alibi</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] educatus est apud aulam [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Trivultius ... nostrae familiae de Angleria ... sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' no. 239 (1502)</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens fortasse Arcimboldi, amicus vel cliens [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae]], coaetanii sui, fratris Galeatii Mariae. Romae cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]]. Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * "[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418 * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] 98rm2ko4mf5r1089bj2nzi8gfon4867 3988564 3988528 2026-09-16T17:02:54Z Andrew Dalby 1084 + 3988564 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] aut [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]], aut [[Mediolanum|Mediolani]];<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)"; [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (editio 1530) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r] et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, patronum suum appellavit.<ref>"optime patrone": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n37/mode/1up f. 4v]</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] educatus est apud aulam [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Est et Io. Iacobus Tri[u]ultius, Gallicarum ductor copiarum, nostrae familiae de Angleria, Triuultia antiquioris, uti ipsemet inquit, sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n142/mode/1up f. 57r]</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens Arcimboldi sed "cliens singularis" [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae Vicecomitis]], coaetanii sui, fratris tam Galeatii Mariae quam Ludovici huius successoris.<ref>"P. M. A. M. Ascanio Vícecomiti, magni Ludouici fratrí, cardinali, patrono singularí": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n39/mode/1up f. 5v]</ref> Sub pontificatu [[Innocentius VIII|Innocentii VIII]] Petrus Martyr secretarius meruit Francisco quodam Nigro, urbis gubernatori, titulo protonotarii apostolici; Ascanium Sfortiam, mox cardinalem creatum, patronum amborum fuisse in epistula confitetur.<ref>''Opus epistolarum'' (editio 1530) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n43/mode/2up f. 38r]</ref> Cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]], cui ("viro singulari doctrina, amico dilecto") postea epistulas nonnullas misit.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n104/mode/1up f. 38r]</ref> Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * "[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418 * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] phtbarwy6n6lqzwo5fqmbomfibzvn1g 3988566 3988564 2026-09-16T17:07:17Z Andrew Dalby 1084 3988566 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] aut [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]], aut [[Mediolanum|Mediolani]];<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)"; [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (editio 1530) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r] et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, patronum suum appellavit.<ref>"optime patrone": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n37/mode/1up f. 4v]</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] educatus est apud aulam [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Est et Io. Iacobus Tri[u]ultius, Gallicarum ductor copiarum, nostrae familiae de Angleria, Triuultia antiquioris, uti ipsemet inquit, sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n142/mode/1up f. 57r]</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens Arcimboldi sed "cliens singularis" [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae Vicecomitis]], coaetanii sui, fratris tam Galeatii Mariae quam Ludovici huius successoris.<ref>"P. M. A. M. Ascanio Vícecomiti, magni Ludouici fratrí, cardinali, patrono singularí": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n39/mode/1up f. 5v]</ref> Sub pontificatu [[Innocentius VIII|Innocentii VIII]] Petrus Martyr secretarius meruit Francisco quodam Nigro, urbis gubernatori, titulo protonotarii apostolici; Ascanium Sfortiam, mox cardinalem creatum, patronum amborum fuisse in epistula confitetur.<ref>''Opus epistolarum'' (editio 1530) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n43/mode/2up f. 38r]</ref> Cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]], cui ("antiquitatis magistro doctissimo", "viro singulari doctrina, amico dilecto") postea epistulas nonnullas misit.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n70/mode/1up ff. 21r], [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n104/mode/1up 38r]</ref> Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * "[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418 * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] sbkpe4mte33vzwmf0938nijg4hlhify 3988571 3988566 2026-09-16T18:16:18Z Andrew Dalby 1084 + 3988571 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]];<ref>"en la villa de Arona, que es en la Ribera de Lago Verbano": sic testamentum, {{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/400/mode/2up p. 401]</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (omnes citationes ad editionem 1530 referunt) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r] et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, patronum suum appellavit.<ref>"optime patrone": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n37/mode/1up f. 4v]</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] nutritus est.<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)" [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> Ibidem educatus est in aula [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Est et Io. Iacobus Tri[u]ultius, Gallicarum ductor copiarum, nostrae familiae de Angleria, Triuultia antiquioris, uti ipsemet inquit, sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n142/mode/1up f. 57r]</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens Arcimboldi sed "cliens singularis" [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae Vicecomitis]], coaetanii sui, fratris tam Galeatii Mariae quam Ludovici huius successoris.<ref>"P. M. A. M. Ascanio Vícecomiti, magni Ludouici fratrí, cardinali, patrono singularí": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n39/mode/1up f. 5v]</ref> Sub pontificatu [[Innocentius VIII|Innocentii VIII]] Petrus Martyr secretarius meruit Francisco quodam Nigro, urbis gubernatori, titulo protonotarii apostolici; Ascanium Sfortiam, mox cardinalem creatum, patronum amborum fuisse in epistula confitetur.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n43/mode/2up f. 38r]</ref> Cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]], cui ("antiquitatis magistro doctissimo", "viro singulari doctrina, amico dilecto") postea epistulas nonnullas misit.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n70/mode/1up ff. 21r], [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n104/mode/1up 38r]</ref> Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * {{ec|id=''Documentos'' (1861)|c="[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418}} * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] s6n0s8rsv10js63bkb1qaoeoqqybqoc 3988586 3988571 2026-09-16T19:14:33Z Andrew Dalby 1084 3988586 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]];<ref>"natural de Milamn, nacido en la villa de Arona, que es en la ribera del lago Verbano, que por su grandeza se dice lago Mayor": sic testamentum, {{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/400/mode/2up p. 401]</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (omnes citationes ad editionem 1530 referunt) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r] et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, patronum suum appellavit.<ref>"optime patrone": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n37/mode/1up f. 4v]</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] nutritus est.<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)" [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> Ibidem educatus est in aula [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Est et Io. Iacobus Tri[u]ultius, Gallicarum ductor copiarum, nostrae familiae de Angleria, Triuultia antiquioris, uti ipsemet inquit, sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n142/mode/1up f. 57r]</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens Arcimboldi necnon [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae Vicecomitis]], coaetanii sui, fratris tam Galeatii Mariae quam Ludovici huius successoris.<ref>"P. M. A. M. Ascanio Vícecomiti, magni Ludouici fratrí, cardinali, patrono singularí": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n39/mode/1up f. 5v]</ref> Sub pontificatu [[Innocentius VIII|Innocentii VIII]] Petrus Martyr secretarius meruit Francisco quodam Nigro, urbis gubernatori, titulo protonotarii apostolici; Ascanium Sfortiam, mox cardinalem creatum, patronum amborum fuisse in epistula confitetur.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n43/mode/2up f. 38r]</ref> Cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]], cui ("antiquitatis magistro doctissimo", "viro singulari doctrina, amico dilecto") postea epistulas nonnullas misit.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n70/mode/1up ff. 21r], [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n104/mode/1up 38r]</ref> Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. Familiaris regum catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]] acceptus est die [[2 Octobris]] [[1492]].<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/398/mode/2up p. 398]</ref> Magister in artibus liberalibus equitum in aula regum catholicorum die [[15 Decembris]] [[1502]] promotus est.<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/398/mode/2up p. 399]</ref> Chronographus (''cronista'') regum catholicorum die [[5 Martii]] [[1520]] creatus est.<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/400/mode/2up p. 400]</ref> [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * {{ec|id=''Documentos'' (1861)|c="[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418}} * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] 9sz92lqx35xgdxovfm86gp0kfxije78 3988602 3988586 2026-09-16T19:59:25Z Andrew Dalby 1084 3988602 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Petrus Martyr ab Angleria'''<ref>"Petrus Martyr ab Angleria": nomen sic in titulo operis ''De orbe novo decades'' scriptum</ref> (natus die [[2 Februarii]] [[1457]] [[Aruna]]e [[Pedemontium|Pedemontii]];<ref>"natural de Milamn, nacido en la villa de Arona, que es en la ribera del lago Verbano, que por su grandeza se dice lago Mayor": sic testamentum, {{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/400/mode/2up p. 401]</ref> mortuus [[Granata (Hispania)|Granatae]] mense Octobri [[1526]]) fuit [[capellanus]] regum Catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragoniae)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]], consiliarius imperatoris [[Carolus V (imperator)|Caroli V]], et [[auctor]] operis historici principalis, Latine compositi, de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e. Quod opus, a principio in forma epistularum et commentationum compositum, anno [[1530]] uno volumine, post auctoris mortem editum est titulo ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]''; textus enim in octo "decadas" dividitur. Decades V et VI patrono [[Aloisius Aragonius|Aloisio Aragonio]] dicantur. Nec praenomen nec cognomen, quod a nativitate habuerit, pro certo habemus. E familia praeclara [[Angleria]]e se natum esse confessus est. Nomini Petro Martyri (aut nativo aut religioso) adiunguntur ergo '''Anglerius''', cognomine aut paterno aut novello, atque '''Mediolanensis''', agnomine municipali.<ref name="Mediolani" /> In epistulis se duplici praenomine ambobusque cognominibus, sed brevissime, superscribere solebat: '''P. M. A. M.'''<ref>''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]]'' (omnes citationes ad editionem 1530 referunt) [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n29/mode/2up f 1r] et passim</ref> Comitem Aronae Ioannem Borromeum "nostrae familiae benefactor[em]", argentarium Mediolanensem, patronum suum appellavit.<ref>"optime patrone": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n37/mode/1up f. 4v]</ref> [[Mediolanum|Mediolani]] nutritus est.<ref name="Mediolani">Se Mediolani ortum esse bis scripsit: ''[[De orbe novo decades]]'' dec. 2 lib. 7 "me ... longe a Latio natum (quia Mediolani) et longissime vitam egisse (quia in Hispania)" [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh/page/n9/mode/2up epistula editioni 1516 ''Decadum'' dedicatoria] ("ex natali patria Mediolano")</ref> Ibidem educatus est in aula [[Galeatius Maria Sfortia|Galeatii Mariae Sfortiae]]. Mediolani familiam Trivultium cognovisse censetur, sibi cognatam, et praesertim [[Ioannes Iacobus Trivultius|Ioannem Iacobum Trivultium]] marescalcum Franciae,<ref>"Est et Io. Iacobus Tri[u]ultius, Gallicarum ductor copiarum, nostrae familiae de Angleria, Triuultia antiquioris, uti ipsemet inquit, sanguine coniunctus": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n142/mode/1up f. 57r]</ref> cui postea epistulas plures miserit. Insuper iam cognovit [[Ioannes Arcimboldus|Ioannem Arcimboldum]], qui orator apud Sanctam Sedem fungebatur pro Galeatium Mariam Sfortiam. Quo anno [[1476]] necato, Arcimboldus Romae mansit (ubi cardinalis et [[legatus a latere]] fit, atque ab anno [[1485]] archiepiscopus Mediolanensis); Petrus Martyr [[Roma]]e profectus est, cliens Arcimboldi necnon [[Ascanius Maria Sfortia|Ascanii Sfortiae Vicecomitis]], coaetanii sui, fratris tam Galeatii Mariae quam Ludovici huius successoris.<ref>"P. M. A. M. Ascanio Vícecomiti, magni Ludouici fratrí, cardinali, patrono singularí": ''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n39/mode/1up f. 5v]</ref> Sub pontificatu [[Innocentius VIII|Innocentii VIII]] Petrus Martyr secretarius meruit Francisco quodam Nigro, urbis gubernatori, titulo protonotarii apostolici; Ascanium Sfortiam, mox cardinalem creatum, patronum amborum fuisse in epistula confitetur.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n43/mode/2up f. 38r]</ref> Cognovit [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponium Laetum]], cui ("antiquitatis magistro doctissimo", "viro singulari doctrina, amico dilecto") postea epistulas nonnullas misit.<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n70/mode/1up ff. 21r], [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n104/mode/1up 38r]</ref> Post decem annos [[Aragonia (regnum)|Aragonia]]m petivit, suadente {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)|Eneco Lupo comite Tendillae|es|qid=Q8078615}}, qui legatus apud Sanctam Sedem merebat. Romam reliquit nolente patrono Ascanio Sfortia, cui promisit se crebriter missurum epistulas de rebus in Hispania gestis: inde ortus est maxima series epistularum quae, inter alias, in ''Opere epistolarum'' post amborum mortem anno 1530 editae sunt. In Hispania a principio paedagogus in familiae illius comitis functus est, ubi discipulos habuit {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius|Didacum Furtatum Mendocium|es|qid=Q2297287}} poëtam et legatum, fratremque {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius|Ludovicum|es|qid=Q3754494}} comitem II. Tendillae. [[Salmantica]]e in [[Pontificia Universitas Salmanticensis|universitate]] mense Octobri [[1488]] morabat: ibi lectionem publicam habuit de secunda ''Satira'' [[Iuvenalis]].<ref>''Opus epistolarum'' [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh/page/n50/mode/1up ff. 11r-12r]</ref> Familiaris regum catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandi]] et [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]] acceptus est die [[2 Octobris]] [[1492]].<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/398/mode/2up p. 398]</ref> Magister in artibus liberalibus equitum in aula regum catholicorum die [[15 Decembris]] [[1502]] promotus est.<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/398/mode/2up p. 399]</ref> Chronographus (''cronista'') regum catholicorum die [[5 Martii]] [[1520]] creatus est.<ref>{{qc|id=''Documentos'' (1861)}} [https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/400/mode/2up p. 400]</ref> [[Granata (Hispania)|Granata]]e mortuus est, ubi in [[ecclesia cathedralis|ecclesia cathedrali]] hoc [[epitaphium|epitaphio]] commemoratur: :Rerum aetate nostra gestarum / et Novi Orbis ignoti hactenus / illustratori Petro Martyri Mediolanensi / Cæsareo Senatori / qui, patria relicta, / bello Granatensi miles interfuit; / mox, urbe capta, primum Canonico, / deinde Priori hujus ecclesiæ, / decanus et capitulum / carissimo collegae posuere sepulchrum / Anno MDXXVI. == Opera == * 1511 : ''Legatio Babylonica, [[De orbe novo decades|Oceani Decas]], Poemata, Epigrammata''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1511-1530 : ''[[De orbe novo decades|De orbe novo ... decades]]'' * 1530 : ''[[Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)|Opus epistolarum]] P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum'' == Notae == <references /> == Bibliographia == ; Fontes fere coaevi * {{ec|id=''Documentos'' (1861)|c="[https://archive.org/details/bub_gb_slLx9vohI1UC/page/396/mode/2up Documentos relativos a Pedro Mártir de Anglería]" in Marques de Pidal, Marques de Miraflores, Miguel Salvá, edd., ''Coleccion de documentos inéditos para la historia de España'' vol. 39 (Matriti: la viuda de Calero, 1861) pp. 398-418}} * [[Lucius Marineus Siculus]], ''Epistolarum familiarium libri decem et septem; Orationes quinque ...'' Vallisoleti: per Arnaldum Gulielmum Brocarium, 1514; [https://bnedigital.bne.es/bd/es/card?id=0602dd8c-73a5-411d-8d23-880fba0ea0cd Textus] ; Eruditio {{Vide-etiam|De orbe novo decades#Bibliographia|Opus epistolarum (Petrus Martyr ab Angleria)#Bibliographia}} * {{CathEnc|09740a|Peter Martyr d'Anghiera}} * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Ignazio Ciampi, "[https://archive.org/details/sim_nuova-antologia-revista-di-lettere-scienze-ed-arti_1875-09_30/page/38/mode/2up Le fonti storiche del renascimento. 1: Pietro Martire d'Anghiera]" in ''Nuova antologia di scienze, lettere ed arti'' vol. 30 (1875) pp. 39-79 * G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols, 1998 * E. Lunardi et al., edd., ''Nuova Raccolta Colombiana: The Discovery of the New World in the Writings of Peter Martyr of Anghiera''. Romae: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, 1992 * J.-H. Mariéjol, ''Un lettré italien à la cour d'Espagne (1488-1526): Pierre Martyr d'Anghera, sa vie et ses oeuvres''. Lutetiae: Hachette, 1887; [https://archive.org/details/unlettreitalien00maririch/page/n3/mode/2up Textus] * T. Maynard, "Peter Martyr of Anghiera, Humanist and Historian" in ''Catholic Historical Review'' vol. 16 (1930) pp. -437- * J. H. Sinclair, "Bibliografia de Pedro Mártir de Anglería" in ''Revista chilena de historia y geografia'' vol. 68 (1931) pp. 186-219 * John Boyd Thacher, ''Christopher Columbus: his life, his work, his remains'' (3 voll. Novi Eboraci, 1903–1904) [https://archive.org/details/christophercolum11thac/page/n31/mode/2up vol. 1 pp. 1-110] * Antonio de la Torre, "La embajada a Egipto de Pedro Mártir de Anglería" in ''Estudis universitaris catalans'' 21 (1936) pp. 433-450; [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10544423 DIALNET] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 * Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Nexus externi == {{Fontes biographici}} [[Categoria:Nati 1457]] [[Categoria:Mortui 1526]] [[Categoria:Auctores Latini Renascentiae]] [[Categoria:Aulici]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Historici Hispaniae]] [[Categoria:Politici Hispaniae]] [[Categoria:Scriptores itinerum]] [[Categoria:Epistolographi]] [[Categoria:Paedagogi]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria| ]] h1reqk0haqdikoi4mzupgbebni1zdmh 0 198333 3988562 3987994 2026-09-16T16:58:28Z Andrew Dalby 1084 /* Bibliographia */ 3988562 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} [[Fasciculus:De orbe nouo titulus.jpg|thumb|Titulus editionis omnium decadum primae (1530) ([[Bibliotheca Universitatis Brunensis|Bibliotheca]] [[Universitas Brunensis|Universitatis Brunensis]]).]] '''''De orbe novo decades''''' est principale auctoris [[Petrus Martyr ab Angleria|Petri Martyris ab Angleria]] opus de exploratione et conquisitione mediae [[America]]e in octo decades divisum. Cuius operis a principio in forma epistularum et commentationum compositi, anno [[1511]] prima decas, anno [[1516]] tres decades, anno [[1521]] quarta decas, post auctoris mortem anno [[1530]] octo decades editae sunt. == Bibliographia == ; Editiones Latinae [[Fasciculus:Eden tr Decades of the Newe Worlde 1555 tp.jpg|thumb|''Decades of the Newe Worlde'', 1555, interprete [[Ricardus Eden|Ricardo Eden]]: Titulus]] * 1511 : ''P. Martyris Angli Mediolanensis opera: Legatio Babylonica, Oceani decas, Poemata epigrammatica''. Hispali: per Iacobum Corumberger; [https://web.archive.org/web/20110909233801/http://gredos.usal.es/jspui/handle/10366/83437 Textus]; [https://archive.org/details/pmartyrisanglime00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1516 : [[Antonius Nebrissensis]], ed., [Protonotari Petri Martyris] ''De orbe novo decades'' vel ''De rebus oceanis et orbe novo decades tres''. In urbe Compluto: in contubernio Arnaldi Guillelmi; [https://archive.org/details/ioannesruffusfor00angh Textus] apud ''Internet Archive''; [https://archive.org/details/ARes593133 alius]; [https://bipadi.ub.edu/digital/collection/geoviatges/id/17063 alibi] * 1521 : ''De nuper sub D. Carolo repertis insulis, simul[que] incolarum moribus, R. Petri Martyris enchiridion''. Basileae; [https://archive.org/details/denupersubdcaro00anglgoog Textus] apud ''Internet Archive''; [https://archive.org/details/denupersubdcarol00angh_0 aliud exemplar] * 1524 : ''De rebus, et insulis nouiter repertis a sereniss. Carolo imperatore, et variis earum gentium moribus''. Norimbergae: F. Peypus; [https://archive.org/details/derebusetinsulis00angh/ Textus apud ''Internet Archive''] * 1530 : ''De orbe novo Petri Martyris ab Angleria Mediolanensis, protonotarii Caesaris, senatoris, decades''. Compluti apud Michaelem d'Eguia; [http://archive.org/details/deorbenouopetrim00angh Textus] apud ''Internet Archive'' * 1532 : ''R. Petri Martyris De insulis nuper inuentis''. Coloniae: Impensis Arnoldi Birckman; [https://archive.org/details/deinsulisnuperin00angh/ Textus] * 1533 : ''Petri Martyris ab Angleria Mediolanen. ... De rebus oceanicis & Orbe nouo decades tres, quibus quicquid de inuentis nuper terris traditum; ... eiusdem præterea legationis Babylonicæ libri tres''. Basileae: apud Ioannem Bebelium [https://archive.org/details/petrimartyrisaba00angh Textus apud ''Internet Archive''] * 1587 : [[Ricardus Hakluytus]], ed., ''De Orbe Novo Petri Martyris Anglerii Mediolanensis, protonotarii et Caroli Quinti senatoris, decades octo, diligente temporum observatione et utilissimis annotationibus illustratae, suoque nitore restitae''. Parisiis: apud Guillelmum Auvray; [https://archive.org/details/hin-wel-all-00001177-001/ Textus apud ''Internet Archive''] * 1966 : Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt (fac-simile editionum antiquorum) * 2003 : [[Brigitta Gauvin|Brigitte Gauvin]], ed., ''Pierre Martyr d'Anghiera. Décades du Nouveau monde. I: La décade Océane: édition, traduction et commentaire''. Lutetiae: Les Belles Lettres. ISBN 2-251-34468-3 ; Versiones * 1532 : ''Extraict ou recueil des isles nouuellement trouvees en la grand mer oceane ou temps du roy Despaigne Fernand et Elizabeth sa femme''. Lutetiae: chez Simon de Colines; [https://archive.org/details/extraictourecuei00angh/ Textus apud Internet Archive] * 1534 : ''Summario de la generale historia de l'Indie occidentali, cavato da libri scritti dal signor don Pietro Martyre''. Venetiis; [https://archive.org/details/svmmariodelagene00angh/ Textus apud Internet Archive]. -- Prima pars separatim: ''Libro primo della historia de l'Indie Occidentali''. Venetiis; [https://archive.org/details/libroprimodellah00angh/ Textus] * 1555 : [[Ricardus Eden|Rycharde Eden]], interpr., ''The decades of the newe worlde or west India ... wrytten in the Latine tounge by Peter Martyr of Angleria, and translated into Englysshe''. Londini: in aedibus Guilhelmi Powell; [https://archive.org/details/decadesofnewewor00angh/ Textus apud Internet Archive]; [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.69015000005864 apud Hathi Trust]; [https://quod.lib.umich.edu/e/eebo/a20032.0001.001/1:14.12?rgn=div2;view=toc editio interretialis apud Michiganenses] * 1577 : [[Ricardus Eden|Richarde Eden]], interpr.; [[Ricardus Willes|Richarde Willes]], ed., ''The History of travayle in the VVest and East Indies''. Londinii: Richard Jugge; [https://archive.org/details/historyoftrauayl00angh/ Textus apud Internet Archive] * 1612 : [[Ricardus Eden|Richard Eden]], [[Michael Lok]], interprr., ''De Novo orbe, or, the historie of the West Indies: contayning the actes and adventures of the Spanyardes''. Londinii: Thomas Adams; [https://archive.org/details/denovoorbeorhist00angh/ Textus apud Internet Archive]; [https://catalog.hathitrust.org/Record/103001705 idem exemplar apud Hathi Trust] {{Google Books|PWKd_Mm22gIC}} * 1625 : [[Ricardus Eden|Richard Eden]], [[Michael Lok]], interprr.; [[Ricardus Hakluytus|Richard Hakluyt]], ed., ''The historie of the West-Indies, containing the acts and adventures of the Spaniards, which have conquered and peopled those countries''. Londinii: A. Hebb; [https://archive.org/details/b30332904 Textus apud Internet Archive] * 1885 : [[Ricardus Eden|Richard Eden]], interpr.; Edward Arber, ed., ''The first three English books on America. [?1511]-1555 A.D.'' Birminghamiae, 1885; [https://archive.org/details/firstthreeenglis00arberich/ Textus apud Internet Archive] * 1907 : Paul Gaffarel, Abbé Loubot, interprr., ''De orbe novo: les huit décades de Pierre Martyr Anghiera; traduits du latin, avec notes et commentaires''. Lutetiae: Leroux [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6536439b Textus apud Gallica]; [https://archive.org/details/deorbenovodepier00angh/ apud Internet Archive] * 1912 : Francis Augustus MacNutt, interpr., ''Peter Martyr d'Anghiera: De orbe novo''. 2 voll. Novi Eboraci: Putnam, 1912 [http://www.gutenberg.org/ebooks/12425 Vol. 1 apud gutenberg.org] [https://archive.org/details/deorbenovoeightd01angh vol. 1] [https://archive.org/details/deorbenovoeightd02angh vol. 2 apud archive.org] * 1944 : ''Peter Martyr d'Anghiera, Decadas del nuevo mundo'' * 1966 : [[Ricardus Eden|Richard Eden]], interpr., ''The decades of the Newe Worlde or West India''. Ann Arbor: University Microfilms; [https://archive.org/details/decadesofnewewor0013unse/ Exemplar mutuabile] ; Refectiones * 1504 : [[Angelus Trevisanus (legatus)|Angelus Trevisanus]], ''Libretto di tutta la navigazione del re di Spagna de le isole et terreni novamente trovati''. Albertino Vercellese da Lisbona; [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.32118655&seq=193 editio 1893 imperfecta] * 1507 : {{ec|id=Montalboddo (1507)|c=[[Francanus Montalbodus|Fracanzano Montalboddo]], ed., ''[[Itinerarium Portugallensium|Paesi novamente retrovati et novo mondo da Alberico Vesputio Florentino]]''. Vicenza: Henrico Vicentino {{Ling|Italice}}; [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k58988n Textus apud Gallica]; [https://archive.org/details/paesinouamentere00unse_0 apud Internet Archive]; [https://archive.org/details/paesinouamentere00unse aliud exemplar]. -- [https://archive.org/details/paesinouamentere00unse_1 Editio Mediolanensis 1508]; [https://archive.org/details/paesinouamentere00frac eadem rursus impressa 1916]}} * 1508 : {{ec|id=Madrignanus (1508)|c=[[Francanus Montalbodus]], ed.; [[Archangelus Madrignanus]], interpr., ''[[Itinerarium Portugallensium|Itinerarium Portugallensium e Lusitania in Indiam et inde in occidentem et demum ad aquilonem]]'' {{Ling|Latine}}; [https://archive.org/details/itinerariumportu00unse/ Textus]; [https://archive.org/details/bub_gb_OEBMA3dMZcMC aliud exemplar] apud ''Internet Archive''}} * 1532 : [[Simon Grynaeus]], ed., ''[[Novus orbis (Grynaeus)|Novus orbis regionum ac insularum veteribus incognitarum]]''. Basileae {{Ling|Latine}} [https://archive.org/details/nouusorbisregion00hutt_1 Textus] apud ''Internet Archive'' * 1998 : G. Eatough, ''Repertorium Columbianum: Selections from Peter Martyr''. Tornaci: Brepols * 2012 : Norbert Ankenbauer, ed., ''[https://diglib.hab.de/edoc/ed000145/start.htm Paesi novamente retrovati - Newe unbekanthe landte. Eine digitale Edition früher Entdeckerberichte]'' (''Editiones Electronicae Guelferbytanae'', 10). Wolfenbüttel: Herzog August Bibliothek, 2012 == Bibliographia == * José A. Armillas Vicente, "[https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/63/10armillas.pdf Pedro Mártir de Anglería, contino real y cronista de Castilla. La invención de las nuevas Indias]" in ''Jerónimo Zurita'' vol. 88 (2013) pp. 211-229 * Elise Bartosik-Vélez, "Translatio imperii: Virgil and Peter Martyr's Columbus" in ''Comparative Literature Studies'' vol. 46 (2009) pp. 559-588 * Mary Beagon, "Peter Martyr's Use of Pliny" in ''International Journal of the Classical Tradition'' vol. 21 (2014) pp. 223-244 * Michael Brennan, "[https://www.connotations.de/article/michael-brennan-the-texts-of-peter-martyrs-de-orbe-novo-decades-1504-1628-a-response-to-andrew-hadfield/ The Texts of Peter Martyr's De orbe novo decades (1504-1628): A Response to Andrew Hadfield]" in ''Connotations'' vol. 6 no. 2 (1996/1997) {{Penna}} * Rita De Maeseneer, "El Nuevo Mundo comestible de Colón. Los contextos culinarios en la primera Década del Nuevo Mundo de Pedro Mártir de Anglería" in Rita de Maeseneer, Patrick Collard, edd., ''Saberes y sabores en México y el Caribe'' (''Foro Hispánico'' vol. 39, 2010) pp. 235–266; [https://brill.com/display/book/9789042030459/B9789042030459-s011.xml situs venalis] * Eric Dursteler, "Reverberations of the Voyages of Discovery in Venice, ca. 1501: The Trevisan Manuscript in the Library of Congress" in ''Mediterranean Studies'' vol. 9 (2000) pp. 43-64; [https://www.jstor.org/stable/41166910 JSTOR] * Carlo Frati, "El mapa mas antiguo de la isla de Santo Domingo (1516) y Pedro Martir de Angleria". Florentiae: Olschki, 1929; [https://archive.org/details/elmapamasantiguo00frat/page/n7/mode/1up Textus] * [[Brigitta Gauvin|Brigitte Gauvin]], "[https://www.researchgate.net/publication/240634688_De_l'animal_sauvage_a_l'animal_fantastique_les_creatures_du_Nouveau_Monde_dans_les_huit_Decades_de_Pierre_Martyr_d'Anghiera De l’animal sauvage à l’animal fantastique: les créatures du Nouveau Monde dans les huit Décades de Pierre Martyr d’Anghiera]" in ''Schedae'' (2009 n° 1) pp. 55-72 * Andrew Hadfield, "[https://www.connotations.de/article/andrew-hadfield-peter-martyr-richard-eden-and-the-new-world-reading-experience-and-translation/ Peter Martyr, Richard Eden and the New World: Reading, Experience, and Translation]" in ''Connotations'' vol. 5 no. 1 (1995/1996); "[https://www.connotations.de/article/andrew-hadfield-authors-response/ Richard Eden and Peter Martyr: Author's Response]" in ''Connotations'' vol. 6 no. 3 (1996/1997) * Raymond Marcus, [https://www.persee.fr/doc/jsa_0037-9174_1967_num_56_1_2286 recensio] editionis Woldan (1966) in ''Journal de la société des américanistes'' vol. 56 (1967) pp. 273-274 * Carlos Gabriel Perna, ''Algunos problemas en torno a las "Décadas del Nuevo Mundo" de Pedro Mártir de Anglería''. GRIN Verlag, 2007 {{Google Books|oYTN6FKFa9cC|Paginae selectae}} * Hermann A. Schumacher, ''Petrus Martyr, der Geschichtschreiber des Weltmeeres''. Novi Eboraci: Steiger, 1879; [https://archive.org/details/petrusmartyrderg00schu Textus] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 [[Categoria:Hispaniae scripta]] [[Categoria:Libri de peregrinationibus]] [[Categoria:Libri historici]] [[Categoria:Litterae Latinae Renascentes]] [[Categoria:Scripta 1530]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria]] 3nlf1oxjmkk7aqb3dramzkvhs0c7vl7 0 198696 3988545 3986498 2026-09-16T14:56:04Z Cyprianus Marcus 66550 3988545 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in WL.svg|300px|right|Communia in circulo Harburgensi]] '''Circulus Harburgensis''' ([[Theodisce]] ''Landkreis Harburg''; [[Saxonice]] ''Landkreis Horborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Harburg''), nunc pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1885]] conditus est et ad annum [[1945]] ad [[Borussia]]m pertinuit et ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem. Caput circuli urbs [[Winsenia]] est. == De rebus gestis == Ager circuli fuit pars [[Ducatus Luneburgensis]]. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1885]] circulus Harburgensis conditus est. Caput tum [[Hamburg-Harburg (regio urbana)|Harburgum]] erat. Quae urbs ab anno [[1937]] ad urbem [[Hamburgum]] pertinet. Tamen administratio circuli ad annum [[1945]] ibi mansit. Quod autem aedificia administrationis inter [[secundum bellum mundanum]] deleta erant, administratio in castellum [[Winsenia]]e translata est. Ab anno [[1946]] Circulus Harburgensis pars Saxoniae Inferioris est. Anno [[1958]] Winsenia caput perpetua circuli est. == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> ([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'') [[urbs]] et commune sui iuris (36.875 incolae) * [[Neu Wulmstorf]] (19.935) * [[Rosengarten (Saxonia Inferior)|Rosengarten]] (12.907) * [[Seevetal]] (39.921) * [[Stelle]] (10.827) * [[Winsenia]] (Theod.: ''Winsen (Luhe)'', 32.638, sedes administrationis) * [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'') commune generale (13.747) ** [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden y des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (1903) ** [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> ([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'') (1767) ** [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'') (2395) ** [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää''), sedes administrationis (5317) ** [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'') (1386) ** [[Undeloh]] (979) * [[Holdunesteti (commune generale)|Holdunesteti]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'') commune generale (10.809) ** [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'') (1830) ** [[Drestadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'') (744) ** [[Halvesbostel]] ([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'') (728) ** [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> ([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst''), sedes administrationis (3400) ** [[Moisburg]] (1761) ** [[Regesbostel]] (1075) ** [[Wenzendorf]] (1271) * [[Iesteburgum (commune generale)|Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'') commune generale (10.595) ** [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> ([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'') (2262) ** [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'') (884) ** [[Iesteburgum]]<ref name="-burg"/> ([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg''), sedes administrationis (7449) * [[Paludes Albis]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> (Theodisce ''Elbmarsch''; [[Saxonice]] ''Elvmasch'') commune generale (11.932) ** [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'') (4038) ** [[Marschacht]], sedes administrationis (3786) ** [[Tespe]] (4108) * [[Salzhausen (commune generale)|Salzhausen]] (14.065) ** [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'') (1235) ** [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'') (1081) ** [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'') (1449) ** [[Godenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'') (931) ** [[Salzhausen]], sedes administrationis (4642) ** [[Toppenstedt]] (2126) ** [[Vierhöfen]] (986) ** [[Wulfsen]] (1615) * [[Tostedt (commune generale)|Tostedt]] (25.018) ** [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'') (1080) ** [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'') (2393) ** [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'') (2098) ** [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'') (1312) ** [[Otter]] (1545) ** [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'') (638) ** [[Tostedt]], sedes administrationis (13.089) ** [[Welle]] (1193) ** [[Wistedt]] (1670) ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Harburg|Circulus Harburgensis}} * [http://www.landkreis-harburg.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{geo-stipula}} {{DEFAULTSORT:Harburgensis circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1885]] agu1cnkhjyws590e82m0ik2yt3db31d 0 198842 3988544 3984099 2026-09-16T14:54:43Z Cyprianus Marcus 66550 3988544 wikitext text/x-wiki {{pro pagina discretiva vide|Hanstadium (discretiva)}} {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hanstadium'''<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'') est generale [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] [[commune]], pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]]. Ad quod commune generale communia [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII: ''Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> (1903 incolae), [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> (1767), [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> (2395), [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt"/>, quod est sedes administrationis ([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'') (5317), [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'') (1386), atque [[Undeloh]] (979) pertinent. == Historia == Commune generale e quindecim communibus parvis anno [[1972]] constitutum est, quo tempore haec quindecim communia ad sex communia maiora coniuncta sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == * [http://www.hanstedt.de// Pagina Communis generalis Hanstadii] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia generalia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1972]] 2gkqh0989n8lhkuk5riyp7vq09w0mjv 0 199337 3988518 3980361 2026-09-16T13:21:46Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Marschacht]] ad [[Hachede]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3980361 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Marschacht''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Marschacht commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici Eichholz, Niedermarschacht, Obermarschacht, Oldershausen atque Rönne pertinent. Marschacht sedes administrationis communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]] est. == Historia == Marschacht vicus anno [[1216]] primo in actis descriptum est. Territorium hodierni communis Marschacht pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Territorium Marschacht ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Marschacht adiuncti sunt. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-marschacht/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Marschacht scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] elvr2mdujowkuxzf6w85nls3rzv1x5d 3988520 3988518 2026-09-16T13:28:29Z Cyprianus Marcus 66550 3988520 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hachede'''<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> seu '''Hachethe'''<ref name="Hachede"/> seu '''Merschhachede'''<ref name="Hachede"/> seu '''Merschachtede'''<ref name="Hachede"/> ([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Hachede commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici Eichholz, Niedermarschacht, Obermarschacht, Oldershausen atque Rönne pertinent. Hachede sedes administrationis communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]] est. == Historia == Hachede anno [[1216]] primo in actis descriptum est. Territorium hodierni communis Hachedis pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Territorium Hachedis ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Hachede adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Marschacht|Hachede}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-marschacht/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Hachedi scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 3tfqi15h679o9ictlihla8ajh41glwf 3988535 3988520 2026-09-16T14:08:13Z Cyprianus Marcus 66550 3988535 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Hachede'''<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> seu '''Hachethe'''<ref name="Hachede"/> seu '''Merschhachede'''<ref name="Hachede"/> seu '''Merschachtede'''<ref name="Hachede"/> ([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensi]] est. Ad Hachede commune ad [[Albis|Albim]] flumen situm etiam vici [[Eichholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> (Theodisce ''Eichholz''), [[Hachede Inferius]]<ref name="Hachede"/><ref name="Nieder">Theodiscum praefixum ''Nieder-'' Latino adiectivo "inferior-ius" vertitur. V.gr., cf. [[Saxonia Inferior|Saxoniam Inferiorem]].</ref> (Theodisce ''Niedermarschacht''), [[Hachede Superius]]<ref name="Hachede"/><ref name="Ober">Theodiscum praefixum ''Ober-'' Latino adiectivo "superior-ius" vertitur. V.gr. Cf. [[Austria Superior|Austriam Superiorem]].</ref> (Theodisce ''Obermarschacht''), [[Oldershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Oldershausen'') atque [[Ronna (Hachede)|Ronna]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> (Theodisce ''Rönne'') pertinent. Hachede sedes administrationis communis generalis [[Paludes Albis|Paludum Albis]] est. == Historia == Hachede anno [[1216]] primo in actis descriptum est. Territorium hodierni communis Hachedis pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Territorium Hachedis ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Paludes Albis|Paludum Albis]] communis generalis est. Anno [[1972]] vici supra dicti ad Hachede adiuncti sunt. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Marschacht|Hachede}} * [http://www.samtgemeinde-elbmarsch.de/gemeinden/gemeinde-marschacht/ Pagina communis generalis Paludum Albis de Hachedi scripta] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 12]] 31xrjf1erm14a3ab3yb335jntyjkqpa 0 199699 3988540 3984100 2026-09-16T14:27:21Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Marxen]] ad [[Marxa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3984100 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Marxen''' commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Marxen commune etiam vicus Schmalenfelde pertinet. Marxen pars communis generalis [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] est. == Historia == Marxen anno [[1239]] nomine ''Marsem'' primo in actis descriptum est. Postea pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Marxen ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] communis generalis est. Eodem anno vicus Schmalenfelde ad Marxen adiunctus est. == Nexus externi == {{commonscat}} * [http://www.marxen-auetal.de/ Pagina officialis Marxen] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] tpd13ha3c3dg1t36mbyu9nglv2on6mk 3988542 3988540 2026-09-16T14:40:08Z Cyprianus Marcus 66550 3988542 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Marxa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Marxam commune etiam vicus Schmalenfelde pertinet. Marxa pars communis generalis [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] est. == Historia == Marxa anno [[1239]] nomine ''Marsem'' primo in actis descripta est. Postea pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Marxa ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] communis generalis est. Eodem anno vicus Schmalenfelde ad Marxam adiunctus est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Marxen|Marxam}} * [http://www.marxen-auetal.de/ Pagina officialis Marxae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] 3a812i1xeau99njtdmu1nyr0xmhfdg1 3988543 3988542 2026-09-16T14:53:40Z Cyprianus Marcus 66550 3988543 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} '''Marxa'''<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'') commune [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]] et pars [[Circulus Harburgensis|Circuli Harburgensis]] est. Ad Marxam commune etiam vicus [[Schmalenfelda (Marxa)|Schmalenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> (Theodisce ''Schmalenfelde'') pertinet. Marxa pars communis generalis [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] est. == Historia == Marxa anno [[1239]] nomine ''Marsem'' primo in actis descripta est. Postea pars [[Ducatus Luneburgensis]] fuit. Anno [[1705]] ad Ducatum Electoralem Brunsvicum-Luneburgensem transiit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Annis [[1810]] - [[1813]] pars [[Regnum Westphaliae|Regni Westphaliae]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Marxa ab anno [[1946]] pars Saxoniae Inferioris et ab anno [[1972]] pars [[Hanstadium (commune generale)|Hanstadii]] communis generalis est. Eodem anno vicus Schmalenfelde ad Marxam adiunctus est. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Marxen|Marxam}} * [http://www.marxen-auetal.de/ Pagina officialis Marxae] {{urbs-stipula}} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita saeculo 13]] feigat7pf50yzfsgm6l72poog4tec28 0 216135 3988539 3988401 2026-09-16T14:26:33Z Cyprianus Marcus 66550 3988539 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum ''-heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani], ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iunium">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''], ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''], ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)''], ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''], ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Mechtersen]] * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Meerbeck]] * [[Meine]] * [[Meinersen]] * [[Melbeck]] * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Mellinghausen]] * [[Menslage]] * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Merzen]] * [[Messenkamp]] * [[Messingen]] * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] kbenbnxm60c9vsfer6v1sfhpie82wdr 3988605 3988539 2026-09-16T20:05:19Z Cyprianus Marcus 66550 3988605 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum ''-heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani], ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iunium">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''], ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''], ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)''], ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''], ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Meinersen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Melbeck]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Mellinghausen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Menslage]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Merzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messenkamp]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messingen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] jnb57jpqtpxc9u6n11382cp1z2fbov8 3988635 3988605 2026-09-16T21:44:40Z Cyprianus Marcus 66550 3988635 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum ''-heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani], ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iunium">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''], ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''], ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)''], ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''], ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbeck]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Mellinghausen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Menslage]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Merzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messenkamp]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messingen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] req93z9k0xat96kt24cz7j10bgxpajl 3988710 3988635 2026-09-17T02:08:09Z Cyprianus Marcus 66550 3988710 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum ''-heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani], ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iunium">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''], ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatOrtione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''], ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)''], ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''], ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbeck]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Mellinghausen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Menslage]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Merzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messenkamp]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messingen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] bpr6yhuy84echa9hzpslsf8qreprzh3 3988711 3988710 2026-09-17T02:15:39Z Cyprianus Marcus 66550 3988711 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Municipalities in Lower Saxony.svg|thumb|500px|Urbes et communia Saxoniae Inferioris.]] '''Index urbium, oppidorum et communium in [[Saxonia Inferior|Saxonia Inferiore]]''' omnia [[commune|communia]] (Theodisce ''Gemeinden''), consociationes communium (Theodisce ''Gemeindeverbände'') atque loca nulli communium adscripta (Theodisce ''gemeindefreien Gebiete''), quae hodie in [[Terra foederalis (Germania)|terra]] [[Germania|Germanica]] [[Saxonia Inferior]]e exstant, complectitur. Postremae mutationes finium territorialium in Saxonia Inferiore [[1 Novembris|Kalendis Novembribus]] anni [[2021]] effectae sunt. Ex eo tempore [[Saxonia Inferior]] 939 communia et 25 loca nulli communi adscripta (quorum duo habitantur) habet. Quibus e communibus 159 titulo [[urbs|urbis]] (Theodisce ''Stadt'') et 49 titulo [[oppidum|oppidi]] (Theodisce ''Flecken'') utuntur. Praeterea nonnullae proprietates exstant secundum communium administrationem: Nam 939 communia in 289 communia unitaria et 650 communia membra dividuntur; quae vero in universum 114 consociationes communium constituunt, ut munera communiter administrent. Hae consociationes communium ipsa communia non sunt, sed foedera cooperationis, quae aut ex regione aut ex communitate in qua sedes administrationis sita est nomen accipiunt. Quapropter in Saxonia Inferiore idem nomen tam communi quam consociationi communium tribui potest. Agitur tamen de duobus corporibus iuridicis distinctis, quae proprias repraesentationes atque propria munera habent. Praeterea, propter magnitudinem suam, nonnullae communium et consociationes communium peculiarem rationem cum [[Index circulorum Germanicorum|circulo terrae]] (Theodisce ''Landkreis'') habent: * Decem urbes statum iuridicum [[Index circulorum Germanicorum|circuli urbani]] (Theodisce ''kreisfreien Stadt'') obtinent, nulli circulo terrae subiiciuntur atque omnia sua munera exercent. * Septem urbes statum iuridicum urbis magnae sui iuris (Theodisce ''Große selbständige Stadt'') obtinent atque multa, sed non omnia, munera circuli terrae cui adscribuntur exercent. * 61 communium et tria communia generalia (Theodisce ''Samtgemeinden'') statum iuridicum communis sui iuris (Theodisce ''Selbständige Gemeinde'') obtinent atque quaedam munera districtus cui adscribuntur exercent. * 861 ceterae communium nullam peculiarem rationem cum circulo terrae cui adscribuntur habent. === A === {{div col|3}} * [[Abensium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Apensen''; [[Saxonice]] ''Obbens'')</small> * [[Acheimum]]<ref name="Grote III 1877">Grote, H. (1877). ''Münzstudien: Geschichte der älteren Münzen und Urkunden des Bisthums Verden'' (Vol. VIII). Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Achim''; [[Saxonice]] ''Achem'')</small> * [[Achestedium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Axstedt''; [[Saxonice]] ''Ax'')</small> * [[Adelebsenum]]<ref name="Funck 1736">Funck, J. N. (1736). ''Disputatio Academica de Voluntaria Morte Judaeorum et Gentilium sub Praesidio S. R. I. Libero Baroni de Adelebsen Dedicata''. Rintelii: Typis Johannis Friderici Enax.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Adelebsen'')</small> * [[Adenebutla]]<ref name="Pischke 1998">Pischke, G. (Ed.) (1998). ''Das Lehnsregister der Edelherren von Meinersen: Edition und historische Untersuchung der mittelalterlichen Besitzurkunden'' (Documentum anni MCCXX). Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Adenbüttel'')</small> * [[Adenhusium]]<ref name="Schlegel 1703">Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis: De ecclesiis parochialibus et ditione antiqua oppidi Adenhusii''. Mindae: Typis Johannis Meyeri; et: Schlegel, J. C. (1703). ''Chronica Parochiarum ditionis Mindensis et Hildesiensis:...''. Mindae: Typis Johannis Meyeri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahnsen'')</small> * [[Adenthorpium]]<ref name="Höhbaum 1876">Höhbaum, K. (Ed.) (1876). ''Hansisches Urkundenbuch: Monumenta Germaniae Historica e codicibus diplomaticis Bremensibus et Luneburgensibus'' (Vol. I). Halis Saxonum: Typis Orphanotrophei.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adendorf''; [[Saxonice]] ''Adendörp'')</small> * [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'')</small> * [[Aldendorpevilla]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> ([[Theodisce]] ''Stadtoldendorf'') * [[Alrebekesa]]<ref name="Oven 1872">Oven, A. von (Ed.) (1872). ''Urkundenbuch des Herzogthums Lüneburg: Diplomata, chartae et registra historica saeculi XII (Documentum anni MCXCVII de venditione praedii Alrebekesae)'' (Vol. I). Hannoverae: Carl Rümpler.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahnsbeck'')</small> * [[Ahusium (Saxonia Inferior)|Ahusium]]<ref name="Schlegel 1705">Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Bremensis et Verdensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Ducatus Brunsvicensis et Lunaeburgensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis; et: Schlegel, J. C. (1705). ''Chronicon Parochiarum ditionis Corbeiensis et Hildesiensis:...''. Cellis: Typis Holmerianis.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahausen''; [[Saxonice]] ''Ahusen'')</small> * [[Alfelda]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Alfeld''; [[Saxonice]] ''Allefelle'')</small> * [[Alfhusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Alfhausen''; [[Saxonice]] ''Alfhusen'')</small> * [[Algermissenum]]<ref name="Hoogeweg III 1903">Hoogeweg, H. (Ed.) (1903). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et privilegia de Algermisseno)'' (Vol. III). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Algermissen'')</small> * [[Alisni (Circulus Neoburgensis Visurgensis)|Alisni]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>(in [[Circulus Neoburgensis Visurgensis|Circulo Neoburgensi Visurgensi]]<ref name="Landkreis Nienburg/Weser">Fingitur nomen "Circulus Neoburgensis Visurgensis" -Theodisce ''Landkreis Nienburg/Weser'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus " Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latina gentilicia "Neoburgensis-e" et "Visurgensis-e" ad commune [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Novam Urbem]] et flumen [[Visurgis|Visurgem]] respective referuntur. Quibus de toponymis, vide {{Graesse}}</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Liebenau''; [[Saxonice]] ''Levenau'')</small> * [[Alisni]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus terrae Paludis Visurgensis|Circulo Paludis Visurgensis]]<ref name="Landkreis Wesermarsch">Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' -secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo- vertit. De Latina autem toponymia, vide Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter. Theodisce ''Landkreis Wesermarsch''.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elsfleth'')</small> * [[Almstedium]]<ref name="Hoogeweg II 1901">Hoogeweg, H. (Ed.) (1901). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens (Monimenta historica et registra de Almstedio)'' (Vol. II). Hannoverae, in Germania: Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Almstedt'')</small> * [[Alorstedium]]<ref name="Pratje 1758">Pratje, J. H. (1758). ''Historische Nachrichten von dem ehemaligen berühmten Closter Harsefeld: Monumenta ac documenta saeculi XII ubi de decimis Alorstedii agitur''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ahlerstedt''; [[Saxonice]] ''Ohlers'')</small> * [[Alvstedium]]<ref name="Pratje 1759">Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Alfstedt''; [[Saxonice]] ''Alfs'' seu ''Alfst'')</small> * [[Amelinghusium]]<ref name="Baring 1746">Baring, E. (1746). ''Succincta Hannoverae et ditionum vicinarum Notitia Historica''. Hanoverae: Typis Nicolae Försteri.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amelinghausen''; [[lingua Saxonica|Boreosaxonice]] ''Amekhusen''; [[Saxonice]] ''Amelkusen'')</small> * [[Anchemium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ankum'')</small> * [[Andervenia]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] ''Andervenne'')</small> * [[Andorlangia]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Anderlingen''; [[Saxonice]] ''Annerlingen'')</small> * [[Antiqua Medingha]]<ref name="Homeyer X 2006">Homeyer, J. (Ed.) (2006). ''Urkundenbuch des Klosters Medingen: Lüneburger Urkundenbuch (Monimenta historica saeculi XIV de parochia Medinghae) (Vol. X)''. Hannoverae, in Germania: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Altenmedingen''; [[Saxonice]] ''Ohmein'')</small> * [[Apenum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>([[Theodisce]] ''Apen''; [[Saxonice]] ''Aap'')</small> * [[Apleremum]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Apelern'')</small> * [[Appelium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Appel'')</small> * [[Aquae Lauterbergenses in Montibus Harthicis]]<ref name="Mirus 1826">Mirus, A. (1826). ''De salubritate aquarum lauterbergensium in montibus harthicis sitarum''. Typis Regiis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Lauterberg im Harz'')</small> * [[Aquae Nendorpenses]]<ref name="Marcard 1805">Marcard, H. M. (1805). ''De salubritate aquarum nendorpensium et de earum usu in morbis chronicis''. [[Goettinga]]e: Dieterich; et: Macard, H. M. (1805). ''De usu salutari fontium salinorum in territorio Hildesiensi sitorum''. [[Goettinga]]e: Dieterich.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Nenndorf'')</small> * [[Aquae Zwischenahnenses]]<ref name="Statisitakamt Nord 2025">Statistikamt Nord (Editio Latina). ''Catalogus Urbium et Communium Germaniae''. Hamburgi, 2025.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Zwischenahn''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Twiskenoan'' seu ''Boad Twiskenoan''; [[Saxonice]] ''Twüschenahn'')</small> * [[Aroldishusium]]<ref name="Schlegel 1705"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Arholzen'')</small> * [[Artlenburgum]]<ref name="Baring 1746"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Artlenburg'')</small> * [[Artlissa]]<ref name="Mader 1664">Mader, J. J. (1664). ''Antiquitates Brunsvicenses: De antiquis parochiis Saxonum et finibus dioecesis Mindensis (Caput de parochia Artlissa)''. Helmestadii: Typis Henningi Mulleri.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Aerzen'': quoque [[Theodisce]] ''Ärzen'')</small> * [[Arx Agathae]]<ref name="Kochen 1724">Kochen, J. H. (1724). ''Introductio in Historiam Ducatus Bremensis y Verdensis: Accesserunt diplomata varia et descriptio Arcis Agathae et ditionis Stadiensis''. Stadae: Typis Caspari Holmii.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Agathenburg''; [[Saxonice]] ''Gothenborg'')</small> * [[Arx Draconis]]<ref name="Egger 1977"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Drakenburg''; [[Saxonice]] ''Drakenborg'')</small> * [[Ascalingium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ahlden'')</small> * [[Asanthorpium]]<ref name="Vogell 1856">Vogell, A. (Ed.) (1856). ''Urkundenbuch des Bisthums Verden und des Collegiatstifts Bardewick: Chartae, diplomata et monumenta historica saeculi XIII...''. Hannoverae: Hahn’sche Hofbuchhandlung.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg">Fingitur nomen "Circulus Harburgensis" -Theodisce ''Landkreis Harburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Harburgum]]" -ad quod gentilicium "Harburgensis-e" refertur-.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> <small>(in [[Circulus terrae Diepholtia|Circulo terrae Diepholtia]]<ref name="Landkreis Diepholz">Fingitur nomen "Circulus terrae Diepholtia" -Theodisce ''Landkreis Diepholz'' nuncupatum- sic: Latinum syntagma "circulus terrae" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Diepholtia]]", vide {{Hofmannus}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'')</small> * [[Assena]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Essen'')</small> * [[Assini]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Essen'')</small> * [[Astanholteremarki-Scirnbeki]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Osterholz-Scharmbeck''; [[Saxonice]] ''Oosterholt-Scharmbeek'')</small> * [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'')</small> * [[Aszi]]<ref name="Hermann">Hermann Abels: ''Die Ortsnamen des Emslandes in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. S. 27f.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Aulica]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elze'')</small> * [[Auriacum (Saxonia Inferior)|Auriacum]]<ref name="Graesse"/><ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Aurich''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Aurk''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Auerk'')</small> {{div col end}} === B === {{div col|3}} * [[Badberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Badbergen''; [[Saxonice]] ''Badbern'')</small> * [[Baddekenstedium]]<ref name="Casemir & Menzel & Ohainski X 2018">Casemir, K., Menzel, F., & Ohainski, U. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil X)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Baddeckenstedt''; [[Saxonice]] ''Barkenstäe'')</small> * [[Balga]]<ref name="Udolph 1994">Udolph, J. (1994). ''Namenkundliche Studien zum Germanenproblem'' (Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Ergänzungsbände 9). Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balje'')</small> * [[Balga Cortis]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Balge'')</small> * [[Baltrumum]]<ref name="Wiarda III 1792">Wiarda, T. D. (1792). ''Ostfriesische Geschichte: Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1648'' (Vol. 3). August Friedrich Winter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Baltrum'')</small> * [[Bamwida]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] ''Bohmte''; [[Saxonice]] ''Baumte'')</small> * [[Bardenuvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bardowick''; [[Saxonice]] ''Bewick'')</small> * [[Bardorpium]]<ref name="Sudendorf 1859">Sudendorf, H. (Ed.) (1859). ''Urkundenbuch zur Geschichte der Herzöge von Braunschweig und Lüneburg und ihrer Lande'' (Vol. 1). Carl Rümpler Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bahrdorf'')</small> * [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'')</small> * [[Bargstedum]]<ref name="Mushard 1764">Mushard, M. (1764). ''Palaeogentilismus Bremensis: Monumenta ac veterum tumuli in ducatibus Bremensi et Verdensi''. Typis Andreae Vandenhoeck.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bargstedt''; [[Saxonice]] ''Bargst'' seu ''Bars'')</small> * [[Barnstedum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702">Bünting, H., & Letzner, J. (1702). ''Braunschweig-Lüneburgische Chronica, Oder Historische Beschreibung der Durchlauchtigsten Herzogen zu Braunschweig und Lüneburg''. Gedruckt bey Caspar Johann Jakobi.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barnstedt'')</small> * [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'')</small> * [[Barsela]]<ref name="Köbler 2016">Köbler, G. (2016). ''Orte in der deutschen Ortsgeschichte''. Wikiling-Zier. [[Universitas Leopoldino-Franciscea]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barßel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bäärsel''; [[Saxonice]] ''Bassel'')</small> * [[Barsingehusa]]<ref name="Harenberg 1753">Harenberg, J. C. (1753). ''Historia ecclesiae Gandershemensis diplomatica''. Typis et Impensis Joannis Christophori Meisneri.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Barsinghausen''; [[Saxonice]] ''Baschehusen'' seu ''Basche'')</small> * [[Barum (Luneburgum)|Barum]]<ref name="Mindermann I II 2004">Mindermann, A. (Ed.) (2004). ''Verdener Urkundenbuch, 1. Abteilung, Band 2: 1300–1380''. Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>(in [[Circulus Luneburgensis|Circulo Luneburgensi]]<ref name="Landreis Lüneburg">Fingitur nomen "Circulus Luneburgensis" -Theodisce ''Landreis Lüneburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Luneburgensis-e" ad [[Luneburgum]] refertur. Quo de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Boorn'')</small> * [[Barum (Circulus Ulsenensis)|Barum]]<ref name="AdWzG 2010">Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2010). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter'' (K. Casemir, F. Menzel, & U. Ohainski, Eds.). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen">Fingitur nomen "Circulus Ulsenensis" -Theodisce ''Landkreis Uelzen'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Ulsenensis-e" ad [[Ulsena]]m refertur. Quo de gentilicio, vide lemma "res-publica Ulsenensis" apud {{Google Books|w_tWAAAAcAAJ|vide paginam dedicationis operis}}"; et de topnymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Barum''; [[Saxonice]] ''Bourm'')</small> * [[Barunvilla]]<ref name="SdaedhdlM 1862">Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle (1862). ''Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de la Moselle: Année 1860–1861''. Rousseau-Pallez.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Barendorf''; [[Saxonice]] ''Borendörp'')</small> * [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'')</small> * [[Barwedelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barwedel'')</small> * [[Basdalum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Basdahl''; [[Saxonice]] ''Basdaal'' seu ''Basdohl'')</small> * [[Bawinkelum]]<ref name="Moser 1738">Moser, J. J. (1738). ''Bibliotheca Iuris Publici S. R. I. Germanici: Specially regarding the territories of Westphalia and Lower Saxony''. Typis Ioannis Georgii Cottae.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bawinkel''; [[Saxonice]] ''Bowinkel'')</small> * [[Bebenhusa (Saxonia Inferior)|Bebenhusa]]<ref name="Ahlfeldt 2010">Ahlfeldt, J. (Ed.) (2010). ''Regnum Francorum Online: Traditio Fuldenses''. Francia-Ahlfeldt Project.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bevensen''; [[Saxonice]] ''Bämsen'' seu ''Bemsen'')</small> * [[Beckdorfium]]<ref name="AdWzG 2010"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckdorf''; [[Saxonice]] ''Beekdörp'')</small> * [[Beckedorfium]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beckedorf''; [[Saxonice]] ''Biäkedörp'')</small> * [[Beckelnum]]<ref name="Böhmer 1844"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beckeln'')</small> * [[Bedenbostelum]]<ref name="NL 1924">Niedersächsisches Landesarchiv (1924). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Veröffentlichungen de Historischen Kommission für Niedersachsen und Bremen.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Beedenbostel''; [[Saxonice]] ''Bedenbossel'')</small> * [[Beierstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beierstedt''; [[Saxonice]] ''Barste’e'')</small> * [[Belmum]]<ref name="Moser 1738"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Belm'')</small> * [[Belumum]]<ref name="Mushard 1764"/> <small>([[Theodisce]] ''Belum''; [[Saxonice]] ''Belen'')</small> * [[Bema (Saxonia Inferior)|Bema]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Böhme''; [[Saxonice]] ''Böhm'')</small> * [[Bendestorfium]]<ref name="Bührmann 2005">Bührmann, M. (2005). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen des norddeutschen Raumes''. Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. </ref> <small>([[Theodisce]] ''Bendestorf''; [[Saxonice]] ''Bendsdörp'')</small> * [[Berga (Circulus Cellensis)|Berga]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737">Bruzen de La Martinière, A. A. (1737). ''Thesaurus geographicus criticus: in quo omnium orbis terrarum regionum, civitatum, oppidorum, nominibus antiquis, medii aevi et modernis''. Ex Officina Wetsteniana.</ref> <small>(in [[Circulus Cellensis|Circulo Cellensi]]<ref name="Landkreis Celle">Fingitur nomen "Circulus Cellensis" -Theodisce ''Landkreis Celle'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Cella (Germania)|Cella]]" -ad quod gentilicium "Cellensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bergen''; [[Saxonice]] ''Bargen'')</small> * [[Berga (Circulus Osnabrugae)|Berga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>(in [[Circulus Osnabrugae|Circulo Osnabrugae]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Osnabrugae" -Theodisce ''Landkreis Osnabrück'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum ''LandKreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Osnabruga|Osnabruga-ae]]", vide Pertsch, Erich: ''Langenscheidts Großes Schulwörterbuch Lateinisch-Deutsch'', Berolini et Monaci 1983, ISBN 3-468-07202-3, p. 1325.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Berge'')</small> * [[Berga ad Dumnam]]<ref name="Bruzen de La Martinière 1737"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergen an der Dumme''; [[Polabice]] ''Djörska'')</small> * [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> <small>([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'')</small> * [[Bergfelda]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bergfeld''; quoque [[Saxonice]] ''Bargfeld'')</small> * [[Bernsium Minus]]<ref name="Bernsium">Vide [https://emslaendische-landschaft.de/images/AFEL/Publikationen/Zeitschriften/Band_22/Heft_109_Mai_2011.pdf?utm ''''], ubi dicitur "(...) '''Berßen, Groß oder Klein''' (...) Bernsium (...)".</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Klein Berßen''; [[Saxonice]] ''Lütke Bässen'')</small> * [[Bersenbrugum]]<ref name="Sandhoff 1785">Sandhoff, J. E. (1785). ''Antistitum Osnabrugensis ecclesiae, qui per decem saecula episcopale munus in ea gesserunt, chronotaxis''. Typis Joannis Georgii Kislingii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bersenbrück''; [[Saxonice]] ''Bessenbrügge'')</small> * [[Bersinium]]<ref name="Kaemling 1987">Kaemling, ''Atlas zur Geschichte Niedersachsens'' (1987).</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Berßen''; [[Saxonice]] ''Groten Bässen'')</small> * [[Berumburgum]]<ref name="Emmius 1616">Emmius, U. (1616). ''Rerum Frisicarum Historia''. [[Lugdunum Batavorum|Lugduni Batavorum]]: Elzevier.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Berumbur'')</small> * [[Bestena]]<ref name="Jellinghaus 1923">Jellinghaus, H. (1923). ''Die westfälischen Ortsnamen nach ihren Bestandteilen''' (III ed.). Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Beesten'')</small> * [[Betzendorfum]]<ref name="Bünting & Letzner 1702"/> <small>([[Theodisce]] ''Betzendorfum''; [[Saxonice]] ''Bätzendörp'')</small> * [[Bevernense Castrum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bevern'')</small> * [[Beverstedum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Beverstedt''; [[Saxonice]] ''Beverst'')</small> * [[Bienenbuttelum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bienenbüttel''; [[Saxonice]] ''Bienbüddel'')</small> * [[Bilshusa]]<ref name="Wolf 1819">Wolf, J. (1819). ''Politische Geschichte des Eichsfeldes mit Urkunden erläutert''. Johann Georg Rosenbusch.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bilshausen'')</small> * [[Binethemum]]<ref name="Meiborn III 1688">Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: I. Historicos Germanicos, II. Historiam Helmstadensem, III. Dissertationes de utriusque Saxoniae''. Typis Georgii Wolffgangi Hammii; et: Meibom, H. (1688). ''Rerum Germanicarum Tomi III: Dissertationen und historische Chroniken des Herzogtums Braunschweig-Lüneburg''. Typis Georgii Wolffii.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bentheim'')</small> * [[Binnenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Binnen''; [[Saxonice]] ''Binn’n'')</small> * [[Bippenum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bippen''; [[Saxonice]] ''Bippen'')</small> * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen'')</small> * [[Bissendorpum]]<ref name="Köbler 2016"/> <small>([[Theodisce]] ''Bissendorf''; [[Saxonice]] ''Bissendörp'')</small> * [[Blenderum]]<ref name="Brosius 1993">Brosius, D. (1993). ''Urkundenbuch des Klosters Loccum'' (Vol. 1). Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Blender''; [[Saxonice]] ''Blenner'')</small> * [[Bliederstorpum]]<ref name="Trüper 2017">Trüper, H. G. (2017). ''Urkundenbuch der Herren von Zesterfleth: 1232–1657''. Wallstein Verlag.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bliedersdorf''; [[Saxonice]] ''Bliersdörp'')</small> * [[Bobentunum]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bovenden''; quoque [[Saxonice]] ''Bovten'')</small> * [[Bocensis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bückeburg''; [[Saxonice]] ''Bückeborg'')</small> * [[Bocholta (Circulus Heidensis)|Bocholta]]<ref name="Hodenberg 1859"/> <small>(in [[Circulus Heidensis|Circulo Heidensi]]<ref name="Heidekreis">Fingitur nomen "Circulus Heidensis" -Theodisce ''Heidekreis'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum suffixum ''-kreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum gentilicium "Heidensis-e" Theodiscum lexema ''Heide-'' vertit.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bocholta (Circulus Theorosburgensis)|Bocholta]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>(in [[Circulus Theorosburgensis|Circulo Theorosburgensi]]<ref name="Landkreis Schaumburg">Fingitur nomen "Circulus Theorosburgensis" -Theodisce ''Landkreis Schaumburg'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino gentilicio "Theorosburgensis-e", quod ad [[Theorosburgum]] refertur, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz''; [[Saxonice]] ''Baukholt'')</small> * [[Bocholtum in Ericeto]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>[[urbs]] et commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Buchholz in der Nordheide''; [[Saxonice]] ''Bookholt'')</small> * [[Bochorna (Circulus Frisicus)|Bochorna]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873">Ehmck, D. R., & von Bippen, W. (Ed.) (1873). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1300''. C. Schünemann.</ref> <small>(in [[Circulus Frisicus|Circulo Frisico]]<ref name="Landkreis Friesland">Fingitur nomen "Circulus Frisicus" -Theodisce ''Landkreis Friesland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Frisicus-a-um" ad [[Frisia (discretiva)|Frisiam]] refertur. Quod de toponymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bockhorn'')</small> * [[Bochorna (Circulus Vetha)|Bochorna]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Circulus Vetha|Circulo Vetha]]<ref name="Landkreis Vechta">Fingitur nomen "Circulus Vetha" -Theodisce ''Landkreis Vechta'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo).</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Bakum'')</small> * [[Bochorstia]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bockhorst''; [[Saxonice]] ''Baukhast'')</small> * [[Bodendicum]]<ref name="Brosius 1985">Brosius, D. (1985). ''Aus der Geschichte der Burg Bodenteich''. Ecomed Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Bodenteich''; [[Saxonice]] ''Bonndiek'')</small> * [[Bodenfelda]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenfelde'')</small> * [[Bodensa]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph">Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Bodensee'')</small> * [[Bodonis Insula]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bodenwerder'')</small> * [[Boffeshusium]]<ref name="Casemir & Ohainski VI 2007">Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen del Landkreises Holzminden''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VI)''. Editio ab Academia Scientiarum Gottingensi. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Boffzen'')</small> * [[Boitersena]]<ref name="Mindermann 2001">Mindermann, A. (Ed.) (2001). ''Urkundenbuch der Bischöfe und des Domkapitels von Verden: Band 1''. Von den Anfängen bis 1300. [[Stadae|Stadis]]: Landschaftsverband der ehemaligen Herzogtümer Bremen und Verden.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bötersen''; [[Saxonice]] ''Boitzen'')</small> * [[Boitzia]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Boitze''; [[Saxonice]] ''Böhtz'')</small> * [[Bokenstorpium]]<ref name="Sudendorf 1859"/> <small>([[Theodisce]] ''Bokensdorf''; [[Saxonice]] ''Bokensdörp'')</small> * [[Bokenum]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bockenem''; [[Saxonice]] ''Bokeln'')</small> * [[Borchwega]]<ref name="Rüther 1905">Rüther, H. (Ed.) (1905). ''Urkundenbuch des Klosters Neuenwalde''. Halle’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Burweg'')</small> * [[Borkna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Borkum''; [[lingua Frisica|Frisice]] ''Boarkum''; quoque [[Saxonice]] ''Börkum'')</small> * [[Borna Castra]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Berne'')</small> * [[Borsla]]<ref name="Niemeyer 2012">Niemeyer, M. (Ed.) (2012). ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bösel''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Böäsel''; [[Saxonice]] ''Bäsel'')</small> * [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'')</small> * [[Botela]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Bothel''; [[Saxonice]] ''Bootel'')</small> * [[Brachia (Germania)|Brachia]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Brake''; [[Saxonice]] ''Braak'' seu ''Broak'')</small> * [[Braclina]]<ref name="Rübel 1881">Rübel, K. (Ed.) (1881). ''Dortmunder Urkundenbuch: Band 1. Urkunden bis zum Jahre 1340''. [[Isarlohia]]e: J. Baedeker.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brackel''; [[Saxonice]] ''Braackel'')</small> * [[Bracum]]<ref name="Kirchbrak">Germanica et Romanica toponyma cum terminationibus ''-ac'' aut ''-ach'' aut ''-ack'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-acum-i" aut "-achium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ac, -ach, -ack''' : -''acum,'' -''achium'' (...)". Hoc casu, latinizantia suffixa formis antiquis huius toponymi "Brac" applicantur; quo de toponymo, vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B77-F/NOB%20VI%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Holzminden.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''/NOB VI Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden''], ubi dicitur "(...) ''Theodericus de Brach'' (...) ''Henricus de Brach'' (...) ''Henrico de Brack'' (...) villa Brac (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchbrak''; [[Saxonice]] ''Kerkbraak'')</small> * [[Bramascus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bramsche'')</small> * [[Breddenberga]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Breddenberg'')</small> * [[Bredenforda]]<ref name="Hoogeweg 1898">Hoogeweg, H. (Ed.) (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden vom J. 1201-1300''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brevörde''¨; quoque [[Saxonice]] ''Bräwer'')</small> * [[Bredthorpium]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Breddorf''; [[Saxonice]] ''Breddörp'')</small> * [[Brestum (Saxonia Inferior)|Brestum]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Brest'')</small> * [[Brincama]]<ref name="Friedländer 1878">Friedländer, E. (Ed.) (1878). ''Ostfriesisches Urkundenbuch: Band 1. (Jahre 787–1470)''. [[Emda]]e: Haynel.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Brinkum'')</small> * [[Britlinga]]<ref name="Udolph 2004">Udolph, J. (2004). ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala''. [[Gottinga]]e: Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Brietlingen''; [[Saxonice]] ''Brietl'')</small> * [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'')</small> * [[Brocleda]]<ref name="Janicke 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1''. [[Lipsia]]e: S. Hirzel.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bröckel''; [[Saxonice]] ''Bräukel'')</small> * [[Broclina]]<ref name="Mindermann 2001"/> <small>([[Theodisce]] ''Brockel''; [[Saxonice]] ''Brookel'')</small> * [[Broma]]<ref name="Casemir & Ohainski 2014">Casemir, K., & Ohainski, U. (Ed.). (2014). ''Niedersächsisches Ortsnamenbuch: Die Ortsnamen des Landkreises Gifhorn''. [[Bilivelda]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Brome''; [[Saxonice]] ''Brom'')</small> * [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'')</small> * [[Brunsvicum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Braunschweig''; [[Saxonice]] ''Brunswiek''; [[lingua Saxonica|Brunsvicice]] dialectaliter ''Bronswiek'' seu ''Brönswiek'')</small> * [[Bukina]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bücken'')</small> * [[Bulcova]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bülkau'')</small> * [[Bulsteda]]<ref name="Ehmck & Bippen 1873"/> <small>([[Theodisce]] ''Bülstedt''; [[Saxonice]] ''Büls'')</small> * [[Brunla]]<ref name="Bode 1893">Bode, G. (Ed.) (1893). ''Urkundenbuch der Stadt Goslar und der in und bei Goslar belegenen geistlichen Stiftungen: Band 1 (922 bis 1250)''.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Braunlage'')</small> * [[Bunda]]<ref name="Deiter">Deiter, H. (1881). Oldeborchs, Pastoris zu Bunda in Reiderland, kleine ostfriesische Chronicke, betreffend die Jahre 1558 bis 1605. ''Jahrbuch de Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bunde''; [[Saxonice]] ''Bunn'')</small> * [[Burchardivillare]]<ref name="Janicke 1892">Janicke, K. (Ed.) (1892). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 1. Bis zum Jahre 1221''. S. Hirzel.</ref> <small>(in [[Circulus Guelpherbytensis|Circulo Guelpherbytensi]]<ref name="Landkreis Wolfenbüttel">Fingitur nomen "Circulus Guelpherbytensis" -Theodisce ''Landkreis Wolfenbüttel'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Guelpherbytensis-e" ad [[Guelpherbytum]] refertur. Quo de toponymo, vide [https://vd18.gbv.de/viewer/fullscreen/006049869/1/ ''vd18.gbv.de''], ubi dicitur "(...) Pro eo ac debuisti, urbs aerumnosa, infelix ac misera Guelpherbytum (...)"; et quo de gentilicio, vide [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/MBRY52X6EUWPQOQRFBKHVLYBSUG4M6LS ''Carmina Votiva Honori Clarißimi atq[ue] Experientißimi Viri Dn. Samuelis Stockhausen''], ubi dicitur "(...) Practici Guelpherbytensis (...)".</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'')</small> * [[Burgdorfium]]<ref name="Graesse"/> <small>(in [[Hannovera (regio)|Regione Hannovera]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgdorf''; [[Saxonice]] ''Borgdörp'' seu ''Bortörp'')</small> * [[Burgium (Saxonia Inferior)|Burgium]]<ref name="Remling VII 2026">Remling, L. (2026). ''Die Ortsnamen des Landkreises Emsland''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Börger''; [[Saxonice]] ''Borger'')</small> * [[Buria (Saxonia Inferior)|Buria]]<ref name="Casemir & Ohainski & Udolph"/> <small>([[Theodisce]] ''Bühren'')</small> * [[Bursina (Saxonia Inferior)|Bursina]]<ref name="Casemir 2003">Casemir, K. (2003). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''. In ''J. Udolph (Ed.), Niedersächsisches Ortsnamenbuch (NOB) (Teil III)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Börßum'')</small> * [[Butiadinga]]<ref name="Ehmck & Bippen II 1876">Ehmck, D. R., & Bippen, W. von. (Ed.) (1876). ''Bremisches Urkundenbuch: Band 2. 1301–1350''. D. Ed. Müller.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Butjadingen'')</small> * [[Buxtehuda]]<ref name="Lappenberg 1842">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1842). ''Hamburgisches Urkundenbuch: Band 1''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Buxtehude''; [[Saxonice]] ''Buxthu'')</small> * [[Byspinga]]<ref name="Hodenberg 1859">Hodenberg, W. von (Ed.) (1859). ''Lüneburger Urkundenbuch, Fünfte Abtheilung: Archiv des Klosters St. Michaelis zu Lüneburg''. Capaun-Karlowa’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bispingen''; [[Saxonice]] ''Bissen'')</small> {{div col end}} === C === {{div col|3}} * [[Calba (Saxonia Inferior)|Calba]]<ref name="Kalbe">Theodiscum toponymum ''Kalbe'' seu ''Calbe'' forma "Calba" latinizari solet. Cf. [[Calba ad Salam|Calbam ad Salam]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kalbe''; [[Saxonice]] ''Kalf'')</small> * [[Calefelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Calefeldensis">"C" pro "K" ponitur propter orthographiam gentilicii "Calefeldensis-e". Quo de gentilicio, vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Abhandlungen_zur_geologischen_Specialkarte_von_Preussen_und_den_Th%C3%BCringischen_Staaten_%28IA_abhandlungenzurg8589preu%29.pdf?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original ''Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Preussen und den Thüringischen Staaten''], ubi dicitur "(...) ''Calefeldensis'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kalefeld'')</small> * [[Campus Rufus]]<ref name="Stüve 1789"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Rothenfelde'')</small> * [[Capella (Saxonia Inferior)|Capella]]<ref name="Philippi II 1894">Philippi, F. (Ed.) (1894). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Band 2. Die Urkunden der Jahre 1201–1250''. H. Th. Wenner.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Cappeln'')</small> * [[Castrovallium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Burgwedel''; [[Saxonice]] ''Borwee'' seu ''Boorwee'')</small> * [[Cella (Germania)|Cella]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Celle'')</small> * [[Clenza]]<ref name="Janicke II 1896">Janicke, K. (Ed.) (1896). ''Urkundenbuch des Hochstifts Hildesheim und seiner Bischöfe: Band 2. Von 1221 bis 1260''. S. Hirzel.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clenze''; [[Polabice]] ''Kloncka'')</small> * [[Cloppenburgum]]<ref name="Egli 1893"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Cloppenburg''; [[Saxonice]] ''Cloppenborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kloppenbuurich'')</small> * [[Clusa (Saxonia Inferior)|Clusa]]<ref name="Kluse">Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' derivatur a Medio-Latino vocabulo "clūsa", "angustum montium aditum, locum clausum" significante, quae ad Latinum verbum "claudere" refertur; cf. Kluge, ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache'', s.v. ''Klause'', ubi Mediaevali Theodisco vocabulo ''klûse'', Antiquo Theodisco vocabulo ''chlûsa'' ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clausa, clusa" deducitur, et Lühr, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'', V, s.v. ''klûsa'', ubi Antiquum Theodiscum vocabulum ''klûsa'', ''Einfriedung, Engpass'' significans, ex [[Latinitas medii aevi|Mediaevali Latino vocabulo]] "clūsa" explicatur. Inde Theodiscum Saxonicumque toponymum ''Kluse'' ortum est.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Kluse'')</small> * [[Coeli Porta]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Himmelpforten''; [[Saxonice]] ''Himmelpoorten'')</small> * [[Collis (Saxonia Inferior)|Collis]]<ref name="Erhard 1851">Erhard, H. A. (Ed.) (1851). ''Regesta Historiae Westfaliae: Accedit Codex Diplomaticus/Regesten der Geschichte Westfalens''. Regensberg.</ref> <small>[[oppidum]]</small> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Polle'') * [[Cornu Curvatum]]<ref name="Cornu Curvatum">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/curvatus?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivale praefixum ''Krumm-'' Latino adiectivo "curvatus-a-um"] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/cornu?wb=gross&nr=2 Theodiscum nominale suffixum ''-hörn'' Latino nomine "cornu-us" (n.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Krummhörn'')</small> * [[Cramma]]<ref name="Casemir 2003"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cramme'')</small> * [[Cranenburgum (Saxonia Inferior)|Cranenburgum]]<ref name="Cranenburgum">Theodiscum toponymum ''Kranenburg'' "Cranenburgum" latinizari solet. Cf. [[Cranenburgum (Rhenania Septentrionalis et Vestfalia)|Cranenburgum Rhenanum]] apud ''Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura'', Mercatoris.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kranenburg''; [[Saxonice]] ''Kronenborg'')</small> * [[Curia Maiorica]]<ref name="Curia Maiorica">Manfred Niemeyer (Hrsg.): ''Deutsches Ortsnamenbuch''. De Gruyter, Berolini 2012, ISBN 978-3-11-018908-7, S. 298.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jork''; [[Saxonice]] ''Jörk'')</small> * [[Curia Sanctae Mariae]]<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'')</small> * [[Cuxhavia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Cuxhaven''; [[Saxonice]] ''Cuxhoben'')</small> {{div col end}} === D === {{div col|3}} * [[Dalemia]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dahlem'')</small> * [[Dalenburgum]]<ref name="Rzihacek & Spreitzer XI 2024">Rzihacek, A., & Spreitzer, F. (Ed.) (2024). ''Die Urkunden Otto IV (Monumenta Germaniae Historica, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Tomus XI). Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dahlenburg''; [[Saxonice]] ''Dahlenborg'')</small> * [[Dalum]]<ref name="Janicke II 1896"/> <small>([[Theodisce]] ''Dahlum''; [[Saxonice]] ''Tahln'')</small> * [[Damma (Saxonia Inferior)|Damma]]<ref name="Philippi II 1894"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Damme'')</small> * [[Damnatzium]]<ref name="Garzmann LXXVI 2004">Garzmann, M. R. W. (Ed.) (2004). ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte: Neue Folge der Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen (Band 76)''. Hahnsche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Damnatz'')</small> * [[Danneberga]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dannenberg''; [[Saxonice]] ''Dannenbarg''; [[Polabice]] ''Wajdars'')</small> * [[Danthorpum]]<ref name="Casemir & Menzel % Udolph VII 2011">Casemir, K., Menzel, F., & Udolph, J. (2011). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII''). Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Danndorf'')</small> * [[Dassela]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dassel'')</small> * [[Dedenhusa]]<ref name="-husaDeensen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Dedehusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Casemir, K., & Ohainski, U. (2007). ''Die Ortsnamen des Landkreises Holzminden (Veröffentlichungen del Institut für Historische Landesforschung der Universität Göttingen, Vol. 51)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Deensen'')</small> * [[Deinsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Deinste''; [[Saxonice]] ''Deinst'')</small> * [[Deinstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deinstedt''; [[Saxonice]] ''Deins'')</small> * [[Delmenhorstium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Delmenhorst''; [[Saxonice]] ''Demost'')</small> * [[Dengdia]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Denkte'')</small> * [[Derenthalia]]<ref name="-thalia">Germanica toponyma cum suffixo ''-thal'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-thal''' : -''thalia'', -''dalia'' (...)". Animadvertendum est suffixum ''-thal'' veterem orthographiam hodierni suffixi ''-tal'' esse; ergo Germanica toponyma cum suffixo ''-tal'' quoque latinizari potest addita terminatione latinizata "-thalia-ae" seu "-dalia-ae".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Derental'')</small> * [[Dersum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Dersum''; [[Saxonice]] ''Derßm'')</small> * [[Dettum]]<ref name="Egger 1977"/> <small>([[Theodisce]] ''Dettum''; [[Saxonice]] ''Detten'')</small> * [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'')</small> * [[Diddersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Didderse'' et [[Saxonice]] ''Deesse'')</small> * [[Diekholza]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diekholzen'')</small> * [[Dielmissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dielmissen'')</small> * [[Diepenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Diepenau''; quoque [[Saxonice]] ''Deepnau'')</small> * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt'')</small> * [[Dinklaga]]<ref name="-e"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dinklage''; [[Saxonice]] ''Dinklaoge'')</small> * [[Disaldishusa]]<ref name="-husaDelligsen">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Disaldishusen'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: Reuter, A. (Ed.) (1950). ''1100 Jahre Delligsen: Geschichte der Hilsmulde und des Ortes Delligsen''. Verlag der Gemeinde Delligsen. </ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Delligsen'')</small> * [[Disna (Saxonia Inferior)|Disna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Dissen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Dithgherscope-Twielenflethum]]<ref name="Hollern">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hollern-twielenfleth/?utm ''Kirchengemeindelexikon'']. ubi dicitur "(...) ''Luderus in Dithgherscope'' (...)".</ref><ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hollern-Twielenfleth''; [[Saxonice]] ''Hullern-Twielenfleth'')</small> * [[Dohra (Terra Emesensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Terrae Emesensis|Terra Emesensi]]<ref>Fingitur nomen "Circulus Terrae Altenburgensis" -Theodisce ''Landkreis Emsland'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) et Latinum "terra-ae" Theodiscum lexema ''-land'' vertit et Latinum gentilicium "Emesensis-e" ad flumen [[Amisia|Emesam]] refertur. De hoc hydronymo, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dohren '')</small> * [[Dohra (Circulus Harburgensis)|Dohra]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Dohren''; [[Saxonice]] ''Duhrn'')</small> * [[Dolnere]]<ref name="Dolnere">Vide [https://adw-goe.de/fileadmin/forschungsprojekte/ortsnamen_rhein_elbe/dokumente/Publikationen_Udolph_PDF/2001-2005/315._Udolph_Anmerkungen_zum_Ortsnamen_Dollern.pdf ''Anmerkugen zum Ortsnamen Dollern''], ubi dicitur "(...) 1105 (Fälschung Mitte 12. Jh.) ''Dolnere'' (...) 1209 ''Johannes de dolnere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dollern'')</small> * [[Doristacus]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dorstadt'')</small> * [[Dornum]]<ref name="Egger 1977">Egger, C. (1977). ''Lexicon Nominum Locorum (Officium Libri Catholici)''. Libreria Editrice Vaticana.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Dornum''; [[Saxonice]] ''Dornm'')</small> * [[Dorverda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Dörverden''; [[Saxonice]] ''Dörbern'' seu ''Dörb'' seu ''Dörveern'')</small> * [[Dotlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dötlingen'')</small> * [[Draga (Albis)|Draga]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Drage''; [[Saxonice]] ''Draag'')</small> * [[Drentweda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'')</small> * [[Drestadium]]<ref name="-stadt"/> <small>([[Theodisce]] ''Drestedt''; [[Saxonice]] ''Dreest'')</small> * [[Drochtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Drochtersen''; [[Saxonice]] ''Drochters'')</small> * [[Dudanebutli]]<ref name="Lappenberg 1841">Lappenberg, J. M. (Ed.) (1841). ''Hamburgisches Urkundenbuch (Band 1)''. Perthes-Besser & Mauke.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Düdenbüttel''; [[Saxonice]] ''Düünbeudel'')</small> * [[Duderstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Duderstadt''; [[Saxonice]] ''Dustadt'')</small> * [[Dunsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dünsen'')</small> * [[Dunum (Saxonia Inferior)|Dunum]]<ref name="Houtrouw 1889">Houtrouw, O. G. (1889). ''Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit (Band 1)''. Dunkmann.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dunum'')</small> * [[Duthungun]]<ref name="Udolph 2004"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Duingen''; [[Saxonice|Ostfalice]] ''Daujen'')</small> {{div col end}} === E === {{div col|3}} * [[Ebbestorpium]]<ref name="Jaitner 1985">Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Ebstorf''; [[Saxonice]] ''Ebstörp'')</small> * [[Ebersdorfium (Saxonia Inferior)|Ebersdorfium]]<ref name="Ebersdorfium">Theodiscum toponymum ''Ebersdorf'' in Latinam "Ebersdorfium" verti solet. V.gr. vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ebersdorf''; [[Saxonice]] ''Eversdörp'')</small> * [[Echemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Echem''; [[Saxonice]] ''Echen'')</small> * [[Edemissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Edemissen''; [[Saxonice]] ''Emisse'')</small> * [[Egestorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Egestorf''; [[Saxonice]] ''Äästörp'')</small> * [[Edewechte]]<ref name="Berger 2012">Berger, D. (2012). ''Edewecht''. In ''Deutsches Ortsnamenbuch''. Walter de Gruyter.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Edewecht''; [[Saxonice]] ''Erwech''; historice ''Adewacht'')</small> * [[Eggermuhla]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Eggermühlen''; [[Saxonice]] ''Eggermöhlen'')</small> * [[Ehra-Lessia]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Ehra-Lessien'')</small> * [[Eicklinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eicklingen''; [[Saxonice]] ''Eikeln'')</small> * [[Eildissum]]<ref name="Stumpf-Brentano II 1865">Stumpf-Brentano, K. F. (Ed.) (1865). ''Die Reichskanzler vornehmlich des X., XI. und XII. Jahrhunderts: Acta Imperii Selecta'' (Vol. 2). [[Aeni Pons (Austria)|Aeni Ponte]]: Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Eilsen''; [[Saxonice]] ''Ahlsen'')</small> * [[Eima (Circulus Hildesiensis)|Eima]]<ref name="-e"/> </small>(in [[Circulus Hildesiensis|Circulo Hildesiensi]]<ref name="Circulus Hildesiensis">Fingitur nomen "Circulus Hildesiensis" -Theodisce ''Landkreis Hildesheim'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et Latinum gentilicium "Hildesiensis-e" ad [[Hildesia]]m refertur. Hac de urbe, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eime'')</small> * [[Eima (Circulus Holtisminnensis)|Eima]]<ref name="-a"/> <small>(in [[Circulus Holtisminnensis|Circulo Holtisminnensi]]<ref name="Circulus Holtisminnensis">Fingitur nomen "Circulus Holtisminnensis" -Theodisce ''Landkreis Holzminden'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landkreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit, et de Latino toponymo "[[Holtisminni]]" -ad quod gentilicium "Holtisminnensis-e" refertur-, vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Eimen'')</small> * [[Eimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eimke''; [[Saxonice]] ''Aimk'')</small> * [[Ekelum]]<ref>Vide: Von Hodenberg, W. (Ed.) (1855). ''Walsroder Urkundenbuch (Urkunde Nr. 19)''. Hahnsche Hofbuchhandlung. Quo opere "proprietatem bonorum in Ekelo, que ab ecclesia Walsrodensi in feodum tenuit, pro quinquaginta marcis seriosius comparavit." dicitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eickeloh'')</small> * [[Elba (Saxonia Inferior)|Elba]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbe'')</small> * [[Elbingeroda]]<ref name="-roda"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Elbingerode'')</small> * [[Eldinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eldingen'')</small> * [[Elsdorfium (Saxonia Inferior)|Elsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Elsdorf''; [[Saxonice]] ''Elsdörp'')</small> * [[Embeca]]<ref name="Embeca">"non ignobiles Saxoniae civitates, Embeca et Gottinga" {{Google Books|I7pXAAAAcAAJ|p. 734}}. Interdum "Embica", "Embecka" etc. reperis</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Einbeck''; [[Saxonice]] ''Aimbeck'')</small> * [[Embsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Embsen''; [[Saxonice]] ''Emsen'')</small> * [[Emda]]<ref name="Graesse"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Emden''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Oamde'')</small> * [[Emmelkampus]]<ref name="Emmelkampus">Vide [https://www.altreformiert.de/beuker/geschichte/grafschaft-bentheim/ERK-GRAFSCH_Classis_1625-1705_Prot_-_Plasger_2021_gjb.pdf?utm ''Protokolle der Classis der reformierten Prediger der Grafschaft Bentheim 1625–1705''], ubi dicitur "(...) Domino Bernhardus Tinneken Pastorum Emmelkampum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emlichheim''; [[Saxonice]] et [[Batavice]] ''Emmelkamp'')</small> * [[Emmendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmendorf''; [[Saxonice]] ''Emdörp'')</small> * [[Emphstece]]<ref name="Emphstece">Vide [https://www.emstek.de/die-gemeinde/ortsteile/emstek?utm ''www.emstek.de'']; ubi dicitur "(...) Urkunde aus dem Jahre 947 als „Emphstece" (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Emstek''; [[Saxonice]] ''Emstäk'')</small> * [[Emsbura]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Emsbüren''; [[Saxonice]] ''Büren'')</small> * [[Emtinghusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emtinghausen''; [[Saxonice]] ''Emhusen'')</small> * [[Engda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Engden''; [[Saxonice]] ''Engn'')</small> * [[Engelschofa]]<ref name="-hofa">Germanica toponyma cum suffixis ''-hof(f)(e)(n)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hofa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hattenhofa (Bavaria)|Hattenhofa Bavarica]], [[Pfaffenhofa ad fluvium Glon]], [[Pfaffenhofa ad Rotam]], [[Poohofa]], [[Gundershofa]], [[Hattenhofa (Badenia-Virtembergia)|Hattenhofa Badeniae-Virtembergiae]], [[Pfaffenhofa (Badenia-Virtembergia)|Pfaffenhofa]], [[Matichofa]], [[Philshofa]] apud [[Google|Gugulam]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Engelschoff''; [[Saxonice]] ''Engelschopp'')</small> * [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'')</small> * [[Erkeroda]]<ref name="-roda">Germanica toponyma cum suffixis ''-rode'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-roda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Baceroda]], [[Gerningeroda]], [[Osteroda]], [[Werningroda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Erkerode''; [[Saxonice]] ''Erkero'')</small> * [[Ermelstorpium]]<ref name="Pratje 1759"/> <small>([[Theodisce]] ''Armstorf''; [[Saxonice]] ''Armsdörp'')</small> * [[Ericetum Magnum]]<ref name="Ericetum">[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=MeckWB&lemid=H01756 Theodiscum toponymicum suffixum ''-heide'' Latino nomine "Ericetum-i" vertitur.]</ref><ref name="Magnus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Groß-'' Latino adiectivo "magnus-a-um" vertitur.]</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großheide''; [[Saxonice]] ''Grootheid'')</small> * [[Escheda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Eschede''; [[Saxonice]] ''Esche'')</small> * [[Eschershusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eschershausen'')</small> * [[Esena]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Esens'')</small> * [[Essel]] <small>([[Theodisce]] ''Essel''; [[Saxonice]] ''Äsel'')</small> * [[Esterwega]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Esterwegen''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Äästerweede'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(ad [[Visurgis|Visurgem]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'' seu ''Esdrup'')</small> * [[Estorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Stadae|Circulo Stadae]]<ref name="Landkreis Stade">Fingitur nomen "Circulus Stadae" -Theodisce ''Landkreis Stade'' nuncupatum- sic: Latinum substantivum "circulus" Theodiscum substantivum ''Landreis'' (secundum ''Lexicon Latinum Hodiernum'', auctore Petro Lucusaltiano Latinophilo) vertit et de Latino toponymo "[[Stadae]]", vide {{Graesse}}.</ref>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Estorf''; [[Saxonice]] ''Esdörp'')</small> * [[Evergoteshemium]]<ref name="-hemiumEver">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum primae formae huius toponymi ''Euergoteshem'' testatae applicatur. Qua de pristina forma, vide: H. Bresslau et. al.: ''Die Urkunden Heinrichs II. und Arduins''. In: Monumenta Germaniae Historica, Die Urkunden der deutschen Könige und Kaiser, Band 3. [[Hannovera]]e 1900–1903.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ebergötzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ewerchötzschen'')</small> * [[Everinga]]<ref name="-ingaEvern">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}. Hoc casu suffixum mediaevali formae huius toponymi ''Everinge'' testatae applicatur. Quo de mediaevali toponymo, vide: Ohainski, U., & Udolph, J. (1998). ''Die Ortsnamen des Landkreises und der Stadt Hannover (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil I)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Deutsch Evern''; [[Saxonice]] ''Düütsch Äwern'')</small> * [[Eversmeer]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Eversmeer'')</small> * [[Evessum]]<ref name="NOB 2004">Niedersächsisches Ortsnamenbuch (2004). ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''' (NOB III). [[Gottinga]]e: Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Evessen'')</small> * [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'')</small> * [[Eyendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Eyendorf''; [[Saxonice]] ''Eyndörp'')</small> * [[Eystharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Eystrup''; [[Saxonice]] ''Eestrup'')</small> {{div col end}} === F === {{div col|3}} * [[Fallingbostela]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bad Fallingbostel''; [[Saxonice]] ''Bad Fambossel'')</small> * [[Fardium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Verden''; [[Saxonice]] ''Veern'')</small> * [[Farva]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Farven''; [[Saxonice]] ''Farm'')</small> * [[Fassberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Faßberg'')</small> * [[Filsum]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Filsum'')</small> * [[Firrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Firrel'')</small> * [[Florimontium (circulus Widmundensis)|Florimontium]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Blomberg''; [[Saxonice]] ''Bloombarg'' seu ''Blombarg'')</small> * [[Flotide]]<ref name="Flotide">De nominibus "Flotide" {{caa|780|802}}, "Flathi" {{caa|1013}}, "Flatide" {{caa|1142}}, "Flothethe" {{caa|1187}}, "Vlothe" {{caa|1189}} et "Flotethe" {{caa|1194}}, vide: Udolph, Jürgen. [https://web.archive.org/web/20160729194352/https://www.ndr.de/ndr1niedersachsen/programm/Ortsnamen-Uebersicht-fuer-Buchstaben-F,ortsnamenforscher111.html ''Ortsnamenforscher'']. ''NDR 1 Niedersachsen''.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Flöthe'')</small> * [[Frankenfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Frankenfeld'')</small> * [[Freda]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Freden'')</small> * [[Fredenbiki]]<ref name="-biki">Germanica toponyma cum suffixis ''-beck'' seu ''-beek'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-biki-orum", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Aesebiki]], [[Asbiki]], [[Beverbiki]], [[Gledabiki]], [[Goltbiki]], [[Sannanabiki]], [[Trobiki]], [[Walbeka|Walbiki]], [[Winesbiki]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fredenbeck''; [[Saxonice]] ''Freenbeek'')</small> * [[Frera]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Freren'')</small> * [[Fresenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Fresenburg''; [[Saxonice]] ''Fräsenborg'')</small> * [[Friburgum (Albis)|Friburgum]]<ref name="Friburgum">Theodiscum toponymum ''Freiburg'' Latino toponymo "Friburgum" verti solet. Cf. [[Friburgum Brisgoviae]] aut [[Friburgum Nuithonum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Freiburg/Elbe''; [[Saxonice]] ''Fryborg'' seu ''Freiborg'')</small> * [[Frideburgum]]<ref name="Frideburgum">Vide [https://www.heimatbund-finnentrop.de/index_htm_files/Staats-%20u.%20Reisegeogr.%205.pdf?utm ''Beschreibung derer merkwürdigsten Oerter''], ubi dicitur "(...) '''Frideburg, Friedeburg, lat. Frideburgum'''. Liegt im Fürstenthum Ostfriesland, an den Grenzen der Grafschaft Oldenburg (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Friedeburg''; [[Saxonice]] ''Freborg'' seu ''Freebörg'')</small> * [[Friedlandia (Saxonia Inferior)|Friedlandia]]<ref name="Friedland">Theodiscum toponymum ''Friedland' in Latinam "Friedlandia" verti solet. V.gr. vide {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Friedland'')</small> * [[Frisoyta]]<ref name="Frisoyta">Vide [https://www.researchgate.net/publication/363707446_Der_Status_animarum_im_Hochstift_Munster_und_die_Alphabetisierung_im_landlichen_Raum_eines_geistlichen_Furstentums_im_17_und_18_Jahrhundert ''Der Status animarum im Hochstift Münster und die Alphabetisierung im ländlichen Raum eines geistlichen Fürstentums im 17. und 18. Jahrhundert''], ubi dicitur "(...) Specificatio catholic[orum] et acatholicorum in Frisoyta (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Friesoythe''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ait''; [[Saxonice]] ''Aithe'')</small> * [[Furstenavia]]<ref name="Furstenavia">Theodiscum nomen proprium ''Fürstenau'' in Latinam "Furstenavia" verti solet. V.gr. vide {{Hofmannus}}, ubi dicitur "(...) FURSTENAVIA Familia Germ. ''Furstenau'', ramus est Familiae Erpacensis (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Fürstenau''; [[Saxonice]] ''Fösnau'' seu ''Försnau'')</small> * [[Furstenberga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fürstenberg'')</small> {{div col end}} === G === {{div col|3}} * [[Ganderkesea]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] ''Ganderkesee''; [[Saxonice]] ''Gannerseer'')</small> * [[Gandershemium]]<ref>[http://books.google.fi/books?id=6kwBAAAAQAAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=Gandershemium&source=bl&ots=_NMr2DmhUK&sig=CXPUuuKZ8W03AC7uB3YlYYNscJ4&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gandershemium&f=false R. p. Hertenberger: ''Historia pragmatica universalis, sacra et profana''], p.27; [http://books.google.fi/books?id=yScyAQAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Gandershemium&source=bl&ots=ZoGX4tZRRD&sig=8fUZc6grFgYD0jN-twVcDyzarYI&hl=fi&sa=X&ei=7z7WUrfrO8iC4gTGxoGYCw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gandershemium&f=false ''Acta Sanctorum, Junii'' (1698-1717), cit. in ''A Companion to Hrotsvit of Gandersheim (fl. 960)''], p. 58 n.103.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Gandersheim''; [[Saxonice]] ''Ganderssen'')</small> * [[Gandesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gandesbergen''; quoque [[Saxonice]] ''Gannsbargen'')</small> * [[Garbsa]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Garbsen'')</small> * [[Garlstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garlstorf''; [[Saxonice]] ''Garlstörp'')</small> * [[Garrel]] <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Garrel'')</small> * [[Garstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Garstedt''; [[Saxonice]] ''Gastää'')</small> * [[Gartovia]]<ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gartow'')</small> * [[Geesta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Geeste''; [[Saxonice]] ''Choeiste'')</small> * [[Geestlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Geestland'')</small> * [[Gehrda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Gehrde''; [[Saxonice]] ''Gährde'')</small> * [[Gemmegum]]<ref name="Gemmegum">Vide ''Giminghem - der alte Name von Jemgum'' Gerhardi Kronsweide; ubi dicitur "(...) '''Mittelalterliche urkundliche und einige neuzeitliche Nennungen von Jemgum''' (...) Gemmegum (Urkunde in lateinisch) (...) Gommegum (lat.) (...) Gemghum (lat.) (...) Gemmyngum (lat.) (...) Jemgum (Ubbo Emmius, lat.) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Jemgum'')</small> * [[Georgsdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Georgsdorf'')</small> * [[Gerdavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gerdau'')</small> * [[Gerdinum]]<ref name="Gerdinium">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/gehrden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der spätere Flecken möglicherweis erstmals als ''Gerdinum'' im Verzeichnis der Schenkungen (''Traditionen'') an das Kloster Corvey erwähnt, das um 826/76 angelegt wurde (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gehrden''; [[Saxonice]] ''Gieren'')</small> * [[Gersta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gersten'')</small> * [[Geteloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Getelo''; [[Saxonice]] ''Getel'')</small> * [[Gevensleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gevensleben'')</small> * [[Gevera]]<ref name="Egli 1893"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jever'')</small> * [[Gieboldehusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Gieboldehausen''; [[Saxonice]] ''Chiwelehusen'')</small> * [[Giesa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Giesen'')</small> * [[Gifhorna]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Gifhorn'')</small> * [[Gilta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gilten'')</small> * [[Glandorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Glandorf'')</small> * [[Gleicha]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gleichen'')</small> * [[Gnarrenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gnarrenburg''; [[Saxonice]] ''Gnarrenborg'')</small> * [[Godenstorfium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gödenstorf''; [[Saxonice]] ''Gö’nstörp'')</small> * [[Goldbiki]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Golmbach'')</small> * [[Goldenstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Goldenstedt''; [[Saxonice]] ''Gollnste'')</small> * [[Golencampus]]<ref name="campus-i">[https://ewa.saw-leipzig.de/articles/80250/en?utm Germanica toponyma cum suffixo ''-kamp'' seu ''-kampf'' seu ''-camp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-campus-i"], quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Gölenkamp''; [[Saxonice]] ''Göllenkamp'')</small> * [[Gorenthin]]<ref name="Gorenthin">Vide [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Zeitschrift_des_Historischen_Vereins_f%C3%BCr_Niedersachsen_%28IA_zeitschriftdeshi1857hist%29.pdf?utm ''Zeitschrift des Historischen Vereins für Niedersachsen''], ubi dicitur "(...) villam Gorenthin '' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Göhrde''; [[Saxonice]] ''Göhr''; [[Polabice]] ''Djöra'')</small> * [[Gorleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gorleben'')</small> * [[Goslaria]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Goslar''; [[Saxonice]] ''Goslär'')</small> * [[Gottinga]]<ref>[http://books.google.com/books?id=kkM-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=gottingensis&lr=&cd=14#v=onepage&q=&f=false Libri Googles].</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Göttingen''; [[Saxonice]] ''Chöttingen'')</small> * [[Grafhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grafhorst''; [[Saxonice]] ''Grafhorst'')</small> * [[Grasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasberg''; [[Saxonice]] ''Grasbarg'')</small> * [[Grasleba]]<ref name="-leba">Germanica toponyma cum suffixo ''-leben'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-leba-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hadersleba]], [[Kintileba]], [[Meresleba]], [[Mimileba]], [[Rumerestleba]], [[Wigileba]], [[Winirichileba]], [[Albgozesleba]], [[Asoltesleba]], [[Buffileba]], [[Egisleba]], [[Gorchesleba]], [[Gozzenleba]], [[Gunderichesleba]], [[Gunzenleba]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grasleben''; [[Saxonice]] ''Graslewe'')</small> * [[Grethemium]]<ref name="-hemium">Germanica toponyma cum suffixis ''-he(i)m'' et ''-hjem'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-hemium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ingelhemium]], [[Eboreshemium]], [[Arnhemium]], [[Oppenhemium]], [[Forchemium]], [[Gerineshemium]], [[Benthemium]], [[Buxhemium]], [[Dronthemium]], [[Enshemium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Grethem''; [[Saxonice]] ''Graitn'')</small> * [[Grona (Leina)|Grona]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gronau'')</small> * [[Grundensis Civitas Metallica]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Bad Grund'')</small> * [[Grunendicum]]<ref name="-dicum"/> <small>([[Theodisce]] ''Grünendeich''; [[Saxonice]] ''Greundiek'')</small> * [[Guderhandviertel]] <small>([[Theodisce]] ''Guderhandviertel''; [[Saxonice]] ''Gauderhandviddel'')</small> * [[Guelpherbytum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfenbüttel''; [[Saxonice]] ''Wulfenbüttel'')</small> * [[Gusbornium]]<ref name="-bornium">Germanica toponyma cum suffixo ''-born'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bornium-ii", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Calenbornium (prope Aram)|Calenbornium prope Aram]] et [[Calenbornium (prope Caesariacum)|Calenbornium prope Caesariacum]] (Theodisce ''Kalenborn''); [[Calenbornium-Scheurenum]] (Theodisce ''Kalenborn-Scheuern''); [[Hasbornium (Eiflia)|Hasbornium]] (Theodisce ''Hasborn''); [[Leidenbornium]] (Theodisce ''Leidenborn''); [[Lichtenbornium]] (Theodisce ''Lichtenborn''). Quae omnia toponyma ex articulo Vicipaediae Latinae de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Rhenaniae_et_Palatinatus indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus] desumpta sunt, ubi apte referuntur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Gusborn'')</small> * [[Gyhum]] <small>([[Theodisce]] ''Gyhum''; [[Saxonice]] ''Jeem'')</small> {{div col end}} === H === {{div col|3}} * [[Hachede]]<ref name="Hachede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/marschacht/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''paludem a Blekethe vsque ad Ecclesiam Hachede'' (...) ''in quorum honore est altare in prefata ecclesia Hachethe dedicatum'' (...) ''Hinricus Bartolomei plebanus in Merschhachede'' (...) ''rector parrochialis ecclesie in Merschachtede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Marschacht''; [[Saxonice]] ''Meschacht'')</small> * [[Hademstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hademstorf''; [[Saxonice]] ''Hamstorp'')</small> * [[Haeslinga]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heeslingen''; [[Saxonice]] ''Heeßel'')</small> * [[Haga (Saxonia Inferior)|Haga]]<ref name="Haga">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „ Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hage''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Haag'')</small> * [[Haga ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen am Teutoburger Wald'')</small> * [[Haga Bremensis]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref>Latinum gentilicium "Bremensis-e" Theodiscum syntagma ''im Bremischen'' vertit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hagen im Bremischen''; [[Saxonice]] ''Hagen'')</small> * [[Haga Schauenburgi]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stadthagen'')</small> * [[Hagenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hagenburg''; [[Saxonice]] ''Hagenborg'')</small> * [[Halbemontium]]<ref name="-montium">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-mond'' aut ''-mont'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-montium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-mond, mont''' : -''montium, mons'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Halbemond'')</small> * [[Halla (Holtisminni)|Halla]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(in Montibus [[Visurgis]]<ref name="Graesse"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halla (Comitatus Binethensis)|Halla]]<ref name="Halla prope Neuenhusam">Theodiscum toponymum ''Halle'' plerumque toponymo "Halla-ae" latinizatur. Qua de latinizatione, vide complures Hallae apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>(prope [[Neuenhusa]]m<ref name="-husa"/>)</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Halle'')</small> * [[Halvesbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Halvesbostel''; [[Saxonice]] ''Hassbossel'')</small> * [[Hamala]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hameln'')</small> * [[Hamberga]]<ref name="-berga"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambergen''; [[Saxonice]] ''Hambargen'')</small> * [[Hambuhra]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hambühren''; [[Saxonice]] ''Hambüren'')</small> * [[Hamele]]<ref name="Hamele">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) 1146 ''in Sutherem iuxta Hamele'' (UB H.Hild. I Nr. 239 S. 222) 1180 ''in Bikem iuxta Honhamelen'' (UB H.Hild. I Nr. 396 S. 385) 1193 ''in Honhamele'' (UB H.Hild. II Nachtrag Nr. 13 S. 580) 1198 ''apud Honhamelen'' (...) 1251 ''Sutherem apud Hoenhamale'' (UB H.Hild. II Nr. 861 S. 435) 1278-1280 ''iugera Hamelen'' (Lehnregister Meinersen II Nr. 20 S. 590) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohenhameln''; [[Saxonice]] ''Häogenhameln'')</small> * [[Hamelhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hämelhausen''; [[Saxonice]] ''Hämelhusen'')</small> * [[Hamersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Hamersen''; [[Saxonice]] ''Homersen'')</small> * [[Hamma (Saxonia Inferior)|Hamma]]<ref name="-ah">Germanica aut Semitica aut Indoiranica toponyma cum terminatione ''-ah'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Exempli gratiā: [[Calvela]], [[Maliana]], Parra, [[Widenla]], [[Zellia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hammah''; [[Saxonice]] ''Hammoh'')</small> * [[Handeloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handeloh'' seu olim ''Handorf bei Tostedt''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Handorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Handorf''; [[Saxonice]] ''Handörp'')</small> * [[Hantharpa]]<ref name="-tharpa">Germanica toponyma cum suffixis ''-trup'' seu ''-drup'' seu ''-trop'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-tharpa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Butilingtharpa]], [[Graftharpa]], [[Gumorodingtharpa]], [[Haringtharpa]], [[Heppingtharpa]], [[Holttharpa]], [[Hurstharpa]], [[Kathingtharpa]], [[Kiedeningtharpa]], [[Marastharpa]], [[Markiligtharpa]], [[Meinbrahtingtharpa]], [[Peingtharpa]], [[Radistharpa]], [[Sutharpa]], [[Tettingtharpa]], [[Vilomaringtharpa]], [[Winikingtharpa]], [[Varetharpa]], [[Vrilingtharpa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Handrup'')</small> * [[Hannovera]]<ref name="Graesse"/> <small>[[caput (urbs)|caput]] [[Terra foederalis (Germania)|terrae foederalis]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hannover''; [[Saxonice]] ''Hannober'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Harburgensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Harburgensis|Circulo Harburgensi]]<ref name="Landkreis Harburg"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanstää'')</small> * [[Hanstadium (Circulus Ulsenensis)|Hanstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>(in [[Circulus Ulsenensis|Circulo Ulsenensi]]<ref name="Landkreis Uelzen"/>)</small> <small>([[Theodisce]] ''Hanstedt''; [[Saxonice]] ''Hanster'')</small> * [[Hardegsa]]<ref name="-a"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hardegsen'')</small> * [[Harmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Harmstorf''; [[Saxonice]] ''Harmsdörp'')</small> * [[Harna]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haren'')</small> * [[Harpstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harpstedt''; [[Saxonice]] ''Harpstäe'')</small> * [[Harsfeldum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Harsefeld''; [[Saxonice]] ''Harsfeld'' seu ''Hasfeld'')</small> * [[Harsum]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Harsum'')</small> * [[Hartsburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Harzburg''; [[Saxonice]] ''Harzeborg'')</small> * [[Hasberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hasbergen'')</small> * [[Hasburgum]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Haßbergen''; [[Saxonice]] ''Haßbargen'')</small> * [[Hasela (Saxonia Inferior)|Hasela]]<ref name="Hasela">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hassel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Dort ist die ''villa Hasela'' erwähnt, also das Dorf Hassel (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hassel'')</small> * [[Hasla]]<ref name="Hasla">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hesel/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Der früheste schriftliche Beleg für den Ort findet sich als ''Hasla'' in einem Urbar der Abtei Werden, das sich auf das 10. Jh. datieren lässt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hesel'')</small> * [[Hassendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hassendorf''; [[Saxonice]] ''Hassendörp'')</small> * [[Hasta (Saxonia Inferior)|Hasta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Haste'')</small> * [[Hatta]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hatten'')</small> * [[Hattorpium ad Harthicos Montes]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hattorf am Harz'')</small> * [[Hauslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Häuslingen''; [[Saxonice]] ''Hüßel'')</small> * [[Haverla]]<ref name="Haverla">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) um 941 (Fä. Mitte 12. Jh., kop. 17. Jh.) ''Haverlae'' (...) 1319 ''Haverla'' (UB H Hild. IV 464 S. 247) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Haverlah''; [[Saxonice]] ''Haberlah'')</small> * [[Hechthusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hechthausen''; [[Saxonice]] ''Heckthusen'')</small> * [[Hedebere]]<ref name="Hedebere">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''Antiquum Hedebere seu Minus, Novum Hedebere seu Maius'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hedeper''; [[Saxonice]] ''Heper'')</small> * [[Heeda (Terra Emesensis)|Heeda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Heede''; [[Saxonice]] ''Häie'')</small> * [[Heemsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heemsen'')</small> * [[Heessa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heeßen'')</small> * [[Heidenavia (Saxonia Inferior)|Heidenavia]]<ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heidenau'')</small> * [[Heina (Saxonia Inferior)|Heina]]<ref name="Heina">Vide [https://hgv-hhm.de/ortsnamen-13-19-jahrhundert.html?utm ''Heimat- und Geschichtsverein für Heinade-Hellental-Merxhausen E.V.''], ubi dicitur "(...) ''villa Heina'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinade'')</small> * [[Heinbockel]] <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinbockel'')</small> * [[Heiningensis Locus]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Heiningen''; [[Saxonice]] ''Heinig'')</small> * [[Heinsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heinsen'')</small> * [[Heli (Saxonia Inferior)|Heli]]<ref name="Heli">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter''], ubi dicitur "(...) ''in villa Heli'' (...) ''Heloon'' (...) ''collatio ecclesie Helen'' (...) ''Thidericus de Helenen'' (...) ''plebanos ecclesiarum de Helen'' (...) ''in campo sive marke ville Helen'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hehlen'')</small> * [[Hellwega]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hellwege''; [[Saxonice]] ''Hellweeg'')</small> * [[Helmstadium]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Helmstedt''; [[Saxonice]] ''Helmstidde'')</small> * [[Helpsa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Helpsen'')</small> * [[Helvesiecca]]<ref name="-siek">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)". Hoc in casu, applicatur terminatio latinizans formae antiquae suffixi ''-siek'' -quae ''-sieck'', ut accidit in toponymis velut ''Bannensieck'', cuius hodierna forma ''Bannensiek'' est. Qua de ultima antiqua forma, vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=2955251 ''Arcinsys''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Helvesiek''; [[Saxonice]] ''Helsch'')</small> * [[Hemminga (Saxonia Inferior)|Hemminga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hemmingen''; [[Saxonice]] ''Hemmje'')</small> * [[Hemmoor]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemmoor'')</small> * [[Hemsbunda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hemsbünde''; [[Saxonice]] ''Heemsbünnen'')</small> * [[Hemslinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hemslingen'')</small> * [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'')</small> * [[Hepstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hepstedt''; [Saxonice]] ''Hepst'' seu ''Heps'')</small> * [[Hepstidi Villa]]<ref name="Orbis Latinus E-M"/> <small>([[Theodisce]] ''Hipstedt''; [[Saxonice]] ''Hipst'')</small> * [[Herrum]]<ref name="Herrum">Vide [https://web.archive.org/web/20241109195129/https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B73-8/NOB%20III%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Wolfenb%C3%BCttel%20und%20der%20Stadt%20Salzgitter.pdf ''NOB III Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter.''], ubi dicitur "(...) ''Majori villa Herre'' (...) ''Maiori Here'' (...) ''Minori Herro'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heere'')</small> * [[Hertzberga ad Harthicos Montes]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Herzberg am Harz'')</small> * [[Herzlaka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Herzlake''; [[Saxonice]] ''Hässelke'')</small> * [[Hespa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hespe'')</small> * [[Heuerssa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Heuerßen''; [[Saxonice]] ''Hoarßen'')</small> * [[Heya]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Heyen''; quoque [[Saxonice]] ''Hein'')</small> * [[Hildesia]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hildesheim''; [[Saxonice]] ''Hilmessen'' seu ''Hilmssen'')</small> * [[Hilgermissa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hilgermissen'')</small> * [[Hillersa]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hillerse'')</small> * [[Hilter ad Teutoburgiensem Saltum]]<ref name="Teutoburger Wald">Cfr. [[Cornelius Tacitus|Taciti]], ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'', {{Vf|Ab excessu divi Augusti (Annales)/Liber I|LX|I, 60}}: "... haud procul '''Teutoburgiensi saltu''' in quo reliquiae Vari legionumque insepultae dicebantur".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hilter am Teutoburger Wald'')</small> * [[Himberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Himbergen''; [[Saxonice]] ''Himbargen'')</small> * [[Hinuti]]<ref name="Hinuti">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3180/Hinte.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Das Dorf wurde im 10. Jahrhundert als „in Hinuti“ erstmals urkundlich erfasst (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hinte''; [[Saxonice]] ''Hint'')</small> * [[Hitgera]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hitzacker''; [[Polabice]] ''Ljauci'')</small> * [[Hittberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hittbergen''; [[Saxonice]] ''Hittbargen'')</small> * [[Hlunia (commune)|Hlunia]]<ref name="Hlunia">Nomen communis Theodisce ''Lenne'' dicti suo e homonymo fluvio, Latine "Hlunia" nuncupato, ortum est. Latinum igitur nomen huius communis Latino ex hydronymo etiam derivandum est. Quo de Latino hydronymo, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lenne'')</small> * [[Hlutherun]]<ref name="Hlutherun">Vide [https://koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardBodeinderdeutschenOrtsgeschichte20161221-965.htm?utm ''Koeble rGerhard Bodeinderdeutschen Ortsgeschichte''], ubi dicitur "(...) '''Lüder''', 11. Jh., an einem Bache bei Bodenteich bei Uelzen, F1-1383 HLUTAR (lauter bzw. rein) Hlutherun, Hlutherun (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lüder'')</small> * [[Hodenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hodenhagen'')</small> * [[Hohbuoki]]<ref name="Hohbuoki">Vide [https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/RELM/7/RELM007-001.pdf?utm ''The very beginning of Europe?''], ubi dicitur "(...) ''castellum hohbuoki'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Höhbeck'')</small> * [[Hohna]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hohne'')</small> * [[Hohnhorstium]]<ref name="-horstium"/> <small>([[Theodisce]] ''Hohnhorst''; [[Saxonice]] ''Hionhoste'')</small> * [[Hohnstorpium (Albis)|Hohnstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hohnstorf''; [[Saxonice]] ''Haunstörp'')</small> * [[Holdorfium (Saxonia Inferior)|Holdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holdorf''; [[Saxonice]] ''Hollrup'')</small> * [[Holdunesteti]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] ''Hollenstedt''; [[Saxonice]] ''Hullnst'')</small> * [[Holenberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Holenberg'')</small> * [[Holla]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holle'')</small> * [[Hollnsethum]]<ref name="-ethum">Germanica toponyma cum terminatione ''-eth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ethum-i", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Bechtsriethum]], [[Maitenbethum]] ac [[Wiesethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index communium Bavariae|indice communium Bavariae]]; et [[Gransebiethum]] apud Vicipaediae Latinae articulum de [[Index Communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris|indice communium Megapolis et Pomeraniae Citerioris]].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hollnseth'')</small> * [[Holsta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Holste'')</small> * [[Holtgaste]]<ref name="Friedländer 1878"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtgast'')</small> * [[Holtisminni]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Holzminden''; [[Saxonice]] ''Holtsminne'')</small> * [[Holtlandia]]<ref name="-landia">Germanica toponyma cum suffixo ''-land'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-landia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amelandia]], [[Bevelandia Australis]], [[Bevelandia Septentrionalis]], [[Bolandia]], [[Iutlandia]], [[Curlandia]], [[Estlandia]], [[Finlandia]], [[Flevolandia]], [[Friedlandia]], [[Islandia]], [[Gothlandia]], [[Hollandia]], [[Ingermanlandia]], [[Isalandia]] [[Lalandia]], [[Langelandia]], [[Oehtlandia]] [[Olandia]], [[Sallandia]], [[Samlandia]] [[Zelandia]], [[Selandia]] [[Fotlandia]], [[Wermelandia]] [[Withlandia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Holtland'')</small> * [[Holza]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Holzen'')</small> * [[Honengesbuthele]]<ref name="Honengesbuthele">Vide [https://blog.slub-dresden.de/fileadmin/groups/slubsite/Blog/2015-KristinCasimir-VortragDresden.pdf?utm ''Ortsnamen zwischen Rhein und Elbe - Onomastik im europäischen Raum''], ubi dicitur "(...) ''Honengesbvthele'' statt ''Honekesbutle'' (Casemir, -büttel S. 147) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hankensbüttel'')</small> * [[Hoogsteda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hoogstede''; [[Saxonice]] ''Hoogstee'')</small> * [[Horda ad Harthicos Montes]]<ref name="-e"/><ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Hörden am Harz'')</small> * [[Horneburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Horneburg''; [[Saxonice]] ''Hornborg'')</small> * [[Horstadium (Saxonia Inferior)|Horstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Horstedt''; [[Saxonice]] ''Horß'')</small> * [[Hoya]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hoya''; quoque [[Theodisce]] ''Hoya/Weser''; quoque [[Saxonice]] ''de Haaien'' seu ''Hejen'' seu ''Hajen'' seu ''Heien'')</small> * [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'')</small> * [[Hudha]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hude'')</small> * [[Hulseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Hülsede''; [[Saxonice]] ''Hülse'')</small> * [[Husum (prope Novam Urbem)|Husum]] <small>([[Theodisce]] ''Husum''; [[Saxonice]] ''Husen'')</small> * [[Hutta Georgii et Mariae]]<ref name="hutta-ae">Toponyma cum suffixis ''-hütte'' aut ''-hutta'' plerumque latinizari solent Latino vocabulo "Hutta-ae", quamquam huius vocabuli variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Hutta vitriaria Bohemica]] apud [https://schwaben.hu/ortschaften/bohmischhutten?utm Schwaben.hu. (s. d.). ''Böhmischhütten / Csehbánya – Ortsgeschichte'']; [[Hutta Germanica]] apud [https://huta.ewk.hu/nemetbanya-1757-1781/?utm ''Németbánya. (s. s.). Németbánya története'']; [[Hutta Vitriaria]] apud https://slavistika.sk/wp-content/uploads/2023/02/2015_1.pdf?utm [Majtán, M. (1998). ''Názvy obcí Slovenskej republiky: Vývin v rokoch 1773–1997''. Bratislaviae: Veda]; Hutta apud [https://real.mtak.hu/140291/1/K%C3%A1rp%C3%A1talja%20helys%C3%A9gnevei.pdf?utm ''Kárpátalja helységnevei.'']; [[Hutta Polonica]] apud Štefánik, M. (2022). ''Italia ed Europa centro-orientale tra Medioevo ed età moderna: Economia, società, cultura''. Heidelberg University Publishing; [[Hutta (Eiflia)|Hutta Eifliae]] apud Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der, jetzt die Preussischen Regierungsbezirke Coblenz und Trier bildenden mittelrheinischen Territorien'' (Vol. 1). J. Hölscher, et Beyer, H. (1860). ''Urkundenbuch zur Geschichte der mittelrheinischen Territorien: Erster Band. Von den ältesten Zeiten bis zum Jahre 1169''. [[Confluentes (Germania)|Confluentibus]]: J. Hölscher.</ref><ref name="Georgius">[https://la.wiktionary.org/wiki/Georgius?utm Theodiscum praefixum ''Georg-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Georfii" vertitur].</ref><ref name="Maria">[https://la.wiktionary.org/wiki/Maria?utm Theodiscum interfixum ''-marien-'' Latino anthroponymo casu genetivo "Mariae" vertitur].</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Georgsmarienhütte'')</small> * [[Huvenni]]<ref name="Huvenni">Vide [https://dokumen.pub/suffixbildungen-in-alten-ortsnamen-akten-eines-internationalen-symposiums-in-uppsala-14-16-mai-2004-9185352578.html?utm ''Suffixbildungen in alten Ortsnamen: Akten eines internationalen Symposiums in Uppsala 14.-16. Mai 2004 9185352578''], ubi dicitur "(...) Hüven (Kr. Emsland), 10. Jh. (Kopie 15. Jh.) in Huvenni (Möller 1998 S. 101, Udolph 2002a S. 238) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hüven'')</small> {{div col end}} === I === {{div col|3}} * [[Iatha (Saxonia Inferior)|Iatha]]<ref name="Iatha">Commune nomen e flumine cepit. Quo de flumine, vide [https://www.lateinlexikon.com/lexicon_latinum_hodiernum_parsgeographica.pdf?utm ''Lexicon Latinum Hodiernum'' Petri Lucusaltiani], ubi dicitur "(...) '''Jade'', f ''Iatha, ae'', f [WPD: Jade (Fluss) (24.11.2019); a.1314: Jatha] (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Jade''; [[Saxonice]] ''Jaad'')</small> * [[Iburgum]]<ref name="Von Schaten 1714">Von Schaten, N. (1714). ''Monumenta Osnabrugensia ex historia romana, francica, saxonicaque eruta''. Typis Jodoci Henrici Meyer.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Iburg''; [[Saxonice]] ''Bad Ibig'' seu ''Ibig'')</small> * [[Ielmstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jelmstorf''; [[Saxonice]] ''Jelmstörp'')</small> * [[Iembka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jembke'')</small> * [[Iemela]]<ref name="Iemela">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}. Hoc casu, latinizans suffixum primae communis Theodisce ''Jameln'' dicti mentioni, quae ''Jemelen'' est, applicatur; qua de mentione, vide [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/30940/PDF/WA303_9438_A165-8-r1929_Slavia-Occ.pdf?utm ''Slavia Occidentalis, Tomus VIII''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jameln'')</small> * [[Ierichsum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jerxheim''; [[Saxonice]] ''Jerksen'')</small> * [[Iesteburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Jesteburg''; [[Saxonice]] ''Jesborg'')</small> * [[Ihlienverda]]<ref name="-verda-ae">Germanica toponyma cum suffixo ''-worth'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-verda-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-worth''' : -''verda'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ihlienworth''; [[Saxonice]] ''Helmworth'')</small> * [[Indago Comitis Hoyae]]<ref name="Indago Comitis Hoyae">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/hoyerhagen/?utm ''kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''indago comitis Hoye'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Hoyerhagen''; quoque [[Saxonice]] ''Heierhagen'' seu ''Heyerhagen'')</small> * [[Insula Iuistensis]]<ref name="Iuistensis">De Latino gentilicio, cf. [[binomen|epithetum binominale]] [https://turbellaria.umaine.edu/turbellaria/turb3.php?action=6&code=598&valid=618&utm "juistensis"].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Juist'')</small> * [[Insula Longa (Saxonia Inferior)|Insula Longa]]<ref name="Insula Longa">Vocabulum ''Langeoog'', a vocibus [[Lingua Frisica|Frisicis Orientalibus]] ''lange-'' ([[Theodisce]] ''lang'') et ''-oog'' (Theodisce ''Insel'') compositum, [[Latine]] "Insula Longa" reddi potest: Buurman, in ''Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch, s. v. oog, ostfrisicum -oog «Insel» significare tradit atque exempla Langeoog, Spiekeroog, Wangeroog affert; item Glossarium der Flurnamensammlung Ostfriesland'', s. v. ''Oog'', vocabulum Frisicum Orientale ''ôg, oge'' Theodisco ''Insel'' interpretatur. [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/lang?wb=gross&nr=1 Theodiscum autem adiectivum ''lang'' Latine "longus, -a, -um"] redditur; [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/insula?wb=gross&nr=2 nomen vero Theodiscum ''Insel'' Latine "insula, -ae" f.] dicitur. Quam ob rem compositum "Insula Longa" sensum toponymi fideliter reddit.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langeoog''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Langeooch''; [[Saxonice]] ''Langoog'')</small> * [[Isernhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>commune sui iuris</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isernhagen''; [[Saxonice]] ''Isernhogen'')</small> * [[Isterberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Isterberg''; [[Saxonice]] ''Isterbarg'')</small> * [[Itterbecca]]<ref name="-ecca">Germanica et Romanica toponyma cum suffixis ''-ec(k)'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-ecca-ae" seu "-eca-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-ec, -eck''' : -''ecca'', -''ēca'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Itterbeck'')</small> * [[Iuniun]]<ref name="Iunium">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''NOB IV Die Ortsnamen des Landkreises Göttingen''], ubi dicitur "(...) 960 Iuniun (MGH DO I. Nr. 206 S. 285) (...) 1251 (A. 14. Jh.) Johan de June (UB Göttingen I Nr. 4 S. 5) 1266 ''Godefridus de Iunen [...] sacerdos'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Jühnde'')</small> {{div col end}} === K === {{div col|3}} * [[Kakenstorpium]]<ref name="-torpium">Germanica toponyma cum suffixis ''-torf'' et ''-torp'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-torpium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ebbestorpium]] apud Jaitner, K. (Ed.) (1985). ''Urkundenbuch des Klosters Ebstorf (Lüneburger Urkundenbuch, 14. Abteilung)''. Lax Verlag; [[Ermelstorpium]] apud Pratje, J. H. (1759). ''Historische Nachrichten von den ehemaligen vicedominis in ditione Bremensi:...''. Stadae: Typis H. C. Götheli; [[Gottorpium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kakenstorf''; [[Saxonice]] ''Kakenstörp'')</small> * [[Karwicium]]<ref name="-icium">Germanica toponyma cum suffixis ''-itsch'' aut ''-itz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-icium-i" aut "-itium-i" aut "-icia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-itsch, -itz''' : ''-icium, -itium, -icia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Karwitz'')</small> * [[Katlenburgum-Lindavia]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="-avia">Germanica toponyma cum terminatione ''-au'' seu ''-aw'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-avia-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Iereslavia]], [[Iunonwladislavia]], [[Labiavia]], [[Landavia]], [[Lindavia]], [[Liptavia]], [[Lobavia]], [[Lochavia]], [[Lublavia]], [[Luccavia]], [[Mitavia]], [[Multavia]], [[Namslavia]], [[Neoboleslavia]], [[Olavia]], [[Oppavia]], [[Pegavia]], [[Pillavia]], [[Premislavia]], inter alia, apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Katlenburg-Lindau''; [[Saxonice]] ''Katelnborg-Lindau'')</small> * [[Kettencampus]]<ref name="campus-i"/> <small>([[Theodisce]] ''Kettenkamp''; [[Saxonice]] ''Ketenkamp '')</small> * [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'')</small> * [[Kirchgellersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchgellersen''; [[Saxonice]] ''Karkgellsen'')</small> * [[Kirchseelta]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchseelte''; [[Saxonice]] ''Seelte'')</small> * [[Kirchtimka]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchtimke''; [[Saxonice]] ''Karktimk'')</small> * [[Kirchwalseda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Kirchwalsede''; [[Saxonice]] ''Karkwals'')</small> * [[Kissenbruga]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kissenbrück''; [[Saxonice]] ''Kissenbrügge'')</small> * [[Kneitlinga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kneitlingen''; [[Saxonice]] ''Kneitling'')</small> * [[Kneta Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großenkneten''; [[Saxonice]] ''Grotekneten'')</small> * [[Krebecca]]<ref name="-ecca"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Krebeck'')</small> * [[Krummendicum]]<ref name="-dicum">Germanica toponyma cum suffixis ''-di(e)k(e)'' aut ''-deich(e)'' aut ''-dijk'' aut ''-dyk(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dicum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Isendicum]] apud {{Graesse}}; aut [[Mardicum]] apud ''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trévoux''.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Krummendeich''; [[Saxonice]] ''Krummendiek'')</small> * [[Kusta]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] ''Küsten'')</small> * [[Kutenholtia]]<ref name="-holtia">Germanica toponyma cum suffixo ''-holz'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-holtia-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) -holz : -''holtia'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kutenholz''; [[Saxonice]] ''Kutenhult'' seu ''Kutenholt'')</small> {{div col end}} === L === {{div col|3}} * [[Laatza]]<ref name="-a"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Laatzen'')</small> * [[Lachendorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lachendorf''; [[Saxonice]] ''Lachendörp'')</small> * [[Lacstidi]]<ref name="Lacstidi">Vide [https://www.mundart-kommission.lwl.org/media/filer_public/ef/48/ef48ff64-c0e3-4be5-906f-7d8f27fdba18/ndw_39__scheuermann_der_often.pdf?utm ''Mundart Kommission''], ubi dicitur "(...) ''in locis quorum hec sunt nomina, Lacstidi, Romlo, Dudanebutli'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Loxstedt''; [[Saxonice]] ''Lox'')</small> * [[Ladorpe]]<ref name="Abels 1929">Abels, H. (1929). ''Die Ortsnamen des Emslandes, in ihrer sprachlichen und kulturgeschichtlichen Bedeutung''. [[Paderbronna]]e: Ferdinand Schöningh.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lorup''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loorp''; [[Saxonice]] ''Loorpe'')</small> * [[Laerium]]<ref name="Stüve 1789">Stüve, J. E. (1789). ''Beschreibung des Fürstenthums Osnabrück mit einigen Urkunden''. Kißling.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Bad Laer'')</small> * [[Laga (Saxonia Inferior)|Laga]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatOrtione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lage''; [[Saxonice]] ''Loage'')</small> * [[Lahda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lähden''; [[Saxonice]] ''Löhn'')</small> * [[Lahna (Saxonia Inferior)|Lahna]]<ref name="Lahna">Theodiscum toponymum ''Lahn'' forma "Lahna" latinizari solet. Cf. [[Limburgum ad Lahnam]] et [[Laugana|Lahnam]] apud [http://www.archive.org/stream/a568395900unknuoft/a568395900unknuoft_djvu.txt ''Further correspondence respecting the relations existing between foreign governments and the court of Rome: in continuation of papers presented to the Parliament,'' March 27, 1851].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lahn''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Lamespringa]]<ref name="Lamespringa">Vide [https://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/201_MGH/1925-1933%2C_MGH%2C_5_Antiquitates._01_Poetae_04_1._Poetae_Latini_Aevi_Carolini%2C_LT.pdf?utm ''Poetae Latini Aevi Carolini''], ubi dicitur "(...) ''Agius autem Lamespringae monachus fuisse videatur'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lamspringe'')</small> * [[Lamestede]]<ref name="Lamestede">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lamstedt/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''parochia Lamestede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lamstedt''; [[Saxonice]] ''Loomst'')</small> * [[Landesberga]]<ref name="-berga">Germanica toponyma cum suffixis ''-berg'' aut ''-berge'' aut ''-bergen'' aut ''-berghe'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-berga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Amberga]], [[Annaberga]], [[Arensberga]], [[Asschaberga]], [[Bamberga]], [[Berga]], [[Blancoberga]], [[Bobbinberga]], [[Brunsberga]], [[Cassonberga]], [[Coloberga]], [[Eversberga]], [[Freiberga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Landesbergen''; [[Saxonice]] ''Landsebargen'')</small> * [[Landolfshusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Landolfshausen'')</small> * [[Langelshemium]]<ref name="Chemnitz 1717">Chemnitz, B. P., (1717). ''Belli Sueco-Germanici Volumen Primum: In quo ostenditur, quibus de caussis Gustavus Adolphus, Suecorum Rex, in Germaniam transiverit''. Sumptibus Ioh. Caspari Meyeri.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langelsheim'')</small> * [[Langa (Circulus Terrae Emesensis)|Langa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langen'')</small> * [[Langelege]]<ref name="Langelege">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/langlingen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''ecclesia Langelege'' (Kirche Langlingen), (...) Bauern in Langlingen (''cives in Langelege'') (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langlingen''; [[Saxonice]] ''Langeln'')</small> * [[Langwedel (Saxonia Inferior)|Langwedel]]<ref name="Langwedel">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardLaurinderdeutschenOrtsgeschichte20161207-1612.htm?utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Langwedel''', 13. Jh., bei Verden, Donb351, (Flecken in dem Landkreis Verden,) rund15000 Einwohner, (apud bzw. ad castrum) Langwedel (1220) (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Langwedel'')</small> * [[Lare]]<ref name="Lare">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/3014/NOB%20XV%20Grafschaft%20Bentheim.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB XV Grafschaft Bentheim''], ubi dicitur "(...) '''LAAR''' (Gem. Laar, Samtgem. Emlichheim) 1232 (A. 14. Jh.) ''totum Lare cum ecclesia'' (Gesta Episc. Traiect. S. 424 Z. 51) 1312 (Transs. 1332; A.) ''sex domos [...] de Lare'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Laar''; [[Saxonice]] ''Loar'')</small> * [[Lasdorpe]]<ref name="Lasdorpe">Vide [https://www.lastrup.de/portal/seiten/geschichte-900000009-31120.html?utm ''Lastrup''], ubi dicitur "(...) „Curia Lasdorpe“ (Haupthof Lastrup) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lastrup''; quoque [[Saxonice]] ''Laastrup'')</small> * [[Lauenbruga]]<ref name="-bruga">Germanica toponyma cum suffixis ''-brück(e)'' aut ''-brügge'' aut ''-brugg(e)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Steinbruga]], [[Kissenbruga]], [[Bruga]], [[Bruga ad Ederum]], [[Osnabruga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenbrück''; [[Saxonice]] ''Lauenbrüch'')</small> * [[Lauenforda]]<ref name="-e"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lauenförde'')</small> * [[Lauenhaga]]<ref name="-haga">Germanica toponyma cum suffixis ''-hag(e)(n)'' seu ''-ha(a)g'' seu ''-hague'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-haga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Haga (Franconia Superior)|Haga Franconiae Superioris]], [[Haga ad Ambram]], [[Haga (in Bavaria superiore)|Haga in Bavaria Superiore]] apud [[Index communium Bavariae|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Bavariae]]; [[Falkenhaga (Marchia)|Falkenhaga Marchiana]] apud [[Index communium Brandenburgi|articulum Vicipaediae Latinae de indice communium Brandenburgi]]; [[Haga Schauenburgi]], [[Haga Promontorium]], [[Haga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lauenhagen''; [[Saxonice]] ''Loamharen'')</small> * [[Leezdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Leezdorf''; [[Saxonice]] ''Leezdörp'')</small> * [[Leha (Terrae Emesensis)|Leha]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] ''Lehe''; [[Saxonice]] ''Läie'')</small> * [[Lehrta]]<ref name="-e"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehrte'')</small> * [[Leiferda]]<ref name="-e"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leiferde'')</small> * [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'')</small> * [[Lemgovia]]<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lemgow'')</small> * [[Lemwerdera]]<ref name="Rüthning 1926">Rüthning, G. (Ed.) (1926). ''Oldenburger Urkundenbuch''. Gerhard Stalling.</ref><ref name="-ovia">[[Linguae Germanicae|Germanica]] ac [[linguae Slavicae|Slavica]] toponyma cum suffixo ''-ov'' seu ''-öv'' seu ''ow'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-ovia-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Asovia]], [[Brewnovia]], [[Czernichovia]], [[Glasgovia]], [[Golnovia]], [[Grabovia]], [[Kharkovia]], [[Laszovia]], [[Ostrovia]], [[Pscovia]], [[Racovia]], [[Sucovia]], [[Tarnovia]], [[Wengrovia]], [[Witkowa]], [[Wittovia]], [[Crovia]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lemwerder'')</small> * [[Lengethe]]<ref name="NOB VIII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/2261/NOB%20VIII_Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Peine.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VIII_Die Ortsnamen des Landkreises Peine''], ubi dicitur "(...) ''in Lengethe'' (UB H.Hild. I Nr. 275 S. 259) 1213 ''in Lengede'' (UB H.Hild. I Nr. 660 S. 631) um 1232 ''in Lengethe archidiaconus'' (UB Goslar I Nr. 518 S. 499) 1235 ''in Lengete'' (Orig. Guelf. IV Nr. 50 S. 144) 1256 ''in archidiaconatibus de Barem et Lengede'' (UB H.Hild. II Nr. 992 S. 497) 1311 Lenghedhe apud Vusenam (UB H.Hild. IV Nr. 85 S. 45) 1316 ''in Lengede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengede''; [[Saxonice]] ''Lenge'')</small> * [[Lengenbostel]] <small>([[Theodisce]] ''Lengenbostel''; [[Saxonice]] ''Lengenbossel'')</small> * [[Lengirichi]]<ref name="Lengirichi">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''AltdeutschesNamenbuch''], ubi dicitur "(...) 2) Lengerich an der Wallage, Kr. Lingen (...) Lengirichi Osnabr. Ukb. ca. a. 1000. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lengerich''; [[Saxonice]] ''Lengerke'')</small> * [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'')</small> * [[Leonovia]]<ref name="Leonovia">Vide [https://sempub.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum_vitae/de/wisski/navigate/93514/view?utm ''Propylaeum Vitae''], ubi dicitur "(...) Leonovia-Brunsvigius (...)".</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lauenau''; [[Saxonice]] ''Laena'')</small> * [[Leopolis (Saxonia Inferior)|Leopolis]]<ref name="Ebel 1960">Ebel, W. (1960). ''Lübisches Recht: Erster Band''. Hansischer Geschichtsverein.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bleckede''; [[Saxonice]] ''Bleikd'')</small> * [[Leri]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leer''; [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Läär''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lier'')</small> * [[Lerin]]<ref name="NOB VII">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''NOB VII Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) ''in loco Lerin provincie Saxo[n]um iuxta flumen Ouácra'' (...) ''Lerim'' (...)''in Lere'' (mGH Urk. Hdl nr. 50 s. 71) 1196-1197 ''Lere'' (schneidmüller, Kollegiatstifte s. 311) 1234 ''in Lere'' (...) ''plebano in Lere'' (UB Braunschweig iii nr. 440 s. 325) 1344 ''in villa Leere'' (Flentje / Henrichvark, lehnbücher nr. 142 s. 69) 1380 ''Lere'' (UB Braunschweig Vii nr. 351 s. 324) 1419 ''actum in Lere'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lehre'')</small> * [[Lethi]]<ref name="Lethi">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/lathen/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist der Ort im Emsland erstmals als ''Lethi'' im Urbar der Abtei Werden erwähnt; der Eintrag lässt sich auf das 10. Jh. datieren (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lathen''; [[Saxonice]] ''Laothen'')</small> * [[Liebenburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Liebenburg''; quoque [[Saxonice]] ''Liebenborg'')</small> * [[Liliarum Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lilienthal''; [[Saxonice]] ''Leendaal'' seu ''Lelendaal'')</small> * [[Lindduri]]<ref name="Graesse"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lindern'')</small> * [[Lindhorstium]]<ref name="-horstium">Germanica toponyma cum suffixo ''-horst'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-horstium-i". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-horst''' : -''horstium'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lindhorst''; [[Saxonice]] ''Lindhoste'')</small> * [[Lindwedel]] <small>([[Theodisce]] ''Lindwedel''; [[Saxonice]] ''Linneweh'')</small> * [[Linga (Amisia)|Linga]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lingen'')</small> * [[Linsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Linsburg''; [[Saxonice]] ''Linsborg'')</small> * [[Lintlo]]<ref name="Lintlo">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/kirchlinteln/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Urkundlich ist das Dorf erstmals 1123 als ''Lintlo'' belegt (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Kirchlinteln''; [[Saxonice]] ''Karklinteln'' seu ''Kerklinteln'' seu ''Kerklinneln'')</small> * [[Liubeme]]<ref name="Lübbow">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/luebbow/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) Schriftlich ist das zweizeilige Reihendorf erstmals in einer kaiserlichen Urkunde aus dem Jahr 956 erwähnt: Ks. Otto I. († 973) schenkte dem Kloster Quedlinburg sechs Dörfer, darunter ''Liubeme'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübbow'')</small> * [[Locus Occidentalis (Saxonia Inferior)|Locus Occidentalis]]<ref name="Cellarius 1703">Cellarius, C. (1703). ''Geographia Antiqua iuxta et Nova''. Ienae: Bielckius.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Westerstede''; [[Saxonice]] ''Westerstäe'')</small> * [[Lon]]<ref name="Lon">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B74-6/NOB%20IV%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20G%C3%B6ttingen.pdf?utm ''Das Güterverzeichniss Graf Heinrichs von Dale (1188)''], ubi dicitur "(...) ''parrochia Lon prope Vechtam'' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Lohne''; [[Saxonice]] ''Lohn'')</small> * [[Longa Indago]]<ref name="Longa Indago">Vide [https://www.dbnl.org/tekst/_bij005190401_01/_bij005190401_01_0009.php?utm ''www.dbnl.org''], ubi dicitur "(...) ''parrochianus de Longa Indagine'' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Langenhagen''; [[Saxonice]] ''Langenhogen'')</small> * [[Longa Villa (Saxonia Inferior)|Longa Villa]]<ref name="Longa Villa">Theodiscum toponymum ''Langendorf'' Latino toponymo "Longa Villa" verti solet. Qua de correspondentia, vide [https://dbc.wroc.pl/Content/15237/PDF/17250.pdf?utm ''Das Waldhufendorf in Schlesien'', Gualterii Bernardi], ubi dicitur "(...) Langedorf ca. 1305 L.F.B.208 Longa villa (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Langendorf''; [[Saxonice]] ''Langendörp'')</small> * [[Loninga]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Löningen'')</small> * [[Lubberstedi]]<ref name="Lubberstedi">Vide [https://lübberstedt.de/ueber-unser-dorf/?utm ''Lübberstedt''], ubi dicitur "(...) Der ursprüngliche Name „lubberstedi“ ist zusammengesetzt aus „stedi“ (Ort, Platz, Stelle), womit eine Ansiedlung bezeichnet wird, und „lubber“, dem Namen des (ursprünglichen) Familienoberhauptes des Einzelhofes bzw. der kleinen Gemeinschaftssiedlung, bedeutet also: „Lubbers-Stätte“. (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lübberstedt''; [[Saxonice]] ''Lübbs'')</small> * [[Luccavia (Saxonia Inferior)|Luccavia]]<ref name="Luccavia">Theodiscum toponymum ''Luckau'' forma "Luccavia" latinizari solet. Cf. [[Luccavia]]m apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Luckau'')</small> * [[Luchovia]]<ref name="Luchovia">Vide [https://ia801403.us.archive.org/28/items/antiquitatessele00keys/antiquitatessele00keys.pdf ''Antiquitates selectae septentrionales et Celticae''], ubi dicitur "(...) De Venedicis aut Germanicis prope Luchoviam effossis Epistola ''Georgii Frid, Mithofii'' data Luchovia d. 17. Maji 1691 (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüchow''; [[Polabice]] ''Ljauchüw'')</small> * [[Ludersburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersburg''; [[Saxonice]] ''Lüsborg'')</small> * [[Ludersfelda]]<ref name="-felda">Germanica toponyma cum suffixis ''-feld(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-felda-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Falufelda]], [[Frauenfelda]], [[Heresfelda]], [[Hirutfelda]], [[Ilfelda]], [[Mansfelda]], [[Salfelda]], [[Sualafelda]], [[Alfelda]], [[Alsfelda]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüdersfeld''; [[Saxonice]] ''Lüschenfeile'')</small> * [[Luerdissa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Lüerdissen'')</small> * [[Luhda]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Luhden''; [[Saxonice]] ''Liuen'')</small> * [[Luneburgum]]<ref name="Graesse"/> <small>magna urbs sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lüneburg''; [[Saxonice]] ''Lümborg'' seu ''Lünborg''; [[Lingua Saxonica antiqua|Palaeosaxonice]] ''Hliuni'')</small> * [[Lunne]]<ref name="Lunne">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/haseluenne/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''civibus opidi nostri in Lunne'' (...)". Latinum autem gentilicium "Haselunnensis-e" est. Quo de gentilicio, vide [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Haselünne''; quoque [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lunni (commune generali Spella)|Lunni]]<ref name="Lunni">Vide [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/AltdeutschesNamenbuch-Bd2OrtsnamenLbisZ-3A-1913.pdf?utm ''Altdeutsches Namenbuch'']; ubi dicitur "(...) '''Lunni.''' 9. 1) Altlünne bei Plantlünne (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Lünne'')</small> * [[Lutetsburgum]]<ref name="-burg">Germanica toponyma cum suffixis ''-burg'' et ''-borg'' et ''-burgh'' et ''-bourg'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-burgum-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Wisingsburgum]], [[Edinburgum]], [[Alburgum]], [[Altenburgum]], [[Brandeburgum]], [[Caroburgum]], [[Doesburgum]], [[Friburgum]], [[Hamburgum]], [[Iulioburgum]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Lütetsburg''; [[Saxonice]] et [[lingua Saxonica|Eofrisosaxonice]] ''Lütsbörg'')</small> * [[Luttera Regalis]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königslutter am Elm'')</small> * [[Lyese]]<ref name="Lyese">Vide [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783835341944_A39332036/preview-9783835341944_A39332036.pdf?utm ''Urkundenbuch des Klosters Loccum''], ubi dicitur "(...) in marchia Lyese proprietatis iure (...) in campis de Lyese trans Werram (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Leese'')</small> {{div col end}} === M === {{div col|3}} * [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'')</small> * [[Magna Palus]]<ref name="Magna Palus">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/magnus?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum ''Große-'' Latino adiectivo "magnus-a-um"] et [https://www.koeblergerhard.de/germanistischewoerterbuecher/altsaechsischeswoerterbuch/asF.pdf Theodiscum suffixum ''-fehn'' Latino nomine "palus paludis" (f.)] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Großefehn''; [[Saxonice]] ''Grootfehn'')</small> * [[Maius Vrelstede]]<ref name="Maius Vrelstede">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der stadt WoLfsburg''], ubi dicitur "(...) 1318 ''in Maiori Vrelstede'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Frellstedt''; [[Saxonice]] ''Frillstidde'')</small> * [[Markloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marklohe'')</small> * [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'')</small> * [[Marxa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marxen'')</small> * [[Mechtersa]]<ref name="-a"/> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Mechtersen''; [[Saxonice]] ''Mechtsen'')</small> * [[Meckelsa Maior]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Groot Meckels'')</small> * [[Meckelsa Minor]]<ref name="-a"/><ref name="KleinGrosse"/> <small>([[Theodisce]] ''Klein Meckelsen''; [[Saxonice]] ''Lütt Meckels'')</small> * [[Meinersa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meinersen''; [[Saxonice]] ''Maanze'')</small> * [[Melbeck]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Melle]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Mellinghausen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Menslage]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meppea]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Meppen''; quoque [[Saxonice]] ''Möppen'')</small> * [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'')</small> * [[Meribiki]]<ref name="Meribiki">Vide [https://www.koeblergerhard.de/wikiling/index.php?f=lemmaFull&langType=reviews&lemmaID=3296&utm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Meerbeck''' (...) Meribiki MGd. 3 (1013) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Meerbeck''; [[Saxonice]] ''Mierbke'')</small> * [[Merzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messenkamp]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Messingen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] '''')</small> * [[Meynum]]<ref name="Graesse">{{Graesse}}.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Meine'')</small> * [[Midlum (Land Wursten)|Midlum]] * [[Misselwarden]] * [[Mittelnkirchen]] * [[Mittelstenahe]] * [[Moisburg]] * [[Molbergen]] * [[Mons Catonis (Saxonia Inferior)|Mons Catonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Cadenberge''; [[Saxonice]] ''Cuddeldutt'' seu ''Kumbarg'')</small> * [[Moormerland]] * [[Moorweg]] * [[Moringen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Müden (Alara)]] * [[Mulsum (Land Wursten)|Mulsum]] * [[Mundia Hannoverana]]<ref name="Mundia Hannoverana">Vide [https://spatial.demo.geocode.earth/explore/place/wof/101810167?utm ''Geocode Earth''], ubi dicitur "(...) LAT preferred '''Mundia Hannoverana''' (...)".</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Hann. Münden'' seu ''Hannoversch Münden''; [[Saxonice]] ''Hannöversch Münnen'')</small> * [[Munimeri]]<ref name="Dronke 1844">Dronke, E. F. J. (Ed.) (1844). ''Traditiones et Antiquitates Fuldenses: Chartae et registra historica saeculi IX''. Fuldense: Typis Müllerianis.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Münder am Deister''; [[Saxonice]] ''Bad Münner'')</small> * [[Munster (Örtze)|Munster]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === N === {{div col|3}} * [[Nahrendorf]] * [[Natendorf]] * [[Neetze]] * [[Negenborn]] * [[Nenndorf (circulus Widmundensis)|Nenndorf]] * [[Neubörger]] * [[Neu Darchau]] * [[Neuenhusa]]<ref name="-husa">Germanica toponyma cum suffixis ''-haus(en)'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-husa-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Petrishusa]], [[Sachsenhusa]], [[Sangerhusa]], [[Sunthusa]], [[Ahusa]], [[Bebenhusa]], [[Buozolteshusa]], [[Chuzenhusa]], [[Husa]], [[Francohusa]], [[Gisinhusa]], [[Harthusa]], [[Hilpertohusa]] apud {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Neuenhaus''; [[Saxonice]] ''Neenhuus'')</small> * [[Neuenkirchen (Altes Land)|Neuenkirchen]] <small>(Altes Land)</small> * [[Neuenkirchen (bei Bassum)|Neuenkirchen]] <small>(b.Bassum)</small> * [[Neuenkirchen (Land Hadeln)|Neuenkirchen]] <small>(Land Hadeln)</small> * [[Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)|Neuenkirchen]] <small>(Lkr.Osnabrück)</small> * [[Neuenkirchen (Lüneburger Heide)|Neuenkirchen]] <small>(Lüneb.Heide)</small> * [[Neuenkirchen-Vörden]] * [[Neuharlingersiel]] * [[Neuhaus (Oste)]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Neuhof (Landkreis Hildesheim)|Neuhof]] * [[Neukamperfehn]] * [[Neulehe]] * [[Neuschoo]] * [[Neustadt am Rübenberge]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Neu Wulmstorf]] * [[Niederlangen]] * [[Niedernwöhren]] * [[Niemetal]] * [[Nienhagen (Landkreis Celle)|Nienhagen]] * [[Nienstädt]] * [[Norden]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Nordenham]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Norderney]] <small>[[urbs]]</small> * [[Nordholz]] * [[Nordleda]] * [[Nordsehl]] * [[Nordstemmen]] * [[Nörten-Hardenberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Northemium]]<ref name="Nothemium">Vide [https://mateo.uni-mannheim.de/camenahist/wassenberg1/Wassenberg_florus.html ''FLORUS GERMANICUS''] , ubi dicitur "(...) Et VVolferbytum, Northemium, Steinbruggam, Nienburgum (...) Primo vere Tillius tribunos suos Northemium misit (...) Caesaeriani Northemium expugnant (...)".</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Northeim''; [[Saxonice]] ''Nuurten'')</small> * [[Northorna]]<ref name="Egli 1893">Egli, J. J. (1893). ''Nomina Geographica: Sprach- und Sacherklärung von 42000 Geographischen Namen aller Erdräume''. [[Lipsia]]e: Friedrich Brandstetter.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nordhorn''; [[Saxonice]] ''Nothoorn'' seu ''Notthoarn'' seu ''Netthoarn'' seu ''Noordhoorn'')</small> * [[Nortmoor]] * [[Nortrup]] * [[Nottensdorf]] * [[Nova Urbs (Saxonia Inferior)|Nova Urbs]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Nienburg/Weser''; [[Saxonice]] ''Näinborg'' seu ''Nienborg'' seu ''Neenborg'' seu ''Negenborg'')</small> * [[Novale Frigidum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] ''Colnrade''; [[Saxonice]] ''Kollenroad'')</small> {{div col end}} === O === {{div col|3}} * [[Oberlangen]] * [[Oberndorf (Oste)|Oberndorf]] * [[Obernfeld]] * [[Obernholz]] * [[Obernkirchen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ochtersum]] * [[Odisheim]] * [[Oederquart]] * [[Oerel]] * [[Oesinga Maior]]<ref name="-inga">Germanica toponyma cum suffixis ''-ing'' et ''-ingen'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-inga-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Huninga]], [[Ihilinga]], [[Incinga]], [[Isininga]], [[Lauginga]], [[Leichlinga]], [[Liuchinga]], [[Liutmuntinga]], [[Lollinga]], [[Machtolvinga]], [[Mecchinga]], [[Memminga]] apud {{Graesse}}.</ref><ref name="KleinGrosse">De interpretatione toponymica adiectivorum Germanicorum "Klein" et "Gross" per Latina "Minor-us" et "Maior-ius", vide: Casemir, K., Ohainski, U., & Udolph, J. (2018). ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg (Niedersächsisches Ortsnamenbuch, Teil VII)''. Verlag für Regionalgeschichte.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Oesingen''; [[Saxonice]] ''Groot Oesingen'')</small> * [[Oetzen]] * [[Ohne]] * [[Ohrum]] * [[Oldenburgum]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Oldendorf (Landkreis Stade)|Oldendorf]] <small>(Lkr.Stade)</small> * [[Oldendorf (Luhe)]] * [[Osloß]] * [[Osnabruga]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Osnabrück''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ossenbrääch''; [[Saxonice]] et [[Lingua Saxonica|Westfalice]] ''Ossenbrügge'')</small> * [[Osteel]] * [[Osten (Oste)|Osten]] * [[Osterbruch]] * [[Ostercappeln]] * [[Ostereistedt]] * [[Osterode am Harz]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Osterwald]] * [[Ostrhauderfehn]] * [[Ottenstein (Niedersachsen)|Ottenstein]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Otter]] * [[Otterndorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Ottersberg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Ovelgönne]] * [[Ovenhagium]]<ref name="Schlegel 1703"/> <small>([[Theodisce]] ''Auhagen'')</small> * [[Oyten]] {{div col end}} === P === {{div col|3}} * [[Padingbüttel]] * [[Palus Hagensis]]<ref name="Palus Hagensis">[https://www.latin-is-simple.com/de/vocabulary/noun/13172/ Theodiscum toponymicum suffixum ''-marsch'' Latino vocabulo "palus paludis" vertitur] et Latinum gentilicium "Hagensis-e", quod ad [[Haga (Saxonia Inferior)|Hagam]] refertur, Theodiscum gentilicium praefixum ''Hager-'' vertitur. Quo de gentilicio et toponymo, vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3191/Hage.pdf?utm ''Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland''], ubi dicitur "(...) Erscheinung trat der Ort als „curatus Hagensis“ im Jahr 1400. Spätere Bezeichnungen waren „Haga“ (um 1409) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hagermarsch'')</small> * [[Palus Hilcae]]<ref name="Hilkenbrook">Theodiscum toponymum ''Hilkenbrook'', quamquam hodiernum est, syntagmate ''Palus Hilcae'' Latine verti potest. Nomen Germanicum ''Hilcke'', variatio nominis Theodisci ''Hilken-'', apud Stark ad formam Latinam "Hilca-ae" refertur, quae saeculo XII testata est (''Monumenta Garsensia'', n. 37; ''Monumenta Boica'' I, 27): Stark, F. (1866), ''Die Kosenamen der Germanen'', p. 318. Brook, i. e. bruoh «Sumpf, sumpfiges Gelände», Latine "palus, paludis" reddi potest. Itaque, anthroponomycum praefixum ''Hilken-'' ad nomen ''Hilca'' relatum et suffixum ''brook'' per vocabulum "palus, paludis" redditum, ''Hilkenbrook'' interpretari licet "Palus Hilcae".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Hilkenbrook'')</small> * [[Palus Regis]]<ref name="Palus Regis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Moor?wb=gross&nr=1 Theodiscum suffixum ''-moor'' Latino vocabulo "palus-udis" vertitur] et [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/rex?wb=gross&nr=1 Theodiscum praefixum genetivo casu ''Königs-'' Latino genetivo "regis"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Königsmoor'')</small> * [[Papenburg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Parsau]] * [[Pattensen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Pegestorf]] * [[Pennigsehl]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Pennigsähle'')</small> * [[Petrimons]]<ref name="Perizonius 1758">Perizonius, J. (1758). ''Compendium historiarum antiquissimarum, civilium et ecclesiasticarum, usque ad seculum decimum octavum: Cum appendice de ducatu Westphaliae et comitatu Petrimontano''. Ex officina Wetsteniana.</ref> <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Pyrmont''; [[Saxonice]] ''Bad Puurmont'')</small> * [[Pohle]] * [[Pollhagen]] * [[Pons Cobbanus]]<ref name="Leuckfeld 1714">Leuckfeld, J. G. (1714). ''Antiquitates Blankenburgenses, oder Historische Beschreibung derer vormals berühmten Grafen von Blankenburg, nebst dazugehörigen diplomatibus und Chartis''. Gottfried Freytag.</ref> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Coppenbrügge'')</small> * [[Poynum]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Peine''; [[Saxonice]] ''Paane''; [[Lingua Theodisca alta recens|Protoneoaltotheodisce]] ''Peina'')</small> * [[Praefectura Neohusana]]<ref name="Grupen II 1742">Grupen, C. U. (1742). ''Disceptationes Forenses cum Observationibus Juris: De originibus et iurisdictione praefecturarum ditionis Brunsvicensis (Caput de Praefectura Neohusana)'' (Vol. II). Hannoverae: Förster.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Amt Neuhaus'')</small> * [[Pratum Vitulorum]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Calberlah'')</small> * [[Prezelle]] * [[Prinzhöfte]] {{div col end}} === Q === {{div col|3}} * [[Quakenbrück]] <small>[[urbs]]</small> * [[Quendorf]] * [[Querenhorst]] * [[Quernheim]] {{div col end}} === R === {{div col|3}} * [[Räbke]] * [[Radbruch]] * [[Raddestorf]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rastörpe'')</small> * [[Rastdorf]] * [[Rastede]] * [[Rätzlingen (Niedersachsen)|Rätzlingen]] * [[Rechtsupweg]] * [[Reeßum]] * [[Regesbostel]] * [[Rehburg-Loccum]] <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rehborg-Locken'')</small> * [[Rehden]] * [[Rehlingen]] * [[Reinstorf]] * [[Remlingen (Niedersachsen)|Remlingen]] * [[Renkenberge]] * [[Rennau]] * [[Reppenstedt]] * [[Rethem (Aller)]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rhade]] * [[Rhauderfehn]] * [[Rhede (Ems)]] * [[Rhumspringe]] * [[Ribbesbüttel]] * [[Riede (Landkreis Verden)|Riede]] * [[Rieste]] * [[Ringe]] * [[Ringstedt]] * [[Rinteln]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Ritterhude]] * [[Rodenberg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Rodewald]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rowohle'')</small> * [[Rohrsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Rohßen'')</small> * [[Roklum]] * [[Rollshausen]] * [[Römstedt]] * [[Ronnenberg]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Ronnenbarg'')</small> * [[Rosche]] * [[Rosdorf]] * [[Rosengarten (Landkreis Harburg)|Rosengarten]] * [[Rotenburgum ad Wemmam]]<ref name="Rotenburgum ad Wemmam">De Latino toponymico syntagmate "[[Rotenburgum ad Wemmam]]" -ad quod Latinum gentilicium "Rotenburgensis-e" refertur-, vide homonymas urbes apud {{Graesse}} et {{Hofmannus}}. De hydronymo "[[Wemma]]", etiam vide {{Graesse}}.</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Rotenburg''; quoque [[Theodisce]] ''Rotenburg an der Wümme''; [[Saxonice]] ''Rodenborg'')</small> * [[Rötgesbüttel]] * [[Rüdershausen]] * [[Rühen]] * [[Rullstorf]] {{div col end}} === S === {{div col|3}} * [[Sachsenhagen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sagterlandia]]<ref name="BOV 2013">Bischöfliches Offizialat Vechta (2013). ''Findbuch des Offizialatsarchivs Vechta: Altes Archiv (Abteilung A: Saterlandia, Kirchliche Unterlagen, Akte A 8: „Informatio de Sagterlandia“ aus dem Jahre 1710)''. Vechtae, in Germania: Bischöfliches Offizialat.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Saterland''; quoque [[Theodisce]] ''Sagterland''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Seelterlound'')</small> * [[Salis Cancellum]]<ref name="Cellarius 1703"/> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Salzgitter''; [[Saxonice]] ''Soltgitter'')</small> * [[Salzbergen]] * [[Salzdetfordium]]<ref name="Marcard 1805"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Salzdetfurth'')</small> * [[Salzhausen]] * [[Salzhemmendorf]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Samern]] * [[Sandbostel]] * [[Sande (Frisia)|Sande]] * [[Sanctae Mariae Vallis]]<ref name="Orbis Latinus E-M">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Mariental'')</small> * [[Sarstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Sassenburg]] * [[Sathsa]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bad Sachsa'')</small> * [[Sauensiek]] * [[Schapen]] * [[Scharnebeck]] * [[Scheden]] * [[Scheeßel]] * [[Schellerten]] * [[Schiffdorf]] * [[Schladen-Werla]] * [[Schnackenburg]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schnega]] * [[Schneverdingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schola Dei]]<ref name="Orbis Latinus N-Z">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050914?p=27&cq=M%C3%BCnchen&lang=de''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 3. N-Z''].</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Ihlow''; [[Saxonice]] ''Ihl'')</small> * [[Scholen]] * [[Schönewörde]] * [[Schöningen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schöppenstedt]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schortens]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Schüttorf]] <small>[[urbs]]</small> * [[Schwaförden]] * [[Schwanewede]] * [[Schwarme]] * [[Schwarmstedt]] * [[Schweindorf]] * [[Schweringen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Swering'')</small> * [[Schwerinsdorf]] * [[Schwienau]] * [[Schwülper]] * [[Seeburg (Niedersachsen)|Seeburg]] * [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorf]] * [[Seelze]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seesen]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Seevetal]] <small>commune sui iuris</small> * [[Seggebruch]] * [[Sehlde]] * [[Sehlem (Niedersachsen)|Sehlem]] * [[Sehnde]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Seinje'')</small> * [[Selsingen]] * [[Semmenstedt]] * [[Seulingen]] * [[Sibbesse]] * [[Sickte]] * [[Siedenburg]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Sittensen]] * [[Soderstorf]] * [[Sögel]] * [[Söhlde]] * [[Söllingen (Niedersachsen)|Söllingen]] * [[Soltau]] <small>[[urbs]]</small> * [[Soltendieck]] * [[Sottrum]] * [[Spahnharrenstätte]] * [[Spella]]<ref name="Spella">Vide [https://www.emsland.com/la/tour/emsland-route-395-km?utm ''www.esland.com''], ubi dicitur "(...) A Spella ad Rhenum: circiter XVI km (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Spelle'')</small> * [[Spiekeroog]] * [[Sprakensehl]] * [[Springe]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Stadae]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Stade''; [[Saxonice]] ''Stood'')</small> * [[Stadlandia]]<ref>Ioannes Iustus Wynkelman, [https://books.google.com/books?id=WvgaAAAAYAAJ&pg=PA617&lpg=PA617&dq=statlandia+saxonia&source=bl&ots=Ysl9JI4L06&sig=2y6x3I38sU3-RcrP0HtnSkUxssI&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIwqiv-NWMxgIVQgmSCh2CZwDj#v=onepage&q=statlandia%20saxonia&f=false ''Notitia historico-politica veteris Saxo-Westphaliae finitimarumque regionum,''] 1667:277.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Stadland'')</small> * [[Staffhorst]] * [[Staufenberg]] * [[Stavern]] * [[Stedesdorf]] * [[Steimbke]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Steembke'')</small> * [[Steinau (Niedersachsen)|Steinau]] * [[Steinfeld (Oldenburg)]] * [[Steinhorst (Niedersachsen)|Steinhorst]] * [[Steinkirchen (Altes Land)|Steinkirchen]] * [[Stelle]] * [[Stemmen (Landkreis Rotenburg)|Stemmen]] * [[Stemshorn]] * [[Steyerberg]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Staarbarg'')</small> * [[Stinstedt]] * [[Stöckse]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stöckse'')</small> * [[Stoetze]] * [[Stolzenau]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Stoltnaa'')</small> * [[Stuhr]] <small>commune sui iuris</small> * [[Südbrookmerland]] * [[Suderburg]] * [[Südergellersen]] * [[Südheide]] * [[Sudwalde]] * [[Suhlendorf]] * [[Sulingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Süpplingen]] * [[Süpplingenburg]] * [[Süstedt]] * [[Sustrum]] * [[Surwold]] * [[Suthfeld]] * [[Syke]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === T === {{div col|3}} * [[Tappenbeck]] * [[Tarmstedt]] * [[Tespe]] * [[Teuderium]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Detern''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Tjootern''; [[Saxonice|Eofrisicosaxonice]] ''Däitern'')</small> * [[Thransfellensis Ecclesia]]<ref name="Graesse"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dransfeld'')</small> * [[Thedinghausen]] * [[Theodolfestorpum]]<ref name="Asseburg 1855">Asseburg, J. von der. (1855). ''Urkundenbuch des Geschlechts von der Asseburg (Vol. 1)''. Hahnschen Hofbuchhandlung.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dedelstorf'')</small> * [[Thomasburg]] * [[Thorpum]]<ref name="Thorpum">Vide [https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-06-2016/AAAKoeblerGerhardDorfinderdeutschenOrtsgeschichte20160831-7111.htm ''www.koeblergerhard.de''], ubi dicitur "(...) '''Dörpen''', 9. Jh., bei Aschendorf nördlich Meppens, F2-1090 THURP (Dorf) Dorfa (7), Thorpum (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Dörpen'')</small> * [[Thuine]] * [[Tiddische]] * [[Tiste]] * [[Toppenstedt]] * [[Tostedt]] * [[Tosterglope]] * [[Trebel]] * [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'')</small> * [[Tülau]] * [[Twieflingen]] * [[Twilpstede Maius]]<ref name="Twilpstede Maius">Vide [https://rep.adw-goe.de/bitstream/handle/11858/00-001S-0000-0023-9B76-2/NOB%20VII%20Die%20Ortsnamen%20des%20Landkreises%20Helmstedt%20und%20der%20Stadt%20Wolfsburg.pdf?isAllowed=y&sequence=1&utm ''Die Ortsnamen des Landkreises Helmstedt und der Stadt Wolfsburg''], ubi dicitur "(...) 1311 ''Twilpstede Maiori'' (...) 1311 ''Twilpstede Maiori et Minori'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Twülpstedt''; [[Saxonice]] ''Groot Twülpstidde'')</small> * [[Twist (Emsland)|Twist]] * [[Twistringen]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === U === {{div col|3}} * [[Uchte]] <small>[[oppidum]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Uchte'')</small> * [[Uehrde]] * [[Uelsen]] * [[Uetze]] <small>commune sui iuris</small> * [[Ulsena]]<ref name="Graesse"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Uelzen''; quoque [[Saxonice]] ''Ülz’n'')</small> * [[Ummern]] * [[Undeloh]] * [[Upgant-Schott]] * [[Uplengen]] * [[Uslar]] <small>[[urbs]]</small> * [[Utarp]] {{div col end}} === V === {{div col|3}} * [[Vahlberg]] * [[Vahlbruch]] * [[Vahlde]] * [[Vallis Ambrae]]<ref name="Ambra">Latino de toponymo "Ambra" (Theodisce ''Emmer''), vide {{Graesse}}.</ref><ref name="Vallis">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Tal?wb=gross&nr=1 Theodiscum vocabulum ''T(h)al'' aut Theodiscum suffixum ''-t(h)al'' Latino vocabulo "vallis-is"] vertitur.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Emmerthal''; [[Saxonice]] ''Emmerdaal'')</small> * [[Vallis Augae]]<ref name="SLH 1988">Societas Latina Hannoverana (1988). ''Fasciculi geographici et historici: De parvis provinciis ditionis Hannoveranae et Schaumburgensis''. Hannoverae: Typis Exscripsit Libraria Scripturarum.</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Auetal'')</small> * [[Vallis Claustra-Cella]]<ref name="Conring 1730">Conring, H. (1730). ''De Antiquitatibus Academicis Dissertationes Septem''. Officina Smeinkiana.</ref><ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Clausthal-Zellerfeld''; [[Supraharthice]] ''Clasthol-Zallerfall'')</small> * [[Varel]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Varrel]] * [[Vastorf]] * [[Vechelde]] * [[Velpke]] * [[Veltheim (Ohe)]] * [[Vetha]]<ref name="Orbis Latinus A-D"/> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Vechta''; [[Saxonice]] ''Vechte'')</small> * [[Vicus Adelaidis]]<ref name="ALF 2016">Academia Latinitati Fovendae (2016). ''Commentarii Academiae Latinitati Fovendae: De novis parochiis et communibus Saxoniae Inferioris textus'' (Vol. XXIV). Romae: Herder.</ref> <small>([[Theodisce]] ''Adelheidsdorf'')</small> * [[Vicus Vetus Hassicus]]<ref name="Vicus Vetus Hassicus">Vide [https://www.fallingrain.com/world/GM/06/Hessisch_Oldendorf.html?utm ''www.fallingrain''], ubi dicitur "(...) '''Other (Latin) names: Vicus Vetus Hassicus,Vicus Vetus Hassicus,Hessisch-Oldendorf,Hessisch-Oldendorf''' (...)".</ref> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Hessisch Oldendorf''; [[Saxonice]] ''Eolendörpe'')</small> * [[Vierden]] * [[Vierhöfen]] * [[Vildhusia]]<ref name="Hofmannus"/> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Wildeshausen''; [[Saxonice]] ''Wilshusen'')</small> * [[Villa Cremilonis]]<ref name="Meiborn III 1688"/> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Cremlingen'')</small> * [[Vintlum]]<ref name="Vintlum">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/schneverdingen-peter-und-paul/?utm ''Schneverdingen, Peter und Paul''], ubi dicitur "(...) ''capella in honorem sancti Anthonii in villa Vintlo parrochie Snewerdinge'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Fintel'')</small> * [[Visbek]] * [[Visselhövede]] <small>[[urbs]]</small> * [[Vögelsen]] * [[Vollersode]] * [[Voltlage]] * [[Vorda Bremensis]]<ref name="Orbis Latinus N-Z"/> <small>[[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''Bremervörde''; [[Saxonice]] ''Bremervöör'')</small> * [[Vordorf]] * [[Vorwerk (Niedersachsen)|Vorwerk]] * [[Vrees]] {{div col end}} === W === {{div col|3}} * [[Waake]] * [[Waddeweitz]] * [[Wagenfeld]] * [[Wagenhoff]] * [[Wahrenholz]] * [[Walchum]] * [[Walkenried]] * [[Wallenhorst]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wallmoden]] * [[Walsrode]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> * [[Wangelnstedt]] * [[Wangerland]] * [[Wangerooge]] * [[Wanna]] * [[Warberg]] * [[Wardenburg]] * [[Warmsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warmsen'')</small> * [[Warpe]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Warpe'')</small> * [[Wasbüttel]] * [[Wathlingen]] * [[Wedemark]] <small>commune sui iuris</small> * [[Weener]] <small>[[urbs]]</small> * [[Weenzen]] * [[Wehrbleck]] * [[Welle]] * [[Wendeburg]] * [[Wendisch Evern]] * [[Wennigsen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wenngessen'')</small> * [[Wenzendorf]] * [[Werdum]] * [[Werlte]] <small>[[urbs]]</small> * [[Werpeloh]] * [[Wesendorf]] * [[Weste (Niedersachsen)|Weste]] * [[Westergellersen]] * [[Westerholt]] * [[Westertimke]] * [[Westerwalsede]] * [[Westfeld (Niedersachsen)|Westfeld]] * [[Westoverledingen]] * [[Wetschen]] * [[Wettrup]] * [[Weyhausen]] * [[Weyhe]] <small>commune sui iuris</small> * [[Wieda]] * [[Wiedensahl]] <small>[[oppidum]]</small> * [[Wiefelstede]] * [[Wielen]] * [[Wienhausen]] * [[Wiesmoor]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wietmarschen]] * [[Wietze]] * [[Wietzen]] <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wietzen'')</small> * [[Wietzendorf]] * [[Wilhelmshaven]] <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> * [[Wilstedt]] * [[Wilsum]] * [[Wingst]] * [[Winkelsett]] * [[Winnigstedt]] * [[Winsen (Aller)]] * [[Winsenia]]<ref name="Büttner">Büttner, D. S. (1710). ''Rudera Diluvii Testes, i.e. Zeichnung und Abbildung derer Columnarum Sceletonum''. Gottfried Zimmermann.</ref> <small>(ad [[Luya]]m<ref name="Graesse"/>)</small> <small>commune sui iuris et [[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Winsen'')</small> * [[Winzenburg]] * [[Wippingen]] * [[Wirdum]] * [[Wischhafen]] * [[Wistedt]] * [[Witmundia]]<ref>E.g., [[Ioannes Luyts|Ioannis Luyts]] ''Introductio ad Geographiam novam et veterem'', Ultraiecti 1692, [https://books.google.fr/books?id=_o0YP3-9VTMC&pg=PA281&dq=Witmundia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjShLT7vdDrAhVJw4sKHZLLCokQ6AEwAnoECAMQAg#v=onepage&q=Witmundia&f=false p. 281].</ref> <small>[[urbs]] et [[Index circulorum Germanicorum|circuli terrae]] [[caput (urbs)|caput]]</small> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wittmund'')</small> * [[Wittingen]] <small>[[urbs]]</small> * [[Wittmar]] * [[Wittorf]] * [[Wohnste]] * [[Wolfsburgum]]<ref>Vide nomini arcis: Samuel Pufendorfus, ''Commentariorum de rebus Suecicis libri XXVI'' {{Google Books|lV1PAAAAcAAJ|pag. 457 et 475}}, ''Nova Acta Eruditorum'' {{Google Books|eGFlITDJFSMC|pag. 487}}, Lipsiae, anno 1756, ac ''Itininerarium Thomae Carve, Tipperariensis'' ([https://archive.org/details/itinerariumthom00kerngoog/page/n182 pag. 108]).</ref> <small>[[Index circulorum Germanicorum|circulus urbanus]] et [[urbs]]</small> </small> <small>([[Theodisce]] ''Wolfsburg''; [[Saxonice]] ''Wulfsborg''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Wolfsbuurich'')</small> * [[Wollbrandshausen]] * [[Wollershausen]] * [[Wölpinghausen]] * [[Wolsdorf]] * [[Woltersdorf (Wendland)|Woltersdorf]] * [[Woltershausen]] * [[Worde]]<ref name="Worde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/grossenwoerden/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) ''Hinricus rector ecclesie in Worde'' (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Großenwörden''; [[Saxonice]] ''Grootweurn'')</small> * [[Worpswede]] * [[Wremen]] * [[Wrestedt]] * [[Wriedel]] * [[Wulfsen]] * [[Wulften ad Harthicos montes]] * [[Wunstorf]] <small>commune sui iuris et [[urbs]]</small> <small>([[Theodisce]] ''''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''''; [[Saxonice]] ''Wunsdörp'')</small> * [[Wurster Nordseeküste]] * [[Wustrow (Saxonia Inferior)]] <small>[[urbs]]</small> {{div col end}} === Y === {{div col|3}} * [[Ylsede]]<ref name="Ylsede">Vide [https://kleinilsede.hier-im-netz.de/historis.htm ''Historisches über Klein Ilsede''], ubi dicitur "(...) minori ylsede (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Ilsede''; [[Saxonice]] ''Ilse'')</small> * [[Yppenerdhe]]<ref name="Yppenerdhe">Vide [https://www.gross-ippener.de/gemeinde/geschichte.html?utm ''Groß Ippene''], ubi dicitur "(...) Parrochia Yppenerdhe (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] ''Groß Ippener''; [[Saxonice]] ''Groot Ippner'')</small> * [[Ysinibutle]]<ref name="Ysinibutle">Vide [https://www.arcinsys.niedersachsen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=5905372&utm ''Arcinsys''], ubi dicitur "(...) Isenbüttel, Kr. Gifhorn (Ysinibutle, Ysenebutle) (...)".</ref> <small>([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Isenbüttel'')</small> {{div col end}} === Z === {{div col|3}} * [[Zernien]] * [[Zetel]] * [[Zeven]] <small>[[urbs]]</small> * [[Zorge]] {{div col end}} ==Notae== <references /> [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris|!]] rucfyek0658gzeczlvwun7j1nwmd2nc 0 223316 3988557 3987394 2026-09-16T16:13:30Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988557 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:HaymarketRiot-Harpers.jpg|350px|thumb|Imago rei latissime edita. Scalptura [[1886]] prolata.]] '''Tumultus Haymarket'''{{Convertimus}}<ref>''Haymarket,'' [[vocabulum]] [[Anglice|Anglicum]], 'forum faeni' ad verbum significat.</ref> fuit consecutio [[bomba]]e displosae per [[manifestatio|protestationem]] popularem pro [[ius laborandi|iure laborandi]] in Quadrato Haymarket [[Sicagum|Sicagi]] [[Illinoesia]]e [[dies Martis|die Martis]] [[4 Maii]] [[1886]] habitam.<ref>[http://www.cityofchicago.org/Landmarks/S/SiteHaymarket.html "Originally at the corner of Des Plaines and Randolph,"] www.cityofchicago.org.</ref> Tranquilla coepit contio, operarios qui pro die [[hora]]rum [[octo]] de [[tempus laboris|tempore laboris]] [[operistitium|opus intermittebant]]<!--were striking--> adiuvans, nonnullisque operariis a [[vigil]]ibus pridie necatis respondens. Quidem ignotus bombam [[dynamites|dynamitae]] in [[vigil]]es iecit cum coetum publicum dispergere conarentur. Diruptio et [[sclopetum|sclopetatio]] sequens [[septem]] vigiles et saltem [[quattuor]] privatos interfecerunt; nonnulla viginti aliorum vulnerati sunt. [[Fasciculus:Mathias J. Degan (ca. 1886).jpg|thumb|upright|left|Mathias J. Degan, per diruptionem bombae necatus. Scalptura circa [[1886]].]] [[Fasciculus:Revenge flyer.jpg|thumb|Infamis [[libellus]] ultionem petens.]] [[Fasciculus:Haymarket Affair map Chicago Tribune may 5, 1886.jpg|thumb|150px|Tabula diruptionis in ''[[Chicago Tribune]]'' die [[5 Maii]] [[1886]] edita.]] [[Fasciculus:HaymarketMartyrs.jpg|thumb|Septem [[anarchismus|anarchistae]] ad supplicium damnati ob caedem Degananam. Reus octavus, Oscar Neebe (hic non monstratus), ad quindecim annos in [[carcer]]e mandatus est. Scalptura aequaeva.]] [[Fasciculus:The trial of the anarchists in Chicago.jpg|thumb|''Illinois vs. August Spies et al.'' Adumbratio artificis, [[1886]].]] [[Fasciculus:Altgeld.JPG|thumb|Monumentum Altgeldianum, a [[Gutzon Borglum]] factum et a Legislatura Illinoesiae in [[Horti Lincolniani|Hortis Lincolnianis]] Sicagi erectum (1915).]] [[Fasciculus:ChicagoAnarchists.jpg|thumb|''Anarchistae Sicagi.'' Scalptura a [[Gualterius Crane|Gualterio Crane]], illustratore [[Anglia|Anglico]] [[Motus Arts and Crafts]]. Late in [[anarchismus|anarchistas]], [[socialismus|socialistas]], et sodales [[syndicatus|syndicatuum]] sparsa est.]] [[Fasciculus:Schnaubelt.jpg|thumb|upright|Nomen Rudolphi Schnaubelt, hic ostentum, delatus est, sed Schnaubelt ex Civitatibus Foederatis ante iudicium confugerat.<!--A prosecution witness identified him as the bomber from this photograph in court.-->]] [[Fasciculus:Haymarket Martyr's Memorial.jpg|thumb|Monumentum Martyrum Haymarket in Coemeterio Forest Home in oppido Forest Park Illinoesiae (2009).]] [[Fasciculus:HaymarketPoliceMemorial.jpg|thumb|Operarii [[statua]]m [[vigil]]is ab [[Joannes Gelert|Ioanne Gelert]] factam in Quadrato Haymarket instruunt, [[1889]]. Statua nunc ad praesidium vigilium Sicaginiensium stat.]] [[Fasciculus:MichaelKin-Chicago1986.jpg|thumb|Duo agitatores ad basem monumenti vigilis stant, nunc sine statua, [[centum|centesimo]] festo die anniversario rei Haymarket, Maio [[1986]]; basis ad ultimum remota est.]] In actionibus sequentibus, late inter [[civitas sui iuris|civitates]] [[tellus|orbis terrarum]] patefactis, [[octo]] [[anarchismus|anarchistae]] [[coniuratio (scelus)|coniurationis]] convicti sunt. Indicia autem probaverunt solum unum ex reis bombam construere potuisse, sed nemo iudicium subiens eam iecisse.<ref>Timothy Messer-Kruse, ''The Haymarket Conspiracy: Transatlantic Anarchist Networks'' (2012).</ref><ref>Carl Smith, [https://web.archive.org/web/20120604024655/http://www.chicagohistory.org/dramas/act3/act3.htm "Act III: Toils of the Law,"] in ''The Dramas of Haymarket'' (Sicagi: Chicago Historical Society et Northwestern University).</ref><ref>Vide passim: {{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/401-450/K405-497.htm |title=Testimony of Harry L. Gilmer, Illinois vs. August Spies et al.|last=Gilmer |first=Harry L. |date=28 Iulii 1886 |work=Haymarket Affair Digital Collection |publisher=Chicago Historical Society}}.</ref><ref>Vide passim: {{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/301-350/K312-361.htm |title=Testimony of Malvern M. Thompson, Illinois vs. August Spies et al. |last=Thompson |first=Malvern M. |date=27 Iulii 1886 |work=Haymarket Affair Digital Collection |publisher=Chicago Historical Society}}.</ref> Septem ad [[poena capitalis|supplicium capitis]] damnati sunt, et unus ad spatium quindecim annorum in [[carcer]]e. [[Ricardus J. Oglesby]], [[gubernator]] [[Civitatum Foederatarum civitas|civitatis]], damnationes duorum reorum pro spatiis [[vita]]e in [[carcer]]e ad ultimum [[commutatio iudicii|commutavit]], et alius [[mors voluntaria|manus sibi intulit]] potius suspendium obire. Reliqui die [[11 Novembris]] [[1887]] rite [[damnatio ad furcam|suspensi sunt]]. Anno autem [[1893]], [[Ioannes Petrus Altgeld]], novus Illinoesiae gubernator, reos reliquos absolvit, iudicium vehementer reprehendens. Res Haymarket insigniter habetur origo rituum [[Dies Laboris|Diei Laboris]] pro operariis.<ref>Alexander Trachtenberg, ''The History of May Day'' (1932); commentarius in interrete positus a [http://www.marxists.org/subject/mayday/articles/tracht.html Marxists Internet Archive] (2002).</ref><ref>Foner, "The First May Day and the Haymarket Affair", ''May Day'', pp. 27–39.</ref> Situs rei [[lapis terminalis Sicaginiensis]]<!--Chicago Landmark--> anno [[1992]] designatus est,<ref name=Chicago-Landmark>{{cite web |url=http://www.ci.chi.il.us/Landmarks/S/SiteHaymarket.html |archiveurl=http://web.archive.org/web/20060714210245/http://www.ci.chi.il.us/Landmarks/S/SiteHaymarket.html |archivedate=July 14, 2006 |title=Site of the Haymarket Tragedy |publisher=City of Chicago Department of Planning and Development, Landmarks Division |year=2003 }}.</ref> et [[sculptura]] publica ibi anno [[2004]] dicata est. Praeterea, [[Monumentum Martyrum Haymarket]] ad situm reorum sepulcrorum in Hortis Silvestre<!--Forest Park--> in tabulas ut [[Lapis Terminalis Historicus Nationalis]] anno [[1997]] relatum est.<ref name="nhlsum">{{cite web |url=http://www.nps.gov/nhl/designations/listsofNHLs.htm |archiveurl=http://web.archive.org/web/20080709054740/http://www.nps.gov/nhl/designations/listsofNHLs.htm |archivedate=9 Iulii 2008 |title=Lists of National Historic Landmarks |date=Martii 2004 |work=National Historic Landmarks Program |publisher=National Park Service}}.</ref> Secundum William J. Adelman, [[professor]]em studiorum laboris: "Laboris adfecit historiam in [[Illinoesia]], in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]], et adeo in [[tellus|orbe terrarum]] nulla res plus quam Res Haymarket Sicaginiense. Quae in contione coepit die [[4 Maii]] [[1886]], sed consequentiae iam sentiuntur. Quamquam mentio contionis in [[liber definitivus|enchiridiis]] [[historia Civitatum Foederatarum|historiae Americanae]] fit, paucissimi casum exacte praebent, vel eius momentum indicant."<ref>[[Anglice]]: "No single event has influenced the history of labor in Illinois, the United States, and even the world, more than the Chicago Haymarket Affair. It began with a rally on May 4, 1886, but the consequences are still being felt today. Although the rally is included in American history textbooks, very few present the event accurately or point out its significance."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140318022943/http://www.illinoislaborhistory.org/haymarket/the-story-of-the-haymarket-affair.html ''The Haymarket Affair,''] www.illinoislaborhistory.org.</ref> <!--PLUS IN EN:--> ==Absolutio et descriptio historica== Adiutores motus laboris in Civitatibus Foederatis et aliis civitatibus iudicium late credebant iniquum fuisse, et adeo [[malus iustitiae successus|malum iustitiae successum]]<!--miscarriage of justice-->. Homines prominentes, inter quos [[Gulielmus Dean Howells]] [[scriptor mythistoriarum]], [[Clarence Darrow]] [[iurisconsultus]],<ref>John A. Farrell, ''Clarence Darrow: Attorney for the Damned'' (New York: Doubleday, 2011), p. 5 and passim.</ref> [[Anscharius Wilde]] [[poeta]] et [[ludus scaenicus|scriptor scaenicu]], et [[Georgius Bernardus Shavius]] [[ludus scaenicus|scriptor scaenicus]] ferociter vituperaverunt. Die [[26 Iunii]] [[1893]], [[Ioannes Petrus Altgeld]], progressivus [[Illinoesia]]e [[gubernator]], ipse advena ex [[Germania]], venias [[subscriptio|subscripsit]] pro Fielden, Neebe, et Schwab, quos appellavit [[victima]]s "[[hysteria]]e, [[iudices|iudicum]]<!--juries--> inclinatorum, et [[iudex|iudicis]] inclinati,"<ref>[[Anglice]]: "hysteria, packed juries, and a biased judge."</ref> et vehementius dixit [[civitas|civitatem]] "hominem numquam invenisse qui [[bomba]]m quae [[vigil]]em necavit coniecit, atque indicia ullam coniunctionem quamcumque non monstrant reorum et hominis qui eam coniecit."<ref>[[Anglice]]: "has never discovered who it was that threw the bomb which killed the policeman, and the evidence does not show any connection whatsoever between the defendants and the man who threw it."</ref><ref>Quoted in Stanley Turkel, ''Heroes of the American Reconstruction: Profiles of Sixteen Educators'' (McFarland, 2009) p. 121.</ref> ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Adelman, William J. [[1986]]. ''Haymarket Revisited.'' Ed. 2a. Sicagi: Illinois Labor History Society. ISBN 0916884031 *Avrich, Paul . [[1984]]. ''The Haymarket Tragedy.'' Princetoniae: Princeton University Press. ISBN 0691006008 *David, Henry. [[1936]], [[1963]]. ''The History of the Haymarket Affair: A Study of the American Social-Revolutionary and Labor Movements.'' Ed. 3a. Novi Eboraci: Collier Books. OCLC 6216264. *Foner, Philip S., ed. [[1969]]. ''The Autobiographies of the Haymarket Martyrs.'' Novi Eboraci: Pathfinder Press. ISBN 0873488792. *Foner, Philip S. [[1986]]. ''May Day: A Short History of the International Workers' Holiday, 1886–1986.'' Novi Eboraci: International Publishers. ISBN 0717806243. *Green, James R. [[2006]]. ''Death in the Haymarket: A Story of Chicago, the First Labor Movement and the Bombing that Divided Gilded Age America.'' Novi Eboraci: Pantheon Books. ISBN 0375422374. *Messer-Kruse, Timothy. [[2011]]. ''The Trial of the Haymarket Anarchists: Terrorism and Justice in the Gilded Age.'' Novi Eboraci: Palgrave Macmillan. ISBN 9780230120778. *Messer-Kruse, Timothy. [[2012]]. ''The Haymarket Conspiracy: Transatlantic Anarchist Networks.'' Urbanae Illinoesiae: University of Illinois Press. ISBN 0252078608 *Nelson, Bruce C. [[1988]]. ''Beyond the Martyrs: A Social History of Chicago's Anarchists, 1870–1900.'' Novi Brunsvici Novae Caesareae: Rutgers University Press. ISBN 0813513456. *Roediger, Dave, et Franklin Rosemont, eds. [[1986]]. ''Haymarket Scrapbook.'' Sicagi: Charles H. Kerr Publishing. ISBN 0882861220. *Schaack, Michael J. [[1889]]. ''Anarchy and Anarchists: A History of the Red Terror and the Social Revolution in America and Europe: Communism, Socialism, and Nihilism in Doctrine and in Deed: The Chicago Haymarket Conspiracy, and the Detection and Trial of the Conspirators.'' <!-- |url=http://homicide.northwestern.edu/pubs/anarchy/ --> Sicagi: F. J. Schulte & Co. OCLC 185637808 *Smith, Carl. [[2000]]. ''The Dramas of Haymarket.'' <!--url=http://www.chicagohistory.org/dramas/overview/main.htm--> Chicago Historical Society and Northwestern University. ==Bibliographia addita== *Bach, Ira J., et Mary Lackritz Gray. [[1983]]. ''A Guide to Chicago's Public Sculpture.'' Sicagi: University of Chicago Press. ISBN 0226033996. *Fireside, Bryna J. [[2002]]. ''The Haymarket Square Riot Trial: A Headline Court Case.'' Berkeley Heights Novae Caesareae: Enslow Publishers. ISBN 0766017613. *Harris, Frank. [[1908]]. ''The Bomb.'' Londinii: John Long. <!-- |url=http://books.google.com/?id=T2YRAAAAYAAJ--> *Hucke, Matt, et Ursula Bielski. [[1999]]. ''Graveyards of Chicago: The People, History, Art, and Lore of Cook County Cemeteries.'' Sicagi: Lake Claremont Press. ISBN 0964242648.<!-- *Kvaran, Einar Einarsson. Haymarket: A Century Later. Manuscriptum.--> *Lieberwitz, Risa. [[1992]]. The Use of Criminal Conspiracy Prosecutions to Restrict Freedom of Speech: The Haymarket Trial. In ''In the Shadow of the Statue of Liberty: Immigrants, Workers, and Citizens in the American Republic, 1880-1920,'' ed. Marianne Debouzy, 275–291. Urbanae Illinoesiae: University of Illinois Press. *Lum, Dyer. [[1887]], [[2005]]. ''A Concise History of the Great Trial of the Chicago Anarchists in 1886.'' Adamant Media Corporation. ISBN 9781402162879. *McLean, George N. [[1890]]. ''The Rise and Fall of Anarchy in America.'' Sicagi: R. G. Badoux & Co. *Parsons, Lucy. [[1889]]. ''Life of Albert R. Parsons: With Brief History of the Labor Movement in America.'' Sicagi: L. E. Parsons. *Riedy, James L. [[1979]]. ''Chicago Sculpture: Text and Photographs.'' Urbanae Illinoesiae: University of Illinois Press. ISBN 0252012550. *Smith, Carl. [[1995]]. ''Urban Disorder and the Shape of Belief: The Great Chicago Fire, the Haymarket Bomb, and the Model Town of Pullman.'' Sicagi: University of Chicago Press. ISBN 0226764168. {{NexInt}} *[[Dies Laboris]] ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Haymarket Riot|Rem Haymarket}} *[http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/haymarket/Haymarket.html Archivum Caedis Haymarket,] ''Anarchy Archives'' *[https://web.archive.org/web/20050326092308/http://www.chicagohs.org/hadc/ Corpus Digitale Rei Haymarket,] ''Chicago Historical Society'' *[https://web.archive.org/web/20080212203115/http://www.chicagohs.org/dramas/ Dramata Haymarket,] ''Chicago Historical Society'' ===Encyclopedia Sicagi=== *[https://web.archive.org/web/20160707115804/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/571.html "Haymarket and May Day,"] www.encyclopedia.chicagohistory.org, p. 571 *[https://web.archive.org/web/20141007125002/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/3774.html "Haymarket Riot Monument, 1889,"] www.encyclopedia.chicagohistory.org, p. 3774 *[https://web.archive.org/web/20150928222706/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/6380.html "Haymarket Monument, Waldheim Cemetery,"] www.encyclopedia.chicagohistory.org, p. 6380 *[https://web.archive.org/web/20160303190805/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/11545.html "Haymarket Memorial, 2005,"] www.encyclopedia.chicagohistory.org,p. 11545 {{Coord|41|53|5.64|N|87|38|38.76|W|type:event_scale:50000_region:US-IL|display=inline,title}} {{DEFAULTSORT:Res Haymarket}} [[Categoria:Anarchismus]]<!--melius: in Civitatibus Foederatis (1865–1918)--><!-- [[Categoria:Historia anarchismi]]--> [[Categoria:Historia Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Historia Sicagi Illinoesiae]] [[Categoria:Socialismus]] [[Categoria:Socialismus in Civitatibus Foederatis]] [[Categoria:Protestationes civiles]] [[Categoria:1886]] r1gnzgpx4hmnlyvv7sntzp8n9i8i3nm 0 225455 3988755 3710655 2026-09-17T09:26:17Z ~2026-49405-65 214731 Forma Latina praenominis 3988755 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Olgerdus Butkevičius''', vulgo ''Algirdas Butkevičius'' (ad vicum [[Paežeriai (Šeduva)|Paežeriai]] natus die [[19 Novembris]] [[1958]]), est politicus [[Lituania]]e et a die [[13 Decembris]] [[2012]] primus minister patriae. Olgerdus Butkevičius alumnus est [[Universitas Technica Vilnensis|Instituti Ingeniariae Civilis Vilnensis]] et [[Universitas Technologica Caunensis|Universitatis Technologicae Caunensis]]. Architectus annis 1985-1990, inde gubernator provincialis, mox negotiator ab anno 1995 meruit. Ab anno [[1996]] usque in [[2008]] legatus est ad [[Parlamentum Lituanicum]]. Fuit minister vectigalium annis [[2004]]–2005, primo ministro [[Olgerdus Brazauskas|Olgerdo Brazauskas]], sed minister commeatus et communicationis annis [[2006]]–2008, primo ministro [[Gediminus Kirkilas|Gedimino Kirkilas]]. == Nexus externi == [[Fasciculus:Ministru prezidents Valdis Dombrovskis tiekas ar Lietuvas premjerministru Aļģirdu Butkeviču (8366368941).jpg|thumb|upright=1.5|[[Valdis Dombrovskis]] (media imagine) et Algirdas Butkevičius, primi ministri [[Lettonia]]e et [[Lituania]]e, illos [[Pugna ad munimenta (1991)|iuxta munimenta]] [[Riga]]e anno [[1991]] interfectos commemorant (die [[20 Ianuarii]] [[2013]])]] {{CommuniaCat|Algirdas Butkevičius|Olgerdum Butkevičius}} {{fontes biographici}} * [https://web.archive.org/web/20210508155214/https://lrv.lt/en/government/apie-vyriausybe/ministras-pirmininkas/prime-minister-biography/ Vita] apud situm rectionis Lituanicae {{Primi ministri Lituaniae}} {{Consilium Lituanicum Butkevičius}} {{DEFAULTSORT:Butkevičius, Algirdas}} [[Categoria:Nati 1958]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Politici Lituaniae]] [[Categoria:Alumni Instituti et Universitatis Technicae Vilnensis]] [[Categoria:Alumni Instituti et Universitatis Technologicae Caunensis]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] azcv8ydjfhm0r7nlq3urfyemjr2jyiy 3988756 3988755 2026-09-17T09:26:42Z ~2026-49405-65 214731 3988756 wikitext text/x-wiki {{Movenda|Olgerdus Butkevičius}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Olgerdus Butkevičius''', vulgo ''Algirdas Butkevičius'' (ad vicum [[Paežeriai (Šeduva)|Paežeriai]] natus die [[19 Novembris]] [[1958]]), est politicus [[Lituania]]e et a die [[13 Decembris]] [[2012]] primus minister patriae. Olgerdus Butkevičius alumnus est [[Universitas Technica Vilnensis|Instituti Ingeniariae Civilis Vilnensis]] et [[Universitas Technologica Caunensis|Universitatis Technologicae Caunensis]]. Architectus annis 1985-1990, inde gubernator provincialis, mox negotiator ab anno 1995 meruit. Ab anno [[1996]] usque in [[2008]] legatus est ad [[Parlamentum Lituanicum]]. Fuit minister vectigalium annis [[2004]]–2005, primo ministro [[Olgerdus Brazauskas|Olgerdo Brazauskas]], sed minister commeatus et communicationis annis [[2006]]–2008, primo ministro [[Gediminus Kirkilas|Gedimino Kirkilas]]. == Nexus externi == [[Fasciculus:Ministru prezidents Valdis Dombrovskis tiekas ar Lietuvas premjerministru Aļģirdu Butkeviču (8366368941).jpg|thumb|upright=1.5|[[Valdis Dombrovskis]] (media imagine) et Algirdas Butkevičius, primi ministri [[Lettonia]]e et [[Lituania]]e, illos [[Pugna ad munimenta (1991)|iuxta munimenta]] [[Riga]]e anno [[1991]] interfectos commemorant (die [[20 Ianuarii]] [[2013]])]] {{CommuniaCat|Algirdas Butkevičius|Olgerdum Butkevičius}} {{fontes biographici}} * [https://web.archive.org/web/20210508155214/https://lrv.lt/en/government/apie-vyriausybe/ministras-pirmininkas/prime-minister-biography/ Vita] apud situm rectionis Lituanicae {{Primi ministri Lituaniae}} {{Consilium Lituanicum Butkevičius}} {{DEFAULTSORT:Butkevičius, Algirdas}} [[Categoria:Nati 1958]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Politici Lituaniae]] [[Categoria:Alumni Instituti et Universitatis Technicae Vilnensis]] [[Categoria:Alumni Instituti et Universitatis Technologicae Caunensis]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] m2mxt955ok130m53641axm3bb1bnq4a 0 228712 3988721 3791582 2026-09-17T03:39:39Z CommonsDelinker 1422 Imago Drawing_Tupac.png deleta est ex Communibus ab The Squirrel Conspiracy. Ille hanc rationem dedit: [[:c:COM:CSD#F3|CSD F3]] (derivative work of non-free content)&#58; traced from https://www.gettyimages.com/detail/582989252 3988721 wikitext text/x-wiki [[File:MUYAYO 15.jpg|thumb|Tupac Shakur]] '''Tupac Amaru Shakur''' (natus [[Brooklynium|Brooklynii]] [[Urbs Novum Eboracum|Urbis Novi Eboraci]] die [[16 Iunii]] [[1971]]; necatus [[Campi]]s in urbe [[Nivata]]e die [[13 Septembris]] [[1996]]), etiam '''2Pac''' et '''Tupac''' et '''Makaveli''' appellatus, fuit [[rap]]ianus [[Civitates Foederatae|Americanus]]. Vendidit plus quam 75&thinsp;000&thinsp;000 [[phonodiscus|discorum]]. == Opera selecta == {| class="wikitable" |- ! Anno !! Opera |- | 1991 || 2Pacalypse Now |- | 1993 || Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z. |- | 1995 || Me against the world |- | 1996 || All eyez on me / The Don Killuminati: The 7 dayz Theory |- | 1997 || R U Still Down? (Rememer me) |- | 2001 || Until the end of time |- | 2002 || Better Dayz |- | 2003 || Tupac: Resurraction |- | 2004 || Loyal to the game |- | 2006 || Pac`s Life |} == Nexus externi == {{CommuniaCat}} *[http://www.2pac.com Situs interretialis Tupac proprius.] {{Lifetime|1971|1996|Shakur, Tupac}} [[Categoria:Musici Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Necati]] [[Categoria:Rapiani]] {{Myrias|Homines}} bozxd4hd2yc66b1rwsdp9sbthitkdja 0 230794 3988758 3988479 2026-09-17T09:31:58Z ~2026-49405-65 214731 3988758 wikitext text/x-wiki {{L-1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Tuchapets.jpg|thumb|''Sua Eccelentia Basilius Tučapeć, die [[12 Octobris]] [[2014]], in monasterio basiliano Pokotylivkae, apud [[Charkovia]]m'']] '''Basilius Vladimirus Tučapeć''', [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|O.S.B.M.]] (vulgo ''Vasyl' Volodymyr Tučapec{{'}}'', [[Ucrainice]]: ''Василь Володимир Тучапець, ЧСВВ''; natus [[Iavorovia]]e, [[Ucraina]], die [[29 Septembris]] [[1967]], est [[episcopus]] [[Ecclesia Graeco-Catholica Ucrainae|Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainorum]], primus [[exarcha]] [[Charkovia|Charkoviensis]]. Vladimirus Tučapeć natus est Iavoroviae, in regione [[Leopolis|Leopolitana]] [[Ucraina]]e, die 27 Septembris 1967 in familia Basilii et Catherinae de Datsko Tučapeć. Studebat in schola media Iavoroviae (1974-1982), in schola technica in Ivano-Frankovo (1982-1986) neque annum propedeuticum et annum primum Instituti Polytechnici Leopolitani explevit. Die [[10 Novembris]] [[1986]] is [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordinem Basilianum Sancti Iosaphat]] ingressus est, durante activitate clandestina Ordinis. Annis 1986-1988 servitium [[miles|militare]] in [[Exercitus sovieticus|Exercitu Sovietico]] exercuit. Die 12 Martii 1989 in monasterio Hoševiensi Vladimirus Tučapeć habitum basilianum accepit, nomen religiosum Basilii assumens. Novitiatum expletavit primum in ipso monasterio Hoševiensi et postea in monasterio Krechoviensi sub directione novitiatus Magistri Theodosii Jankiv. Novitiato expleto, die [[6 Octobris]] [[1991]] [[professio religiosa|vota temporalia]] nuncupavit, sollemnem autem professionem votorum perpetuorum in [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordine Basiliano]] emissit die [[29 Decembris]] [[1996]] Žovkvae. Annis [[1991]]–[[1997]] [[philosophia]]e et [[theologia]]e studebat in Pontificia Facultate Theologica [[Varsovia|Varsoviensi]], in sectione Sancti Ioannis Baptistae. Die [[5 Ianuarii]] [[1997]] in [[Ivano-Frankivsk]] Basilius Tučapeć ordinationem diaconalem accepit a [[Sophronius Stephanus Dmyterko|Sophronio Dmyterko]], O.S.B.M., episcopo Ivano-Frankoviensi. Die 12 Iulii 1997 in ecclesia cathedrali Ivano-Frankoviensi is ordinationem presbyteralem accepit ab ipso episcopo. Post suam ordinationem presbyteralem is varia munera exercebat: superioris et parochi in Zoločiv (1998-2000), hegumeni et parochi in Krechiv (2000-2002), parochi Žovkvae (2002-2005). Asceticae docebat in Instituto Basiliano Studiorum Philosophico-Theologicorum in Zoločiv (1998-2000) et in Collegio Charkoviensi Orthodoxae Ecclesiae Autocephalis Ucrainae. Annibus 2005-2014 is erat superior monasterii Sancti Basilii Magni [[Kiovia]]e. Erat simul oeconomus monasterii et vicarius paroecialis. Annibus 2012-2014 is erat Vicarius Provincialis Provinciae Basilianorum Sanctissimi Salvatoris in Ucraina. Die [[2 Aprilis]] [[2014]], Papa [[Franciscus (papa)|Franciscus]] nominavit sacerdotem Basilium Tučapeć [[Episcopus titularis|episcopum titularem]] Centurionis, primum [[exarcha]]m novae exarchiae Charkoviensis. Consecratus est die [[21 Maii]] [[2014]] ab [[Sventoslaus Ševčuk|Sventoslao Ševčuk]], Archiepiscopo Maiore Kioviensi-Haliciensi, Basilio Medwit, O.S.B.M., exarcha emerito Donetskiensi-Charkoviensi, et Stephano Meniok, C.Ss.R., exarcha [[Donetsk]]iensi. Posessio canonica sui officii fuit die [[1 Iunii]] 2014 Charkoviae. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Vasyl Volodymyr Tuchapets|Basilium Vladimirum Točapec'}} {{fontes biographici}} * {{CathHierBishop|tucha}} * [http://risu.org.ua/ua/index/reference/persons/55967/ Curriculum vitae] {{ling|Ucrainice}} * [http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2014/04/02/0231/00512.pdf Curriculum vitae] {{ling|Italice}} {{DEFAULTSORT:Tucapets Basilius}} [[Categoria:Episcopi Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainae]] [[Categoria:Basiliani Sancti Iosaphat]] [[Categoria:Nati 1967]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Clerici Ucrainae]] 8vtiw6st8hyhigv3cyffvc2ohosbey5 3988759 3988758 2026-09-17T09:42:20Z ~2026-49405-65 214731 3988759 wikitext text/x-wiki {{L-1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Tuchapets.jpg|thumb|''Sua Eccelentia Basilius Tučapeć, die [[12 Octobris]] [[2014]], in monasterio basiliano Pokotylivkae, apud [[Charkovia]]m'']] '''Basilius Vladimirus Tučapeć''', [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|O.S.B.M.]] (vulgo ''Vasyl' Volodymyr Tučapec{{'}}'', [[Ucrainice]]: ''Василь Володимир Тучапець, ЧСВВ''; natus [[Iavorovia]]e, [[Ucraina]], die [[29 Septembris]] [[1967]]), est [[episcopus]] [[Ecclesia Graeco-Catholica Ucrainae|Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainorum]], primus [[exarcha]] [[Charkovia|Charkoviensis]]. Vladimirus Tučapeć natus est Iavoroviae, in regione [[Leopolis|Leopolitana]] [[Ucraina]]e, die 27 Septembris 1967 in familia Basilii et Catherinae de Datsko Tučapeć. Studebat in schola media Iavoroviae (1974-1982), in schola technica in Ivano-Frankovo (1982-1986) neque annum propedeuticum et annum primum Instituti Polytechnici Leopolitani explevit. Die [[10 Novembris]] [[1986]] is [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordinem Basilianum Sancti Iosaphat]] ingressus est, durante activitate clandestina Ordinis. Annis 1986-1988 servitium [[miles|militare]] in [[Exercitus sovieticus|Exercitu Sovietico]] exercuit. Die 12 Martii 1989 in monasterio Hoševiensi Vladimirus Tučapeć habitum basilianum accepit, nomen religiosum Basilii assumens. Novitiatum expletavit primum in ipso monasterio Hoševiensi et postea in monasterio Krechoviensi sub directione novitiatus Magistri Theodosii Jankiv. Novitiato expleto, die [[6 Octobris]] [[1991]] [[professio religiosa|vota temporalia]] nuncupavit, sollemnem autem professionem votorum perpetuorum in [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordine Basiliano]] emissit die [[29 Decembris]] [[1996]] Žovkvae. Annis [[1991]]–[[1997]] [[philosophia]]e et [[theologia]]e studebat in Pontificia Facultate Theologica [[Varsovia|Varsoviensi]], in sectione Sancti Ioannis Baptistae. Die [[5 Ianuarii]] [[1997]] in [[Ivano-Frankivsk]] Basilius Tučapeć ordinationem diaconalem accepit a [[Sophronius Stephanus Dmyterko|Sophronio Dmyterko]], O.S.B.M., episcopo Ivano-Frankoviensi. Die 12 Iulii 1997 in ecclesia cathedrali Ivano-Frankoviensi is ordinationem presbyteralem accepit ab ipso episcopo. Post suam ordinationem presbyteralem is varia munera exercebat: superioris et parochi in Zoločiv (1998-2000), hegumeni et parochi in Krechiv (2000-2002), parochi Žovkvae (2002-2005). Asceticae docebat in Instituto Basiliano Studiorum Philosophico-Theologicorum in Zoločiv (1998-2000) et in Collegio Charkoviensi Orthodoxae Ecclesiae Autocephalis Ucrainae. Annibus 2005-2014 is erat superior monasterii Sancti Basilii Magni [[Kiovia]]e. Erat simul oeconomus monasterii et vicarius paroecialis. Annibus 2012-2014 is erat Vicarius Provincialis Provinciae Basilianorum Sanctissimi Salvatoris in Ucraina. Die [[2 Aprilis]] [[2014]], Papa [[Franciscus (papa)|Franciscus]] nominavit sacerdotem Basilium Tučapeć [[Episcopus titularis|episcopum titularem]] Centurionis, primum [[exarcha]]m novae exarchiae Charkoviensis. Consecratus est die [[21 Maii]] [[2014]] ab [[Sventoslaus Ševčuk|Sventoslao Ševčuk]], Archiepiscopo Maiore Kioviensi-Haliciensi, Basilio Medwit, O.S.B.M., exarcha emerito Donetskiensi-Charkoviensi, et Stephano Meniok, C.Ss.R., exarcha [[Donetsk]]iensi. Posessio canonica sui officii fuit die [[1 Iunii]] 2014 Charkoviae. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Vasyl Volodymyr Tuchapets|Basilium Vladimirum Točapec'}} {{fontes biographici}} * {{CathHierBishop|tucha}} * [http://risu.org.ua/ua/index/reference/persons/55967/ Curriculum vitae] {{ling|Ucrainice}} * [http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2014/04/02/0231/00512.pdf Curriculum vitae] {{ling|Italice}} {{DEFAULTSORT:Tucapets Basilius}} [[Categoria:Episcopi Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainae]] [[Categoria:Basiliani Sancti Iosaphat]] [[Categoria:Nati 1967]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Clerici Ucrainae]] 7bqwhrj4qat1xbc4uoxn8jju452gm90 3988760 3988759 2026-09-17T09:42:46Z ~2026-49405-65 214731 3988760 wikitext text/x-wiki {{L-1}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:Tuchapets.jpg|thumb|''Sua Eccelentia Basilius Tučapeć, die [[12 Octobris]] [[2014]], in monasterio basiliano Pokotylivkae, apud [[Charkovia]]m'']] '''Basilius Vladimirus Tučapeć''', [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|O.S.B.M.]] (vulgo ''Vasyl' Volodymyr Tučapec{{'}}'', [[Ucrainice]]: ''Василь Володимир Тучапець, ЧСВВ''; natus [[Iavorovia]]e, [[Ucraina]], die [[29 Septembris]] [[1967]]), est [[episcopus]] [[Ecclesia Graeco-Catholica Ucrainae|Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainorum]], primus [[exarcha]] [[Charkovia|Charkoviensis]]. Vladimirus Tučapeć natus est Iavoroviae, in regione [[Leopolis|Leopolitana]] [[Ucraina]]e, die 27 Septembris 1967 in familia Basilii et Catherinae de Datsko Tučapeć. Studebat in schola media Iavoroviae (1974-1982), in schola technica in Ivano-Frankovo (1982-1986) neque annum propedeuticum et annum primum Instituti Polytechnici Leopolitani explevit. Die [[10 Novembris]] [[1986]] is [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordinem Basilianum Sancti Iosaphat]] ingressus est, durante activitate clandestina Ordinis. Annis 1986-1988 servitium [[miles|militare]] in [[Exercitus sovieticus|Exercitu Sovietico]] exercuit. Die 12 Martii 1989 in monasterio Hoševiensi Vladimirus Tučapeć habitum basilianum accepit, nomen religiosum Basilii assumens. Novitiatum expletavit primum in ipso monasterio Hoševiensi et postea in monasterio Krechoviensi sub directione novitiatus Magistri Theodosii Jankiv. Novitiato expleto, die [[6 Octobris]] [[1991]] [[professio religiosa|vota temporalia]] nuncupavit, sollemnem autem professionem votorum perpetuorum in [[Ordo Basilianus Sancti Iosaphat|Ordine Basiliano]] emissit die [[29 Decembris]] [[1996]] Žovkvae. Annis [[1991]]–[[1997]] [[philosophia]]e et [[theologia]]e studebat in Pontificia Facultate Theologica [[Varsovia|Varsoviensi]], in sectione Sancti Ioannis Baptistae. Die [[5 Ianuarii]] [[1997]] in [[Ivano-Frankivsk]] Basilius Tučapeć ordinationem diaconalem accepit a [[Sophronius Stephanus Dmyterko|Sophronio Dmyterko]], O.S.B.M., episcopo Ivano-Frankoviensi. Die 12 Iulii 1997 in ecclesia cathedrali Ivano-Frankoviensi is ordinationem presbyteralem accepit ab ipso episcopo. Post suam ordinationem presbyteralem is varia munera exercebat: superioris et parochi in Zoločiv (1998-2000), hegumeni et parochi in Krechiv (2000-2002), parochi Žovkvae (2002-2005). Asceticae docebat in Instituto Basiliano Studiorum Philosophico-Theologicorum in Zoločiv (1998-2000) et in Collegio Charkoviensi Orthodoxae Ecclesiae Autocephalis Ucrainae. Annibus 2005-2014 is erat superior monasterii Sancti Basilii Magni [[Kiovia]]e. Erat simul oeconomus monasterii et vicarius paroecialis. Annibus 2012-2014 is erat Vicarius Provincialis Provinciae Basilianorum Sanctissimi Salvatoris in Ucraina. Die [[2 Aprilis]] [[2014]], Papa [[Franciscus (papa)|Franciscus]] nominavit sacerdotem Basilium Tučapeć [[Episcopus titularis|episcopum titularem]] Centurionis, primum [[exarcha]]m novae exarchiae Charkoviensis. Consecratus est die [[21 Maii]] [[2014]] ab [[Sventoslaus Ševčuk|Sventoslao Ševčuk]], Archiepiscopo Maiore Kioviensi-Haliciensi, Basilio Medwit, O.S.B.M., exarcha emerito Donetskiensi-Charkoviensi, et Stephano Meniok, C.Ss.R., exarcha [[Donetsk]]iensi. Posessio canonica sui officii fuit die [[1 Iunii]] 2014 Charkoviae. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Vasyl Volodymyr Tuchapets|Basilium Vladimirum Tučapec'}} {{fontes biographici}} * {{CathHierBishop|tucha}} * [http://risu.org.ua/ua/index/reference/persons/55967/ Curriculum vitae] {{ling|Ucrainice}} * [http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2014/04/02/0231/00512.pdf Curriculum vitae] {{ling|Italice}} {{DEFAULTSORT:Tucapets Basilius}} [[Categoria:Episcopi Ecclesiae Graeco-Catholicae Ucrainae]] [[Categoria:Basiliani Sancti Iosaphat]] [[Categoria:Nati 1967]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Clerici Ucrainae]] 5q1ut8p6qhahbeyj4qmpyem2i3jp9m2 0 236251 3988753 3240940 2026-09-17T09:20:43Z Iktsokh 164199 3988753 wikitext text/x-wiki {{Videdis|Iberia (discretiva)}} [[Fasciculus: Georgian_States_Colchis_and_Iberia_%28600-150BC%29-en.svg|thumb|[[Colchis]] et Iberia circa annum [[150 a.C.n.]]]] '''Regnum Hiberiae''' sive '''Iberiae''' ([[Lingua Graeca|Graeca]]: Ἰβηρία, [[Lingua Georgiana|Georgiana]]: იბერია) fuit antiqua civitas [[Caucasus|Caucasi]] in parte ad orientali [[Georgia]]e hodiernae iacens. == Nexus externus == {{CommuniaCat|Kingdom of Iberia|Iberiam}} == Bibliographia == * "[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0064%3Aentry%3Diberia-geo Iberia]" in {{Smith-geo}} {{hist-stipula}} [[Categoria:Antiquae civitates Asiae]] [[Categoria:Historia Georgiae]] {{Myrias|Historia}} [[Categoria:Regna Hellenistica]] i5o38dfqcha2dneiqi1336f22t8gnzj 0 243133 3988767 3772615 2026-09-17T10:53:59Z Redaktor GLAM 138478 Higher resolution version of image 3988767 wikitext text/x-wiki {{L}} {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:CassianusAputeoengraving.jpg|thumb|"Eques Cassianus a Puteo, vetustatis lux, nostri seculi decus, posteritatis exemplar": ichnographia saec. XVII]] [[Fasciculus:Aurantium corniculatum (6160072).jpg|thumb|"Aurantium corniculatum": imago e Museo Chartaceo in libro [[Hesperides (Ferrarius)|Hesperidum]] a [[Ioannes Baptista Ferrarius|Ioanne Baptista Ferrario]] anno [[1646]] divulgata]] '''Cassianus a Puteo''' iunior, vulgo ''Cassiano dal Pozzo'' (natus anno [[1588]]; [[Roma]]e die [[22 Octobris]] [[1657]] mortuus) fuit eruditus et imaginum scientificarum collector. Cassianum [[Vercellae|Vercellis]] a paucis, [[Taurinum|Taurini]] natum esse a multis confitetur, ubi et fratres Franciscus et Carolus Antonius annis 1593 et 1606 baptizati sunt. Avus ibidem [[Cassianus a Puteo senior|Cassianus senior]] consiliarius ducalis et praeses senatús Taurinensis meruit. Cuius filius, pater Cassiani iunioris, in [[Etruria]]m migravit ad germanum [[Carolus Antonius a Puteo|Carolum Antonium a Puteo]] qui archiepiscopus [[Pisae|Pisanus]] consiliariusque erat iuxta [[Ferdinandus I Medices|Ferdinandum]] magnum ducem. Cassianus igitur, Pisis et Florentiae educatus, apud [[universitas Pisana|universitatem Pisanam]] eruditus est in quo ipse archiepiscopus [[Collegium Puteanum]] ad discipulos Pedemontenses recipiendos nuper condiderat. Breviter Taurini apud senatum, mox [[Saena Iulia|Saenae]] iussu Ferdinandi ducis munus iudicis exercuit. Anno [[1611]] [[Roma]]m petivit. Ibi pictricem [[Artemisia Gentilescia|Artemisiam Gentilesciam]] cognovit aulicosque frequentavit [[Franciscus Barberinus|Franciscum Barberinum]] abbatem, [[Alexander Orsini|Alexandrum Orsini]], [[Virginius Cesarini|Virginium Cesarini]], [[Fridericus Cesius|Fridericum Cesium]]. Hic conditor fuit [[Academia Lynceorum|Academiae Lynceorum]] in qua anno [[1622]] Cassianus inductus est. Imaginum curiosarum "[[Museum Chartaceum|museum chartaceum]]" amplissimum congessit. Hoc museum post collectoris mortem papa [[Clemens XI]] emit atque rursus nepote [[Alexander Albini|Alexandro Albini]] vendidit. Magna pars postea a rege Britannico [[Georgius III (rex Britanniae)|Georgio III]] empta est hodieque in [[Collectus Regalis (Britannia)|Collectu Regali]] servatur. Imagines botanicae [[Lutetia|Lutetiae]] iacentur apud [[Institutum Franciae]]. Series imaginum fructuum [[Citrus|citrorum]], iussu Cassiani factarum, ab [[Ioannes Baptista Ferrarius|Ioanne Baptista Ferrario]] in libro [[Hesperides (Ferrarius)|Hesperidum]] anno [[1646]] edita est. Museum omne hodie in serie librorum divulgatur. == Bibliographia == ; Libri antiquiores * [[Ioannes Baptista Ferrarius]], ''[[Hesperides (Ferrarius)|Hesperides, sive, De malorum aureorum cultura et usu libri quatuor]]''. Romae: Scheus, 1646 {{Ling|Latine}} [https://archive.org/details/mobot31753000543642 Textus apud archive.org] ; Eruditio recentior * ''Quaderni Puteani''. 4 voll. 1989-1993 * Helen Whitehouse, ''The Dal Pozzo Copies of the Palestrina Mosaic''. Oxoniae: British Archaeological Reports, 1976 ; Aliae encyclopaediae * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/dal-pozzo-cassiano-iunior_(Dizionario-Biografico)/|Dal Pozzo, Cassiano iunior|Enrico Stumpo|1986}} [[Fasciculus:Praeneste - Nile Mosaic - Section 12 - Dal Pozzo.jpg|thumb|left|upright=1.75|Pars [[Nilus (opus tessellatum Praenestinum)|mosaici Nilotici]], [[Praeneste]] reperti, iussu Cassiani a Puteo picti]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Cassiano dal Pozzo|Cassianum a Puteo}} * ''[https://web.archive.org/web/20150907210013/http://warburg.sas.ac.uk/research/projects/cassiano/ The Paper Museum of Cassiano dal Pozzo: a catalogue raisonné]'' (de serie librorum) * "[http://www.royalcollection.org.uk/microsites/amazingrarethings/ Amazing Rare Things]" (expositio anni 2008) {{DEFAULTSORT:Puteo, Cassianus a}} [[Categoria:Nati 1588]] [[Categoria:Mortui 1657]] [[Categoria:Eruditi Italiae]] [[Categoria:Lyncei]] [[Categoria:Alumni Universitatis Pisanae]] [[Categoria:Maecenates]] [[Categoria:Cassianus a Puteo|!]] dl4mzz55lnlfeawpmwxg52gefvwm8hn 0 243152 3988766 3394348 2026-09-17T10:31:09Z Redaktor GLAM 138478 Higher resolution version of image 3988766 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Videdis|Hesperides (discretiva)}} [[Fasciculus:Zitruskultur - Giovanni Battista Ferrari.jpg|thumb|Citrarium sive viridarium citrorum e libro Hesperidum (exemplar manu coloratum)]] [[Fasciculus:Striatus amalphitanus (6158539).jpg|thumb|"Striatus amalphitanus" e libro Hesperidum (exemplar manu coloratum)]] '''''Hesperides, sive, De malorum aureorum cultura et usu libri quatuor''''' est liber de fructibus [[Citrus|citrorum]] Latine scriptus, ab [[Ioannes Baptista Ferrarius|Ioanne Baptista Ferrario]] [[Roma]]e anno [[1646]] editus. Imagines e [[Museum Chartaceum|Museo Chartaceo]] a [[Cassianus a Puteo|Cassiano a Puteo]] collectas monstrat. == Bibliographia == * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-battista-ferrari_(Dizionario-Biografico)|Ferrari, Giovanni Battista|Massimo Ceresa|1996}} == Nexus externi == {{CommuniaCat|Hesperides (1646 book)|Hesperides}} * [https://archive.org/details/mobot31753000543642 Textus] apud ''Internet Archive'' * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/8848#page/6/mode/1up Textus] apud ''Biodiversity Heritage Library'' {{Lit-stipula}} [[Categoria:Scripta 1646]] [[Categoria:Litterae Latinae recentioris aevi]] [[Categoria:Italiae scripta]] [[Categoria:Libri de fructibus]] [[Categoria:Citrus]] [[Categoria:Libri picti]] [[Categoria:Cassianus a Puteo]] bbr4t9tgbp1h5kvxwvjshncb1p82s2x 3988769 3988766 2026-09-17T11:16:17Z Redaktor GLAM 138478 Higher resolution version of image 3988769 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{Videdis|Hesperides (discretiva)}} [[Fasciculus:Citrus growing techniques (6160495).jpg|thumb|Citrarium sive viridarium citrorum e libro Hesperidum (exemplar manu coloratum)]] [[Fasciculus:Striatus amalphitanus (6158539).jpg|thumb|"Striatus amalphitanus" e libro Hesperidum (exemplar manu coloratum)]] '''''Hesperides, sive, De malorum aureorum cultura et usu libri quatuor''''' est liber de fructibus [[Citrus|citrorum]] Latine scriptus, ab [[Ioannes Baptista Ferrarius|Ioanne Baptista Ferrario]] [[Roma]]e anno [[1646]] editus. Imagines e [[Museum Chartaceum|Museo Chartaceo]] a [[Cassianus a Puteo|Cassiano a Puteo]] collectas monstrat. == Bibliographia == * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-battista-ferrari_(Dizionario-Biografico)|Ferrari, Giovanni Battista|Massimo Ceresa|1996}} == Nexus externi == {{CommuniaCat|Hesperides (1646 book)|Hesperides}} * [https://archive.org/details/mobot31753000543642 Textus] apud ''Internet Archive'' * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/8848#page/6/mode/1up Textus] apud ''Biodiversity Heritage Library'' {{Lit-stipula}} [[Categoria:Scripta 1646]] [[Categoria:Litterae Latinae recentioris aevi]] [[Categoria:Italiae scripta]] [[Categoria:Libri de fructibus]] [[Categoria:Citrus]] [[Categoria:Libri picti]] [[Categoria:Cassianus a Puteo]] qzqobedqu6fbbncsi3drk2yyl09u6ct 0 245786 3988621 3913567 2026-09-16T20:56:58Z LilyKitty 18316 de sententia anno 2026 3988621 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Flag of the United Nations.svg|thumb|[[Consociatio Nationum|Consociationis Nationum]] [[vexillum]].]] '''Dies internationalis democratiae''' est dies die [[15 Septembris]] celebrata, quam [[Communis Conventus Consociationis Nationum]] anno [[2007]] ad [[democratia]]m promovendam et ura humana significanda decrevit. <ref>[http://www.un.org./en/events/democracyday/index.shtml Situs CN]</ref> Dies celebratur ut homines democritiam commemorent. Origo diei est "Declaratio universalis democratiae" [[Unio Interparlamentaria|Unionis Interparlamentariae]] anno [[1997]].<ref>[http://www.ipu.org/cnl-e/161-dem.htm Declaratio universalis de democratia]</ref> Sententia anno [[2015]] fuit "spatium societati civili." Et sententia anno [[2016]] fuit "Democratia 2030", anno 2019 fuit "Participatio", anno [[2020]] fuit "[[COVID-19]]: Visio de democratia", anno [[2021]] fuit "Potestatem resiliendi fortificare ad rem crisis futurae", anno [[2022]] fuit "[[libertas imprimendi|Libertatem imprimendi]] pro demecratia protegendum", anno [[2023]] fuit "Autonomiam generationis deinde promovendum", anno [[2025]] "devotio mundialis nova ad valores democraticas" et anno [[2026]] "manum et vocem elevare" est. == Notae == <div class="references-small"><references/></div> == Nexus externi == * [https://www.un.org/en/observances/democracy-day Situs publicus] ([[Nationes Unitae]]) * [http://www.ipu.org/dem-e/idd/overview.htm Situs publicus] ([[Unio Interparlamentaria]]) [[Categoria:Democratia]] [[Categoria:Nationes Unitae]] [[Categoria:Res politicae]] [[Categoria:Societates internationales]] fa6ze6o2gilteurd1fi5yshv6yvmyi5 0 245842 3988585 3988373 2026-09-16T19:14:09Z Cyprianus Marcus 66550 3988585 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidata}} [[Fasciculus:Kirche Marienhafe38.jpg|thumb|left|Ecclesia Curiae Sanctae Mariae.]] '''Curia Sanctae Mariae'''<ref name="Marienhafe">Vide [https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3134/Marienhafe.pdf ''Marienhafe''], ubi dicitur "(...) Urkundlich wird Marienhafe erstmals am 16. Februar 1250 als „curia sancte Marie“, d.h. „Hof der heiligen Maria“ erwähnt. 1362 ist von „curia Virginis gloriose“ (...)".</ref> seu '''Curia Beatae Mariae Virginis'''<ref name="Marienhafe"/> seu '''Curia Virginis Gloriosae'''<ref name="Marienhafe"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Marienhafe'') est oppidum [[Circulus Auriacum|circuli Auriaci]] in [[Frisia orientalis|Frisia Orientali]] [[Saxonia Inferior]]e situm. Cum aliis parvis communibus ad [[Brocmannia (commune generale)|Brocmanniam]] commune generale se coniunxit atque huius sedes administrationis est. == Historia == Curia Sanctae Mariae anno [[1424]] nomine ''Marienhoff'' ab urbe [[Brema]] iudicio condita est. Diu pars Frisaiae Orientalis fuit et cum ea annis [[1744]] ad usque [[1806]] ad [[Borussia]]m, deinde ab anno 1806 regio ad [[Nederlandia]]m et annis [[1810]] ad [[1813]] ad [[Primum Imperium Francicum]] pertinuit. Ab anno [[1815]] Curia Sanctae Mariae [[Regnum Hannoveranum|Regno Hannoverano]] tradita est, quae post annum [[1866]] iterum pars Borussiae fuit. Ab anno [[1885]] Curia Sanctae Mariae pars novi Circuli Norden factum est. Ab anno [[1946]] ad Saxoniam Inferiorem pertinent. Anno [[1969]] Marienhafe ad commune generale Brocmanniam accessit, ut administratio magni momenti fieret. Hic etiam sedes administrationis communis generalis est. Anno [[1977]] Curia Sanctae Mariae circulo Nordensi dissoluto ad circulum Auriacum transiit. ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Marienhafe|Curiam Sanctae Mariae}} * [http://www.marienhafe.de/rathaus/die-samtgemeinde-brookmerland/marienhafe.html Pagina interretialis communis generalis Brocmanniae de Curia Sanctae Mariae]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Categoria:Communia Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Condita 1424]] 5m3oat4yd67pwis4mb4neyjwut1s9yp 0 248751 3988638 3789441 2026-09-16T21:54:23Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988638 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Boston1775.jpg|thumb|300px|[[Adumbratio]] in [[diarium|diario]] [[Bostonia]]e in fide manente [[militia]] copias Britannicas intra [[urbs|urbem]] circumdantes nomine "Yankie Doodles" irridet.]] '''''Yankee,''''' etiam forma imminuta '''''Yank,''''' est [[vocabulum]] [[Anglice|Anglicum]] cui sunt nonnullae significationes coniunctae, quarum omnes [[Civitates Foederatae|Americanos]] designant [[homo|homines]]. Eius significationes de spatio contextuali dependent. Latissime: *Extra Civitates Foederatas, ''Yank'' haud sollemni more adhibetur ad ullum Americanum attingendum, hominibus ex [[Civitates Foederatae Meridionales|Meridie]] non exceptis.<ref>{{cite web |url=http://www.bbcamerica.com/mind-the-gap/2013/01/24/10-things-brits-dont-realize-are-offensive-to-americans/ |title=<nowiki>10 Things That Brits Don’t Realize Are Offensive to Americans | Mind The Gap | BBC America.</nowiki>}}</ref> *Intra Civitates Foederatas, homines ex [[Civitates Foederatae Septentrionales|Septentrionibus]] usitate attingit, plerumque incolas [[Civitates Foederatae Boreorientales|Boreorientalis]], sed praecipue incolas cum [[Nova Anglia]] coniunctos, sicut progenies colonorum [[coloniae Novae Angliae|Novae Angliae colonicae]], ubicumque [[habitatio|habitant]].<ref name=ruth>Schell 1963:121–123.</ref> Significatio est res [[cultura]]e, potius quam res [[geographia|geographica]]. [[Lingua Anglica Novae Angliae|Dialectos Novae Angliae]] Yankee vel dialectos Yankee appellatur.<ref>Robert Hendrickson, ''The Facts on File Dictionary of American Regionalisms'' (Infobase, 2000), 326.</ref> *Intra [[Lingua Anglica Americana Meridiana|linguam Anglicam Americanam Meridianam]], ''Yankee'' [[Civitates Foederatae Septentrionales|Septentrionales]] vel homines ex [[regio]]nibus partium [[Unio (CFA)|Unionis]] per [[Bellum Civile Americanum]] attingit. ''Yank'' haud sollemni more in [[lingua|linguis]] [[Lingua Anglica Britannica|Britannica]] et [[Lingua Anglica Hibernica|Hibernica]] praecipue inter [[Britanniarum Regnum|Britannos]] et [[Australia]]nos gratum est, et aliquando negativa significationes latentes fert.<ref>{{Cite web|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/yank_2#yank_2__3 |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary Online |publisher=Cambridge University Press}}</ref> ''Yank'' in lingua Anglica Meridiei Civitatum Foederatarum usitate est saltem aliquantum indignum, quamquam minus vehementer cum tempus a [[Bellum Civile Americanum|Bello Civili Americano]] transit. [[Fasciculus:Nieuw Nederland.png|thumb|[[Nova Nederlandia]] ad boreoccidentem, [[Nova Anglia]] ad boreorientem est.]] [[Aphorismus]] festivus [[E. B. White]] attributus haec discrimina summatim describit: ::Alienis, Yankee est [[Americani|Americanus]]. ::Americanis, Yankee est [[Unio (CFA)|Septentrionalianus]]. ::Septentrionalianis, Yankee est [[Civitates Foederatae Boreorientales|Orientalianus]]. ::Orientalianis, Yankee est [[Nova Anglia|Novanglianus]]. ::Novanglianis, Yankee est [[Mons Viridis|Monsviridianus]]. ::Et in [[Mons Viridis|Monte Viride]], Yankee est quis [[crustum]] in [[ientaculum]] edit. Alia variatio huius aphorismi in loco versus ultimi legitur: ::Monsviridiano, Yankee est quisque [[domus extrinseca|domo extrinseca]]<!--?outhouse--> iam utitur. Vocabulo etiam sunt nonnullae aliae [[etymologia]]e [[etymologia falsa|vulgares]] et festivae. {{NexInt}} *[[Ars coquinaria Novae Angliae]] *[[Brother Jonathan]]<!-- *''[[Carpetbagger]]''--> *''[[A Connecticut Yankee in King Arthur's Court]]'' *[[New York Yankees]] *[[Yankee Doodle]] ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== ;Generalia *Beals, Carleton. [[1970]]. ''Our Yankee Heritage: New England's Contribution to American Civilization'' Freeport Novi Eboraci: Books for Libraries Press. ISBN 0836915933. *Bushman, Richard L. [[1967]]. ''From Puritan to Yankee: Character and the Social Order in Connecticut, 1690–1765.'' Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press. *Conforti, Joseph A. [[2001]]. ''Imagining New England: Explorations of Regional Identity from the Pilgrims to the Mid-Twentieth Century.'' ISBN 0807826251. *Daniels, Bruce C. [[2012]]. ''New England Nation: The Country the Puritans Built.'' Palgrave Macmillan. *Ellis, David M. [[1951]]. The Yankee Invasion of New York 1783–1850. ''New York History.'' 32:1–17. *Fischer, David Hackett. [[1989]]. ''Albion's Seed: Four British Folkways in America.'' *Gjerde, Jon. [[1999]]. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=37104314 ''The Minds of the West: Ethnocultural Evolution in the Rural Middle West, 1830–1917.''] *Gray, Susan E. [[1996]]. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=37104065 ''The Yankee West: Community Life on the Michigan Frontier.''] *Handlin, Oscar. [[1980]]. Yankees. In ''Harvard Encyclopedia of American Ethnic Groups,'' ed. Stephan Thernstrom, 1028–1030. *Hill, Ralph Nading. [[1960]]. [https://web.archive.org/web/20110605041927/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=1805631 ''Yankee Kingdom: Vermont and New Hampshire.''] *Holbrook, Stewart H. [[1950]]. ''Yankee Exodus: An Account of Migration from New England.'' *Holbrook, Stewart H. [[1961]]. ''Yankee Loggers: A Recollection of Woodsmen, Cooks, and River Drivers.'' *Hudson, John C. [[1986]]. Yankeeland in the Middle West. '' Journal of Geography'' 85 (Sept.). *Jensen, Richard. [[2005]]. [https://web.archive.org/web/20060222004143/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/1391.html Yankees.] In ''Encyclopedia of Chicago.'' *Kleppner, Paul. [[1979]]. ''The Third Electoral System 1853–1892: Parties, Voters, and Political Cultures.'' Chapel Hill: University of North Carolina Press. *Knights, Peter R. [[1991]]. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94816324 ''Yankee Destinies: The Lives of Ordinary Nineteenth-Century Bostonians.''] *Mathews, Lois Kimball. [[1909]], [[2011]]. ''The expansion of New England: the spread of New England settlement and institutions to the Mississippi River, 1620-1865.'' Bostoniae: New England Historic Genealogical Society. ISBN 9780880822695. *Piersen, William Dillon. [[1988]]. ''Black Yankees: The Development of an Afro-American Subculture in Eighteenth-Century New England.'' *Power, Richard Lyle. [[1953]]. ''Planting Corn Belt Culture.''<!--De Indiana--> *Rose, Gregory. [[2006]]. Yankees/Yorkers. In ''The American Midwest: An Interpretive Encyclopedia,'' ed. Richard Sisson, 193–195, 714–715, 1094, 1194. *Sedgwick, Ellery. [[1994]]. ''The Atlantic Monthly, 1857–1909: Yankee Humanism at High Tide and Ebb.'' [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11038856 Situs interretialis.] *Smith, Bradford. [[1956]]. ''Yankees in Paradise: The New England Impact on Hawaii.'' *Taylor, William R. [[1961]], [[1979]]. ''Cavalier and Yankee: The Old South and American National Character.'' Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press. *Works Progress Administration. [[1937]]. ''Massachusetts: A Guide to Its Places and People.'' Federal Writers' Project of the Works Progress Administration of Massachusetts. ;Linguistica *Davis, Harold. [[1938]]. On the Origin of Yankee Doodle. ''American Speech'' 13(2):93–96. [http://www.jstor.org/stable/451952 JSTOR.] *Fleser, Arthur F. [[1966]]. Coolidge's Delivery: Everybody Liked It. ''Southern Speech Journal'' 32(2):98–104. ISSN 00384585. *Kretzschmar, William A. [[1994]]. ''Handbook of the Linguistic Atlas of the Middle and South Atlantic States.'' *Lemay, J. A. Leo. [[1976]]. The American Origins of Yankee Doodle. ''William and Mary Quarterly'' 33:435–64. [http://www.jstor.org/stable/1921542 JSTOR.] *Logemay, Butsee H. [[1929]]. The Etymology of 'Yankee.' ''Studies in English Philology in Honor of Frederick Klaeber,'' 403–413. *Mathews, Mitford M. [[1951]]. ''A Dictionary of Americanisms on Historical Principles.'' *Mencken, H. L. [[1919]], [[1921]]. ''The American Language.'' *Schell, Ruth. [[1963]]. Swamp Yankee. ''American Speech'' 38(2):121–123. [http://www.jstor.org/stable/453288 JSTOR.] doi:10.2307/453288. *Sonneck, Oscar G. [[1909]]. [http://books.google.com/books?vid=ISBN0486222373&id=dSqWAvMJbuYC&pg=PA83&lpg=PA83&dq=yankee+etymology&sig=g_ntd2CZ3d0zV4V3frgrgZP9s-c ''Report on "The Star-Spangled Banner," "Hail Columbia," "America," "Yankee Doodle."'']<!--pp 83ff--> *Stollznow, Karen. [[2006]]. ''Key Words in the Discourse of Discrimination: A Semantic Analysis.'' Dissertatio, University of New England. ==Nexus externi== *[http://www.etymonline.com/index.php?term=Yankee ''Online Etymology Dictionary,''] www.etymonline.com *[https://web.archive.org/web/20171206011455/http://www.wordorigins.org/index.php/site/comments/yankee/ "Yankee,"] www.wordorigins.org [[Categoria:Cultura Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Historia Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Nova Anglia]] [[Categoria:Verba Anglica]]<!-- [[Category:American regional nicknames]] [[Category:English-American history]] [[Category:Ethnic and religious slurs]] [[Category:Reclaimed words]] [[Category:Regional nicknames]] [[Category:White Americans]]--> s3tgxtju6qanri60fckrmku1y4a5m0c 0 249149 3988768 3715923 2026-09-17T10:54:25Z Redaktor GLAM 138478 Higher resolution version of image 3988768 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Fasciculus:The Annunciation to the Virgin. Engraving by C. Bloemaert, c Wellcome V0034573.jpg|thumb|250px|[[Annuntiatio Domini]] ex [[Ioannes Lanfranco|Ioanne Lanfranco]] ([[1650]] fere)]] '''Cornelius Bloemaert II''' (''vulgo'': '''Cornelis Bloemaert II'''; [[Traiectum ad Rhenum|Traiecti ad Rhenum]] anno [[1603]] fere natus; [[Roma]]e 28 Septembris anno [[1692]] mortuus) fuit [[Saeculum Aureum Batavicum|saeculi aurei]] chalcographus et delineator [[Nederlandia|Nederlandicus]]. == Biographia == [[Fasciculus:Aurantium corniculatum (6160072).jpg|thumb|right|250px|Aurantium corniculatum a [[Ioannes Baptista Ferrari|Ioanne Baptista Ferrari]] (''Hesperides'', [[1646]])]] [[Abraham Bloemaert|Abrahamae Bloemaert]] secondae uxoris<ref name=nnbw>[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=2&page=96&view=imagePane Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek]</ref> filius secundus<ref name=rkd/>, patris et [[Gerardus de Honthorst|Gerardi de Honthorst]] discipulus fuit<ref name=rkd>[https://rkd.nl/explore/artists/9122 Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie]</ref>. Postea ex [[Crispianus Passaeus|Crispiano Passaeo]] incisionis artem didicit, <ref name=larousse>[http://www.larousse.fr/encyclopedie/peinture/Bloemaert/151172 Enciclopedia online Larousse]</ref><ref name=treccani>[http://www.treccani.it/enciclopedia/bloemaert/ Enciclopedia online Treccani]</ref>: enim ob eius chalcographias notus est<ref name=larousse/>. [[Lutetia]]e de [[1630]] usque ad [[1633]] laboravit<ref name=rkd/>, ubi cum [[Theodorus Matham|Theodoro Matham]] maecenatis Favareaux operam ''Tableaux du Temple des Muses'' sociavit<ref name=nnbw/>. Deinde a [[Vincentius Giustiniani|Vincentio Giustiniani]] convocatus, ob [[Ioachimus de Sandrart|Ioachimi de Sandrart]] monitionem<ref name=nnbw/> a [[Roma]]m migravit<ref name=rkd/>. Ibi [[Petrus Cortonensis]] moderans et praecipue ob [[Familia Barbarinorum]] chalcographias perfecit<ref name=larousse/>. Ex [[Dominicus Zampieri|Dominici Zampieri]], [[Petrus Cortonensis|Petri Cortonensis]], [[Cyrus Ferri|Cyri Ferri]] picturibus et ex [[Vincentius Giustiniani|Vincentii Giustiniani]] collectaneorum [[Ioachimus de Sandrart|Ioachimi de Sandrart]] delineationibus magis quam 400 chalcographias effecit<ref name=treccani/>. Extremam operam cum [[Rainerus de Persijn|Rainero de Persijn]] et [[Theodorus Matham|Theodoro Matham]] sociavit<ref name=nnbw/>. Praetera [[Bentvueghels|Schildersbent]] comes fuit, cognomem ''Hiems'' (''Winter'') habens<ref name=rkd/><ref name=nnbw/>. Usque ad [[1692]] [[Roma]]e mansit<ref name=rkd/>, etiam [[Florentia]]e parumper laborans<ref name=nnbw/>. Maxime generis et religiosa argumenta, aedificia atque monumenta effigiavit et effigies perfecit<ref name=rkd/>. Eius sculpendi ratio exacta est, quae a [[Gerardus de Honthorst|Gerardo de Honthorst]] et [[Abraham Bloemaert|Abrahama Bloemaert]] adducitur<ref name=larousse/>. Hic artifex, ut [[Iacobus Callot]], [[Ioannes van de Veldius]] et [[Abraham Bosse]], chalcographiae artem miscellaneam adhibebat, vel potius primum laminam acido incidebat (aqua fortis) et deinde viriculo supra striibus perpoliebat<ref name=hind>[https://books.google.it/books?id=bxFb8nN_wUQC&pg=PA198&dq=Cornelis+Bloemaert&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Cornelis%20Bloemaert&f=false A History of Engraving and Etching]</ref>. [[Ieremias Falck]]<ref name=rkd/>, [[Ioannes Odazzi]]<ref name=rkd2>[https://rkd.nl/explore/artists/60234 Giovanni Odazzi - Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie]</ref> et [[Henricus de Keyser senior]] eius discipuli fuerunt<ref name=ulan>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Cornelis+Bloemaert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001977 Union List of Artist Names]</ref>. == Opera == * ''[[Annuntiatio Domini]]'', chalcographia ex [[Ioannes Lanfranco|Ioanne Lanfranco]], 1650 fere * ''Minor esca maioris', chalcographia, Emblemata Politica In Aula Magna Curiae Noribergensis Depicta, 1617<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg Minor esca maioris - Communia]</ref> * ''[[Bonifatius Winfridus]] effigies'', chalcographia, 1630 fere<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saint_Boniface_by_Cornelis_Bloemaert.jpg Bonifatius Winfridus effigies - Communia]</ref> * ''[[Willibrordus Traiectensis]] effigies'', chalcographia, 1630 fere<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Engraving by Frederick Bloemaert after Abraham Bloemaert - S. Willibrordus.jpg Willibrordus Traiectensis effigies - Communia]</ref> * ''[[Margarita Antiochena|Margaritae Antiochenae]] effigies'', chalcographia ex [[Hannibal Carracci|Hannibale Carracci]], [[Rijksmuseum (Amstelodamum)|Rijksmuseum]], [[Amstelodamum|Amstelodami]]<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cornelis_Bloemaert,_Saint_Margaret_after_Annibale_Carracci.jpg Margaritae Antiochenae effigies - Communia]</ref> * ''Aurantium corniculatum'', chalcographia a [[Ioannes Baptista Ferrari|Ioanne Baptista Ferrari]], ''Hesperides'', 1646<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aurantium_corniculatum.jpg Aurantium corniculatum - Communia]</ref> * ''Striatus amalphitanus'', chalcographia a [[Ioannes Baptista Ferrari|Ioanne Baptista Ferrari]], ''Hesperides'', 1646<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Striatus_amalphitanus.jpg Striatus amalphitanus - Communia]</ref> * ''Frons libri'', chalcographia, ''[[Asia]]'' [[Daniel Bartoli|Danielis Bartoli]], 1667<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bloemaert_L%27Asia.jpg Frons libri ''Asiae'' - Communia]</ref> * ''[[Paulus Tarsensis]] [[Graeci|Graecos]] de [[Ultimum iudicium|ultimo iudicio]] docet'', chalcographia ex [[Cyrus Ferri|Cyro Ferri]], 1679<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Paul_tells_the_people_of_Greece_about_the_last_judgement;_so_Wellcome_V0034990.jpg Paulus Tarsensis Graecos de ultimo iudicio docet - Communia]</ref> == Notae == <references/> == Bibliographia == * {{cite web|http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=2&page=96&view=imagePane|author=Moes|author2=|title=Bloemaert (Cornelis) (2)|accesso=5 Novembris 2015|work=Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (NNBW)|year=2015|language=Nederlandice}} * {{cite web|url=http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Cornelis+Bloemaert&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001977|author=|author2=|title=Bloemaert, Cornelis, II (Dutch painter, 1603-ca.1684)|accesso=5 Novembris 2015|work=Union List of Artist Names Online|year=2015|language=Anglice}} * {{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/bloemaert/|author=|title=Bloemaert|accessdate=5 Novembris 2015|work=Enciclopedie on line - Treccani.it|year=2015|language=Italice}} * {{cite web|url=https://rkd.nl/explore/artists/9122|author=|title=Cornelis Bloemaert (II)|accessdate=5 Novembris 2015|work=Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie|year=2015|language=Nederlandice}} * {{cite web|url=https://rkd.nl/explore/artists/60234|author=|title=Giovanni Odazzi|accessdate=5 Novembris 2015|work=Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie|year=2015|language=Nederlandice}} * {{cite book|author=Arthur M. Hind|coauthors=|title=A History of Engraving and Etching|url=https://books.google.it/books?id=bxFb8nN_wUQC&pg=PA198&dq=Cornelis+Bloemaert&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Cornelis%20Bloemaert&f=false|accessdate=5 Novembris 2015|year=2011|editor=Dover Publications Inc.|location=[[Novum Eboracum (urbs)|Novi Eboraci]]|language=Anglice|isbn=0-486-20954-7|pages=197-198|volume=}} == Nexus externi == {{CommuniaCat|Cornelis Bloemaert|Cornelium Bloemaert}} * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Cornelis%20Bloemaert&ii=0&p=1 Cornelius Bloemaert in Amstelodami Rijksmuseum] {{Ling|Nederlandice}} * [http://www.artnet.com/artists/cornelis-bloemaert-the-younger/past-auction-results Cornelius Bloemaert in Artnet] {{Ling|Anglice}} * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp87012/cornelis-bloemaert?search=sas&sText=Cornelis+Bloemaert+ Cornelius Bloemaert in The National Portrait Gallery] {{Ling|Anglice}} * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_98=AUTR&VALUE_98=%20BLOEMAERT%20Cornelis%20II&DOM=All&REL_SPECIFIC=1 Cornelius Bloemaert - Base Joconde] {{Ling|Francice}} {{Lifetime|1603|1692|Bloemaert II, Cornelius}} [[Categoria:Artifices Nederlandiae]] [[Categoria:Chalcographi]] [[Categoria:Scalptores]] km5576n4mcfzxaemduys7ih94auf02h 0 265116 3988644 3864657 2026-09-16T22:22:23Z Demetrius Talpa 81729 3988644 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Richelieu River at Saint-Marc-sur-Richelieu.JPG|thumb|Fluvius Richelaeus ad Sanctum-Marcum-super-Richelaeum.]] '''Fluvius Richelaeus'''<ref>C****, M. L. [[1731]]. ''Dictionarium universale Latino-Gallicum: universali dictionario Gallico-Latino relativum ac plane conciliatum.'' [https://books.google.com/books?id=sc1ZAAAAcAAJ&pg=RA1-PA126&lpg=RA1-PA126&dq=Fluvius+Richelaeus&source=bl&ots=fDfRsBCW4R&sig=bZzGbKDet1AZNUJZ_Fk6vrEB07M&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwinspGRwazRAhXiqlQKHRmHBu0Q6AEIKDAD#v=onepage&q=Fluvius%20Richelaeus&f=false Pagina 126.] Cum ''Dictionnaire universel François et Latin, vulgairement appellé dictionnaire de Trevoux'' (Lutetiae: Pierre-François Giffart, ed. nova, 1732) conglutinatum.</ref> fontem habet in [[Lacus Camplenius|Lacu Camplenio]], ex quo ad [[septentrio]]nes in [[Quebecum|provincia Quebeco]] [[Canada]]e fluit atque in [[Flumen Sancti Laurentii]] defluit. Olim appellabatur '''Fluvius Iroquesius'''<ref>Cf. [[Foedus Iroquesiorum|de nomine]].</ref> et '''Fluvius Cambliensis.'''{{dubsig}}<ref>[http://grandquebec.com/histoire/ Historia Quebeci.]</ref> Hic amnis erat iter [[transportatio]]nis [[aqua]]tilis magni momenti [[commercium|commercii]] trans fines inter Canadam et [[Civitates Foederatae|Civitates Foederatas]] usque ad medium [[saeculum 19|saeculum undevicensimum]], cum [[ferrivia]]e advenirent. Propter eius locum apportunum inter [[Nova Francia|Novam Franciam]] et [[Nova Anglia|Novam Angliam]], nonnulla munimenta militaria secundum amnem exstructa sunt. Fluvius pro magno itinere nonnullarum expeditionum militarium erat, locusque nonnullorum proeliorum a [[saeculum 17|saeculo septimo decimo]] exeunte ad [[saeculum 18|saeculum duodevicensimum]] iniens, primum inter Francicos et Iroquenses, tum inter Francicos et Anglicos per administrationem Novae Franciae, et ad ultimum, post [[1760]], inter Anglicos et [[Tredecim Coloniae|Americanos Coloniarum Tredecim]]. [[Fasciculus:Acipenser fulvescens GLERL.jpg|thumb|upright=0.7|left|''[[Acipenser brevirostrum]],'' unus e [[pisces|piscibus]] in fluvio captatorum.]] [[Fasciculus:Champlainmap.svg|thumb|Tabula [[regio]]nis<!--?watershed--> [[Lacus Camplenius|Lacus Camplenii]] et Fluvii Richelaeui.]] [[Fasciculus:Richelieu River in late summer.jpg|thumb|Despectus in partem Fluvii Richelaei ex Monte Sancti Hilarii.]] [[Iacobus Cartier]] ostium Fluvii Richelaei per eius alterum iter in [[Nova Francia]] invenit. [[Explorator]] autem [[Samuel Camplenius]] amnem nominavit ex [[Armandus Ioannes Plessaeus Richelaeus|Armando Cardinale Richelaeo]] (1585–1642), [[civilitas|viro regni administrandi perito]] Francico. Fluvius [[lingua Abenaki|Abenakice]] appellabatur Masoliantekw '[[aqua]] ubi multus [[cibus]] reperitur'.<ref>[http://grandquebec.com/eaux-du-quebec/histoire-richelieu/ De maiore Quebeco.]</ref> [[Colonia|Coloniá]] nuper deducta, coloni amnem Fluvium Iroquesium{{dubsig}} appellabat, et nonnulla diaria et tabulae fluvium inferiorem Fluvium Sorelianum appellabant, ex [[Petrus Sorelius|Petro Sorelio]], primo regionis ''seigneur.'' {{NexInt}} *[[Canalis Cambliensis]] *[[Castellum Richelaeum]] *[[Flumen Missisquoiense]] *[[Sinus Missisquoiensis]]<!-- *[[Rivière-aux-Brochets Ecological Reserve]] *[[Ile aux Noix]]--> ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Richelieu River|Fluvium Richelaeus}} {{coord|46|02|49|N|73|07|12|W|region:CA-QC_type:waterbody_source:kolossus-cawiki|display=title}} {{DEFAULTSORT:Richelaeus, fluvius}} [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] <!--melius:Tributaries of the Saint Lawrence River--> [[Categoria:Flumina Montis Viridis]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Quebecum]] <!-- [[Categoria:Rivers of Montérégie]] [[Category:Canada–United States border]]--> ot9r5mz547ak7t9prv196x245msr90f 0 265122 3988646 3861907 2026-09-16T22:24:01Z Demetrius Talpa 81729 3988646 wikitext text/x-wiki '''Flumen Missisquoiense'''{{FD ref}} ([[lingua Abenaki|Abenakice]] ''Masipskoik'' 'locus ubi magna [[saxum|saxa]] sunt') est [[flumen influens|tributarius]] [[Lacus Camplenius|Lacus Camplenii]], circa 80 [[milia passus|milia]] longus, in [[Mons Viridis|Monte Viride]] [[septentrio]]ne in [[Civitates Foederatae|Civitatibus Foederatis]] et [[Quebecum|Quebeco]] [[meridies|meridiano]] in [[Canada]] situs. Qui rusticam [[Montes Virides|Montium Viridium]] septentrionalium [[regio]]nem secundum [[fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] ad septentriorientem Lacus Camplenii ac partem [[Pagi Orientales|Pagorum Orientalium]]<!--Eastern Townships--> Quebeci exhaurit. Ramus meridianus, in Monte Viride oriens, plerumque a meridioriente ad septentrioccidente, ramus autem septentrionalis, in Lacu Eastman Quebeci oriens, a septentrione ad meridiem fluit. Ambo rami sese coniungunt ad [[Highwater (Quebecum)|Highwater]]{{dubsig}}, sub [[Troia Septentrionalis|Troia Septentrionali]] Montis Viridis. Flumen tum in Quebeco 15 fere milia fluit, Montem Viridem iterum ad [[Richfordia (Mons Viridis)|Richfordiam]] intrans et inde ad [[Sinus Missisquoiensis|Sinum Missisquoiensem]] in Lacum Camplenium defluens. Comprehendit [[flumen]] quinquaginta ex nonaginta duabus [[species|speciebus]] [[pisces|piscium]] in Monte Viride [[endemismus|endemicis]].<ref name="c101124">Gresser 2010.</ref> ==Notae== <div class="references-small"><references/></div> ==Bibliographia== *Gresser, Joseph. [[2010]]. How all those fish got to Vermont. ''The Chronicle'' (Barton Montis Viridis), 24 Novembris, p. 17. ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20170113213836/https://www.rivers.gov/rivers/missisquoi-trout.php De lege publica 113-291.] {{coord|45|0|40.3|N|72|35|19.2|W|display=title}} {{DEFAULTSORT:Missisquoiense, flumen}} [[Categoria:Flumina Montis Viridis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] <!-- [[Category:Rivers of Montérégie]] [[Category:Tributaries of Lake Champlain]] [[Category:Lowell, Vermont]] [[Category:Landforms of Orleans County, Vermont]] [[Category:International rivers of North America]] [[Category:Northern Forest Canoe Trail]]--> ay13d00tu42uhby0vqrkp5v087pgjwn 0 265932 3988639 3864103 2026-09-16T22:13:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988639 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''Ziziphus spina-christi'' |image = Ziziphus-areva-israel.jpg |image_caption = Flores, fructus, folia ''Ziziphi spina-christi'' |regnum = [[Plantae]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rhamnaceae]] |genus = ''[[Ziziphus]]'' |species = ''Z. spina-christi'' |species_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Renatus Louiche Desfontaines|Desf.]]}} '''''Ziziphus spina-christi''''' ([[binomen]] post [[Carolus Linnaeus|Linnaeum]] a [[Renatus Louiche Desfontaines|Renato Louiche Desfontaines]] anno fere [[1798]] statutum) est arbor spinosa fructifera cuius bacae comeduntur. Ab [[Africa Septentrionalis|Africa Septentrionali]] ad [[Pakistania]]m et [[India]]m boreo-occidentalem sponte gignitur. Lingua Latina communi haec arbor '''lotus''' interdum appellatur, sed idem nomen pluribus speciebus applicatur. Fructus huius speciei in sepulcro [[Hemaka]] aulico [[Aegyptus|Aegyptio]], qui anno circiter 2&nbsp;950 a.C.n. vivebat,<ref> Walter B. Emery, Zaki Yusef Saad, ''Excavations at Saqqara: the tomb of Hemaka'' (Cairi: Government Press, 1938); William J. Darby, Paul Ghalioungui, Louis Grivetti, ''Food: gift of Osiris'' (Londinii: Academic Press, 1977) p. 702</ref> et in sepultura [[Saqqāra 3477]] feminae nobilis fere eodem tempore mortuae reperti sunt. Haec arbor, nomine Graeco παλίουρος "paliurus", a [[Theophrastus|Theophrasto]] describitur, qui his verbis arbores in [[Libya]] et [[Aegyptus|Aegypto]] crescentes refert: "Paliurus fruticis formam magis habet quam lotus; folium simile folio nostratis, fructus autem diversus: non enim latus, sed rotundus ac ruber,magnitudine fructum cedri aequansaut paullo superans: nucleum continet qui non una comediturmodo acinorum punicae: ceterum dulcis est atque vino infuso et vinum dulcius reddere et ipsum dulciorem fieri aiunt."<ref>[[Theophrastus]], ''[[Historia plantarum]]'' 4.3.3</ref> Arborem bis [[Alcoranus]] refert. [[Stella (sura Alcorani)|Sura LIII]] versibus 14-16 propheta deum vidisse dicitur "iuxta {{Creanda|en|Sidrat al-Muntaha|Lotus termini|Lotum termini}}", scilicet ad limites caeli et telluris.<ref>Textus [[Stella (sura Alcorani)|surae LIII]] [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698394h/f711.item.zoom Arabice] et [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698394h/f712.item.zoom Latine]</ref> [[Casura (sura Alcorani)|Sura LVI]] versibus 15-41 describuntur epulae benedictorum inter lotos sine spinis et [[musa (fructus)|musas]] (''ṭalḥ'') bene dispositas celebrantium.<ref>Textus [[Casura (sura Alcorani)|surae LVI]] [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698394h/f724.item.zoom Arabice] et [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5698394h/f725.item.zoom Latine]</ref> E ramis eiusdem speciei {{Creanda|en|Crown of thorns|spinea corona}}, quam milites capiti [[Iesus]] imposuerunt,<ref>[[Evangelium Marci|Marc.]] 15.17 etc.</ref> plectam esse coniicitur, unde nomen speciale "spina-christi" a Linnaeo impositum. [[Ibn Sīda]], qui medio saeculo XI floruit, auctor est mulieres Aegypti et [[Syria sensu lato|Syriae sensu lato]] comas ope surculorum huius arboris pectere.<ref>[[Ibn Sīda]], ''Kitāb al-Mukhaṣṣaṣ'' vol. 11 p. 195 (editionis Cairensis); {{qc|id=Dafni et al. (2005)}} nota 28</ref> == Notae == [[Fasciculus:PikiWiki Israel 31560 Jujube in Pezael springs.JPG|thumb|upright=1.5|Arbor ''Ziziphus spina-christi'' iuxta [[Petza'el]] in valle [[Iordanis]] crescens]] <references /> == Bibliographia == ; Fontes antiquiores * 1597 : {{ec|id=Gerard (1597)|c=[[Iohannes Gerardus|John Gerard]], ''[[Herbal (Gerard)|The Herball, or generall historie of plantes]]''. Londinii: John Norton [https://archive.org/stream/mobot31753000817749#page/1318/mode/2up p. 1318]}} * 1629 : {{ec|id=Parkinson (1629)|c=[[Ioannes Parkinsonus|John Parkinson]], ''[[Paradisi in sole paradisus terrestris]]'' (Londinii: Humphrey Lownes) [https://archive.org/details/mobot31753000703782/page/606 p. 607] "paliurus: Christs thorne"}} ; Eruditio * "[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=250075392 Ziziphus spina-christi (L.) Willd.]" in ''[[Flora of Pakistan]]'' * {{ec|id=Dafni et al. (2005)|c=Amots Dafni, Shay Levy, Efraim Lev, "[https://ethnobiomed.biomedcentral.com/articles/10.1186/1746-4269-1-8 The ethnobotany of Christ's Thorn Jujube (Ziziphus spina-christi) in Israel]" in ''Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine'' vol. 1 (2005)}} * [[Renatus Louiche Desfontaines|René Louiche Desfontaines]], ''Flora Atlantica'' (1798-1799) vol. 1 p. 201 * Mehdi Rajabi, Shokufeh Garusi, Hamid-Reza Moezzi, Zahra Nasir-Baghban, "Zizyphus spina-christi for the management of adult asthma" in ''European Respiratory Journal'' vol. 42 suppl. 57 (2013) [http://erj.ersjournals.com/content/42/Suppl_57/P738 Epitome]{{Nexus deficit|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Abdelaaty A. Shahat, Luc Pieters, Sandra Apers, Naglaa M. Nazeif, Nahla S. Abdel-Azim, Dirk Vanden Berghe, Arnold J. Vlietinck, "Chemical and biological investigations on Zizyphus spina-christi L." in ''Phytotherapy Research'' vol. 15 (2001) pp. 593–597 [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ptr.883/abstract Epitome] * Amina Sirag Saied, Jens Gebauer, Karl Hammer, Andreas Buerkert, "Ziziphus spina-christi (L.) Willd.: a multipurpose fruit tree" in ''Genetic Resources and Crop Evolution'' vol. 55 (2008) pp 929–937 [http://link.springer.com/article/10.1007/s10722-007-9299-1 Epitome] {{NexInt}} * [[Enumeratio frugum per locos diversitatis digestorum]] * ''[[Ziziphus lotus]]'' == Nexus externi == {{CommuniaCat}} {{Vicispecies}} {{Fontes de plantis}} * "[https://web.archive.org/web/20230609214454/http://eden-foundation.org/project/articles_nutritionzizspina.html Nutritional study on Ziziphus spina-christi]" (1992) apud ''Eden Foundation'' * "[http://www.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Zizyphus_spina-christi.PDF Zizyphus spina-christi]" (2009) apud ''Agroforestree Database'' {{Titulus italicus}} [[Categoria:Species plantarum]] [[Categoria:Fructus]] [[Categoria:Pabulata Asiae occidentalis]] [[Categoria:Plantae medicinales]] [[Categoria:Rhamnaceae]] [[Categoria:Taxa Desfontaines]] [[Categoria:Taxa 1798]] p3xohuongc7gvjcokptvtds4eg6slmm 0 266708 3988763 3878111 2026-09-17T09:59:14Z Demetrius Talpa 81729 3988763 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Carolus Batteux}} sive vulgo ''Charles Batteux'' (natus anno 1713 - mortuus est anno 1780 [[Lutetia]]e) fuit eruditus polygraphus natione [[Francia|Francicus]]. Batteux [[Academia Francica|Academiae Francicae]] sodalis fuit quam in Academiam anno [[1761]] cooptatus est. == Opera selecta == * ''Les Beaux-arts réduits à un même principe'', Parisiis 1746 et iterum 1747. * ''Cours de belles-lettres, ou Principes de la littérature'', Nouvelle edition, Tome I - IV, Parisiis 1753 * ''La Morale d'Epicure, tirée de ses propres écrits'', Parisiis 1758. == Nexus externi == {{fontes biographici}} * [https://web.archive.org/web/20160905020220/https://viaf.org/viaf/7091/ Pagina interretialis VIAF] * [http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/charles-batteux?fauteuil=37&election=14-02-1761 Notitia biographia apdum Academiae Francicae situm] {{Ling|Francice}} {{DEFAULTSORT:Batteux, Carolus}} {{bio-stipula}} [[Categoria:Auctores Francogallici]] [[Categoria:Scriptores Franciae]] [[Categoria:Socii Academiae Francicae]] [[Categoria:Nati 1713]] [[Categoria:Mortui 1780]] l2hnbyqqi1iqr5abpskk3g97iilz0n1 0 267096 3988538 3988398 2026-09-16T14:21:30Z Cyprianus Marcus 66550 3988538 wikitext text/x-wiki {{Capsa subdivisionis Vicidata}} [[Fasciculus:Municipalities in DH.svg|300px|right|Communia in circulo Diepholtia.]] '''Circulus terrae Diepholtia'''<ref name="Hofmannus">{{Hofmannus}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Landkreis Diepholz''; [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Loundkring Diepholz''; [[Saxonice]] ''Landkreis Deefholt''), pars [[Saxonia Inferior|Saxoniae Inferioris]], anno [[1977]] conditus est et circulis pristinis comitatibus Diepholtia<ref name="Hofmannus"/> et Hoya. == De rebus gestis == Ager circuli maxima ex parte ad [[Electoratus Brunsvici-Luneburgi|Electoratum Brunsvici-Luneburgi]] pertinuit. Anno [[1803]] cum toto Ducato a copiis [[Primum Imperium Francicum|Francicis]] occupatum est. Ab anno [[1810]] ad [[1813]] pars [[Primum Imperium Francicum|Imperii Francici]] erat. Tum ad [[Regnum Hannoveranum]], ab anno [[1866]] ad [[Borussia]]m pertinuit. Anno [[1977]] circulus conditus est (vide supra). == Communia circuli == Haec sunt communia huius circuli, quae partim ad communia generalia coniuncti sunt: * [[Birsina]]<ref name="Orbis Latinus A-D">[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050912?p=1&cq=Antonius%20%E3%80%88de%20Brixia%E3%80%89&lang=de ''Orbis latinus : Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 1. A-D''].</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bassum''; [[Saxonice]] ''Bassen''), [[urbs]] (15.768 incolae) * [[Diepholtia]]<ref name="Hofmannus"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Diepholz''; [[Saxonice]] ''Deefholt''), urbs et caput circuli (16.692) * [[Stuhr]] (33.083) * [[Sulingen]], oppidum (12.681) * [[Syke]], oppidum (24.018) * [[Twistringen]], oppidum (12.219) * [[Wagenfeld]] (7102) * [[Weyhe]] (30.388) * [[Barnstorfium (commune generale)|Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (12.016) ** [[Barnstorfium]]<ref name="Böhmer 2007">Böhmer, J. F. (2007). ''Regesta Imperii III: Salisches Haus 1024–1125. Die Regesten des Kaiserreiches unter Heinrich IV'' (T. Struve, Ed.). Böhlau Verlag.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barnstorf''; [[Saxonice]] ''Baarnstrup'') (sedes administrationis, 6292) ** [[Drentweda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drentwede'') (994) ** [[Eydelstadium]]<ref name="-stadt">Germanica toponyma cum suffixis ''-stadt'' et ''-stedt'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-stadium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Arnstadium]], [[Bernstadium]], [[Berolstadium]], [[Carolostadium]], [[Hermannostadium]], [[Darmstadium]], [[Freistadium]], [[Eisenstadium]], [[Fraustadium]], [[Harpstadium]], [[Helmstadium]], [[Altstadium]], [[Auerstadium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Eydelstedt''; [[Saxonice]] ''Eidelstee'') (1759) ** [[Triburi]]<ref name="Philippi & Bar 1892">Philippi, F., & Bär, M. (Eds.) (1892). ''Osnabrücker Urkundenbuch: Die Urkunden der Jahre 772-1200'' (Vol. 1). Verein für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Drebber'') (2971) * [[Brochusium-Vilsena (commune generale)|Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (16.971) ** [[Asenthorpium]]<ref name="Hodenberg 1855">Hodenberg, W. von (Ed.) (1855). ''Hoyer Urkundenbuch:'' (Vol. I). Hannoverae: Jänecke Verlag.</ref> ([[Theodisce]] ''Asendorf''; [[Saxonice]] ''Asendörp'') (2919) ** [[Brochusium-Vilsena]]<ref name="Hodenberg 1855"/><ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Bruchhausen-Vilsen''; [[Saxonice]] ''Brooksen-Vilsen'') (sedes administrationis et oppidum, 8837) ** [[Merdvelde]]<ref name="Merdvelde">Vide [https://kirchengemeindelexikon.de/einzelgemeinde/martfeld/?utm ''Kirchengemeindelexikon''], ubi dicitur "(...) 1318 ''Curtem in Merdvelde'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Martfeld''; [[Saxonice]] ''Mattfeld'') (2681) ** Schwarme (2534) * [[Kirchdorfium (commune generale)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf"/> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'') (7444) ** [[Asylum (Saxonia Inferior)|Asylum]]<ref name="Asylum">Theodiscum nomen ''Freistatt'', quod ''Freistätte, Zufluchtsort, Asyl'' significat, Latine "asylum" reddi potest. Nam in ''Deutsches Wörterbuch'' de Weigand et Hirt vox Theodisca ''Asyl'' explicatur ut «Freistatt» et ipsa vox Theodisca ''Asyl'' e Latino "asylum" orta esse dicitur. Praeterea lexicon Germanico-Latinum, quod in traditione lexicographica Georgii continetur, directe tradit: ''Freistatt, -stätte'', "asylum'". Itaque "Asylum" non est forma ficticia neque mera translatio nostra, sed aequivalentia lexicographice comprobata.</ref> ([[Theodisce]] ''Freistatt''; [[Saxonice]] ''Freestatt'') (632) ** [[Barenburgum]]<ref name="Kolb 1712">Kolb, G. (1712). ''Compendium totius orbis: partim geographicum, partim historicum, partim genealogicum''. Typis Universitatis Carolo-Francisceae</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Barenburg''; [[Saxonice]] ''Baarnborg'') (1242) ** [[Bergenborstelium]]<ref name="Hodenberg 1855"/> ([[Theodisce]] ''Bahrenborstel''; [[Saxonice]] ''Bornbössel'' seu ''Boornbössel'') (1134) ** [[Kirchdorfium (Saxonia Inferior)|Kirchdorfium]]<ref name="-dorf">Germanica toponyma cum suffixo ''-dorf'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-dorfium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ensdorfium]], [[Burgdorfium]], [[Altdorfium]], [[Oberndorfium]], [[Rebdorfium]], [[Schenckendorfium]], [[Wilhelmersdorfium]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Kirchdorf''; [[Saxonice]] ''Karkdörp'') (sedes administrationis, 2145) ** Varrel (1504) ** Wehrbleck (787) * [[Rehden (commune generale)|Rehden]] (5887) ** [[Barverum]]<ref name="Böhmer 1844">Böhmer, J. F. (1844). ''Regesta Chronologico-Diplomatica Regum et Imperatorum Romanorum: Inde a Conrado I. Usque ad Henricum VII''. Typis et Sumtibus J. C. Hermann. </ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Barver'') (1049) ** [[Dicla]]<ref name="Mooyer 1855">Mooyer, E. F. (Ed.) (1855). ''Urkundenbuch des vormaligen Stiftes Minden''. J. C. C. Bruns.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Dickel'') (462) ** [[Hemsloha]]<ref name="-loha">Germanica praesentia aut antiqua toponyma cum suffixis ''-loh(e)'' et ''-lo'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-loha-ae", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Ascloha]], [[Buohloha]], [[Eiloha]], [[Hadaloha]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] ''Hemsloh''; [[Saxonice]] ''Hemzel'' seu ''Hemsel'' seu ''Hemßel'') (563) ** Rehden (sedes administrationis, 2055) ** Wetschen (1758) * [[Schwaförden (commune generale)|Schwaförden]] (6892) ** [[Affinghusia]]<ref name="Rathlef 1766">Rathlef, E. L. (1766). ''Geschichte der Grafschaften Hoya und Diepholz: Monimenta diplomatica et antiquitates ditionis Affinghusiae'' (Vol. I). Bremae: Försterischen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Affinghausen''; [[Saxonice]] ''Affinghusen'' seu ''Affjehusen'') (832) ** [[Erenburgum]]<ref name="Minden II 1902">Minden, G. von (Ed.) (1902). ''Urkundenbuch der Bischöfe von Verden und Minden (Band 2)''. Hahn’sche Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Ehrenburg''; [[Saxonice]] ''Ehrenborg'') (1510) ** Neuenkirchen (1163) ** Scholen (808) ** Schwaförde (sedes administrationis, 1523) ** Sudwalde (1056) * [[Siedenburg (commune generale)|Siedenburg]] (4604) ** [[Borstla]]<ref name="Hodenberg 1842">Hodenberg, W. von (Ed.) (1842). ''Diepholzer Urkundenbuch: Authentische Urkunden zur Geschichte der Grafschaft Diepholz''. [[Hannovera]]e: Hahn'schen Hofbuchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Borstel''; [[Saxonice]] ''Bössel'') (1249) ** [[Maasa]]<ref name="-a">Germanica toponyma cum terminatione ''-en'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae", quamquam huius terminationis variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Stolpa]], [[Dresda]] apud articulum Vicipaedia de [https://la.wikipedia.org/wiki/Index_urbium_et_communium_Saxoniae indice urbium et communium Saxoniae]; et Ala, [[Amma]], [[Brema]], [[Salancema]], Wisa, [[Groninga]], [[Toringa]] apud {{Graesse}}.</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Maasen'') (469) ** Mellinghausen (1075) ** Siedenburg (sedes administrationis, 1278) * [[Vetus Officium Lemfordense (commune generale)|Vetus Officium Lemfordense]]<ref name="Vetus Officium Lemfordense">[https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/alt?wb=gross&nr=1 Theodiscum adiectivum ''Altes'' Latino "vetus veteris"], [https://www.navigium.de/latein-woerterbuch/Amt?wb=gross&nr=2 Theodiscum substantivum ''Amt'' Latino "officium-ii" vertitur] et Latinum gentilicium "Lemfordensis-e", quod ad [[Leonis Forda]]m refertur, Theodiscum toponymum ''Lemförde'' vertitur. Quo de Latino gentilicio, confer [[binomen]] [https://opac.geologie.ac.at/ais312/dokumente/Jukes-Browne_1912_Recognition.pdf "Hoplites lemfordensis"]; et quo de Latino toponymo, vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] ''Altes Amt Lemförde''; [[Saxonice]] ''Oolt Amt Lemförde'') (8211) ** [[Brochema]]<ref name="Wilmans & Hoogeweg VI 1898">Wilmans, R., & Hoogeweg, H. (Ed.). (1898). ''Westfälisches Urkundenbuch: Band 6. Die Urkunden des Bisthums Minden und angrenzender Gebiete''. [[Monasterium (Germania)|Monasterii]]: Regensberg'schen Buchhandlung.</ref> ([[Theodisce]] ''Brockum''; [[Saxonice]] ''Broubm'' seu ''Brookm'') (1021) ** [[Huda (Circulus terrae Diepholtia)|Huda]]<ref name="-e">Germanica et Romanica (praecipue Francica) toponyma cum suffixo ''-e'' plerumque latinizari solent addita terminatione latinizata "-a-ae". Qua de latinizatione, vide [https://es.scribd.com/document/441536698/1983-Stearn-Botanical-Latin-pesquisavel-pdf ''Botanical Latin''], ubi dicitur "(...) '''-e''' : -''a'' (...)".</ref> ([[Theodisce]] ''Hüde''; [[Saxonice]] ''Hüde'') (1131) ** [[Lembruchium]]<ref name="-bruchium">Germanica toponyma cum suffixis ''-bruch'' seu ''-broich'' plerumque latinizari solent addito suffixo latinizato "-bruchium-i", quamquam huius suffixi variantes inveniri possunt. Exempli gratiā: [[Horbruchium]] ac [[Mosbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus|indice urbium et communium Rhenaniae et Palatinatus]]; [[Legebruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Brandenburgi|indice communium Brandenburgi]]; [[Grevenbruchium]] apud articulum Vicipaediae Latinae de [[Index communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae|indice communium Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]].</ref> ([[Theodisce]] ''Lembruch''; [[Saxonice]] ''Lembrouk'') (1148) ** [[Leonis Forda]]<ref name="Leonis Forda">Vide [https://www.komoot.com/es-es/highlight/2261371 ''Iglesia Martín Lutero de Lemförde''], ubi dicitur "(...) La comunidad fue mencionada por primera vez en un documento en 1248. En épocas anteriores, el lugar se llamaba Löwenförde, Leonis forda (...)".</ref> ([[Theodisce]] et [[lingua Frisica|Sagterlandice]] et [[Saxonice]] ''Lemförde''; quoque [[Saxonice]] ''Lemfouer'') ([[oppidum]] et sedes administrationis, 3105) ** [[Marlare (Saxonia Inferior)|Marlare]]<ref name="Marlare">Theodiscum toponymum ''Marl'' forma "Marlare" latinizari solet. Cf. [[Marlare|Marlare Rhenaniae Septentrionalis et Vestfaliae]] apud [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00050913 ''Orbis latinus: Lexikon lateinischer geographischer Namen des Mittelalters und der Neuzeit / 2. E-M''].</ref> ([[Theodisce]] et [[Saxonice]] ''Marl'') (718) ** Quernheim (424) ** Stemshorn (664) {{NexInt}} * [[Index circulorum et liberarum urbium Saxoniae Inferioris]] ==Notae== <references /> == Nexus externi == {{commonscat|Landkreis Diepholz|Circulum Diepholtiam}} * [http://www.diepholz.de/ Pagina officialis] {{Circuli terrae Saxoniae Inferioris}} {{DEFAULTSORT:Diepholz circulus}} [[Categoria:Circuli terrae Saxoniae Inferioris]] [[Categoria:Constituta 1977]] pdwjaw2vdfbjsf704183n5hzo0vyzjc 0 268987 3988590 3936898 2026-09-16T19:24:06Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988590 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidata}} '''Victor Negrescu''' (natus die [[17 Augusti]] [[1985]]) diurnarius et rerum politicarum peritus [[Romania|Dacoromanicus]] est. == Munus == Negrescu apud Scholam Nationalem Studiorum Politicorum et Administrativorum Bucarestae et apud Universitatem Christianam Dimitrie Cantemir praecipue linguae Anglicae studebat et deinde diurnarius in Francia operam dedit. == Cursus honorum == Anno [[2014]] Victor Negrescu sodalis factionis PSD legatus ad [[parlamentum Europaeum]] electus est. Die [[29 Iunii]] [[2017]] minister rerum Europaearum in consilio ministrorum [[Michael Tudose|Michaelis Tudose]] nominatus est<ref>[https://www.realitatea.net/8-00-noii-mini-tri-audia-i-la-foc-automat-in-comisiile-de-specialitate-din-parlament_2078714.html realitatea.net die 29 Iunii 2017]</ref>. Hunc in magistratum [[Michaela Virginia Toader|Michaelae Virginiae Toader]] successit. Etiam in consilio ministrorum [[Viorica Dăncilă|Vioricae Dăncilăe]] hunc consilium tenet<ref>[https://stireazilei.com/lista-completa-a-guvernului-dancila-cine-sunt-oamenii-care-decid-viitorul-romaniei/ stireazilei.com die 29 Ianuarii 2018]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Die [[12 Novembris]] [[2018]] se a magistratu ministri recessit<ref>[https://www.romania-insider.com/eu-affairs-minister-resigns-before-eu-council-presidency/ romania-insider.com die 12 Novembris 2018]{{Nexus deficit|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Die [[20 Novembris]] ei [[Georgius Ciamba]] successit<ref>[https://huff.ro/stiri/george-ciamba-noul-ministru-al-afacerilor-europene-surse-173514 huff.ro die 12. Novembris 2018]</ref>. == Nexus externi== * [http://www.europarl.europa.eu/meps/de/88882/VICTOR_NEGRESCU_history.html Data Negrescu apud situm Interretialem Parlamenti Europaei] * [https://web.archive.org/web/20170726014651/http://negrescu.ro/despre-mine/ Pagina personalis cum curriculo vitae] == Notae == <references /> {{Ministri rerum Europaearum Romanici}} {{Ministri Romanici Tudose}} {{Ministri Romanici Dăncilă}} {{lifetime|1985||Negrescu, Victor}} [[Categoria:Ministri rerum Europaearum Romaniae]] [[Categoria:Diurnarii Romaniae]] [[Categoria:Legati Parlamenti Europaei]] 553jaz2jtcm6ji0xpzxptveadagt3v9 0 270792 3988718 3986961 2026-09-17T03:25:28Z Bartholomite 116968 3988718 wikitext text/x-wiki {{res|Galfridus Herbertus Sutton}} (vulgo ''Geoffrey''; natus anno [[1947]], mortuus die 4 Septembris [[2026]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/09/08/forpasis-geoffrey-sutton/ "Forpasis Geoffrey Sutton"] - apud: ''[[Liberum Folium]]'' 8 Septembris 2026</ref>) [[britannia Maior|Britannicus]] philologus fuit de [[Linguae Finno-Ugricae|linguis Finno-Ugricis]] necnon de [[Linguae Germanicae|Linguis Germanicis septentrionalibus]]. Fuit editor, moderator, interpres, expertus studiosus in omnibus quae attinebant ad [[lingua Esperantica|linguam Esperanticam]]. == Vita == Idioma [[ludovicus Lazarus Zamenhof|Zamenhofianum]] Galfridus edidicerat anno 1962. Annis a 1972 ad 1973 litteris [[Scandinavia]]e studuit ad Universitatem [[Anglia Orientalis|Angliae Orientalis]], annis autem a 1973 ad 1980 [[Upsalia]]e fuit ubi diploma philosophicum in litteris Scandinavicis adeptus est. Stipendio ab Instituto Suecico recepto thesim doctoratus nanciscendi caussa terminavit. A mense Octobri 1981 annum consulebat dispositoribus periodici [[sinae|Siniensis]] "El Popola Ĉinio" [[Pechinum|Pechini]]. Insuper curavit editionem florilegii ''Ĉina Antologio (1949-1959)''. Annis a 1984 ad 1986 in [[grapheum centrale UEA|grapheo centrali UEA]] [[roterodamum|Roterodami]] moderator fuit periodici "Esperanto". Postea libros de portibus Britannicis et rebus periegeticis in Britannia aspectabilioribus edi iussit. == Opera selecta == === Lingua Esperantica === * '''1969''': ''Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo''. * '''2002''': Editio aucta et modernizata opusculi [https://archive.is/20120529004522/http://www.uea.org/dokumentoj/bib/angla.html Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey], Bibliografio de vortaroj kaj terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: UEA 1992-2002. === Idiomatibus aliis (selectio modo) === * '''1976''': ''Nordisk vetenskaplig litteratur om det internationella sprakproblemet'', Upsaliae 1976. * '''2008''': ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007'', Novi Eboraci: Mondial 2008 == Nexus externi == * [http://esperanto.net/literaturo/be/helrec.html Recenza komparo de la literaturenciklopedio de Sutton kun alia simila verko, fare de Paul Gubbins] *[http://www.ipernity.com/blog/bernardo/124089 Critica libri de litteris Esperanticis anni 2008 editi] *[http://ifb.bsz-bw.de/bsz303427744rez-1.pdf Critica] altera [[Reinardus Haupenthal|Reinardi Haupenthal]] benevolentis ==Notae== <references/> {{lifetime|1947|2026|Sutton, Galfridus}} [[Categoria:Philologi Britanniae]] [[Categoria:Esperantistae]] kmo63r9g86f59e0hr5l6y8vu291xflz 0 273788 3988526 3807540 2026-09-16T13:32:40Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988526 wikitext text/x-wiki {{videdis|Cataracta (discretiva)}} {{cautio}} [[Fasciculus:Cataract in human eye.png|thumb|Opacitas lentis cataracta vocatur.]] '''Cataracta'''<ref>"[http://www.stetoskop.info/mkb.php?action=search&data%5Bsection_id%5D=&filter%5Bcode%5D=H25&submit%5Bsearch%5D=+Pretraži+&filter%5Bkeyword%5D= Cataracta senilis]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" etc. apud ''ICD-10.''</ref> {{victio|Cataracta|ae|f}} in [[medicina]] et [[ophthalmologia]] est opacitas [[lens (anatomia)|lentis]] in [[deficientia visus|deficientiam visus]] ducens. Initio generatim necopinato cursus tardus apparet. {{Verba obscura|Spectatori externo suspicionem habente opacitas in media lentis oculi cataracta illustret}}. [[Chirurgia]] cataractae mortalitatem annuam diminuere potest<ref>{{cite journal |authors=Tseng VL, Chlebowski RT, Yu F, Cauley JA, Li W, Thomas F, Virnig BA, Coleman AL |title=Association of Cataract Surgery With Mortality in Older Women: Findings from the Women's Health Initiative |journal=JAMA Ophthalmol |year=2018 |volume=136 |issue=1 |pages=3-10 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29075781}}.</ref>. Formae cataractarum secundum [[ICD-10]] sunt: * Cataracta senilis (H25) * Cataracta congenita (Q12.0) == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Glaucoma]] == Nexus externi == * Institutum Nationale Oculi [https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts de cataracta]. {{Ling|Anglice}} * [https://web.archive.org/web/20130327142432/http://dro.hs.columbia.edu/lc1.htm Imagines formarum cataractarum]. [[Categoria:Caecitas]] [[Categoria:Morbi]] [[Categoria:Oculus]] [[categoria:Morbi ophthalmologici]] [[Categoria:Visus]] mj0l9u2p2lb9xz07e7zi3i2sf8mwg9x 0 273792 3988513 3988255 2026-09-16T13:03:06Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988513 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco , atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen myopia affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat.. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] jzwaq5arv1ezs30favikyib0hhrbx1z 3988515 3988513 2026-09-16T13:04:45Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988515 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] 7pfl73gwfhvz77ydycdke0qfrtg0dkh 3988516 3988515 2026-09-16T13:08:21Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988516 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]</ref>. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] c25gseum17dfkrkgfpjb9pl6otmin91 3988517 3988516 2026-09-16T13:11:32Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988517 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] ct9zstlx1h0rkqr8rscaiyqfv40mbbo 3988523 3988517 2026-09-16T13:30:40Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988523 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]] appellatur. Maxime commune est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] njkv7zf0ruf7tpwvhfcpo7z6doy5rjq 3988527 3988523 2026-09-16T13:36:18Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988527 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]]<ref>[https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/cataracte/comprendre-cataracte ameli.fr]</ref> appellatur. Maxime commune est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. Praeter aetatem cataracta etiam e laesione aut morbo oriri potest. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] 5pefh33hh437v2nukd735no6degiayv 3988529 3988527 2026-09-16T13:52:12Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988529 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De musculo ciliario == Forma lentis musculo ciliario movetur qui eam [[sphincter|sphincteris]] modo cingit. ''Fibris zonulae'' inter se nectuntur et cum musculus contrahitur hoc est centrum oculi petit fibrae zonulae remittuntur et lens curvationem et convexitatem maximam praebet (quod ad proxima videnda idoneum est). Econtra cum musculus remittitur per fibras lentem trahit quae tum complanatur (quod ad longinqua visenda idoneum est). Ita musculus ciliarius accomodationem moderatur. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]]<ref>[https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/cataracte/comprendre-cataracte ameli.fr]</ref> appellatur. Maxime commune est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. Praeter aetatem cataracta etiam e laesione aut morbo oriri potest. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] 7rfgrm1jghgs1rvn8pgeydgw33rxm43 3988530 3988529 2026-09-16T13:56:59Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De musculo ciliario */ 3988530 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De musculo ciliario == Forma lentis musculo ciliario movetur qui eam [[sphincter|sphincteris]] modo cingit. ''Fibris zonulae'' inter se nectuntur et cum musculus contrahitur hoc est centrum oculi petit fibrae zonulae remittuntur et lens curvaturam et convexitatem maximam praebet (quod ad proxima videnda idoneum est). Econtra cum musculus remittitur per fibras lentem trahit quae tum complanatur (quod ad longinqua visenda idoneum est). Ita musculus ciliarius accomodationem moderatur. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]]<ref>[https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/cataracte/comprendre-cataracte ameli.fr]</ref> appellatur. Maxime commune est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. Praeter aetatem cataracta etiam e laesione aut morbo oriri potest. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] s9x0qoh5ncnasatjw8ln75bu7o3f97y 3988531 3988530 2026-09-16T13:57:29Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 /* De lente senescente */ 3988531 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestas [[Cornea|cornea]] quidem multo inferior sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De musculo ciliario == Forma lentis musculo ciliario movetur qui eam [[sphincter|sphincteris]] modo cingit. ''Fibris zonulae'' inter se nectuntur et cum musculus contrahitur hoc est centrum oculi petit fibrae zonulae remittuntur et lens curvaturam et convexitatem maximam praebet (quod ad proxima videnda idoneum est). Econtra cum musculus remittitur per fibras lentem trahit quae tum complanatur (quod ad longinqua visenda idoneum est). Ita musculus ciliarius accomodationem moderatur. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]]<ref>[https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/cataracte/comprendre-cataracte ameli.fr]</ref> appellatur. Maxime communis est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. Praeter aetatem cataracta etiam e laesione aut morbo oriri potest. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] 6l52kbu5keudwgt5r90tqkzjuyl6z3t 3988572 3988531 2026-09-16T18:33:38Z Marcus Terentius Bibliophilus 2059 3988572 wikitext text/x-wiki {{videdis|Lens (discretiva)}} {{cautio}} {| class="wikitable floatright" |+ '''Lens''' |- | style="text-align: center" colspan="2" | [[Fasciculus:Schematic diagram of the human eye en-edit.png|200px|Lens]]<br /> Lens in parte anteriore [[oculus|oculi]] locata est. |- ! colspan="2" | Fontes agnotionis |- | style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [https://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/15.2.05.001%20Entity%20TA98%20EN.htm 15.2.05.001] |} '''Lens''' {{victio|Lens|tis|f}}, vulgo etiam '''cristallinum''' appellatum, in [[anatomia]] est pars systematis [[optica|optici]] [[oculus|oculorum]] structura biconvexa, quae inter [[iris (anatomia)|iridem]] et [[corpus vitreum|corpus vitreum]] iacet. Egregie translucida est et lucem [[Refractio|refringit]]. Refringendi postestatem [[Cornea|cornea]] quidem multo inferiorem habet sed [[Musculus|musculi]] ciliarii eam moderantur ita ut cum res longinquas spectamus lens complanetur et refringendi vim minuat. Econtra cum proximis aciem dirigimus convexior fit et vim refringendae lucis maiorem praebet. Qui processus '''accomodatio''' dicitur et efficit ut imago liquida rei inspectae in [[Retina (anatomia)|retina]] formetur e qualibet distantia. Ita lens ad [[Optica|opticum]] oculorum mechanismum maxime interest. == De musculo ciliario == Forma lentis musculo ciliario movetur qui eam [[sphincter|sphincteris]] modo cingit. ''Fibris zonulae'' inter se nectuntur et cum musculus contrahitur hoc est centrum oculi petit fibrae zonulae remittuntur et lens curvaturam et convexitatem maximam praebet (quod ad proxima videnda idoneum est). Econtra cum musculus remittitur per fibras lentem trahit quae tum complanatur (quod ad longinqua visenda idoneum est). Ita musculus ciliarius accomodationem moderatur. == De lente senescente == Tempore evolvendo lens paulatim [[elasticitas|elasticitatem]] amittit nec tam facile ad formam naturalem (convexam) redit cum musculi tractio remittitur. Quocirca homines seniores proximas res confuse vident, quod vitium [[presbyopia]] appellatur e verbo Graeco πρεσβύς = senex, atque [[Perspicillum|vitra ocularia]] convexa ad legendum gerunt nisi tamen [[myopia]] affecti sint quae aliquo modo vitium hoc compensat<ref>[https://www.ophtalmologie.fr/presbytie-presbyte/ Ophtalmologie.fr]. O. Roche, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0181551207798716 De l’accommodation à la presbytie, hypothèses physiopathologiques et mise au point]", ''Journal Français d'Ophtalmologie'', 2007: 2S165</ref>. Aetate progrediente apud senes etiam pelluciditatem amittit quod visum perturbat et [[Cataracta (medicina)|cataracta]]<ref>[https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/cataracte/comprendre-cataracte ameli.fr]</ref> appellatur. Maxime communis est [[chirurgia]] cataractae quae ablata lente naturali artificialem lentem in eius locum ponit. Praeter aetatem cataracta etiam e laesione aut morbo oriri potest. == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == *Catherone Cheng, "[https://www.frontiersin.org/journals/ophthalmology/articles/10.3389/fopht.2024.1456474/full Tissue, cellular, and molecular level determinants for eye lens stiffness and elasticity]", ''Frontiers in Ophthalmology'', 2024: 1456474 * {{cite book |author = Lovicu, Frank J.; Robinson, Michael L. |title= Development of the Ocular Lens |url = https://archive.org/details/developmentofocu0000unse |year= 2004 |editor= Cambridge: [[Cambridge University Press]] |ISBN= 0-521-83819-3}} * Xiaoting Ruan, Zhenzhen Liu, Lixia Luo, Yizhi Liu. "[https://bmjophth.bmj.com/content/5/1/e000459 Structure of the lens and its associations with the visual quality]", ''BMJ Ophthalmology'', 2020 == Nexus externi == *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lens_(anatomy) lentem cristallinam] pertinent * De [http://www.bu.edu/histology/p/08012loa.htm histologia lentis]. {{NexInt}} * [[Lux]] * [[Refractio]] * [[Cataracta (medicina)|Cataracta]] [[Categoria:Oculus]] [[Categoria:Ophthalmologia]] acwn8zh6p1x3m4314mg47aeo1y4nkg7 0 274375 3988568 3840718 2026-09-16T17:54:54Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988568 wikitext text/x-wiki {{capsa hominis Vicidata}} '''Valentinus''' (Dacoromanice ''Valentin'') '''Popa''' (natus die [[12 Iulii]] [[1964]]) [[machinator]], professor atque rerum politicarum peritus [[Romania|Dacoromanicus]] factionis [[Factio socialis democratica (Romania)|PSD]] est. == Eruditio et munus == Popa annis [[1984]] - [[1989]] apud [[Universitas Technica Gheorghe Asachi Iassiensis|Universitatem Technicam Gheorghe Asachi Iassiensem]] electrotechnicae studebat. Deinde apud [[Universitas Suceava|Universitatem Suceavam]] docere coepit. Anno [[2005]] hic professor nominatus est. == Cursus honorum == Die [[30 Ianuarii]] [[2018]] minister eruditionis in consilio ministrorum [[Viorica Dăncilă|Vioricae Dancilae]] nominatus est<ref>[https://web.archive.org/web/20180128211829/https://www.bzi.ro/cine-sunt-ministrii-noi-cabinetul-dancila-vine-cu-nu-mai-putin-de-17-nume-noi-638707 bzi.ro die 28 Ianuarii 2018]</ref>. Hunc in magistratum [[Livius Pop|Livio Pop]] successit. Iam die [[27 Septembris]] [[2018]] a magistratu se recedere coactus est, postquam edictum contra linguam Hungaricam in scholis minoritatis Hungaricae promulgavit. Factio Hungarorum [[UDMR]] contra hoc edictum protestavit et foedus regnandi se relictura praedixit<ref>[https://web.archive.org/web/20180929041205/https://www.romania-insider.com/valentin-popa-resigns/ romania-insider.com die 27 Septembris 2018]</ref>. Die [[2 Octobris]] eiusdem anni [[Rovana Plumb]] ei ministra educationis pro tempore successit<ref>[https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/educatie/rovana-plumb-noul-ministru-al-educatiei-1006812 digi.ro die 2 Octobris 2018]</ref>. == Familia == Popa uxorem duxit atque duas filias habet. == Nexus externi == * [http://www.eed.usv.ro/~valentin/prezentare.php Pagina personalis] * [https://www.hotnews.ro/stiri-politic-22251221-cine-este-valentin-popa-noul-ministru-educatiei-surprins-repetate-randuri-facand-greseli-gramaticale-limba.htm Biographia apud hotnews.ro] == Notae == <references /> {{Ministri Romanici Dăncilă}}{{Ministri eruditionis Romanici}} {{lifetime|1964||Popa, Valentinus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Technicae Gheorghe Asachi Iassiensis]] [[Categoria:Professores Universitatis Suceavae]] [[Categoria:Machinatores Romaniae]] [[Categoria:Ministri eruditionis Romaniae]] ijsv8hxihjebjyw0lqs1oektd74o54o 0 280502 3988634 3709790 2026-09-16T21:43:46Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988634 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Xaverius''', vulgo ''Xavier'' '''Espot Zamora''' ([[Escaldes-Engordany]] in paroecia natus die [[30 Octobris]] [[1979]]) est politicus [[Andorra]]e. Alumnus est [[schola Superior Administrationis Rectionisque Negotiorum (Barcino)|Scholae superioris administrationis rectionisque negotiorum]] iuxta [[universitas Raimundi Lulli|universitatem Raimundi Lulli]]. A die [[16 Maii]] [[2019]] gubernator Andorrae meret. == Bibliographia == * Jaume Reixach, "[https://web.archive.org/web/20190516210222/http://lavalira.eu/el-ministre-xavier-espot-enxampat-en-un-cotxe-amb-drogues/ El ministre Xavier Espot, enxampat en un cotxe amb drogues]" (26 Iulii 2018) apud ''La Valira'' == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20191212010836/https://eleccions.democrates.ad/dt_team/xavier-espot-zamora/ 01. Xavier Espot Zamora]" apud ''Demôcrates'' {{Gubernatores Andorrae}} {{DEFAULTSORT:Espot Zamora, Xaverius}} [[Categoria:Nati 1979]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Incolae Andorrae]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] [[Categoria:Alumni Scholae Superioris Administrationis Rectionisque Negotiorum (Barcino)]] h0xiqqo7we9osfidbsfwf65s57f0gvo 0 283416 3988637 3709795 2026-09-16T21:47:04Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988637 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Large Xbloc on trial placement area.JPG|thumb|Nonnulla Xbloc magna (8 [[metrum|metra]]³) in [[terra]] temporaria posita.]] '''Xbloc''' est imbricata [[concretum|concreti]] [[massa]] quae ad [[litus|litora]], [[murus|muros]] [[portus|portuum]], [[moles maritima|moles maritimas]], [[moles fluctifraga]]s, aliasque [[structuras litoralis|structuras litorales]] a recto [[unda]]rum [[superficies|superficialium]] impulsu protegendas designatur. Exemplar Xbloc, a societate [[Delta Marine Consultants]] ex [[2001]] designatum et evoluta, [[res]] multarum investigationum in nonnullis [[universitas|universitatibus]] fuit. {{NexInt}}<!-- *[[Accropode]]--> *[[Administratio litoralis]]<!-- *[[Dolos]]--> *[[Erosio litoralis]]<!-- *[[KOLOS]] *[[Ocean surface wave]] *[[Tetrapod (structure)|Tetrapod]]--><!-- ==Notae== <references/>--> ==Bibliographia== *British Standards. [[1991]]. ''BS 6349 Code of Practice for Maritime Structures, Part 7, Guide to design & construction of Breakwaters.'' *CIRIA/CUR. [[2007]]. ''Rock Manual.'' [https://web.archive.org/web/20071108230942/http://www.kennisbank-waterbouw.nl/rockmanual/ Textus.] *''Research Articles on the Development and Design of Xbloc Breakwater Armour Units.'' [https://web.archive.org/web/20120209093128/http://www.xbloc.com/downloads Textus.] *Verhagen, H. J. [[2004]]. ''Classical, Innovative and Unconventional Coastline Protection Methods.'' Coastal Engineering section, Delft University of Technology, Netherlands. [http://www.citg.tudelft.nl/live/binaries/8fefaff8-03a0-442f-9343-b040768ed09d/doc/NatoVarna2004.pdf Textus]{{Nexus deficitur|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<!-- *ASCE Specialty Conference, Washington D.C. March, ''Seabees in Service'', 1983--> ==Nexus externi== *[http://www.dmc.nl Delta Marine Consultants.] *[https://web.archive.org/web/20190425200230/https://www.xbloc.com/en/flexpaper/627766 De constructione Xbloc.] *[https://web.archive.org/web/20190912204412/http://www.medus.unisa.it/ Maritime Engineering Division University Salerno (MEDUS).] *[https://web.archive.org/web/20071108230942/http://www.kennisbank-waterbouw.nl/rockmanual/ ''Rock Manual 2007.''] [[Categoria:Ingeniaria litoralis]]<!-- [[Category:Marine revetments]]--> 0g7wuhrz4yjnsysys6uypqwjxzqre92 0 285178 3988672 3986590 2026-09-17T01:14:48Z Bartholomite 116968 vicidata 3988672 wikitext text/x-wiki {{Augenda|2026|9}} {{Pagina non annexa}} {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Philippus Reeve}} (natus die [[28 Februarii]] [[1966]]) est [[scriptor]] [[litterae phantasticae|generis phantastici]] [[Anglia|Anglicus]]. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Philip Reeve|Philippum Reeve}} * {{IMDb|2245380|Philippo Reeve}} {{Anni vitae|1966||Reeve, Philippus}} [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Scriptores Angliae]] rd5winu1b50zzx4romd5n5c1jyqpbf5 0 286860 3988656 3514583 2026-09-17T00:01:43Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988656 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Wheat fields at Nöbbelöv, Lund - panoramio (1).jpg|thumb|upright=1.1|Agricultura intensiva [[triticum (alimentum)|tritici]] [[Lunda]]e in [[Suecia]].]] [[Fasciculus:Agriculture (Plowing) CNE-v1-p58-H.jpg|thumb|upright=1|[[Tractor]] [[ager|agrum]] ''[[Medicago sativa|Medicaginis sativae]]'' arat. [[Photographema]] [[saeculum 20|saeculo vicensimo]] ineunte factum.]] [[Fasciculus:Florida chicken house.jpg|thumb|upright=1|Domus [[gallus|gallinacea]] commercialis.]] [[Fasciculus:Hog confinement barn interior.jpg|thumb|upright=1|Agricultura intensiva [[porcus|porcorum]].]] '''Agricultura intensiva'''{{FD ref}} (contra [[agricultura extensiva|agriculturam extensivam]]), sive '''agricultura industrialis,''' est genus [[agricultura]]e, quae ambas [[planta]]s [[messis|messium]]<!--?crop plants--> et [[educatio animalium|animalia]] tractat, ad altiores gradús initús exitúsque per [[cubus|cubicam]] [[area (geometria)|areae]] [[terra agriculturalis|terrestris]] [[unitas|unitatem]]. Suae proprietates principales sunt minor ratio [[novalis]], maior usus inituum sicut [[capitale]] et [[labor]], ac maiores [[fructus]] [[fructus messium|messium]]<!--?crop yields--> per unitatem areae [[terra|terrestris]].<ref name="britannicaRef">Tikkanen, "Intensive Agriculture."</ref> Plurima agricultura [[commercium|commercialis]] variis modis intensiva est. Genera quae magnopere [[ingeniaria industrialis|rationibus ingeniariae]] innituntur saepe agricultura industrialis appellantur, quae [[innovatio]]nibus ad fructus augendas designatis favet. {{NexInt}} {{div col|2}} *[[Agronomia]] *[[Aratio]] *[[Aratrum]] *[[Cultigena]] *[[Domitus]] *[[Historia agriculturae]] *[[Ingeniaria agriculturalis]] *[[Inrigatio]] *[[Instrumentum rusticum]] *[[Lactarium]] *[[Laetamen]] *[[Messor compositus]] *[[Monocultura]] *[[Pedologia]] *[[Pesticida]] *[[Piscicultura]] *[[Res novae virides]] *[[Stramen]] {{div col end}} ==Notae== <references/> ==Bibliographia== *Baker, Stanley. [[1964]]. "Factory farms – the only answer to our growing appetite?" ''The Guardian,'' 29 Decembris 1964. *Fraser, David. Animal welfare and the intensification of animal production: An alternative interpretation, Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2005. *Humphrys, John. [[2001]]. "Why the organic revolution had to happen." ''The Observer,'' 21 Aprilis 2001. *Lichtfoiuse, Eric, Mireille Navarrete, Philippe Debaeke, Véronique Souchère; et Caroline Alberola, eds. [[2009]]. ''Sustainable Agriculture.'' Dordrecht: Springer.. doi:10.1007/978-90-481-2666-8. ISBN 978-90-481-2665-1. [https://web.archive.org/web/20190921114127/https://download.e-bookshelf.de/download/0000/0727/41/L-G-0000072741-0002355301.pdf PDF.] *Mazoyer, Marcel, et Laurence Roudart. [[2002]]. ''Histoire des agricultures du monde: du néolithique à la crise contemporaine.'' Lutetiae: Éditions du Seuil. Series Histoire, H307. ISBN 2-020-53061-9, ISBN 978-2-020-53061-3. *Stewart, R., L. Langer, N. R. Da Silva, E. Muchiri, H. Zaranyika, Y. Erasmus, Y., . . . et T. de Wet. [[2018]]. [https://scioteca.caf.com/handle/123456789/1361 "Las intervenciones de capacitación, innovación y tecnología pueden mejorar los medios de subsistencia de los pequeños agricultores en África, aunque existen pocos estudios rigurosos al respecto."] ''ScioTeca,'' 18 Decembris 2018. Development Bank of Latin America. *Tikkanen, Amy. [https://www.britannica.com/topic/intensive-agriculture "Intensive Agriculture."] ''Encyclopædia Britannica'' interretialis (britannica.com. ==Nexus externi== *[https://web.archive.org/web/20121014191457/http://www.fcc-fac.ca/en/Products/Property/FLV/Fall2012/index.asp#on "Fall 2012 Farm Values Report."] {{DEFAULTSORT:Agricultura Intensiva}} [[Categoria:Agricultura industrialis]]<!-- [[Category:Commercial farming]]--> {{Myrias|Technologia}} awtqz5ewpr3n1ktqechrrxtry89h06l 0 292219 3988744 3842053 2026-09-17T08:41:09Z ~2026-49405-65 214731 3988744 wikitext text/x-wiki {{disambig2|magno duce Lituanico|nomine|Olgerdus (nomen)}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Olgerdus'''<ref>E.g. ''Historiarum Poloniae et magni ducatus Lithuaniae scriptorum quotquot supersunt...'', vol. II, Varsaviae 1769, p. 201-204 {{Google Books|apjB-K59t7UC}}</ref> ([[Lituanice]] nunc ''Algirdas'', [[Lingua Ruthenica antiqua|Ruthenice]] ''Ольгѣрдъ''), circa annum [[1296]] natus et die [[24 Maii]] [[1377]] mortuus, fuit [[Magnus Ducatus Lituaniae|magnus dux Lituaniae]] annis ab 1345 ad 1377. [[Gediminus|Gedimini]] filius fuit atque [[Keystutus|Keystuti]] et [[Iaunutus|Iaunuti]] frater. Primam uxorem [[Maria Iaroslai filia|Mariam Iaroslai filiam]] e [[Vitebscum|Vitebsco]] [[ducatus Vitebscensis]] heredem habuit, secundam [[Iuliania]]m [[Tueria|Tueriensem]]. [[Iagaelo]]nis et [[Swidrigelo]]nis et [[Skergelo]]nis (Iuliania matre) pater. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Algirdas, Grand Duke of Lithuania|Olgerdum}} {{fontes biographici}} {{Lifetime|1296|1377|Olgerdus}} [[Categoria:Magni duces Lituaniae]] [[Categoria:Gediminidae]] r3n2xq9xq13gwzze87k75g5a9jfdp7g 0 292231 3988739 3842054 2026-09-17T08:20:33Z ~2026-49405-65 214731 3988739 wikitext text/x-wiki {{disambig2|magno duce Lituanico|nomine|Gediminus (nomen)}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Gediminus'''<ref>[[Alexander Guagnini|Alexandri Guagnini]] ''Sarmatiae Europeae descriptio..'' Cracoviae 1578, p. 50 {{Google Books|WHUEAu9sjuoC}}; [[Stanislaus Sarnitius|Stanislai Sarnicii]] ''Annales, sive de origine et rebus gestis Polonorum...'', Cracoviae 1637, p. 1127 {{Google Books|IVBSbGUr4ZMC}}; Christophori Hartknoch ''De Republica Polonica...'', Francofurti et Lipsiae 1687, p. 206 {{Google Books|VvlmAAAAcAAJ}} etc.</ref> vel '''Gedeminus'''<ref>E.g. ''Historiarum Poloniae et magni ducatus Lithuaniae scriptorum quotquot supersunt...'', vol. II, Varsaviae 1769, p. 201-204 {{Google Books|apjB-K59t7UC}}. Etiam ''Gedeminnus, Godeminnus'' etc.</ref> ([[Lituanice]] nunc ''Gediminas''), circa annum [[1275]] natus et mense Decembri [[1341]] mortuus, fuit [[Magnus Ducatus Lituaniae|magnus dux Lituaniae]] annis ab 1316 ad 1341. [[Vitenes|Vitenis]] filius aut frater fuisse dicitur, sed fama ambigua est. [[Olgerdus|Olgerdi]] et [[Keystutus|Keystuti]] et [[Iaunutus|Iaunuti]] pater. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Gediminas, Grand Duke of Lithuania|Gediminum}} {{fontes biographici}} {{Lifetime|1275|1377|Gediminus}} [[Categoria:Magni duces Lituaniae]] [[Categoria:Gediminidae]] a79gi8tdg4202f6fc2wfuj0s5qwjhk8 0 292717 3988512 3828894 2026-09-16T12:22:35Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988512 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Homemade Beer, Ethiopia (11870324613).jpg|thumb|''Talla'' sumitur]] '''Talla''' seu '''tella''' (litteris Aethiopicis ጠላ) est [[cervesia]] methodo traditionali in [[Aethiopia]] facta. Hoc temetum iam [[Strabo]] saeculo I ineunte rettulit: "Milio et hordeo vivunt [Aethiopes], e quibus et potus eorum fit."<ref>"Milio" [[Eragrostis tef|eragrostis]] intellegi licet. [[Strabo]], ''[[Geographia (Strabo)|Geographia]]'' 17.2.2</ref> E germinatis [[Eragrostis tef|eragrostidis]] [[sorghum|sorghi]]que granis, sive et aliis cerealibus, conficitur. Foliis acerbis ''[[Rhamnus prinoides|Rhamni prinoidis]]'' temperatur. ''[[Araqe]]'' est temetum e ''[[tej]]'' seu ''talla'' destillatum. == Notae == <references /> == Bibliographia == [[Fasciculus:Lalibella-Tella.jpg|thumb|Cyathus ''talla'' [[Lalibela]] in urbe oblatus]] * Mogessie Ashenafi, "[https://www.researchgate.net/publication/272699046_Review_Article_A_Review_on_the_Microbiology_of_Indigenous_Fermented_Foods_and_Beverages_of_Ethiopia A Review on the Microbiology of Indigenous Fermented Foods and Beverages of Ethiopia]" in ''Ethiopian Journal of Biological Sciences'' vol. 5 (2008) * A. Berhanu, "[https://web.archive.org/web/20191221224343/http://www.ifrj.upm.edu.my/21%20(01)%202014/51%20IFRJ%2021%20(01)%202014%20%20Berhanu%20012.pdf Microbial profile of Tella and the role of gesho (Rhamnus prinoides) as bittering and antimicrobial agent in traditional Tella (Beer) production]" in ''International Food Research Journal'' vol. 21 (2014) pp. 357-365 * Mooha Lee, Meron Reguab, Semeneh Seleshe, "[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618115000426 Uniqueness of Ethiopian traditional alcoholic beverage of plant origin, tella]" in ''Journal of Ethnic Foods'' vol. 2 no. 3 (2015) pp. 110-114 [https://core.ac.uk/download/pdf/82599207.pdf alibi] * B. S. Platt, "[https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-nutrition-society/article/some-traditional-alcoholic-beverages-and-their-importance-in-indigenous-african-communities/65C4011A3A7A72A9DC7B171234E3C307 Some Traditional Alcoholic Beverages and their Importance in Indigenous African Communities]" in ''Proceedings of the Nutrition Society'' vol. 14 (1955) pp. 115-124 * Tadele Yohannes, Fekadu Melak, Khalid Siraj, "[https://web.archive.org/web/20201110153637/https://academicjournals.org/journal/AJFS/article-abstract/08E736941452 Preparation and physicochemical analysis of some Ethiopian traditional alcoholic beverages]" in ''African Journal of Food Science'' vol.7 (2013) pp. 399-403 == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20201117065606/http://lissanonline.com/blog/?p=407 Traditional Alcoholic Beverages from Ethiopia]" apud ''Lissan'' * Ruth Selinus, "[https://ethnomed.org/resource/the-traditional-foods-of-the-central-ethiopian-highlands/#section-10 The Traditional Foods of the Central Ethiopian Highlands]" apud ''EthnoMed'' [[Categoria:Cervesia]] [[Categoria:Ars coquinaria Aethiopica]] capv6qkxh5wh6578dvozyvu6g9vvmg0 0 297537 3988747 3955773 2026-09-17T08:48:18Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988747 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:IAEA 02790015 (5613115146).jpg|thumb|upright=1.1|Reactorium 4 aliquot menses post calamitatem. Reactorium 3 post [[turris|turrim]] ventilationis videtur.]] [[Fasciculus:The Soviet Union 1991 CPA 6285 stamp (Fifth Anniversary of Chernobyl Nuclear Power Station Disaster. Radioactive particles killing vegetation) 1200dpi.jpg|thumb|Sovieticum [[pittacium cursuale]], anno [[1991]] editum, calamitati Tiernobilensi dicatur.]] '''Calamitas Czernobelensis'''{{Convertimus}} vel '''Tiernobilensis'''{{FD ref}} fuit displosio in [[reactorium nucleare|reactorio nucleari]] No. 4 in [[ergasterium atomicum|Officina Electrica]] [[Officina Electrica Nuclearis Tiernobilensis|Nucleari Tiernobilensi]], ad [[Pripetius|Pripetium]] prope [[Czernobela|Tiernobilam]] [[urbs|urbem]] in [[septentrio]]nali [[Ucraina|Reipublicae Socialisticae Sovieticae Ucrainensis]] [[regio]]ne in [[Unio Sovietica|Unione Sovieticae]], quae [[dies Saturni|die Saturni]], [[26 Aprilis]] anno [[1986]], accidit.<ref>{{cite web|url=https://www.iaea.org/newscenter/focus/chernobyl|title=Chernobyl Nuclear Accident|date=14 Maii [[2014]]|website=www.iaea.org}}.</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1080/10807030802387556|title=A Comparative Analysis of Accident Risks in Fossil, Hydro, and Nuclear Energy Chains|journal=Human and Ecological Risk Assessment|volume=14|issue=5|pages=947–973|year=[[2008]]|last1=Burgherr|first1=Peter|last2=Hirschberg|first2=Stefan|s2cid=110522982}}.</ref> Maxima existimatur [[orbis terrarum]] calamitas nuclearis per ambas impensas et [[vulnus|vulnera]] [[homo|humana]],<ref name="BBCWorse">{{Cite news |last=Black |first=Richard |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13048916 |title=Fukushima: As Bad as Chernobyl? |date=12 Aprilis [[2011]] |website=BBC News |access-date=20 Augusti 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816212750/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13048916 |archive-date=16 Augusti 2011 |url-status=live }}.</ref> atque est unus e duobus [[energia nuclearis|energiae nuclearis]] casibus qui gradu septimo—maxima gravitate—in [[Gradus Eventuum Nuclearium Internationalis|Gradu Eventuum Nuclearium Internationali]] numeratur, quorum alius est [[Clades Nuclearis Fukushima Daiichi]] anni [[2011]] in [[Iaponia]]. Primum responsum necessarium, una cum [[decontaminatio]]ne [[circumiecta|circumiectorum]], ad ultimum plus 500&thinsp;000 operarum implicavit, et omnis impensa fuit 18 fere billiones [[rubelus|rubelorum]] [[URSS|Sovieticorum]] —CFA $68 fere [[billio]]nes, anno [[2019]] ad [[inflatio]]nem adaptae.<ref name="GorbachevBoC">{{cite AV media |people=Johnson, Thomas (author/director) |date=[[2006]] |title=The battle of Chernobyl |url=https://www.andanafilms.com/catalogueFiche.php?idFiche=255&rub=Toutes%20les%20fiches%20films |publisher=Play Film / Discovery Channel}} (vide colloquium cum [[Michael Gorbachev|Michaele Gorbachev]] anno 1996).</ref> [[Regio]] adiacens [[radioactivitas|radiatione]] nucleari infecta est, et incolae, quorum tunc duodecim milia et quingenti fuerunt, ex eo loco educti sunt. {{NexInt}} * [[Leonidas Toptunov]] * [[Clades Nuclearis Fukushima Daiichi]] ==Notae== <references /> ==Bibliographia== ===Relationes publicae=== * Shoigu, S. K., et L. A. Bolshov, eds. [[2006]]. ''Twenty years of the Chernobyl accident: Results and Problems in Eliminating Its Consequences in Russia 1986–2006: Russian National Report.'' Moscuae. [https://web.archive.org/web/20120305041410/http://chernobyl.undp.org/english/docs/rus_natrep_2006_eng.pdf PDF.] * ''20 years after Chornobyl Catastrophe: Future outlook: National Report of Ukraine.'' Kiovae. ISBN 966-326-172-2, [https://web.archive.org/web/20111007042332/http://chernobyl.undp.org/english/docs/ukr_report_2006.pdf PDF.] * Shevchuk, V. E., et V. L. Gurachevsky, eds. [[2006]]. ''20 Years after the Chernobyl Catastrophe: the consequences in the Republic of Belarus and their overcoming: National report.'' Committee on the Problems of the Consequences of the Catastrophe at the Chernobyl NPP under the Belarusian Council of Ministers. Minsci. ISBN 985-01-0628-X, [https://web.archive.org/web/20120201013745/http://chernobyl.undp.org/english/docs/BelNationalReportEng.zip ZIP.] ===Generalia=== * Abbott, Pamela. [[2006]]. "Chernobyl: Living with Risk and Uncertainty." ''Health, Risk & Society'' 8 (2): 105–121. * Cohen, Bernard Leonard. [[1990]]. "The Chernobyl accident: can it happen here?" In ''The Nuclear Energy Option: An Alternative for the 90's.'' Plenum Press. ISBN 978-0-306-43567-6. * Dyatlov, Anatoly. [[2003]]. [''Tiernobila: Quomodo Facta Est?''] [[Russice]]. Moscuae: Nauchtechlitizdat. ISBN 978-5-93728-006-0. * Higginbotham, Adam. [[2019]]. ''Midnight in Chernobyl: The Untold Story of the World's Greatest Nuclear Disaster.'' Novi Eboraci: Simon & Schuster. ISBN 978-1-5011-3461-6. * Hoffmann, Wolfgang. [[2001]]. ''Fallout From the Chernobyl Nuclear Disaster and Congenital Malformations in Europe.'' Archives of Environmental Health. * Karpan, Nikolaj V. [[2006]]. [''Tiernobila: Ultio Atomi Pacati.''] [[Russice]]. Dnepropetrovsk: IKK "Balance Club". ISBN 978-966-8135-21-7. * Medvedev, Grigori. [[1989]]. ''The Truth About Chernobyl.'' VAAP. ISBN 978-2-226-04031-2. * Medvedev, Zhores A. [[1990]]. ''The Legacy of Chernobyl.'' Novi Eboraci: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-30814-3. * Plokhy, Serhii. [[2018]]. ''Chernobyl: History of a Tragedy.'' Londinii: Allen Lane. * Read, Piers Paul. [[1993]]. ''Ablaze! The Story of the Heroes and Victims of Chernobyl.'' Random House UK. ISBN 978-0-7493-1633-4. * Shcherbak, Yurii. [[1991]]. ''Chernobyl.'' Novi Eboraci: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-03097-1. * Tchertkoff, Wladimir. [[2016]]. ''The Crime of Chernobyl: The Nuclear Goulag.'' Londinii: Glagoslav Publications. ISBN 978-1-78437-931-5. == Nexus externi == {{CommuniaCat|Chernobyl disaster|calamitatem Czernobelensem}} {{Wikiquote|Chernobyl disaster|calamitatem Czernobelensem}} *[https://www.britannica.com/event/Chernobyl-disaster "Chernobyl disaster."] ''Encyclopaedia Britannica.'' * [https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/chernobyl-disaster/ "Chernobyl disaster facts and information."] ''National Geographic.'' * [https://web.archive.org/web/20120213074912/http://www.crdp.org.ua/en/ "Chernobyl Recovery and Development Programme."] Consociatio Nationum. * [https://web.archive.org/web/20110225215043/http://www.iaea.or.at/NewsCenter/Features/Chernobyl-15/cherno-faq.shtml "Frequently Asked Chernobyl Questions."] IAEA/ * [https://www.net-film.ru/en/found-page-1/?search=qChernobyl Pelliculae de calamitate Czernobelens.] Apud [https://www.net-film.ru/en/ Net-Film Newsreels and Documentary Films Archive.] * [https://web.archive.org/web/20120322030018/http://www.chelu.eu/Blog/?p=88 Photographemata ex urbe Pripyat et rerum aliarum.] * [https://web.archive.org/web/20110715154617/http://www.rapik.com/photo/thumbnails.php?album=38 Photographemata ex zona alienationis et urbe Prypyat (2010).] * [https://web.archive.org/web/20110825030455/http://englishrussia.com/index.php/2009/04/29/at-the-nuclear-power-plant/ "Photos of a RBMK-based power plant."] Apud Englishrussia.com. * [https://swap.stanford.edu/20091112210932/http%3A//www.chernobyl.info/ Porta Czernobelensis Internationalis.] UN Inter-Agency Project ICRIN. * [https://web.archive.org/web/20121215050646/http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552539 "Post-Soviet Pollution: Effects of Chernobyl."] Apud Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives. * [https://web.archive.org/web/20080828234653/http://chernobyl.undp.org/ Situs interretialis calamitatis proprius.] [[Consociatio Nationum]]. * [https://map.safecast.org/?y=51.3883&x=30.1002&z=13&l=0&m=0 Tabula geographica radioactivitatis tardae circa Czernobelam.] {{coord|51|23|23|N|30|05|57|E|region:UA_type:landmark|display=title}} [[Categoria:Mali casus nucleares]] [[Categoria:Ucraina]] [[Categoria:Unio Sovietica]] [[Categoria:1986]] {{Myrias|Historia}} 3ilbskemw53fr1s47vhz0p99ennjvry 0 299584 3988548 3978790 2026-09-16T15:03:58Z Demetrius Talpa 81729 3988548 wikitext text/x-wiki {{Coord|42.7834|-73.6767|display=title}} {{Coord|43.0237|-78.8901|display=title}} [[Fasciculus:Kirkville-olderie1.JPG|thumb|Vetus Canalis Eriensis et eius via trahendi ad [[Kirkville (Novum Eboracum)|Kirkville]], intra [[Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis]].]] '''Canalis Eriensis'''<ref>Item ''[[Rhizosolenia eriensis]]'' et ''[[Urosolenia eriensis]],'' [[species]] [[Bacillariophyceae|Bacillariophycearum]] ([http://websites.umich.edu/~phytolab/GreatLakesDiatomHomePage/glspeciesok2.html "Checklist of Great Lakes Diatoms"]) apud Universitatem Michiganensem.</ref><ref>Item [[Dioecesis Eriensis]] [[Ecclesia Catholica|Ecclesiae Catholicae]] in Civitatibus Foederatis.</ref> in [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] [[Civitatum Foederatarum civitas|civitate]] [[Civitates Foederatae|Americana]] est pars [[iter|itineris]] plerumque ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens|occidentem]] et trans civitatem intra [[Systema Canalium Civitatis Novi Eboraci]].<ref>Olim [[Canalis Lintrum Civitatis Novi Eboraci]] ([[Anglice]] ''New York State Barge Canal'') appellatus.</ref> Qui [[canalis]] effossus est ad iter [[aqua]]ticum creandum ab [[Urbs Novum Eboracum|Urbe Novo Eboraco]] et [[Oceanus Atlanticus|Oceano Atlantico]] ad [[Magni Lacus|Magnos Lacus]], primum 584 [[chiliometrum|chiliometra]] a [[Flumen Hudsonianum|Flumine Hudsoniano]] [[Albania (Novum Eboracum)|Albaniae]] ad [[Lacus Erieus|Lacum Erieum]] [[Buffalo]] in [[urbs|urbibus]] Neoeboracensibus extendens. Cum anno [[1825]] perfectus esset, secundus a maximo canalis in [[orbis terrarum|orbe terrarum]] erat (post [[Canalis Grandis (Sina))|Canalem Grandem]] in [[Sinae|Sinis]]) et [[evolutio]]nem [[oeconomia]]mque urbium Neoeboracensium magnopere amplificavit, inter quas urbes erant Albania, [[Syracusae (Novum Eboracum)|Syracusae]], [[Roffa (Novum Eboracum)|Roffa]], [[Buffalo]], et Urbs Novum Eboracum, atque adeo omnes [[Civitates Foederatae]].<ref name=Roberts>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/06/26/nyregion/history-of-the-erie-canal.html|title=200 Years Ago, Erie Canal Got Its Start as Just a 'Ditch' |first=Sam|last=Roberts|date=26 Iunii [[2017]] |work=[[The New York Times]]|access-date=25 Iulii 2017}}.</ref> Quod prospere evenit propter novam facilitatem [[vectura]]e [[sal]]is aliorumque [[mercimonium|mercimoniorum]], ac propter [[negotium|negotia]] [[merx|mercium]] fabricandarum et vendendarum quae circa eas [[urbs|urbes]] exorta sunt.<ref>{{Cite web|title=Salt in Syracuse that dug the canal · Economic effects of Erie Canal on Western New York (1825-1850) · Young American Republic |url=http://projects.leadr.msu.edu/youngamerica/exhibits/show/econeriecanal/salt-in-syracuse-that-dug-the-|access-date=2020-11-10|website=projects.leadr.msu.edu}}.</ref><ref>{{Cite web|title=Brine, Boats & Bureaucrats: Salt and the Erie Canal|url=https://www.cnyhistory.org/programs/brine-boats-bureaucrats-salt-erie-canal/|access-date=2020-11-10|website=Onondaga Historical Association|language=en}}.</ref> [[Fasciculus:Old Erie Canal State Park.jpg|thumb|upright=1|left|Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis DeWitt in [[vicus|vico]] Neoeboracensi situm.]] Canalis effossurus annis [[1780]] primum propositus est, iterum anno [[1807]]. Insequente enim anno, [[iter|itineris]] [[mensura]] mandata, empta, [[lex|legitime]] facta est. Propositi fautores adversarios gradatim conterebant, ut constructio anno [[1817]] inciperet, atque omnis canalis die [[26 Octobris]] [[1825]] apertus est. Canali hodie sunt triginta quattuor [[piscina (canalis)|piscinae]] numeratae, quarum [[Piscina Saxi Nigri]]<!--Black Rock Lock--> est prima et [[Piscina Foederalis Troiensis]]<!--Troy Federal Lock--> secundo flumine est ultima; ambae sunt possessiones [[gubernatio Civitatum Foederatarum|gubernationis foederalis]].<ref>[http://www.eriecanal.org/locks.html "Locks on the Erie Canal,"] The Erie Canal.</ref> Canalis differentia [[altitudo|altitudine]] est 172 fere [[metrum|metra]].<ref name="Finch">{{Cite journal|title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |first=Roy G. |last=Finch |year=[[1925]] |access-date=25 Octobris 2021 |publisher=New York State Engineer and Surveyor (iterum a New York State Canal Corporation anno 1998 divulgatum) |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf}}.</ref> Mercimonia inhabilia [[pondus|pondo]] solum minus quam 113 fere [[chiliogramma]]tum ab [[animal]]ibus onerariis illo tempore portari poterant,<ref name="WorksOfMan">Ronald W. Clark (1985), ''Works of Man,'' ISBN 0-670-80483-5985 (Novi Eboraci: Viking Penguin), 87: "There was little experience moving bulk loads by carts, while a packhorse would carry only an eighth of a ton [({{convert|1250|LT}}]. On a soft road, a horse might be able to draw {{fraction|5|8}}ths of a ton [({{convert|0.6250|LT}}) or 5×]. But if the load were carried by a barge on a waterway, then up to 30 tons [({{convert|30|LT}} or {{convert|60000|lb}}) or 240×] could be drawn by the same horse."</ref> et praeterea [[ferriviaria]]e aberant, cum [[aqua]] optima [[ratio]] bonorum inhabilium mittendorum esset. Canalis adversarii et [[civilitas|politici]] [[DeWitt Clinton]] [[gubernator]]is competitores canalem irridiculo habebant, nominibus "Stultitia Clintoniana"<ref name=ECAsystem>[http://www.eriecanal.org/system.html The New York State Canal System], The Erie Canal Association.{{Self-published inline|date=March 2021}}</ref> et "Magna Fossa Clintoniana."<ref name=TDIHhistChan>[http://www.history.com/this-day-in-history/erie-canal-opens "Erie Canal Opens,"] ''This Day in History: October 26'' (American HistoryChannel.com).</ref><ref>Frank E. Sadowski Jr., [http://www.eriecanal.org/ "Clinton's Big Ditch"], The Erie Canal Association.</ref><ref>[[Anglice]] ''Clinton's Folly'' et ''Clinton's Big Ditch'' proprie appellatae.</ref> Canalis fuit primum [[vectura]]e systema inter [[Ora Orientalis Civitatum Foederatarum|Oram Orientalem]] et interiores Civitatum Foederatarum [[regio]]nes quod ''[[portage]]'' (vectura terrestri inter loca) non eguit. [[Fasciculus:1832 Erie Canal.jpg|thumb|upright=3|center|Obliqua primitivi canalis descriptio.|alt=Elevation drawing of the canal's length]] {{NexInt|}} [[Fasciculus:New_York_Relief_1.jpg|thumb|alt=Relief map of New York State.|[[Valles Mohawk]], quae, ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens]] patens, [[iter]] [[natura]]le<ref>In [[topographia]], rite [[hiatus aquaticus (topographia)|hiatum aquaticum]] appellatum.</ref> inter [[Montes Catscillenses]] ad [[meridies|meridiem]] versus et [[Montes Adirondacenses]] ad [[septentrio]]nes versus efficit.]] [[Fasciculus:Erie-canal 1840 map.jpg|thumb|upright=1|[[Tabula geographica|Tabula]] canalis circa annum [[1840]].]] [[Fasciculus:NYmohawk-ErieCanalRexford.JPG|thumb|[[Aquaeductus]] in [[Flumen Mohawk|Flumine Mohawk]] ad [[Rexfordia (Novum Eboracum)|Rexfordiam]], unus e triginta duobus aquaeductibus qui in Canale Eriense [[navigatio|navigari]] possunt.|alt=Black-and-white photo of aqueduct over curve in canal]] [[Fasciculus:Lockport bartlett color crop.jpg|thumb|Opera ad [[Lockport (urbs)|Lockport]] anno [[1839]].]] * [[Canalis Ohiensis et Eriensisl]], qui Lacum Erieum cum [[Flumen Ohiense|Flumine Ohiensi]] coniungit * [[Canalius Wellandianus]], anno [[1829]] apertus, [[Flumen Niagarense]] inter Lacum Erieum et [[Lacus Ontario|Lacum Ontarionem]] ambit. * [[Simeon De Witt]], agrimensor et unus e curatoribus canalis * [[Robertus Fulton (ingeniarius)|Robertus Fulton]], [[ingeniarius]] et unus ex curatoribus canalis * "[[Low Bridge (carmen)|Low Bridge]]," [[carmen]] a [[Thomas S. Allen|Thoma S. Allen]] compositum, etiam "The Erie Canal Song" appellatum * [[Gouverneur Morris]], [[politicus]] et unus e curatoribus canalis * [[Beniaminus Wright]], primus canalis [[ingeniarius]] ==Notae== <references/> ==Bibliographia== * {{cite book |last=Bangs |first=Jeremy D. |year=[[2015]] |title=The Travels of Elkanah Watson |location=Ieffersoniae Carolinae Septentrionalis |publisher=McFarland & Company |isbn=9781476662459 |oclc=908375479}}. * {{cite book |last1=Bernstein |first1=Peter L. |date=[[2005]] |title=Wedding of the Waters: The Erie Canal and the Making of a Great Nation |url=https://archive.org/details/weddingofwaters00pete |url-access=registration |edition=prima|publisher=Norton |location=Novi Eboraci |isbn=978-0-393-05233-6}}. * Botzman, Harvey. [[2000]]. ''Erie Canal bicyclist and hiker tour guide.'' Ed. secunda. Roffae Novi Eboraci: Cyclotour Guide Books, ISBN1889602205, ISBN 1889602213. * {{cite book |last1=Erie Canal Museum |last2=Morganstein |first2=Martin |last3=Cregg |first3=Joan H. |date=[[2001]] |title=Erie Canal |url=https://books.google.com/books?id=UY_IswcYwvoC |location=Carolopoli Carolinae Meridianae | publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0738508696}}. * {{cite book |last=Finch |first=Roy G. |year=[[1925]] |title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf |publisher=New York State Canal Corporation |oclc=1038442328 |access-date=9 Martii 2013}}. * {{cite book |editor1-last=Hecht|editor1-first=Roger W. |date=[[2003]] |title=The Erie Canal Reader, 1790–1950 |url=https://books.google.com/books?id=sTP39SRHlc4C |edition=1st |location=Syracusis Novi Eboraci |publisher=Syracuse University Press |isbn=9780815607595 }}. * {{cite book |last1=Keene |first1=Michael |date=[[2016]] |title=The Psychic Highway: How the Erie Canal Changed America |location=Fredericksburgi Virginiae |publisher=Willow Manor Publishing |isbn=9781939688323}}. * {{cite book |last1=Kelly |first1=Jack |date=[[2016]] |title=Heaven's Ditch: God, Gold, and Murder on the Erie Canal |url=https://archive.org/details/heavensditchgodg0000kell |location=Novi Eboraci |publisher=St. Martin's Press |isbn=9781137280091}}. * {{cite book |last=Koeppel |first=Gerard |year=[[2009]] |title=Bond of Union: Building the Erie Canal and the American Empire |url=https://archive.org/details/bondofunionbuild0000koep |location=Cantabrigiae Massachusettae |publisher=Da Capo Press |isbn=978-0-306-81827-1}}. * {{cite book |last=McGreevy |first=Patrick |year=[[2009]] |title=Stairway to Empire: Lockport, the Erie Canal, and the Shaping of America |location=Albaniae Novi Eboraci |publisher=SUNY Press |isbn=978-1-4384-2527-6}} [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=25693 Recognitio interretialis.] * {{cite book |last1=Panagopoulos |first1=Janie Lynn |date=[[1995]] |title=Erie Trail West: A Dream-Quest Adventure |url=https://archive.org/details/erietrailwestdre0000pana |location=Spring Lake Michiganiae |publisher=River Road Publications |isbn=978-0-938682-35-6}}. * {{cite book |last=Papp |first=John P. |year=[[1977]] |title=Erie Canal Days: A Pictorial Essay: Albany to Buffalo |location=Schenectady Novi Eboraci |publisher=John Papp Historical Publications |oclc=3863574}}. * Pennington, Steven. [[2020]]. ''Benjamin Wright: father of American civil engineering.'' Restoniae Virginiae: American Society of Civil Engineering. SBN 978078441566. * {{cite book |last1=Reisem|first1=Richard O. |date=[[2000]] |title=Erie Canal Legacy: Architectural Treasures of the Empire State |url=https://books.google.com/books?id=0Vk66OEoLzsC |location=Rochester, N.Y. |publisher=Landmark Society of Western New York |isbn=978-0964170667}}. * {{cite book |last=Shaw |first=Ronald E. |year=[[1990]] |orig-year=[[1966]] |title=Erie Water West: A History of the Erie Canal, 1792–1854 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb00577.0001.001 |edition=Reprint |location=Lexintoniae Kentukiae |publisher=University Press of Kentucky |isbn=9780813143477 |oclc=929658651}}. * {{cite book |last=Sheriff |first=Carol |year=[[1996]] |title=The Artificial River: The Erie Canal and the Paradox of Progress, 1817–1862 |location=Novi Eboraci |publisher=Hill and Wang |isbn=978-0-8090-2753-8 |url=https://archive.org/details/artificialrivere00sher}}. * {{cite book |last1=Stack |first1=Debbie Daino |last2=Cuomo |first2=Captain Ronald S. Marquisee |others=Foreword by Andrew Cuomo |date=[[2001]] |title=The Erie Canal: Cruising America's Waterways |url=https://archive.org/details/eriecanalcruisin0000stac |series=Cruising America's Waterways Series |location=Manlii Novi Eboraci |publisher=Media Artists Inc |isbn=978-0970888600}}. * {{cite book |last1=Williams |first1=Deborah |date=[[2009]]|title=Erie Canal: Exploring New York's Great Canals: A Complete Guide |url=https://books.google.com/books?id=HxaW7ZAXOP4C |publisher=Countryman Press |location=Woodstock Montis Viridis |edition=prima |isbn=978-1-58157-080-9}}. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Erie Canal|Canalem Eriensem}} {{Fontes geographici}} * [https://www.youtube.com/watch?v=BfXf_xoXs1I De Canali Erienso in ''Transition Times.''] * [https://web.archive.org/web/20130511055150/http://www.nycanals.com/Erie_Canal "Information and Boater's Guide to the Erie Canal."] * [http://www.ptny.org/canalway/ "Canalway Trail Information."] * [http://www.eriecanal.org/ De historia Canalis Eriensi, cum photogrammatibus.] * [https://www.youtube.com/watch?v=Qg_XCKuwKGc/ Pellicula de piscina 22E anno 2016.] * [https://web.archive.org/web/20070301035647/http://www.nyscanals.gov/ Situs New York State Canal Corporation proprius.] * [https://web.archive.org/web/20080725090537/http://library.gc.cuny.edu/dac/erie_canal/ "The Opening of the Erie Canal – An Online Exhibition" ad CUNY.] * ''[https://nyheritage.org/exhibits/two-hundred-years-erie-canal ''Two Hundred Years on the Erie Canal.''] [[Exhibitio]] societatis New York Heritage. * [https://web.archive.org/web/20191102014830/http://www.canalsnys.org/ Situs The Canal Society of New York State proprius.] * [https://web.archive.org/web/20191024034332/http://xroads.virginia.edu/~ma02/volpe/canal/ "Digging Clinton's Ditch: The Impact of the Erie Canal on America 1807–1860."] Multimedia. * Palmer, Richard F. [[1994]]. [http://crookedlakereview.com/articles/67_100/75june1994/75palmer.html "A Glimpse at Clinton's Ditch, 1819–1820."] * [https://web.archive.org/web/20081207162419/http://www.archives.nysed.gov/a/research/res_topics_trans_recrds.shtml "Guide to Canal Records in the New York State Archives."] * [http://www.eriecanalmappingproject.com/ "The Erie Canal Mapping Project."] * [http://cdm16694.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/srr_ecm ''Working on the Erie Canal.''] Societas New York Heritage. * [http://www.nysl.nysed.gov/msscfa/pri5554.htm "Photographs of the Erie Canal Relating to Fort Hunter, N.Y. Ca. 1910" (perscriptio adiutoria).] New York State Library. * [https://web.archive.org/web/20210414043437/http://www.diggingtheeriecanal.com/Erie_Canal/The_Old_Ditch.html Photographemata Gulielmi Jaeger de reliquiis canalis.] * American Society of Civil Engineers. [https://web.archive.org/web/20210513071636/https://www.asce.org/project/erie-canal/ "The Erie Canal was the world's longest canal and one of America's great engineering feats."] * {{HABS |survey=NY-231 |id=ny0232 |title=Erie Canal Viaduct, Moyer Creek Crossing}} * {{HABS |survey=NY-6040 |id=ny0575 |title=Erie Canal Locks |link=no}} * {{HAER |survey=NY-6 |id=ny0309 |title=Erie Canal (Enlarged), Schoharie Creek Aqueduct}} * {{HAER |survey=NY-11 |id=ny0027 |title=Erie Canal (Enlarged), Lock Number 18 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-12 |id=ny1114 |title=Erie Canal (Enlarged), Upper Mohawk River Aqueduct |link=no}} * {{HAER |survey=NY-16 |id=ny0310 |title=Erie Canal, Yankee Hill Lock Number 28 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-17 |id=ny0311 |title=Erie Canal (Enlarged), Empire Lock Number 29 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-152 |id=ny1365 |title=Erie Canal (Enlarged), Oothout Culvert & Waste Weir |link=no}} * {{HAER |survey=NY-157 |id=ny1405 |title=Eagle's Nest Creek Culvert |link=no}} * {{HAER |survey=NY-337 |id=ny2030 |title=Erie Canal (Original), Locks 37 & 38 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-545 |id=ny2388 |title=Erie Canal (Original), Lock Number 20 |link=no}} * {{OSM relation|1823647}} * [https://www.newspapers.com/topics/westward-expansion/building-of-the-erie-canal/ Commentarii in diariis editii de caneli exfossendi apud Newspapers.com.] [[Categoria:Canalis Eriensis| ]] [[Categoria:Constituta 1821]] [[Categoria:Geographia Novi Eboraci]] {{Myrias|Geographia}} gil7uqtweo6fyvg7nfq8uvto35wu961 3988549 3988548 2026-09-16T15:04:13Z Demetrius Talpa 81729 3988549 wikitext text/x-wiki {{Coord|42.7834|-73.6767|display=title}} [[Fasciculus:Kirkville-olderie1.JPG|thumb|Vetus Canalis Eriensis et eius via trahendi ad [[Kirkville (Novum Eboracum)|Kirkville]], intra [[Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis]].]] '''Canalis Eriensis'''<ref>Item ''[[Rhizosolenia eriensis]]'' et ''[[Urosolenia eriensis]],'' [[species]] [[Bacillariophyceae|Bacillariophycearum]] ([http://websites.umich.edu/~phytolab/GreatLakesDiatomHomePage/glspeciesok2.html "Checklist of Great Lakes Diatoms"]) apud Universitatem Michiganensem.</ref><ref>Item [[Dioecesis Eriensis]] [[Ecclesia Catholica|Ecclesiae Catholicae]] in Civitatibus Foederatis.</ref> in [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] [[Civitatum Foederatarum civitas|civitate]] [[Civitates Foederatae|Americana]] est pars [[iter|itineris]] plerumque ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens|occidentem]] et trans civitatem intra [[Systema Canalium Civitatis Novi Eboraci]].<ref>Olim [[Canalis Lintrum Civitatis Novi Eboraci]] ([[Anglice]] ''New York State Barge Canal'') appellatus.</ref> Qui [[canalis]] effossus est ad iter [[aqua]]ticum creandum ab [[Urbs Novum Eboracum|Urbe Novo Eboraco]] et [[Oceanus Atlanticus|Oceano Atlantico]] ad [[Magni Lacus|Magnos Lacus]], primum 584 [[chiliometrum|chiliometra]] a [[Flumen Hudsonianum|Flumine Hudsoniano]] [[Albania (Novum Eboracum)|Albaniae]] ad [[Lacus Erieus|Lacum Erieum]] [[Buffalo]] in [[urbs|urbibus]] Neoeboracensibus extendens. Cum anno [[1825]] perfectus esset, secundus a maximo canalis in [[orbis terrarum|orbe terrarum]] erat (post [[Canalis Grandis (Sina))|Canalem Grandem]] in [[Sinae|Sinis]]) et [[evolutio]]nem [[oeconomia]]mque urbium Neoeboracensium magnopere amplificavit, inter quas urbes erant Albania, [[Syracusae (Novum Eboracum)|Syracusae]], [[Roffa (Novum Eboracum)|Roffa]], [[Buffalo]], et Urbs Novum Eboracum, atque adeo omnes [[Civitates Foederatae]].<ref name=Roberts>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/06/26/nyregion/history-of-the-erie-canal.html|title=200 Years Ago, Erie Canal Got Its Start as Just a 'Ditch' |first=Sam|last=Roberts|date=26 Iunii [[2017]] |work=[[The New York Times]]|access-date=25 Iulii 2017}}.</ref> Quod prospere evenit propter novam facilitatem [[vectura]]e [[sal]]is aliorumque [[mercimonium|mercimoniorum]], ac propter [[negotium|negotia]] [[merx|mercium]] fabricandarum et vendendarum quae circa eas [[urbs|urbes]] exorta sunt.<ref>{{Cite web|title=Salt in Syracuse that dug the canal · Economic effects of Erie Canal on Western New York (1825-1850) · Young American Republic |url=http://projects.leadr.msu.edu/youngamerica/exhibits/show/econeriecanal/salt-in-syracuse-that-dug-the-|access-date=2020-11-10|website=projects.leadr.msu.edu}}.</ref><ref>{{Cite web|title=Brine, Boats & Bureaucrats: Salt and the Erie Canal|url=https://www.cnyhistory.org/programs/brine-boats-bureaucrats-salt-erie-canal/|access-date=2020-11-10|website=Onondaga Historical Association|language=en}}.</ref> [[Fasciculus:Old Erie Canal State Park.jpg|thumb|upright=1|left|Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis DeWitt in [[vicus|vico]] Neoeboracensi situm.]] Canalis effossurus annis [[1780]] primum propositus est, iterum anno [[1807]]. Insequente enim anno, [[iter|itineris]] [[mensura]] mandata, empta, [[lex|legitime]] facta est. Propositi fautores adversarios gradatim conterebant, ut constructio anno [[1817]] inciperet, atque omnis canalis die [[26 Octobris]] [[1825]] apertus est. Canali hodie sunt triginta quattuor [[piscina (canalis)|piscinae]] numeratae, quarum [[Piscina Saxi Nigri]]<!--Black Rock Lock--> est prima et [[Piscina Foederalis Troiensis]]<!--Troy Federal Lock--> secundo flumine est ultima; ambae sunt possessiones [[gubernatio Civitatum Foederatarum|gubernationis foederalis]].<ref>[http://www.eriecanal.org/locks.html "Locks on the Erie Canal,"] The Erie Canal.</ref> Canalis differentia [[altitudo|altitudine]] est 172 fere [[metrum|metra]].<ref name="Finch">{{Cite journal|title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |first=Roy G. |last=Finch |year=[[1925]] |access-date=25 Octobris 2021 |publisher=New York State Engineer and Surveyor (iterum a New York State Canal Corporation anno 1998 divulgatum) |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf}}.</ref> Mercimonia inhabilia [[pondus|pondo]] solum minus quam 113 fere [[chiliogramma]]tum ab [[animal]]ibus onerariis illo tempore portari poterant,<ref name="WorksOfMan">Ronald W. Clark (1985), ''Works of Man,'' ISBN 0-670-80483-5985 (Novi Eboraci: Viking Penguin), 87: "There was little experience moving bulk loads by carts, while a packhorse would carry only an eighth of a ton [({{convert|1250|LT}}]. On a soft road, a horse might be able to draw {{fraction|5|8}}ths of a ton [({{convert|0.6250|LT}}) or 5×]. But if the load were carried by a barge on a waterway, then up to 30 tons [({{convert|30|LT}} or {{convert|60000|lb}}) or 240×] could be drawn by the same horse."</ref> et praeterea [[ferriviaria]]e aberant, cum [[aqua]] optima [[ratio]] bonorum inhabilium mittendorum esset. Canalis adversarii et [[civilitas|politici]] [[DeWitt Clinton]] [[gubernator]]is competitores canalem irridiculo habebant, nominibus "Stultitia Clintoniana"<ref name=ECAsystem>[http://www.eriecanal.org/system.html The New York State Canal System], The Erie Canal Association.{{Self-published inline|date=March 2021}}</ref> et "Magna Fossa Clintoniana."<ref name=TDIHhistChan>[http://www.history.com/this-day-in-history/erie-canal-opens "Erie Canal Opens,"] ''This Day in History: October 26'' (American HistoryChannel.com).</ref><ref>Frank E. Sadowski Jr., [http://www.eriecanal.org/ "Clinton's Big Ditch"], The Erie Canal Association.</ref><ref>[[Anglice]] ''Clinton's Folly'' et ''Clinton's Big Ditch'' proprie appellatae.</ref> Canalis fuit primum [[vectura]]e systema inter [[Ora Orientalis Civitatum Foederatarum|Oram Orientalem]] et interiores Civitatum Foederatarum [[regio]]nes quod ''[[portage]]'' (vectura terrestri inter loca) non eguit. [[Fasciculus:1832 Erie Canal.jpg|thumb|upright=3|center|Obliqua primitivi canalis descriptio.|alt=Elevation drawing of the canal's length]] {{NexInt|}} [[Fasciculus:New_York_Relief_1.jpg|thumb|alt=Relief map of New York State.|[[Valles Mohawk]], quae, ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens]] patens, [[iter]] [[natura]]le<ref>In [[topographia]], rite [[hiatus aquaticus (topographia)|hiatum aquaticum]] appellatum.</ref> inter [[Montes Catscillenses]] ad [[meridies|meridiem]] versus et [[Montes Adirondacenses]] ad [[septentrio]]nes versus efficit.]] [[Fasciculus:Erie-canal 1840 map.jpg|thumb|upright=1|[[Tabula geographica|Tabula]] canalis circa annum [[1840]].]] [[Fasciculus:NYmohawk-ErieCanalRexford.JPG|thumb|[[Aquaeductus]] in [[Flumen Mohawk|Flumine Mohawk]] ad [[Rexfordia (Novum Eboracum)|Rexfordiam]], unus e triginta duobus aquaeductibus qui in Canale Eriense [[navigatio|navigari]] possunt.|alt=Black-and-white photo of aqueduct over curve in canal]] [[Fasciculus:Lockport bartlett color crop.jpg|thumb|Opera ad [[Lockport (urbs)|Lockport]] anno [[1839]].]] * [[Canalis Ohiensis et Eriensisl]], qui Lacum Erieum cum [[Flumen Ohiense|Flumine Ohiensi]] coniungit * [[Canalius Wellandianus]], anno [[1829]] apertus, [[Flumen Niagarense]] inter Lacum Erieum et [[Lacus Ontario|Lacum Ontarionem]] ambit. * [[Simeon De Witt]], agrimensor et unus e curatoribus canalis * [[Robertus Fulton (ingeniarius)|Robertus Fulton]], [[ingeniarius]] et unus ex curatoribus canalis * "[[Low Bridge (carmen)|Low Bridge]]," [[carmen]] a [[Thomas S. Allen|Thoma S. Allen]] compositum, etiam "The Erie Canal Song" appellatum * [[Gouverneur Morris]], [[politicus]] et unus e curatoribus canalis * [[Beniaminus Wright]], primus canalis [[ingeniarius]] ==Notae== <references/> ==Bibliographia== * {{cite book |last=Bangs |first=Jeremy D. |year=[[2015]] |title=The Travels of Elkanah Watson |location=Ieffersoniae Carolinae Septentrionalis |publisher=McFarland & Company |isbn=9781476662459 |oclc=908375479}}. * {{cite book |last1=Bernstein |first1=Peter L. |date=[[2005]] |title=Wedding of the Waters: The Erie Canal and the Making of a Great Nation |url=https://archive.org/details/weddingofwaters00pete |url-access=registration |edition=prima|publisher=Norton |location=Novi Eboraci |isbn=978-0-393-05233-6}}. * Botzman, Harvey. [[2000]]. ''Erie Canal bicyclist and hiker tour guide.'' Ed. secunda. Roffae Novi Eboraci: Cyclotour Guide Books, ISBN1889602205, ISBN 1889602213. * {{cite book |last1=Erie Canal Museum |last2=Morganstein |first2=Martin |last3=Cregg |first3=Joan H. |date=[[2001]] |title=Erie Canal |url=https://books.google.com/books?id=UY_IswcYwvoC |location=Carolopoli Carolinae Meridianae | publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0738508696}}. * {{cite book |last=Finch |first=Roy G. |year=[[1925]] |title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf |publisher=New York State Canal Corporation |oclc=1038442328 |access-date=9 Martii 2013}}. * {{cite book |editor1-last=Hecht|editor1-first=Roger W. |date=[[2003]] |title=The Erie Canal Reader, 1790–1950 |url=https://books.google.com/books?id=sTP39SRHlc4C |edition=1st |location=Syracusis Novi Eboraci |publisher=Syracuse University Press |isbn=9780815607595 }}. * {{cite book |last1=Keene |first1=Michael |date=[[2016]] |title=The Psychic Highway: How the Erie Canal Changed America |location=Fredericksburgi Virginiae |publisher=Willow Manor Publishing |isbn=9781939688323}}. * {{cite book |last1=Kelly |first1=Jack |date=[[2016]] |title=Heaven's Ditch: God, Gold, and Murder on the Erie Canal |url=https://archive.org/details/heavensditchgodg0000kell |location=Novi Eboraci |publisher=St. Martin's Press |isbn=9781137280091}}. * {{cite book |last=Koeppel |first=Gerard |year=[[2009]] |title=Bond of Union: Building the Erie Canal and the American Empire |url=https://archive.org/details/bondofunionbuild0000koep |location=Cantabrigiae Massachusettae |publisher=Da Capo Press |isbn=978-0-306-81827-1}}. * {{cite book |last=McGreevy |first=Patrick |year=[[2009]] |title=Stairway to Empire: Lockport, the Erie Canal, and the Shaping of America |location=Albaniae Novi Eboraci |publisher=SUNY Press |isbn=978-1-4384-2527-6}} [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=25693 Recognitio interretialis.] * {{cite book |last1=Panagopoulos |first1=Janie Lynn |date=[[1995]] |title=Erie Trail West: A Dream-Quest Adventure |url=https://archive.org/details/erietrailwestdre0000pana |location=Spring Lake Michiganiae |publisher=River Road Publications |isbn=978-0-938682-35-6}}. * {{cite book |last=Papp |first=John P. |year=[[1977]] |title=Erie Canal Days: A Pictorial Essay: Albany to Buffalo |location=Schenectady Novi Eboraci |publisher=John Papp Historical Publications |oclc=3863574}}. * Pennington, Steven. [[2020]]. ''Benjamin Wright: father of American civil engineering.'' Restoniae Virginiae: American Society of Civil Engineering. SBN 978078441566. * {{cite book |last1=Reisem|first1=Richard O. |date=[[2000]] |title=Erie Canal Legacy: Architectural Treasures of the Empire State |url=https://books.google.com/books?id=0Vk66OEoLzsC |location=Rochester, N.Y. |publisher=Landmark Society of Western New York |isbn=978-0964170667}}. * {{cite book |last=Shaw |first=Ronald E. |year=[[1990]] |orig-year=[[1966]] |title=Erie Water West: A History of the Erie Canal, 1792–1854 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb00577.0001.001 |edition=Reprint |location=Lexintoniae Kentukiae |publisher=University Press of Kentucky |isbn=9780813143477 |oclc=929658651}}. * {{cite book |last=Sheriff |first=Carol |year=[[1996]] |title=The Artificial River: The Erie Canal and the Paradox of Progress, 1817–1862 |location=Novi Eboraci |publisher=Hill and Wang |isbn=978-0-8090-2753-8 |url=https://archive.org/details/artificialrivere00sher}}. * {{cite book |last1=Stack |first1=Debbie Daino |last2=Cuomo |first2=Captain Ronald S. Marquisee |others=Foreword by Andrew Cuomo |date=[[2001]] |title=The Erie Canal: Cruising America's Waterways |url=https://archive.org/details/eriecanalcruisin0000stac |series=Cruising America's Waterways Series |location=Manlii Novi Eboraci |publisher=Media Artists Inc |isbn=978-0970888600}}. * {{cite book |last1=Williams |first1=Deborah |date=[[2009]]|title=Erie Canal: Exploring New York's Great Canals: A Complete Guide |url=https://books.google.com/books?id=HxaW7ZAXOP4C |publisher=Countryman Press |location=Woodstock Montis Viridis |edition=prima |isbn=978-1-58157-080-9}}. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Erie Canal|Canalem Eriensem}} {{Fontes geographici}} * [https://www.youtube.com/watch?v=BfXf_xoXs1I De Canali Erienso in ''Transition Times.''] * [https://web.archive.org/web/20130511055150/http://www.nycanals.com/Erie_Canal "Information and Boater's Guide to the Erie Canal."] * [http://www.ptny.org/canalway/ "Canalway Trail Information."] * [http://www.eriecanal.org/ De historia Canalis Eriensi, cum photogrammatibus.] * [https://www.youtube.com/watch?v=Qg_XCKuwKGc/ Pellicula de piscina 22E anno 2016.] * [https://web.archive.org/web/20070301035647/http://www.nyscanals.gov/ Situs New York State Canal Corporation proprius.] * [https://web.archive.org/web/20080725090537/http://library.gc.cuny.edu/dac/erie_canal/ "The Opening of the Erie Canal – An Online Exhibition" ad CUNY.] * ''[https://nyheritage.org/exhibits/two-hundred-years-erie-canal ''Two Hundred Years on the Erie Canal.''] [[Exhibitio]] societatis New York Heritage. * [https://web.archive.org/web/20191102014830/http://www.canalsnys.org/ Situs The Canal Society of New York State proprius.] * [https://web.archive.org/web/20191024034332/http://xroads.virginia.edu/~ma02/volpe/canal/ "Digging Clinton's Ditch: The Impact of the Erie Canal on America 1807–1860."] Multimedia. * Palmer, Richard F. [[1994]]. [http://crookedlakereview.com/articles/67_100/75june1994/75palmer.html "A Glimpse at Clinton's Ditch, 1819–1820."] * [https://web.archive.org/web/20081207162419/http://www.archives.nysed.gov/a/research/res_topics_trans_recrds.shtml "Guide to Canal Records in the New York State Archives."] * [http://www.eriecanalmappingproject.com/ "The Erie Canal Mapping Project."] * [http://cdm16694.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/srr_ecm ''Working on the Erie Canal.''] Societas New York Heritage. * [http://www.nysl.nysed.gov/msscfa/pri5554.htm "Photographs of the Erie Canal Relating to Fort Hunter, N.Y. Ca. 1910" (perscriptio adiutoria).] New York State Library. * [https://web.archive.org/web/20210414043437/http://www.diggingtheeriecanal.com/Erie_Canal/The_Old_Ditch.html Photographemata Gulielmi Jaeger de reliquiis canalis.] * American Society of Civil Engineers. [https://web.archive.org/web/20210513071636/https://www.asce.org/project/erie-canal/ "The Erie Canal was the world's longest canal and one of America's great engineering feats."] * {{HABS |survey=NY-231 |id=ny0232 |title=Erie Canal Viaduct, Moyer Creek Crossing}} * {{HABS |survey=NY-6040 |id=ny0575 |title=Erie Canal Locks |link=no}} * {{HAER |survey=NY-6 |id=ny0309 |title=Erie Canal (Enlarged), Schoharie Creek Aqueduct}} * {{HAER |survey=NY-11 |id=ny0027 |title=Erie Canal (Enlarged), Lock Number 18 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-12 |id=ny1114 |title=Erie Canal (Enlarged), Upper Mohawk River Aqueduct |link=no}} * {{HAER |survey=NY-16 |id=ny0310 |title=Erie Canal, Yankee Hill Lock Number 28 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-17 |id=ny0311 |title=Erie Canal (Enlarged), Empire Lock Number 29 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-152 |id=ny1365 |title=Erie Canal (Enlarged), Oothout Culvert & Waste Weir |link=no}} * {{HAER |survey=NY-157 |id=ny1405 |title=Eagle's Nest Creek Culvert |link=no}} * {{HAER |survey=NY-337 |id=ny2030 |title=Erie Canal (Original), Locks 37 & 38 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-545 |id=ny2388 |title=Erie Canal (Original), Lock Number 20 |link=no}} * {{OSM relation|1823647}} * [https://www.newspapers.com/topics/westward-expansion/building-of-the-erie-canal/ Commentarii in diariis editii de caneli exfossendi apud Newspapers.com.] [[Categoria:Canalis Eriensis| ]] [[Categoria:Constituta 1821]] [[Categoria:Geographia Novi Eboraci]] {{Myrias|Geographia}} jnyawxt8kg3wkvd4ydv18d358lr67e8 3988553 3988549 2026-09-16T15:40:19Z Demetrius Talpa 81729 3988553 wikitext text/x-wiki {{Coord|42.7834|-73.6767|display=title}} [[Fasciculus:Kirkville-olderie1.JPG|thumb|Vetus Canalis Eriensis et eius via trahendi ad [[Kirkville (Novum Eboracum)|Kirkville]], intra [[Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis]].]] '''Canalis Eriensis'''<ref>Item ''[[Rhizosolenia eriensis]]'' et ''[[Urosolenia eriensis]],'' [[species]] [[Bacillariophyceae|Bacillariophycearum]] ([http://websites.umich.edu/~phytolab/GreatLakesDiatomHomePage/glspeciesok2.html "Checklist of Great Lakes Diatoms"]) apud Universitatem Michiganensem.</ref><ref>Item [[Dioecesis Eriensis]] [[Ecclesia Catholica|Ecclesiae Catholicae]] in Civitatibus Foederatis.</ref> in [[Novum Eboracum|Novo Eboraco]] [[Civitatum Foederatarum civitas|civitate]] [[Civitates Foederatae|Americana]] est pars [[iter|itineris]] plerumque ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens|occidentem]] et trans civitatem intra [[Systema Canalium Civitatis Novi Eboraci]].<ref>Olim [[Canalis Lintrum Civitatis Novi Eboraci]] ([[Anglice]] ''New York State Barge Canal'') appellatus.</ref> Qui [[canalis]] effossus est ad iter [[aqua]]ticum creandum ab [[Urbs Novum Eboracum|Urbe Novo Eboraco]] et [[Oceanus Atlanticus|Oceano Atlantico]] ad [[Magni Lacus|Magnos Lacus]], primum 584 [[chiliometrum|chiliometra]] a [[Flumen Hudsonianum|Flumine Hudsoniano]] [[Albania (Novum Eboracum)|Albaniae]] ad [[Lacus Erieus|Lacum Erieum]] [[Buffalo]] in [[urbs|urbibus]] Neoeboracensibus extendens. Cum anno [[1825]] perfectus esset, secundus a maximo canalis in [[orbis terrarum|orbe terrarum]] erat (post [[Canalis Grandis (Sina))|Canalem Grandem]] in [[Sinae|Sinis]]) et [[evolutio]]nem [[oeconomia]]mque urbium Neoeboracensium magnopere amplificavit, inter quas urbes erant Albania, [[Syracusae (Novum Eboracum)|Syracusae]], [[Roffa (Novum Eboracum)|Roffa]], [[Buffalo]], et Urbs Novum Eboracum, atque adeo omnes [[Civitates Foederatae]].<ref name=Roberts>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/06/26/nyregion/history-of-the-erie-canal.html|title=200 Years Ago, Erie Canal Got Its Start as Just a 'Ditch' |first=Sam|last=Roberts|date=26 Iunii [[2017]] |work=[[The New York Times]]|access-date=25 Iulii 2017}}.</ref> Quod prospere evenit propter novam facilitatem [[vectura]]e [[sal]]is aliorumque [[mercimonium|mercimoniorum]], ac propter [[negotium|negotia]] [[merx|mercium]] fabricandarum et vendendarum quae circa eas [[urbs|urbes]] exorta sunt.<ref>{{Cite web|title=Salt in Syracuse that dug the canal · Economic effects of Erie Canal on Western New York (1825-1850) · Young American Republic |url=http://projects.leadr.msu.edu/youngamerica/exhibits/show/econeriecanal/salt-in-syracuse-that-dug-the-|access-date=2020-11-10|website=projects.leadr.msu.edu}}.</ref><ref>{{Cite web|title=Brine, Boats & Bureaucrats: Salt and the Erie Canal|url=https://www.cnyhistory.org/programs/brine-boats-bureaucrats-salt-erie-canal/|access-date=2020-11-10|website=Onondaga Historical Association|language=en}}.</ref> [[Fasciculus:Old Erie Canal State Park.jpg|thumb|upright=1|left|Viridarium Historicum Civicum Veteris Canalis Eriensis DeWitt in [[vicus|vico]] Neoeboracensi situm.]] Canalis effossurus annis [[1780]] primum propositus est, iterum anno [[1807]]. Insequente enim anno, [[iter|itineris]] [[mensura]] mandata, empta, [[lex|legitime]] facta est. Propositi fautores adversarios gradatim conterebant, ut constructio anno [[1817]] inciperet, atque omnis canalis die [[26 Octobris]] [[1825]] apertus est. Canali hodie sunt triginta quattuor [[piscina (canalis)|piscinae]] numeratae, quarum [[Piscina Saxi Nigri]]<!--Black Rock Lock--> est prima et [[Piscina Foederalis Troiensis]]<!--Troy Federal Lock--> secundo flumine est ultima; ambae sunt possessiones [[gubernatio Civitatum Foederatarum|gubernationis foederalis]].<ref>[http://www.eriecanal.org/locks.html "Locks on the Erie Canal,"] The Erie Canal.</ref> Canalis differentia [[altitudo|altitudine]] est 172 fere [[metrum|metra]].<ref name="Finch">{{Cite journal|title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |first=Roy G. |last=Finch |year=[[1925]] |access-date=25 Octobris 2021 |publisher=New York State Engineer and Surveyor (iterum a New York State Canal Corporation anno 1998 divulgatum) |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf}}.</ref> Mercimonia inhabilia [[pondus|pondo]] solum minus quam 113 fere [[chiliogramma]]tum ab [[animal]]ibus onerariis illo tempore portari poterant,<ref name="WorksOfMan">Ronald W. Clark (1985), ''Works of Man,'' ISBN 0-670-80483-5985 (Novi Eboraci: Viking Penguin), 87: "There was little experience moving bulk loads by carts, while a packhorse would carry only an eighth of a ton [({{convert|1250|LT}}]. On a soft road, a horse might be able to draw {{fraction|5|8}}ths of a ton [({{convert|0.6250|LT}}) or 5×]. But if the load were carried by a barge on a waterway, then up to 30 tons [({{convert|30|LT}} or {{convert|60000|lb}}) or 240×] could be drawn by the same horse."</ref> et praeterea [[ferriviaria]]e aberant, cum [[aqua]] optima [[ratio]] bonorum inhabilium mittendorum esset. Canalis adversarii et [[civilitas|politici]] [[DeWitt Clinton]] [[gubernator]]is competitores canalem irridiculo habebant, nominibus "Stultitia Clintoniana"<ref name=ECAsystem>[http://www.eriecanal.org/system.html The New York State Canal System], The Erie Canal Association.{{Self-published inline|date=March 2021}}</ref> et "Magna Fossa Clintoniana."<ref name=TDIHhistChan>[http://www.history.com/this-day-in-history/erie-canal-opens "Erie Canal Opens,"] ''This Day in History: October 26'' (American HistoryChannel.com).</ref><ref>Frank E. Sadowski Jr., [http://www.eriecanal.org/ "Clinton's Big Ditch"], The Erie Canal Association.</ref><ref>[[Anglice]] ''Clinton's Folly'' et ''Clinton's Big Ditch'' proprie appellatae.</ref> Canalis fuit primum [[vectura]]e systema inter [[Ora Orientalis Civitatum Foederatarum|Oram Orientalem]] et interiores Civitatum Foederatarum [[regio]]nes quod ''[[portage]]'' (vectura terrestri inter loca) non eguit. [[Fasciculus:1832 Erie Canal.jpg|thumb|upright=3|center|Obliqua primitivi canalis descriptio.|alt=Elevation drawing of the canal's length]] {{NexInt|}} [[Fasciculus:New_York_Relief_1.jpg|thumb|alt=Relief map of New York State.|[[Valles Mohawk]], quae, ab [[oriens|oriente]] ad [[occidens]] patens, [[iter]] [[natura]]le<ref>In [[topographia]], rite [[hiatus aquaticus (topographia)|hiatum aquaticum]] appellatum.</ref> inter [[Montes Catscillenses]] ad [[meridies|meridiem]] versus et [[Montes Adirondacenses]] ad [[septentrio]]nes versus efficit.]] [[Fasciculus:Erie-canal 1840 map.jpg|thumb|upright=1|[[Tabula geographica|Tabula]] canalis circa annum [[1840]].]] [[Fasciculus:NYmohawk-ErieCanalRexford.JPG|thumb|[[Aquaeductus]] in [[Flumen Mohawk|Flumine Mohawk]] ad [[Rexfordia (Novum Eboracum)|Rexfordiam]], unus e triginta duobus aquaeductibus qui in Canale Eriense [[navigatio|navigari]] possunt.|alt=Black-and-white photo of aqueduct over curve in canal]] [[Fasciculus:Lockport bartlett color crop.jpg|thumb|Opera ad [[Lockport (urbs)|Lockport]] anno [[1839]].]] * [[Canalis Ohiensis et Eriensisl]], qui Lacum Erieum cum [[Flumen Ohiense|Flumine Ohiensi]] coniungit * [[Canalis Wellandianus]], anno [[1829]] apertus, [[Flumen Niagarense]] inter Lacum Erieum et [[Lacus Ontario|Lacum Ontarionem]] ambit. * [[Simeon De Witt]], agrimensor et unus e curatoribus canalis * [[Robertus Fulton (ingeniarius)|Robertus Fulton]], [[ingeniarius]] et unus ex curatoribus canalis * "[[Low Bridge (carmen)|Low Bridge]]," [[carmen]] a [[Thomas S. Allen|Thoma S. Allen]] compositum, etiam "The Erie Canal Song" appellatum * [[Gouverneur Morris]], [[politicus]] et unus e curatoribus canalis * [[Beniaminus Wright]], primus canalis [[ingeniarius]] ==Notae== <references/> ==Bibliographia== * {{cite book |last=Bangs |first=Jeremy D. |year=[[2015]] |title=The Travels of Elkanah Watson |location=Ieffersoniae Carolinae Septentrionalis |publisher=McFarland & Company |isbn=9781476662459 |oclc=908375479}}. * {{cite book |last1=Bernstein |first1=Peter L. |date=[[2005]] |title=Wedding of the Waters: The Erie Canal and the Making of a Great Nation |url=https://archive.org/details/weddingofwaters00pete |url-access=registration |edition=prima|publisher=Norton |location=Novi Eboraci |isbn=978-0-393-05233-6}}. * Botzman, Harvey. [[2000]]. ''Erie Canal bicyclist and hiker tour guide.'' Ed. secunda. Roffae Novi Eboraci: Cyclotour Guide Books, ISBN1889602205, ISBN 1889602213. * {{cite book |last1=Erie Canal Museum |last2=Morganstein |first2=Martin |last3=Cregg |first3=Joan H. |date=[[2001]] |title=Erie Canal |url=https://books.google.com/books?id=UY_IswcYwvoC |location=Carolopoli Carolinae Meridianae | publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0738508696}}. * {{cite book |last=Finch |first=Roy G. |year=[[1925]] |title=The Story of the New York State Canals: Historical and Commercial Information |url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf |publisher=New York State Canal Corporation |oclc=1038442328 |access-date=9 Martii 2013}}. * {{cite book |editor1-last=Hecht|editor1-first=Roger W. |date=[[2003]] |title=The Erie Canal Reader, 1790–1950 |url=https://books.google.com/books?id=sTP39SRHlc4C |edition=1st |location=Syracusis Novi Eboraci |publisher=Syracuse University Press |isbn=9780815607595 }}. * {{cite book |last1=Keene |first1=Michael |date=[[2016]] |title=The Psychic Highway: How the Erie Canal Changed America |location=Fredericksburgi Virginiae |publisher=Willow Manor Publishing |isbn=9781939688323}}. * {{cite book |last1=Kelly |first1=Jack |date=[[2016]] |title=Heaven's Ditch: God, Gold, and Murder on the Erie Canal |url=https://archive.org/details/heavensditchgodg0000kell |location=Novi Eboraci |publisher=St. Martin's Press |isbn=9781137280091}}. * {{cite book |last=Koeppel |first=Gerard |year=[[2009]] |title=Bond of Union: Building the Erie Canal and the American Empire |url=https://archive.org/details/bondofunionbuild0000koep |location=Cantabrigiae Massachusettae |publisher=Da Capo Press |isbn=978-0-306-81827-1}}. * {{cite book |last=McGreevy |first=Patrick |year=[[2009]] |title=Stairway to Empire: Lockport, the Erie Canal, and the Shaping of America |location=Albaniae Novi Eboraci |publisher=SUNY Press |isbn=978-1-4384-2527-6}} [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=25693 Recognitio interretialis.] * {{cite book |last1=Panagopoulos |first1=Janie Lynn |date=[[1995]] |title=Erie Trail West: A Dream-Quest Adventure |url=https://archive.org/details/erietrailwestdre0000pana |location=Spring Lake Michiganiae |publisher=River Road Publications |isbn=978-0-938682-35-6}}. * {{cite book |last=Papp |first=John P. |year=[[1977]] |title=Erie Canal Days: A Pictorial Essay: Albany to Buffalo |location=Schenectady Novi Eboraci |publisher=John Papp Historical Publications |oclc=3863574}}. * Pennington, Steven. [[2020]]. ''Benjamin Wright: father of American civil engineering.'' Restoniae Virginiae: American Society of Civil Engineering. SBN 978078441566. * {{cite book |last1=Reisem|first1=Richard O. |date=[[2000]] |title=Erie Canal Legacy: Architectural Treasures of the Empire State |url=https://books.google.com/books?id=0Vk66OEoLzsC |location=Rochester, N.Y. |publisher=Landmark Society of Western New York |isbn=978-0964170667}}. * {{cite book |last=Shaw |first=Ronald E. |year=[[1990]] |orig-year=[[1966]] |title=Erie Water West: A History of the Erie Canal, 1792–1854 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb00577.0001.001 |edition=Reprint |location=Lexintoniae Kentukiae |publisher=University Press of Kentucky |isbn=9780813143477 |oclc=929658651}}. * {{cite book |last=Sheriff |first=Carol |year=[[1996]] |title=The Artificial River: The Erie Canal and the Paradox of Progress, 1817–1862 |location=Novi Eboraci |publisher=Hill and Wang |isbn=978-0-8090-2753-8 |url=https://archive.org/details/artificialrivere00sher}}. * {{cite book |last1=Stack |first1=Debbie Daino |last2=Cuomo |first2=Captain Ronald S. Marquisee |others=Foreword by Andrew Cuomo |date=[[2001]] |title=The Erie Canal: Cruising America's Waterways |url=https://archive.org/details/eriecanalcruisin0000stac |series=Cruising America's Waterways Series |location=Manlii Novi Eboraci |publisher=Media Artists Inc |isbn=978-0970888600}}. * {{cite book |last1=Williams |first1=Deborah |date=[[2009]]|title=Erie Canal: Exploring New York's Great Canals: A Complete Guide |url=https://books.google.com/books?id=HxaW7ZAXOP4C |publisher=Countryman Press |location=Woodstock Montis Viridis |edition=prima |isbn=978-1-58157-080-9}}. ==Nexus externi== {{CommuniaCat|Erie Canal|Canalem Eriensem}} {{Fontes geographici}} * [https://www.youtube.com/watch?v=BfXf_xoXs1I De Canali Erienso in ''Transition Times.''] * [https://web.archive.org/web/20130511055150/http://www.nycanals.com/Erie_Canal "Information and Boater's Guide to the Erie Canal."] * [http://www.ptny.org/canalway/ "Canalway Trail Information."] * [http://www.eriecanal.org/ De historia Canalis Eriensi, cum photogrammatibus.] * [https://www.youtube.com/watch?v=Qg_XCKuwKGc/ Pellicula de piscina 22E anno 2016.] * [https://web.archive.org/web/20070301035647/http://www.nyscanals.gov/ Situs New York State Canal Corporation proprius.] * [https://web.archive.org/web/20080725090537/http://library.gc.cuny.edu/dac/erie_canal/ "The Opening of the Erie Canal – An Online Exhibition" ad CUNY.] * ''[https://nyheritage.org/exhibits/two-hundred-years-erie-canal ''Two Hundred Years on the Erie Canal.''] [[Exhibitio]] societatis New York Heritage. * [https://web.archive.org/web/20191102014830/http://www.canalsnys.org/ Situs The Canal Society of New York State proprius.] * [https://web.archive.org/web/20191024034332/http://xroads.virginia.edu/~ma02/volpe/canal/ "Digging Clinton's Ditch: The Impact of the Erie Canal on America 1807–1860."] Multimedia. * Palmer, Richard F. [[1994]]. [http://crookedlakereview.com/articles/67_100/75june1994/75palmer.html "A Glimpse at Clinton's Ditch, 1819–1820."] * [https://web.archive.org/web/20081207162419/http://www.archives.nysed.gov/a/research/res_topics_trans_recrds.shtml "Guide to Canal Records in the New York State Archives."] * [http://www.eriecanalmappingproject.com/ "The Erie Canal Mapping Project."] * [http://cdm16694.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/srr_ecm ''Working on the Erie Canal.''] Societas New York Heritage. * [http://www.nysl.nysed.gov/msscfa/pri5554.htm "Photographs of the Erie Canal Relating to Fort Hunter, N.Y. Ca. 1910" (perscriptio adiutoria).] New York State Library. * [https://web.archive.org/web/20210414043437/http://www.diggingtheeriecanal.com/Erie_Canal/The_Old_Ditch.html Photographemata Gulielmi Jaeger de reliquiis canalis.] * American Society of Civil Engineers. [https://web.archive.org/web/20210513071636/https://www.asce.org/project/erie-canal/ "The Erie Canal was the world's longest canal and one of America's great engineering feats."] * {{HABS |survey=NY-231 |id=ny0232 |title=Erie Canal Viaduct, Moyer Creek Crossing}} * {{HABS |survey=NY-6040 |id=ny0575 |title=Erie Canal Locks |link=no}} * {{HAER |survey=NY-6 |id=ny0309 |title=Erie Canal (Enlarged), Schoharie Creek Aqueduct}} * {{HAER |survey=NY-11 |id=ny0027 |title=Erie Canal (Enlarged), Lock Number 18 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-12 |id=ny1114 |title=Erie Canal (Enlarged), Upper Mohawk River Aqueduct |link=no}} * {{HAER |survey=NY-16 |id=ny0310 |title=Erie Canal, Yankee Hill Lock Number 28 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-17 |id=ny0311 |title=Erie Canal (Enlarged), Empire Lock Number 29 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-152 |id=ny1365 |title=Erie Canal (Enlarged), Oothout Culvert & Waste Weir |link=no}} * {{HAER |survey=NY-157 |id=ny1405 |title=Eagle's Nest Creek Culvert |link=no}} * {{HAER |survey=NY-337 |id=ny2030 |title=Erie Canal (Original), Locks 37 & 38 |link=no}} * {{HAER |survey=NY-545 |id=ny2388 |title=Erie Canal (Original), Lock Number 20 |link=no}} * {{OSM relation|1823647}} * [https://www.newspapers.com/topics/westward-expansion/building-of-the-erie-canal/ Commentarii in diariis editii de caneli exfossendi apud Newspapers.com.] [[Categoria:Canalis Eriensis| ]] [[Categoria:Constituta 1821]] [[Categoria:Geographia Novi Eboraci]] {{Myrias|Geographia}} 5vww17rxn3cakn9r88h1413cgdm9gg7 0 304631 3988630 3988403 2026-09-16T21:15:56Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3988630 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Fomitopsis pinicola 2009 G2.jpg|thumb|Nota pistilli saltuarii [[arbor]]em a ''[[Fomitopsis pinicola|Fomitopsi pinicola]]'' infectam caedendam esse testificatur.]] {{res|Res saltuaria}}{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Fridericus Ludovicus Hausmann|Friderici Hausmann|de|qid=Q73070}} [https://books.google.de/books?id=Gma-MQAACAAJ ''De rei agrariae et saltuariae fundamento geologico'', 1823]; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Fridericus Carolus Kraft|Friderici Caroli Kraft|de|qid=Q1460238}} [https://books.google.de/books?id=IoJEAAAAcAAJ&q=res+saltuaria#v=snippet&q=res%20saltuaria&f=false ''Deutsch-lateinisches Lexikon'' Vol. 1, p.872, s.v. ''Forstwesen'']; Antonii Bielikowicz [https://books.google.de/books?id=9Gbc9cuLstAC&q=res+saltuaria#v=snippet&q=res%20saltuaria&f=false ''Slownik polsko - lacinski'', vol. I, p. 586, s.v. ''Leśnictwo'']; cf. [https://books.google.de/books?id=xIVPAAAAcAAJ&pg=PA15&dq=artis+saltuariae&hl=la&sa=X&ved=2ahUKEwiYyd3s0aX7AhVOi_0HHS_6DWUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=artis%20saltuariae&f=false ''De rei saltuariae scientia ad oeconomiam politicam applicata et de silvarum administratione.'']|2=Q73070|3=Q1460238}} vel {{res|ars saltuaria}}<ref>V. [https://books.google.de/books?id=xIVPAAAAcAAJ&pg=PA15&dq=artis+saltuariae&hl=la&sa=X&ved=2ahUKEwiYyd3s0aX7AhVOi_0HHS_6DWUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=artis%20saltuariae&f=false ''Artis saltuariae elementa physica experimentis illustrata.'']</ref> est [[silva]]rum cura et [[cultura]], quae [[saltuarius|saltuarii]] studium dant. [[Arbor]]es infectae caedendae, incendia antevertenda vel exstinguenda nenon [[anadasosis]] saltuarii munera sunt. [[Botanice]] et [[dendrologia]] et [[scientia solorum]] ad rem saltuariam opus est. {{NexInt}} * [[Lignum]] * [[Silvologia]] ==Notae== <references /> ==Bibliographia== * Eyle, Alexandra. [[1992]]. ''Charles Lathrop Pack: Timberman, Forest Conservationist, and Pioneer in Forest Education''. Syracusis Novi Eboraci: ESF College Foundation and College of Environmental Science and Forestry. Distributed by Syracuse University Press. [[iarchive:charleslathroppa00eyle|Internet Archive.]] * Hammond, Herbert. [[1991]]. ''Seeing the Forest Among the Trees.'' Winlaw / Vancuverii: Polestar Press. * Hart, C. [[1994]]. ''Practical Forestry for the Agent and Surveyor''. Stroud: Sutton Publishing. ISBN 0-86299-962-6. * Hibberd, B. G., ed. [[1991]]. ''Forestry Practice.'' Forestry Commission Handbook 6. Londinii. HMSO. ISBN 0-11-710281-4. * Maser, Chris. [[1994]]. ''Sustainable Forestry: Philosophy, Science, and Economics''. Delray Beach: St. Lucie Press. * Miller, G. Tyler. [[1990]]. ''Resource Conservation and Management''. Belmont: Wadsworth Publishing. * Oosthoek, K. Jan, et Richard Hölzl, eds. [[2019]]. ''Managing Northern Europe's Forests: Histories from the Age of Improvement to the Age of Ecology.'' Novi Eboraci et Oxoniae: Berghahn Publishers. * Radkau, Joachim. [[2011]]. ''Wood: A History.'' Polity. ISBN 978-0-7456-4688-6. * Stoddard, Charles H. [[1978]]. ''Essentials of Forestry''. Novi Eboraci: Ronald Press. * Vira, B., et al. [[2015]]. ''Forests and Food: Addressing Hunger and Nutrition Across Sustainable Landscapes''. Cantabrigiae: Open Book Publishers. [https://web.archive.org/web/20220303183146/https://www.openbookpublishers.com/product/399/forests-and-food--addressing-hunger-and-nutrition-across-sustainable-landscapes Open Book Publishers]. [[Categoria:Oecologia]] [[Categoria:Silvae]] {{Myrias|Societas}} kc71v9fvbsb32tew305vym3bqzucvas 0 305558 3988657 3744468 2026-09-17T00:14:17Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988657 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} '''Alanus Claudius Bilie-By-Nze''', praenominibus vulgaribus ''Alain-Claude'' ([[Makokou]] in urbe die [[16 Septembris]] [[1967]] natus) est politicus [[Gabon]]is. Alumnus est lycei iuvenum vigilium et [[Universitas Nationalis Gabonensis|Universitatis Omar Bongo]] [[Liberopolis|Liberopoli]] in urbe. Apud praefecturam urbis Liberopolis, deinde apud ministeria varia operam dedit. A mense Martio [[2012]] consiliarius et orator iuxta praesidem [[Ali Bongo]] factus est. Ab Octobri [[2016]] minister a communicatione, ab [[2018]] minister rerum athleticarum, ab [[2019]] minister a rebus externis, a mense Iulio [[2020]] minister ab energia, ab Octobri [[2022]] primus minister vicarius meruit. Die [[9 Ianuarii]] [[2023]] primus minister creatus est iussu praesidis Ali Bongo. == Nexus externi == * "[https://web.archive.org/web/20211227191531/https://www.energie.gouv.ga/biographie Biographie Alain-Claude Bilie-By-Nze]" apud Ministerium energiae * "[https://www.aa.com.tr/fr/afrique/gabon-alain-claude-bilie-by-nze-nommé-premier-ministre/2783551 Gabon : Alain-Claude Bilie-By-Nze nommé Premier ministre]" (9 Ianuarii 2023) apud ''AA'' {{Primi ministri Gabonis}} {{Ministri rerum externarum Gabonenses}} {{DEFAULTSORT:Biliebynze, Alanus Claudius}} [[Categoria:Nati 1967]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Politici Gabonis]] [[Categoria:Ministri communicationis]] [[Categoria:Ministri energiae]] [[Categoria:Gubernatores civitatum]] [[Categoria:Alumni Universitatis Nationalis Gabonensis]] s8at78yhzyh1njwt6cn1h5ij6zi5pbs 2 306586 3988665 3988116 2026-09-17T00:43:58Z Grufo 64423 3988665 wikitext text/x-wiki Paginae stipulaeque a me creatae: * [[arXiv]] * [[Barbara barbaribus barbabant barbara barbis]] * [[Bicinium]] * [[Breve (orthographia Latina)]] * [[Calceus subrotatus]] * [[Calculatrum]] * [[Celeritas fugae]] * [[Caerellia]] * [[Cinematographema]] * [[Classis (theoria classium)]] * [[Conferentia]] * [[Constans Boltzmanniana]] * [[Constans Coulombiana]] * [[Constans electrica]] * [[Constans Fermiana]] * [[Constans gravitatis]] * [[Constans Planckiana]] * [[Constans structurae subtilis]] * [[Corpus celeste mollem radiationem gamma iterans]] * [[Digitale operis indicatrum]] * [[Fustrum]] * [[Gaia BH1]] * [[Iactus (astrophysica)]] * [[Iactus (fluidum)]] * [[Interactio Fermiana]] * [[Lectrum]] * [[Lex quadratica inversa]] * [[Lucia Salani]] * [[Magister cappellae]] * [[Magnetar]] * [[Massa Iovis]] * [[Massa Lunae]] * [[Massa Solis]] * [[Massa Telluris]] * [[MetaVici]] * [[Michaël Angelus Falvetti]] * [[Mixtrum]] * [[Nationale Admonitorium Concilium pro Aëronautica]] * [[Nicolaus Antonius Manfroce]] * [[Onus electricum Planckianum]] * [[Opus exgraphiatum]] * [[Parsec]] * [[Petrus Paulus Caravagius Maior]] * [[Planeta pulsaris]] * [[Planta pedis]] * [[Pixel]] * [[Praeses Civitatum Foederatarum Americae]] * [[Principium Machianum]] * [[PSR B1257+12]] * [[PSR B1257+12 b]] * [[PSR B1257+12 c]] * [[PSR B1257+12 d]] * [[Pulsar enormium radiorum Roentgenianorum]] * [[Punctulum rubrum (galaxiarum genus)]] * [[Quantitas substantiae]] * [[Radius Schwarzschildianus]] * [[Recensio inter pares]] * [[Sagittarius A]] * [[Sagittarius A*]] * [[Shannon (unitas)]] * [[Societas Litterarum Finnicarum]] * [[Sonus decrescens]] * [[Sonus increscens]] * [[Sonus increscens Rossinianus]] * [[Spacellificatio]] * [[Spatiplanum]] * [[Spatii temporisque tractio]] * [[Stella degener]] * [[Stella variabilis cataclysmica]] * [[Stella variabilis Cepheis]] * [[Subtel]] * [[Systema relationum]] * [[Televistrum]] * [[Unda prorae]] * [[Unda prorae (astronomia)]] * [[Uniforme Rerum Locatrum]] * [[Unitas mensuralis]] * [[Unitates Stoneyanae]] * [[Unitates Planckianae]] * [[Vas]] * [[Ventilatrum]] * [[Ventus stellaris]] * [[Vicidata]] * [[Vis aestualis]] Paginae existentes a me rescriptae: * [[Accumulatrum (energia)]] * [[Bitus]] Paginae in aliis spatiis nominalibus a me creatae: * [[Auxilium:Adumbratio in spatio usoris]] * [[Auxilium:De veteribus disputationibus ad tabularium movendis]] * [[Auxilium:Exemplaria]] * [[Auxilium:Formulae machinariae]] * [[Auxilium:Harenarium]] * [[Auxilium:HTML in vicitextu]] * [[Vicipaedia:Adumbratio]] * [[Vicipaedia:Gratulatio]] * [[Vicipaedia:Officina]] * [[Vicipaedia:Tutela]] * [[Vicipaedia:Vexatissimae paginae]] * [[Vicipaedia:Vicipaedia antiqua]] 97p0x2sp3yticb6gxh9w2eelk5es6hy 0 311659 3988617 3884675 2026-09-16T20:48:02Z Demetrius Talpa 81729 3988617 wikitext text/x-wiki {{videdis|Churchill}}{{flumen|Churchill|[[Fasciculus:Otter rapids.jpg|thumb|center|[[Cataracta (angustiae)|Cataractae]] ''Otter'' Churchilli fluminis]]| 1609| | 1200| 282 000 |[[Lacus Churchill]]|[[Sinus Hudsonius]]|[[Saskatchewan]], [[Manitoba]]}} '''Churchill'''<ref>Cf. [[Churchill]] de formis Latinis.</ref> est [[flumen]] [[Canada]]e, in [[Provinciae et territoria Canadae|provinciis]] [[Saskatchewan]] et [[Manitoba]] situm. E [[lacus Churchill|lacu Churchill]] oritur, circa 1609 [[chm]] fluit, et in [[Sinus Hudsonius|sinum Hudsonium]] in [[Churchill (Manitoba)|Churchillo]] urbe se effundit. Trans [[lacus]] plurimos transit, quorum [[Lacus Indorum Australis]] maximus est. [[Cataracta (angustiae)|Cataractas]] habet multas; nunc fluxu inferiore per lacus et [[canalis|canales]] 60 centesimae aquae Churchilli in [[Nelson (flumen)|Nelsonem]] fluvium abducitur ad usum [[Electrificina|hydrolelectrificinarum]] magnarum Nelsonis. Accola Churchillis maximus {{Creanda|en|Beaver River (Canada)|flumen Castorum}} est; {{Creanda|en|Reindeer River (Saskatchewan)|flumen Tarandorum}} aquam [[lacus Tarandorum]] et [[lacus Wollaston]]ensis in Churchillem affert. [[Saeculum 17|Saeculo XVII]] medio, [[ostium fluminis]] inventum est; tunc ''flumen Anglicum'' (''English River'') nominabatur. Anno [[1688]], Arx Churchilli (''Fort Churchill'') in ostio constructum est (quae nunc est [[Churchill (Manitoba)|Churchill]] urbs), nomine [[Ioannes Churchillus (dux Marlburiensis)|Ioannis Churchilli]] nominatus, qui eo tempore praeses {{Creanda|en|Hudson's Bay Company|Societas Sinus Hudsonii|Societatis Sinus Hudsonii}} erat; de arce et flumen nomen accepit. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Manitoba]] [[Categoria:Saskatchewan]] [[Categoria:Systema Churchilli fluminis|!]] flaa6sjub7o1jwomt6kxgxxgbi8j1p5 3988629 3988617 2026-09-16T21:09:37Z Grufo 64423 {{[[Formula:Creanda|creanda]]}} → {{[[Formula:Nexus ad paginam creandam creatamve|subst:pcc]]}} 3988629 wikitext text/x-wiki {{videdis|Churchill}}{{flumen|Churchill|[[Fasciculus:Otter rapids.jpg|thumb|center|[[Cataracta (angustiae)|Cataractae]] ''Otter'' Churchilli fluminis]]| 1609| | 1200| 282 000 |[[Lacus Churchill]]|[[Sinus Hudsonius]]|[[Saskatchewan]], [[Manitoba]]}} {{res|Churchill}}<ref>Cf. [[Churchill]] de formis Latinis.</ref> est [[flumen]] [[Canada]]e, in [[Provinciae et territoria Canadae|provinciis]] [[Saskatchewan]] et [[Manitoba]] situm. E [[lacus Churchill|lacu Churchill]] oritur, circa 1609 [[chm]] fluit, et in [[Sinus Hudsonius|sinum Hudsonium]] in [[Churchill (Manitoba)|Churchillo]] urbe se effundit. Trans [[lacus]] plurimos transit, quorum [[Lacus Indorum Australis]] maximus est. [[Cataracta (angustiae)|Cataractas]] habet multas; nunc fluxu inferiore per lacus et [[canalis|canales]] 60 centesimae aquae Churchilli in [[Nelson (flumen)|Nelsonem]] fluvium abducitur ad usum [[Electrificina|hydrolelectrificinarum]] magnarum Nelsonis. Accola Churchillis maximus {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|flumen Castorum||en|qid=Q2244}} est; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|flumen Tarandorum||en|qid=Q1431460}} aquam [[lacus Tarandorum]] et [[lacus Wollaston]]ensis in Churchillem affert. [[Saeculum 17|Saeculo XVII]] medio, [[ostium fluminis]] inventum est; tunc ''flumen Anglicum'' (''English River'') nominabatur. Anno [[1688]], Arx Churchilli (''Fort Churchill'') in ostio constructum est (quae nunc est [[Churchill (Manitoba)|Churchill]] urbs), nomine [[Ioannes Churchillus (dux Marlburiensis)|Ioannis Churchilli]] nominatus, qui eo tempore praeses {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Societas Sinus Hudsonii|Societatis Sinus Hudsonii|en|qid=Q76039}} erat; de arce et flumen nomen accepit. == Notae == <references /> == Nexus externi == {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Manitoba]] [[Categoria:Saskatchewan]] [[Categoria:Systema Churchilli fluminis|!]] puvvybnhzjda0g0xmy4igkbhuzam4wx 0 312011 3988762 3879307 2026-09-17T09:58:12Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988762 wikitext text/x-wiki {{Pagina non annexa}} {{Capsa hominis Vicidata}} '''Carolus Bazzi''' (natus [[Augusta Taurinorum|Augustae Taurinorum]] die [[6 Iulii]] [[1875]]; mortuus [[Mediolanum|Mediolani]] die [[7 Maii]] [[1947]]) fuit [[pictor]] [[Italia|Italicus]] [[Impressionismus|Impressionismi]]. == Stilus artis == Cum longum felixque tempus ut miniaturista [[textum|operum textilium]] et postea vitrorum artisticorum vixerit, minutiosa repraesentatio [[realitas|realitatis]] ex operibus Caroli Bazzi emergit perspicua. == Pinacotheca == <gallery widths="200" heights="200"> File:Carlo Bazzi, "Lo Spluga" Collection Bank Intesa San Paolo.png|Carolus Bazzi, ''[[Ursus mons]]'', [[Argentaria]] [[Intesa Sanpaolo]], ''Gallerie d'Italia'' File:Paint by Carlo Bazzi "L’alta valle d’Ayaz", Collection Intesa San Paolo, Bank.png|Carolus Bazzi, ''[[Alta vallis Ayas (Bazzi)|Alta vallis Ayas]]'', [[Argentaria]] [[Intesa Sanpaolo]], ''Gallerie d'Italia'' File:Carlo Bazzi, oil on canvas.png|Carolus Bazzi, ''[[Liernia]]'' File:Carlo Bazzi, oil on canvas, Italienische Kustenpartie Bei Genua, Italian coastline near Genoa.png|Carolus Bazzi, ''[[Portus Delphini]]'' File:Bazzi Il mio tiglio a Malesco.jpg|Carolus Bazzi, ''[[Tilia]] mea [[Meletium|Meletii]]'' File:Bazzi Baite a Pecetto Macugnaga.jpg|Carolus Bazzi, ''[[Casulae apud Picetum Macuniacensem (Bazzi)|Casulae apud Picetum Macuniacensem]], ''[[Argentaria]] [[Intesa Sanpaolo]], ''Gallerie d'Italia'' File:Carlo Bazzi, "Pomeriggio a Entreves", Collection Banca Intesa San Paolo.png|Carolus Bazzi, ''[[Post meridiem apud Entrèves (Bazzi)|Post meridiem apud Entrèves]], ''[[Argentaria]] [[Intesa Sanpaolo]], ''Gallerie d'Italia'' </gallery> == Bibliographia == * Agostino Mario Comanducci, ''Pittori Italiani dell'Ottocento'', Milano, 1934 * Agostino Mario Comanducci, ''Dizionario illustratori pittori e incisori italiani moderni'', III ediz. Milano, 1962 * Guido Cesura, ''Il Lago Maggiore in un secolo di pittura 1840/1940'', Istituto Geografico De Agostini, Novara, 1978 * Raffaele De Grada, ''Il Novocento a Palazzo Isimbardi, Palazzo Isimbardi (Milan, Italy)'', Vita Firenza, 1988 * Paola Slavich, ''Ospedale maggiore/Cà granda: Ritratti moderni'', 1987 * "[https://archive.org/details/allgemeineslexik0001hans/page/142/mode/1up Bazzi, Carlo]" in Hans Vollmer, ed., ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts'' vol. 1 (Lipsiae: Seemann, 1953) p. 142 == Nexus externi == * [http://www.salvatorecorvaya.it/index.php/vetrate-corvaya-e-bazzi/ Vetrate Corvaya e Bazzi, Lombardia Beni Culturali] * [https://web.archive.org/web/20171201034235/http://www.casadellarchitettura.eu/fascicolo/data/2011-06-07_473_2174.pdf Casa Arioli (Milan), Vetrate Corvaya e Bazzi] * [https://web.archive.org/web/20250222193917/https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/3n020-00207/ Lombardia Beni Culturali, Milan, Chiesa di S. Giuseppe al Policlinico, 1936] {{Lifetime|1875|1947|Bazzi, Carolus}} [[Categoria:Pictores Italiae]] 4t0ynz95t9gj5j3yfsuthizilj3w0or 0 314766 3988620 3877240 2026-09-16T20:55:44Z Demetrius Talpa 81729 3988620 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Res|Iosephus Cotten}} ([[1905]]–[[1994]]) fuit [[histrio]] [[Civitates Foederatae|Americanus]], qui apicem curriculi sui [[anni 1940|annis 1940]] consecutus est partibus primariis in pelliculis ''[[Citizen Kane]]'' ([[1941]]), ''[[The Magnificent Ambersons]]'' ([[1942]]), ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1843]]), ''[[Duel in the Sun]]'' ([[1946]]), ''[[The Third Man]]'' ([[1949]]). == De pueritia == Iosephus Cheshire Cotten die [[15 Maii]] anno [[1905]] [[Petropolis (Virginia)|Petropoli]] in urbe [[Virginia]]e natus est ex patre Iosepho Cheshire Cotten maiore ([[1877]]-[[1955]]), tabellariorum praefecto adiutore, et matre Sally Willson Cotten ([[1878]]-[[1969]]).<ref>Cotten 1987: 224; Bjornstad 1994.</ref>  In regione [[Tidewater]] adolevit. Cotten anno [[1923]], cum duodeviginti annos esset, a parentibus sonsus scholam Hickman dramatis [[Vasingtonia (D.C.)|Vasingtonia]]e iniit. Post graduationem excubitor ad [[Wilcox lacus|Wilcox lacum]] satis pecuniae sibi fecit, ut pecuniam a parentibus commodatam cum faenore reddere posset.<ref>Cotten 1987: 4-7.</ref> [[Miamia]]m anno [[1925]] se contulit et munere venditoris praeconii in ephemeride ''[[Miami Herald]]'' functus est. In Miami Civic Theatre annos quinque prodiit. == De curriculo == Cotten vitae curriculum in [[Broadway (theatrum)|theatro Broadway]] in nonullis fabulis incohavit. Deinde in opera cinematographica transiit. Maxime innotuit pelliculis cum [[Orson Welles]] factis quas iam in initio memoravimus. Praeterea annis 1940 in aliis quoque classicis cinematicis prodiit, sicut ''[[Gaslight (pellicula 1944)|Gaslight]]'' ([[1944]]) cum [[Ingrida Bergman]] et [[Carolus Boyer|Carolo Boyer]], ac in duabus prodiit pelliculis [[Alfred Hitchcock|Hitchcockianis]], scilicet ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1943]]) et ''[[Under Capricorn]]'' ([[1949]]). Annis 1950 cum aliis tum cum [[Marilyna Monroe]] in ''[[Niagara]]'' ([[1953]]) prodiit. Prosperrima pars curriculi Iosephi Cotten in annos 1940 incidit. Attamen decenniis insequentibus in televisione et pelliculis cinematographicis personas agere continuavit, sicut in ''[[Niagara]]'' ([[1953]]), [[fabula formidulosa]] in qua partes mariti Marilynae Monroe egit; et in ''[[Hush...Hush, Sweet Charlotte]]'' ([[1964]]), fabula psychologica in qua cum [[Bette Davis]] prodiit. Etiam histrio theatralis in theatro Broadway prodiit. Posterioribus annis plerumque partes secundarias agebat, sicut in pellicula [[dystopia|dystopica]] ''[[Soylent Green]]'' ([[1973]]). Interdum etiam partes televisificas egit. Iosephus Cotten stellam in [[Hollywood Walk of Fame]] habet. == De vita privata == Iosephus Cotten amicitia cum Orson Welles coniunctus erat. Munere adiutoris [[sponsalia|sponsi]] functus est, cum Orson et [[Rita Hayworth]] anno 1943 nuptias suas celebrabant. Cotten bis uxorem in matrimonium duxit, primum, anno [[1931]], Eleonoram Kipp (natam LeMont). Kipp anno [[1960]] mortua est. Deinde eodem anno protinus duxit uxorem [[Patricia Medina|Patriciam Medinam]]. Quod matrimonium usque ad mortem Iosephi Cotten perstitit. Quod scimus, nullam prolem habuit. Cotten senex in percontatione suam de cinematographia opinionem patefecit: :"Non mentior si me pelliculis initio nequaquam oblectatum esse dico. Sed corpore magno eram, cirros habebam, loqui sciebam. Facile erat factu." Cotten die [[6 Februaris]] anno [[1994]] [[Angelopolis|Angelopoli]] in urbe [[California]]e [[pneumonia]] mortuus est. Etiam [[carcinoma oesophageum|cancro gutturis]] laborabat.<ref>Bjornstad 1994.</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == * Bjornstad, William (1994) [https://www.findagrave.com/memorial/1814/joseph-cotten Joseph Cotten]. ''Find a Grave''. * Cotten, Joseph (1987) ''Vanity Will Get You Somewhere.'' Mercury House. {{Lifetime|1905|1994|Cotten, Iosephus}} [[Categoria:Actores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Autobiographi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] b1mq5c7jjo5su18mjg5zpbogu4yrda9 3988623 3988620 2026-09-16T20:57:35Z Demetrius Talpa 81729 /* De curriculo */ 3988623 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Res|Iosephus Cotten}} ([[1905]]–[[1994]]) fuit [[histrio]] [[Civitates Foederatae|Americanus]], qui apicem curriculi sui [[anni 1940|annis 1940]] consecutus est partibus primariis in pelliculis ''[[Citizen Kane]]'' ([[1941]]), ''[[The Magnificent Ambersons]]'' ([[1942]]), ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1843]]), ''[[Duel in the Sun]]'' ([[1946]]), ''[[The Third Man]]'' ([[1949]]). == De pueritia == Iosephus Cheshire Cotten die [[15 Maii]] anno [[1905]] [[Petropolis (Virginia)|Petropoli]] in urbe [[Virginia]]e natus est ex patre Iosepho Cheshire Cotten maiore ([[1877]]-[[1955]]), tabellariorum praefecto adiutore, et matre Sally Willson Cotten ([[1878]]-[[1969]]).<ref>Cotten 1987: 224; Bjornstad 1994.</ref>  In regione [[Tidewater]] adolevit. Cotten anno [[1923]], cum duodeviginti annos esset, a parentibus sonsus scholam Hickman dramatis [[Vasingtonia (D.C.)|Vasingtonia]]e iniit. Post graduationem excubitor ad [[Wilcox lacus|Wilcox lacum]] satis pecuniae sibi fecit, ut pecuniam a parentibus commodatam cum faenore reddere posset.<ref>Cotten 1987: 4-7.</ref> [[Miamia]]m anno [[1925]] se contulit et munere venditoris praeconii in ephemeride ''[[Miami Herald]]'' functus est. In Miami Civic Theatre annos quinque prodiit. == De curriculo == Cotten vitae curriculum in [[Broadway (theatrum)|theatro Broadway]] in nonullis fabulis incohavit. Deinde in opera cinematographica transiit. Maxime innotuit pelliculis cum [[Orson Welles]] factis quas iam in initio memoravimus. Praeterea annis 1940 in aliis quoque classicis cinematicis prodiit, sicut ''[[Gaslight (pellicula 1944)|Gaslight]]'' ([[1944]]) cum [[Ingrida Bergman]] et [[Carolus Boyer|Carolo Boyer]], ac in duabus prodiit pelliculis [[Alfred Hitchcock|Hitchcockianis]], scilicet ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1943]]) et ''[[Under Capricorn]]'' ([[1949]]). Annis 1950 cum aliis tum cum [[Marilyna Monroe]] in ''[[Niagara]]'' ([[1953]]) prodiit. Prosperrima pars curriculi Iosephi Cotten in annos 1940 incidit. Attamen decenniis insequentibus in televisione et pelliculis cinematographicis personas agere continuavit, sicut in ''[[Niagara (pellicula)|Niagara]]'' ([[1953]]), [[fabula formidulosa]] in qua partes mariti Marilynae Monroe egit; et in ''[[Hush...Hush, Sweet Charlotte]]'' ([[1964]]), fabula psychologica in qua cum [[Bette Davis]] prodiit. Etiam histrio theatralis in theatro Broadway prodiit. Posterioribus annis plerumque partes secundarias agebat, sicut in pellicula [[dystopia|dystopica]] ''[[Soylent Green]]'' ([[1973]]). Interdum etiam partes televisificas egit. Iosephus Cotten stellam in [[Hollywood Walk of Fame]] habet. == De vita privata == Iosephus Cotten amicitia cum Orson Welles coniunctus erat. Munere adiutoris [[sponsalia|sponsi]] functus est, cum Orson et [[Rita Hayworth]] anno 1943 nuptias suas celebrabant. Cotten bis uxorem in matrimonium duxit, primum, anno [[1931]], Eleonoram Kipp (natam LeMont). Kipp anno [[1960]] mortua est. Deinde eodem anno protinus duxit uxorem [[Patricia Medina|Patriciam Medinam]]. Quod matrimonium usque ad mortem Iosephi Cotten perstitit. Quod scimus, nullam prolem habuit. Cotten senex in percontatione suam de cinematographia opinionem patefecit: :"Non mentior si me pelliculis initio nequaquam oblectatum esse dico. Sed corpore magno eram, cirros habebam, loqui sciebam. Facile erat factu." Cotten die [[6 Februaris]] anno [[1994]] [[Angelopolis|Angelopoli]] in urbe [[California]]e [[pneumonia]] mortuus est. Etiam [[carcinoma oesophageum|cancro gutturis]] laborabat.<ref>Bjornstad 1994.</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == * Bjornstad, William (1994) [https://www.findagrave.com/memorial/1814/joseph-cotten Joseph Cotten]. ''Find a Grave''. * Cotten, Joseph (1987) ''Vanity Will Get You Somewhere.'' Mercury House. {{Lifetime|1905|1994|Cotten, Iosephus}} [[Categoria:Actores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Autobiographi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] 5l7mivq3avx5rlb5cqn9ge2b45fi614 3988625 3988623 2026-09-16T20:58:38Z Demetrius Talpa 81729 /* De curriculo */ 3988625 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{Res|Iosephus Cotten}} ([[1905]]–[[1994]]) fuit [[histrio]] [[Civitates Foederatae|Americanus]], qui apicem curriculi sui [[anni 1940|annis 1940]] consecutus est partibus primariis in pelliculis ''[[Citizen Kane]]'' ([[1941]]), ''[[The Magnificent Ambersons]]'' ([[1942]]), ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1843]]), ''[[Duel in the Sun]]'' ([[1946]]), ''[[The Third Man]]'' ([[1949]]). == De pueritia == Iosephus Cheshire Cotten die [[15 Maii]] anno [[1905]] [[Petropolis (Virginia)|Petropoli]] in urbe [[Virginia]]e natus est ex patre Iosepho Cheshire Cotten maiore ([[1877]]-[[1955]]), tabellariorum praefecto adiutore, et matre Sally Willson Cotten ([[1878]]-[[1969]]).<ref>Cotten 1987: 224; Bjornstad 1994.</ref>  In regione [[Tidewater]] adolevit. Cotten anno [[1923]], cum duodeviginti annos esset, a parentibus sonsus scholam Hickman dramatis [[Vasingtonia (D.C.)|Vasingtonia]]e iniit. Post graduationem excubitor ad [[Wilcox lacus|Wilcox lacum]] satis pecuniae sibi fecit, ut pecuniam a parentibus commodatam cum faenore reddere posset.<ref>Cotten 1987: 4-7.</ref> [[Miamia]]m anno [[1925]] se contulit et munere venditoris praeconii in ephemeride ''[[Miami Herald]]'' functus est. In Miami Civic Theatre annos quinque prodiit. == De curriculo == Cotten vitae curriculum in [[Broadway (theatrum)|theatro Broadway]] in nonullis fabulis incohavit. Deinde in opera cinematographica transiit. Maxime innotuit pelliculis cum [[Orson Welles]] factis quas iam in initio memoravimus. Praeterea annis 1940 in aliis quoque classicis cinematicis prodiit, sicut ''[[Gaslight (pellicula 1944)|Gaslight]]'' ([[1944]]) cum [[Ingrida Bergman]] et [[Carolus Boyer|Carolo Boyer]], ac in duabus prodiit pelliculis [[Alfred Hitchcock|Hitchcockianis]], scilicet ''[[Shadow of a Doubt]]'' ([[1943]]) et ''[[Under Capricorn]]'' ([[1949]]). Annis 1950 cum aliis tum cum [[Marilyna Monroe]] in ''[[Niagara (pellicula)|Niagara]]'' ([[1953]]) prodiit. Prosperrima pars curriculi Iosephi Cotten in annos 1940 incidit. Attamen decenniis insequentibus in televisione et pelliculis cinematographicis personas agere continuavit, sicut in ''[[Niagara (pellicula)|Niagara]]'' ([[1953]]), [[fabula formidulosa]] in qua partes mariti Marilynae Monroe egit; et in ''[[Hush...Hush, Sweet Charlotte]]'' ([[1964]]), fabula psychologica in qua cum [[Bette Davis]] prodiit. Etiam histrio theatralis in theatro Broadway prodiit. Posterioribus annis plerumque partes secundarias agebat, sicut in pellicula [[dystopia|dystopica]] ''[[Soylent Green]]'' ([[1973]]). Interdum etiam partes televisificas egit. Iosephus Cotten stellam in [[Hollywood Walk of Fame]] habet. == De vita privata == Iosephus Cotten amicitia cum Orson Welles coniunctus erat. Munere adiutoris [[sponsalia|sponsi]] functus est, cum Orson et [[Rita Hayworth]] anno 1943 nuptias suas celebrabant. Cotten bis uxorem in matrimonium duxit, primum, anno [[1931]], Eleonoram Kipp (natam LeMont). Kipp anno [[1960]] mortua est. Deinde eodem anno protinus duxit uxorem [[Patricia Medina|Patriciam Medinam]]. Quod matrimonium usque ad mortem Iosephi Cotten perstitit. Quod scimus, nullam prolem habuit. Cotten senex in percontatione suam de cinematographia opinionem patefecit: :"Non mentior si me pelliculis initio nequaquam oblectatum esse dico. Sed corpore magno eram, cirros habebam, loqui sciebam. Facile erat factu." Cotten die [[6 Februaris]] anno [[1994]] [[Angelopolis|Angelopoli]] in urbe [[California]]e [[pneumonia]] mortuus est. Etiam [[carcinoma oesophageum|cancro gutturis]] laborabat.<ref>Bjornstad 1994.</ref> == Notae == <references /> == Bibliographia == * Bjornstad, William (1994) [https://www.findagrave.com/memorial/1814/joseph-cotten Joseph Cotten]. ''Find a Grave''. * Cotten, Joseph (1987) ''Vanity Will Get You Somewhere.'' Mercury House. {{Lifetime|1905|1994|Cotten, Iosephus}} [[Categoria:Actores Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Auctores Anglici]] [[Categoria:Autobiographi Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Scriptores Civitatum Foederatarum]] eyiy905l85yveqlwsdiahyb0ygbji7w 0 315181 3988604 3862892 2026-09-16T20:01:32Z LilyKitty 18316 de eponymo 3988604 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Eos Memnon Louvre G115.jpg|thumb|Aurora et corpus Memnonis ([[cylix]] [[Museum Luparense|Musei Luparensis]])]]{{videdis|Memnon (discretiva)}} '''Memnon''' ([[Graece]] Μέμνων) in [[mythologia Graeca]] fuit [[Aethiopes|Aethiopum]] rex, [[Aurora (mythologia)|Aurorae]] et [[Tithonus|Tithoni]] Troiani filius, qui [[Troia]]e auxilio venit, cum iam ultimus [[bellum Troianum|belli Troani]] annus esset [[Hector]]que iam cecidisset; de hoc ''[[Aethiopis]]'' poema [[cyclus epicus|cyclicum]] ab [[Arctinus Milesius|Arctino Milesio]] compositum narrabat. Multos Achivos et [[Antilochus|Antilochum]] [[Nestor]]is filium occiderat et ipse a [[Achilles|Achille]] occisus est, quamvis arma Memnonis, sicut et Achillis, matris rogatu [[Vulcanus (deus)|Vulcanus]] ipse fecerat. Aurora nimium lugente [[Iuppiter]] Memnoni vitam reddidit. Asteroides [[2895 Memnon]] in eius honorem nominatus fuit. ==Nexus interni== *[[Colossi Memnonis]] ==Nexus externi== * [https://web.archive.org/web/20110607190115/http://www.stoa.org/hopper/text.jsp?doc=Stoa:text:2003.01.0004:account=2 Proclis enarratio ''Aethipidis''] [[Categoria:Heroes Belli Troiani]] i2vatrgkebk0qkt4owmrgh1t1adkdbt 10 320928 3988631 3986502 2026-09-16T21:21:29Z Grufo 64423 Mendam correxi 3988631 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{pagina|}}} | [[:{{{lingua}}}:{{{pagina}}}|({{{lingua}}})]] | [[:{{{lingua}}}:{{{latine}}}|<span style="color: #bf3c2c;">({{{lingua}}})</span>]]{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||[[Categoria:Paginae quae ad paginas interviciales absentes nectuntur]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentatio|contenta={{Formula machinaria}}}}</noinclude> 9qa52jq812l14r4wxzl98npbynz30vs 0 324032 3988546 3954748 2026-09-16T15:02:44Z InternetArchiveBot 139091 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3988546 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Sesterce d'Auguste à l'autel des Trois Gaules - MBA Lyon inv 1991-2.jpg|thumb|[[Ara]] trium Galliarum ad confluentem in [[Sestertius|sestertio]] Augusti expressa. Ibi Roma et Augustus a civitatibus Galliae colebantur.]] '''Titus Sennius Sollemnis''', Sollemnini filius, e civitate Viducassium ([[floruit]] saeculo tertio ineunte) inter primores [[Gallia|Galliae]] fuit: non tantum enim omnes [[magistratus]] in sua civitate omnibus probantibus absolvit (quater duovir electus est) sed in concilio trium Galliarum ad [[Lugdunum|Confluentem]] sacerdos [[Dea Roma|Romae]] et Augusti electus est et sacra pro tota Gallia faciebat. Ditissimus erat unde [[beneficentia|beneficentiam]] ([[Graece]] ''euergetismum'') suam ostentare potuit: nam in sua civitate [[Thermae Romanae|balineum]] a patre promissum consummavit et Lugduni ad sacerdotii conlationem celebrandam [[Gladiator|munera gladiatoria]] edidit ita ut 32 paria per quadriduum pugnarent. Insuper omnia spectaculorum genera addidit. Longam [[inscriptio]]nem<ref>{{CIL|13|3162}}: textus apud ''Epigraphik Datenbank Clauss''</ref> de meritis eius legere possumus quae [[Aregenua|Aregenuae]] in Viducassium urbe capitali circa [[1580]] inventa est in stela hodie [[Marmor Tauriniacum|Marmore Tauriniaco]] (''Marbre de Torigny'') nuncupata quia diu septimo decimo saeculo [[Torigneium|Torignei/Tauriniaci]] apud familiam Matignon mansit. Basis fuit statuae quam concilium Galliarum in Sollemnis honorem a.d. XVII [[Kalendae|Kalendas]] Ianuarias anno [[238]] erexit, praecipue ut videtur ob [[Arca|arcam]] ferrariarum optime administratam. Haec arca pecuniam ad concili cultusque impensas necessariam subministrabat. Certe hunc honorem statuae in civitate erectae Sollemnis primus accepit. Illa stela in [[Forum (architectura)|Foro]] posita erat et Titus Sollemnis praeter merita beneficiaque sua magnam partem inscriptionis clarissimis patronis Romanis et honoribus ab eis acceptis enumerandis dedit. Fuerunt [[Tiberius Claudius Paulinus|Tiberius Claudius Plautinus]], legatus pro praetore Britanniae Inferioris qui Sollemni [[Tribunus militum|tribunatum semenstrem]] [[Legio VI Victrix|legionis sextae Victricis]] promisit atque apud eum in Britanniam anno [[220]] ille iter fecit; item [[Marcus Aedinius Iulianus|Marcus Aedinius]] [[praefectus praetorio]] quem Sollemnis Romam visit et ab eo epistulam commendationis ad novum legatum [[Gallia Lugdunensis|Lugdunensis provinciae]] accepit; item Marcus Valerius Florus tribunus militum [[Index legionum Romanarum|legionis tertiae Augustae]] qui eum [[Lambaesis|Lambaesem]] in [[Numidia (provincia Romana)|Numidiam]] accersivit. Nec suis verbis contentus etiam exempla epistularum a Plautino et Aedinio sibi missarum in monumenti lateribus insculpi fecit. Epistula Aedini Iuliani nos certiores facit Paulinum a Sennio magnum beneficium accepisse tum cum legatus provinciae Lugdunensis erat: nam Galliarum civitatum legati eum accusare in animo habebant cum Sennius Solemnis, qui sacerdos ad Confluentem erat atque eorum concilio praesidebat, consilio legatorum obstitit atque effecit ut omnes ab accusatione desisterent. Hic textum dedicationis in fronte monumenti scriptae habes (etsi nonnullae lineae erasae sunt) ab H. G. Pflaum editum: [[Fasciculus:Marbre de Torigni.JPG|thumb|upright=0.8|Miserandus aspectus hodie lapidis multis tribulationibus conflictati.]] :T(ito) Sennio Sollemni Sollem :nini fil(io) IIvir(o) sine sorte quater aug(uri) :[o]mnib(us) honorib(us) mun[icipio ---]q(ue) :[---]us in :[s]ua c[i]vitate eodemq(ue) tem[po]re sacerdo[s] :R[om]ae [et Augusti ad aram omn]e genus spec :taculorum e[did]it [fu]erunt gladia[to] :r[um c]ertam(ina) n(umero) XXXII ex quibus per quad :riduum [n(umero)] V[III] s[ine] missione edideru[nt] :[bal]neum quod [pop]u[lar]ibus coloniae s[uae] :pr[ofutu]rum S[ollemninus ---]ribus :funda[me]ntis inst[itutis reli]querat :consumm[av]it [item legavit ---] fructum unde :in perpetuum instauraretur is Sollemnis :amicus Tib(eri) Claud(i) Paulini leg(ati) Aug(usti) pro :pr(aetore) pro :vinc(iae) Lugd(unensis) et cliens fuit cui postea :[l]eg(ato) Aug(usti) p(ro) p(raetore) in Brit(annia) ad legio :nem sext[am] :adsedit [q]uique e[i] salarium militiae :in auro aliaque munera longe pluris missi[t] :fuit cliens probatissimus Aedini Iuliani :leg(ati) Aug(usti) prov(inciae) Lugd(unensis) qui postea :praef(ectus) praet(orio) :fuit sicut epistula quae ad latus scripta es[t] :declaratur adsedit etiam in provincia Num[id(ia)] :Lambense M(arco) Valerio Floro trib(uno) mil(itum) leg(ionis) III Aug(ustae) :iudici arcae ferrar(iarum) :tres prov(inciae) Gall(iae) :primo umquam in sua civitate posuerunt :locum ordo civitatis Viducass(ium) libera(e) dedit :p(osita) XVII K(alendas) Ian(uarias) Pio et Proculo co(n)s(ulibus) == Notae == <references /> == Plura legere si cupis == [[Fasciculus:Marbre de Thorigny moulage Vieux juin 2025 -11.jpg|thumb|upright=0.8|Deformatio ex Marmore Tauriniaco facta.]] *Maurice Besnier, «[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k203341w/f87 Les origines de l'inscription de Thorigny] », ''Bulletin archéologique du Comité des travaux historiques et scientifiques'',‎ 1913: 21-50 * [[Hieronymus Carcopino|Jérôme Carcopino]], "[https://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1948_num_50_3_3410 Le marbre de Thorigny]", ''Revue des Études Anciennes'', 1948: 336-347 * E. Deniaux, "[https://www.persee.fr/doc/annor_0003-4134_1999_num_49_1_1204 Recherches récentes autour du marbre de Thorigny]", ''Annales de Normandie'', 1999: 81-83 **"[https://books.openedition.org/psorbonne/28164 Viducasses et Unelles. Recherches sur la municipalisation de l’Ouest de la Gaule]" in ''Cités, municipes, colonies'', Éditions de la Sorbonne, 2009 : 231-249 *Duncan Fishwick, "[https://www.jstor.org/stable/4435491 The Provincial Priesthood of Titus Sennius Sollemnis]", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1976: 124-128 * Laurent Lamoine, "[https://www.persee.fr/doc/mefr_0223-5102_2005_num_117_2_10114 Les hommages des Trois Provinces des Gaules extra-sanctuaire du Confluent]", ''Mélanges de l'école française de Rome'', 2005: 567-584 *André Pelletier, "[https://www.persee.fr/doc/gaciv_1251-5612_1993_dic_1_1_868_t1_0196_0000_3 Sollemnis]", ''Galliæ Civitates'', 1993 * Hans Georg Pflaum, ''Le marbre de Thorigny'', Honoré Champion, 1948 *Daniëlle Slootjes, "[https://www.jstor.org/stable/41546106 Local "Potentes" in the Roman Empire : a New Approach to the Concept of Local Elites]", ''Latomus'', 2009: 416-432 *Arthur Stein, "[https://www.jstor.org/stable/23460488 Le Marbre de Thorigny]", ''Listy filologické / Folia philologica Supplementum'', 1957: 1-7 * Pascal Vipard , ''[https://www.academia.edu/6841686/MARMOR_TAVRINIACVM_Le_Marbre_de_Thorigny_Vieux_Calvados_La_carri%C3%A8re_d_un_grand_notable_gaulois_au_d%C3%A9but_du_troisi%C3%A8me_si%C3%A8cle_ap_J_C "Marmor Tauriniacum" : le marbre de Thorigny, Vieux, Calvados : la carrière d'un grand notable gaulois au début du troisième siècle ap. J.-C.]'', De Boccard, 2008 == Nexus externi == *[https://web.archive.org/web/20260410191641/https://www.arbre-celtique.com/encyclopedie/sollemnis-titus-sennius-12903.htm L'Arbre Celtique] *[[Vicimedia Communia|Vicimedia communia]] plura habent quae ad [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Marbre_de_Thorigny Marmor Tauriniacum] spectant. {{DEFAULTSORT:Sennius Sollemnis, Titus}} [[Categoria:Nati saeculo 2]] [[Categoria:Mortui saeculo 3]] [[Categoria:Incolae Galliae]] [[Categoria:Sacerdotes Romani antiqui]] bx8z844x05wscfc8790duhvwpwj5fph 0 324461 3988668 3955480 2026-09-17T00:56:39Z Grufo 64423 Minora 3988668 wikitext text/x-wiki {{Titulus ad litteram}} {{Pagina principalis|Index Carminum Buranorum}} {{Carmen Carminum Buranorum | titulus = | imago = | descriptio = | categoria = | numerus = | auctor = | argumenta = | tempus = | lingua = | contextus = | praecedens = | sequens = }} {{lres|Prima Cleonei tolerata}} est initium [[carmen|carminis]] ab [[Ausonius|Aunsonio]] scripti, quod in codice [[Carmina Burana|Carminum Buranorum]] sub numero LXIV reperitur.<ref name="Carminamatoria56-70">{{Opus | titulus = Carmina amatoria 56–70 | url = https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost13/CarminaBurana/bur_cam1.html }}.</ref> == Textus == {{Versus numerati| Prima Cleonei tolerata erumna leonis. Proxima Lerneam ferro et face contudit hydram. Mox Erymantheum vis tertia perculit aprum. Eripedis quarto tulit aurea cornua cervi. Stymphalidas pepulit volucres discrimine quinto. Threiciam sexto spoliavit Amazona balteo. Septima in Augeis stabulis impensa laboris. Octava expulso numeratur adoria tauro. In Diomedeis victoria nona quadrigis. Geryone extincto decimam dat Hiberia palmam. Undecimo mala Hesperidum districta triumpho. Cerberus extremi suprema est meta laboris.<ref name="Carminamatoria56-70"/> }} == Descriptio == Hoc carmen, quod in sectione amatoria codicis inseritur, re vera est epigramma antiquum ab [[Ausonius|Aunsonio]] poëta [[saeculum 4|saeculi quarti]] compositum, quod [[labores Herculis|duodecim labores]] [[Hercules|Herculis]] ordine chronologico enumerat. Textus singulas virtutes herois breviter describit, a [[leo Nemeaeus|leone Nemeaeo]] usque ad descensum ad inferos ad [[Cerberus|Cerberum]] capiendum, hunc laborem quasi metam extremam definiens.<ref name="Carminamatoria56-70"/> In contextu codicis Burani, praesentia huius carminis eruditionem auctorum vel compilatorum demonstrat, qui elementa [[Mythologia Graeca|mythologiae classicae]] cum [[poësis|poësi]] vagante commiscuerunt. Carmen formam mnemonicam habet, qua discipuli facta heroica et epitheta mythologica facilius ediscere possent, traditionem litterariam antiquam in [[medium aevum|aevum medium]] transferentes.<ref name="Carminamatoria56-70"/> == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Lehtonen, 1995 | c = {{Opus | cognomen = Lehtonen | nomen = Thomas Martinus Samuel | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy | annus = 1995 | lingua = en | locus = [[Helsingia (Finnia)|Helsingiae]] | domus editoria = [[Societas Litterarum Finnicarum]] | isbn = 978-951-717-846-4 }} }} {{Carmina Burana}} [[Categoria:Index Carminum Buranorum]] [[Categoria:Litterae Latinae mediaevales]] c2xy8tf47a7bvpnah19tal4dwnfe3tq 0 327260 3988573 3988334 2026-09-16T18:47:02Z Andrew Dalby 1084 3988573 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{ores|Opus epistolarum}} est congeries scriptorum privatorum [[Petrus Martyr ab Angleria|Petrus Martyr ab Angleria]] aulici regum catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandi]] et [[Isabella II (regina Hispaniae)|Isabellae]]. Epistolae 813 colliguntur, quae secundum annos in libros 38 divisae sunt (libro primo annum 1488, libro trigesimo octavo annum 1525 comprehendente). Inter amicos, quibus epistulae missae erant, videntur (enumeratio epistularum editionis 1670 hic accipitur): * [[Aruna|Arunenses]]: fratres sui Georgius et Ioannes Baptista ab Angleria;<ref>Epistulae 78, 79, 412, 422 (1489-1509)</ref> condiscipulus iuvenilis Ioannes Maria Sardus,<ref>Epistulae 77, 83 (1489-1490)</ref> Ioannes Borromeus comes Aronae<ref>Inter alias epistulae 23, 30, 61, 94</ref> * [[Mediolanum|Mediolanenses]]: Franciscus Niger protonotarius,<ref>Epistula 42 (1488)</ref> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Arcimboldus||it|qid=Q1406791}} archiepiscopus Mediolanensis, [[Ioannes Iacobus Trivultius]] marchio Viglevanus marescalcusque Franciae, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Scaramutia Trivultius||it|qid=Q729751}} episcopus Comensis * [[Roma]]ni: cardinalis [[Ascanius Maria Sfortia]] (epistulis saepe "Ascanio" superscriptis), [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponius Laetus]]<ref>Epistulae 6, 88, 146, 152, 156, 181, 185, 189, cf. 190 (1488-1498)</ref> * Itali alii: [[Petrus Ranzanus]] Panormitanus * Scholastici eruditique [[Pontificia Universitas Salmanticensis|Salmanticenses]]: [[Lucius Marineus Siculus]], [[Aelius Antonius Nebrissensis|Antonius Nebrissensis]], Gutterius a Toleto, Arius Lusitanus, Petrus Pontensis, "doctor Villasandinus" * Familia regia: [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabella I]] regina et [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandus II]] rex,<ref>Inter alias epistula 280 (1504) "futuro ... regi Parthenopeo", i.e. Neapolitano, superscripta</ref> Ioannes princeps * Aulici et clerici Hispani: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)||es|qid=Q8078615}} (epistulis saepe "suo comiti" superscriptis) et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ferdinandus a Talavera||en|qid=Q559368}} archiepiscopus Granatensis reginaeque [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]] consiliarius (epistulis saepe "Comiti et Archiepiscopo" superscriptis), Alphonsus Carillus episcopus Pompilonensis et Georgius de Costa archiepiscopus Bracarensis, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus Gonzalus Mendocius (cardinalis)||es|qid=Q786748}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Murus (decanus Compostellanus)||es|qid=Q8471018}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Villascusae||es|qid=Q5806511}} episcopus Conchensis deinde Malacitanus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Michael Perez Almacanus||es|qid=Q15816415}} regis secretarius, Gometius a Toleto canonicus Granatensis, Fernandus a Vega consiliarius et commendatarius Castellae * Hispani in Italia morantes: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bernardinus Lupus Caravaialus||es|qid=Q2537990}} cardinalis Sanctae Crucis, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Garcias Lassus (orator)|Garcias Lassus|es|qid=Q17632800}} orator Hispanus apud Pontificem * Discipuli: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius||es|qid=Q2297287}} poëta et legatus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius||es|qid=Q3754494}} epistulis "mei Tendillae comitis filio" atque deinde "marchioni Mondejaris" etc. superscriptis<ref>Epistulae 514-561, 564-565 (1513-1515)</ref> et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus Fagiardus (marchio Bellecensis)||es|qid=Q2615834}} (epistulis nonnullis "marchionibus discipulis" etc. superscriptis),<ref>E. g. epistula 582 (1517); cf. epistula 790 (1523)</ref> Ioannes Portugallicus dux Brigantiae, Iacobus Ghimaraneus dux Portugalliae, Alfonsus a Silva Cifontei comitis haeres, Garsias a Toleto, Praefectus Damicellorum Stellae arcem habens * Itali in Hispania morantes: Lucius Marineus Siculus supra enumeratus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Alexander Geraldinus||it|qid=Q3610043}} episcopus futurus [[Dominicopolis|Dominicopolitanus]],<ref>Epistulae 38, 76 (1488-1489)</ref> Antonius Geraldinus protonotarius,<ref>Epistula 37 (1488)</ref> Bartholomeus Scandianus nuntius in Hispanis apostolicus, Condulmarius protonotarius, Dominicus Trivisanus quondam orator in Hispania, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Ruffus (archiepiscopus Cusentinus)||it|qid=Q64779142}} legatus apostolicus,<ref>Epistulae 325-330 (1507)</ref> Aloisius vel Ludovicus Marlianus Mediolanensis regi Carolo protomedicus et episcopus Tudensis<ref>Inter alias epistulae 361, 516-518, 529, 551, 554, 581, 584, 611 (1507-1518)</ref> et [[Mercurinus Gattinara]] regi Carolo V magnus cancellarius, Vianesius Albergatus nuntius apostolicus * Francogalli: Theodorus Papiensis regi Francico archiatrus, [[Georgius de Ambacia]] cardinalis * Batavus: [[Hadrianus VI|Adrianus Traiectinus]], episcopus Dertosensis, cardinalis, Hispaniae regens, pontifex (Hadrianus VI) == Editiones et versiones == * 1530 : ''Opus epistolarum P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum''; [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh Textus apud Internet Archive] * 1670 : ''Opus epistolarum Petri Martyris Anglerii Mediolanensis ...'' Amstelodami: typis Elzevirianis; [https://archive.org/details/bub_gb_QB0VAAAAQAAJ Textus apud Internet Archive] * 1885 : Paul Gaffarel, Fernand Louvot, interprr., ''Lettres de Pierre Martyr Anghiera relatives aux découvertes maritimes des espagnols et des portugais''. Lutetiae: Institut Géographique de Paris; [https://archive.org/details/lettresdepierrem00anghiala Textus apud Internet Archive] * 1953-1957 :José López de Toro, ed., ''Pedro Mártir de Anglería: Epistolario''. Matriti; [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1503686w Textus ultimi fasciculi] * 1966 : Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * J. Bernays, ''Petrus Martyr Anglerius und sein Opus epistolarum''. Argentorati: Trübner, 1891; [https://archive.org/details/petrusmartyrang00berngoog/page/n8/mode/2up Textus imperfectus] {{Google Books|Om0WbNSwTGUC}} (sunt qui "Isaac Bernays", qui "Jakob Bernays" adscribunt) * Heinrich Heidenheimer, ''Petrus Martyr Anglerius und sein Opus epistolarum''. Berolini: Seehagen, 1881; [https://archive.org/details/petrusmartyrang01heidgoog/page/n7/mode/2up Textus] * Johannes Gerigk, ''Das Opus epistolarum des Petrus Martyr, ein Beitrag zur Kritik der Quellen des ausgehenden 15. und beginnenden 16. Jahrhunderts''. Braunsberg: Druck der Ermlœndischen Zeitungs und Verlagsdruckerei J. A. Wichert, 1881 (dissertatio Regiomontana); [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:824-dtl-0000086795 Textus] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 [[Categoria:Scripta 1530]] [[Categoria:Litterae Latinae Renascentes]] [[Categoria:Hispaniae scripta]] [[Categoria:Epistulae]] [[Categoria:Monarchia Regum Catholicorum]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria]] of26e0it5e4t74ewjk81g6arv4zml63 3988584 3988573 2026-09-16T19:11:43Z Andrew Dalby 1084 3988584 wikitext text/x-wiki {{Titulus italicus}} {{ores|Opus epistolarum}} est congeries scriptorum privatorum [[Petrus Martyr ab Angleria|Petrus Martyr ab Angleria]] aulici regum catholicorum [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandi]] et [[Isabella II (regina Hispaniae)|Isabellae]]. Epistolae 813 colliguntur, quae secundum annos in libros 38 divisae sunt (libro primo annum 1488, libro trigesimo octavo annum 1525 comprehendente). Inter amicos, quibus epistulae missae erant, videntur (enumeratio epistularum editionis 1670 hic accipitur): * [[Aruna|Arunenses]]: fratres sui Georgius et Ioannes Baptista ab Angleria;<ref>Epistulae 78, 79, 412, 422 (1489-1509)</ref> condiscipulus iuvenilis Ioannes Maria Sardus,<ref>Epistulae 77, 83 (1489-1490)</ref> Ioannes Borromeus comes Aronae<ref>Inter alias epistulae 23, 30, 61, 94</ref> * [[Mediolanum|Mediolanenses]]: Franciscus Niger protonotarius,<ref>Epistula 42 (1488)</ref> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Arcimboldus||it|qid=Q1406791}} archiepiscopus Mediolanensis, [[Ioannes Iacobus Trivultius]] marchio Viglevanus marescalcusque Franciae, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Scaramutia Trivultius||it|qid=Q729751}} episcopus Comensis * [[Roma]]ni: cardinalis [[Ascanius Maria Sfortia]] (epistulis saepe "Ascanio" superscriptis), [[Iulius Pomponius Laetus|Pomponius Laetus]]<ref>Epistulae 6, 88, 146, 152, 156, 181, 185, 189, cf. 190 (1488-1498)</ref> * Itali alii: [[Petrus Ranzanus]] Panormitanus * Scholastici eruditique [[Pontificia Universitas Salmanticensis|Salmanticenses]]: [[Lucius Marineus Siculus]], [[Aelius Antonius Nebrissensis|Antonius Nebrissensis]], Gutterius a Toleto, Arius Lusitanus, Petrus Pontensis, "doctor Villasandinus" * Familia regia: [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabella I]] regina et [[Ferdinandus II (rex Aragonum)|Ferdinandus II]] rex,<ref>Inter alias epistula 280 (1504) "futuro ... regi Parthenopeo", i.e. Neapolitano, superscripta</ref> Ioannes princeps * Aulici et clerici Hispani: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Enecus Lupus Mendocius (comes Tendillae)||es|qid=Q8078615}} (epistulis saepe "suo comiti" superscriptis) et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ferdinandus a Talavera||en|qid=Q559368}} archiepiscopus Granatensis reginaeque [[Isabella I (regina Castellae et Legionis)|Isabellae]] consiliarius (epistulis saepe "Comiti et Archiepiscopo" superscriptis), Alphonsus Carillus episcopus Pompilonensis et Georgius de Costa archiepiscopus Bracarensis, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus Gonzalus Mendocius (cardinalis)||es|qid=Q786748}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Murus (decanus Compostellanus)||es|qid=Q8471018}}, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Villascusae||es|qid=Q5806511}} episcopus Conchensis deinde Malacitanus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Michael Perez Almacanus||es|qid=Q15816415}} regis secretarius, Gometius a Toleto canonicus Granatensis, Fernandus a Vega consiliarius et commendatarius Castellae * Hispani in Italia morantes: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bernardinus Lupus Caravaialus||es|qid=Q2537990}} cardinalis Sanctae Crucis, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Garcias Lassus (orator)|Garcias Lassus|es|qid=Q17632800}} orator Hispanus apud Pontificem * Discipuli: {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Didacus Furtatus Mendocius||es|qid=Q2297287}} poëta et legatus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ludovicus Furtatus Mendocius||es|qid=Q3754494}} epistulis "mei Tendillae comitis filio" atque deinde "marchioni Mondejaris" etc. superscriptis<ref>Epistulae 514-561, 564-565 (1513-1515)</ref> et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Petrus Fagiardus (marchio Bellecensis)||es|qid=Q2615834}} (epistulis nonnullis "marchionibus discipulis" etc. superscriptis),<ref>E. g. epistula 582 (1517); cf. epistula 790 (1523)</ref> Ioannes Portugallicus dux Brigantiae, Iacobus Ghimaraneus dux Portugalliae, Alfonsus a Silva Cifontei comitis haeres, Garsias a Toleto, Praefectus Damicellorum Stellae arcem habens * Itali in Hispania morantes: Lucius Marineus Siculus supra enumeratus, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Alexander Geraldinus||it|qid=Q3610043}} episcopus futurus [[Dominicopolis|Dominicopolitanus]],<ref>Epistulae 38, 76 (1488-1489)</ref> Antonius Geraldinus protonotarius,<ref>Epistula 37 (1488)</ref> Bartholomeus Scandianus nuntius in Hispanis apostolicus, Condulmarius protonotarius, Dominicus Trivisanus quondam orator in Hispania, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Ioannes Ruffus (archiepiscopus Cusentinus)||it|qid=Q64779142}} legatus apostolicus,<ref>Epistulae 325-330 (1507)</ref> Aloisius vel Ludovicus Marlianus "concivis" "conterraneus et amicissimus" regi Carolo protomedicus et episcopus Tudensis<ref>Inter alias epistulae 361, 382, 516-518, 529, 551, 554, 573-576, 579, 581, 584, 611, 656-662, cf. 655 (1507-1520)</ref> et [[Mercurinus Gattinara]] regi Carolo V magnus cancellarius, Vianesius Albergatus nuntius apostolicus * Francogalli: Theodorus Papiensis regi Francico archiatrus, [[Georgius de Ambacia]] cardinalis * Batavus: [[Hadrianus VI|Adrianus Traiectinus]], episcopus Dertosensis, cardinalis, Hispaniae regens, pontifex (Hadrianus VI) == Editiones et versiones == * 1530 : ''Opus epistolarum P. M. Anglerii Mediolanensis protonotarii apostolici atque a consiliis rerum Indicarum''; [https://archive.org/details/opusepistolarump00angh Textus apud Internet Archive] * 1670 : ''Opus epistolarum Petri Martyris Anglerii Mediolanensis ...'' Amstelodami: typis Elzevirianis; [https://archive.org/details/bub_gb_QB0VAAAAQAAJ Textus apud Internet Archive] * 1885 : Paul Gaffarel, Fernand Louvot, interprr., ''Lettres de Pierre Martyr Anghiera relatives aux découvertes maritimes des espagnols et des portugais''. Lutetiae: Institut Géographique de Paris; [https://archive.org/details/lettresdepierrem00anghiala Textus apud Internet Archive] * 1953-1957 :José López de Toro, ed., ''Pedro Mártir de Anglería: Epistolario''. Matriti; [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1503686w Textus ultimi fasciculi] * 1966 : Erich Woldan, ed., ''Petrus Martyr de Angleria: Opera''. Graecii: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1966 (fac-simile editionum antiquorum) == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{DBI|http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-martire-d-anghiera_(Dizionario-Biografico)/|Anghiera, Pietro Martire d'|Roberto Almagià|1961}} * J. Bernays, ''Petrus Martyr Anglerius und sein Opus epistolarum''. Argentorati: Trübner, 1891; [https://archive.org/details/petrusmartyrang00berngoog/page/n8/mode/2up Textus imperfectus] {{Google Books|Om0WbNSwTGUC}} (sunt qui "Isaac Bernays", qui "Jakob Bernays" adscribunt) * Heinrich Heidenheimer, ''Petrus Martyr Anglerius und sein Opus epistolarum''. Berolini: Seehagen, 1881; [https://archive.org/details/petrusmartyrang01heidgoog/page/n7/mode/2up Textus] * Johannes Gerigk, ''Das Opus epistolarum des Petrus Martyr, ein Beitrag zur Kritik der Quellen des ausgehenden 15. und beginnenden 16. Jahrhunderts''. Braunsberg: Druck der Ermlœndischen Zeitungs und Verlagsdruckerei J. A. Wichert, 1881 (dissertatio Regiomontana); [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:824-dtl-0000086795 Textus] * Henry R. Wagner, "[https://www.americanantiquarian.org/node/11329 Peter Martyr and His Works]" in ''Proceedings of the American Antiquarian Society'' vol. 56 (1946) pp. 239-288 [[Categoria:Scripta 1530]] [[Categoria:Litterae Latinae Renascentes]] [[Categoria:Hispaniae scripta]] [[Categoria:Epistulae]] [[Categoria:Monarchia Regum Catholicorum]] [[Categoria:Petrus Martyr ab Angleria]] tmuziover9vdhrya2lsn0evh19sbfu9 0 328251 3988720 3985831 2026-09-17T03:32:00Z Bartholomite 116968 /* Nexus externi */ 3988720 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Noë Berkenkamp Kahan}} (vulgo ''Noah''; natus [[Mons Viridis|Montis Viridis]] die [[1 Ianuarii]] [[1997]]) est [[cantor]] [[CFA|Americanus]]. Cantor [[musica vulgaris|carminum vulgarium]] et [[musica rockiana|musicae rockianae]] est. == Discographia == * ''Busyhead'' (2019) * ''I Was / I Am'' (2021) * ''Stick Season'' (2022) * ''The Great Divide'' (2026) == Nexus externi == {{CommuniaCat|Noah Kahan}} * {{IMDb|9664454|Noë Kahan}} * [https://noahkahan.com/ Situs interretialis] {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1997||Kahan, Noë}} [[Categoria:Cantores carminum vulgarium Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Cantores musicae popularis]] [[Categoria:Incolae Montis Viridis]] [[Categoria:Iudaei]] 4p4hg19a0x1i90boksxmkot6uz52vly 0 328406 3988660 3987848 2026-09-17T00:36:37Z Grufo 64423 +Cat; nexus 3988660 wikitext text/x-wiki {{Capsa tabellaria | ; Constans Fermiana | Notatio: {{mvar/G_F}} | Dimensiones: {{Dimensiones|5|1|−2}} | Magnitudo: {{Series versibus dissaepta | {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}} | {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[iulium|J]]&thinsp;[[metrum|m]]³}} }} | ; Constans Fermiana naturalis | Notatio: {{mvar/G0_F}} | Dimensiones: {{Dimensiones|−4|−2|4}} | Magnitudo: {{Series versibus dissaepta | {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}} | {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[iulium|J]]⁻²}} | {{val|1.1663787|(6)|e=-5|u=[[electronvolta|GeV]]⁻²}}<ref name="codata">{{Opus | titulus = CODATA Value: Fermi coupling constant | contextus = 2022 CODATA recommended values | tempus = 2024-08-29 | domus editoria = National Institute of Standards and Technology (CFA) | url = https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?gf | url contextus = https://physics.nist.gov/cuu/pdf/JPCRD2022CODATA.pdf | tempus inspectionis = 2026-09-10 | work = The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty }}.</ref> }} }} {{res|Constans Fermiana}} ({{mvar/G_F}} aut formā naturali saepe {{mvar/G0_F}} notata) est [[quantitas constans]] in [[physica particularum]] adhibita, cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}}, aut, formā naturali, {{Dimensiones|−4|−2|4}}. Nomen in honorem [[Henricus Fermi|Henrici Fermi]] ([[1901]]–[[1954]]) [[physicus|physici]] [[Italia|Italici]] electum est, qui anno [[1933]] [[interactio Fermiana|suam theoriam]] proposuit ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionem beta|en|qid=Q306786}}<ref>De nomine {{locutio|dilapsionis}} {{LLHL26|Zerfall|339|prima=minuscula}}.</ref> explicandam.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref>{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Duae eiusdem constantis formae, {{mvar/G_F}} et {{mvar/G0_F}}, hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Constans Fermiana valet {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}; constans autem Fermiana naturalis valet {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == De mensione quantitatis == Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—id est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009">{{qc|Griffiths, 2009}}.</ref><ref name="codata" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. In [[theoria canonica]], constans Fermiana ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|mechanema Higgsianum|valorem exspectatum vacui Higgsiani|en|qid=Q747702}} refertur:<ref>{{qc|Plehn & Rauch, 2005}}.</ref> : <math>v = \left(\sqrt{2} \, G_{\rm F}^0\right)^{-1/2} \simeq 246.22 \; \textrm{GeV}</math> In approximatione, correctionibus quantisticis neglectis, habetur: : <math>G_{\rm F}^0\simeq \frac {\pi \alpha}{\sqrt{2}~ M_{\rm W}^2 c^4 (1- M^2_{\rm W}/M^2_{\rm Z} )}</math> Haec formula porro simplicior reddi potest ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|angulum Weinbergianum|anguli Weinbergiani|en|qid=Q452412}}, ratione inter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosones {{mvar|W}} et {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} adhibitā quam aequatio <math>M_\text{Z}=\frac{M_\text{W}}{\cos\theta_\text{W}}</math> praebet, ita ut: : <math>G_{\rm F}^0\simeq \frac {\pi \alpha}{\sqrt{2}~ M_{\rm Z}^{2} c^4\cos^{2}\theta_{\rm W}\sin^{2}\theta_{\rm W}}</math> == De significatu physico == {{Pagina principalis|Interactio Fermiana}} [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|[[Interactio Fermiana]] per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Constans Fermiana vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Nam in theoria Fermiana, interactiones inter [[fermion]]es, quales sunt processus β et dilapsio muonis, per interactionem quadrifermionicam approximantur, atque in hac descriptione quantitas {{mvar/G0_F}} magnitudinem huius interactionis determinat: quo maior est {{mvar/G0_F}}, eo maior, ceteris paribus, est probabilitas processūs debilis. Theoria Fermiana dicitur “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria efficax|efficax|en|qid=Q281778}}”, quia in regiminibus humilium energiarum non necesse est bosones vectoriales {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">±</sup>}} et {{mvar|1=Z<sup style="font-style: inherit;">0</sup>}} tractare, qui in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Interactio electrodebilis|theoria electrodebili|en|qid=Q466416}} interactiones debiles moderantur; quum enim processūs energia multo minor sit quam massa bosonis {{mvar|W}}, propagatio eius per interactionem localem quadrifermionicam approximari potest. Attamen, quum haec sit theoria efficax tantum quae in regiminibus altarum energiarum non valeat, non est habenda theoria fundamentalis interactionis debilis. Nam in theoria electrodebili bosones {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">+</sup>}}, {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}} et {{mvar|1=Z<sup style="font-style: inherit;">0</sup>}} interactiones debiles moderantur; descriptio igitur quadrifermionica obtinetur quasi [[limes (mathematica)|limes]] in regiminibus humilium energiarum illius theoriae. == De ordinibus magnitudinis energiarum == E ratione inter [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] ({{mvar/G}}) et constantem Fermianam naturalem ({{mvar/G0_F}}) etiam ratio inter peculiares energias interactionis debilis et peculiares energias gravitatis deduci potest: : <math>\frac{E_\text{debil}}{E_\text{grav}} = \sqrt{\frac{4\pi G}{G_{\rm F}^0\hbar c^5}} \simeq 8.4866\times10^{-17}</math> qua * <math>c</math> est [[celeritas lucis|celeritas lucis in vacuo]], * <math>\hbar</math> est [[constans Planckiana minuta]], * <math>G</math> est [[constans gravitatis|constans gravitatis universalis]], * <math>E_\text{debil}</math> est <math>\sqrt{1 / G_F^0}</math>, * <math>E_\text{grav}</math> est [[unitates Planckianae|energia Heavisidiana-Planckiana]], seu <math>E_\text{HP} = \sqrt{\frac{\hbar c^5}{4\pi G}}</math>. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 | lingua = it }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | paginae = 314–315 | url paginarum = https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Plehn & Rauch, 2005 | c = {{Opus | cognomen 1 = Plehn | nomen 1 = Tilman | cognomen 2 = Rauch | nomen 2 = Michael | nomenclatura = compendiaria | titulus = Quartic Higgs coupling at hadron colliders | lingua = en | contextus = Physical Review D | volumen = 72 | fasciculus = 5 | annus = 2005 | bibcode = 2005PhRvD..72e3008P | doi = 10.1103/PhysRevD.72.053008 | s2cid = 10737764 | arxiv = hep-ph/0507321 }} }}. {{NexInt}} * [[Interactio Fermiana]] * [[Vis debilis]] * [[Constans Planckiana]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dilapsio beta|<>|en|qid=Q306786}} * [[Henricus Fermi]] * [[Unitates Planckianae]] [[Categoria:Quantitates constantes physicae]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] [[Categoria:Interactio debilis]] tt6pik1cn3te3whjpoi4od67a8cajbo 3988687 3988660 2026-09-17T01:28:42Z Grufo 64423 Minora 3988687 wikitext text/x-wiki {{Capsa tabellaria | ; Constans Fermiana | Notatio: {{mvar/G_F}} | Dimensiones: {{Dimensiones|5|1|−2}} | Magnitudo: {{Series versibus dissaepta | {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}} | {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[iulium|J]]&thinsp;[[metrum|m]]³}} }} | ; Constans Fermiana naturalis | Notatio: {{mvar/G0_F}} | Dimensiones: {{Dimensiones|−4|−2|4}} | Magnitudo: {{Series versibus dissaepta | {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}} | {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[iulium|J]]⁻²}} | {{val|1.1663787|(6)|e=-5|u=[[electronvolta|GeV]]⁻²}}<ref name="codata">{{Opus | titulus = CODATA Value: Fermi coupling constant | contextus = 2022 CODATA recommended values | tempus = 2024-08-29 | domus editoria = National Institute of Standards and Technology (CFA) | url = https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?gf | url contextus = https://physics.nist.gov/cuu/pdf/JPCRD2022CODATA.pdf | tempus inspectionis = 2026-09-10 | work = The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty }}.</ref> }} }} {{res|Constans Fermiana}} ({{mvar/G_F}} aut formā naturali saepe {{mvar/G0_F}} notata) est [[quantitas constans]] in [[physica particularum]] adhibita, cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}}, aut, formā naturali, {{Dimensiones|−4|−2|4}}. Nomen in honorem [[Henricus Fermi|Henrici Fermi]] ([[1901]]–[[1954]]) [[physicus|physici]] [[Italia|Italici]] electum est, qui anno [[1933]] [[interactio Fermiana|suam theoriam]] proposuit ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionem beta|en|qid=Q306786}}<ref>De nomine {{locutio|dilapsionis}} {{LLHL26|Zerfall|339|prima=minuscula}}.</ref> explicandam.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref>{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Duae eiusdem constantis formae, {{mvar/G_F}} et {{mvar/G0_F}}, hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Constans Fermiana valet {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}; constans autem Fermiana naturalis valet {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == De mensione quantitatis == Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—id est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}.</ref><ref name="codata" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. In [[theoria canonica]], constans Fermiana ad {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|mechanema Higgsianum|valorem exspectatum vacui Higgsiani|en|qid=Q747702}} refertur:<ref>{{qc|Plehn & Rauch, 2005}}.</ref> : <math>v = \left(\sqrt{2} \, G_{\rm F}^0\right)^{-1/2} \simeq 246.22 \; \textrm{GeV}</math> In approximatione, correctionibus quantisticis neglectis, habetur: : <math>G_{\rm F}^0\simeq \frac {\pi \alpha}{\sqrt{2}~ M_{\rm W}^2 c^4 (1- M^2_{\rm W}/M^2_{\rm Z} )}</math> Haec formula porro simplicior reddi potest ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|angulum Weinbergianum|anguli Weinbergiani|en|qid=Q452412}}, ratione inter {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosones {{mvar|W}} et {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} adhibitā quam aequatio <math>M_\text{Z}=\frac{M_\text{W}}{\cos\theta_\text{W}}</math> praebet, ita ut: : <math>G_{\rm F}^0\simeq \frac {\pi \alpha}{\sqrt{2}~ M_{\rm Z}^{2} c^4\cos^{2}\theta_{\rm W}\sin^{2}\theta_{\rm W}}</math> == De significatu physico == {{Pagina principalis|Interactio Fermiana}} [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|[[Interactio Fermiana]] per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Constans Fermiana vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Nam in theoria Fermiana, interactiones inter [[fermion]]es, quales sunt processus β et dilapsio muonis, per interactionem quadrifermionicam approximantur, atque in hac descriptione quantitas {{mvar/G0_F}} magnitudinem huius interactionis determinat: quo maior est {{mvar/G0_F}}, eo maior, ceteris paribus, est probabilitas processūs debilis. Theoria Fermiana dicitur “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria efficax|efficax|en|qid=Q281778}}”, quia in regiminibus humilium energiarum non necesse est bosones vectoriales {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">±</sup>}} et {{mvar|1=Z<sup style="font-style: inherit;">0</sup>}} tractare, qui in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Interactio electrodebilis|theoria electrodebili|en|qid=Q466416}} interactiones debiles moderantur; quum enim processūs energia multo minor sit quam massa bosonis {{mvar|W}}, propagatio eius per interactionem localem quadrifermionicam approximari potest. Attamen, quum haec sit theoria efficax tantum quae in regiminibus altarum energiarum non valeat, non est habenda theoria fundamentalis interactionis debilis. Nam in theoria electrodebili bosones {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">+</sup>}}, {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}} et {{mvar|1=Z<sup style="font-style: inherit;">0</sup>}} interactiones debiles moderantur; descriptio igitur quadrifermionica obtinetur quasi [[limes (mathematica)|limes]] in regiminibus humilium energiarum illius theoriae. == De ordinibus magnitudinis energiarum == E ratione inter [[constans gravitatis|constantem gravitatis]] ({{mvar/G}}) et constantem Fermianam naturalem ({{mvar/G0_F}}) etiam ratio inter peculiares energias interactionis debilis et peculiares energias gravitatis deduci potest: : <math>\frac{E_\text{debil}}{E_\text{grav}} = \sqrt{\frac{4\pi G}{G_{\rm F}^0\hbar c^5}} \simeq 8.4866\times10^{-17}</math> qua * <math>c</math> est [[celeritas lucis|celeritas lucis in vacuo]], * <math>\hbar</math> est [[constans Planckiana minuta]], * <math>G</math> est [[constans gravitatis|constans gravitatis universalis]], * <math>E_\text{debil}</math> est <math>\sqrt{1 / G_F^0}</math>, * <math>E_\text{grav}</math> est [[unitates Planckianae|energia Heavisidiana-Planckiana]], seu <math>E_\text{HP} = \sqrt{\frac{\hbar c^5}{4\pi G}}</math>. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 | lingua = it }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | paginae = 314–315 | url paginarum = https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Plehn & Rauch, 2005 | c = {{Opus | cognomen 1 = Plehn | nomen 1 = Tilman | cognomen 2 = Rauch | nomen 2 = Michael | nomenclatura = compendiaria | titulus = Quartic Higgs coupling at hadron colliders | lingua = en | contextus = Physical Review D | volumen = 72 | fasciculus = 5 | annus = 2005 | bibcode = 2005PhRvD..72e3008P | doi = 10.1103/PhysRevD.72.053008 | s2cid = 10737764 | arxiv = hep-ph/0507321 }} }}. {{NexInt}} * [[Interactio Fermiana]] * [[Vis debilis]] * [[Constans Planckiana]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dilapsio beta|<>|en|qid=Q306786}} * [[Henricus Fermi]] * [[Unitates Planckianae]] [[Categoria:Quantitates constantes physicae]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] [[Categoria:Interactio debilis]] td6unr5diepolb2jz8f8ledm5kd7dhz 0 328591 3988511 3988388 2026-09-16T12:21:59Z IacobusAmor 1163 Vicificanda 3988511 wikitext text/x-wiki {{Vicificanda}} '''Captain Jeff''', qui etiam '''CJEFF''' et '''Capitaneus Jeff''' ([[Russice]] Капитан Джефф) appellatur (nomen eius verum '''Olegus Belobrov, Georgii filius''' ([[Russice]] Олег Георгиевич Белобров); natus die VIII Maii MCMLXXIV in vico operariorum Rudnogorsk, in districtu Nizneilimscensis, in [[Regio Ircutensis|Regio Ircutensi]], in [[Russica Sovietica Foederativa Socialistica Res Publica|RSFSR]], quae pars erat [[Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum|URPSS]]), [[musicus]] [[Russi|Russicus]] est. ==Vita== Olegus Belobrov natus est die VIII Maii MCMLXXIV in vico operariorum Rudnogorsk, ubi scholam mediam absolvit. Is scholam musicam in disciplina cantus operistici absolvit. Anno MCMXCIV is [[Moscua]]m migravit, ut cursum musicum inciperet.<ref name="INCult">[https://www.youtube.com/watch?v=DcZiIHm2UdQ CAPTAIN JEFF про эстраду 90-х. Концерт на Красной площади на YouTube] ''[[YouTube]]'' {{ling|Russice}}</ref> Pactionem cum Igore Siliverstov,<ref name="Bezboltenko">[https://www.youtube.com/watch?v=W39nehTqHaM Экспресс-интервью с Капитаном Джеффом] ''[[YouTube]]'' {{ling|Russice}}</ref> effectore musico, iniit, ad quem iam cum persona scaenica parata, materia musica atque nonnullis carminibus a se ipso compositis accesserat. Proiectum musicum nomen '''Captain Jeff''' accepit.<ref name="INCult"/> Primum opus huius proiecti fuit carmen «''Неземной''» («''Caelestis''»), anno MCMXCIV editum, quod ad saltationes «caelestes» faciendas hortabatur. Anno MCMXCV complura nova carmina edita sunt: «''Я тебя так люблю''» («''Te tantopere amo''»), quae de amore in litore maris orto narrabat; «''Сигналы SOS''» («''Signa SOS''»), in qua de cordibus humanis vulneratis, ubique ad amorem clamantibus, canebatur; «''Эпидемия любви''» («''Epidemia amoris''»), quae de viro amoris narrabat, quo universus orbis terrarum infectus erat; et «''Компьютер-девочка''» («''Puella computatrica''»), cuius argumentum erat progressus technologiae intellegentiae artificialis ad eum gradum, quo relationes parasociales inter intellegentiam artificialem et hominem, etiam elementa erotica complectentes, fieri possent. Omnia carmina musica erant exempla praeclara musicae Eurodance illius temporis, excepto carmine «''Я тебя так люблю''» («''Te tantopere amo''»), quod more musicae dream house compositum erat. Anno MCMXCVII repertorium cantoris his operibus auctum est: «''Ай-ай-ай''» («''Heu-heu-heu''»), quod ad difficultates oecologicas pertinebat; «''Станция "Союз"''» («''Statio „Unio“''»), in qua de statione saltatoria in spatio siderali agebatur; «''Параллельный мир''» («''Mundus parallelus''»), quod de itinere ad alios mundos narrabat; «''Мой код — Любовь''» («''Codex meus Amor est''»), quod de doloribus separationis ab homine dilecto narrabat, quibus investigator spatii longinqui angebatur; et «''Терминатор любви''» («''Terminator Amoris''»), quod timorem exprimebat ne amor humanus propter totam robotizationem evanesceret. Cum carmina secunda et tertia ex hoc indice canonibus Eurodance obtemperarent, sonus primi et quinti in genus Euro-rave evolutus est, quartum autem ad genus progressive trance pertinebat. Praeterea, eodem anno MCMXCVII altera versio carminis «''Эпидемия любви''» («''Epidemia amoris''») apparuit, quae sono suo magis Euro-rave similis erat. Anno MCMXCVIII '''Captain Jeff''' concentum in [[Forum Pulchrum|Foro Pulchro]] [[Moscua]]e die Urbis Moscuae egit.<ref name="INCult"/> Mense Decembri anni MCMXCVIII proiectum video musicum ad carmen «''Первый уровень''» («''Primum Gradum''») edidit, quod hymnus non officialis lusorum computatralium atque culmen cosmismi Russici popularis factum est.<ref>[https://i-m-i.ru/post/ivanushki-v-kosmose-gubin-s-molniyami-i-gazmanov-v-virtualnoy-realnosti ''Antonius Vagin, Iurii filius'': Иванушки в космосе и Газманов в виртуальной реальности. — Institutum Initiativarum Musicarum — die XVII mensis Augusti anno MMXXI.] {{ling|Russice}}</ref> In hoc opere musica ex compositione instrumentali «''Coldwater Canyon''» («''Canion aquae frigidae''»), quae in albo «''Wicked!''» («''Improbus!''») gregis musici Germanici «Scooter» («Trochus») edita erat, mutuata est. Video musicum per duos menses in rotatione canalis televisifici «Muz-TV» fuit atque in programmata «Duodecim Spectatores Irati» canalis «MTV Russia» receptum est.<ref name="Bezboltenko"/> Genere musicae hoc carmen ad happy hardcore pertinebat. Anno MCMXCIX complura alia carmina in lucem edita sunt: «''Супергерой''» («''Heros superhumanus''»), quod de pugna contra invasores extraterrestres narrabat; «''Мужская дружба''» («''Amicitia virorum''»), cuius titulus eiusdem argumentum satis clare significabat; et parabola philosophica «''Всё объединяет любовь''» («''Amor omnia coniungit''»). Prima duo carmina ad hard trance pertinebant, postremum autem sono suo magis ad progressive trance accedebat. Anno MM carmen «''Скорость''» («''Celeritas''») editum est, quod argumento certaminum autocineticorum dedicatum erat. Carmen more hard rave sonabat. Postquam contractus cum effectore expiravit, Olegus Belobrov sub priore nomine scaenico aliquandiu concentus dare et peregrinari perrexit, sed anno MMI musicam professionem finire statuit, priusquam carmen «''Зачем же ты ушла''» («''Cur igitur reliquisti''») edidisset, quod eius propriam vitae deceptionem exprimebat. Is variis operibus [[Moscua]]e operam dedit, inter alia praefectus sectionis visarum in societate viatoria fuit; deinde in [[Siberia]]m rediit atque in urbe Ust-Ilimsk in industria silvaria laboravit.<ref name="INCult"/> Anno MMXXI is musicam professionem renovavit, postquam novum auditorum genus, quod sibi in [[YouTube]] video musicum eius ad carmen «''Первый уровень''» («''Primum Gradum''») detexerat, novum studium in eius operibus suscitaverat.<ref name="INCult"/> ==Catalogus operum phonographicorum== * CJEFF — The Best Of Captain Jeff (2023)<ref>[https://www.discogs.com/release/27998010-CJEFF-The-Best-Of-Captain-Jeff CJEFF — The Best Of Captain Jeff (2023)] ''Discogs''</ref> ==Pelliculae musicis destinatae== * Captain Jeff — Первый уровень (1998)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=U92GnDevvJ0 Captain Jeff — Первый уровень (1998)] ''[[YouTube]]''</ref> ==Notae== <references/> ==Nexus externi== * [https://www.youtube.com/@CJEFF1 Canalis «CJEFF (Captain Jeff)» in [[YouTube]]] {{ling|Russice}} * [https://vk.ru/cjeff.project Pagina «CJEFF (Captain Jeff)» in reticulo sociali «VKontakte»] {{ling|Russice}} [[Categoria:Viri]] [[Categoria:Nati 1974]] [[Categoria:Homines vivi]] [[Categoria:Incolae Russiae]] [[Categoria:Musici Russiae]] [[Categoria:Cantores Russiae]] nkv32ggmriynfra173ls4hxg7yt881r 0 328648 3988746 3988494 2026-09-17T08:43:16Z ~2026-49405-65 214731 3988746 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|thumb|Daibundus Kamakuraënsis]] [[Fasciculus:Hōkō-ji Daibutsu in Kyoto 眼鏡絵 京大仏図 - Maruyama Ōkyo 円山応挙 (Chisō Collection 千總コレクション).jpg|thumb|Templum Daibut olim [[Meacum|Meaci]] situm]] {{Res|Daibundus}},<ref>“''Daibundum'': The term comes from the Japanese ''daibutsu'' ('great Buddha')”; [[Accius Watanabeus]], ''Japan on the Jesuit Stage. Two 17th-Century Latin Plays with Translation and Commentary'' (2022): 54 [https://www.google.it/books/edition/Japan_on_the_Jesuit_Stage/TsqKEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&dq=daibundum+daibutsu&pg=PA54&printsec=frontcover]. {{Ling|Anglice}}</ref> sive {{Res|Daibut}} (indeclinabile),<ref>“Machina ipsa Daibut, qua Taico prope Meacum excitarat & recenter absoluerat, si magnitudinem spectes, nihil erat in toto Iapone magis videndum”; Ioannes Hayus, ''De Rebus Iaponicis, Indicis et Peruanis Epistolae Recentiores'' (Antverpiae, 1605): 54 [https://www.google.it/books/edition/De_Rebvs_Iaponicis_Indicis_Et_Pervanis_E/6R1ZAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Daibut+statua+est&pg=PA362&printsec=frontcover]. </ref> est nomen [[Statua|statuarum]] monumentalium [[Butta|Buttae]] ([[Iaponice]] 大仏, ''Daibutsu'', 'Magnus Butta'), in [[Iaponia]] sitae. Saepe ex [[Aes (mixtura)|aëre]] conflatae sunt, sed etiam ex aliis metallis lapideque sculptae sunt. Inter praeclaros Daibundos sunt [[Daibundus Kamakuraënsis|statua aënea]] in templo [[Kōtoku-in]], [[Kamakurae]] sito (a poëta Britannico [[Rudyard Kipling]] descripta in [[Poëma|poëmata]] ''Buddha at Kamakura'') magna sculptura [[Nara|Naraënsis]] in templo [[Tōdai-ji]] atque antiquus [[Daibut Meacensis]] (hodie deperditus), olim in templo {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Hōkō-ji|<>|ja|qid=Q1045971}} sito (primum a [[Taicosama]] erectus, deinde restitutus ab [[Ieiasus Daifusama|Ieiaso Daifusama]]). == Notae == <references /> == Bibliographia == * ''[https://www.google.it/books/edition/Lettere_annue_del_Giappone_China_Goa_et/FCa8G1_dgP0C?hl=it&gbpv=1&dq=Fideyori+morte&pg=PA4&printsec=frontcover Lettere annue del Giappone, China, Goa, et Ethiopia]'' (Neapoli, 1621): 7. {{Ling|Italice}} * Antonius Banier et Ioannes Baptista Le Mascrier, [https://www.google.it/books/edition/Suite_des_c%C3%A9r%C3%A9monies_religieuses_des_i/DE4qAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Daibot+templum&pg=PA24&printsec=frontcover ''Suite des cérémonies, mœurs et coutumes religieuses des idolatres de tous les peuples du Monde''] (Lutetiae, 1741): 24. {{Ling|Francogallice}} * ''[https://www.google.it/books/edition/The_Roman_Urdu_Journal/cSIJAAAAQAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Daibutz&pg=RA7-PA26&printsec=frontcover The Roman-Urdu Journal To Advocate the Use of the Roman Alphabet in Oriental Languages, Volume IV, N. 32]'' (1881): 26-27. {{Ling|Anglice}} * Caesar Cantù, ''[https://www.google.it/books/edition/Storia_universale/j1I-AAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Daibuth+statua&pg=PA325&printsec=frontcover Storia universale, Volume 7]'' (Augustae Taurinorum, 1883): 325. {{Ling|Italice}} == Nexus interni == * [[Historia Iaponiae]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Colossal statues of Shakyamuni Buddha|Daibundum|nexus=}} [[Categoria:Butta]] [[Categoria:Historia Iaponiae]] [[Categoria:Statuae immanes]] swgh1cr0ks910egu8ccb0cqdrx0csqe 0 328651 3988519 2026-09-16T13:21:46Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Marschacht]] ad [[Hachede]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988519 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hachede]] lho64fwpcpm4va32x9ueirjprfvjozp 0 328652 3988521 2026-09-16T13:29:35Z Cyprianus Marcus 66550 Redirigens ad [[Hachede]] 3988521 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hachede]] lho64fwpcpm4va32x9ueirjprfvjozp 0 328653 3988522 2026-09-16T13:30:11Z Cyprianus Marcus 66550 Redirigens ad [[Hachede]] 3988522 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hachede]] lho64fwpcpm4va32x9ueirjprfvjozp 0 328654 3988524 2026-09-16T13:30:45Z Cyprianus Marcus 66550 Redirigens ad [[Hachede]] 3988524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hachede]] lho64fwpcpm4va32x9ueirjprfvjozp 0 328655 3988541 2026-09-16T14:27:21Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Marxen]] ad [[Marxa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988541 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marxa]] sgwzzl4phw94zuyibeojfkxf7rqrj5h 0 328656 3988550 2026-09-16T15:33:22Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988550 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} '''Niagara'''<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55.</ref><ref>Vide etiam [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae|Stephanodiscum niagarae]]'' cuiusdam [[bacillariophyceae|bacillariophyceae]] [[phylum|phyli]] [[Ochrophyta|Ochrophytorum]].</ref> est flumen, quod e [[lacus Erieus|lacus Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinis 56 [[chm]] habet; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceteras insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]] facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] f172qksxtyossx6llbupv3kmt9oix7r 3988552 3988550 2026-09-16T15:36:27Z Demetrius Talpa 81729 3988552 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} '''Niagara'''<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55.</ref><ref>Vide etiam [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae|Stephanodiscum niagarae]]'' cuiusdam [[bacillariophyceae|bacillariophyceae]] [[phylum|phyli]] [[Ochrophyta|Ochrophytorum]].</ref> est flumen, quod e [[lacus Erieus|lacus Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinis 56 [[chm]] habet; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceteras insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]] facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] 2tjszsvj05aoz7jt8qhb3eaw5qtcc4o 3988554 3988552 2026-09-16T15:43:28Z Demetrius Talpa 81729 3988554 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} '''Niagara'''<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen, quod e [[lacus Erieus|lacus Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinis 56 [[chm]] habet; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceteras insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] mhp8mxcu320j25mmm0ccmfwsfwd12mm 3988555 3988554 2026-09-16T15:57:00Z Demetrius Talpa 81729 3988555 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} '''Niagara'''<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen, quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinis 56 [[chm]] habet; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceteras insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] m0gkyqbjkfpso5u2slrfgrb1a9oiiuw 3988556 3988555 2026-09-16T15:57:43Z Demetrius Talpa 81729 3988556 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} '''Niagara'''<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen, quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinis 56 [[chm]] habet; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] ou8ub6kv9f157c5bwxgtqr7v6kc7zc2 3988574 3988556 2026-09-16T18:47:55Z Demetrius Talpa 81729 3988574 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Res geographicae== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). ; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] czb9vaicj85e9f4ltfikyuwnmkl9frx 3988575 3988574 2026-09-16T18:48:48Z Demetrius Talpa 81729 /* Res geographicae */ 3988575 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Situs et fluxus== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). ; in fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). ==Urbes== [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] kwdb2ktmm1yumzoj26xe26ig23kon8z 3988576 3988575 2026-09-16T18:51:47Z Demetrius Talpa 81729 /* Situs et fluxus */ 3988576 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Situs et fluxus== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). In fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). ==Urbes== [[Buffalo]] urbs prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] 9jlwa6o07mjqda5qb9iw9oq7pyc63sb 3988577 3988576 2026-09-16T18:52:12Z Demetrius Talpa 81729 /* Urbes */ 3988577 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Situs et fluxus== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). In fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). ==Urbes== [[Buffalo]] urbs magna prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis|Laurentii]] [[Categoria:Ontario]] 1r5uone3ozr0i2qhzmab2bsc4y7dhm8 3988642 3988577 2026-09-16T22:20:41Z Demetrius Talpa 81729 /* Nexus externi */ 3988642 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Situs et fluxus== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). In fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). ==Urbes== [[Buffalo]] urbs magna prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Ontario]] 2e59v3uoslcxwvio69sixuh0875izo4 3988653 3988642 2026-09-16T23:16:20Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: +[[Categoria:Fines Novi Eboraci]]; +[[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988653 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Niagara|[[Fasciculus:Edward Walsh - Queenstown, Upper Canada on the Niagara (a.k.a. Queenston, Ontario).jpg|thumb|Niagara in Urbe Reginae (''Queenston''; [[hydrochroma]] Eduardi Walsh, 1805)]]|56||5700|665 000|[[Lacus Erieus]]|[[Lacus Ontarius]]|[[Novum Eboracum]], [[Ontario]]}} {{res|Niagara}}<ref>P. J. Hollman, [https://www.google.com/books/edition/Quo_tendimus/f7hnAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=aquae+cadentes+niagara*&pg=PA55&printsec=frontcover ''Quo tendimus? Studium historicum''] (Alcmariae: 1893), 55. Cf. [[binomen]] ''[[Stephanodiscus niagarae]]''.</ref> est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Erieus|lacu Erieo]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Ontarius|lacum Ontarium]] fert. Longitudinem 56 [[chm]] habet. [[Fasciculus:20160930 19 Niagara River (27453343679).jpg|thumb|Niagara in angustiis post aquas cadentes]] ==Situs et fluxus== A meridie ad septentrionem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva occidentali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Novum Eboracum|Novi Eboraci]] in ripa dextra orientali). In fluxu superiore duobus ramis fluit et Insulam Magnam (''Grand Island'') ceterasque insulas minores (inter quas et [[insula Cayuga|Cayugam]]) facit. In fluxu medio per [[Aquae cadentes Niagarenses|Aquas cadentes Niagarenses]] cadit, qua de causa navibus prorsus invia est (per [[canalis Wellandianus|canalem Wellandianum]] naves ex Erieo in Ontarium navigant). ==Urbes== [[Buffalo]] urbs magna prope fontem Niagarae sita est, duae urbes eiusdem nominis ''Niagara Falls'', ''Aquae Cadentes Niagarenses'', una [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Civitatum Foederatarum)|Civitatum Foederatarum]], altera [[Aquae Cadentes Niagarenses (urbs Canadae)|Canadae]], ad aquas cadentes adiacent; urbs [[Niagara ad Lacum]] (''Niagara on the Lake'') in ostio fluminis aedificata est. ==Nomen== Nomen fluminis [[Linguae Iroquesiae|Iroquesium]] ''Ongniara'', i.e. «terra dimidiata», fuit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Novi Eboraci]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Fines Novi Eboraci]] [[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] l96b5zf2hvqxrckvy4yeulrn7kfpnxi 0 328657 3988551 2026-09-16T15:34:56Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988551 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Niagara]] rcefq9ptwospv6g3pfwjl5m0dv3gytr 14 328658 3988559 2026-09-16T16:48:36Z נתנאל שטרן 175178 Categoriam non vacuam creavi 3988559 wikitext text/x-wiki {{Categoria vestigatoria formularum | Augenda | descriptio = Haec categoria paginas numerat quas inter mensem Septembrem 2026 et mensem Decembrem 2026 augere oportet. }} {{Categoria celata utinam vacua}} [[Categoria:Corrigenda|Augenda a mense 2026-09]] e62hi7vnxz4w4n6nmf6j7ru6vysg2rs 0 328659 3988560 2026-09-16T16:53:39Z נתנאל שטרן 175178 Paginam instituit, scribens '[[Computatio distributa]] est campus scientiae computeralis qui systemata distributa studet, quae definiuntur ut systemata computeralia quorum partes inter se communicantes in diversis computatralibus reticulatis sitae sunt. Partes systematis distributi communicant et actiones suas coordinant nuntios ad invicem tradendo ad finem communem assequendum. Tria certamina systematum distributorum sunt: concurrentiam partium conservare, defectum horologii universalis...' 3988560 wikitext text/x-wiki [[Computatio distributa]] est campus scientiae computeralis qui systemata distributa studet, quae definiuntur ut systemata computeralia quorum partes inter se communicantes in diversis computatralibus reticulatis sitae sunt. Partes systematis distributi communicant et actiones suas coordinant nuntios ad invicem tradendo ad finem communem assequendum. Tria certamina systematum distributorum sunt: concurrentiam partium conservare, defectum horologii universalis superare, et defectiones independentes partium administrare. Cum pars unius systematis deficit, totum systema non deficit. Exempla systematum distributorum variant a systematibus SOA-fundatis ad microservitia, a ludis in linea cum plurimis participantibus ad applicationes inter pares. Systemata distributa plus constant quam architecturae monolithicae, praecipue propter necessitates auctas instrumentorum additionaliorum, ministrorum, portarum, muralium ignium, subreticulorum novorum, procuratorum, et similium. Systemata distributa etiam ab erroribus computationis distributae pati possunt. E contrario, systema distributum bene designatum est magis scalabile, magis durabile, magis mutabile, et accuratius quam applicatio monolithica in una machina posita. Secundum Marcum Brooker: "systema scalabile est in ambitu ubi sumptus marginalis oneris additionalis fere constans est." Technologiae sine ministro hanc definitionem conveniunt, sed sumptus totalis proprietatis, non solum sumptus infrastructurae, considerandus est. c604bz3b1r6ccrbtz1mg5vdb25vy02a 3988561 3988560 2026-09-16T16:55:05Z נתנאל שטרן 175178 3988561 wikitext text/x-wiki [[Computatio distributa]] est campus [[scientia computeralis|scientiae computeralis]] qui systemata distributa studet, quae definiuntur ut [[systema computerale|systemata computeralia]] quorum partes inter se communicantes in diversis [[computatrale reticulatum|computatralibus reticulatis]] sitae sunt. Partes systematis distributi communicant et actiones suas coordinant [[traditio nuntiorum|nuntios ad invicem tradendo]] ad finem communem assequendum. Tria certamina systematum distributorum sunt: [[concurrentia|concurrentiam]] partium conservare, defectum [[synchronizatio horologii|horologii universalis]] superare, et defectiones independentes partium administrare. Cum pars unius systematis deficit, totum systema non deficit. Exempla systematum distributorum variant a [[architectura orientata ad servitia|systematibus SOA-fundatis]] ad [[microservitia]], a [[ludus in linea cum plurimis participantibus|ludis in linea cum plurimis participantibus]] ad [[computatio inter pares|applicationes inter pares]]. Systemata distributa plus constant quam architecturae monolithicae, praecipue propter necessitates auctas instrumentorum additionaliorum, ministrorum, portarum, muralium ignium, subreticulorum novorum, procuratorum, et similium. Systemata distributa etiam ab [[errores computationis distributae|erroribus computationis distributae]] pati possunt. E contrario, systema distributum bene designatum est magis scalabile, magis durabile, magis mutabile, et accuratius quam [[applicatio monolithica]] in una machina posita. Secundum Marcum Brooker: "systema scalabile est in ambitu ubi [[sumptus marginalis]] oneris additionalis fere constans est." [[Computatio sine ministro|Technologiae sine ministro]] hanc definitionem conveniunt, sed sumptus totalis proprietatis, non solum sumptus infrastructurae, considerandus est. 00cv81dz6o8q5i3nu4jk8ynonhvrruv 0 328660 3988563 2026-09-16T17:00:08Z נתנאל שטרן 175178 Paginam instituit, scribens ''''Scientia computeralis''' (Anglice: ''computer science'') est [[disciplina academica]] quae [[computatio|computationem]], [[algorithmus|algorithmos]], et [[structura datorum| structuras datorum]] studet. Lato sensu, scientia computeralis comprehendit tam theoriam quam praxim computationis — a [[mathesis|mathematicis]] fundamentis usque ad applicationes practicas in omnibus vitae humanae partibus. Interdum cum [[informatica]] confunditur, quamvis informatica...' 3988563 wikitext text/x-wiki '''Scientia computeralis''' (Anglice: ''computer science'') est [[disciplina academica]] quae [[computatio|computationem]], [[algorithmus|algorithmos]], et [[structura datorum| structuras datorum]] studet. Lato sensu, scientia computeralis comprehendit tam theoriam quam praxim computationis — a [[mathesis|mathematicis]] fundamentis usque ad applicationes practicas in omnibus vitae humanae partibus. Interdum cum [[informatica]] confunditur, quamvis informatica latius pateat et aspectus sociales et organizationales comprehendat. == Historia == Radices scientiae computeralis in [[mathesis|mathematica]] et [[logica]] antiqua reperiuntur. Iam saeculo undevicesimo, [[Charles Babbage]] machinam analyticam excogitavit, quae prima [[machina computatrix]] programmationi apta erat. [[Ada Lovelace]], socia Babbagii, primum [[programma computerale]] in historia scripsisse putatur, cum [[machinam analyticam Babbagii|machinae analyticae]] usum pro calculo numerorum Bernoulli describeret. Saeculo vicesimo, [[Alan Turing]] fundamenta theorica disciplinae posuit. Anno [[1936]], tractatum ''On Computable Numbers'' edidit, in quo [[machina Turingii]] definita est — abstractum modellum computationis adhuc fundamentale. Eodem fere tempore, [[Alonzo Church]] [[calculum lambda]] elaboravit, et [[theorema Church-Turing]] asserit haec duo modella aequivalentia esse. Per [[Bellum Orbis Terrarum Secundum|Bellum Orbis Secundum]], Turing et collegae [[machina Enigma|machinam Enigma]] solverunt, progressui electronico magnum impetum dantes. Anni [[1940]]es primos [[computatrale|computatrales]] veros electronicas viderunt: [[ENIAC]] (anno [[1945]] in Civitatibus Foederatis constructus) et [[Colossus (computatrale)| Colossus]] (in Britannia secreto aedificatus). [[John von Neumann]] architecturam computatralium modernam proposuit in relatione ''First Draft of a Report on the EDVAC'' (anno [[1945]]), in qua programmata et data in eadem [[memoria (computatrale)|memoria]] servantur — principium adhuc universale, quod ''architectura von Neumann'' vocatur. Decenniis sequentibus, [[linguae programmandi]] evolutae sunt: a [[Fortran|Fortrano]] (anno [[1957]]) et [[COBOL|COBOLo]] (anno [[1959]]) ad [[C (lingua programmandi)|C]], [[Pascal (lingua programmandi)|Pascalem]], et tandem [[Python (lingua programmandi)| Pythonem]], [[Java (lingua programmandi)|Iavam]], et multas alias. [[Universitas| Universitates]] et [[instituta privata]] simul disciplinam promoverbant. Annis [[1960|1960ibus]], primae [[cathedra universitaria|cathedrae]] scientiae computeralis in universitatibus Americanis constitutae sunt. [[Lex Moorei]] (anno [[1965]] a [[Gordon Moore]] enuntiata) observavit numerum [[transistor|transistorum]] in [[circuitus integratus| circulis integratis]] fere biennio duplicari, quod progressum incredibilem computatralium per decennia sequentia praedixit. == Subdisciplinae == === Theoria computationis === [[Theoria computationis]] quaerit quid computari possit et quanta opera requiratur. [[Theoria complexitatis computationalis|Theoria complexitatis]] classes problematum secundum difficultatem ordinat; notissimae sunt classes [[P (complexitas)|P]] et [[NP (complexitas)|NP]], et quaestio utrum P = NP sit una ex septem [[Problemata Millennii|Problematis Millennii]] a [[Clay Mathematics Institute|Instituto Clay]] propositis et nondum soluta manet. [[Theoria automatorum]] machinas abstractas — [[automaton finitum| automata finita]], [[automaton pushdown|automata pushdown]], [[machina Turingii|machinam Turingii]] — studet ac earum relationes investigat. === Algorithmi et structurae datorum === [[Algorithmus|Algorithmi]] et [[structura datorum|structurae datorum]] cor disciplinae constituunt. [[Algorithmus sortitionis|Algorithmi sortitionis]] (ut [[quicksort]], [[mergesort]], [[heapsort]]), [[algorithmus investigationis|investigationis]] (ut [[investigatio binaria]]), et [[graphus (mathematica)|graphorum]] tractatio (ut [[algorithmus Dijkstrae]] pro itineribus brevissimis, [[algorithmus Floyd-Warshall]]) in omnibus applicationibus fundamentales sunt. [[Asymptosis|Notatio asymptoseos]] (''O magna'') efficaciam algorithmorum describit. === Linguae programmandi et compilatores === [[Lingua programmandi]] est systema formale quo [[programmer|programmator]] computatrali mandata dat. [[Compilator]] linguam programmandi in [[lingua machinae|linguam machinae]] convertit; [[interpres (computatrale)|interpres]] autem programmata lineatim exsequitur. Theoriae [[grammatica formalis|grammaticae formales]] — [[grammatica Chomskiana]] — huic campo fundamentum praebent. Linguae in genera dividuntur: [[lingua imperatoria]], [[lingua functionalis]], [[lingua obiectorum|obiectis ordinatae]], [[lingua declaratoria]]. === Systemata operativa === [[Systema operativum]] est programmatum collectio quae res computatrales administrat et applicationibus fundamentum praebet. Functiones principales sunt: administratio [[processus (computatrale)|processuum]], [[memoria virtualis|memoriae]], [[systema tabularum|systematis tabularum]], et [[admissio reticulati|admissionis reticulati]]. [[Unix|UNIX]] (anno [[1969]] a [[Bell Labs]] creatum), [[Linux (systema operativum)|Linux]] (a [[Linus Torvalds]] anno [[1991]] inceptum), [[Microsoft Windows|Fenestrae]], et [[macOS]] sunt exempla celeberrima. === Reticulata computeralia === [[Reticulatum computerale]] est collectio computatralium inter se iunctorum. [[Interrete]] est ''reticulatum reticulatorum'' omnium maximum, ex [[ARPANET]] (anno [[1969]] orto) evolutum. Protocolla fundamentalia ut [[TCP/IP]], [[HTTP]], [[DNS]], et [[TLS]] communicationem in interreti regunt. [[Computatio distributa]] systema constituit in quo munus computationale inter multa computatralia dividitur. [[Securitas reticulatorum]] quaerit quomodo data in transitu et in repositione protegatur. === Intelligentia artificialis === [[Intelligentia artificialis]] (IA) est subdisciplina quae machinas ad instar mentis humanae agere docet — ratiocinari, discere, percipere, loqui. [[Machinale discere]] (Anglice: ''machine learning''), praesertim per [[rete neuralis|retes neurales profundas]] (''deep learning''), hoc tempore maxime floret: progressus in [[agnitio imaginum|agnitione imaginum]], [[processus linguae naturalis|processu linguae naturalis]], [[ludus|ludis]] (ut [[Alpha Go]]) mirabiles facti sunt. [[Modelli linguistici magni]] (''large language models'') ab anno [[2020]] intellegentiam artificialem in vitam quotidianam intulerunt. === Basis datorum === [[Basis datorum]] est collectio ordinata datorum in computatrali servata. [[Systema administrationis basis datorum]] (DBMS) accessum et manipulationem datorum facilitat. [[SQL|Lingua SQL]] ad [[basis datorum relativa|bases datorum relativas]] interrogandas longa ex traditione adhibetur. [[Basis datorum non-relativa|Bases datorum non-relativae]] (''NoSQL''), ut [[MongoDB]] et [[Apache Cassandra|Cassandra]], pro datis non-structuratis et systematis distribuendis saepe praeferuntur. === Ingeniaria programmaturae === [[Ingeniaria programmaturae]] (Anglice: ''software engineering'') principia et methodos elaborandis programmatis magnis applicat. [[Methodus Agilis|Methodi Agiles]] (''Scrum'', ''Kanban''), [[integratio continua]], [[diffusio continua]] (CI/CD), et [[versio systematis| systemata versionis]] (ut [[Git]]) hodie ubique adhibentur. [[Probatio programmaturae| Probatio]] (''testing'') — ex [[probatio unitatis|probatione unitatis]] usque ad [[probatio systematis|probationem systematis]] — qualitati programmaturae essentialisest. == Relatio ad alias disciplinas == Scientia computeralis cum [[mathematica]], [[physica]], [[psychologia cognitiva]], [[linguistica]], et [[philosophia]] artas necessitudines habet. [[Bioinformatica]] methodis computeralibus problemata biologica solvit; [[physica computationalis]] simulationes physicas in computatrali exsequitur; [[oeconometria]] et [[scientia datorum]] (''data science'') cum scientia computerali ita coniunctae sunt ut fines inter eas vix distingui possint. [[Ingeniaria electricitatis]] et scientia computeralis ex eadem radice creverunt; [[VLSI|design VLSI]] et [[architectura computatralis]] in confinio harum disciplinarum versantur. [[Criptographia]] — ars datorum occultandorum — nunc pars integralis securitatis digitalis est: [[criptographia asymmetrica]] (ut [[RSA (algorithmus)|RSA]] et [[Elliptica curva|curvae ellipticae]]) communicationem tutam in interreti permittit. == Institutiones et Recognitiones == [[Association for Computing Machinery]] (ACM) et [[Institute of Electrical and Electronics Engineers]] (IEEE) societates professionales praecipuae sunt. [[Praemium Turing]] (a ACM datum) suprema recognitio in scientia computerali habetur, saepe ''Praemium Nobel informaticae'' appellatum. Inter laureatos sunt [[Donald Knuth]], [[Edsger Dijkstra]], [[Barbara Liskov]], [[Tim Berners-Lee]], et [[Yann LeCun]]. == Vide etiam == * [[Computatio distributa]] * [[Intelligentia artificialis]] * [[Informatica]] * [[Algorithmus]] * [[Interrete]] * [[Lingua programmandi]] [[Categoria:Scientia computeralis| ]] [[Categoria:Disciplinae academicae]] [[Categoria:Informatica]] [[Categoria:Mathematica applicata]] ofh0bk2sgyfss4bhat1pzrgq1a8wwha 3988565 3988563 2026-09-16T17:03:18Z נתנאל שטרן 175178 3988565 wikitext text/x-wiki '''Scientia computeralis''' (Anglice: ''computer science''; Germanice: ''Informatik''; Gallice: ''informatique''; Hispanice: ''ciencias de la computación'') est [[disciplina academica]] quae [[computatio|computationem]] theoretice et practice studet. Obiectum principale disciplinae est investigare quid computari possit, quomodo computari possit, et quantum opus ad computandum requiratur. Scientia computeralis [[algorithmus|algorithmos]], [[structura datorum|structuras datorum]], [[lingua programmandi|linguas programmandi]], [[systema operativum|systemata operativa]], [[reticulatum computerale|reticulata computeralia]], [[intelligentia artificialis|intelligentiam artificialem]], et multa alia sub se comprehendit. Scientia computeralis orta est ex [[mathesis|mathematica]] et [[ingeniaria electricitatis]] medio saeculo vicesimo. [[Alan Turing]], [[John von Neumann]], [[Claude Shannon]], et alii fundamenta theorica et practica disciplinae posuerunt. Hodie scientia computeralis inter disciplinas academicas crescentissimas est, et in omnibus partibus vitae humanae — [[medicina]], [[oeconomia]], [[educatio|educatione]], [[ars|arte]], [[scientia]] — praesens est. Disciplina dividi potest in partes theoricas et practicas. Pars theoretica, [[theoria computationis]] vocata, cum [[mathesis|mathematica]] arctissime coniungitur et quaestiones de computabilitate, complexitate, et structuris formalibus tractat. Pars practica — [[ingeniaria programmaturae]], [[architectura computatralis]], [[systema operativum| systemata operativa]] — ad applicationes reales spectat. Haec divisio tamen non absoluta est: multa problemata practica ex quaestionibus theoricis oriuntur, et multae theoriae ex necessitatibus practicis impulsae sunt. Nomen ''scientia computeralis'' ex lingua Anglica translatum est; in multis linguis Europae nomen [[informatica]] vel simile praefertur. In [[Vicipaedia Latina]] utrumque nomen adhibetur, quamvis ''scientia computeralis'' aptius videatur quia de scientia generali computationis, non solum de informatione administranda, agitur. Secundum quasdam definitiones, scientia computeralis est ''studium automatae computationis,'' id est investigatio principiorum quae omnes formas computationis subtendunt. == Historia == === Antecedentia mathematica et philosophica === Radices scientiae computeralis in speculationibus mathematicis et philosophicis ab antiquitate reperiri possunt. [[Philosophi Graeci antiqui|Philosophi Graeci]] iam de natura ratiociniorum formalium cogitabant: [[Aristoteles]] in ''[[Analytica priora]]'' systema [[syllogismus|syllogismi]] elaboravit, quod primum exemplum ratiociniorum formalium haberi potest. [[Leibniz, Gottfried Wilhelm|Gottfried Wilhelm Leibniz]] saeculo decimo septimo ''calculum ratiocinator'' somniavit — machinam quae omnia problemata philosophica resolveret per computationem. Eodem tempore, Leibniz et [[Pascal, Blaise| Blaise Pascal]] machinas calculatrices mechanicas construxerunt: machina Pascalii ('' Pascaline'', anno [[1642]] constructa) additionem et subtractionem facere poterat; machina Leibnitii (''Machina arithmetica'', anno [[1673]]) etiam multiplicationem et divisionem. Saeculo decimo nono, [[Babbage, Charles|Charles Babbage]], mathematicus Anglicus, machinam differentiarum (''Difference Engine'', anno [[1822]] inceptam) et postea machinam analyticam (''Analytical Engine'') excogitavit. Machina analytica, etsi numquam perfecte constructa, omnia elementa computatralis moderni habebat: ''mill'' (ut processorem), ''store'' (ut memoriam), et capacitatem pro [[conditio (programmatio) |conditionibus]] et [[circulatio (programmatio)|circulationibus]]. [[Lovelace, Ada|Ada Lovelace]], filia [[Byron, Lord|Lordis Byron]] et socia Babbagii, primum programma pro machina analytica scripsit — computationem numerorum [[Bernoulli, Jacobus|Bernoulli]] — et prima programmans in historia saepe appellatur. [[Boole, George|George Boole]] anno [[1854]] ''[[Logica Booleana|Investigationem Legum Cogitationis]]'' (''An Investigation of the Laws of Thought'') edidit, in qua [[logica Booleana]] fundata est. Haec algebra binaria, in qua omnia valores aut ''verum'' aut ''falsum'' sunt, fundamentum [[circuitus digitalis|circuituum digitalium]] et computatralium modernorum constituit. [[Cantor, Georg|Georg Cantor]] theoria [[infinitum|infiniti]] et [[multitudo|multitudinum]] (''Mengenlehre'') late patens fundamentum mathematicum posuit. [[Frege, Gottlob|Gottlob Frege]] logicam 2fbat3sg22dbtwi3zlutdkpikrik5wh 3988569 3988565 2026-09-16T18:08:36Z Grufo 64423 +{{Duplicatio|Informatica}}; +{{Duplicatio|Scientia computatoria}} 3988569 wikitext text/x-wiki {{Duplicatio|Informatica}} {{Duplicatio|Scientia computatoria}} '''Scientia computeralis''' (Anglice: ''computer science''; Germanice: ''Informatik''; Gallice: ''informatique''; Hispanice: ''ciencias de la computación'') est [[disciplina academica]] quae [[computatio|computationem]] theoretice et practice studet. Obiectum principale disciplinae est investigare quid computari possit, quomodo computari possit, et quantum opus ad computandum requiratur. Scientia computeralis [[algorithmus|algorithmos]], [[structura datorum|structuras datorum]], [[lingua programmandi|linguas programmandi]], [[systema operativum|systemata operativa]], [[reticulatum computerale|reticulata computeralia]], [[intelligentia artificialis|intelligentiam artificialem]], et multa alia sub se comprehendit. Scientia computeralis orta est ex [[mathesis|mathematica]] et [[ingeniaria electricitatis]] medio saeculo vicesimo. [[Alan Turing]], [[John von Neumann]], [[Claude Shannon]], et alii fundamenta theorica et practica disciplinae posuerunt. Hodie scientia computeralis inter disciplinas academicas crescentissimas est, et in omnibus partibus vitae humanae — [[medicina]], [[oeconomia]], [[educatio|educatione]], [[ars|arte]], [[scientia]] — praesens est. Disciplina dividi potest in partes theoricas et practicas. Pars theoretica, [[theoria computationis]] vocata, cum [[mathesis|mathematica]] arctissime coniungitur et quaestiones de computabilitate, complexitate, et structuris formalibus tractat. Pars practica — [[ingeniaria programmaturae]], [[architectura computatralis]], [[systema operativum| systemata operativa]] — ad applicationes reales spectat. Haec divisio tamen non absoluta est: multa problemata practica ex quaestionibus theoricis oriuntur, et multae theoriae ex necessitatibus practicis impulsae sunt. Nomen ''scientia computeralis'' ex lingua Anglica translatum est; in multis linguis Europae nomen [[informatica]] vel simile praefertur. In [[Vicipaedia Latina]] utrumque nomen adhibetur, quamvis ''scientia computeralis'' aptius videatur quia de scientia generali computationis, non solum de informatione administranda, agitur. Secundum quasdam definitiones, scientia computeralis est ''studium automatae computationis,'' id est investigatio principiorum quae omnes formas computationis subtendunt. == Historia == === Antecedentia mathematica et philosophica === Radices scientiae computeralis in speculationibus mathematicis et philosophicis ab antiquitate reperiri possunt. [[Philosophi Graeci antiqui|Philosophi Graeci]] iam de natura ratiociniorum formalium cogitabant: [[Aristoteles]] in ''[[Analytica priora]]'' systema [[syllogismus|syllogismi]] elaboravit, quod primum exemplum ratiociniorum formalium haberi potest. [[Leibniz, Gottfried Wilhelm|Gottfried Wilhelm Leibniz]] saeculo decimo septimo ''calculum ratiocinator'' somniavit — machinam quae omnia problemata philosophica resolveret per computationem. Eodem tempore, Leibniz et [[Pascal, Blaise| Blaise Pascal]] machinas calculatrices mechanicas construxerunt: machina Pascalii ('' Pascaline'', anno [[1642]] constructa) additionem et subtractionem facere poterat; machina Leibnitii (''Machina arithmetica'', anno [[1673]]) etiam multiplicationem et divisionem. Saeculo decimo nono, [[Babbage, Charles|Charles Babbage]], mathematicus Anglicus, machinam differentiarum (''Difference Engine'', anno [[1822]] inceptam) et postea machinam analyticam (''Analytical Engine'') excogitavit. Machina analytica, etsi numquam perfecte constructa, omnia elementa computatralis moderni habebat: ''mill'' (ut processorem), ''store'' (ut memoriam), et capacitatem pro [[conditio (programmatio) |conditionibus]] et [[circulatio (programmatio)|circulationibus]]. [[Lovelace, Ada|Ada Lovelace]], filia [[Byron, Lord|Lordis Byron]] et socia Babbagii, primum programma pro machina analytica scripsit — computationem numerorum [[Bernoulli, Jacobus|Bernoulli]] — et prima programmans in historia saepe appellatur. [[Boole, George|George Boole]] anno [[1854]] ''[[Logica Booleana|Investigationem Legum Cogitationis]]'' (''An Investigation of the Laws of Thought'') edidit, in qua [[logica Booleana]] fundata est. Haec algebra binaria, in qua omnia valores aut ''verum'' aut ''falsum'' sunt, fundamentum [[circuitus digitalis|circuituum digitalium]] et computatralium modernorum constituit. [[Cantor, Georg|Georg Cantor]] theoria [[infinitum|infiniti]] et [[multitudo|multitudinum]] (''Mengenlehre'') late patens fundamentum mathematicum posuit. [[Frege, Gottlob|Gottlob Frege]] logicam 38jzropx955tuw4el9n6hnmrerulwx4 0 328661 3988587 2026-09-16T19:22:33Z נתנאל שטרן 175178 Paginam instituit, scribens ''''Shofar''' (Hebraice: שׁוֹפָר, ''šôp̄ār''; plur. '''shofaroth''', שׁוֹפָרוֹת) est [[instrumentum musicum]] e [[cornu]] [[ovis|ovis]] vel [[capra|caprae]] confectum, in [[cultus Iudaicus|cultu Iudaico]] per millennia adhibitum. Inter [[instrumenta musica]] antiquissima mundi numeratur, et hodieque in [[synagoga|synagogis]] terrarum omnium sonat. Nomen Hebraicum ''šôp̄ār'' radice שפר (š-p-r) ortum esse putatur, quae ''lucidum'' vel...' 3988587 wikitext text/x-wiki '''Shofar''' (Hebraice: שׁוֹפָר, ''šôp̄ār''; plur. '''shofaroth''', שׁוֹפָרוֹת) est [[instrumentum musicum]] e [[cornu]] [[ovis|ovis]] vel [[capra|caprae]] confectum, in [[cultus Iudaicus|cultu Iudaico]] per millennia adhibitum. Inter [[instrumenta musica]] antiquissima mundi numeratur, et hodieque in [[synagoga|synagogis]] terrarum omnium sonat. Nomen Hebraicum ''šôp̄ār'' radice שפר (š-p-r) ortum esse putatur, quae ''lucidum'' vel ''elegans'' significat; alii ex [[lingua Accadica|lingua Accadica]] ''shapparu'' (''ovis silvestris'') derivant. == Descriptio == Shofar ex [[cornu]] arietis — vel, rarissime, ex cornu bovum [[aurochs|aurochis]] — conficitur. Cornu [[ovis|ovis]] praefertur, quia [[taurus|tauri]] cornu [[vitulus aureus|vitulum aureum]] in deserto ad memoriam revocat — prohibitum ideo est. Cornu [[antilopa|antilopae]] (praecipue ''[[antilopa cervicapra|Antilopa cervicapra]]'' et species [[Aethiopia|Aethiopicae]]) etiam adhibetur in communitatibus [[Iudaei Yemeni|Iudaeorum Yemenitarum]] et [[Iudaei Aethiopici|Aethiopicorum]]. Processus fabricationis: # Cornu recens ex animali extractum et ab osseo nucleo liberatum # Per calorem (aqua fervente vel arena) mollificatur et reclinatur # Interior canalis mundatur et levigatur # Apertura ori-piecis (''embouchure'') praeparatur — solum cornu ipsum, sine additamento metallico Longitudo variat a paucis centimetris usque ad plus quam [[metrum|metro]] et dimidio in speciebus Yemeniticis longe tortis. Forma variat secundum communitatem: * '''[[Shofar Ashkenaziticus]]''': cornu arietis semel vel bis torsum, color fuscus vel niger * '''[[Shofar Sephardicus]]''': rectius et saepe politum ut argenteam faciem habeat * '''[[Shofar Yemeniticus]]''' (''kudu shofar''): ex cornu [[kudu]] confectum, saepe [[150]] cm longum et bis vel ter torsum — sonus profundissimus == Usus liturgicus == === Rosh Hashana === Usus praecipuus shofar in [[Rosh Hashana]] (ראש השנה, ''Caput Anni'', id est [[Annus Novus Iudaicus|Anni Novi Iudaici]] festivitate) est. [[Torah]] in libro [[Numeri (liber biblicus)|Numerorum]] ([[29]]:1) hanc diem ''yom teruah'' (יוֹם תְּרוּעָה — ''diem clamorum shofar'') appellat. [[Maimonides]] in ''[[Mishne Torah]]'' scripsit: ''Expergiscimini, expergiscimini, dormientes! Scrutamini opera vestra et revertimini ad Creatorem.'' Haec est interpretatio symbolica: shofar ut ''vox Dei'' quae animas hominum ad [[teshuvah]] (conversio, paenitentia) excitat. In Rosh Hashana, [[cantor]] vel ''[[baal tokea]]'' (''magister sonandi'') centum sonos shofar in synagoga emittit. Quator genera sonorum distinguuntur: {| class="wikitable" |- ! Nomen !! Descriptio !! Numerus notarum |- | '''Tekiah''' (תְּקִיעָה) || Sonus longus continuus || 1 |- | '''Shevarim''' (שְׁבָרִים) || Tres sonos medii, similes ''gemitibus'' || 3 |- | '''Teruah''' (תְּרוּעָה) || Novem (vel plus) sonos breves celerrimi || 9+ |- | '''Tekiah Gedolah''' (תְּקִיעָה גְּדוֹלָה) || ''Tekiah magna'' — sonus longissimus possibilis || 1 |} Series ''tekiah-shevarim-teruah-tekiah'' vel variationes eius centiens sonat. === Yom Kippur === In fine [[Yom Kippur]] (יוֹם כִּיפּוּר, ''[[Dies Expiationis]]''), post longum ieiunium [[25]] horarum, unus longus sonus shofar diem sanctum claudit. Hic sonus ''neilah'' (clausura) appellatur — ''portae caelestes clauduntur.'' Secundum [[Talmud]] ([[Rosh Hashana]] tractatum), si Rosh Hashana in [[Sabbatum]] cadit, shofar in [[Templum Hierosolymitanum|Templo]] sed non in aliis locis sonat. Hodie, cum Templum destructum sit, nonnullae communitates hanc traditionem observant et in Sabbato non sonant. === Alia usa === Per [[Biblia Hebraica|Bibliam Hebraicam]], shofar ad varia adhibebatur: * '''Bellum''': ad copias convocandas et ad terrorem hostibus incutiendum. [[Gideon| Gedeonis]] exercitus per shofar sonum Madianitas fugavit ([[Iudices (liber)|Iud. 7]]). * '''Iubilaeus''': [[Annus Iubilaeus]] (יוֹבֵל, ''yovel'' — inde ''[[jubileum]]'' in linguas Europeas translatum) in [[Levitico (liber)|Lev. 25]] shofar in die [[Yom Kippur]] anni quinquagesimi proclamabatur, quo servi liberi fiebant et agri ad dominos pristinos redibant. * '''[[Sinai, Mons|Revelatio Sinaïtica]]''': in [[Exodus (liber)|Ex. 19:19]] ''sonus shofar'' crescens et fortissimus auditus est dum [[Moses]] in montem Sinai ascendebat. * '''Hirici Hiericuntis''': [[Iosue|Iosuae]] exercitus per shofar sonos muros [[Iericho| Hierichuntis]] cecidisse narratur ([[Iosue (liber)|Ios. 6]]). * '''Regnum novum''': ad novos reges proclamandos. [[Salomonem|Salomon]] per shofar rex factus est ([[Libri Regum|3 Reg. 1:34]]). * '''[[Sabbatum]]''': in Tempore Templi, sex sonos shofar diei sexti Sabbatum nuntiaverunt. === Theologia et symbolismus === [[Rabbi|Rabbini]] multas interpretationes symbolicas shofar proposuerunt: # ''[[Akedah]]'' memoriam refert — [[Abraham]] arietem pro [[Isaac|Isaaco]] sacrificavit (Gen. 22); cornu arietis hunc actum fidei et redemptionis commemorat. # Sonus shofar ''vocem nativam animae humanae'' repraesentat — ante verba, ante ratiocinationem. # ''Coronatio Regis'': sicut rex terrenus per tubas proclamatur, Deus die Rosh Hashana ut Rex mundi proclamatur. # Futurum ''[[Geulah]]'' (redemptio finalis) per ''[[shofar gadol]]'' (shofar magnum) annuntiabitur, secundum prophetam [[Isaiam (liber)|Isaiam]] (27:13). == Historia == === In Antiquitate === Shofar inter antiquissima instrumenta musica Orientis Medii est. Archeologi cornua processu simili praeparata in [[Iudaea]] antiqua et [[Mesopotamia]] invenerunt. In [[Aegyptus|Aegypto]] antiqua ''salpinx'' (tuba) adhibebatur; in [[Mesopotamia]] ''bukannu.'' In [[Bibliis Hebraicis|Bibliis Hebraicis]], shofar plus [[70]] vicibus memoratur — frequentius quam ullum aliud instrumentum. Post destructionem [[Templi Hierosolymitani]] (anno [[70]] [[aera communis|CE]]) per [[Romani|Romanos]], shofar inter pauca elementa ritualia quae extra Templum adhiberi poterant mansit. [[Rabban Yohanan ben Zakkai]] permisit shofar in [[Yavne]] etiam in Sabbato sonari, ne institutio periret. === Aevum Medium === Per [[Aevum Medii]] in [[Diaspora Iudaica|Diaspora]], shofar symbolum identitatis Iudaicae factum est. [[Maimonides]] (''[[Rambam]]'', 1135–1204) in ''Mishne Torah'' (Hilkhot Teshuvah 3:4) significationem philosophicam copiose tractavit. In multis regionibus [[Europae]], [[Iudaei]] per persecutiones shofar clam sonabant. Per [[Inquisitio Hispanica|Inquisitionem Hispanicam]], ''[[conversi]]'' — Iudaei conversi qui Iudaismum in occulto observabant — per shofar saepe detecabantur. === Aetas Moderna === Anno [[1930]], in [[Mandatum Britannicum Palestinae|Mandato Britannico Palaestinae]], [[Britanni]] Iudaeis shofar ad Murum [[Kotel|Occidentalem]] sonare prohibuerunt ne [[Arabes|Arabes]] offenderent. Iuvenes [[Hagana|Haganae]] et organisationum sionisticarum clandestine shofar sonarunt et saepe capti et in carcerem missi sunt. Post fundationem [[Israël|Civitatis Israelis]] (anno [[1948]]), shofar in Exercitu Israelis usus symbolicus manet: ''shofar'' in [[Yerushalayim]] (''[[Hierosolyma]]'') sonat ad inaugurandas ceremonias publicas. Die [[7 Iunii]] [[1967]], post reconquistam Kotel per exercitum Israelis in [[Bellum sex dierum]], [[Rabbi Shlomo Goren]], ''Rabbi Exercitus'', shofar ad Murum Occidentalem sonavit — momentum symbolicum immense. Anno [[2020]], propter [[Pandemia COVID-19|pandemiam COVID-19]], multae communitates shofar in areis apertis vel per fenestras sonuerunt, ne congregationes in synagogis fierent. Sodales communitatum shofar etiam ante domus aegrotorum et seniorum sonaverunt ne hi Rosh Hashana sine shofar transirent. == Technica musica == === Productio soni === Shofar sonum per [[embouchure]] — labris sicut in tubis metallicis — producit: labia vibrant et haec vibratio in cornu amplificatur. Natura conici canalis sonum sicut tubam naturalem (''[[natural horn]]'') format: solum [[harmonica|harmonicae]] naturales producuntur, non omnes notae scalae chromaticae. Sonos producere ex shofar difficilius est quam ex tubis metallicis, quia: * Superficies interna conicis non regulariter formata est * ''Embouchure'' positionem exactam requirit * Humiditas et temperatura sonum afficiunt Soni typici incluserunt harmonicam primam (sonus fundamentalis), tertiam, quintam et supra. Cantores experti ([[baal tokea]] periti) usque ad undecimam vel duodecimam harmonicam attingere possunt. === In musica profana === Compositores classici shofar in opus suum induxerunt. [[Mahler, Gustav|Gustav Mahler]] in ''[[Symphonia Decima|Symphonia X]]'' et ''[[Symphonia Prima|Prima]]'' (in prima versione) shofar inclussit. [[Bruch, Max|Max Bruch]] in ''[[Kol Nidrei]]'' (pro violoncello) emotiones [[Yom Kippur]] evocavit. In musica Israeliana moderna et [[jazz]], shofar adhibetur: [[Zorn, John|John Zorn]] et alii compositores ''[[avant-garde]]'' shofar in contextibus non-liturgicis exploraverunt. == Leges Halachicae == Circa shofar extensa [[Halacha]] (lex Iudaica) existit: * Solum ex cornu ''[[animalia pura|animalis puri]]'' (''kasher'') confici debet * Cornu bovis vel vacae non adhibetur (propter memoriam vituli aurei) * Cornu perforatum vel fissuratum, si sonus immutatus est, usui aptum est; si non, non * ''Baal tokea'' (qui sonat) potest esse quivis Iudaeus, etiam peccator; sed qui publice legibus Iudaicis contradicit excluditur * Feminae obligatione carent (''mitzvah'' temporis ligatae), sed permittuntur; in communitatibus [[Iudaei orthodoxi|Orthodoxis]] de hac re disputatur * Sonus propria intentione (''kavvanah'') emissus debet esse == Shofar et Novum Testamentum == In [[Novum Testamentum|Novo Testamento]], ''[[salpinx]]'' (Graece: σάλπιγξ) — [[tuba]] — saepe apparet in contextu eschatologico; exegetes quidam hunc terminum ad shofar referunt. In [[Epistula prima ad Thessalonicenses]] ([[1 Thess]] 4:16), ''tuba Dei'' in resurrectione mortuorum sonat. In [[Apocalypsis Iohannis|Apocalypsi]] ([[Ap]] 8–11), septem angeli septem tubas sonant plagas inducentes — traditio ex [[Bibliis Hebraicis|Bibliis Hebraicis]] de shofar Dei in ''Die Iudicii'' (''Yom ha-Din'') derivata. == Shofar in cultura populari == Shofar in multis contexibus culturalibus modernae societatis apparet: * In cinematographia Israeliana et documentariis * In logo et symbolis organisationum Iudaicarum (ut [[B'nai B'rith]]) * In [[sigillum|sigillis]] universitatum Israelis * In moneta: [[Shekel|shekels]] moderni imaginem shofar habent * In [[philatelia Israelica]]: multae effigies shofaroth emissae sunt [[Musaeum de instrumentis musicis]] [[Hierosolymis]] ([[Musaeum Israel|Musaei Israelis]]) collectionem shofaroth historicorum habet, inter quos specimina ex communitate [[Iudaei Yemeni|Yemenitica]] et [[Iudaei Aethiopici|Aethiopica]]. == Vide etiam == * [[Cultus Iudaicus]] * [[Rosh Hashana]] * [[Yom Kippur]] * [[Torah]] * [[Akedah]] * [[Instrumenta musica Orientis Antiqui]] * [[Tuba (instrumentum)]] * [[Cornu (instrumentum)]] * [[Annus Iubilaeus]] * [[Halacha]] == Bibliographia == * Kolatch, Alfred J. (2000). ''The Jewish Book of Why.'' Jonathan David. * Stainer, John (1914). ''Music of the Bible.'' Novello. * Werner, Eric (1959). ''The Sacred Bridge.'' Columbia University Press. * Sendrey, Alfred (1969). ''Music in Ancient Israel.'' Philosophical Library. [[Categoria:Instrumenta musica]] [[Categoria:Iudaismus]] [[Categoria:Musica Israelitica]] [[Categoria:Instrumenta venti]] [[Categoria:Ritus Iudaici]] rtl4wi6sufwe7b5z4awo93y73anhnna 3988699 3988587 2026-09-17T01:48:08Z Bartholomite 116968 3988699 wikitext text/x-wiki {{Pagina autotranslata}} '''Shofar''' (Hebraice: שׁוֹפָר, ''šôp̄ār''; plur. '''shofaroth''', שׁוֹפָרוֹת) est [[instrumentum musicum]] e [[cornu]] [[ovis|ovis]] vel [[capra|caprae]] confectum, in [[cultus Iudaicus|cultu Iudaico]] per millennia adhibitum. Inter [[instrumenta musica]] antiquissima mundi numeratur, et hodieque in [[synagoga|synagogis]] terrarum omnium sonat. Nomen Hebraicum ''šôp̄ār'' radice שפר (š-p-r) ortum esse putatur, quae ''lucidum'' vel ''elegans'' significat; alii ex [[lingua Accadica|lingua Accadica]] ''shapparu'' (''ovis silvestris'') derivant. == Descriptio == Shofar ex [[cornu]] arietis — vel, rarissime, ex cornu bovum [[aurochs|aurochis]] — conficitur. Cornu [[ovis|ovis]] praefertur, quia [[taurus|tauri]] cornu [[vitulus aureus|vitulum aureum]] in deserto ad memoriam revocat — prohibitum ideo est. Cornu [[antilopa|antilopae]] (praecipue ''[[antilopa cervicapra|Antilopa cervicapra]]'' et species [[Aethiopia|Aethiopicae]]) etiam adhibetur in communitatibus [[Iudaei Yemeni|Iudaeorum Yemenitarum]] et [[Iudaei Aethiopici|Aethiopicorum]]. Processus fabricationis: # Cornu recens ex animali extractum et ab osseo nucleo liberatum # Per calorem (aqua fervente vel arena) mollificatur et reclinatur # Interior canalis mundatur et levigatur # Apertura ori-piecis (''embouchure'') praeparatur — solum cornu ipsum, sine additamento metallico Longitudo variat a paucis centimetris usque ad plus quam [[metrum|metro]] et dimidio in speciebus Yemeniticis longe tortis. Forma variat secundum communitatem: * '''[[Shofar Ashkenaziticus]]''': cornu arietis semel vel bis torsum, color fuscus vel niger * '''[[Shofar Sephardicus]]''': rectius et saepe politum ut argenteam faciem habeat * '''[[Shofar Yemeniticus]]''' (''kudu shofar''): ex cornu [[kudu]] confectum, saepe [[150]] cm longum et bis vel ter torsum — sonus profundissimus == Usus liturgicus == === Rosh Hashana === Usus praecipuus shofar in [[Rosh Hashana]] (ראש השנה, ''Caput Anni'', id est [[Annus Novus Iudaicus|Anni Novi Iudaici]] festivitate) est. [[Torah]] in libro [[Numeri (liber biblicus)|Numerorum]] ([[29]]:1) hanc diem ''yom teruah'' (יוֹם תְּרוּעָה — ''diem clamorum shofar'') appellat. [[Maimonides]] in ''[[Mishne Torah]]'' scripsit: ''Expergiscimini, expergiscimini, dormientes! Scrutamini opera vestra et revertimini ad Creatorem.'' Haec est interpretatio symbolica: shofar ut ''vox Dei'' quae animas hominum ad [[teshuvah]] (conversio, paenitentia) excitat. In Rosh Hashana, [[cantor]] vel ''[[baal tokea]]'' (''magister sonandi'') centum sonos shofar in synagoga emittit. Quator genera sonorum distinguuntur: {| class="wikitable" |- ! Nomen !! Descriptio !! Numerus notarum |- | '''Tekiah''' (תְּקִיעָה) || Sonus longus continuus || 1 |- | '''Shevarim''' (שְׁבָרִים) || Tres sonos medii, similes ''gemitibus'' || 3 |- | '''Teruah''' (תְּרוּעָה) || Novem (vel plus) sonos breves celerrimi || 9+ |- | '''Tekiah Gedolah''' (תְּקִיעָה גְּדוֹלָה) || ''Tekiah magna'' — sonus longissimus possibilis || 1 |} Series ''tekiah-shevarim-teruah-tekiah'' vel variationes eius centiens sonat. === Yom Kippur === In fine [[Yom Kippur]] (יוֹם כִּיפּוּר, ''[[Dies Expiationis]]''), post longum ieiunium [[25]] horarum, unus longus sonus shofar diem sanctum claudit. Hic sonus ''neilah'' (clausura) appellatur — ''portae caelestes clauduntur.'' Secundum [[Talmud]] ([[Rosh Hashana]] tractatum), si Rosh Hashana in [[Sabbatum]] cadit, shofar in [[Templum Hierosolymitanum|Templo]] sed non in aliis locis sonat. Hodie, cum Templum destructum sit, nonnullae communitates hanc traditionem observant et in Sabbato non sonant. === Alia usa === Per [[Biblia Hebraica|Bibliam Hebraicam]], shofar ad varia adhibebatur: * '''Bellum''': ad copias convocandas et ad terrorem hostibus incutiendum. [[Gideon| Gedeonis]] exercitus per shofar sonum Madianitas fugavit ([[Iudices (liber)|Iud. 7]]). * '''Iubilaeus''': [[Annus Iubilaeus]] (יוֹבֵל, ''yovel'' — inde ''[[jubileum]]'' in linguas Europeas translatum) in [[Levitico (liber)|Lev. 25]] shofar in die [[Yom Kippur]] anni quinquagesimi proclamabatur, quo servi liberi fiebant et agri ad dominos pristinos redibant. * '''[[Sinai, Mons|Revelatio Sinaïtica]]''': in [[Exodus (liber)|Ex. 19:19]] ''sonus shofar'' crescens et fortissimus auditus est dum [[Moses]] in montem Sinai ascendebat. * '''Hirici Hiericuntis''': [[Iosue|Iosuae]] exercitus per shofar sonos muros [[Iericho| Hierichuntis]] cecidisse narratur ([[Iosue (liber)|Ios. 6]]). * '''Regnum novum''': ad novos reges proclamandos. [[Salomonem|Salomon]] per shofar rex factus est ([[Libri Regum|3 Reg. 1:34]]). * '''[[Sabbatum]]''': in Tempore Templi, sex sonos shofar diei sexti Sabbatum nuntiaverunt. === Theologia et symbolismus === [[Rabbi|Rabbini]] multas interpretationes symbolicas shofar proposuerunt: # ''[[Akedah]]'' memoriam refert — [[Abraham]] arietem pro [[Isaac|Isaaco]] sacrificavit (Gen. 22); cornu arietis hunc actum fidei et redemptionis commemorat. # Sonus shofar ''vocem nativam animae humanae'' repraesentat — ante verba, ante ratiocinationem. # ''Coronatio Regis'': sicut rex terrenus per tubas proclamatur, Deus die Rosh Hashana ut Rex mundi proclamatur. # Futurum ''[[Geulah]]'' (redemptio finalis) per ''[[shofar gadol]]'' (shofar magnum) annuntiabitur, secundum prophetam [[Isaiam (liber)|Isaiam]] (27:13). == Historia == === In Antiquitate === Shofar inter antiquissima instrumenta musica Orientis Medii est. Archeologi cornua processu simili praeparata in [[Iudaea]] antiqua et [[Mesopotamia]] invenerunt. In [[Aegyptus|Aegypto]] antiqua ''salpinx'' (tuba) adhibebatur; in [[Mesopotamia]] ''bukannu.'' In [[Bibliis Hebraicis|Bibliis Hebraicis]], shofar plus [[70]] vicibus memoratur — frequentius quam ullum aliud instrumentum. Post destructionem [[Templi Hierosolymitani]] (anno [[70]] [[aera communis|CE]]) per [[Romani|Romanos]], shofar inter pauca elementa ritualia quae extra Templum adhiberi poterant mansit. [[Rabban Yohanan ben Zakkai]] permisit shofar in [[Yavne]] etiam in Sabbato sonari, ne institutio periret. === Aevum Medium === Per [[Aevum Medii]] in [[Diaspora Iudaica|Diaspora]], shofar symbolum identitatis Iudaicae factum est. [[Maimonides]] (''[[Rambam]]'', 1135–1204) in ''Mishne Torah'' (Hilkhot Teshuvah 3:4) significationem philosophicam copiose tractavit. In multis regionibus [[Europae]], [[Iudaei]] per persecutiones shofar clam sonabant. Per [[Inquisitio Hispanica|Inquisitionem Hispanicam]], ''[[conversi]]'' — Iudaei conversi qui Iudaismum in occulto observabant — per shofar saepe detecabantur. === Aetas Moderna === Anno [[1930]], in [[Mandatum Britannicum Palestinae|Mandato Britannico Palaestinae]], [[Britanni]] Iudaeis shofar ad Murum [[Kotel|Occidentalem]] sonare prohibuerunt ne [[Arabes|Arabes]] offenderent. Iuvenes [[Hagana|Haganae]] et organisationum sionisticarum clandestine shofar sonarunt et saepe capti et in carcerem missi sunt. Post fundationem [[Israël|Civitatis Israelis]] (anno [[1948]]), shofar in Exercitu Israelis usus symbolicus manet: ''shofar'' in [[Yerushalayim]] (''[[Hierosolyma]]'') sonat ad inaugurandas ceremonias publicas. Die [[7 Iunii]] [[1967]], post reconquistam Kotel per exercitum Israelis in [[Bellum sex dierum]], [[Rabbi Shlomo Goren]], ''Rabbi Exercitus'', shofar ad Murum Occidentalem sonavit — momentum symbolicum immense. Anno [[2020]], propter [[Pandemia COVID-19|pandemiam COVID-19]], multae communitates shofar in areis apertis vel per fenestras sonuerunt, ne congregationes in synagogis fierent. Sodales communitatum shofar etiam ante domus aegrotorum et seniorum sonaverunt ne hi Rosh Hashana sine shofar transirent. == Technica musica == === Productio soni === Shofar sonum per [[embouchure]] — labris sicut in tubis metallicis — producit: labia vibrant et haec vibratio in cornu amplificatur. Natura conici canalis sonum sicut tubam naturalem (''[[natural horn]]'') format: solum [[harmonica|harmonicae]] naturales producuntur, non omnes notae scalae chromaticae. Sonos producere ex shofar difficilius est quam ex tubis metallicis, quia: * Superficies interna conicis non regulariter formata est * ''Embouchure'' positionem exactam requirit * Humiditas et temperatura sonum afficiunt Soni typici incluserunt harmonicam primam (sonus fundamentalis), tertiam, quintam et supra. Cantores experti ([[baal tokea]] periti) usque ad undecimam vel duodecimam harmonicam attingere possunt. === In musica profana === Compositores classici shofar in opus suum induxerunt. [[Mahler, Gustav|Gustav Mahler]] in ''[[Symphonia Decima|Symphonia X]]'' et ''[[Symphonia Prima|Prima]]'' (in prima versione) shofar inclussit. [[Bruch, Max|Max Bruch]] in ''[[Kol Nidrei]]'' (pro violoncello) emotiones [[Yom Kippur]] evocavit. In musica Israeliana moderna et [[jazz]], shofar adhibetur: [[Zorn, John|John Zorn]] et alii compositores ''[[avant-garde]]'' shofar in contextibus non-liturgicis exploraverunt. == Leges Halachicae == Circa shofar extensa [[Halacha]] (lex Iudaica) existit: * Solum ex cornu ''[[animalia pura|animalis puri]]'' (''kasher'') confici debet * Cornu bovis vel vacae non adhibetur (propter memoriam vituli aurei) * Cornu perforatum vel fissuratum, si sonus immutatus est, usui aptum est; si non, non * ''Baal tokea'' (qui sonat) potest esse quivis Iudaeus, etiam peccator; sed qui publice legibus Iudaicis contradicit excluditur * Feminae obligatione carent (''mitzvah'' temporis ligatae), sed permittuntur; in communitatibus [[Iudaei orthodoxi|Orthodoxis]] de hac re disputatur * Sonus propria intentione (''kavvanah'') emissus debet esse == Shofar et Novum Testamentum == In [[Novum Testamentum|Novo Testamento]], ''[[salpinx]]'' (Graece: σάλπιγξ) — [[tuba]] — saepe apparet in contextu eschatologico; exegetes quidam hunc terminum ad shofar referunt. In [[Epistula prima ad Thessalonicenses]] ([[1 Thess]] 4:16), ''tuba Dei'' in resurrectione mortuorum sonat. In [[Apocalypsis Iohannis|Apocalypsi]] ([[Ap]] 8–11), septem angeli septem tubas sonant plagas inducentes — traditio ex [[Bibliis Hebraicis|Bibliis Hebraicis]] de shofar Dei in ''Die Iudicii'' (''Yom ha-Din'') derivata. == Shofar in cultura populari == Shofar in multis contexibus culturalibus modernae societatis apparet: * In cinematographia Israeliana et documentariis * In logo et symbolis organisationum Iudaicarum (ut [[B'nai B'rith]]) * In [[sigillum|sigillis]] universitatum Israelis * In moneta: [[Shekel|shekels]] moderni imaginem shofar habent * In [[philatelia Israelica]]: multae effigies shofaroth emissae sunt [[Musaeum de instrumentis musicis]] [[Hierosolymis]] ([[Musaeum Israel|Musaei Israelis]]) collectionem shofaroth historicorum habet, inter quos specimina ex communitate [[Iudaei Yemeni|Yemenitica]] et [[Iudaei Aethiopici|Aethiopica]]. == Vide etiam == * [[Cultus Iudaicus]] * [[Rosh Hashana]] * [[Yom Kippur]] * [[Torah]] * [[Akedah]] * [[Instrumenta musica Orientis Antiqui]] * [[Tuba (instrumentum)]] * [[Cornu (instrumentum)]] * [[Annus Iubilaeus]] * [[Halacha]] == Bibliographia == * Kolatch, Alfred J. (2000). ''The Jewish Book of Why.'' Jonathan David. * Stainer, John (1914). ''Music of the Bible.'' Novello. * Werner, Eric (1959). ''The Sacred Bridge.'' Columbia University Press. * Sendrey, Alfred (1969). ''Music in Ancient Israel.'' Philosophical Library. [[Categoria:Instrumenta musica]] [[Categoria:Iudaismus]] [[Categoria:Musica Israelitica]] [[Categoria:Instrumenta venti]] [[Categoria:Ritus Iudaici]] 1axitcmuc3t0t7fas0qfdznhl4rxhb2 0 328662 3988589 2026-09-16T19:23:45Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Mechtersen]] ad [[Mechtersa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988589 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mechtersa]] of2c163e7vqochdd4zhuape8dqfd0n2 0 328663 3988594 2026-09-16T19:28:50Z Cyprianus Marcus 66550 Redirigens ad [[Mechtersa]] 3988594 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mechtersa]] of2c163e7vqochdd4zhuape8dqfd0n2 0 328664 3988601 2026-09-16T19:55:31Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meine]] ad [[Meynum]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988601 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Meynum]] bt40krjoc3h9qsehs7a9p8n5ow5i0ab 0 328665 3988611 2026-09-16T20:34:10Z Pippobuono 54500 creatio e francica documentatione 3988611 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} [[Fasciculus:Grand, Église Sainte-Libaire.jpg|thumb|upright=0.8|left|Grannum: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sanctus Libarius|Sancto Libario]] dicata.]] {{res|Grannum}} seu '''Grandis civ.''' seu '''Grandium'''<ref>{{Graesse}}, t. 2, p. 181.</ref> ([[Francogallice]]: ''Grand'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 372 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] in regione [[Magnus Oriens|Magno Oriente]]. == Ruinae Gallo-romanae == Situs archaeologicus inventus est in et circa vicum Grannum. Probabiliter respondet oppido Gallo-Romano Andesinae, parti gentis [[Leuci|Leucorum]], quae fere {{formatnum:20000}} incolas habuisset per aream pagi hodierni longe excedentem. Situs archaeologicus, amphitheatrum {{formatnum:17000}} sedium et pavimentum musivum 232 m² aedificii quod "basilica" appellabatur, comprehendit. [[Fasciculus:Grand amphitheatre vgen.jpg|thumb|upright=0.7|Grannum: amphitheater Andesinae.]] == Civis notabilis == * [[Stephanus Pariset]] (1770-1847), medicus, notus ut conditor Societatis ad Animalium Protectionem, hic natus est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vosegi]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Grand (Vosges)|Grannum}} {{Fontes geographici}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vosegi]] lrcdn5n0o9dgunuu5c9mux8t1aerj3h 3988612 3988611 2026-09-16T20:38:36Z Pippobuono 54500 nomen sanctae cui dedicata est ecclesia 3988612 wikitext text/x-wiki {{Capsa urbis Vicidatorum}} [[Fasciculus:Grand, Église Sainte-Libaire.jpg|thumb|upright=0.8|left|Grannum: [[ecclesia (aedificium)|ecclesia]] [[Sancta Libaria|Sanctae Libariae]] dicata.]] {{res|Grannum}} seu '''Grandis civ.''' seu '''Grandium'''<ref>{{Graesse}}, t. 2, p. 181.</ref> ([[Francogallice]]: ''Grand'') est [[commune]] [[Francia|Francicum]] 372 incolarum (anno [[2023]]) [[Tabula administrativa Franciae|praefecturae]] [[Vosegus (praefectura Franciae)|Vosegi]] in regione [[Magnus Oriens|Magno Oriente]]. == Ruinae Gallo-romanae == Situs archaeologicus inventus est in et circa vicum Grannum. Probabiliter respondet oppido Gallo-Romano Andesinae, parti gentis [[Leuci|Leucorum]], quae fere {{formatnum:20000}} incolas habuisset per aream pagi hodierni longe excedentem. Situs archaeologicus, amphitheatrum {{formatnum:17000}} sedium et pavimentum musivum 232 m² aedificii quod "basilica" appellabatur, comprehendit. [[Fasciculus:Grand amphitheatre vgen.jpg|thumb|upright=0.7|Grannum: amphitheater Andesinae.]] == Civis notabilis == * [[Stephanus Pariset]] (1770-1847), medicus, notus ut conditor Societatis ad Animalium Protectionem, hic natus est. {{NexInt}} * [[Index communium praefecturae Vosegi]] == Nexus externi == {{CommuniaCat|Grand (Vosges)|Grannum}} {{Fontes geographici}} == Notae == <references /> {{geo-stipula}} [[Categoria:Communia praefecturae Vosegi]] [[Categoria:Loci habitati praefecturae Vosegi]] 98arcyqi4sam1ujvle8dgd4ramuqcx8 0 328666 3988613 2026-09-16T20:39:29Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988613 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Detroitum |[[Fasciculus:WindsorDetroitpark.jpg|thumb|Detroitum in [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] Canadae]]|52||5700|665 000|[[Lacus Sanctae Clarae]]|[[Lacus Erieus]]|[[Michigania]], [[Ontario]]}} {{res|Detroitum}}<ref>''[http://www.heruitgeverij.be/276ind.htm Dictionnaire Latin-Français des Noms propres de Lieux ayant une certaine notoriété principalement au point de vue ecclésiastique et monastique]'' (1897). Adiect. "Detroitensis": vide {{CathHierDiocese|detr|Archidioecesis Detroitensis}}</ref> ([[Anglice]] ''Detroit,'' [[Francogallice]] ''Détroit'', i.e. ''fretum'') est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Sanctae Clarae|lacu Sanctae Clarae]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Erieus|lacum Erieum]] fert. Longitudinem 52 [[chm]] habet. A septentrione ad meridiem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva orientali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Michigania]]e in ripa dextra occidentali). [[Detroitum]] urbs maxima prope ad fontem fluminis in ripa dextra sita est, et ibidem [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] urbs Canadae in ripa laeva. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Michigania]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] l8bmhxrypqlgga5699jykpnskqmhzwc 3988655 3988613 2026-09-16T23:17:27Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: +[[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988655 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Detroitum |[[Fasciculus:WindsorDetroitpark.jpg|thumb|Detroitum in [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] Canadae]]|52||5700|665 000|[[Lacus Sanctae Clarae]]|[[Lacus Erieus]]|[[Michigania]], [[Ontario]]}} {{res|Detroitum}}<ref>''[http://www.heruitgeverij.be/276ind.htm Dictionnaire Latin-Français des Noms propres de Lieux ayant une certaine notoriété principalement au point de vue ecclésiastique et monastique]'' (1897). Adiect. "Detroitensis": vide {{CathHierDiocese|detr|Archidioecesis Detroitensis}}</ref> ([[Anglice]] ''Detroit,'' [[Francogallice]] ''Détroit'', i.e. ''fretum'') est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Sanctae Clarae|lacu Sanctae Clarae]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] in [[lacus Erieus|lacum Erieum]] fert. Longitudinem 52 [[chm]] habet. A septentrione ad meridiem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva orientali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Michigania]]e in ripa dextra occidentali). [[Detroitum]] urbs maxima prope ad fontem fluminis in ripa dextra sita est, et ibidem [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] urbs Canadae in ripa laeva. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Michigania]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 8gto9uoatmr1pixojtyrpc74z8aqzyv 1 328667 3988614 2026-09-16T20:39:45Z Pippobuono 54500 attributio 3988614 wikitext text/x-wiki {{attributio|fr|Grand (Vosges)|238958830}} ndn3cicw9pjvzq7rkomaphiartmgkh5 0 328668 3988633 2026-09-16T21:31:16Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meinersen]] ad [[Meinersa]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988633 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Meinersa]] j2uwyjppt49xnrlhtqwd5wpxdnbcstq 0 328669 3988640 2026-09-16T22:14:40Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988640 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Flumen Sanctae Clarae |[[Fasciculus:Ste Claire Ship Canal, lower entrance (NBY 1888).jpg|thumb|Introitus in canalem navigabilem in flumine Sanctae Clarae ([[charta cursualis]], 1888)]]|65||5200|3776|[[Lacus Huronum]]|[[Lacus Sanctae Clarae]]|[[Michigania]], [[Ontario]]}} {{res|Flumen Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''St. Clair River,'' [[Francogallice]] ''Rivière Sainte-Claire'') est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] in [[lacus Sanctae Clarae|lacum Sanctae Clarae]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] fert. Longitudinem 65 [[chm]] habet. A septentrione ad meridiem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva orientali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Michigania]]e in ripa dextra occidentali). [[Portus Huronum]] urbs Michiganiae prope ad fontem fluminis in ripa dextra sita est, et ibidem [[Sarnia (Canada)|Sarnia]] urbs Canadae in ripa laeva. In ostio [[delta fluminis|delta]] format, in tria bracchia divisum: Canalem Borealem, Medium et Australem ([[Anglice]] ''North, Middle, South Channels''). ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Michigania]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] lr9m9408b1ul3rpjr0coouzugki5lyh 3988645 3988640 2026-09-16T22:23:09Z Demetrius Talpa 81729 3988645 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Flumen Sanctae Clarae |[[Fasciculus:Ste Claire Ship Canal, lower entrance (NBY 1888).jpg|thumb|Introitus in canalem navigabilem in flumine Sanctae Clarae ([[charta cursualis]], 1888)]]|65||5200|3776|[[Lacus Huronum]]|[[Lacus Sanctae Clarae]]|[[Michigania]], [[Ontario]]}} {{res|Flumen Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''St. Clair River,'' [[Francogallice]] ''Rivière Sainte-Claire'') est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] in [[lacus Sanctae Clarae|lacum Sanctae Clarae]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] fert. Longitudinem 65 [[chm]] habet. A septentrione ad meridiem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva orientali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Michigania]]e in ripa dextra occidentali). [[Portus Huronum]] urbs Michiganiae prope ad fontem fluminis in ripa dextra sita est, et ibidem [[Sarnia (Canada)|Sarnia]] urbs Canadae in ripa laeva. In ostio [[delta fluminis|delta]] format, in tria bracchia divisum: Canalem Borealem, Medium et Australem ([[Anglice]] ''North, Middle, South Channels''). ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{DEFAULTSORT:Sanctae Clarae, flumen}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Michigania]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] t3052l18i47bjy97isaj1o4tb09w844 3988654 3988645 2026-09-16T23:16:34Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: +[[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988654 wikitext text/x-wiki {{Flumen|Flumen Sanctae Clarae |[[Fasciculus:Ste Claire Ship Canal, lower entrance (NBY 1888).jpg|thumb|Introitus in canalem navigabilem in flumine Sanctae Clarae ([[charta cursualis]], 1888)]]|65||5200|3776|[[Lacus Huronum]]|[[Lacus Sanctae Clarae]]|[[Michigania]], [[Ontario]]}} {{res|Flumen Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''St. Clair River,'' [[Francogallice]] ''Rivière Sainte-Claire'') est flumen [[America Borealis|Americae Borealis]], quod e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] in [[lacus Sanctae Clarae|lacum Sanctae Clarae]] aquam [[Magni Lacus|Lacuum Magnorum]] fert. Longitudinem 65 [[chm]] habet. A septentrione ad meridiem fluit; confinium est [[Canada]]e (provinciae [[Ontario]]nis in ripa laeva orientali) et [[CFA|Civitatum Foederatarum Americae]] (civitatis [[Michigania]]e in ripa dextra occidentali). [[Portus Huronum]] urbs Michiganiae prope ad fontem fluminis in ripa dextra sita est, et ibidem [[Sarnia (Canada)|Sarnia]] urbs Canadae in ripa laeva. In ostio [[delta fluminis|delta]] format, in tria bracchia divisum: Canalem Borealem, Medium et Australem ([[Anglice]] ''North, Middle, South Channels''). ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{DEFAULTSORT:Sanctae Clarae, flumen}} [[Categoria:Flumina Canadae]] [[Categoria:Flumina Civitatum Foederatarum]] [[Categoria:Michigania]] [[Categoria:Ontario]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] c7twdbejb0soveha1qgcd7e94kmcab0 0 328670 3988647 2026-09-16T22:52:57Z LilyKitty 18316 Paginam instituit, scribens '[[Fasciculus:Fred Griffith and "Bobby" 1936.jpg|thumb|Fredericus Griffith anno 1936]] '''Fredericus Griddith''' (natus anno [[1877]]<ref>[https://www.universalis.fr/encyclopedie/adn-et-information-genetique/ ADN et information génétique]</ref> et mortuus [[1941]]) fuit [[medicus]] et [[bacteriologia]]e peritus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]] qui transformationem [[genetica]]m quae origo [[ADN]] per [[experimentum Griffith]] de ''streptococcus pneumoniae...' 3988647 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Fred Griffith and "Bobby" 1936.jpg|thumb|Fredericus Griffith anno 1936]] '''Fredericus Griddith''' (natus anno [[1877]]<ref>[https://www.universalis.fr/encyclopedie/adn-et-information-genetique/ ADN et information génétique]</ref> et mortuus [[1941]]) fuit [[medicus]] et [[bacteriologia]]e peritus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]] qui transformationem [[genetica]]m quae origo [[ADN]] per [[experimentum Griffith]] de ''[[streptococcus pneumoniae|streptococco pneumoniae]]'' in [[systema immunitarium|systemate immunitarium]] inventus fuit.<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/24309#titles Griffith, F - Biodiversity Heritage Library]</ref> Alumnus Universitatis Liberpolii et mortuus [[Londinum|Londini]] anno 1941 ex incendio impetus bombarum. == Notae == <references/> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Frederik Griffith|Frediricus Griffith}} [[Categoria:Medici Britanniae]] [[Categoria:Nati 1877]] [[categoria:Mortui 1941]] s7zhxg0xoh1ql77p674olfq1qwabyb5 3988670 3988647 2026-09-17T01:08:26Z Bartholomite 116968 3988670 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} {{res|Fredericus Griffith}} (natus [[Londinium|Londinii]] anno [[1877]]<ref>[https://www.universalis.fr/encyclopedie/adn-et-information-genetique/ ADN et information génétique]</ref> et mortuus ibidem anno [[1941]]) fuit [[medicus]] et [[bacteriologia]]e peritus [[Regnum Britanniarum|Britannicus]] qui transformationem [[genetica]]m quae origo [[ADN]] per [[experimentum Griffith]] de ''[[streptococcus pneumoniae|streptococco pneumoniae]]'' in [[systema immunitarium|systemate immunitarium]] inventus fuit.<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/creator/24309#titles Griffith, F - Biodiversity Heritage Library]</ref> Alumnus Universitatis Liberpolii et mortuus [[Londinum|Londini]] anno 1941 ex incendio impetus bombarum. == Notae == <references/> == Nexus externi == {{CommuniaCat|Frederik Griffith|Frediricus Griffith}} {{bio-stipula}} {{Anni vitae|1877|1941|Griffith, Fredericus}} [[Categoria:Alumni Universitatis Liverpoliensis]] [[Categoria:Medici Britanniae]] jh620e7pn0y6n29y1sbfdutra6o5dm6 0 328671 3988648 2026-09-16T23:11:52Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988648 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Lake St Clair (Unsplash E4TNRygxZYY).jpg|thumb|Lacus Sanctae Clarae]] {{res|Lacus Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''Lake Saint Clair,'' [[Francogallice]] ''Lac Sainte-Claire'') est lacus [[America Borealis|Americae Borealis]] in systemate [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]]. sed ipse non magnus: [[area (geometria)|aream]] 1114 [[chiliometrum quadratum|chm²]] habet. [[Flumen Sanctae Clarae]] e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] inlacum Sanctae Clarae aquam fert et [[Detroitum (flumen)|Detroitum]] flumen in [[Lacus Erieus|lacum Erieum]] eam aufert. Ripae lacus orientales [[Canada|Canadenses]] sunt (provinciae [[Ontario]]nis) et ripae occidentales ad (civitatem [[Michigania]]m) ([[CFA|Civitates Foederatarae Americae]]) pertinent. [[Detroitum]] urbs Civitatum Foederatarum et [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] urbs Canadae in ripa lacus in fonte Detroiti fluminis sitae sunt. [[Renatus Robertus Cavelier de La Salle]] explorator [[Francia|Francogallicus]] Europaeorum primus lacum invenerat die [[Clara (sancta)|sanctae Clarae]] ([[12 Augusti]]) anno 1671, unde lacus nomen accepit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{DEFAULTSORT:Sanctae Clarae, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Michiganiae]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Fines Civitatum Foederatarum]] 7kwz9lsr55nd2q2rit52ch7xa8j77h8 3988651 3988648 2026-09-16T23:15:10Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: -[[Categoria:Fines Civitatum Foederatarum]]; +[[Categoria:Fines canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988651 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Lake St Clair (Unsplash E4TNRygxZYY).jpg|thumb|Lacus Sanctae Clarae]] {{res|Lacus Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''Lake Saint Clair,'' [[Francogallice]] ''Lac Sainte-Claire'') est lacus [[America Borealis|Americae Borealis]] in systemate [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]]. sed ipse non magnus: [[area (geometria)|aream]] 1114 [[chiliometrum quadratum|chm²]] habet. [[Flumen Sanctae Clarae]] e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] inlacum Sanctae Clarae aquam fert et [[Detroitum (flumen)|Detroitum]] flumen in [[Lacus Erieus|lacum Erieum]] eam aufert. Ripae lacus orientales [[Canada|Canadenses]] sunt (provinciae [[Ontario]]nis) et ripae occidentales ad (civitatem [[Michigania]]m) ([[CFA|Civitates Foederatarae Americae]]) pertinent. [[Detroitum]] urbs Civitatum Foederatarum et [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] urbs Canadae in ripa lacus in fonte Detroiti fluminis sitae sunt. [[Renatus Robertus Cavelier de La Salle]] explorator [[Francia|Francogallicus]] Europaeorum primus lacum invenerat die [[Clara (sancta)|sanctae Clarae]] ([[12 Augusti]]) anno 1671, unde lacus nomen accepit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{DEFAULTSORT:Sanctae Clarae, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Michiganiae]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Fines canadae et Civitatum Foederatarum]] 39mvbztpzaxt61zyw7wkmoxhtlxroiv 3988652 3988651 2026-09-16T23:15:19Z Demetrius Talpa 81729 [[Project:HotCat|HotCat]]: -[[Categoria:Fines canadae et Civitatum Foederatarum]]; +[[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 3988652 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Lake St Clair (Unsplash E4TNRygxZYY).jpg|thumb|Lacus Sanctae Clarae]] {{res|Lacus Sanctae Clarae}}{{Convertimus}} ([[Anglice]] ''Lake Saint Clair,'' [[Francogallice]] ''Lac Sainte-Claire'') est lacus [[America Borealis|Americae Borealis]] in systemate [[Magni Lacus|Magnorum Lacuum]]. sed ipse non magnus: [[area (geometria)|aream]] 1114 [[chiliometrum quadratum|chm²]] habet. [[Flumen Sanctae Clarae]] e [[lacus Huronum|lacu Huronum]] inlacum Sanctae Clarae aquam fert et [[Detroitum (flumen)|Detroitum]] flumen in [[Lacus Erieus|lacum Erieum]] eam aufert. Ripae lacus orientales [[Canada|Canadenses]] sunt (provinciae [[Ontario]]nis) et ripae occidentales ad (civitatem [[Michigania]]m) ([[CFA|Civitates Foederatarae Americae]]) pertinent. [[Detroitum]] urbs Civitatum Foederatarum et [[Windesoria (Canada)|Windesoria]] urbs Canadae in ripa lacus in fonte Detroiti fluminis sitae sunt. [[Renatus Robertus Cavelier de La Salle]] explorator [[Francia|Francogallicus]] Europaeorum primus lacum invenerat die [[Clara (sancta)|sanctae Clarae]] ([[12 Augusti]]) anno 1671, unde lacus nomen accepit. ==Notae== <references /> ==Nexus externi== {{fontes geographici}} {{DEFAULTSORT:Sanctae Clarae, lacus}} [[Categoria:Magni Lacus]] [[Categoria:Lacus Michiganiae]] [[Categoria:Lacus Ontarionis]] [[Categoria:Systema Sancti Laurentii fluminis]] [[Categoria:Fines Canadae et Civitatum Foederatarum]] 9bc0mggagvw9c9kp3xv3l3k476vkz3o 0 328672 3988649 2026-09-16T23:12:11Z Demetrius Talpa 81729 nova 3988649 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Clara Assisiensis]] pwn3vcn3ff60jvvz821m64v825eolwm 0 328673 3988658 2026-09-17T00:33:50Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3988658 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.<ref>{{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''[[Proceedings of the Royal Society]]''.</ref> Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea ad notionem {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} generaliorem provectum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana|matrix vertiginum|en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta per omnes statūs electronum et neutrinorum nondum occupatos summanda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> quoddam maximum habere, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria cessat valere. Hoc demum ad theoriam ampliorem interactione contiguorum fermionum quattuor duxit (per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}}); in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per copulationem muonis, antineutrini electronici, neutrini muonici et electronis, eādem vi fundamentali interactionis, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] ejxeb2nandefdskalpgzc6s5enehxqk 3988661 3988658 2026-09-17T00:37:22Z Grufo 64423 +Cat 3988661 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.<ref>{{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''[[Proceedings of the Royal Society]]''.</ref> Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea ad notionem {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} generaliorem provectum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana|matrix vertiginum|en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta per omnes statūs electronum et neutrinorum nondum occupatos summanda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> quoddam maximum habere, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria cessat valere. Hoc demum ad theoriam ampliorem interactione contiguorum fermionum quattuor duxit (per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}}); in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per copulationem muonis, antineutrini electronici, neutrini muonici et electronis, eādem vi fundamentali interactionis, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] axrd2yadt0fld8brrxav8ei1lv0jcy2 3988667 3988661 2026-09-17T00:47:58Z Grufo 64423 3988667 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea ad notionem {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} generaliorem provectum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana|matrix vertiginum|en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta per omnes statūs electronum et neutrinorum nondum occupatos summanda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> quoddam maximum habere, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria cessat valere. Hoc demum ad theoriam ampliorem interactione contiguorum fermionum quattuor duxit (per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}}); in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per copulationem muonis, antineutrini electronici, neutrini muonici et electronis, eādem vi fundamentali interactionis, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 5938uvazjumpremy2ca79hei3ln2abf 3988671 3988667 2026-09-17T01:12:33Z Grufo 64423 Minora 3988671 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea ad notionem {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} generaliorem provectum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 5l23zgj61s8ws2hktp29nbiqzuplgc2 3988673 3988671 2026-09-17T01:16:30Z Grufo 64423 3988673 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 9xfncgpl5afdqvulkx7inpzseo63ia1 3988676 3988673 2026-09-17T01:19:25Z Grufo 64423 3988676 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peractis violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] cf6tafjgb7r9oby5c4jmn1yms6qlc8y 3988678 3988676 2026-09-17T01:19:59Z Grufo 64423 /* De posteriore progressu */ 3988678 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini, interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] t1u67gls66mh0j7vkdky1ztoos6sgbo 3988679 3988678 2026-09-17T01:20:37Z Grufo 64423 /* De posteriore progressu */ 3988679 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinoria Diraciana componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] ib8pxqzbbo484q83fbz5jbbsjk3se32 3988689 3988679 2026-09-17T01:31:22Z Grufo 64423 3988689 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spinor Diracianus|spinores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt spinores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] k19xjlidbozcyq0qftmiofmk8ywnfgd 3988691 3988689 2026-09-17T01:35:19Z Grufo 64423 3988691 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio Fermiana quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] q6pnoznni1ouzui135bcd1cs1zgdhv5 3988692 3988691 2026-09-17T01:37:17Z Grufo 64423 3988692 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides Italicas et Germanicas misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 94jkv3vi6px82f229q8bcwps84mw31a 3988693 3988692 2026-09-17T01:40:14Z Grufo 64423 /* De prima recusatione et de posteriore editione */ 3988693 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes continere a veritate nimis remotas ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] qqjbxhefkebsaezm7kx7fnc3bnrlgoa 3988694 3988693 2026-09-17T01:42:35Z Grufo 64423 /* De prima recusatione et de posteriore editione */ 3988694 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. I. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] ig17klftpuf6dqlx8tj3vh593op640d 3988695 3988694 2026-09-17T01:44:31Z Grufo 64423 3988695 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles. | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] f6fpkr3usdd5tjz395rzprybbj4vpwv 3988696 3988695 2026-09-17T01:44:48Z Grufo 64423 3988696 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc copulationem anno [[1933]] primum introduxit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] l33huvmn17zkqagxac1kqq4nkvlruya 3988712 3988696 2026-09-17T02:19:06Z Grufo 64423 3988712 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatio describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] rkp7x13cqqod2g6reboyupwyeftt5kj 3988713 3988712 2026-09-17T02:28:45Z Grufo 64423 /* Status neutrini */ 3988713 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo post theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] qzdezvrl1ojlha1lkgvrpz2moxl1r1i 3988714 3988713 2026-09-17T02:31:16Z Grufo 64423 /* De primis effectibus novae theoriae */ 3988714 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypothetica, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] pbc1yr6s39by7xeltxaeqb1qdjxuhpe 3988715 3988714 2026-09-17T02:32:31Z Grufo 64423 /* De primis effectibus novae theoriae */ 3988715 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypotheticam, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per completionem per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] sagbfgzahh446u53k8f755p1r7kkd7f 3988716 3988715 2026-09-17T02:33:36Z Grufo 64423 /* De posteriore progressu */ 3988716 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertor Diracianus|vertores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt vertores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypotheticam, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 0owyp5w0onpovdo90ydci9fim289paa 3988717 3988716 2026-09-17T02:38:35Z Grufo 64423 3988717 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} vertice inter se ita interagere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam dilapsionis beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria de tribus generibus particularum agit quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor Diracianus|versores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt versores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypotheticam, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] ep1skhuv3o08kr77pb9zysh3y8hqex8 3988725 3988717 2026-09-17T03:58:20Z Grufo 64423 3988725 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno vertice {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} inter se ita agere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam de dilapsione beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria tria genera particularum tractat quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quod statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque status particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e protone in neutronem et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulae leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor Diracianus|versores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt versores Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> apud positionem nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> maximam fieri, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus eadem elementum uni propius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypotheticam, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus axialis quidam, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 3kvet7igm4r6h0dp67yu887r4f53k02 3988726 3988725 2026-09-17T04:23:17Z Grufo 64423 3988726 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Theoria postulat quattuor [[fermion]]es, in uno vertice {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} inter se ita agere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi suam theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et antineutrinum per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium energiarum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad historiam physicae opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam de dilapsione beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper … to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic traditioni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne manuscriptum reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria tria genera particularum tractat quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quo status {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque statūs particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e statu protonicum in neutronicum et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulas leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor Diracianus|versores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor (geometria)|versores|en|qid=Q604907}} Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> in positione nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> fieri maximam, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus idem elementum uni propinquius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in epistula ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit experimenta illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine magnitudinis circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam hypotheticam, cuius massa quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus quidam axialis, qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Vis debilis]] * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 57kogw6m58ovjutic59ucsq15z4hgtz 3988777 3988726 2026-09-17T11:55:32Z IacobusAmor 1163 ~ 3988777 wikitext text/x-wiki [[Fasciculus:Beta-minus Decay.svg|thumb|Dilapsio β⁻ in [[nucleus atomicus|nucleo atomico]] (antineutrinum comitans omittitur). In imagine dilapsio β⁻ [[neutron]]is liberi ostenditur. Utroque in processu emissio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intermedii (qui deinde in [[electron]]em et [[neutrinum|antineutrinum]] dilabitur) non ostenditur.]] In [[physica particularum]], {{res|interactio Fermiana}}, etiam {{res|plene=Interactio quadrifermionica|quadrifermionica}} dicta, est explanatio {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio beta|dilapsionis beta|en|qid=Q306786}} quam [[Henricus Fermi]] anno [[1933]] proposuit.<ref>{{qc|Yang, 2012}}, pp. 27–30.</ref> Eius [[theoria]] postulat quattuor [[fermion]]es, in uno vertice {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|diagramma Feynmanianum|diagrammatis Feynmaniani|en|qid=Q386272}} inter se ita agere ut dilapsio beta [[neutron]]is per copulationem directam ipsius cum [[electron]]e, [[neutrinum|neutrino]] (quod postea antineutrinum esse statutum est) et [[proton]]e explicari potest.<ref name="feynman-1962-capp6-7">{{qc|Feynman, 1962}}, capitula VI & VII.</ref> Fermi hanc theoriam anno [[1933]] primum excogitavit.<ref name="fermi-1933">{{qc|Fermi, 1933}}.</ref><ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="fermi-1933-bis">{{qc|Fermi, 1934 bis}}.</ref><ref name="griffiths-2009-pp314-315">{{qc|Griffiths, 2009 [1987]}}, [https://archive.org/details/elementarypartic00grif/page/n328 pp. 314–315].</ref> Talis explanatio theoriam [[interactio debilis|interactionis debilis]] praecessit, in qua interactiones inter protonem et neutronem atque inter electronem et [[antineutrinum]] per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonem {{mvar|1=W<sup style="font-style: inherit;">−</sup>}}|en|qid=Q211922}} intercedentem fiunt. Theoria Fermiana est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria campi efficax||en|qid=Q281778}}, tantummodo in regiminibus humilium [[energia]]rum valida. Secundum [[Eugenius Wigner|Eugenium Wigner]], qui unā cum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Paschalis Jordan|Paschali Jordan|en|qid=Q61761}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transformatio Jordana-Wigneriana|transformationem Jordanam-Wignerianam|en|qid=Q898893}} introduxit, commentatio Fermiana de dilapsione beta inter praecipua physici Italici ad [[historia physicae|historiam physicae]] opera numeratur.<ref>{{qc|Cronin, 2004}}, pp. 241–244.</ref> == De prima recusatione et de posteriore editione == Fermi theoriam suam de dilapsione beta, quam ipse “temptativam” appellavit (Italice {{barbarice|lingua=it|tentativo}}),<ref name="fermi-1934">{{qc|Fermi, 1934}}.</ref><ref name="close-2012">{{qc|Close, 2012}}, p. 24.</ref><ref>{{qc|Pais, 1986}}, [https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0/page/418 p. 418].</ref> ad inclitam ephemeridem scientificam ''[[Nature]]'' primitus misit; quae tamen theoriam recusavit quum putaret eam “speculationes a veritate nimis remotas continere ut lectori usui essent”.<ref>{{*Cfr}} {{qc|Rasetti, 1962}}, [https://operedigitali.lincei.it/Fermi/Fermi-omnia1_testo.pdf vol. 1], p. 540: “Fermi intended to announce the results of his beta-decay theory in a letter to ‘Nature’, but the manuscript was rejected by the Editor of that journal as containing abstract speculations too remote from physical reality to be of interest to the readers. He then sent a somewhat longer paper . . . to ‘Ricerca Scientifica’ where it was promptly published.”</ref> Traditum est postea ''Nature'' hanc recusationem inter maximos errores suae historiae editoriae numeravisse; David N. Schwartz tamen, biographus Henrici Fermi, huic [[traditio]]ni obiecit eam nec comprobatam neque verisimilem esse.{{safesubst:Annotatio cum paginis creandis|1={{Cfr.}} {{qc|Schwartz, 2017}}, annotationes 60, 61, 63 sectione octava secundae partis. Secundum Schwartz, incertum est ephemerisne [[manuscriptum]] reiecerit, quoniam tabularia ad illa tempora pertinentia, sede ephemeridis translata, amissa sunt. Argumentatur quoque parum verisimile esse Fermi serio petivisse ut opus suum in illa ephemeride divulgaretur, quoniam eo tempore ''Nature'' de similibus commentationibus tantummodo brevissimas annotationes edebat, neque apta erat ad novam theorias physicas divulgandam. Aptior, si quid, fuisset ephemeris ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Proceedings of the Royal Society|<>|en|qid=Q1193201}}''.|2=Q1193201}} Fermi versiones commentationis suae ad ephemerides [[Italia|Italicas]] et [[Germania|Germanicas]] misit, quae annis [[1933]] et [[1934]] acceperunt atque ediderunt.<ref name="fermi-1933" /><ref name="fermi-1933-bis" /><ref name="fermi-1934" /><ref name="fermi-et-wilson-1968">{{qc|Fermi & Wilson, 1968}}.</ref> Anno [[1968]] prima editio [[Lingua Anglica|Anglica]] in ephemeride ''{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|American Journal of Physics||en|qid=Q465346}}'' apparuit.<ref name="close-2012" /><ref name="fermi-et-wilson-1968" /> Fermi primam recusationem commentationis suae adeo graviter tulit ut aliquantum temporis a [[physica theoretica]] abesset et solam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|physica experimentalis|physicam experimentalem|en|qid=Q18366}} exerceret. Paulo post, haec mutatio studiorum ad praeclarum opus de {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Temperatura neutronica|activatione nucleorum|en|qid=Q1969703}} ope {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Neutron thermicus|neutronum tardorum|it|qid=Q951990}} eum perduxit, cuius gratiā [[Praemium Nobelianum physicae]] anno [[1938]] accepit. == ''“{{Op|Tentativo|lingua=it}}”'' == Theoria tria particularum genera tractat, quae directe inter se interagere putantur: primitus “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particula gravis|en|qid=Q102165}}” in “statu neutronico” (<math>\rho = +1</math>), quae deinde, electrone neutrinoque emissis, in “statum protonicum” (<math>\rho = -1</math>) transit. ==== Status electronis ==== Electronis {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae||en|qid=Q2362761}} hac [[aequatio]]ne describitur: : <math>\psi = \sum_s \psi_s a_s</math> ubi <math>\psi</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|functio undae Coulombiana||en|qid=Q17007968}} unius electronis et <math>\psi_s</math> sunt eius {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statūs stationarii|en|qid=Q911951}}. <math>a_s</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatra creationis annihilationisque|operatrum quod electronem in statu {{mvar|s}} annihilat|en|qid=Q902336}}, quod in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|spatium Fockianum|spatio Fockiano|en|qid=Q899044}} hoc modo agit: : <math>a_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} (1 - N_s) \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> <math>a_s^*</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} creationis electronis in statu {{mvar|s}}: : <math>a_s^* \Psi(N_1, N_2, \ldots, N_s, \ldots) = (-1)^{N_1 + N_2 + \cdots + N_s - 1} N_s \Psi(N_1, N_2, \ldots, 1 - N_s, \ldots)</math> ==== Status neutrini ==== Similiter, functio undae neutrini (<math>\phi</math>) hac aequatione describitur : <math>\phi = \sum_\sigma \phi_\sigma b_\sigma</math> ubi <math>\phi_\sigma</math> sunt statūs stationarii unius neutrini. <math>b_\sigma</math> est operatrum quod neutrinum in statu {{mvar|σ}} annihilat et quod in spatio Fockiano hoc modo agit: : <math>b_\sigma \Phi(M_1, M_2, \ldots, M_\sigma, \ldots) = (-1)^{M_1 + M_2 + \cdots + M_\sigma - 1} (1 - M_\sigma) \Phi(M_1, M_2, \ldots, 1 - M_\sigma, \ldots)</math> <math>b_\sigma^*</math> est creationis operatrum neutrini in statu {{mvar|σ}}. ==== Status particulae gravis ==== <math>\rho</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|operatrum (mathematica)|operatrum|en|qid=Q131030}} a [[Wernerus Heisenberg|Wernero Heisenberg]] introductum (postea in notione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vertigo isotopica|vertiginis isotopicae|en|qid=Q836938}} ampliatum) quo status {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|nucleon|particulae gravis|en|qid=Q102165}} describitur; si particula est neutron valorem proprium {{math|+1}} habet, et {{math|−1}} si particula est proton. Itaque statūs particularum gravium per vectores columnarios duarum componentium repraesentabuntur, ubi : <math>\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix}</math> neutronem repraesentat, et : <math>\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix}</math> protonem repraesentat (in illa repraesentatione in qua <math>\rho</math> est consueta {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrix Pauliana||en|qid=Q336233}} <math>\sigma_z</math>). Operatra quae particulam gravem e statu protonicum in neutronicum et vice versa mutant per : <math>Q = \sigma_x - i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 1\\ 0 & 0\end{pmatrix}</math> et : <math>Q^* = \sigma_x + i \sigma_y = \begin{pmatrix}0 & 0\\ 1 & 0\end{pmatrix}</math> repraesentantur. <math>u_n(x)</math> et <math>v_n(x)</math> sunt functiones propriae particulae gravis in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|status stationarius|statu stationario|en|qid=Q911951}} {{comp|<math>n</math>^mo|“Ennensimo”}}, quum <math>\rho = +1</math> (neutron) et <math>\rho = -1</math> (proton), ubi <math>x</math> est positio particulae gravis. === Operatrum Hamiltonianum === {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Operatrum Hamiltonianum||en|qid=Q660488}} tribus partibus constat: pars <math>H_\text{h.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum gravium repraesentat; pars <math>H_\text{l.p.}</math>, quae energiam liberarum particularum levium repraesentat; et pars <math>H_\text{int.}</math>, quae interactionem praebet. : <math>H_\text{h.p.} = \frac{1}{2}(1 + \rho)N + \frac{1}{2}(1 - \rho)P</math> ubi <math>N</math> et <math>P</math> sunt operatra energiae neutronis et protonis, ita ut, si <math>\rho = 1</math>, <math>H_\text{h.p.} = N</math>, et, si <math>\rho = -1</math>, <math>H_\text{h.p.} = P</math>. : <math>H_\text{l.p.} = \sum_s H_s N_s + \sum_\sigma K_\sigma M_\sigma</math> ubi <math>H_s</math> est energia electronis in statu <math>s</math> intra campum Coulombianum [[nucleus atomicus|nuclei]], et <math>N_s</math> est numerus electronum in illo statu; <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>, et <math>K_\sigma</math> est energia uniuscuiusque talis neutrini (quod assumitur esse in libero statu {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unda plana|undae planae|en|qid=Q122518}}). In parte interactionis terminus continendus est qui transformationem protonis in neutronem, unā cum emissione electronis et neutrini (nunc scimus hoc esse antineutrinum), repraesentet, necnon terminus pro inverso processu; {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|vis electrica|vis Coulombiana|en|qid=Q83152}} inter electronem et protonem omittitur, quia ad dilapsionem β non pertinet. Fermi duo valores possibiles quantitatis <math>H_\text{int.}</math> proposuit: primum, quandam formam non relativisticam in qua [[vertigo quantica|vertigo]] omittitur: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \psi(x) \phi(x) + Q^* \psi^*(x) \phi^*(x) \right]</math> deinde, quum assumeret particulas leves esse {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor Diracianus|versores Diracianos|en|qid=Q688945}} componentium quattuor, sed velocitatem particularum gravium parvam esse respectu constantis <math>c</math>, et omnes interactionis terminos qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|potentialis vectorialis|potentiali vectoriali|en|qid=Q521126}} electromagnetico similes erant omitti posse, hanc formam alteram: : <math>H_\text{int.} = g \left[ Q \tilde{\psi}^* \delta \phi + Q^* \tilde{\psi} \delta \phi^* \right]</math> ubi <math>\psi</math> et <math>\phi</math> nunc sunt {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|versor (geometria)|versores|en|qid=Q604907}} Diraciani componentium quattuor, <math>\tilde{\psi}</math> {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Matrix transposita coniugata|coniugatam Hermitianam|en|qid=Q2051983}} ipsius <math>\psi</math> repraesentat, et <math>\delta</math> est matrix : <math>\begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix}</math> === Elementa matricis === Status systematis [[n-plex|sequentiā ''en''plici]] <math>\rho, n, N_1, N_2, \ldots, M_1, M_2, \ldots</math> dari intellegitur, ubi <math>\rho = \pm 1</math> indicat utrum particula gravis sit neutron an proton, <math>n</math> est status quanticus particulae gravis, <math>N_s</math> est numerus electronum in statu <math>s</math>, et <math>M_\sigma</math> est numerus neutrinorum in statu <math>\sigma</math>. Formā relativisticā quantitatis <math>H_\text{int.}</math> utens, Fermi illud elementum matricis praebet inter statum in quo neutron est in statu <math>n</math> et nulli electrones in statu <math>s</math> nullaque neutrina in statu <math>\sigma</math> adsunt, et statum in quo proton est in statu <math>m</math> et electron ac neutrino in statibus <math>s</math> et <math>\sigma</math> adsunt, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \int v_m^* u_n \tilde{\psi}_s \delta \phi^*_\sigma d\tau</math> dummodo [[integrale]] per totum spatium configurationis particularum gravium (praeter <math>\rho</math>) computetur. Signum <math>\pm</math> ex eo dependet, utrum numerus omnium particularum levium sit impar (−) an par (+). === Probabilitas transitionis === Ad tempus vitae mediocre neutronis in statu <math>n</math> secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum quantica|theoriam perturbationum quanticam|en|qid=Q911364}} computandum, elementa matricis supradicta de omnibus statibus electronum et neutrinorum nondum occupatos colligenda sunt. Hoc simplicatur assumendo functiones proprias electronis et neutrini <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> intra nucleum esse constantes ({{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Longitudo undae Comptoniana|longitudines undarum Comptonianarum|en|qid=Q1145377}} electronis et neutrini multo maiores esse quam magnitudinem nuclei). Hoc dat, : <math>H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} = \pm g \tilde{\psi}_s \delta \phi_\sigma^* \int v_m^* u_n d\tau</math> ubi nunc <math>\psi_s</math> et <math>\phi_\sigma</math> in positione nuclei aestimantur. Secundum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula aurea Fermiana|regulam auream Fermianam|en|qid=Q1073295}}, probabilitas huius transitionis est : <math>\begin{align} \left|a^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 &= \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1} \times \frac{\exp{\frac{2\pi i}{h} (-W + H_s + K_\sigma) t} - 1}{-W + H_s + K_\sigma}\right|^2 \\ &= 4 \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \times \frac{\sin^2\left(\frac{\pi t}{h}(-W + H_s + K_\sigma)\right)}{(-W + H_s + K_\sigma)^2}, \end{align}</math> ubi <math>W</math> est differentia energetica inter statum protonis et statum neutronis. Per omnes directiones [[medietas|medietatem]] omnium [[vertigo quantica|vertiginum]] et omnium [[motus|motuum]] neutrinorum computando qui energiam habent positivam (ubi <math>\Omega^{-1}</math> est densitas statuum neutrinorum, quae postremo ad infinitum tendere sumitur), habetur: : <math> \left\langle \left|H^{\rho=1, n, N_s=0, M_\sigma=0}_{\rho=-1,m,N_s=1,M_\sigma=1}\right|^2 \right \rangle_\text{avg} = \frac{g^2}{4\Omega} \left|\int v_m^* u_n d\tau\right|^2 \left( \tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right)</math> ubi <math>\mu</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|massa quietis||en|qid=Q1097654}} neutrini et <math>\beta</math> est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|matrices Diracianae|matrix Diraciana|en|qid=Q1151645}}. Quum animadvertamus probabilitatem transitionis valoribus <math>p_\sigma</math> quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math> fieri maximam, idem sequenti formulā simplificatur: : <math> t\frac{8\pi^3 g^2}{h^4} \times \left| \int v_m^* u_n d\tau \right|^2 \frac{p_\sigma^2}{v_\sigma}\left(\tilde{\psi}_s \psi_s - \frac{\mu c^2}{K_\sigma} \tilde{\psi}_s \beta \psi_s\right),</math> ubi <math>p_\sigma</math> et <math>K_\sigma</math> sunt valores quibus <math>-W + H_s + K_\sigma = 0</math>. Fermi tres annotationes de hac functione animadvertit: * Quum statūs neutrinorum habeantur liberi, tum <math>K_\sigma > \mu c^2</math>, atque ideo limes superior spectri continui <math>\beta</math> est <math>H_s \leq W - \mu c^2</math>. * Quum respectu electronum [[inaequatio]] <math>H_s > mc^2</math> sit vera, energiae protonis secundum inaequationem <math>W \geq (m + \mu)c^2</math> ab energia neutronis ita differendum est ut dilapsio β eveniat. * In probabilitate transitionis factori <math>Q_{mn}^* = \int v_m^* u_n d\tau</math> magnitudo unius esse solet; sed aliquando, peculiaribus condicionibus, evanescit; inde (approximatae) {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|regula selectionis|regulae selectionis|en|qid=Q570412}} dilapsionis β oriuntur. === Transitiones prohibitae === Ut supra dictum est, quum elementum matricis <math>Q_{mn}^*</math> statuum particulae gravis <math>u_n</math> et <math>v_m</math> evanescit, talis transitus dicitur “prohibitus” (vel potius multo minus probabilis quam casibus quibus idem elementum uni propinquius est). Si descriptio nuclei per singulos statūs quanticos protonum et neutronum satis accurate valet et nisi status neutronicus <math>u_n</math> et status protonicus <math>v_m</math> idem momentum angulare habent, tum <math>Q_{mn}^*</math> evanescit; alioquin, momentum angulare totius nuclei ante et post dilapsionem describendum est. == De primis effectibus novae theoriae == Paulo postquam theoria Fermiana apparuit, [[Wernerus Heisenberg]] in [[epistula]] ad [[Volfgangus Pauli|Volfgangum Pauli]] missa<ref>{{qc|Hermann & al., 1985 [1979]}}, p. 250, littera {{*numero}} 341, ''Wernerus Heisenberg Wolfgango Pauli salutem dicit'', die 18 Ianuarii anno 1934.</ref> animadvertit emissionem et absorptionem neutrinorum electronumque in nucleo, in secundo ordine {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria perturbationum|theoriae perturbationum|en|qid=Q10886678}}, vim gignere qua protones et neutrones in vicem se attraherent, item ut emissio et absorptio [[photon|photonum]] vim electromagneticam gignebat. Ipse invēnit talem vim formam <math>\frac{\text{Const.}}{r^5}</math> habituram esse, sed animadvertit [[experimentum|experimenta]] illius temporis quantitatem nimis parvam, ordine [[magnitudo|magnitudinis]] circiter unius [[millio]]nis, suadere.<ref>{{qc|Brown, 1996}}, sectio 3.3.</ref> Anno sequenti, [[Hideki Yukawa]] eandem notionem secutus est,<ref>{{qc|Yukawa, 1935}}, p. 1.</ref> sed in {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|interactio Yukawiana|sua theoria|en|qid=Q31387}} in locum neutrinorum electronumque novam particulam [[hypothesis|opinabilem]], cuius [[massa]] quietis circiter ducentiens maior erat quam massa electronis, substituit. Talis particula postea “{{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|pion|<>|en|qid=Q4097}}” appellata est.<ref>{{qc|Mehra, 2001}}, p. 832.</ref> == De posteriore progressu == [[Fasciculus:MuonFermiDecay.gif|thumb|upright=0.8|Interactio Fermiana per [[vector|vectores]] quattuor in singulum punctum sub constante Fermiana {{mvar/G_F}} convergentes hic ostenditur.]] Theoria Fermiana quadrifermionica [[interactio debilis|interactionem debilem]] egregie describit. Infeliciter, {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|sectio efficax||en|qid=Q17128025}} calculata, {{*ie}} probabilitas interactionis per aream interactionis communem multiplicata, secundum quadratum energiae crescit, velut <math> \sigma \approx G_{\rm F}^2 E^2 </math> (in aequatione <math>G_{\rm F}</math> est [[constans Fermiana]], quae vim interactionis debilis aestimat). Quum sectio efficax sine fine crescat, ad energias multo maiores quam fere 100 [[electronvolta|GeV]] theoria valere cessat. Hinc demum theoria amplior orta est quae interactionem quadrifermionicam per {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|completio ultraviolacea|completionem ultraviolaceam|en|qid=Q7876097}} explanat; in nova theoria, quae {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|electrodebili|en|qid=Q466416}} appellatur, interactio interpositione {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}} aut {{mvar|Z}}|en|qid=Q211922}} explanatur. Nova theoria electrodebilis, per interactionem inter muonem, antineutrinum electronicum, neutrinum muonicum et electronem, eādem vi fundamentali, etiam dilapsionem [[muon]]is explanare poterat. Haec hypothesis a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Semyon Gershtein||en|qid=Q2269323}} et [[Iacobus Zel'dovič|Yakov Zeldovich]] proposita est, atque hodie nota est nomine “hypothesis conservationis fluxūs vectorialis”.<ref>{{qc|Gerstein & Zeldovich, 1955}}, pp. 698–699.</ref> In sua theoria Fermi censuit interactioni esse forma copulationis contactu duorum fluxuum vectorialium effectae. Postea tamen [[Tsung-Dao Lee]] et [[Chen Ning Yang|Yang Chen-Ning]] ostenderunt nihil impedire quin fluxus quidam axialis, qui {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|paritas (physica)|paritatem|en|qid=Q141160}} violaret, appareret. {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Experimentum Wu|Experimenta|en|qid=Q1303351}} a {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Chien-Shiung Wu||en|qid=Q450317}} peracta violationem paritatis probaverunt.<ref>{{qc|Lee & Yang, 1956}}, pp. 254–258.</ref><ref>{{qc|Wu & al., 1957}}, pp. 1413–1415.</ref> [[Georgius Gamov]] et [[Eduardus Teller]] primum siverunt violationem paritatis in interactionem Fermianam includere. Nam {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|transitiones Gamowianae-Tellerianae||en|qid=Q5520378}} dilapsionibus “permissis”—paritatem violantibus―et dilapsionibus “superpermissis”—paritatem conservantibus—secundum [[vertigo quantica|vertiginem]] electronis antiparallelam et vertiginem parallelam neutrini interactionem Fermianam describebant. Iam ante adventum {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|theoria electrodebilis|theoriae electrodebilis|en|qid=Q466416}} et [[theoria canonica|theoriae canonicae]], {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Georgius Sudarshan|<>|en|qid=Q1384866}} et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Robertus Marshak|<>|en|qid=Q181687}}, atque, suo uterque consilio, [[Ricardus Feynman]] et [[Murray Gell-Mann]], structuram tensorialem ({{*ie}} [[vector (mathematica)|vector]] {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Pseudovector|vectore axiali|en|qid=Q621476}} detracto, {{math|''V'' − ''A''}}) interactionis quadrifermionicae determinare potuerunt.<ref>{{qc|Feynman & Gell-Mann, 1958}}, p. 193.</ref><ref>{{qc|Sudarshan & Marshak, 1958}}, p. 1860.</ref> == Constans Fermiana == {{Pagina principalis|Constans Fermiana}} [[Constans Fermiana]] vim interactionis debilis in regiminibus humilium energiarum aestimat. Duae formae eiusdem constantis ({{mvar/G_F}} et, formā naturali, {{mvar/G0_F}} notatae), cuius [[dimensio]]nes sunt {{Dimensiones|5|1|−2}} ({{mvar/G_F}}) et {{Dimensiones|−4|−2|4}} ({{mvar/G0_F}}), hac ratione inter se coniunguntur: : <math>G_{\rm F}^0=\frac{G_{\rm F}}{(\hbar c)^3}</math> Accuratissima determinatio e mensurā {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|dilapsio exponentialis|temporis vitae|en|qid=Q574576}} [[muon]]is habetur, quod inversē {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|proportio|proportionale|en|qid=Q117209928}} est [[quadratura (mathematica)|quadrato]] constantis Fermianae ({{mvar/G_F}}).<ref name="chitwood-et-al-2007">{{qc|Chitwood & al., 2007}}.</ref> Forma naturalis constantis—{{*ie}} {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|unitates naturales|unitatibus naturalibus|en|qid=Q3962243}} expressa—est,<ref name="griffiths-2009-pp314-315" /> : <math>G_{\rm F}^0=\frac{\sqrt{2}}{8}\frac{g^{2}}{M_{\rm W}^{2} c^4}</math> ubi {{mvar|g}} est {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|constans copulationis||en|qid=Q1193095}} [[Vis debilis|interactionis debilis]] et {{math|{{mvar|M}}_W}} est massa {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Bosones W et Z|bosonis {{mvar|W}}|en|qid=Q211922}}, qui, intercedens, dilapsionem de qua agitur moderatur. Ex hoc invenitur constantem Fermianam valere {{val|1.435851|(7)|e=-62|u=[[chiliogramma|kg]]&thinsp;[[metrum|m]]⁵&thinsp;[[secundum|s]]⁻²}}, atque constantem Fermianam naturalem valere {{val|4.5437956|(23)|e=14|u=[[chiliogramma|kg]]⁻²&thinsp;[[metrum|m]]⁻⁴&thinsp;[[secundum|s]]⁴}}. == Notae == <references /> == Bibliographia == * {{Ecce citatio | id = Brown, 1996 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Brown | nomen auctoris = Laurie Marcus | titulus = The Origin of the Concept of Nuclear Forces | annus = 1996 | lingua = en | domus editoria = Institute of Physics Publishing | url = https://archive.org/details/originofconcepto0000brow | accessus ad url = sociis | isbn = 978-0-7503-0373-6 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Chitwood & al., 2007 | c = {{Opus | cognomen 1 = Chitwood | nomen 1 = D. B. | cognomen 2 = Banks | nomen 2 = T. I. | cognomen 3 = Barnes | nomen 3 = M. J. | cognomen 4 = Battu | nomen 4 = S. | cognomen 5 = Carey | nomen 5 = R. M. | cognomen 6 = Cheekatmalla | nomen 6 = S. | cognomen 7 = Clayton | nomen 7 = S. M. | cognomen 8 = Crnkovic | nomen 8 = J. | cognomen 9 = Crowe | nomen 9 = K. M. | cognomen 10 = Debevec | nomen 10 = P. T. | cognomen 11 = Dhamija | nomen 11 = S. | cognomen 12 = Earle | nomen 12 = W. | cognomen 13 = Gafarov | nomen 13 = A. | cognomen 14 = Giovanetti | nomen 14 = K. | cognomen 15 = Gorringe | nomen 15 = T. P. | cognomen 16 = Gray | nomen 16 = F. E. | cognomen 17 = Hance | nomen 17 = M. | cognomen 18 = Hertzog | nomen 18 = D. W. | cognomen 19 = Hare | nomen 19 = M. F. | cognomen 20 = Kammel | nomen 20 = P. | cognomen 21 = Kiburg | nomen 21 = B. | cognomen 22 = Kunkle | nomen 22 = J. | cognomen 23 = Lauss | nomen 23 = B. | cognomen 24 = Logashenko | nomen 24 = I. | cognomen 25 = Lynch | nomen 25 = K. R. | cognomen 26 = McNabb | nomen 26 = R. | cognomen 27 = Miller | nomen 27 = J. P. | cognomen 28 = Mulhauser | nomen 28 = F. | cognomen 29 = Onderwater | nomen 29 = C. J. G. | cognomen 30 = Ozben | nomen 30 = C. S. | cognomen 31 = Peng | nomen 31 = Q. | cognomen 32 = Polly | nomen 32 = C. C. | cognomen 33 = Rath | nomen 33 = S. | cognomen 34 = Roberts | nomen 34 = B. L. | cognomen 35 = Tishchenko | nomen 35 = V. | cognomen 36 = Wait | nomen 36 = G. D. | cognomen 37 = Wasserman | nomen 37 = J. | cognomen 38 = Webber | nomen 38 = D. M. | cognomen 39 = Winter | nomen 39 = P. | cognomen 40 = Zolnierczuk | nomen 40 = P. A. | auctores dumtaxat = 1 | titulus = Improved Measurement of the Positive-Muon Lifetime and Determination of the Fermi Constant | contextus = Physical Review Letters | lingua = en | volumen = 99 | fasciculus = 3 | annus = 2007 | bibcode = 2007PhRvL..99c2001C | doi = 10.1103/PhysRevLett.99.032001 | s2cid = 3255120 | pmid = 17678280 | arxiv = 0704.1981 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Close, 2012 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Close | nomen auctoris = Francus | titulus = Neutrino | lingua = en | tempus = 2012-02-23 | domus editoria = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-969599-7 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Cronin, 2004 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen redactoris = Cronin | nomen redactoris = Iacobus Watson | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi Remembered | lingua = en | tempus = 2004-09-11 | domus editoria = University of Chicago Press | isbn = 0-226-12111-9 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1933 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = La Ricerca Scientifica | lingua = it | volumen = 2 | fasciculus = 12 | annus = 1933 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Tentativo di una teoria dei raggi β | contextus = Il nuovo cimento | lingua = it | volumen = 11 | annus = 1934 | paginae = 1–19 | doi = 10.1007/BF02959820 | bibcode = 1934NCim...11....1F | s2cid = 123342095 | url = https://www.liberliber.eu/mediateca/libri/f/fermi/tentativo_di_una_teoria_etc/pdf/fermi_tentativo_di_una_teoria_etc.pdf }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi, 1934 bis | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | nomenclatura = compendiaria | titulus = Versuch einer Theorie der beta-Strahlen. I | contextus = Zeitschrift für Physik | volumen = 88 | fasciculus = 3–4 | annus = 1934 | lingua = de | pagina = 161 | bibcode = 1934ZPhy...88..161F | doi = 10.1007/BF01351864 | s2cid = 125763380 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Fermi & Wilson, 1968 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Fermi | nomen auctoris = Henricus | commentatio de auctore = Henricus Fermi | cognomen interpretis = Wilson | nomen interpretis = Fred L. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Fermi's Theory of Beta Decay | contextus = American Journal of Physics | volumen = 36 | fasciculus = 12 | lingua = en | annus = 1968 | annus primae editionis = 1934 | paginae = 1150–1160 | url = https://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 | accessus ad url = emptoribus | bibcode = 1968AmJPh..36.1150W | doi = 10.1119/1.1974382 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman & Gell-Mann, 1958 | c = {{Opus | cognomen auctoris 1 = Feynman | nomen auctoris 1 = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore 1 = Ricardus Feynman | cognomen auctoris 2 = Gell-Mann | nomen auctoris 2 = Murray | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of the Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 1 | annus = 1958 | url = https://authors.library.caltech.edu/3514/1/FEYpr58.pdf | bibcode = 1958PhRv..109..193F | doi = 10.1103/physrev.109.193 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Feynman, 1962 | c = {{Opus | cognomen = Feynman | nomen = Ricardus Phillippus | commentatio de auctore = Ricardus Feynman | nomenclatura = compendiaria | titulus = Theory of Fundamental Processes | lingua = en | annus = 1962 | domus editoria = W. A. Benjamin }} }}. * {{Ecce citatio | id = Gerstein & Zeldovich, 1955 | c = {{Opus | cognomen 1 = Gerstein | nomen 1 = S. S. | cognomen 2 = Zeldovich | nomen 2 = Ya. B. | titulus = Meson corrections in the theory of beta decay | contextus = Zh. Eksp. Teor. Fiz. | annus = 1955 | lingua = en }} }}. * <!-- Etiam prima editio in interrete invenitur: https://archive.org/details/GriffithsD.IntroductiontoelementaryparticlesWiley1987 -->{{Ecce citatio | id = Griffiths, 2009 [1987] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Griffiths | nomen auctoris = David | nomenclatura = compendiaria | titulus = Introduction to Elementary Particles | lingua = en | annus = 2009 | editio = 2 | annus primae editionis = 1987 | url = https://archive.org/details/elementarypartic00grif | isbn = 978-3-527-40601-2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Hermann & al., 1985 [1979] | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pauli | nomen auctoris = Wolfgangus | commentatio de auctore = Volfgangus Pauli | cognomen redactoris 1 = Hermann | nomen redactoris 1 = A. | cognomen redactoris 2 = von Meyenn | nomen redactoris 2 = K. | cognomen redactoris 3 = Weisskopf | nomen redactoris 3 = V. F. | nomenclatura = compendiaria | titulus = Scientific Correspondence with Bohr, Einstein, Heisenberg a.o. Volume II: 1930–1939 | lingua = en | annus = 1985 | annus primae editionis = 1979 | domus editoria = Springer-Verlag Berlin Heidelberg GmbH }} }}. * {{Ecce citatio | id = Lee & Yang, 1956 | c = {{Opus | cognomen 1 = Lee | nomen 1 = T. D. | cognomen 2 = Yang | nomen 2 = C. N. | titulus = Question of Parity Conservation in Weak Interactions | contextus = Physical Review | volumen = 104 | fasciculus = 1 | annus = 1956 | lingua = en | bibcode = 1956PhRv..104..254L | doi = 10.1103/PhysRev.104.254 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Mehra, 2001 | c = {{Opus | cognomen = Mehra | nomen = Jagdish | titulus = The Historical Development of Quantum Theory, Volume 6 Part 2 (1932–1941) | lingua = en | annus = 2001 | domus editoria = Springer }} }}. * {{Ecce citatio | id = Pais, 1986 | c = {{Opus | cognomen auctoris = Pais | nomen auctoris = Abraham | titulus = Inward Bound | tempus = 1986-09-12 | lingua = en | locus = Oxford | domus editoria = Oxford University Press | url = https://archive.org/details/inwardboundofmat00pais_0 | accessus ad url = sociis | isbn = 0-19-851997-4 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Rasetti, 1962 | c = {{Opus | cognomen redactoris = Rasetti | nomen redactoris = Francus | titulus = Enrico Fermi: Note e Memorie | annus = 1962 | domus editoria = Accademia Nazionale dei Lincei | locus = [[Roma]]e | url = https://operedigitali.lincei.it/Fermi/index.php }} }}. * {{Ecce citatio | id = Schwartz, 2017 | c = {{Opus | cognomen = Schwartz | nomen = David N. | titulus = The Last Man Who Knew Everything. The Life and Times of Enrico Fermi, Father of the Nuclear Age | lingua = en | tempus = 2017-09-12 | domus editoria = Basic Books | isbn = 978-0-465-09312-0 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Sudarshan & Marshak, 1958 | c = {{Opus | cognomen 1 = Sudarshan | nomen 1 = E. C. | cognomen 2 = Marshak | nomen 2 = R. E. | titulus = Chirality invariance and the universal Fermi interaction | contextus = Physical Review | lingua = en | volumen = 109 | fasciculus = 5 | annus = 1958 | bibcode = 1958PhRv..109.1860S | doi = 10.1103/physrev.109.1860.2 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Wu & al., 1957 | c = {{Opus | cognomen 1 = Wu | nomen 1 = C. S. | cognomen 2 = Ambler | nomen 2 = E | cognomen 3 = Hayward | nomen 3 = R. W. | cognomen 4 = Hoppes | nomen 4 = D. D. | cognomen 5 = Hudson | nomen 5 = R. P. | titulus = Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay | contextus = Physical Review | volumen = 105 | fasciculus = 4 | annus = 1957 | lingua = en | bibcode = 1957PhRv..105.1413W | doi = 10.1103/PhysRev.105.1413 | accessus ad doi = liberus }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yang, 2012 | c = {{Opus | cognomen 1 = Yang | nomen 1 = C. N. | titulus = Fermi's β-decay Theory | contextus = Asia Pacific Physics Newsletter | lingua = en | volumen = 1 | fasciculus = 1 | annus = 2012 | doi = 10.1142/s2251158x12000045 }} }}. * {{Ecce citatio | id = Yukawa, 1935 | c = {{Opus | cognomen = Yukawa | nomen = H. | titulus = On the interaction of elementary particles | contextus = Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan | volumen = 17 | annus = 1935 | lingua = en }} }}. {{NexInt}} * [[Constans Fermiana]] * [[Henricus Fermi]] * [[Vis debilis]] [[Categoria:Henricus Fermi]] [[Categoria:Interactio debilis]] [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] 8padhxlpiaez2h7i7dodl57c76ylyp8 14 328674 3988663 2026-09-17T00:42:11Z Grufo 64423 Prima adumbratio 3988663 wikitext text/x-wiki {{CommuniaCat|Category:Weak nuclear force|interactionem debilem}} [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] f8utfbxs048kwxrush7fa72c7kdmqa5 3988664 3988663 2026-09-17T00:43:23Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Pagina principalis categoriae|Pagina principalis categoriae]]}} 3988664 wikitext text/x-wiki {{CommuniaCat|Category:Weak nuclear force|interactionem debilem}} {{Pagina principalis categoriae|Interactio debilis}} [[Categoria:Notiones in physica]] [[Categoria:Physica]] isrtcxetq1xuymawl1qsc8rveu0kmok 1 328675 3988666 2026-09-17T00:45:34Z Grufo 64423 +{{[[Formula:Attributio extera|Attributio extera]]}} 3988666 wikitext text/x-wiki {{Attributio extera|en|Fermi's interaction|1374256933}} hzoum3enpduckf0xxnf730tbrqex9ho 0 328676 3988677 2026-09-17T01:19:36Z Cyprianus Marcus 66550 Redirigens ad [[Meinersa]] 3988677 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Meinersa]] j2uwyjppt49xnrlhtqwd5wpxdnbcstq 0 328677 3988681 2026-09-17T01:20:41Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Meinersen (commune generale)]] ad [[Meinersa (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988681 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Meinersa (commune generale)]] fmu89o1vs133vqx68rvgj2gj66egeke 0 328678 3988698 2026-09-17T01:45:16Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Papenteich (commune generale)]] ad [[Papenteicum (commune generale)]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988698 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Papenteicum (commune generale)]] 58hmh9h9s2ftgdr347q7n7ouitju8ff 0 328679 3988728 2026-09-17T06:19:19Z ~2026-50177-76 214882 hi 3988728 wikitext text/x-wiki hi moiryvew7z1nh6cf1srex5j09y58bpe 0 328680 3988732 2026-09-17T08:10:04Z Ailamnos 165281 Pagina nova : Cyclocrinles, fossilis ordo algarum (Chlorophytorum) 3988732 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = ''Cyclocrinales'' | image = Ordovician_Cyclocrinites_genus_alga_fossil_(cropped).jpg | image_width = 230px | image_caption = ''Cyclocrinites'' (Saku, Estonia; Ordovicium) | regnum = [[Planta]]e | divisio = [[Chlorophyta]] | classis = [[Ulvophyceae]] | ordo = '''Cyclocrinales''' | ordo_authority = Nitecki et Toomey }}'''Cyclocrinales''' sunt [[Fossile|fossilis]] [[Ordo (taxinomia)|ordo]] [[Alga|algarum]], a [[Cambrium|Cambrio]] medio usque ad [[Devonium]] inferius reperiendarum.<ref name=":1">Taylor, Thomas N.,&#x20;Taylor, Edith L.&#x20;& Krings, Michael&#x20;(2009) ''Paleobotany (Second Edition): The Biology and Evolution of Fossil Plants.'' Londini: Academic Press, pp. 121–160. ISBN 978-0-12-373972-8</ref> == Descriptio == [[Fasciculus:Cyclocrinites dactioloides (fossil algae) (Hopkinton Formation, Lower Silurian; Monticello, Iowa, USA) 2.jpg|left|thumb|''Cyclocrinites dactioloides'' (Silurium inferius, [[Iova]])]] Cyclocrinalium [[Thallus|thalli]] ex axe centrali cum [[Verticillum|verticillis]] tenuium ramificationum, ad quorum extremitates capitula lateralia hexagonalia inveniuntur, atque strato superficiali structuram in forma [[Sphaera|sphaerae]] vel [[Clava ferrea|clavae]] efformante consistunt.<ref name=":2">Beadle, Stephanus C. (1988) [https://www.scup.com/doi/10.1111/j.1502-3931.1988.tb01745.x Dasyclads, cyclocrinitids and receptaculitids: comparative morphology and paleoecology.] ''Lethaia'', 21 (1): 1–12.</ref> Cyclocrinales ad catervam algarum sic dictarum calcarearum pertinent, thallis eorum haud parum [[Carbonatum calcii|carbonatis calcii]] continentibus,<ref>Beadle&nbsp;S.C., Johnson&nbsp;M.E. (1986) [https://palass.org/sites/default/files/media/publications/palaeontology/volume_29/vol29_part3_pp585-601.pdf Palaeoecology of SIlurian cyclocrinitid algae.] ''Palaeontology'', 29 (3): 585–601.</ref> unde et in statu fossili frequenter inveniuntur.<ref name=":1" /> == Affinitates == Nonnumquam Cyclocrinales infra ordinem {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Dasycladales|Dasycladalium|en|qid=Q1058577}} subsumuntur,<ref name=":2" /> saepius vero pro ordine separato habentur, Dasycladalibus tamen coniunctissimo.<ref>''[https://fossiilid.info/et/7123?mode=in_baltoscandia Cyclocrinales]'' [in interreti], fossiilid.info</ref> A multis similitudines inter Cyclocrinales et {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Receptaculites||en|qid=Q7302354}} notatae sunt, quae tamen explicari nequeunt, cum istae sine dubio ad algas pertineant, de illis vero an [[animalia]] [[Plantae|plantaeve]] sint non constat.<ref name=":1" /><ref>Nitecki&nbsp;M.H., Webby&nbsp;B.D., Spjeldnaes&nbsp;N., Yong-Yi&nbsp;Z. (2004) ''31. Receptaculitids and Algae'', [In:] Webby, B.D. et alii (ed.), ''The Great Ordovician Biodiversification Event.'' Columbia University Press, pp. 336–347. DOI: 10.7312/webb12678-032, ISBN 978-0-231-50163-7</ref> == Ubi reperiantur == Genus ''Cyclocrinites'' ab [[Eduardus Eichwald|Eduardo Eichwald]] ad accomodanda fossilia [[Ordovicium|Ordovicica]] in [[Estonia]] inventa anno 1840 introductum est.<ref name=":3">Nitecki, Matthaeus H. (1970) [https://www.biodiversitylibrary.org/item/25209 North American cyclocrinitid algae.] ''Fieldiana, Geology'', vol. 21. Sicagi: Chicago Natural History Museum.</ref> Cyclocrinales etiam in petris Ordovicis [[Silurium|Siluricisque]] [[America Septentrionalis|Americae septentrionalis]] inveniuntur,<ref name=":3" /> in [[Europa]] vero media haud raro inter petras a [[Glaciarium|glaciariis]] e [[Scandinavia]] [[Aetas glacialis|aetate glaciali]] venientibus allatas.<ref>Rudolph, F. (1997) Geschiebefossilien. Teil 1: Paläozoikum. ''Fossilien'', Sonderheft 12: 1–64. Goldschneck-Verlag. ISSN 0933-8632</ref> == Notae == <references /> [[Categoria:Palaeobotanica]] [[Categoria:Organismi aquatici]] [[Categoria:Protista]] t4jvo155kvpkxklq9lortssc639n0m7 0 328681 3988734 2026-09-17T08:17:02Z ~2026-49405-65 214731 . 3988734 wikitext text/x-wiki {{Index imperfectus}} == Tabula == {| class="wikitable sortable" border="border" !Nomen Lituanicum !Forma Latina !Fontes |- |''Aleksandas'' |[[Alexander (nomen)|Alexander]] | |- |''Algimantas'' |Algimundus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Auktumas'' |Aucto |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussiae/J-JOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=fiue+linconem&pg=PA98&printsec=frontcover pag. 98 (acc.)]) |- |''Kantigirdas'' |Candigendus; Cantegerda |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=candigendus+ducem&pg=PA114&printsec=frontcover pag. 114]); ([https://www.google.it/books/edition/Historia_Ordinis_Equitum_Teutonicorum_ho/ov_GfIyy6dAC?hl=it&gbpv=1&dq=cantegerdae&pg=PA23&printsec=frontcover pag. 23]) |- |''Kazimieras'' |[[Casimirus]] | |- |''Daumantas'' |Daumondus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Daumondo+ingenium&pg=PA153&printsec=frontcover pag. 153]) |- |''Dovydas'' |[[David]] | |- |''Elžbieta'' |[[Elisabetha]] | |- |''Gediminas'' |Gedeminus; [[Gediminus (nomen)|Gediminus]] |([https://www.google.it/books/edition/Historiarum_poloniae_et_magni_ducatus_Li/apjB-K59t7UC?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover pag. 201]) |- |''Jurgis'' |[[Georgius]] | |- |''Giedrius'' |Giedrus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=ex+giedro&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169 (nom. et abl.)] ) |- |''Ginvilas'' |Ginvilus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Glapas'' |Glappo |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=glappo+dux&pg=PA109&printsec=frontcover pag. 109]) |- |''Jadvyga'' |[[Hedvigis]] | |- |''Jokūbas'' |[[Iacobus]] | |- |''Jogaila'' |[[Iagaelo]]; Iagello |([https://www.google.it/books/edition/Stanislai_Sarnicii_Annales_sive_de_origi/IVBSbGUr4ZMC?hl=it&gbpv=1&dq=mindacus+dux&pg=PA1097&printsec=frontcover pag. 1098 (acc.)]) |- |''Jaroslavas'' |[[Iaroslaus]] | |- |''Jaunutis'' |[[Iaunutus]] | |- |''Jonas'' |[[Ioannes]] | |- |''Gedėtas'' |Jodecus |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=candigendus+ducem&pg=PA114&printsec=frontcover pag. 114]) |- |''Kęstutis'' |Keistutus; [[Keystutus]]; Kinstudtus, Kinstutus |([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 158 (gen.)]); ([https://www.google.it/books/edition/O_znaczeniu_Prus_dawnych/WRtbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Kinstutus+rex&pg=PA150&printsec=frontcover p. 150]) |- |''Kęsgaila'' |Kesgello |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=kesgellone&pg=PA215&printsec=frontcover pag. 215 (abl.)]) |- |''Kaributas'' |Korybutus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=korybutus&pg=PA395&printsec=frontcover pag. 395]) |- |''Laurynas'' |[[Laurentius]] | |- |''Linkas'' |Linco |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussiae/J-JOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=fiue+linconem&pg=PA98&printsec=frontcover pag. 98 (acc.)]) |- |''Marija'' |[[Maria]] | |- |''Martynas'' |[[Martinus]] | |- |''Mindaugas'' |Mendocus; [[Mendogus (dux Lituaniae)|Mendogus]]; Mendolfus; Mindacus; Mindovus |([https://www.google.it/books/edition/Polonicae_historiae_corpus_hoc_est_Polon/JG0xMJk5JskC?hl=it&gbpv=1&dq=glando+dux+sambiensis&pg=RA2-PA551&printsec=frontcover pag. 350]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_lituanae_pars_prior_de_rebus_L/FVsVAAAAQAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA90&printsec=frontcover pag. 90]); ([https://www.google.it/books/edition/Stanislai_Sarnicii_Annales_sive_de_origi/IVBSbGUr4ZMC?hl=it&gbpv=1&dq=mindacus+dux&pg=PA1097&printsec=frontcover pag. 1098]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Mečislovas'' |[[Miecislaus I (dux Polanorum)|Miecislaus]] | |- |''Narimantas'' |Narimundus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=troidenus+dux+lituaniae&pg=PA162&printsec=frontcover pag. 162 (abl.)]) |- |''Mykolas'' |[[Nicolaus]] | |- |''Algirdas'' |[[Olgerdus (nomen)|Olgerdus]]; Olgierdus |([https://www.google.it/books/edition/Synowie_Gedymina/k9lbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=troidenis+dux&pg=PA40&printsec=frontcover pag. 41]) |- |''Alšis'' |Olsa |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Paulius'' |[[Paulus (nomen)|Paulus]] | |- |''Petrius'' |[[Petrus (nomen)|Petrus]] | |- |''Pipinas'' |[[Pippinus]] | |- |''Ringaudas'' |Ringoldus; Riugoltus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_lituanae_pars_prior_de_rebus_L/FVsVAAAAQAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA90&printsec=frontcover pag. 90]); ([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]) |- |''Skomantas'' |Scumandus |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=scumandus&pg=PA113&printsec=frontcover pag. 113]) |- |''Žygimantas'' |[[Sigismundus]] | |- |''Skirgaila'' |Skirgalo; Skirgello; Skirgelo |([https://www.google.it/books/edition/Lexicon_universale_historiam_sacram_et_p/1BBEAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA128&printsec=frontcover p. 128]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 157]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=skirgelo+trocenfis&pg=PA395&printsec=frontcover pag. 395]) |- |''Stanislovas'' |[[Stanislaus]] | |- |''Survabūnas'' |Survabuno |([https://www.google.it/books/edition/Preu%C3%9Fisches_Urkundenbuch/nzvMr2xI2w0C?hl=it&gbpv=1&dq=survabuno&pg=PA7&printsec=frontcover pag. 7]) |- |''Švitrigaila'' |[[Swidrigelo]]; Suttrigello |([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]) |- |''Traidenis'' |Troidenis; Troidenus |([https://www.google.it/books/edition/Synowie_Gedymina/k9lbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=troidenis+dux&pg=PA40&printsec=frontcover pag. 41]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=troidenus+dux+lituaniae&pg=PA162&printsec=frontcover pag. 162 (nom. et acc.)]) |- |''Valdomaras'' |[[Valdemarus]] | |- |''Vaclovas'' |[[Venceslaus]] | |- |''Vytenis'' |[[Vitenes]]; Vithenes |([https://www.google.it/books/edition/Historiarum_Poloniae_Et_Magni_Ducatus_Li/d7tMAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover pag. 201]) |- |''Vytautas'' |[[Alexander Vitoldus|Vitoldus]]; Witoldus; Wygandus |([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 157]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 158]); |- |''Vladimiras'' |[[Vladimirus]] | |- |''Visvaldas'' |[[Vsevolodus]] | |} {{NexInt}} * [[Index formarum Latinarum nominum Arabicorum Persicorumque]] * [[Index formarum Latinarum nominum Iaponicorum]] * [[Index formarum Latinarum nominum Islandicorum]] == Nexus externi == * Vide [https://www.behindthename.com/names/usage/lithuanian paginam nominum Lituanicorum] apud situm interretiale ''Behind the Name''. {{Ling|Anglice}} [[Categoria:Indices nominum]] [[Categoria:Lingua Lituana]] 8btl1tpodrfi9zl7fa4l066tkhuu9e5 3988748 3988734 2026-09-17T08:49:46Z ~2026-49405-65 214731 3988748 wikitext text/x-wiki {{Index imperfectus}} == Tabula == {| class="wikitable sortable" border="border" !Nomen Lituanicum !Forma Latina !Fontes |- |''Aleksandas'' |[[Alexander (nomen)|Alexander]] | |- |''Algimantas'' |Algimundus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Auktumas'' |Aucto |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussiae/J-JOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=fiue+linconem&pg=PA98&printsec=frontcover pag. 98 (acc.)]) |- |''Kantigirdas'' |Candigendus; Cantegerda |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=candigendus+ducem&pg=PA114&printsec=frontcover pag. 114]); ([https://www.google.it/books/edition/Historia_Ordinis_Equitum_Teutonicorum_ho/ov_GfIyy6dAC?hl=it&gbpv=1&dq=cantegerdae&pg=PA23&printsec=frontcover pag. 23]) |- |''Kazimieras'' |[[Casimirus]] | |- |''Daumantas'' |Daumondus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Daumondo+ingenium&pg=PA153&printsec=frontcover pag. 153]) |- |''Dovydas'' |[[David]] | |- |''Elžbieta'' |[[Elisabetha]] | |- |''Gediminas'' |Gedeminus; [[Gediminus (nomen)|Gediminus]] |([https://www.google.it/books/edition/Historiarum_poloniae_et_magni_ducatus_Li/apjB-K59t7UC?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover pag. 201]) |- |''Jurgis'' |[[Georgius]] | |- |''Giedrius'' |Giedrus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=ex+giedro&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169 (nom. et abl.)] ) |- |''Ginvilas'' |Ginvilus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Glapas'' |Glappo |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=glappo+dux&pg=PA109&printsec=frontcover pag. 109]) |- |''Jadvyga'' |[[Hedvigis]] | |- |''Jokūbas'' |[[Iacobus]] | |- |''Jogaila'' |[[Iagaelo]]; Iagello |([https://www.google.it/books/edition/Stanislai_Sarnicii_Annales_sive_de_origi/IVBSbGUr4ZMC?hl=it&gbpv=1&dq=mindacus+dux&pg=PA1097&printsec=frontcover pag. 1098 (acc.)]) |- |''Jaroslavas'' |[[Iaroslaus]] | |- |''Jaunutis'' |[[Iaunutus]] | |- |''Jonas'' |[[Ioannes]] | |- |''Gedėtas'' |Jodecus |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=candigendus+ducem&pg=PA114&printsec=frontcover pag. 114]) |- |''Kęstutis'' |Keistutus; Keystuthus; [[Keystutus]]; Kinstudtus, Kinstutus |([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]); [https://www.google.it/books/edition/Dzie%C5%82a_wszystkie/x_kDAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=olgerdus&pg=PA405&printsec=frontcover (pag. 405]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 158 (gen.)]); ([https://www.google.it/books/edition/O_znaczeniu_Prus_dawnych/WRtbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Kinstutus+rex&pg=PA150&printsec=frontcover p. 150]) |- |''Kęsgaila'' |Kesgello |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=kesgellone&pg=PA215&printsec=frontcover pag. 215 (abl.)]) |- |''Kaributas'' |Korybutus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=korybutus&pg=PA395&printsec=frontcover pag. 395]) |- |''Laurynas'' |[[Laurentius]] | |- |''Linkas'' |Linco |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussiae/J-JOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=fiue+linconem&pg=PA98&printsec=frontcover pag. 98 (acc.)]) |- |''Marija'' |[[Maria]] | |- |''Martynas'' |[[Martinus]] | |- |''Mindaugas'' |Mendocus; [[Mendogus (dux Lituaniae)|Mendogus]]; Mendolfus; Mindacus; Mindovus |([https://www.google.it/books/edition/Polonicae_historiae_corpus_hoc_est_Polon/JG0xMJk5JskC?hl=it&gbpv=1&dq=glando+dux+sambiensis&pg=RA2-PA551&printsec=frontcover pag. 350]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_lituanae_pars_prior_de_rebus_L/FVsVAAAAQAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA90&printsec=frontcover pag. 90]); ([https://www.google.it/books/edition/Stanislai_Sarnicii_Annales_sive_de_origi/IVBSbGUr4ZMC?hl=it&gbpv=1&dq=mindacus+dux&pg=PA1097&printsec=frontcover pag. 1098]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Mečislovas'' |[[Miecislaus I (dux Polanorum)|Miecislaus]] | |- |''Narimantas'' |Narimundus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=troidenus+dux+lituaniae&pg=PA162&printsec=frontcover pag. 162 (abl.)]) |- |''Mykolas'' |[[Nicolaus]] | |- |''Algirdas'' |[[Olgerdus (nomen)|Olgerdus]]; Olgierdus |([https://www.google.it/books/edition/Synowie_Gedymina/k9lbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=troidenis+dux&pg=PA40&printsec=frontcover pag. 41]) |- |''Alšis'' |Olsa |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=Algimundus+mindovus&pg=PA169&printsec=frontcover pag. 169]) |- |''Paulius'' |[[Paulus (nomen)|Paulus]] | |- |''Petrius'' |[[Petrus (nomen)|Petrus]] | |- |''Pipinas'' |[[Pippinus]] | |- |''Ringaudas'' |Ringoldus; Riugoltus |([https://www.google.it/books/edition/Historiae_lituanae_pars_prior_de_rebus_L/FVsVAAAAQAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA90&printsec=frontcover pag. 90]); ([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]) |- |''Skomantas'' |Scumandus |([https://www.google.it/books/edition/Historia_Prussi%C3%A6/xuNWAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=scumandus&pg=PA113&printsec=frontcover pag. 113]) |- |''Žygimantas'' |[[Sigismundus]] | |- |''Skirgaila'' |Skirgalo; Skirgello; Skirgelo |([https://www.google.it/books/edition/Lexicon_universale_historiam_sacram_et_p/1BBEAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=mendogus+rex&pg=PA128&printsec=frontcover p. 128]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 157]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=skirgelo+trocenfis&pg=PA395&printsec=frontcover pag. 395]) |- |''Stanislovas'' |[[Stanislaus]] | |- |''Survabūnas'' |Survabuno |([https://www.google.it/books/edition/Preu%C3%9Fisches_Urkundenbuch/nzvMr2xI2w0C?hl=it&gbpv=1&dq=survabuno&pg=PA7&printsec=frontcover pag. 7]) |- |''Švitrigaila'' |[[Swidrigelo]]; Suttrigello |([https://www.google.it/books/edition/Theatrum_genealogicum/Y1dOAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=Jaunutus+rex&pg=PA374&printsec=frontcover pag. 374]) |- |''Traidenis'' |Troidenis; Troidenus |([https://www.google.it/books/edition/Synowie_Gedymina/k9lbAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=troidenis+dux&pg=PA40&printsec=frontcover pag. 41]); ([https://www.google.it/books/edition/Historiae_Lituanae_pars_prior_altera_Auc/IzoJsxeS108C?hl=it&gbpv=1&dq=troidenus+dux+lituaniae&pg=PA162&printsec=frontcover pag. 162 (nom. et acc.)]) |- |''Valdomaras'' |[[Valdemarus]] | |- |''Vaclovas'' |[[Venceslaus]] | |- |''Vytenis'' |[[Vitenes]]; Vithenes |([https://www.google.it/books/edition/Historiarum_Poloniae_Et_Magni_Ducatus_Li/d7tMAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover pag. 201]) |- |''Vytautas'' |[[Vitoldus]]; Witoldus; Wygandus |([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 157]); ([https://www.google.it/books/edition/Pomniki_dziejowe_wiek%C3%B3w_%C5%9Brednich_do_ob/bjYhAQAAMAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=witoldus&pg=PA157&printsec=frontcover pag. 158]); |- |''Vladimiras'' |[[Vladimirus]] | |- |''Visvaldas'' |[[Vsevolodus]] | |} {{NexInt}} * [[Index formarum Latinarum nominum Arabicorum Persicorumque]] * [[Index formarum Latinarum nominum Iaponicorum]] * [[Index formarum Latinarum nominum Islandicorum]] == Nexus externi == * Vide [https://www.behindthename.com/names/usage/lithuanian paginam nominum Lituanicorum] apud situm interretiale ''Behind the Name''. {{Ling|Anglice}} [[Categoria:Indices nominum]] [[Categoria:Lingua Lituana]] 4hwadiktv3gaj4u46gx0e36cqq3xmom 0 328682 3988735 2026-09-17T08:17:51Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Gediminas Kirkilas]] 3988735 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gediminas Kirkilas]] 4r67osk5yawbkvse4bcflhp54oporh3 0 328683 3988736 2026-09-17T08:18:12Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Gediminas Paulauskas]] 3988736 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gediminas Paulauskas]] 9s6n8gskfrmasfqq6ijrbqyitevvdjo 0 328684 3988737 2026-09-17T08:18:19Z ~2026-49405-65 214731 . 3988737 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Lituanica | significatio = fortasse “cogitator qui luget” | imago = Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578).jpg | capitulum = [[Gediminus]], magnus dux Lituaniae }} {{res|Gediminus}},<ref>“Hic imprimis scitu dignae occurrunt epistolae ad Gediminum”; Ioannes Hayus, Alexander Turgenev, ''Historica Russiae monimenta, Vol. 1-2'' (Petropoli, 1841): X [https://www.google.it/books/edition/%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BD/6-ZwItGFXYcC?hl=it&gbpv=1&dq=gediminum&pg=PR10&printsec=frontcover].</ref> vel {{Res|Gedeminus}},<ref>“Caeterum Vithenes iste magistrum equitum habuit, nomine Gedeminum, hominem maxime superbum”; Laurentius Mizlerus de Kolof, ''Historiarum Poloniae Et Magni Ducatus Lithuaniae Scriptorum Quotquot Ab Initio Reipublicae Polonae Ad Nostra Usque Tempora Extant Omnium Collectio Magna, Volume 2'' (Varsaviae, 1605): 201 [https://www.google.it/books/edition/Historiarum_Poloniae_Et_Magni_Ducatus_Li/d7tMAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover].</ref> est nomen atque [[praenomen]] masculinum [[Lituanice|Lituanicum]] (vulgo ''Gediminas''). Ut videtur e radicibus ''ged-'' ('lugere') atque ''min-'' ('cogitare', 'memorare') originem ducit.<ref>''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/gediminas Gediminas]". {{Ling|Anglice}}</ref> == Qui hoc nomen habuerint == * [[Gediminus]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Gediminus Kirkilas]] * [[Gediminus Paulauskas]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gediminus Pranckūnas|<>|lt|qid=Q12655072}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gediminus Vagnorius|<>|lt|qid=Q982980}} == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index formarum Latinarum nominum Lituanicorum]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] d3pmfmdpafmwb3e5d5s689k2g66i2xa 3988745 3988737 2026-09-17T08:41:33Z ~2026-49405-65 214731 3988745 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Lituanica | significatio = fortasse “cogitator qui luget” | imago = Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578).jpg | capitulum = [[Gediminus]], magnus dux Lituaniae }} {{res|Gediminus}},<ref>“Hic imprimis scitu dignae occurrunt epistolae ad Gediminum”; Alexander Turgenev, ''Historica Russiae monimenta, Vol. 1-2'' (Petropoli, 1841): X [https://www.google.it/books/edition/%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BD/6-ZwItGFXYcC?hl=it&gbpv=1&dq=gediminum&pg=PR10&printsec=frontcover].</ref> vel {{Res|Gedeminus}},<ref>“Caeterum Vithenes iste magistrum equitum habuit, nomine Gedeminum, hominem maxime superbum”; Laurentius Mizlerus de Kolof, ''Historiarum Poloniae Et Magni Ducatus Lithuaniae Scriptorum Quotquot Ab Initio Reipublicae Polonae Ad Nostra Usque Tempora Extant Omnium Collectio Magna, Volume 2'' (Varsaviae, 1605): 201 [https://www.google.it/books/edition/Historiarum_Poloniae_Et_Magni_Ducatus_Li/d7tMAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=gedeminum&pg=PA201&printsec=frontcover].</ref> est nomen atque [[praenomen]] masculinum [[Lituanice|Lituanicum]] (vulgo ''Gediminas''). Ut videtur e radicibus ''ged-'' ('lugere') atque ''min-'' ('cogitare', 'memorare') originem ducit.<ref>''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/gediminas Gediminas]". {{Ling|Anglice}}</ref> == Qui hoc nomen habuerint == * [[Gediminus]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Gediminus Kirkilas]] * [[Gediminus Paulauskas]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gediminus Pranckūnas|<>|lt|qid=Q12655072}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Gediminus Vagnorius|<>|lt|qid=Q982980}} == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index formarum Latinarum nominum Lituanicorum]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] 6lnh7nug3k9rsm67cmv0dgvnety1472 0 328685 3988740 2026-09-17T08:21:23Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Gediminus (nomen)]] 3988740 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gediminus (nomen)]] [[Categoria:Nominum redirectiones]] k5oaz787upstrv5cg5xy5uskwdthdbl 0 328686 3988741 2026-09-17T08:38:30Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Algirdas Bacharevič]] 3988741 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Algirdas Bacharevič]] aunrc16tlry2jokxiz9fdxe4vi05137 0 328687 3988742 2026-09-17T08:38:46Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Algirdas Butkevičius]] 3988742 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Algirdas Butkevičius]] 3bik4ird97sw5xwe3gu68bclxetj08m 0 328688 3988743 2026-09-17T08:39:30Z ~2026-49405-65 214731 , 3988743 wikitext text/x-wiki {{Pagina discretiva nominis}} {{Nomen | genus = Masculinum | origo = Lituanica | significatio = “qui omnia audit” | imago = Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578).jpg | capitulum = [[Olgerdus]], magnus dux Lituaniae }} {{res|Olgerdus}},<ref>“Keystuthum Olgerdus iure cogebat victoriae, Keystuthus iure refellebat aetatis”; Ioannes Długosz, ''Historiae Polonicae, Tomus III'' (Cracoviae, 1876): 201 [https://www.google.it/books/edition/Dzie%C5%82a_wszystkie/x_kDAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&dq=olgerdus&pg=PA405&printsec=frontcover].</ref> vel {{Res|Olgierdus}},<ref>“Fuit Lithuanis Princeps, seu Dux magnus (ita enim inscribebantur antquâ Lithuania unita Poloniae & mutilata fuerat) nomine Olgierdus”; ''Almae Ingolstadiensis academiae tomus primus, in septem divisus partes'' (Ingolstadii, 1581): 49 [https://www.google.it/books/edition/Almae_Ingolstadiensis_academiae_tomus_pr/lvdPfAQrBc0C?hl=it&gbpv=1&dq=olgierdus&pg=PA49-IA1&printsec=frontcover].</ref> est nomen atque [[praenomen]] masculinum [[Lituanice|Lituanicum]] (vulgo ''Algirdas''). Significatio nominis est "qui omnia audit": nomen e radicibus ''al-'' ('omnia') atque ''gird-'' ('audire') originem ducit.<ref>''Behind the Name'', s.v. "[https://www.behindthename.com/name/algirdas Algirdas]". {{Ling|Anglice}}</ref> == Qui hoc nomen habuerint == * [[Olgerdus]] == Qui hoc praenomen habuerint == * [[Olgerdus Bacharevič]] * [[Olgerdus Butkevičius]] * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Olgerdus Greimas|<>|lt|qid=Q313379}} * {{safesubst:Nexus ad paginam creandam creatamve|Olgerdus Šemeta|<>|lt|qid=Q519077}} == Notae == <references /> {{NexInt}} * [[Index formarum Latinarum nominum Lituanicorum]] [[Categoria:Nomina]] [[Categoria:Praenomina masculina]] 3pmmiunjlx36vpt0d3wvqaf90dwpdrt 0 328689 3988749 2026-09-17T08:55:48Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Witold Waszczykowski]] 3988749 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Witold Waszczykowski]] f89mfv9eiablc96pgobnu4hhltlme0b 0 328690 3988751 2026-09-17T08:59:51Z ~2026-49405-65 214731 Redirigens ad [[Alexander Vitoldus]] 3988751 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alexander Vitoldus]] 9x9ylo2a9lqt9a832xkt8r0ft3s7hcf 0 328691 3988772 2026-09-17T11:34:37Z Cyprianus Marcus 66550 Cyprianus Marcus movit paginam [[Melbeck]] ad [[Melbike]]: Nomen Latinum vel Latinizatum inventum. Vide notam 3988772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Melbike]] 21bob6nzb3z5no7bey392pw59rdw7t4