Scriptor:Paulinus Petricordiensis

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Scriptor:Paulinus Petricordiensis</title>
    <ns>102</ns>
    <id>52406</id>
    <revision>
      <id>274064</id>
      <parentid>170276</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>274064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="lg2xx1pcq9krcf8jt4rkftz25alu9a6" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Natio=
|PostNationem=
}}


==Opera==
*[[De vita Martini]]
*[[De visitatione nepotuli sui]]
*[[Versus de orantibus]]</text>
      <sha1>lg2xx1pcq9krcf8jt4rkftz25alu9a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De visitatione nepotuli sui</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52407</id>
    <revision>
      <id>274062</id>
      <parentid>229916</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="3c2063n32duul90x1576v1eogj5vfqi" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Paulinus Petricordiensis
|OperaeTitulus= De visitatione nepotuli sui 
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo V
|SubTitulus= 
|Genera=carmina
|Editio=Migne 1847
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/61|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 61]]'''

==De visitatione nepotuli sui ==
&lt;poem&gt;

Quam modicam stillam quanto torrente rependis, 
Sancte Deus, licet ipsa hujus vel guttula roris 
A te tam sterili data sit vel praestita cordi. 
Non his obsequiis tam largum flumen egebat, 
Et tenuis levibus foliis qui decidit humor 
Tam profluo augmento faceret dum labitur amni 
Cum magis ad ramos de rupi surgeret humor, 
Dum virens fundit nebularum stamina gurges, 
Contiguumque rapit sitiens vicinia frigus 
Inque haec gutta meas tetigit tam prodiga fauces, 
Tangeris ut marmor solidi crystalla fluenti. 
Quantum haec sola mihi ferret patientia donum 
Ut nullam incideret felix audacia culpam. 
Nunc vero his etiam duplicaret gratia signis 
Ut nullo te fine canam, venerande sacerdos, 
Non finitur opus quo susciter, addita crescunt, 
Quae meminisse jubet virtus, dum proditur astat, 
Tune meas visus lacrymas, tu fletibus illis 
Fers miseratus opem, te vitae altissimus auctor 
Exorante gravis cohibet lamenta senectae. 
Ipsa salus vitam revehit: dejecerat aegrum 
Et pene exanimem morbi vis tanta nepotem, 
Conjunctamque eidem nubendi lege puellam, 
Ut vix jam tenui spirarent corpora flatu, 
Nec posset solers tactus deprendere venas 
Subtracti pulsus filo languente latentes. 
Me quoque submotum pietas arcebat ab omni 
Officio: exosam vitabant lumina lucem, 
Dum poena est quodcunque vident. Spes una paventis 
Cor tetigit juvenis, causam mandare patrono, 
Indulti et toties proprii meminisse favoris. 
Nuper contigerat perlectam evolvere chartam 
Quae tanti ad nosmet meriti pervenerat, index 
Innumera ut miris fulgeret gratia signis, 
Queis Dominus veri meritum testatus amici, 
Ornabat sanctum per dona immensa sepulcrum. 
Haec signa antistes dextra signaverat alma 
PERPETUUS, tanti gavisus laude magistri. 
Hanc igitur chartam vix linguae murmure parvo, 
Incunctante fide spes non incerta poposcit. 
Exanimi juveni vires fiducia fandi 
Praestitit, et fessam laxavit gratia linguam. 
Ergo inter medios quos febris moverat ignes 
Virtutum palmas stomacho conjunxit anhelo, 
Et rapuit recolendo fidem quae scripsit in ipsis 
Condita visceribus quidquid conclusa tegebat 
Pagina, et ad votum velox medicina cucurrit. 
Exiluit jussus tanta ad miracula sudor, 
Crevit et ad numerum tanti quoque muneris ordo 
Ut scribendo fidem faciem quam scripta retentant: 
Non tam pernici suspendunt succina saltu 
Festucam feni vicini glute vaporis, 
Quam citus ad chartam madefacti corporis humor 
Mandato celebrante redit, saepe vita revertens 
Affectu quaesivit avum, quasi nuntia tanti 
Muneris, et reliquis jussit me jungere signis 
Quam praesentit opem, tali mandanda patrono est 
Causa rei, assistit propior clementia sanctis 
Et culpae offensam relevat tutela favoris. 
Nec mora commoditas numerum praegressa dierum 
Qua saepe ignaros spes dinumerata fefellit 
Auxiliis orantis adest, nec clauditur ullis 
Gratia vera locis, nec vires terminus arctat 
Quas Deus accumulat, propter curatio tangit 
Qua Salvator adest: tam longe abjuncta sepulcro 
Cellula suscepit quod mens attenta poposcit, 
Atque ipsa est ingressa locum, quo credita puncto. 
Ille aeger, lethumque pavens uxoris amatae, 
Fit medicus, suadetque fidem mittendo salutem, 
Poscit et illa toris quidquid persenserat iste. 
Est certamen opem retinere, et quaerere partam, 
Hic possessa timet dimittere, illa probatis 
Se quoque salvari festinat credula signis, 
Se quoque salvari festinat credula signis, 
Sique dure inque vices ambo orant, ambo retentant ( sic ), 
Atque haerens uni pietas succurrit utrique. 
Grates, sancte, tibi dum spiritus hos reget artus 
Mens et lingua canet, nunc respice caetera clemens 
Membra domus, celeris revehens fomenta salutis 
Et tibi commissam propior solare senectam, 
Optata indulgens propere, vel praestita servans. 

&lt;/poem&gt;

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>3c2063n32duul90x1576v1eogj5vfqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84309</id>
    <revision>
      <id>274061</id>
      <timestamp>2026-07-23T17:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}The Abbot takes measures to prevent such refusals for the future.}} Et ad obviandum eorum malitiæ, qui fatebantur se prius quidem fuisse positos ad tallagium, sed negaverunt &lt;ref&gt;''peccuniam'' in MS.&lt;/ref&gt;pecuniam fuisse levatem, decrevit Dominus Abbas duos facere unum; scilicet, quod istud talliagium publice levaretur; aliud vero, quod nullus unquam in illa terra gersummaret, ve...</comment>
      <origin>274061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="d6goof3n9jliha4k66gxmvaugfby5rb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capitales|Monasterii Sancti Albani.}}|263}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}The Abbot takes measures to prevent such refusals for the future.}} Et ad obviandum eorum malitiæ, qui fatebantur se prius quidem fuisse positos ad tallagium, sed negaverunt &lt;ref&gt;''peccuniam'' in MS.&lt;/ref&gt;pecuniam fuisse levatem, decrevit Dominus Abbas duos facere unum; scilicet, quod istud talliagium publice levaretur; aliud vero, quod nullus unquam in illa terra gersummaret, vel de novo reciperet nativam terram, nisi prius in curia nostra juramentum præstaret se velle fore talliabilem, ad voluntatem domini, pro tanta terra, sicut mere nativus.

==== De taxatione Redburnencium, et de juramento in garsumatione terrarum suarum in curia præstando. ====

{{Marginalia dextra|The men or Redburne are publicly assessed to tallage.}} Abbas igitur, ad elidendam superbiam Redburnensium, expost, die Sanctorum Apostolorum Symonis et Judæ proximo sequente, fecit eos taxari publice, qui hucusque se negaverant fuisse talliabiles, ut superius est relatum.

{{Marginalia dextra|They are forced to wear that they will submit thereto, and that they are native bondmen.}} Igitur, ipso die quo venerunt ut taxarentur, fecit eos Dominus Abbas jurare per singulos, quod sunt, fuerunt, et erunt, taxabiles ad voluntatem domini, et vere nativi de corporibus et catallis; et hoc debere fieri et fateri, quotiens et quando super hoc in curia domini per dominum, vel extra, fuerint requisiti.

{{Marginalia dextra|They however resist the levy o the tax, and threaten with death those who shall distrain them.&lt;br/&gt;They beat the Chamberlain's bedel, on his making the attempt.}} Sed mox postea, rustici, perdita conscientia, perjuri esse maluerunt, quam promissa servare. Nam quando Dominus Abbas per Camerarium suum eos distringere voluisset, ad levandum taxam prædictam, quidam eorum, confœderati, conspirarunt ad invicem se velle mori potuis pro libertate villæ, quam talia velle pati; sub jurejurando protestantes  quod quicunque ipsos distringeret pro hac taxa, per manus eorum infallibiliter moreretur. Hoc tamen non obstante, misit &lt;ref&gt;''Camerius'' in MS., by inadvertance.&lt;/ref&gt;Camerarius ministros ad distringendum quosdam illorum; qui in tantam eru&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references/&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6goof3n9jliha4k66gxmvaugfby5rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Versus de orantibus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84310</id>
    <revision>
      <id>274063</id>
      <timestamp>2026-07-23T17:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="pdgzxohrm059fbg8jrhibma7a8vxpcv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Paulinus Petricordiensis
|OperaeTitulus= Versus de orantibus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo V
|SubTitulus= 
|Genera=carmina
|Editio=Migne 1847
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/61|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 61]]'''


&lt;poem&gt;
Quisque solo acclinis mersisti in pulvere vultum: 
Humidaquae illaesae pressisti lumina terrae. 
Attollens oculos, trepido miracula visu 
Concipe, et eximio causam committe patrono, 
Nulla potest tantas complecti pagina laudes 
Quanquam ipsa his titulis caementa et saxa notentur. 
Terrenum non claudit opus quod regia coeli 
Suscipit, et rutilis inscribunt sidera gemmis, 
Martini si quaeris opem trans astra resurgens 
Tange polum, angelicum scrutatus in aethere coetum, 
Illuc conjunctum Domino perquire patronum 
Sectantem aeterni semper vestigia Regis. 
Si dubitas, ingesta oculis miracula cerne 
Queis famuli meritum verus Salvator honorat. 
Accedes reliquis inter tot millia testis, 
Dum narranda vides, solers et visa retexis. 
In sanctis quidquid signavit pagina libris 
Instaurat renovante Deo, quo munere gaudent 
Caecus, claudus, inops, furiosus, anxius, aeger, 
Debilis, oppressus, captivus, moestus, egenus. 
Omnis apostolicis gaudet curatio signis. 
Qui flens adfuerit, laetus redit, omnia cedunt 
Nubila, quod meritum turbat medicina serenat. 
Expete praesidium, non frustra haec limina pulsas. 
In cunctum perget pietas tam prodiga mundum.

&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>pdgzxohrm059fbg8jrhibma7a8vxpcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Eberhardus Alemannus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84311</id>
    <revision>
      <id>274065</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="fo3hmxkhq5zu614pvycolau9xcqnjf8" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
*[[Laborintus]]</text>
      <sha1>fo3hmxkhq5zu614pvycolau9xcqnjf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Eberhardus Alemannus scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84312</id>
    <revision>
      <id>274066</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="lavf620hpoifa7f75l965pm10amxijf" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Eberhardus Alemannus}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Eberhardus Alemannus]]</text>
      <sha1>lavf620hpoifa7f75l965pm10amxijf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84313</id>
    <revision>
      <id>274067</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'perunt {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326‑35.{{hr}}A countryman is captured, who had struck the bedel; and is put in fetters.}} insaniam, ut auderent bedellum Camerarii verberare; qui tamen non multum læsus fuit per plagas eorum.  Hiis auditis, Abbas misit ballivum libertatis suæ, ad capiendum malefactores et rebelles. Unde die Lunæ proximo post Festum Omnium Sanctorum, captus est quidam rusticus qui bedellum percusserat...</comment>
      <origin>274067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="i2mcmwplj1n7pjn655pjrjpr2cwsp4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|264|{{capitales|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;perunt {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326‑35.{{hr}}A countryman is captured, who had struck the bedel; and is put in fetters.}} insaniam, ut auderent bedellum Camerarii verberare; qui tamen non multum læsus fuit per plagas eorum.

Hiis auditis, Abbas misit ballivum libertatis suæ, ad capiendum malefactores et rebelles. Unde die Lunæ proximo post Festum Omnium Sanctorum, captus est quidam rusticus qui bedellum percusserat, videlicet, &lt;ref&gt;Omitted in the text, with an hiatus; but supplied in the margin, in a somewhat later hand.&lt;/ref&gt;Adam de Rotherfeld; et, ad Sanctum Albanum ductus, positus est in compedibus cum rigore: alii vero fugerunt. Qui postea, meliori ducti consilio, ad gratiam supplices redierunt. {{Marginalia sinistra|The tax is finally paid, in respect of the King's fifteenths.}} Et tunc soluta est taxa præfata; quæ fuit moderata satis, prout patet per nomina et summam singulorum in Registro Abbatis. Summa namque totalis parum excessit centrum solidos; quia Dominus Rex habuit totius regni quintamdecimam ipso anno.

==== De nominibus nativorum per Ricardum Abbatem talliatorum. ====

{{Marginalia sinistra|Names of the native boundmen so taxed; with their respective sums.}}
{|
|+
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Adam de Besteney || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;11&quot; | De Johanne Maynolf, filio et hærede Ricardi May-
|-
| colspan=&quot;2&quot; | nolf || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johane Botyler || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;6&quot; | De terra Willelmi Pursleye || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;6&quot; | De Adam de Lynkethorne || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Beaufuiz || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De terra Gerham || - || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; | v. s.
|-
| colspan=&quot;9&quot; | De Johanne Fynch, pro terra Clerici || - || -
|-
| - || - || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Christina Felice || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;11&quot; | De Johanne Maynolf, pro terra de &lt;ref&gt;This word is abbreviated, ''Bēck.''&lt;/ref&gt;Becheworthe
|-
| - || - || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|}
Omne isti tenent dimidiam virgatam.&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2mcmwplj1n7pjn655pjrjpr2cwsp4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274068</id>
      <parentid>274067</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <origin>274068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="fryks3q9wpn81d7h068b0d6oygjhfkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|264|{{capitales|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;perunt {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326‑35.{{hr}}A countryman is captured, who had struck the bedel; and is put in fetters.}} insaniam, ut auderent bedellum Camerarii verberare; qui tamen non multum læsus fuit per plagas eorum.

Hiis auditis, Abbas misit ballivum libertatis suæ, ad capiendum malefactores et rebelles. Unde die Lunæ proximo post Festum Omnium Sanctorum, captus est quidam rusticus qui bedellum percusserat, videlicet, &lt;ref&gt;Omitted in the text, with an hiatus; but supplied in the margin, in a somewhat later hand.&lt;/ref&gt;Adam de Rotherfeld; et, ad Sanctum Albanum ductus, positus est in compedibus cum rigore: alii vero fugerunt. Qui postea, meliori ducti consilio, ad gratiam supplices redierunt. {{Marginalia sinistra|The tax is finally paid, in respect of the King's fifteenths.}} Et tunc soluta est taxa præfata; quæ fuit moderata satis, prout patet per nomina et summam singulorum in Registro Abbatis. Summa namque totalis parum excessit centrum solidos; quia Dominus Rex habuit totius regni quintamdecimam ipso anno.

==== De nominibus nativorum per Ricardum Abbatem talliatorum. ====

{{Marginalia sinistra|Names of the native boundmen so taxed; with their respective sums.}}
{| cellpadding=&quot;15&quot;
|+
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Adam de Besteney || - || - || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;11&quot; | De Johanne Maynolf, filio et hærede Ricardi May-
|-
| colspan=&quot;2&quot; | nolf || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johane Botyler || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;6&quot; | De terra Willelmi Pursleye || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;6&quot; | De Adam de Lynkethorne || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Beaufuiz || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De terra Gerham || - || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | v. s.
|-
| colspan=&quot;9&quot; | De Johanne Fynch, pro terra Clerici || - || -
|-
| - || - || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; | dimidiam marcam.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Christina Felice || - || - || - || - || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;11&quot; | De Johanne Maynolf, pro terra de &lt;ref&gt;This word is abbreviated, ''Bēck.''&lt;/ref&gt;Becheworthe
|-
| - || - || - || - || - || - || - || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot; | dimidiam marcam.
|}
Omne isti tenent dimidiam virgatam.&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fryks3q9wpn81d7h068b0d6oygjhfkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84314</id>
    <revision>
      <id>274069</id>
      <timestamp>2026-07-23T19:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>274069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="69uapb0hmce4vjkcfs3yev3wthkoceu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capitales|Monasterii Sancti Albani|265}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}}
{|
|-
| De Nicolao Hog || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Johanne Wytlok || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Ricardo Felice || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Roberto Atte Felde  || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Waltero Curteys || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Domino W. Bracer, pro terra Couper || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | vi. d.
|-
| De Johanne Campe  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| De Alicia Fynch  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xviii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Roberto Bytewode || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De Willelmo Bekke || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| De Adam Rotherfeld || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Rotherfeld || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Alicia Rotherfeld, relicta J. Aleyn || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Chirche || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Emma Atte Grene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Simone &lt;ref&gt;Probably written &quot;''Matheu''&quot; originally; the ''t'' being erased.&lt;/ref&gt;Maheu, pro terra Bonde || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Pecok, pro terra Besteney || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Cristina Jacob, pro terra Atte Ponde || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Cristina Jacob, pro Fulleneslond || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Symone Quyk, pro terra &lt;ref&gt;Or perhaps, &quot;''Reve.''&quot;&lt;/ref&gt;Rene || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Johanne Maynolf, pro terra Clay || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Willelmo Atte Ponde || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De willelmo Aleyn  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xviii. d.
|-
| De Adam Broteyte || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; |  De Thoma Atte Hache || - || - || - || - || xviii. d.
|-
| De terra Lynleye || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Dene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Willelmo Atte Dene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De tenemento Johannis Hereward || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Ricardo Atte Downe || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Wilelmo &lt;ref&gt;Sic. in MS.&lt;/ref&gt;Bi Southe || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De Stephano Warde || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Beaufiz, pro terra Atte Dene || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|}
Omnes isti tenent ferlingatam terræ.&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69uapb0hmce4vjkcfs3yev3wthkoceu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274070</id>
      <parentid>274069</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <origin>274070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="0zjbfd86ml8zyu446ip2imtteyq8ui8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{Capituli|Monasterii Sancti Albani}}|265}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}}
{|
|-
| De Nicolao Hog || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Johanne Wytlok || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Ricardo Felice || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Roberto Atte Felde  || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| De Waltero Curteys || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Domino W. Bracer, pro terra Couper || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | vi. d.
|-
| De Johanne Campe  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| De Alicia Fynch  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xviii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Roberto Bytewode || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De Willelmo Bekke || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| De Adam Rotherfeld || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Rotherfeld || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Alicia Rotherfeld, relicta J. Aleyn || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Chirche || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Emma Atte Grene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Simone &lt;ref&gt;Probably written &quot;''Matheu''&quot; originally; the ''t'' being erased.&lt;/ref&gt;Maheu, pro terra Bonde || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Pecok, pro terra Besteney || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Cristina Jacob, pro terra Atte Ponde || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Cristina Jacob, pro Fulleneslond || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Symone Quyk, pro terra &lt;ref&gt;Or perhaps, &quot;''Reve.''&quot;&lt;/ref&gt;Rene || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Johanne Maynolf, pro terra Clay || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xl. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Willelmo Atte Ponde || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De willelmo Aleyn  || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xviii. d.
|-
| De Adam Broteyte || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; |  De Thoma Atte Hache || - || - || - || - || xviii. d.
|-
| De terra Lynleye || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Dene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Willelmo Atte Dene || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De tenemento Johannis Hereward || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Ricardo Atte Downe || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Wilelmo &lt;ref&gt;Sic. in MS.&lt;/ref&gt;Bi Southe || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| De Stephano Warde || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Beaufiz, pro terra Atte Dene || - || style=&quot;text-align:right;&quot; | ii. s.
|}
Omnes isti tenent ferlingatam terræ.&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zjbfd86ml8zyu446ip2imtteyq8ui8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laborintus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84315</id>
    <revision>
      <id>274071</id>
      <timestamp>2026-07-23T21:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55419" sha1="9il0s0d28rgwxcfkp17ynbc0zcfo1yj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Eberhardus Alemannus
|OperaeTitulus= Laborintus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XIII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina
|Editio=E. Faral
|Fons=
}}


==1.==
&lt;poem&gt;
Pyerius me traxit amor iussitque, Camena,
      Scribere materiam: me dedit illa tibi.
Viribus ingenii discussis, utpote parvis,
      Mens opus iniunctum depositura fuit:
{{Versus|5}}Desidiam mentis Elegia vidit et inquit:
      &quot;Incipe: perficies auxiliante Deo.
Quid sit onus cathedrae, qua teque tuosque scholares
      Arte regas, perares imparitate pedum.&quot;
Divinae me movit opis promissio: scribo,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mendis lectore compatiente meis.
Exhorret Natura parens dum matris in alvo
      Elimat miseri parvula membra viri.
Si sub membrana praesentit membra magistri
      Interrumpit opus officiosa suum;
{{Versus|15}}Inspirat, dicit: &quot;Operis lex pauset in isto!
      Exopto mea sit desidiosa manus.
Si me non alia regeret lex quam mea, vellem
      Inceptum limae deseruisse meae.
Sed Natura iubet naturans ne manus illic
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cesset ubi fuerit materiale bonum;
Et quia lege regor regis, quia legor ab Alto,
      Consummabit opus linea nostra suum.
Me tua Parca vocat: tibi non vult parcere; filum
      Iam nevit; nostras arguit illa moras.
{{Versus|25}}Nasceris ergo, miser; misero tibi signa figurant
      Sidereusque vigor officiale malum.
Scribitur in stellis paupertas, copia rerum,
      Vitae commoditas, acre laboris onus;
Scribitur in stellis famae discrimen, honoris
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Culmen, livoris flamma, favoris amor;
Scribitur in stellis virtutis laus, vitiorum
      Dedecus, aetatis longa brevisque mora.
Omnem perlegi seriem caeli nec in illa
      Inveni sidus quod tibi mite meat:
{{Versus|35}}Ecce Dyonaeum tibi flammas non vomit astrum,
      Nec tibi scintillat Mercuriale decus;
Saturni sed curva tuos falx fascinat annos,
      Et tibi fax Martis insidiosa rubet:
Est caeli virtus tibi tota propheta laboris,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In quo ditari non tua cura potest.&quot;
Dicit et impingit matri simulacra laborum,
      Quos cella capitis anteriore legit.
Nocte libros tractat: non quinque volumina Legis,
      Pneumate nec quae sunt emodulanda sacro;
{{Versus|45}}Nulla videtur ei Tholomei pagina, caelum
      Qua petitur, qua quis mente per astra volet;
Euclidis libri, numero ter quinque, figuris
      Pleni non assunt, quos geometer habet;
Non apparet ei codex Guidonis, in omni
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui vocum genere dirigit artis opus;
Non praesentatur illi revolutio libri
      Qui numeri vires dinumerando docet;
Non Ciceronis adest pingens sermonis honorem,
      Cui rhetor servit, florida carta duplex;
{{Versus|55}}Nullus Aristotelis codex apparet in illis,
      Quem cudit gremio Philosophia suo;
Physica, naturae speculum, duce sub Galieno
      Quae flores, illi non tua scripta patent;
Non occurrit ei Gratiani pagina, lucri
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nutrix; membrana Iustiniana latet;
Exponit quae non tenuis macraque Minerva
      Somnia, quae somno Scipio vidit, abest;
Quae numerat geminos latet astrologia coluros,
      Quinque parallelos signiferique gradus;
{{Versus|65}}Non matri praesens est cosmographia Platonis
      Nomine discipuli praetitulata sui; -
Primi versiculi sed cernit grammata, primam
      Quae sibi turba viam discipularis habet;
Donatos vertit, lacrimarum fonte fluentes,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui dantur pueris post elementa novis;
Ille tenet parvos lacerata fronte Catones:
      Illos discipuli per metra bina legunt.
Nascitur hic plorans. Licet hoc generale sit omen,
      Ploratus tamen hic particulare tenet:
{{Versus|75}}Iste genas lacrimis oneratas saepe videbit,
      Nec fiet lacrima prosiliente pius.
Masculus &quot;a&quot; profert omnis dum prodit ad auras:
      Ex radice trahit primi parentis Adae:
Hic cum vagitu speciali ructuat &quot;alpha!&quot;
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod rudibus pueris syllabicando legit.
Dum de matre rubet in cunis, mobilis inquit
      Huic dea quam sedes orbicularis habet:
&quot;Area te mundi cepit. Mea regia casus
      Humanos ponit sub ditione mea.
{{Versus|85}}Omnis sors hominum mihi cedit: portio sortis
      Addictae tibi nil prosperitatis habet.
Quod regnat, floret, gaudet rex, miles, agrestis
      Imperio, fama, commoditate, meum est.
Per me qui rexit servit, qui floruit aret,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et qui gaudebat anxietate dolet.
Nobilibus, cupidis, praelatis surgit, adhaeret,
      Accedit per me gloria, nummus, honor:
Me retrahente manum, vilescit gloria, nummus
      Decrescit, summus attenuatur honor.
{{Versus|95}}Per me rhetoricus flos, grammaticus labor, artis
      Garrulitas tumulat, evacuatur, aret.
Nutus adulantis, reverentia plebis, amictus
      Sortis cui faveo paret, obedit, adest.
Gaudia post fletum, post gaudia semino luctum,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post lucem tenebras, post tenebrosa iubar.
Summa mihi requies est inconstantia; spherae
      Est in continua mobilitate fides.
Vaticinor tibi perduros instare labores,
      Quos vilis cathedrae progenerabit honor.
{{Versus|105}}Hic quondam viguit: nunc languet; floruit: aret;
      Praecepit: servit; fructificavit: eget.
Florent qui iaculis linguae pervertere causas
      Iustas, iniustas iustificare sciunt.
Florent quos ditat infirmae pulsio venae,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrinae sedimen sterculeusque color.
Florent hypocritae, sapientum simia, trunco
      Qui faciunt umbram, quos ligat aeris amor.
Florent faex hominum scurrae, quos curia lactat,
      Qui dominis linguae garrulitate placent.
{{Versus|115}}Florent palpones, quorum sub melle venenum
      Lingua parit, miseros proditione premit.
Ecce caeca probor, quia caecos tollo, videntes
      Deprimo, degeneres nutrio, sperno bonos.&quot;
Interea vegetans surgit vis; pullulat aetas;
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pubescit ratio; cellaque terna sapit.
Prima capit; media discernit; tertia rerum
      Formas in thalamo posteriore tenet.
Fantasia sedet in prima; vis rationis
      In media; terna vim memorantis habet.
{{Versus|125}}Praegnantes facit has sensus impressio, radix
      A quo totius cognitionis erit.
Ad se septenas, quae regnat in arte, puellas
      De se progenitas Philosophia vocat.
&quot;Estis progenies, inquit, mea fida, parentis
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsequiis fructus exhibitura boni.
Absque mea luce non lucet vestra lucerna:
      Est etiam vestrae lux mea lucis egens.
Quod seritis meto; quod plantatis colligo; quidquid
      Thesaurizatis arcula nostra tenet.
{{Versus|135}}Inter vos gradus est soror in limine prima
      Primo, quae lactis ubera plena gerit.
Compositae vocis haec ponit semina, per se
      Quae vocem, quae non dent, elementa docet.
Dividit in quinque per se facientia vocem;
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est maior numero cetera turba suo.
Mutas et liquidas numerat, quae sunt coeuntes
      Vocales monstrat vi remanente sua.
Simplicium modum generat, conglutinat apte
      Sermonis partes, scema tropumque facit.
{{Versus|145}}Ex hac scintilla lumen facis enitet alte,
      Ex hoc seminio pullulat alta seges,
Ex hac radice ramosa supervenit arbor,
      Ex hoc fonticulo rivus abundat aquae.
Prima ministerio vernat soror, absque ministro
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ferre ministerium non valet illa suum:
Huic, quem fata vocant, concedite militet eius
      Militiae, quae dant sidera signa ferat,
Excolat in vitem labruscam, transferat herbam
      In messem, faciat fructificare rubum,
{{Versus|155}}Forma doctrinae vestros informet alumnos,
      Vt sic procedant ulteriore gradu.
Hic alphabeti versum dum ruminat, omnis
      Vestra latet virtus, vestra sepulta latet.
Ignorans atomos sermonis, quid sit elenchus
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nesciet, aut quae sit maxima, quidve locus;
Quo sit civilis ratio depicta colore
      Nesciet, aut quae sit quaestio quidve genus;
Quis numerus numerans latet hunc, quis sit numeratus,
      Quae radix, quae vis multiplicantis erit;
{{Versus|165}}Quae sit, vel qualis, latet hunc symphonia vocum,
      Quae sit ter ternis vox modulanda modis;
Nescit quid punctus, planum, quid linea, spissum,
      Quam quadraturam circulus ipse capit;
Nescit quae stellae, quae sit natura planetae
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quo sit stabilis retrogradusque modo.
Vester sic praeco, qui fati lege vocatur,
      Vbera grammaticae sobrietate bibat.
Si de lacte satur fuerit, contemnet alumnos
      Nec stomacho pascet esuriente rudes.
{{Versus|175}}Accedat favor his!&quot; Gremium subit iste prioris
      Germanae, lactis primitiasque trahit.
Imprimit a menti sugens ex ubere primo:
      Consequitur numero turba vocata suo;
Sugit quot constet elementis sillaba, partes
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quot sint sermonis, quae genus omne creant;
Sugit quid proprium sit cuique, quid accidat illi,
      Et quid simpliciter significando notet;
Sugit quae partes sint prima sede locatae,
      Quae sint quae sede posteriore sedent;
{{Versus|185}}Vbere de reliquo bibit uberiore, maritet
      Dictio se sociae qua ratione suae;
Quae sit festiva, quae non constructio vocum,
      Et quot sint species illius inde bibit;
Quae sit congruitas sensus et vocis, utramque
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae teneat, quae non, synthesis, inde bibit;
Quis modus excuset vitium, quot quaeque figura
      Distinctas species continet, inde bibit.
Sic famulo loquitur mater radixque loquelae:
      &quot;Sit tibi mandati formula grata mei.
{{Versus|195}}Disce prius quam dogma seras; si ducere caecum
      Vis, videas; primo te rege, deinde tuos.
Omnis doctrinae quia ponere semina debes?
      Aetas omnis erit discutienda tibi.
Aetatis cera doctrinae prima sigillum
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Leniter accipiat, pollice ducta levi.
Dum sentis quae sit magis indurata, prematur
      Acrius assidue sollicitanda tibi.
Asperius debet tractari firmior aetas
      Vteturque meo consolidante cibo.
{{Versus|205}}Donatus pueris puerilia donat uterque,
      In quo Remigius remigis usus erit.
Donatus recitat quid discipulis prohibebis
      Et quid permittes: hic decor, error ibi.
Doctoris Prisci gemino de corpore micas
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extrahe discipulis, contere, sparge tuis.
Quos usus veterum celebravit, lectio praesens
      Quos colit accentus quoslibet ille docet.
Exemplo doceas simul et verbo: studiosos
      Efficies pueros si studiosus eris:
{{Versus|215}}Verba monent, movet exemplum; verbum ferit aures,
      Exemplum cordis interiora subit.
Occultos animi motus Natura ministrat,
      Signa tibi mentis exteriora dabunt.
Cui frigescit amor studii, te flante calescit:
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flagrantis fax est exagitanda tibi.
Est aliter fortis, aliter fragilis recreandus.
      Diversis durus, ingeniosus egent:
Hic gaudet gravibus, hic planis; quid sit utrique
      Vtile nostra comes fida, Poesis, habet.
{{Versus|225}}Conserva stabiles precibus, revoca fugientes
      Pollicitis, timidis supprime lora nimis.
Temperie vultus hilaris timidos refovebis,
      Intrepidos vultus fulminet ira tui;
Indomitos reprime, mansuetos dilige, stultos
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Argue, devotos dirige, carpe vagos;
Corrige delicta verbis et verbere, verbis
      Asperius, virgis conveniente modo.
Iratus, teneris discas mitescere; mitis,
      Discas irasci: sis feritate pius.
{{Versus|235}}Languescit manuum labor immunis, labiorum
      Deficiens labor est fertilitatis egens.
Mercedis firma spes suscitat ergo laborem,
      Et fructum pariat sollicitudo tibi.
Dum messem pretii, quae fit medicina laboris,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exigis, in trutina triplice pende patres.
Sors favet et saevit: eget unus et alter abundat
      Rebus; sed medius inter utrumque sedet.
Si pretium fuerit in paupertate negatum,
      Pro pretio Christi constituatur amor.
{{Versus|245}}Mercedis parca, promissi prodiga cura
      Divitis esse solet: sic capit, ergo cave;
Cum verbum floret, mens aret; cor gerit intus
      Quod linguae flores dissimulare student.
Certior es pacti de sorte patris mediocris;
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eius de puero sit tibi cura prior.
Si tali teneas ratione regentis habenam,
      Non erit immunis cura laborque tuus.&quot;
Grammaticae famulans subit ingeniosa Poesis:
      Officii confert ulterioris onus.
{{Versus|255}}Explicat haec legem metri, quid pes docet, addens
      Quid tempus, quot sint tempora cuique pedi,
Ex quot syllabicis constet pes partibus, et quae
      Festinans, quae sit syllaba tarda docet.
Quis et quot pedibus constet lex quaeque metrorum
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et per quot genera sit variata docet.
Quod diversa metro non describuntur eodem,
      Sed res quaeque suo sit propriata docet.
Historias habet hexametrum, servitque querelae
      Pentametrum, laudes cetera metra canunt.
{{Versus|265}}Excipit haec: &quot;Vna tibi pars ero magna laboris:
      Expedit ut vires experiare meas.
Est mihi materia quidquid capit ambitus orbis;
      Ludit in obsequio Philosophia meo.&quot;
Thematis initio quamvis varii famulentur,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Procedunt bini nobilitate modi.
Principium magis egregium per zeuma decorus
      Et per hypozeusim thematis ordo capit.
Zeuma vel a capite, medio, vel fine reducit
      Verbum. Sic lucet hoc sine nube tibi:
{{Versus|275}}Est Ioseph flos naturae, fratrum medicina,
      Patris amor, matris gloria, stella domus.
Est Iudas puteus sceleris, despectio plebis,
      Faex rerum, pestis saeva, ruina boni. -
Spem firmam, fidei petram, deitatis amorem,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua pateat clavem regia Petrus habet.
Nequitiae laqueo, fidei damno, magicali
      Arte, magus sceleris impietate valet. -
Byssus munditiae, rosa martyrii Caterinam
      Commendat, Sinay cella, liquoris odor.
{{Versus|285}}Traditio patriae, mors fratris saeva Medeam
      Vituperat, nati plaga, ruina senis.
Iungit hypozeusis clausis sua singula verba.
      Lux exemplaris luceat ista tibi:
Virgo Dei genitrix portum dedit, avia vitae
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Expulit, excussit noxia, grata tulit.
Eva parens prima luctum peperit, maledictum
      Intulit, attrivit gaudia, damna dedit.
Iste duplex quicumque modus nubit generali
      Eloquio, quod vim thematis intus habet.
{{Versus|295}}Crimine vilescit naturae gratia, sortis
      Gloria, fama viri, nobilitatis honor.
Non poterit vera virtus sentire ruinam,
      Deficiendo perit effigiale bonum.
Rem dilato brevem, brevio longam. Decet ambos
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Me servare modos: aptus uterque mihi.
Egregie plerumque loquor: nunc limite curro
      Difficili; plana nunc licet ire via.
Si mora longa placet nec sum brevitatis amicus,
      Octo materiam sic ego tendo modis:
{{Versus|305}}Pulchro circuitu rem vilem vito, decoram
      Dedico: periphrasis ista perita petit.
Sic qui mentitur non verum dicere dicis;
      Veracem dictis dicis amare Deum.
Vestio rem verbis variis: non est tenor idem
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verborum, sed quod significatur idem:
Dilige corde Deum; tota vi mentis inhaere
      Illi; pro toto posse sequaris eum.
Solemnis fuerat quondam collatio multis;
      Sed nunc, quando venit, rara, modesta venit:
{{Versus|315}}Non sine spineto crescit rosa: nec sine mundi
      Tormento Domino vita placere potest.
Thematis in tractu mihi servit apostropha, sermo
      Cuius ad absentem se rapit arte sua.
Sic dic canonico: Phaleris non te mihi praefer,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed vita casta, religione sacra.
Sermonem quandoque rei ratione carenti
      Asscribo: servit prosopopeia mihi:
Obstrepit altare: Dic, o pollute sacerdos,
      Qua tu praesumis sumere mente Deum?
{{Versus|325}}Desero materiam, quandoque relabor in illam
      Sic, ut non videar deseruisse tamen:
Herculeis digitis Anteus in aere pressus
      Languet, Lucani disgrediente stylo.
Verborum pompa descriptio gaudet, et illa
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vtor, dum cursum tendere curo meum:
Est fidei doctor descriptus carne pudica
      Iohannes, verbo Paulus, amore Petrus.
Rem certam pono, cuius contraria primo
      Tollitur: haec dempta cedit, et illa manet:
{{Versus|335}}Non placeat, sed displiceat tibi gloria mundi:
      Decipit, et vitam non parit, immo necem.
Thematis a serie, quae sunt praedicta, rescindo,
      Si non propositum linea tendit opus.
Participans, non coniunctum, sine remige casus,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Emphasis, abbreviant quatuor ista moram:
Stat Christus iudex; sedet impietas; cruce damnans
      Saevit; homo patitur, nil patiente Deo.
Egregie loquor, communis transeo metas
      Sermonis, trita dum pudet ire via.
{{Versus|345}}Est verbi novitas mihi dulcis, sic ego dico:
      Hic solet affines &quot;canonicare&quot; suos.
Est in nominibus idem modus: &quot;Vrsior&quot; urso,
      Tigride &quot;tigridior&quot;, femina laesa furit.
Voces iungo, sibi quae discordare videntur
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extra, quas intus pax sine lite ligat.
&quot;Dives avarus&quot; eget, lucrique &quot;labore quiescit&quot;;
      Congregat; est vita &quot;sordida munda&quot; sibi.
Dictio, cui non dat casus inflexio casum,
      In casus sede saepe sedere solet:
{{Versus|355}}Absque &quot;sed&quot; esto bonus, sine &quot;vix&quot; Domino famuleris;
      Ne toleres poenam, sis sine &quot;paene&quot; pius.
Alterius dictum sumo mihi; sumit amictum
      Taliter egregium saepe poema meum:
Consedere duces et vulgi stante corona
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro populo Christus plurima probra tulit.
Est modus egregius, sed rarus: tempora muto
      Syllabicumque moram, cum ratione tamen:
Producas alii quem corripuere &quot;laborem&quot;:
      Qui &quot;labor&quot;, est aliis, hic tibi &quot;labor&quot; erit.
{{Versus|365}}Pono commune fixum, vel mobile nomen,
      Vt sedem proprii vitet utrumque loci:
Armati fidei &quot;lorica&quot;, &quot;fulmina&quot; sancti
      &quot;Saeva&quot; tyrannorum non timuere viri.
Transumo proprium; probo vel reprobo; probo: &quot;Plato&quot;
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic est corde, &quot;Cato&quot; moribus, ore &quot;Paris&quot;;
Reprobo, si dicam: &quot;Rufinus&quot; crimine, forma
      &quot;Tersites&quot;, &quot;Simon&quot; fraude, vir ecce venit.
In propria sede si torpet, transfero verbum,
      Extremaque magis in regione placet.
{{Versus|375}}Mundi divitiis &quot;florent&quot;, qui moribus &quot;arent&quot;;
      Cui sors &quot;arridet&quot; prospera, corde &quot;tumet&quot;.
Est positum semel improprie, proprieque tenetur
      Verbum; sub speculo res patet ista tibi:
&quot;Exacauunt&quot; linguas ad iurgia, tela maligni
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad bellum: quos non lancea, lingua &quot;ferit&quot;.
Vocem non unam, sed plures, transfero verbis.
      Sic aliis alia significata gero:
Qui docet invitum, &quot;sua semina mandat arenae&quot;,
      &quot;Abluit et laterem&quot;, &quot;litus arare&quot; studet.
{{Versus|385}}Semita difficilis plerisque modis variatur,
      Quos ego percurro sub brevitate tibi:
Inventor signat inventum: Copia &quot;Bacchi&quot;
      Et &quot;Cereris&quot; causa criminis esse solet;
Inventumque notat inventorem: Miserere,
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Psalmus&quot; ait, postquam maxima culpa fuit.
Designatur herus instrumento: Dominatur
      &quot;Telum&quot; pauperibus excruciatque pios.
&quot;Pila subegerunt partes sibi quaslibet orbis:
      Cedunt Romanis &quot;pelta&quot;, &quot;sarissa&quot; suis.
{{Versus|395}}Hoc quod inesse solet ex causa, saepius ipsi
      Assigno causae. Sic tibi dicta vide:
Felix qui victum quaerit &quot;sudante&quot; labore;
      Multis depascit corpora &quot;macra fames&quot;.
Multotiens sumo pro re, quae continet, ipsam
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Contentam, talem vel retro flecto modum:
&quot;Mens&quot; se convertit peccatrix. &quot;Curia caeli&quot;
      Tota Deo laudes exhilarata canit.
Exprimo materiam; redolet rem, non sine forma.
      Istud in exemplo lucidiore patet:
{{Versus|405}}Praesulis in digito pretiosum fulgurat &quot;aurum&quot;;
      Illius in dextra nobile candet &quot;ebur&quot;.
Carminis in textu delector ponere formam
      Pro re; sic, quod habet res, sua forma capit:
Regnat &quot;stultitia&quot;; servit &quot;sapientia&quot;; &quot;virtus&quot;
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subiicitur; &quot;vitium&quot; praedominatur ei.
Estque mei moris aliter coniungere voces
      Quam suus ordo petat. Forma sit ista tibi:
Luxuriam vitent pastores, plurima propter
      Scandala; pro cleri crimine turba labat.
{{Versus|415}}Cursum sermonis mihi tendere convenit ultra
      Quam poscit veri regula recta pati:
Quem nummus, persona, preces, de tramite recti
      Non ducunt, iudex sidera laude ferit.
Partem pro toto pono. Placet et vice versa
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Totum pro parte ponere saepe mihi:
In terris &quot;anima&quot; prudens et iusta laboret:
      Post &quot;carnis&quot; mortem nulla meretur homo.
Vnum per multa nunc innuo, multa per unum.
      Sit tibi iam dictae talis imago rei:
{{Versus|425}}Vicit Pompeium &quot;romano milite&quot; Caesar.
      Huic intenta tamen &quot;corda&quot; fuere polis.
Affines sibi sunt quaedam voces, et abutor
      His. Gaudent sedes alterutrare suas.
Parva &quot;breves&quot; vires retinet statura virilis;
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Longo consilio magna carere solent.
Est via plana duplex: non floret prima; secunda
      Rhetoricis opibus deliciosa viget.
Prima curro via plana, gravitate relicta
      Omni: verba mihi quotidiana placent;
{{Versus|435}}Succincte verbis praesentis temporis utor,
      Vt res gesta diu iam videatur agi:
Exit servus, habet urnam manibus; lupis obstat,
      Nutat pes; urna frangitur; ille gemit.
Planities picta tibi sit subscripta notanda.
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Talis planities dulcis in aure sonat.
Ponam, nominibus tacitis, exempla colorum;
      Carmen depingo sic Ciceronis ope.
Sit laus, sit virtus, sit honor, sit gloria Christo!
      Sit decus! Estque decus; est sine fine decus.
{{Versus|445}}Quis pius est? Christus. Quis habet de virgine carnem?
      Christus. Quis mundus crimine? Christus homo.
Parentes minime quia peccavere parentes
      Primi, caesus ob id in cruce Christus obit.
In ligno vita moritur, de morte redempta.
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Christi viventis in nece vita datur.
O miranda patris pietas, qua venit ab alto
      Filius, humanum vivificare genus!
Quem posset miseris genitor nato meliorem
      Aut quem maiorem mittere, quemve parem?
{{Versus|455}}Cur misit? quia tempus erat. Quare? quia laesit
      Hostis. Cur? homini perniciosus erat.
Est sapientis opus, hostis telum quod in omni
      Tempore provideat insidiantis ei.
Hostis, qui cecidit, hominem vult stare? Vel illi
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Damnatus cupiet ferre salutis opem?
Vulnerat incautos subito, sed non sibi prodest:
      Iustum prosequitur, consequiturque nihil.
Fraudibus, insidiis, laqueis iugulat; vigilantem
      Nocte, die, psalmis, fletibus ille fugit.
{{Versus|465}}Qui sibi praesidium parat in virtute Supremi,
      Hostis non poterit impietate premi.
Non Inimicus obest illi, qui se dat amicum
      Mandatis Domini, paret, obedit eis.
Et quia callidus est hostis, celer ad nocumenta,
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne noceat caveas calliditate tibi.
Sit tibi pura fides: pollent pietate fideles;
      Sit tibi spes melior; sit tibi firmus amor.
Haec tria virtutis sunt semina, causa salutis.
      Vt salvus plene sis, operare bene.
{{Versus|475}}Carnem vi mentis supera; propera documentis
      Sanctis munditiam cordis habere piam;
Si cariem carnis sequeris, virtute carebis:
      Est fames vitii, foeda, canina caro.
Quare transgrederis? Num cogit mundus? At iste
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Contemptus languet, nilque vigoris habet.
Num caro? Sed victa subiecta iacet rationi.
      Num daemon? Leviter sed superabis eum.
Est ergo culpae non ex te causa, sed in te:
      Sponte voluptatem concomitaris homo.
{{Versus|485}}Te capit, et captum sternit, stratumque catenat,
      Teque catenatum ducit ad ima laci.
Est Sathanae laqueus peccatum, quo trahit omnes
      Ad mortis laqueum, quos laqueare potest.
Quomodo te fallit, audisti: quomodo punit,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Audi. Damnatum sulphuris igne premit;
Non premit, immo malum totum consumit in igne;
      Sed non consumi spiritus igne potest.
Praetereo quae sit poenarum maxima: non est
      Concessum misero posse videre Deum.
{{Versus|495}}Peccatum mortem fecit, poenamque creavit,
      Causam corporeae debilitatis habet.
Poenas terrore fuge, vel virtutis amore:
      Poenae terrore sis, [sis] vel amore pius.
Est tibi proposita via vitae, vel via mortis;
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam vis introeas: ista vel illa patet.
Dic, homo perdite, perdite dic, cur negligis illum,
      Illum, qui pro te mortis amara bibit?
Vulnere detersit tua crimina, sanguine lavit:
      Hostem devicit supposuitque tibi:
{{Versus|505}}Sed vitanda petis, miserande, petendaque vitas,
      Et fugienda facis, et facienda fugis.
Dic potius: &quot;Tibi me committo, tuae pietati
      Totum submitto; parce, benigne Iesu!&quot;
Nescio si &quot;simplex&quot; vel &quot;stultus&quot; sit tibi nomen;
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel magis &quot;insanus&quot; hoc puto nomen erit.
Simplex, vel stultus, vel sis insanus oportet.
      Non es simplex, nam sunt mala nota tibi;
Non etiam stultus, quia nosti quo sit eundum:
      Quod sis insanus hac ratione patet.
{{Versus|515}}Fraudibus intendis: auges bona temporis, illis
      Invigilas. Finis non tibi cura manet.
Summa dies veniet; positis in parte sinistra
      Dicetur . . . sed plus dicere nolo tibi.
Non est certa dies mortis: re certior omni
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mors est. Erroris ergo relinque viam.
Verborum sunt terdeni bis tresque colores,
      Quos sinus insertos carminis huius habet.
Thematis interior vultus cum vult redolere
      Floribus, hoc rerum scemata pono modo:
{{Versus|525}}Pastoris qui nomen habes, sis forma beatae
      Vitae, quam debet subdita turba sequi.
Pace tua dico: non Christi, sed tua quaeris;
      Lucri te ducit exitialis amor.
Non minimum quod habes, nimium sed dicere volo,
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Divide, non cumula: pauper et inde ferat.
Instrue subiectos, vel plebs, ut ovis vel ut haedus,
      Errabit; vigilans sis velut Argus ei.
Exemplum, dogma duo sunt: hoc instruit, illud
      Allicit. Errantem sic revocare potes.
{{Versus|535}}Illi non parcas: est fur, latro, leno, superbus,
      Invidus, exactor, ambitiosus, iners.
Sordes evellas; exstirpe crimina, quantum
      Est in te, quantum sit tibi posse datum.
Saepe tibi dicas: &quot;Ego non vivo mihi soli,
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed multis honor hic est aliunde datus.&quot;
Insipiens audes de multis sumere curam,
      Prudens de paucis quam vir habere timet.
Daemon commissis tibi non minus insidiatur,
      Quam lupus esuriens insidiatur ovi.
{{Versus|545}}Suntque mali plures iustis, Nasone fatente:
      Implentur numeris deteriora suis.
Quotidie, tamquam rapidus draco, circuit hostis,
      Quaerens quem rapiat unguibus, ore terat.
Est hosti fidei caput intonsum, gena fulta
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Barba, cui macies extenuata riget.
Iste sub hypocrisi permulcet nectare linguae
      Indoctos, virus inde propinat eis.
Acclamans aliis, pastori dicit aperte:
      &quot;Cum tu nos doceas plurima, pauca facis.
{{Versus|555}}Quod tua lingua sonat, manus hoc operetur&quot;; at ille:
      &quot;Non pensare manum, sed mea verba velis.&quot;
Subiicit hic: &quot;Ea, quae dicis, si vera putares,
      Expleres opere, quod tua lingua tonat.&quot;
Sic tua vita refert: &quot;Licitum tibi, subdite, credas
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse, tuus pastor quod facit absque metu.&quot;
Deminuit vita vires verbi mala, stultus
      Vt vix peccatum luxuriare putet.
Est hic egregius pastor prudensque patronus
      Curam commissi dignus habere gregis?
{{Versus|565}}Et dixi, pastor, si corripitur, rubet; instes
      Plus, pallet; metus hinc patet, inde pudor.
Pallor et iste rubor, pastoris nuper in ore . . .
      Sed taceo: nolo dicere plura modo.
Si non pro meritis, sed pro virtute gravaris
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sola, non debes immemor esse Ioseph.
Fraternus livor gravat hunc, Aegyptus honorat;
      Esuries fratres attrahit, ille fovet.
Gratia cum puero naturae plena faveret,
      Firmus ei patris invigilavit amor.
{{Versus|575}}Insuper apta puer quia vidit somnia, fratrum
      Spiritus invidit: combibit ira dolum.
Praevidit dolus insidias. Puero veniente
      Dixerunt: &quot;Somnus cui favet ecce venit.
Occidat et videamus ei quid somnia prosint.&quot;
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed Deus innocuo vera medela fuit.
Venditus Aegypti praefectus claruit. Omnem
      Afflixit terram non moderata fames:
Suffecit panis Aegypto; namque salutis
      Sola Ioseph cura dispositura fuit.
{{Versus|585}}Defecitque Iacob alimonia, cumque timeret
      Pro pueris, venit nuntia fama ferens:
Fruges Aegyptus vendit. Fratres abierunt
      Deni, patre suo praecipiente Iacob.
Deficiente cibo rursus rediere, parenti
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dixerunt: vivit filius ecce tuus.
Spiritus illius et vita revixit, et inquit:
      &quot;Ne mors praeveniat, vado videre Ioseph&quot;;
Venit in Aegyptum nato mediante receptus
      Israel, et Dominus multiplicavit eum.
{{Versus|595}}Bis denis redolet hoc carmen floribus. Vnum
      Excipe: non unum possidet ille locum.
Hos via dictandi recipit flores; dabit illam
      Bernardi maior Summa minorque tibi.
Viribus apta suis pueris ut lectio detur,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auctores tenero fac ut ab ore legas;
Elige quod placet et lege; perlegis ecce sub uno
      Ordine, quos traxit gloria fama mei.
Semita virtutum catus est Cato, regula morum,
      Quem metri brevitas verba polire vetat.
{{Versus|605}}Veri cum falso litem Theodolus arcet;
      In metro ludit theologia sibi.
Instruit apologis, trahit a vitiis Avianus,
      Sed carmen venit pauperiore colo.
Aesopus metrum non sopit; fabula flores
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Producit, fructum flos parit, ille sapit.
Quae senium pulsant incommoda maxima scribit,
      A se materiam Maximianus habet.
Vulnus amoris habet in pectore Pamphilus; illud
      Pandit et antidotum subvenientis anus.
{{Versus|615}}Ludit Geta gemens quod captus Mercuriali
      Arte Iovem lectus Amphitryonis habet.
Persephones raptum qui compto carmine claudit,
      Arte nec ingenio claudicat ille suo.
Statius Eacidem stantem cultu muliebri,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtutem prodit calliditate viri.
Quam sollemnizat usus, tibi turba colenda
      Ovidiana magis; quid ferat ille, patet.
Sunt libri satyrae Venusinae bis duo; vultus
      Sit licet his durus, utilitate placent.
{{Versus|625}}Non iuvenis satyra sed maturus Iuvenalis
      Nudat nec vitium panniculare potest.
Verrucis animi non parcit Persius, alti
      Ingenii, quamvis sit brevitatis amans.
Circuit et totum fricat Architrenius orbem,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualis sit vitii regio quaeque docet.
Vergilio servit triplex stylus, et tria thema
      Praebent: bos et ager, historialis apex.
Statius eloquii iucundus melle duorum
      Arma canit fratrum, sub duce quaeque suo.
{{Versus|635}}Lucanus clarae civilia bella lucernae
      Imponit, metro lucidiore canit.
Lucet Alexander Lucani luce; meretur
      Laudes descriptus historialis honor.
Rufini sordes et virtutes Stiliconis
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui dant thema sapit hic Eliconis opes.
Dat Frigius Dares veraci limite causam
      Excidii Troiae, seditionis onus.
Instruit in Troiam Graecos et pandit Homerus
      Quae vehat unda rates Argolicumque dolum.
{{Versus|645}}Sidonei regis qui pingit proelia, morem
      Egregium calamus Sidonianus habet.
Christicolas acies Solimarius armat in hostes
      Christi, solius plenus amore crucis.
Herbarum vires declarant carmina Macri,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Servat melliniis(?) hunc Medicina suis.
Naturas lapidum varias variosque colores
      Qui ponit, lapidem non sapit ille metro.
Petrus Riga, petra cuius rigat intima Christus,
      Legem mellifluo texit utramque stylo.
{{Versus|655}}Contemnit paleas Sedulius; eligit aptas
      Res evangelii, sedulitate metri.
Non aret serie metri, sed floret Arator
      Doctus; apostolica facta decenter arat.
Virtutem prudens Prudentius armat in hostem;
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo vitio victo gaudeat, ille docet.
Septenas quid alat artes describit Alanus,
      Virtutis species proprietate notat.
Tobias in agro veteri lascivit, et aeque
      Re iuvat et metri nobilitate placet.
{{Versus|665}}Ars nova scribendi speciali fulget honore,
      Rebus cum verbis deliciosa suis.
Quod pueri potent tibi Doctrinale propinat,
      Prisci doctoris utiliora legit.
Graecismus recitat peperit quas Graecia voces,
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas Latium dat quae significata ferant.
Bis tres coniungunt prosae modulamina metri,
      Tali lectores alliciente modo.
Fontibus e sacris haurit quae dogmata fundit
      Prosper, doctrinae prosperitate placet.
{{Versus|675}}Scribentis regit arte stylum Rufoque negante
      Laudem Matheus Vindocinensis habet.
Enumerat, probat exemplis Liber aequivocorum,
      Dictio quot sub se significata gerat.
Felici scribente stylo Felice Capella
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nubit Mercurio Philologia deo.
Eximia ratione boat Boetius, ut det
      Solamen misero Philosophia viro.
Tractatum titulos laudis Bernardus habentem
      De gemina mundi partitione facit.
{{Versus|685}}Quam plures alii metri dulcedine quadam
      Ducti se legi supposuere meae!
Hos taceo quos fama tacet, sed nolo tacere
      Quae teneat pueros metrica cura tuos.
Illos sollicitat dum metrica cura, cor urit;
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debent notitiam legis habere meae.
Ad numerum versus quod reddat quisque secundum
      Ingenii vires exige, coge suas.
Plana Neoptolemis metri via convenit; illa
      Tempore procedant conveniente sibi.
{{Versus|695}}Cum fuerit vigor illorum maior, magis illos
      Sollicites: currant tum graviore via.
Ergo vias metri graviores scire teneris,
      Quas ego distinxi pluribus ecce modis.
Sunt quae praemissis reddunt sua singula verba
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmina, quae tali sunt modulanda modo:
Parcus, avens, cupidus extendit, fabricat, auget
      Prata, domos, agros fraudibus, arte, dolo.
Cor, manus, ingenium fingit, parat, invenit artem,
      Divitias, fraudem mente, labore, dolo.
{{Versus|705}}Sunt inventoris de nomine dicta Leonis
      Carmina, quae tali sunt modulanda modo:
Pestis avaritiae durumque nefas simoniae
      Regnat in Ecclesia liberiore via.
Permutant mores homines, cum dantur honores:
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corde stat inflato pauper honore dato.
Sunt et caudata simili quae fine tenentur
      Carmina, quae tali sunt modulanda modo:
Non lignis flamma, nec rebus cor satiari
      Praecupidum poterit in ratione pari.
{{Versus|715}}Quod prosit, non quod deceat cupidus sibi quaerit;
      Sic in eo vitae regula iusta perit.
Sunt medio quae conveniunt et fine vicissim
      Carmina; quae tali sunt modulanda modo:
Si tibi nota seges est morum, gratus haberis;
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si virtutis eges, despiciendus eris.
Criminibus mersos toto conamine vites;
      A vitiis tersos cordis amore cites.
Sunt et caudatis pariter coniuncta Leonis
      Carmina, quae tali sunt modulanda modo:
{{Versus|725}}Virtutem sequere, virtutis praemia quaere;
      Omnia vana tere lucis amore merae
Virtus laudis emit pretium, bona res mala demit:
      Hanc dum lingua fremit, pessima saepe premit.
Sunt ad principia quorum fines referuntur
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmina, quae tali sunt modulanda modo:
Hoc moneo ne fas fore credas, optima rerum
      Vt carpas, verum prodigiale nefas.
Est Domini donum puri devotio cordis:
      Contemptus sordis initiale bonum.
{{Versus|735}}Nomina nominibus se concubina maritant.
      Ad Christi matrem sic modulare piam:
Aaron virga, rubus Moysi, lampas paradisi,
      Caeli porta, decus virginitatis, ave!
Funda David, radix Iesse, vellus Gedeonis,
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pacifici solium, foederis archa, vale!
Sunt metra verborum quae combinatio iungit.
      Ad Christi matrem sic modulare piam:
Consolare, queror; retine, trahor; erige, labor;
      Respice, seducor; auxiliare, premor.
{{Versus|745}}Deficio, refice; languesco, medere; putresco,
      Ablue; delinquo, corrige; tardo, trahe.
Solum cum solo se iungit nomine verbum.
      Ad matrem Christi sic modulare piam:
Captivo succurre; malo miserere; gravato
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Compatiare; pigro consule; surge reo.
Aspires fragili; faveas humili; domineris
      Subiecto; remove flebile; tolle malum.
In metris clausas distinguit dictio triplex.
      Ad Christi matrem sic modulare piam:
{{Versus|755}}Excute naufragii fluctum; concede salutis
      Portum; depressis propitiare viris.
Femineum sexum conforta; bella malorum
      Pacifica; precibus imperiosa iuva.
Praesumo voces, quas ordine deinde resumo.
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad Christi matrem sic modulare piam:
Clerum cum populo pia pacifica, rege munda
      Mundi per maria, stella Maria maris.
Pacifica pacis mater, rege, filia regis,
      Munda mundana flamine plena sacro.
{{Versus|765}}Haec quae subscripsi sunt metra reciproca dicta,
      Dimidium primi fine sequentis habent:
Filia flecte patrem natum materque precare
      Pro natis Evae, filia flecte patrem.
Praevia stella maris de mundi redde procella
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tutos; succurre, praevia stella maris.
Retro recurro, metra scando dum talia: Iustis
      Supplico virgo tibi sacra, repelle probra.
Probra repelle; sacra tibi virgo supplico iustis.
      Talia dum scando metra, recurro metrum.
{{Versus|775}}Legem pentametri quaedam quae non patiuntur
      Carmina sunt variis sic modulanda modis:
 
Virgo beata salusque parata, benigna precanti,
Dona rogata dabis cumulata tibi famulanti.
Solvere vincula, pellere singula noxia cures;
{{Versus|780}}Sunt mala saecula, sunt modo regula pessima plures.
Qui regis omnia, tolle prementia matris amore,
Da tua gaudia fine carentia sive dolore.
Cum sentis, mentis sit pax; mala fare reatus
Ad matrem, patrem matris fuge, flere paratus.
{{Versus|785}}Fac, pia, flagito, regia, clamito, stirpe puella,
Hostica spernere, caelica cernere, splendida stella.
Fac pia regia, flagito, clamito, stirpe puella,
Hostica caelica spernere cernere, splendida stella.
Spes miserorum duxque piorum, florida vitis,
{{Versus|790}}Fons bonitatis, lex pietatis; sis mihi mitis.
Cellula mellis, fundis odorem, virgo serena,
Nescia fellis, cui dat honorem nostra Camena.
Optima rerum, lux mulierum, dirige clerum;
Hanc, homo, cura flectere pura non prece dura.
{{Versus|795}}Tradideris miseris sceleris purgamina servis;
Tutus erit, poterit, reperit qui te, pia, quaerit.
Felices illae sunt linguae, dicere mille
Quae poterunt tibi laudes, caeli culmine gaudes.
Grata parata veni, quaerenti certa reperta,
{{Versus|800}}Dia Maria, Dei genetrix pia, digna, benigna.
Carmina fingo modo, sed quae modo carmina fingo
Qualiacumque fero, sed quae fero qualiacumque
Scribere iussit honor, sed honor quae scribere iussit,
Est regina poli meliori carmine digna.
{{Versus|805}}Sordibus immundos mundos fac esse regentes
Gentes, o Domina, mina; prece da, benedicta
Dicta, remordentes dentes vitare rebellis
Bellis, tormentis mentis qui gaudet: adesto,
Esto, non rosa rosa, solamen miserorum.
{{Versus|810}}Lumen sanctorum, spes mitis, regia mater,
Sanctorum requies, trepidi dux, vitis honorum,
Spes trepidi, miseri reparatrix, semita pacis,
Mitis dux, reparatrix mundi, iuris origo,
Regia vitis, semita iuris, gloria dulcis,
{{Versus|815}}Mater honorum, pacis origo dulcis, aveto.
 
Pluribus in metris ea, quae debes imitari,
      Vidisti; quae sunt effugienda, vide.
Pentameter debet vinclum vitare sequentis
      Hexametri. Foedus anterioris habet.
{{Versus|820}}Hexametro nunquam, vel raro, quam parit una
      Syllaba vel quina, dictio finis erit.
Pentameter praeter dissyllaba cuncta relegat
      Sedis postremae de regione suae.
Crebrae concurrunt vocales: surgit hiatus:
{{Versus|825}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc hostem series carminis omnis habet.
Litera non veniat eadem repetita frequenter
      Et nimis assidue: displicet illa metro.
Eiusdem verbi repetitio tollit honorem
      Versiculo, si sit immoderata nimis.
{{Versus|830}}Adducunt labem voces, quas terminat idem
      Finis, si veniat saepius absque modo.
Lucida si verbi traiectio vel manifesta
      Non fuerit, metro dedecus illa sedet.
Talibus instructus sedet in laqueo laborinti,
{{Versus|835}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carcere clamoso luctisonaque domo.
Tarda venit gravitate pedum Genitrix elegorum;
      Maesta refert, maesti compatiendo malis:
&quot;Affligunt miserum cathedrae pestes, labor, ira,
      Paupertas: te plus torquet avara manus,
{{Versus|840}}Quae non dat gratis, quod gratia postulat, immo
      Se facit ingratam conditione Deo.
Gratia quem genuit, Simoniae filius esse
      Audet: pro pretio spirituale locat,
Formandi pueros venditque licere, nec illud
{{Versus|845}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dissuadet Simonis perditione timor.
Quae Veterum statuit celebris devotio, tollit,
      Vel minuit, plene percipienda negat.
Vel dat avaritiae velamen legis iniquae,
      Ius fingit, quod te cogit habere ratum.
{{Versus|850}}Mercedis socius, sed non vult esse laboris;
      Absque metu, quod non seminat, ipse metit.
Hic iubet, estque tibi parere necesse iubenti
      Prompta servitii sedulitate tui.
Si non mancipii ritu mandantis obedis
{{Versus|855}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praeceptis, pacis integritate cares.
Hoc etiam deflet querimonia nostra laboris
      Quod sic decrescunt emolumenta tui.
Sudoris pretium mendax astutia, primum
      Quod tibi promisit, apocopare solet.
{{Versus|860}}Hic pretium tibi dimidiat, totum negat alter,
      Vociferans natum nil didicisse suum.
Iste dedisse tibi iurat quod non dedit. Ille
      Dat mellis verbo plurima, pauca manu.
Ne merces pereat tua, mercenarius actor
{{Versus|865}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tristis ad antidotum iudiciale fugis.
Iudicis examen si quid dat, dividit illud
      Lingua patronantis, nec tua bursa tumet.
Est tibi causa tuae paupertatis triplicata,
      Maior prima, secundaque maxima, magna sequensque.
{{Versus|870}}Corruptae quidam sunt indolis, ut meliora
      Displiceant, placeant deteriora sibi.
Factis illicitis, inhonestis, turpiter audent
      Aetatis florem depretiare suum.
Non placet his cera, sed nummus; non stylus, immo
{{Versus|875}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Talorum iactus; non trocus, immo globus.
Pro studio cauponam, pro doctore tabernae
      Provisorem, pro codice scorta colunt.
Cum non sunt puri, nec sunt pueri; puerile
      Nil faciunt, nec se purificare solent.
{{Versus|880}}Depuerant pueros alios vitiis quia puros
      Inficiunt: scabie sic ovis urget oves.
Effrenes quosdam vexat vesania mentis;
      Frenum non dat eis excoriata cutis.
Non hos mel verbi, monitus urtica, cicuta
{{Versus|885}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgarum paci conciliare potest.
Iurgia dictamen, convicia lectio, pugna
      Metrum, lis norma talibus esse solet.
Iurgia dulcescunt, sapiunt convicia, pugna
      Convenit, et redolent litigiosa feris.
{{Versus|890}}Decipiunt multi natura vulpis iniquae,
      In ficta fabricant simplicitate dolos.
Angelicum vultum praetendunt, daemonis artem
      Occultant, fraudis ebrietate fluunt.
Limum sub gemma, sub melle tegunt aconita,
{{Versus|895}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spinam sub flore, sub speculoque lutum.
Gaudent si socios occulte laedere possint,
      Insontes culpis ins[t]imulare student.
Simplicitas simulata, mali simulatio simplex
      Incautos telo praegraviore ferit.
{{Versus|900}}Non paucos inflat ventosa superbia, pestis
      Luciferi, caeli perniciosa lues.
Forma, scientia, res parat haec, parit illa ruinam;
      Impia mater adest, impia nata ruit;
Elatosque parens haec perniciosa, ruinae,
{{Versus|905}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Invidiae proles duplicitate necat.
Hi spernunt humiles nullosque pares patiuntur;
      Cunctis se paribus dispariare student;
In reliquis dominari, prae reliquis venerari
      Arbitrioque volunt liberiore frui.
{{Versus|910}}Argueris verbis: vesicae more tumescunt;
      Ranizare parant turgidiore sono.
Castiges vergis: furit indignatio; vultus
      Defluit, ut cera liquitur igne nova.
Sunt hebetes: formam prius inscribes adamanti
{{Versus|915}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam capiant, quod eis traditione seris.
Intus contemnit ictus, et ager lapidosus,
      Quamvis grana seris, fructificare negat.
Malleat assidue, nec ferrea corda monetat
      Lingua, caput cruciat labilitate tuum.
{{Versus|920}}Sunt qui doctrinae cedunt velut unda sigillo:
      Quod subito capiunt, inveterare nequit.
Est cerebrum fluidum, vas futile, vas sine fundo,
      Vas in quo fusi nil remanere potest.
Quos facit instabiles levitas mentis, locus unus
{{Versus|925}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non placet his studii, sed duo, sive decem.
Est certus super his ut qui cauda tenet anguem:
      Servitii poscis emolumenta: fugit.
Prothea praesentant alii; variata voluntas
      Exterius vultum divariare solet.
{{Versus|930}}Displicet his quod iam placuit, studioque petita
      Spernunt, iam spreta concelebrare student.
Mane, petendo scolas, qui cum testudine serpunt,
      Saltatu leporis vespere tecta petunt.
Quaelibet hora brevis discendi longa videtur,
{{Versus|935}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cessandique dies emutilata sibi.
Doctrinae verbum placet invitis ita, sicut
      Taxus api, catto balnea, virga cani.
Non poterunt Algorismi bis quinque figurae
      Causas offensae dinumerare tuae.
{{Versus|940}}Pestis maioris querimonia nostra laboris
      Non poterit breviter non meminisse tui.
Cor tibi decoxit curae studiique caminus,
      Afflixit corpus Parisiana fames.
Sicut Parisius est divitibus paradisus,
{{Versus|945}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic est pauperibus insatiata palus.
Deinde tibi fornax fuit Aurilianis, alumna
      Auctorum, Musae fons, Heliconis apex.
Vnde reversus eras nudatus veste, lacerna,
      Pallidus, exilis corpore, rebus inops.
{{Versus|950}}Sed nunc cura gregis te mancipat, urit et artat
      Officii iure, sedulitate, metu.
Pervigilata tibi face nocturna, recitata
      Saepius excerebrat lectio mane caput.
Taedia multa tibi surgunt, sibi condita quisque
{{Versus|955}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum reddit, solo te residente loco.
Nec minus affligit te declamatio mane
      Et sero pueris continuata tuis.
Dicere materias puerorum viribus aptas
      Crux gravis est curae quotidiana tuae.
{{Versus|960}}Versus audire, naevos ostendere, limam
      Addere, non levis est versiculosa lues.
Quamvis quotidie repetas dictando salutem.
      Eventu tamen est haec aliena tibi.
Dogmatis in cathedra de lana saepe caprina
{{Versus|965}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Officium sedis iudicialis habes.
Surgunt hinc inde puerili mente querelae,
      Aures convellit vox lacrimosa tuas.
Partibus auditis quidquid disponis in illis,
      Virgae censura praecipis esse ratum.
{{Versus|970}}Res onerosa tibi culpis infligere poenam,
      Multotiens multas dissimulare graves.
Si tua dissimulat industria pro puerili
      Culpa, lingua patris asperitate furit.
Respondet culpae sua debita poena, parentum
{{Versus|975}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Te pulsant irae, iurgia, probra, minae.
Computus omnis erit insufficiens numerare
      In cathedra lites quot patiare graves.
Quod sit onus, nec honor, probat experientia veri,
      Diversas rudium tot cohibere manus.
{{Versus|980}}Ascendunt cathedram qui non didicere, docere
      Praesumunt, spondent plurima, pauca ferunt.
Plus nomen sine re, quam rem sine nomine quaerit
      Simia doctoris: hoc patet, illa latet.
Indocto doctus cedit, quia plus placet alter,
{{Versus|985}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo placata manus substituentis erit:
Psittacus anseribus, cornici cignus, alauda
      Ascalapho, corvo dat Philomena locum.
Fessa labore viae metam figo, metra claudo:
      Claudico, pes nutat integritate carens.
 
{{Versus|990}}Sarcina doctoris qualis sit, qualis habena,
Percurri calamo fragili. Calamus subit ecce
Alter, cuius erit non magna diaeta docenti.
Sollicito non sit ignota peritia, cuius
Clauditur in numero vis tota: quod indicat eius
{{Versus|995}}Nominis indicium: numerum nos dicimus illud,
Quod Graeci rigmon. Trahit hinc ars rigmica nomen.
Et sunt qui numerant tria: membrum, syllaba, finis
Consimilis melica vox, cuius mel pluit auri.
Est rigmus varius: simplex est unus, et alter
{{Versus|1000}}Compositus. Simplex, cuius non sunt variatae
Partes, sed similes. E contra non habet aequas
Compositus, sed dissimiles. Modulatio rigmi
Simplicis est varia, quae tali luce resplendet
Exempli. Videant oculi quod dicitur auri.
 
&lt;/poem&gt;
==2.==
&lt;poem&gt;
Fac, Maria,
Coecis via,
Maris stella,
Dei cella,
{{Versus|5}}Me vitare
Et calcare
Mundi caenum
Malo plenum.
 
Sordibus immundus
{{Versus|10}}Non est mundus mundus.
Eius in sentina
Gravis est ruina.
Quamvis sit in hora
Florens, sine mora
{{Versus|15}}Mundi res arescit
Et cito decrescit.
 
Hic mundus est sophista:
Quod promittit in ista
Via vitae non solvit,
{{Versus|20}}Ad alios devolvit
Quaesitum in labore,
Possessum in timore.
 
In vestitu deaurato
Quae assistis regi nato,
{{Versus|25}}Virgo mater speciosa,
Mundi placa procellosa.
Florens rosa sine spina,
Dulcis aegro medicina,
Culpae veniam propina.
{{Versus|30}}Medicinam aeger quaero.
Si me sanas, sanus ero:
De te, rosa, non despero.
Mundi salus et regina
Aurem tuam huc inclina
{{Versus|35}}A tabe me serpentina
Purga; mundum fac, festina.
Caeli decus et lucerna,
Thronus regis, lux superna,
Angelorum laus aeterna,
{{Versus|40}}In hoc salo me guberna.
 
Ave, vena veniae,
Fons misericordiae,
Castitatis lilium,
Trinitatis solium.
{{Versus|45}}Ave, mater regia,
Regis nati filia,
Virgo paris nescia;
Salus in exilio,
Mitis consolatio,
{{Versus|50}}Me commenda Filio.
Ex te, virgo virginum,
Lucet lumen luminum;
In salutem hominum
Caeli paris dominum.
{{Versus|55}}In tenebris oritur
Lux, quae non extinguitur
Nec eclipsim patitur,
Sine qua nec vivitur.
 
Christus, redemptor saeculi,
{{Versus|60}}Pro culpa sui populi
Teneri morte voluit,
Suos perire noluit.
Quae bibit mortis pocula
Christus in cruce singula
{{Versus|65}}Sunt miseris piacula.
Quod factum est divinitus,
Hominis cessat servitus,
Qua tenebatur subditus.
Pati Christum oportuit.
{{Versus|70}}Hostem vicit ut debuit,
Sub carnis veste latuit
In luctu qui praevaluit.
Arcem regens aetheream
Assumptae carnis trabeam
{{Versus|75}}Cruore vexit rubeam
Ad regiam sideream.
 
In coena Christo sedente
Voluptatis de torrente
Potavit Iohannes mente.
{{Versus|80}}Mente Iohannes potavit
Et ei, dum exulavit,
Caelum Deus revelavit.
Revelavit Deus caelum:
Illi vovit carnis velum
{{Versus|85}}Quod non sentit hostis telum.
 
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Simplicium species concordi lege marites:
Compositas generant. Quali modulamine currant
Huius in exempli speculo speculeris aperte.
 
Crucis triumphale lignum
{{Versus|5}}A cunctis fidelibus
Praedicetur laude dignum
In terrarum finibus.
Lignum admirabile
Et mirae virtutis,
{{Versus|10}}Cui non est simile,
Arbor est salutis.
 
Haec est clavis maxima per quam rex caelorum
Fregit vectes ferreos, portas inferorum:
Per quam plene corruit vis daemoniorum,
{{Versus|15}}Victus hostis perdidit praedam spoliorum.
Haec est clavis regia per quam reseratur
Paradisi ianua, ultra ne claudatur,
Qua nullus ingreditur nisi qui probatur
Esse Crucis servulus: hic ultro vocatur.
 
{{Versus|20}}Arbor nota
Sancta tota
Nostra tergens scelera,
Gradus caeli,
[S]pes fideli,
{{Versus|25}}Quaeque pellis aspera.
 
Vexillum victoris,
Scala peccatoris
Crux est et redemptio,
Munimen et scutum
{{Versus|30}}Contra hostes tutum
Suo beneficio.
 
Crux, columna perelecta,
In deserto quae erecta
Divino fulcimine
{{Versus|35}}Morsus sanat serpentinos,
Cultos praebet et divinos
Suo medicamine.
 
Crux est salus populorum,
Reparatrix saeculorum,
{{Versus|40}}Finis mortis et dolorum,
Reprimit daemonia.
Talentum mundi portavit,
Viam vitae demonstravit,
Caput hostis conculcavit,
{{Versus|45}}Cessavit iniuria.
 
Ligni crucis consecrator,
Terrae, maris, caeli sator,
Verae legis verus lator,
Miserorum miserator,
{{Versus|50}}Pater almi luminis,
Tibi laudes damus vitae:
Vtinam demus peritae!
Da post cursum huius vitae
Vt simus Israelitae,
{{Versus|55}}Servi tui numinis.
 
Mundi huius debilia
Qui eligit ut fortia
Omnia sic confundat.
Petrum intentum retibus
{{Versus|60}}Vocat de maris fluctibus,
Hic suas res pessumdat.
 
Caelesti tracti gratia
Petrus, Andreas retia
Derelinquit et Maria
{{Versus|65}}Ac Dominum sequuntur.
Redemptoris discipuli
Et piscatores populi
Iudices huius saeculi
Statim efficiuntur.
 
{{Versus|70}}Multis fulget miraculis
Petrus, suis umbraculis
Per plateas in lectulis
Positis, et his singulis
Largit sanitatem.
{{Versus|75}}Messiae invocatio,
Tabitae suscitatio,
Haec fidei probatio
Nobis in Dei filio
Praestet securitatem.
 
{{Versus|80}}Persecutor christiani
Nominis Saulus, insani
Lupi more,
Vocis terretur clamore:
&quot;Persequi me manu, ore
{{Versus|85}}Bonum reris.
Durum est nec potens eris
Contra stimulum si quaeris
Calcitrare.&quot;
Confortatus praedicare
{{Versus|90}}Paulus coepit affirmare:
&quot;Hic est Christus.&quot;
Laurentius laureatus
Bonum opus operatus
Est. In fide claruit,
{{Versus|95}}Tyranno praevaluit.
Assus clamavit de prunis:
&quot;Versa manduca quae punis;
Nam opes Ecclesiae
Datae sunt inopiae.&quot;
{{Versus|100}}Nycholae, flos pastorum,
Tuis precibus salventur
Et a peste liberemur,
Cum sis gemma confessorum.
 
&lt;/poem&gt;
==4.==
&lt;poem&gt;
In valle miseriae patimur concives
Primae matris vitio cum calore nives.
Hostis verbo credidit: &quot;Comedas et vives&quot;.
&quot;Intolerabilius nil est quam femina dives.&quot;
{{Versus|5}}Adae culpae sarcina crevit in immensum,
A quiete cecidit laborem in densum,
Vxoris consilio dum dedit assensum,
&quot;Prodiga non sentit pereuntem femina censum.&quot;
In mundo degentium multi sunt errores;
{{Versus|10}}Multiplex afflictio et corrupti mores,
Matrum parientium varii dolores.
&quot;Nutrices tolerant fortuna urgente labores.&quot;
Proniores hominum sunt ad mala mentes,
Quas divellunt undique peccatorum sentes,
{{Versus|15}}Carnis petulantia quos fecit amentes.
&quot;Sentit adhuc proles quod commisere parentes&quot;
Indulgentes plurimi cibo delicato
Toto nisu serviunt ventri dilatato,
Vivunt sine regula, pecus ut in prato:
{{Versus|20}}&quot;Sunt quibus in solo vivendi cura palato.&quot;
Terrarum possessio, sacci magnitudo
Quibus visa fuerit magna celsitudo,
Rerum sugunt copiam de Fortunae ludo.
&quot;Non missura cutem nisi plena cruoris hirudo.&quot;
{{Versus|25}}Sunt qui de miseriis et fortunis imis
Aliorum gaudeant; sed tristantur nimis
Si vicinis faveat Fortuna sublimis.
&quot;Invidus alterius rebus marcessit opimis.&quot;
Saeviunt in subditos, audi, dicam mira,
{{Versus|30}}Qui praesunt, tyrannide opprimunt et dira;
Non exemplo praeeunt, sed via delira.
&quot;Seditione, dolo, scelere, atque libidine et ira.&quot;
A caelesti lumine vitam homo nactus,
In Dei servitio dirigat ut actus;
{{Versus|35}}Famulari domino differt piger factus.
&quot;Languida segnities hodiernos crastinat actus.&quot;
 
Aspirante Deo tenet optatum mea portum
Anchora. Sit virtus patri, sit gloria nato
Spirituique decus, qui non idem sed idem sunt:
{{Versus|40}}Triplex alteritas, simplex essentia trino
Est unique Deo, cui mundi machina paret.
Lector, condoleas, Everardi carminis ullam
Si cariem videas. Vigilet correctio limae,
Dormiat invidiae detractio: nemo beatus
{{Versus|45}}Ex omni parte. Mala sunt vicina petendis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>9il0s0d28rgwxcfkp17ynbc0zcfo1yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De vita Martini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84316</id>
    <revision>
      <id>274072</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169382" sha1="larpoxkmf7vfqbw9gku2ydn74nmnpag" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Paulinus Petricordiensis
|OperaeTitulus=De vita Martini
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo V
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, hagiographiae
|Editio= M. Petschenig, 1888
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}

==1.==
&lt;poem&gt;
Sparserat in toto lumen uenerabile mundo
Christus, euangelici reserans mysteria regni.
Sed quia non omnes uirtutum operatio gentes
Mouerat, et fragili dubitabant credere sensu
{{Versus|5}}Quidquid ab externis uulgasset nuntius oris
(Nam uerbis comperta mouent, praesentia rebus:
Suadentur non uisa quidem, sed uisa probantur)
Ille ergo, in totum cui par miseratio mundum,
Seuit et in nostris miracula plurima terris,
{{Versus|10}}Donans extremis Martini insignia Gallis.
Quem procul in nostram misit fecunda salutem
Pannonia, haut humili generatum stirpe tribuni.
Nam genitor clarus meritorum laude: sed iste
Nobilior patribus tam claris, qui patre Christo
{{Versus|15}}Spreuit sacrilegos bene degener in patre ritus.
Vix etenim decimo, senior iam moribus, anno
Transiit ad sacram constanti pectore legem
Signauitque crucis sanctam munimine frontem.
Non illi in tenero mens lubrica pectore: tota
{{Versus|20}}Praeceptum seruare dei uel nosse uoluntas,
Conuentus uitare hominum, secreta beati
Scire heremi spretoque deum cognoscere mundo,
Linquere terrenas sublimi pectore curas.
Haec uix bis senis cum moliretur in annis,
{{Versus|25}}Praeclusa est tanti sublimis gloria facti,
Sed meritum numerante deo, qui uelle probauit.
Praecipit Augustus dilectu ad bella parando
Accingi cunctam ueterano e germine prolem.
Quid non liuor agat? prodit pater armaque nato
{{Versus|30}}Ingerit. heu tanti pietas oblita pericli!
Quin potius, si quem recipit mens saxea sensum,
Cresce tuis titulis: mage laus est nam tua uinci.
Cerne pio tantum quae gesserit omnia uoto:
Si bona sunt, imitare libens: sin ardua, gaude.
{{Versus|35}}Vincitur Christi miles pro milite saecli,
Sed mens non trahitur nec cor cum carne ligatur.
Vana tyrocinii sunt nomina: militat olim,
Qui captus proprii per proelia plurima regis
Vicit auaritiam debellauitque superbam
{{Versus|40}}Luxuriem: prostrata iacet iam uiribus huius
Ambitio, et firmam fugit furor iraque mentem
Excedensque omnes funesta superbia culpas.
Vnum progressus socium sibi uix sinit ire
Non opere astrictum, sed solum nomine seruum.
{{Versus|45}}O felix, cui tale iugum tam grata parauit
Condicio, ut de sorte tua contendere tecum
Nobilium possint certantia uota uirorum,
Si liceat seruire tamen. sed tu quoque duram
Cogeris ad legem nascendi lege solutus:
{{Versus|50}}Nam tibi subiecti seruit deuotio sancti.
Idem habitus, parcae communis copia mensae,
Hic prior obsequiis, ne saltim noscere possit
Praelatum domino quaeuis sollertia seruum.
Hic iam cum paribus quae gratia, quamque modeste
{{Versus|55}}Ipsos subdiderat dilectio uera priores:
Tum sumendorum districtio quanta ciborum,
Ne distenta citum uitiarent uiscera sensum
Nec premeret uigilem membrorum sarcina mentem,
Vt diuisa inopi praeberet copia partem
{{Versus|60}}Quaeque unum obrueret, melius refoueret utrumque.
Nam sic supplicibus diuiserat omnia egenis,
Vt sola exesis superessent tegmina membris:
Cum subito horrentis glaciali frigore brumae
Nudus in occursum properat, uix uerba frementi
{{Versus|65}}Dimidians praefracta sono: sed causa loquellam
Expedit et linguae partes proclamat aerumna.
Praetereunt cuncti, fastiditamque querellam
Despexit misero locupletum insania risu.
Substitit incertus confuso pectore sanctus
{{Versus|70}}Quid faceret: nam uotum aderat, substantia derat.
Si tegeret, nudandus erat. nec sic quoque clarum
Suspendit saltim cunctantis uel mora factum.
Sola superfuerat corpus tectura beatum,
Vt semper, duplicata clamis, quae frigus et imbrem
{{Versus|75}}Ventorum et rabiem geminato arceret amictu.
Nam sic truncatam compensat pendula partem,
Si, quod defuerit capiti, creuisse calori
Sentiat adiecto tepefactum uellere corpus.
Verum haec districti felix sententia uoti
{{Versus|80}}Amouet et tamquam cordis dispendia damnat,
Quod sic maluerit trepidae cautella fidei
Adiectam membris duplicato tegmine partem
Concessisse uni quam diuisisse duobus.
Nec mora tardat opus, sed transit dextera uotum:
{{Versus|85}}Expediit factum, quidquid mens uidit agendum.
Stringitur inuictus sine crimine uulneris ensis
Et mediam resecat miseratio prodiga partem,
Peiorem sibi credo legens. tum membra trementis
Obtegit, et tradens aliquem de ueste teporem
{{Versus|90}}Iam leuiore habitu recipit de frigore partem.
O felix, uirtute tua miracula uincens
Omnia et excedens domini praecepta iubentis.
Ille etenim modico contentos nos iubet esse
Nec seruare duas uestes: tu diuidis unam.
{{Versus|95}}Aspiciunt omnes. alii deformia rident
Tegmina nec cernunt mage uerum in corde decorem.
Ast alii secum compuncto corde queruntur
Iustitiam potuisse inopis decernere egenti,
Diuite quod censu substantia larga negasset.
{{Versus|100}}Nec mora quin tanto reddatur palma triumpho.
Nam uix defessos stratis reiecerat artus
Admittens tenuem, uigili sed corde, soporem
(Nec sopor illud erat, quia mens adtenta uigebat):
Cum subito ante oculos larga mercede benignus
{{Versus|105}}Astitit inque suo uestitus paupere Christus
Aptauit propriis felicia tegmina membris.
O uere pretiosa clamis! quid tale uel ostro
Vel ducto in filum pensis rutilantibus auro
Insignes meruere habitus? quid serica tactu
{{Versus|110}}Leuia uel docte expressis uiuentia signis?
Ille hominum terraeque deus pontique polique,
Omnia qui tribuit, sine quo nihil, ipsaque cuius
Quae dedimus uel qui dedimus, donumque datorque,
Hac ope ditatur, numeret si lucra salutis.
{{Versus|115}}Nec tamen hinc saltim stabilem iactantia mentem
Concutit, aut uanum persensit corde tumorem.
O uirtus uicina deo, nil ducere laudi,
Cum laudanda geras, nec nostro adscribere facto,
Quae facimus, cunctoque deum laudarier actu.
{{Versus|120}}Iam certe securus erat de iudice tanto,
Sed non erigitur uel per consortia Christi:
Augent uisa fidem, sancto renouata lauacro
Membra nitent sumuntque parem cum corde decorem,
Atque nouum pariunt fontis mysteria corpus.
{{Versus|125}}Et tamen hoc senio morum carnisque refulgens
Quattuor a lustris geminos minus egerat annos,
Credo equidem, quod tota prius praecordia sanctus
Spiritus irrigui ditarit flumine doni:
Vt quondam sanctus felicia munera Petrus
{{Versus|130}}Praemissa a domino iam tali in milite uidit.
Quisnam, quaeso, bonus sic consummare ualebit,
Vt coepit teneris felix Martinus in annis?
Et tamen ista gerens se nec coepisse putabat,
Quod uixdum geminis paulum tardauerat annis,
{{Versus|135}}Iam meritis monachus, sed solo nomine miles,
Rumpere calcati iam uana uocabula mundi,
Spondentis spectans consortia sancta tribuni,
Vt paruam iustamque moram mox iudice Christo
Pensaret geminata salus per uota duorum.
{{Versus|140}}Interea effractis irrupto limite claustris
Gallica rura ferus populari coeperat hostis.
Obuius ire parat princeps cunctosque maniplos
Imperio, hortatu, prece, largitione uocatos
In bellum cogit. nam quos formido retentat,
{{Versus|145}}Munera sollicitant et uincunt dona timorem.
Sed mens plena deo metuit nihil, omnia temnit,
Terrorem irridet, terrena et munera calcat.
Ergo ubi praegressi donum sumpsere priores,
Ordine transcurso sanctus de more citatur.
{{Versus|150}}Respuit instantis praesentia munera regis,
Talibus et dictis it contra dicta tyranni.
&quot;Trade alii, princeps, terrena haec munera nummos:
Me maiora manent maioris praemia regis.
Haec merces belli est: sumant pugnare uolentes.&quot;
{{Versus|155}}His igitur dictis saeuas flammatur in iras
Princeps, ignauum causatus tempore belli
Immemorem laudis causas finxisse timoris.
Ille autem: &quot;nulla instantis formido pericli est
Nec metuunt facilem constantia pectora mortem.
{{Versus|160}}Denique, quod uerba expediunt, et facta probabunt.
Primus ego abiectis praecedens agmina telis,
Non arma arripiens hominis, sed signa salutis,
Tegmine nec fidens clipei, sed nomine Christi,
Atque crucem fronti auxilium pro casside ponens,
{{Versus|165}}Intrepido cunctis occurram corde periclis.
Adnuit, utque fidem dicti documenta probarent,
Adseruare pium custodia dira iubetur.
Et iam prima nouo spargebat lampade terras
Orta dies: uenii, ad regem legatio supplex
{{Versus|170}}Subdita submittens dicioni colla iubentis.
Quidnam hic, quaeso, uiris, quid gestum cernimus armis?
Quid ferrata acies ualuit, quid terror et ensis?
Quis pilis cecidit cuneus, quae turma sagittis?
Vnus homo et sola aeterni fiducia regis
{{Versus|175}}Innumeras uicit sine caedis uulnere gentes.
Hic, Martine, tuus Christo pugnante triumphus,
Ne saltim sanctum uiolares sanguine uultum
Neue piam afficerent morientum funera mentem.
Ergo alacer merito successuque acrior ipso
{{Versus|180}}Hostibus oppressis festinat uincere mundum.
Doctorem fidei per tot documenta probatum
Expetit Hilarium. ne quod iactantia uulnus
Inferat aut proprii extollat sententia cordis,
Discipulum iam doctor agit maiorque probatur,
{{Versus|185}}Dum cupit esse minor: nam laudem temnere laus est.
Sic et praecipuae iam dignus honore cathedrae
Abnuit ut saltim diaconi clarescat honore,
Vixque locum, sancto quem dudum excesserat actu,
Inferiora sibi deposcens moenia, sumpsit,
{{Versus|190}}Exorcista gradu, sed iam uirtute sacerdos.
Exim ne pietas saltim terrena notaret,
Quem tam praecipue pietas diuina regebat,
Auctores generis festino uisere uoto
Optat et auersas melius conuertere mentes.
{{Versus|195}}Namque patrem ac matrem praeceps ac deuius error
Sacrilegos ritus et saxa uel aera colentes
Praeualida nimium uiuentes morte premebat.
Ergo iter aggresso pietas comes ibat et omnes
A domino missus praestrauerat angelus oras,
{{Versus|200}}Mollis ut ascensus demerso colle pateret
Nec traherent pronos praerupta et concaua lapsus.
Ac dum nubiferas propere transcenderet Alpes,
Saeuorum insidiis exceptus forte latronum
Instantes gladios manibus post terga reuinctis
{{Versus|205}}Risit et immoto tempsit discrimina uultu.
Quin etiam, ut tanti recolam miracula facti,
Custodem fertur monitis seruasse salutis,
Verior hic custos animi, quam corporis ille.
Alter enim nec membra suae dicionis habebat,
{{Versus|210}}Alter et auersae uinxit penetralia mentis.
Sed tamen ambo uiam scite docuere sequendam:
Aggeris hic monstrauit iter didicitque salutis.
Ergo iter inceptum peragit patriaeque propinquat,
Hesperia ingressus transcursis Alpibus arua.
{{Versus|215}}Hic rursum iugis sanctis conatibus hostis
Humanam speciem mentito corpore fingens
Obuius aduerso sese obtulit, ausus ab ipso
Quaerere quo tendat quidue haec properatio poscat.
Ille sub haec: &quot;mihi sola uia et dux Christus: in illo
{{Versus|220}}Effectus uoti est, a quo donata uoluntas.&quot;
Ast ille infrendens cunctis conatibus iuit
Obuius offensus tanto molimine daemon.
Cui sanctus: &quot;dominus defendit, non nocet hostis:
Adiutore deo uirtus aduersa timeri
{{Versus|225}}Nulla potest. metuens dominum contemno periclum.
Ne timeam, timor ille facit.&quot; quae talia postquam
Effatus, pulsa es oculis euanuit umbra.
Ast ille ut domino duce contigit ora parentum,
Cumque patrem durata usu suadente teneret
{{Versus|230}}Perditio, ingestae renuentem uerba salutis,
Tum saltim matrem Christo donante recepit.
O tanto partu felix enixaque natum,
Per quem nata deo est, unoque et mater et infans
Facta puerperio! genetrix generanda beato
{{Versus|235}}Ante utero peperit, per quem nunc orta lauacro est.
Attamen exemplo plures cessere salubri,
Mirantes recte tantorum insignia morum.
Ac tum forte malus funesti dogmatis error
Sparserat in populos incauto corde sequaces
{{Versus|240}}Virus, ab insano quod fuderat Arrius ore.
Praecipue tamen infectum lues ista tenebat
Illyricum, toto penitus grassata ueneno.
Hic stabili uirtute potens dum tendere contra
Audet et opposito fluctus dum pectore frangit,
{{Versus|245}}Saepe sacerdotes, populum dum saepe cohercet,
Cunctorum insidiis oppressus, uerbera passus,
Pulsus ad extremum terrena habitacula liquit:
Attamen ore fidem tenuit uel corde salutem.
Ergo ut cedendum ratus est, ne forte morantem
{{Versus|250}}Obrueret sanctum subuersi insania mundi,
Gallica rura petit rursum et uestigia retro
Obseruata legit non immemor ille fidei.
Sed cum funestus toto saeuiret in orbe
Error et extremos premerent haec crimina Gallos,
{{Versus|255}}Cumque ipsum murum fidei ualidamque columnam
Hilarium insani trusisset factio mundi,
Paulum constructa statuit requiescere cella
Hic, ubi gaudentem nemoris uel palmitis umbris
Italiam pingit pulcherrima Mediolanus.
{{Versus|260}}Hinc quoque pulsus abit, terras et moenia linquens
Et pelagus fluctusque petens, quia fidior unda
Hospitio, magis et populi uulgique procella
Quam ponti metuenda fuit. comitatur euntem
Presbyter eiusdem meriti similisque pericli.
{{Versus|265}}Insula in hospitium legitur procul hospite ab omni.
Herba cibo satis est. cuius radicibus usi
Tam sterili uictu duplicant ieiunia sancti.
Dumque indiscrete tenuem rimantur in escam
Quidquid inexpertae praebebant uiscera terrae,
{{Versus|270}}Ellebori gramen subito sensere ueneno
Mortiferum totis uirus diffundere membris.
Pergitur ad dominum tota uirtute precandi,
Sed praegressa preces pietas. nil artibus actum,
Sed praesens medicina fuit spes sola salutis.
{{Versus|275}}Cernamus, toto qui uitam quaerere censu
Effusa in medicos pretii mercede solemus,
Vt crescant nostris uiuendi tempora nummis,
Quidnam hic electis egerunt pocula sucis
Lectaque in antiquis quondam medicamina libris.
{{Versus|280}}Hic certe celerem sine sumptu aut arte salutem
Cor meruit uerbumque dedit: miremur ouantes.
Vox silet et causa adstruitur clamore tacentum.
Sentitur medicus nec cernitur: omnia clausis
Membra poris totam admittunt ad uiscera curam.
{{Versus|285}}Interea iniusto tandem remeare refertur
Sanctus ab exilio per regis iussa sacerdos,
Cum quo praeclarae fuerant consortia uitae,
Dum Pictauorum doctor floreret in oris
Indomitis tradens populis praecepta salutis.
{{Versus|290}}Et quamquam propere sanctum rapuisset ouantem
Velox affectu pietas, tamen ille morarum
Impatiens celsae iam liquerat ardua Romae
Moenia, Pictonicas citius reuehendus ad oras.
Ergo legens praegressa pio uestigia cursu
{{Versus|295}}Promeruit uotum cordis finemque laboris.
Construit hic cellam fessis solacia membris:
Nam mens plena deo caelesti in sede manebat.
Hic modo si ueterum recolamus carmina uatum,
Cum subito adtonitos quaterent miracula sensus,
{{Versus|300}}Clamaret miserum uecors insania Phoebum
Nec sineret falsas saltim requiescere Musas,
Delfica mentito quaterentur Apolline templa
Cunctaque surdarum raperetur turba sororum,
Excita uel totum complerent monstra furorem:
{{Versus|305}}Nos, quibus a Christo sensus uel uerba petuntur,
Christicola inspires paulum Martine, precamur.
Tu, qui defunctis potuisti reddere uitam
Auxilio domini fultus, mihi redde salutem:
Primus ego indultae faciam miracula uitae,
{{Versus|310}}Primus faetentis disrumpam claustra sepulchri.
Iusta precor toto defunctus corde patronum,
Vt tantae laudis titulos mens uiua loquatur.
Ergo, licet fandi uires sublimia uincant
Gesta nec orandi modulus se laudibus aequet,
{{Versus|315}}Aggrediar. tu, quisque legens tam uilia temnis
Carmina, dum uerba irrides, mirabere facta
Quidam tam clarae cernens miracula uitae
Elegit tanto semet sociare magistro,
Mystica quem nondum fontis renouauerat unda.
{{Versus|320}}Huic febris totas penitus depasta medullas
Extorsit tenuem consumpto corpore uitam.
Ac tum forte absens doctor: sed sedula fratrum
Religio exanimum plangebat maesta cadauer,
Maerens supplicio fratris, non funere carnis.
{{Versus|325}}Adueniens sanctus fletu rigat ubere uultum,
Defuncti tristem casum miseratus, et omnem
Impleuit clamore locum. mox teste remoto
Irrupit maestam tam tristi funere cellam.
Tum super exanimum sese proiecit amicum,
{{Versus|330}}Cunctis frigentes membris complectitur artus
Aspirans tenuem super ora rigentia flatum.
Attamen ad dominum penitus spes tota refertur:
Adsueta oratur pietas, miseratio nota
Poscitur et meritum fidei credendo meretur.
{{Versus|335}}Vidit adesse deum puri fiducia cordis,
Effectumque piis senserunt uiscera flabris.
Nec mora uix geminis uotum suspenditur horis:
Paulatim incussis motantur lintea membris
Arentesque artus uenarum umore rigantur
{{Versus|340}}Afflatuque animae pectus glaciale tepescit,
Obducti infuso reserantur lumine uisus,
Felices, quibus indulti sub luminis ortu
Contigit in primo Martinum cernere mundo.
Erigitur totum subito molimine corpus
{{Versus|345}}Et cutis exesis dudum iam lurida membris
Purpureum recipit suco meliore ruborem.
Vox facilis, gressus stabilis, manus apta, uigens cor:
Totus homo es uariis conflato corpore causis
Vnam suscepit diuerso in munere uitam.
{{Versus|350}}Eliciunt magnam mox gaudia maxima uocem:
Laudes lingua sonat gratantis nuntia mentis,
Affectum cordis clamor pronuntiat oris.
Irrupit mox turba fores cellamque repleuit,
Et sancti cecinit concors symphonia laudes.
{{Versus|355}}Ille autem ut penitus uitam post fata nouaret,
Confestim aeterna nituit renouatus ab unda
Et multos felix senium protraxit in annos,
Tam clari testis non paruo tempore facti.
Saepe etenim multis idem narrare solebat
{{Versus|360}}Iudicis aeterni semet tremuisse tribunal
Vilibus addictum turbis mersumque tenebris,
Angelicis donec prolata oratio uerbis
Offerret uotum domino uitamque referret.
Hic primus nostris Martinum prodidit oris,
{{Versus|365}}Hoc aditu ad reliquas peruenit gloria laudes.
Nec multum sane post haec miracula tempus
Fluxerat: accelerat clarum noua gloria factum.
Nam dum contiguum Lupicini praeterit agrum,
Non humilis paruique hominis, sed paene per orbem
{{Versus|370}}Insignis uirtute uiri, quo clarior inde
Gloria per tantum testem firmata pateret
Indoctam illiciens tot per miracula plebem,
Audito clamore procul miserabile flentum
Substitit: inquirit causam discitque uicissim,
{{Versus|375}}Exciuitque pium miseratio iusta dolorem.
Vnus enim laqueo fauces stringente minister
Ruperat extortae demens confinia uitae.
Accurrit propere complexus triste cadauer,
Elisos oculos et siccas sanguine fauces,
{{Versus|380}}Lumina torua nimis uultumque in morte minacem.
Ad dominum rursus fletus, suspiria rursum
Et gemitus, clamor cordis, uos magna tacentis:
Vna fides meriti nec dispar gratia doni.
Excipitur gratante choro, stipante caterua:
{{Versus|385}}Ostentant cunctis domini miracula Christi
Atque hostis spolium credentis gaudia plebis.
&lt;/poem&gt;
==2.==
&lt;poem&gt;
Panditur ecce nouum pelagus flatusque benigni
Rimosam in medios fluctus traxere carinam,
Ac dum placati rapiunt me gaudia ponti,
Irrupit uastum temeraria cumba profundum
{{Versus|5}}Vix uel uicinis bene radens litora terris.
Nunc quid ago et dubiam trepidus quo dirigo proram?
Flamina sollicitant cursum, formido regressum.
Pergamus, quia terra procul, quo traxerit unda:
Tantum ut placatam Martini spiritus auram
{{Versus|10}}Diffundat flatumque leuem sic praestet eunti,
Vt putre sustineat felicia flamina uelum.
Hactenus, ut mores monachi uel gesta referrem,
Ripa fuit: nunc pontus erit doctrina cathedrae.
Clara sacerdotis magni nunc gesta retexam.
{{Versus|15}}Gallorum quondam ualde florebat in oris
Vrbs Turonum distenta agris populisque referta.
Sed pollere magis cupiens antistite tali
Ardebat totis Martinum asciscere uotis.
Sed penitus sancto depellens corde tumorem
{{Versus|20}}Mens humilis crebris precibus immota manebat,
Donec compositis uerbis lacrimisque coactis
Vicerunt nimium mendacia iusta rigorem.
Nam quidam tantae pietatis conscius orat,
Coniugis infirmae tristem miseratus erumnam
{{Versus|25}}Dignetur sancto poscentem uisere uoto:
Se fore uel causam propere ueniendo salutis,
Vel mortis, si dura preces sententia tardet.
Iunguntur fictis simul et suspiria uerbis
Et singultantes praeciso murmure uoces.
{{Versus|30}}Oscula dat genibus, uestigia colligat ulnis
Excedens uerum per tot figmenta dolorem.
Quid mirum simplex animus, mens sancta uocantem
Si sequitur cogente deo: namque ipse dolosum
Proderet ingenium mage, ni facienda probaret.
{{Versus|35}}Excipit egressum populorum turba, benignam
Vim faciens, stipatque uiam numerosa precantum
Seditio, motus placidi, sine felle tumultus,
Disponitque etiam uigiles custodia pernox
Excubias seruatque suum seruanda magistrum.
{{Versus|40}}Exsultant paribus concordia gaudia uotis.
Itur in occursum, portis ruit obuia totis
Ambitio et certans populi fauor: una uoluntas
Omnibus et nulla in studiis diuortia mentis.
Quosdam liuor edax nigrantis felle ueneni
{{Versus|45}}Inficit, et stimulis miserorum corda perurens
Carnea ad aduersam retrahit sententia partem.
Quosdam etiam perhibent, nefas est quod credere, docta
Mente sacerdotes similem traxisse furorem
Ridentes gaudenda sibi, quod nulla uerendam
{{Versus|50}}Gratia compsisset faciem, quod crine reciso
Praeferret totum domini frons libera signum,
Lumina nec premeret tremularum nube comarum,
Sordida quod uestis cordis testata nitorem
Proderet orantis studium, quia saepe uolutis
{{Versus|55}}Ad terram membris prostrato corpore pressus
Haeserat horridulus sordenti in uellere puluis.
Recte igitur cessit populo tam praua uoluntas,
Sanior et proceres uicit sententia uulgi.
Nam uere nulli licuit nescire uocantis
{{Versus|60}}Iudicium Christi per tot documenta probatum.
Nam reliquis, quos saeua sibi sociarat inique
Factio diuersum cupiens, uiolentior unus
Antistes Defensor erat: quo nomine falsi
Defendenda sui molimina forte putabant
{{Versus|65}}Consilii, renuente deo, qui iusta probabat.
Nam solitum sancto coetu celebrabat honorem
Plebs pia, conuentu celebri mysteria uisens,
Dum mage condensae stipant altaria turbae
Ac sua fautores pendent in uota frequentes,
{{Versus|70}}Nec praetenta potest transire obstacula lector.
Sed diaconus, qui forte aderat, uis codice rapto
Quem primum propere reserati pagina psalmi
Obtulerat, subito festinus tempore uersum
Arripit, haec prisci decantans uerba prophetae:
{{Versus|75}}&quot;Ex ore infantum paruoque ex murmure laudem
Lactantum teneras fecisti euoluere linguas
Exosos propter, peruersum ut destruat ista
Prolata a paruis laudatio defensorem.
Tollitur in caelum clamor praesensque probatur
{{Versus|80}}Iudicium clamante deo: sententia Christi
Obruit aduersam uerborum fulmine partem.
Namque idem uersus laudantum uota probauit
Atque obsistentum liuentia corda repressit.
Nec minor inde labor monachi, quia gloria creuit
{{Versus|85}}Iure sacerdotis. factis facienda docentur:
Exempli mage suadet opus quam gratia uerbi.
Sic illi attrito uilissima uestis amictu,
Sic humilis sancti pretiosa modestia cordis,
Sic manet assiduae felix sententia uitae.
{{Versus|90}}Primum igitur coniuncta sacris altaribus illi
Cella fuit. mos, ut populos uitare frequentes
Posset ab assiduis secreta oratio turbis,
Milibus egressus discessit ab urbe duobus.
Nec nocuit cellae uicinia tanta remotae:
{{Versus|95}}Secretum hospitium monacho, uia parua magistro,
Doctori uicina domus, longinqua uacanti.
Hinc naturalis praecisi margine saxi
Ambierat modico rupis curuata recessu,
Hinc Liger inflexis paruo sinuamine ripis
{{Versus|100}}Saepserat inclusam praetento gurgite terram,
Vnus et angustus patuit rupem inter et amnem
Ingressus, paulum artato qua limite distans
Fluminis allapsus tangit confinia montis.
Hic strue lignorum paruam contexere cellam
{{Versus|105}}Maluit, agnoscens sancti mysteria ligni,
Succedens humili tecto celsissimus hospes,
Vt collectorum sic docta modestia fratrum
Disceret exiguo pompam contemnere sumptu,
Praegressum exemplis certatim imitata magistrum.
{{Versus|110}}Ast aliis nec ligna placent, sed monte cauato
Praebet defossos rupis uicina recessus.
Octoginta illuc iusta admiratio fratres
Traxerat ad tantae speculum uirtutis, ut inde
Sumeret inspectos felix imitatio mores.
{{Versus|115}}Nil cuiquam speciale fuit, communia cunctis
Omnia: de medio sumpsit dilectio censu.
Nulli uendendi quicquam concessa facultas,
Ne degustati famis improba cresceret auri.
Exercere artem prohibet. conceditur unum
{{Versus|120}}Scribendi studium, quod mentem oculosque manusque
Occupet atque uno teneat simul omnia puncto,
Aspectum uisu, cor sensibus, ordine dextram.
Attamen his rebus minor aetas sola tenetur.
Nam iam maturae satis est oratio menti,
{{Versus|125}}Vt, cuius sensum senior sententia firmat,
Munditiis cordis studeat uigiletque remotum
Interius purgare oculum, ne nube latentis
Peccati obductus priuetur lumine Christi.
Nulli progressus facilis: sua quemque tenebat
{{Versus|130}}Cellula. tum solum sociandi causa dabatur
Agminis, ascisset cunctos cum sueta precandi
Hora et corde deo referens symphonia laudem:
Vel cum soluentes fessis ieiunia membris
Communes certo repetebant tempore mensas,
{{Versus|135}}Vt finem exacti, domita iam carne, diei
Et succedentem uigilanda in nocte laborem
Diuiderent modicae parcissima tempora cenae.
Infirmis tantum laxato iure licebat
Degustare merum, quo tabem corporis aegri
{{Versus|140}}Sustentaret odor respersi in pocula uini.
Multis uestis erat saetis contexta cameli,
Quae leuibus stimulis uigiles contingeret artus,
Excludens tenuem compuncta carne soporem,
Mollia ne fluxum nutrirent uellera corpus
{{Versus|145}}Lasciua et tenui uestis fluitaret amictu,
Qualia praeteritae consuerat copia uitae.
Nam multos illuc prisco de sanguine claros
Traxerat ad talem prudens sententia uitam.
Quo mage mirandum est post serica fulchra torosque
{{Versus|150}}Hanc uestem et talem ingressis placuisse rigorem.
Denique mirati tantorum insignia morum
Confines populi uicinaque moenia sanctos
Hinc sibi rectores studio certante petebant,
Vt doctrina dei tali de fonte fluentes
{{Versus|155}}Spargeret irriguos sitientum in uiscera riuos.
Sed iam tempus adest tanta de mole potentum
Virtutum exiguam saltim contingere partem.
Et quamquam recti titulos uirtutis adornent
Discipuli et facti sit praemonstrare gerendum,
{{Versus|160}}Attamen e propriis tangam paucissima gestis,
Ostendens breuibus praeconia maxima signis.
Forte fuit iuxta tumulus, quem saepe colentum
Vana superstitio falso decepta sacrarat
Martyrio, celebrem dependens semper honorem.
{{Versus|165}}Quin et praegressi uenerandum altare dicarant
Ante sacerdotes, magis ut fundata maneret
Religio, adiecto cultu firmata sacrorum.
Sed postquam impositas Martinus sumpsit habenas
Commissae et plebis moderamina sancta recepit,
{{Versus|170}}Protinus inquirit nomen titulosque colendi
Martyris, et quonam tam clarae stemmata palmae
Tempore uel quali sub iudice promeruisset.
Verum ubi nulla patet quae possit prodere uerum
Historia atque omnis renuit hoc scire uetustas,
{{Versus|175}}Detrectat dubiis tam grandia credere uerbis
Nec satis est fidei mendacis fabula uulgi.
Ergo placet dubiis sine testis pondere rebus
A domino consulta peti, cui subdita semper
Tempora transcursis adstant praesentia saeclis.
{{Versus|180}}Ad tumulum properat paucis comitatus, ut illis
Attestata fidem faciant miracula multis.
Ergo ut contigui molis contacta sepulchri est,
Propter frigentes resoluta carne fauillas
Ad caelum rediere preces: uestigia carnis
{{Versus|185}}Iunguntur tumulo, sed mens et sidera transit.
Tum dominum tota fidei uirtute precatus,
Proderet ut meritum ignaris nomenque sepulti:
Cum subito ad laeuam sordentem respicit umbram,
Nigrantem maesto speciem quae proderet ore
{{Versus|190}}Et punitorum tristissima fata reorum
Praeferret, trepido confusa et conscia uultu.
Vox quoque flebilibus maerentis reddita uerbis
Talibus expressit suspiria crebra querellis:
&quot;Desinat antiquus plangendis manibus error
{{Versus|195}}Addere supplicium, titulum reddendo alienum,
Ne, cui poenarum satis est de crimine solo,
Hoc onus adiecto duplicato crescat honore.
Atque utinam sancti, quibus hoc pro iure refertur
Obsequium, nostras tenui respergere gutta
{{Versus|200}}Dignentur iuges miserorum incendia flammas.
Illi perpetua gaudentes luce fruuntur,
Nos chaos aeterna horrendum caligine saepsit.
Longe est a meritis lucis confusio noctis.&quot;
Haec uox multorum late peruenit ad aures,
{{Versus|205}}Sed species soli Martino est prodita, cuius
Mens leuior fragilis transibat pondera carnis,
Corpoream molem transmittens lumine cordis.
Protinus amoto altari depellitur omnis
Vana superstitio ritus mentita sacrorum.
{{Versus|210}}Translata ad ueros migrant mysteria cultus.
Quid simile his titulis tandem conferre ualebit
Ars magicis infecta dolis uel tincta uenenis,
Carmina compositis texens mendacia uerbis
Extaque perspectis rimans faetentia uenis,
{{Versus|215}}Vt per tartareae quaesita silentia noctis
Mugiat insanus fallaci murmure daemon,
Assumens fictum tenui sub imagine uultum?
Hic certe simplex animus et sola precantis
Religio infernae dissoluit uincula legis,
{{Versus|220}}Et quamuis artus premerentur mole sepulchri,
Attamen ad praesens tempus confessio uixit.
Nec uero hic finis titulis, nec tempore saltim
Intercisa breui uirtutum stemmata cessant.
Nam semper sancto comes indiscreta cohaeret
{{Versus|225}}Gratia nec certo cohibetur fine locorum.
Progressum sequitur, manet indiuulsa manenti,
Si sit causa uiae, gaudens comitatur euntem.
Nam dum distenti propere legit auia ruris,
Qua diffusa patet latis fera Gallia campis,
{{Versus|230}}Dum sequitur miserum gentilis turba cadauer
Et tremefacta leui motantur lintea uento,
Porrecto in longum per plana patentia uisu
Funeris obsequium cultum putat esse nefandi
Daemonis, et ritus miserorum ferre sacrorum
{{Versus|235}}Submissa idolicis bacchantum colla figuris.
Protinus attollit sanctum et uenerabile signum,
Et crucis obiectu propere uenientibus obstat,
Gressus instabiles uexilli pondere sistit.
Tum uero imposito miseros torpore teneri
{{Versus|240}}Cernere erat neruisque artus riguisse ligatis,
Frustrata innexis conamina plurima membris,
Tardata immoto uestigia sidere gressu,
Concludi saeptas mandato limite turbas,
Nec transcendendi praetenta obstacula muri
{{Versus|245}}Partibus e cunctis immensum opponere claustrum,
Donec paulatim uisu propiore pateret
Exequiis delatus honor. tum rursus eodem
Vexillo atque ipso libertas reddita signo.
Sic crucis imperio simul et uirtute fidei
{{Versus|250}}Ius habuit uincire uagos, dissoluere uinctos.
Haec raptim contacta legens, quia copia suadet
Virtutum breuibus laudanda attingere signis,
Ne festinantes tanta ad miracula mentes
Tardet prolixis uilissima pagina uerbis,
{{Versus|255}}Excipior rursus maiorum pondere rerum.
Sacrilegum quondam deiecto culmine templum
Strauerat ad terram, perfractis idola tignis
Comminuens totisque premens simulacra ruinis.
Huic pinus uicina loco distenta uirentes
{{Versus|260}}Pandebat ramos, annosa et bracchia late
Nexuerant uiridem frondenti in uertice siluam,
Arcebatque omnem foliorum crate calorem
Arboris unius densum nemus: umbra perennis
Iugem temperiem mentito uere tegebat.
{{Versus|265}}Hanc etiam pinum templi sociare ruinis
Aggreditur, parili cupiens conuoluere busto,
Quidquid in errorem miserorum corda trahebat.
Tum uero accensi uecors insania uulgi
Certat dilecto raptim succurrere ligno
{{Versus|270}}Et prohibere pium toto molimine uotum.
Nil ratio insanis, nil prosunt sancta profanis
Verba animis, non uox surdis, non lumina caecis.
Clamatur non quire homini conferre salutem,
Quae sibi non ualeant, lignis non posse iuuari
{{Versus|275}}Lignorum dominos: seruire haec nutibus eius,
Qui seruire uelit, subiectis subditus, idem
De siluis urenda legens, ueneranda relinquens.
Haec contra exclamant longe diuersa uolantes,
Idolico et multum perfusi corda ueneno:
{{Versus|280}}&quot;Desine prolixis renuentes cogere uerbis.
Si rebus suadenda probas, haec iure placebit
Condicio allatura fidem: nos protinus ipsi
Aggredimur nostram propere succidere pinum.
Tu si uera adhibes fidei documenta, cadentem
{{Versus|285}}Excipe et optatae gaudens occurre ruinae,
Nil graue confisus domino.&quot; tam dura probatur
Causa nec iniusto renuit iustissimus ori,
Confidens uirtute dei, cui prona facultas
Quamquam praesentem uerbo prohibere ruinam.
{{Versus|290}}Nec mora et astrictis nectuntur uincula membris
Atque elidendus iam parte locatur in illa,
Qua pronus toto pendebat stipite truncus,
Iamque inclinatis nutanti pondere ramis
Subiecta haut dubiae terrebat mole ruinae.
{{Versus|295}}Insistunt totis certantia gaudia uotis.
Ictibus assiduis crebrisque bipennibus instant.
Spes uicini animos fessis uiresque ministrat.
Vindicta affectum excludit, fugat ira dolorem.
Exanimes pallent monachi maiusque periclum est
{{Versus|300}}Confusae nimium tanto terrore fidei,
Vulneribus donec paulatim euicta fragorem
Prona dedit totoque in sanctum concita saltu
Praecessit celeres properantia uota furores,
Iam prope contiguo perfractis turbine membris.
{{Versus|305}}Ille, metum prohibente fide, formidine pulsa
Vicinam opperiens constanti corde ruinam,
Ne cito conuersam cernens perfidia pinum
Ad casum reuocaret opus meritumque negaret,
Dum putat euentum: sed iam propiore periclo
{{Versus|310}}Erigit armatam signi munimine dextram
Opponitque crucem. qua protinus impetus omnis
Frangitur et celeri propere reuocata rotatu
Diuersam in partem pernici turbine pinus
Fertur in auctores sceleris. iam propter ouantes
{{Versus|315}}In se conuersam trepidi timuere ruinam:
Qui tutum semet tanta ad spectacula caute
Credebant legisse locum, uix mente recepta
Perfractis cernunt confossa sedilia ramis.
Tollitur in caelum clamor partesque resultant
{{Versus|320}}Attonitae et uoces coetu referuntur ab omni:
Gaudia testantur monachi, miracula uicti.
Christum lingua sonat, Christum simul ore benigno
Ignari gnarique canunt: pars ista fauorem
Agnoscit, petit illa fidem. sic consona raptim
{{Versus|325}}Inter discordes Christo sociante uoluntas
Cum fidei donum meruit, tum credere suasit.
Nam certe nullus penitus fuit agmine in illo,
Qui non rettulerit speratae dona salutis
Adiectus gregibus domini munimine signi,
{{Versus|330}}Et loca, quae taetris faetebant obsita fanis,
Obtexit ueris mox mater eclesia templis.
Sic uincis, Martine, tuos sic obruis hostes,
Sic grauis oppressos sententia proterit: illos
Immites fecit clemens uictoria fratres.
{{Versus|335}}Ergo acuit mentem euentus studiumque rebelles
Vincendi assidue felix uictoria nutrit.
Nam uix collapsis fumabant idola flammis,
Vicino et tenues uolitabant igne fauillae,
Cum renouat similis repetita incendia templi
{{Versus|340}}Exultans crebris iustissima dextera flammis.
Sed dum flagrantes longe lateque uapores
Turbo serit, crebrisque ferox exaestuat undis
Eructans rapidam flammarum insania nubem,
Augens collectum uicina strage furorem,
{{Versus|345}}Haut procul amotum toto petit agmine tectum,
Vicina allambens funestis culmina flammis.
Quod postquam sanctus trepidans instare periclum
Vidit et afflatis iam mixta incendia tignis
Saepsisse implicitum flammarum gurgite tectum,
{{Versus|350}}Pernici properans conscendit culmina saltu,
Qua globus igne domum nimio densissimus urguet,
Artusque oppositos flammis uenientibus offert.
Tum uero aduerso sinuata incendia flatu
Ad uentum redeunt, et quamquam urguente procella
{{Versus|355}}Praecepti uis maior agit cogitque reuersis
Ignibus insanum confestim cedere uentum.
Sic paret meritis natura oppressa iubentis.
Non flammae urguentur flabris, sed flamina flammis,
Atque ignis praecepta sequens sic gessit utrumque,
{{Versus|360}}Arripiens decreta sibi, defensa relinquens.
Sic debellato per iusta incendia templo
Itur in excidium alterius, quod forte Leprosus
Quondam opulens uicus peruersa mente colebat.
Sed postquam crebri demens insania uulgi
{{Versus|365}}Temptatum reuocauit opus totumque furorem
Opposuit coeptis uiolenti turbo tumultus,
Auia solorum repetit secreta locorum,
Atque ibidem sanctis precibus uiolentius instat
Trinas continuans orandi intentio luces
{{Versus|370}}Et totidem iungens uigilatis noctibus horas.
Quin et contexto saetis coopertus amictu
Exesa assiduo compunxit acumine membra,
Vt tereret tenuem uestis nimis aspera pellem
Et cutis extantes stimulos attacta paueret,
{{Versus|375}}Saxea collidens mage duris ossibus arua,
Producens tardos sera in ieiunia soles,
Perfundens totum lacrimarum flumine uultum,
Vt domini iugis semper clementia Christi
Insontis famuli nimium miserata laborem
{{Versus|380}}Traderet effectum uoto et temptata patraret,
Aduersae penitus remouens molimina partis.
Interea armatos propter consistere cernit
Angelico fulgore uiros, nec tarda patescit
Agnitio: assueti prompta est fiducia uultus,
{{Versus|385}}Insuper et uerbis ueniendi causa docetur,
Ne trepidet, ne uim timeat neue arma pauescat,
Praesentem agnoscens per talia signa fauorem:
Quaelibet opposito consurgat turba tumultu,
Auxilium satis esse dei, qui protinus omnes
{{Versus|390}}Debellare queat uerbi uirtute cateruas:
Sufficere ad bellum credens haec arma duorum,
Se simul auxilium ferre et mandata referre.
Acrior ergo animus penitus uirtute recepta,
Ad coeptum reualescit opus, mediasque cateruas
{{Versus|395}}Irrupit trepido constantia reddita cordi.
Funditus euersis sternuntur templa ruinis:
Excipiunt totas simulacra iacentia moles
Fractaque deiectis succumbunt idola tectis.
Inuoluit mixtus pariter simul omnia puluis,
{{Versus|400}}Tigna, aras, statuas, caementum, saxa, metallum.
Nec sane tanto progressus ab agmine quisquam
Obuius ire parat. manet imperterritus ille,
Debellata uidens trepidantum corda uirorum.
Immoti spectant populi. riguere minantum
{{Versus|405}}Pectora et attonitis stupuerunt uiscera fibris.
Non membra expediunt motum, non uerba tumultum:
Diriguere artus miseris, uox faucibus haesit,
Temptantum cecidere manus et clamor hiantum.
Vt mare, quod fundo conuulsum mouerit imo
{{Versus|410}}Fluctibus insistens uehementis turbo procellae,
Illidit totas spumanti aspergine cautes
Et rauco oppositas transcendit murmure ripas,
Pulsant perfractae dum concaua litora moles
Et uada permiscent totum uicina profundum:
{{Versus|415}}Mox, ubi deposito siluerunt flamina motu,
Sternitur immensus placidarum campus aquarum,
Lenia deposito considunt marmora uento,
Et iacet immoti species mutata elementi,
Sollicitans tenues constrato gurgite cumbas:
{{Versus|420}}Haut aliter siluit furiosi insania uulgi
Et tempestatem posuit flatusque remisit,
Hoc tantum et ueris clamauit subdita uerbis,
Martini dominum toto simul orbe colendum,
Hunc solum se nosse deum. nam surda salutem
{{Versus|425}}Idola si possent umquam conferre petenti,
Allatura sibi, nec quemquam tradere donum,
Quo careat: magis esse inopem qui poscat egentem.
Sic uerae penitus lucis fulgore recepto
Haec quoque turba piis accreuit dedita castris.
{{Versus|430}}Talibus assidue uegetato corde triumphis
Rursum bella cupit: remouet fides aucta pauorem,
Spes animat meriti, cedit formido pericli.
Nam similem mouit similis mox causa tumultum,
Dum subuertendo properat succurrere templo
{{Versus|435}}Rusticitas uesana nimis solitumque rigorem
Augens praecipitis immensa mole furoris.
Denique sic totum obruerat dementia sensum,
Vt stricto quidam minitans accurreret ense,
Ausus sacrilegum uibrare in uulnera ferrum.
{{Versus|440}}Et cum reiecto nudatam tegmine gaudens
Ceruicem offerret sanctus, nihil ille retractans
Alte sublatum surgit furiosus in ensem.
Celsius insanam dextram suspendit in altum,
Attollens totum celeri conamine corpus,
{{Versus|445}}Concita praecipiti tendens uestigia nisu,
Altius ut ueniens caderet uehementior ictus:
Cum subito astrictis riguerunt uiscera neruis,
Atque haesit tenui consumptus in aere motus,
Porrecta et cassum suspendit dextera ferrum,
{{Versus|450}}Et periit totus membris torpentibus ictus,
Ac manus irriso conamine fixa remansit.
Sic artus tota collapsi mole retrorsum
Praecipiti ad terram proni cecidere ruina,
Ossaque collisis sonuerunt obruta membris,
{{Versus|455}}Prona et saxosae iacuerunt aggere terrae.
Tum demum extorti gemitus lacrimaeque coactae,
Depositisque minis nimium miseranda precantis
Ambitio ad ueniam rediit conuersa salubrem.
Quidnam, quaeso, auidam reuocasti a sanguine dextram?
{{Versus|460}}Cur parcis, quem nemo rogat? quid detinet ictum,
Si manet ira, tuum? tu certe ignoscere non uis:
Cur ferrum retines? patet ecce innoxia ceruix
Vulneribus nudata tuis: quid uota moraris,
Qui mentem ferientis habes? cur crimine saluo
{{Versus|465}}Vltio differtur? facis, etsi dextera cesset,
Quod fecisse cupis. si non mutata uoluntas,
Culpa manet: satis est meritis sententia cordis.
Nec sane hinc solum seruatae dona salutis
Videre attonitae trepidantia pectora plebis.
{{Versus|470}}Nam mos cum similem similis uesania mortem
Destricto inferret telo, discussa repente
Ferri acies casso ferientem deserit ictu,
Extortum et demens quaesiuit dextera telum,
Totaque collecti uanescere uota furoris
{{Versus|475}}Decepta amisso uiderunt lumina ferro.
Attamen interdum alloquio suadere salubri
Sueuerat et uerbis mentes mutare feroces
Et corda affatu mollire rigentia sancto,
Illustrans ueterem doctrinae lumine noctem.
{{Versus|480}}Praeterea procliue fuit redhibere salutem
Infirmis, gressum claudis et lumina caecis.
Nam certe nullum tanti uiolentia morbi
Obruerat, quin uotiuae fomenta salutis
Rettulerit, uiso gaudens reualescere sancto.
{{Versus|485}}Quod uel praesenti poterit clarescere facto.
Quondam Treuericis in moenibus innuba uirgo
Tabuerat consumpta graui paralytica morbo,
Atque omni motu torpentia membra carebant
Officiis priuata suis. iam carne relicta
{{Versus|490}}Spirabat tenuis frigenti in pectore flatus.
Pallebant pauidi uicina morte propinqui
Arentesque artus lacrimarum fonte rigabant,
Tristis et obsequii maestum contraxerat agmen
Exequiis praebendus honor: cum murmura flentum
{{Versus|495}}Concitus irrumpit reserato nuntius ore,
Martinum uenisse ferens, cui prona facultas
Optatam sanctis precibus praestare medellam.
Quae uox ut maestas uenit genitoris ad aures,
Aduolat exanimis genibusque aduoluitur, orans
{{Versus|500}}Auxilium, et largo spargit uestigia fletu,
Ac singultantes rumpunt suspiria uoces,
Et plus de precibus lacrimae quam uerba loquuntur.
At contra sanctus pollens pietate modesta
Affectum sociat, meritum negat. abnuit esse
{{Versus|505}}Virtutem qua praestet opem, sed corde dolorem
Participat. refugit pompam, sed deflet erumnam,
Et meritum uitando probat. sic celsior extat
Corde humili. confert laudi, quod demit honori.
Haec cernens genitor tanto uehementior instat.
{{Versus|510}}Donec permota assiduo iustoque rogatu
Sancta sacerdotum precibus coniuncta paternis
Ambitio blando renuentem iure coegit
Visere lugentis penetralia maesta parentis.
Astant pro foribus populi: miracula Christi
{{Versus|515}}Attonitae expectant pendentia pectora plebis.
Ille ubi seminecis miseratus tabida uidit
Membra et consumptis languentia lumina malis,
Ossibus haerentem siccato corpore pellem
Et cutis infuso uitiatum felle colorem,
{{Versus|520}}Subtracto et penitus constrictae murmure linguae
Spirare exiguum glaciali a pectore flatum,
Filaque uenarum rupto pereuntia pulsu
Ordine praeciso quaerentem linquere dextram:
Ad terram toto confestim corpore pronus
{{Versus|525}}Sternitur; a domino uerbi medicamina poscens,
Cui iussisse sat est atque artem uincere nutu.
Sensit adesse deum. promi deposcit oliuum.
Oblato accedit benedictio sancta liquori.
Exim mutati congaudens unguine suci
{{Versus|530}}Singula contingit medicato chrismate membra.
Admota expellit ueterem pia dextra dolorem,
Atque impetratae felicia dona salutis
Ad tactum medici paulatim infusa recurrunt.
Sic morbis cuncta membrorum a parte fugatis
{{Versus|535}}Reddita succedit uegetato corpore uirtus;
Mox ualida exsurgit populo mirante puella,
Et stabiles gressus diuino munere sistens
Dat laudem domino per sancta altaria Christo.
Quod postquam uirtutis opus celeberrima coetu
{{Versus|540}}Moenia compleuit, certatim accurrere cuncti,
Quorum uel mentes daemon uel corpora morbus
Obruerat, cordi orantes membrisque medellam.
Hi gressu stabiles, hi sensu abiere ualentes.
Praecipue tamen e cunctis, quae gratia Christi
{{Versus|545}}Per famulum dignata suum miracula fecit,
Vnius eminuit praesens curatio serui,
Quem daemon toto captiuum iure tenebat.
Denique cum sanctus, grandi ambitione rogantum
Permotus, miserum deduci ad sancta iuberet
{{Versus|550}}Limina, non potuit quisquam uincire furentem.
Sic cunctos rabido debacchans ore fugabat
Dentibus infrendens: lacerum cruor undique corpus
Texerat et nudis horrebant uulnera membris.
Tum dominus, claro nimium sublimis honore,
{{Versus|555}}Fascibus ornatus proconsulis, immemor huius
Ambitionis adest genibusque aduoluitur almis,
Ac pronus pedibus blandas circumligat ulnas
Orans ut, quoniam nec uis nec uincla ualerent
Attrahere insano bacchantem corde ministrum,
{{Versus|560}}Ipse adeat tectum, sub quo iam tempore multo
Seruabat clausum iugis custodia seruum.
Sed renuit sanctus limen calcare profani
Nec uult idolicis iustus succedere tignis,
Discernens templi faetorem chrismate Christi.
{{Versus|565}}Ille autem sanctis genibus uiolenter inhaerens
Spondet sanato se credere uelle ministro,
Quidquid tradiderit tanti doctrina magistri.
Tum demum motus tam iusta uoce rogantis
Intulit optatos saluanda ad limina gressus,
{{Versus|570}}Atque eadem domino auxilium tam iusta precanti,
Quae seruo, medicina tulit. gratantur uterque,
Ille fide accepta gaudens, hic mente recepta.
Confestimque nouum post haec miracula factum
Attonitam erexit tanta ad praeconia plebem.
{{Versus|575}}Nam forte ingrediens uicini limina tecti
Exclamat taetram foribus se cernere in ipsis
Horribilem et uisu furiosi daemonis umbram.
Nec mora continuo coepit iam proditus hostis
Arrepto saeuire coco, miscere tumultu
{{Versus|580}}Interiora domus penetralia, frendere malis,
Captiuique oris dentes nudare minaces,
Ingenitam exercens alienis morsibus iram,
Dum quatit obsessum permixta insania corpus
Daemonis, ut rabies humano saeuiat ore
{{Versus|585}}Armata ad proprios alieno dente furores.
Diffugiunt trepidi nec quisquam obsistere contra
Audet et extremos acuunt exempla timores.
Sed fidens domino sanctus palantia ridet
Agmina et occursu rapido sese obuius offert.
{{Versus|590}}Quin et cum quateret tremulos dementia rictus,
Collidens miseros ferali murmure dentes
Et repetens crebros nutanti uertice morsus,
Constanter digitis fauces penetrauit hiantis,
Sistens aduersi saeuissima iura latronis.
{{Versus|595}}Haeserunt auidae dilato uulnere malae,
Suspensus riguit patuli furor improbus oris,
Subdita contactu gauisa est lingua salubri
Molliaque insertam presserunt oscula dextram.
Tum, quia praestructo fuga nulla pateret ab ore,
{{Versus|600}}Egestus fluxu uentris uacuata reliquit
Viscera, faetorem solum de corpore traxit.
Interea subito turbantur cuncta tumultu
Moenia. barbaricos affert fama improba motus,
Spargens innumeros per credula corda pauores.
{{Versus|605}}Nec tamen extabat rumoris nuntius huius,
Vt prolata fides manifesto auctore pateret.
Ergo ubi tam dubiis motari incendia rebus
Vidit et incerto populos terrore teneri,
Imperat ut clausus captiuo in corpore daemon
{{Versus|610}}Proderet, unde nouam sparsisset fabula famam.
Protinus impulsus uerbo tortore fateri
Se causam clamat crimenque caputque malorum:
Semet cum sociis istaec mendacia laruis
Seuisse, ut trepidam premerent formidine plebem.
{{Versus|615}}Ergo haec fallacis confessio uera latronis
Absoluit maestas cruciato daemone mentes.
Iam uero ut tantae pietatis gesta retexam,
Nec mens sufficiet sterilis nec pagina uilis.
O uere confine bonum miseratio prompta,
{{Versus|620}}Mens humilis! nullum spernit qui diligit omnes.
Nam quendam horrendo lepra texerat improba morbo,
Inficiens cunctam macularum tegmine carnem
Et spargens densas uitiato in corpore guttas.
Quem cum sanorum fastidia crebra notarent,
{{Versus|625}}Ignara et proprii mens iniustissima casus
Despiceret tristes alieno in corpore morbos,
Ingrediens portam sanctus praeeunte caterua,
Qualis in obsequium tanti collecta patroni
Stipabat densis murorum limina turbis,
{{Versus|630}}Oscula dat misero, uultu conexus et ore,
Nec metuens tali faciem sordescere tactu
Impressit iunctis pacis signacula labris.
Obstipuere aliis animi. gauisus at ille
Sensit in attactu diuini munera doni,
{{Versus|635}}Et remeare citam raptim per membra salutem,
Dispergi et celerem renouata in carne nitorem.
O uere pretiosa tuae dignatio pacis
Et medicina, pio quae semper manat ab ore.
Seu membra attingas labiis seu corda loquellis,
{{Versus|640}}Oscula sanabunt aegros et uerba docendos.
Atque utinam nostros similis clementia morbos
Tangeret, et miseri maculas depellere cordis
Orans tam sancto Martinus uellet ab ore.
Tum credo ad uerae reuocarer gaudia pacis,
{{Versus|645}}Sanatum attollens sancta ad mysteria uultum,
Et post euersum, dederat quem portio, censum
Spes mea clementis domini penderet ab ore,
Porcorumque escas linquens uel gaudia carnis
Acciperem uerae signacula certa fidei.
{{Versus|650}}Quin et contactus tantum uel fimbria uestis
Raptaque certatim disrupto uellere fila
Omnibus in causis celeres habuere medellas.
Namque ut praeteream quae non obscurius acta
Erga humiles latuere homines, num, quaeso, latebit
{{Versus|655}}Arborius, mundi eximio perfunctus honore,
Clarus praecelsae qui culmine praefecturae
Romana indultis moderamina rexit habenis
Nec minus excellens morum probitate piorum?
Huius consumptis penitus iam tabida membris
{{Versus|660}}Vnica languidulos stratis reiecerat artus
Filia, quam febris, iugi cum lege recursus
Ad quartum reditura diem, sic carnis amictu
Exuerat crebras semper repetendo ruinas,
Vt nihil afflictum corpus sentire medellae
{{Versus|665}}Posset uel mediis uicina febre diebus,
Dum transcursa sibi iactatio uindicat unum,
Alter uenturam patitur trepidando ruinam.
Talem igitur tristi genitor pietate puellam
Dum fouet, et flatu glacialia membra tepenti
{{Versus|670}}Percurrit patrii dum creber anhelitus oris,
Oblata ad trepidam peruenit epistula dextram,
Quam pius antistes maesto mittebat amico.
Ille ubi perlectae gauisus munere chartae
Pressit in absentem congaudens oscula dextram,
{{Versus|675}}Conclusit celeri ueneranda uolumina motu
Et stomacho raptim properans admouit anhelo.
O uere pretiosa fides! depulsa fugatur
Febris et igniti remouetur flamma caloris.
Arentes penetrat praesens benedictio uenas
{{Versus|680}}Et rigat exhaustas uerborum rore medullas,
Restituens celerem domini pietate salutem:
Ad cuius laudem recte referemus ouantes,
Quae nunc miramur seruos potuisse fideles.
Nec solam haec membris tribuit medicina medellam,
{{Versus|685}}Sed cordi adiecit ueram fides aucta salutem.
Confestim nam nota deo sacra uirgo per illum
Offertur domino, per quem ualet eruta morbo.
Sic tribus indulta est simul huius gratia doni:
Consecrat antistes, pater offert, uirgo sacratur.
{{Versus|690}}Quin et Paulino similis medicina salutem
Reddidit, insignis fidei quem gloria late
Extulit obducta cuius tum nube latebat
Visus, et infusis caligo extenta tenebris
Arcebat cunctam macularum tegmine lucem.
{{Versus|695}}Quam leuis et tenui tactu suspensa fugauit
Spongia, uicino benedictae munere dextrae
Vix admota oculo. didicit iam reddita lucem
Ferre acies lumenque nouum mirata recepit.
Atque utinam nostri tenebras contingere cordis
{{Versus|700}}Tali luce uelit sancti medicina patroni,
Reddat ut antiqui rursum mysteria facti
Nomen idem medicusque idem, par causa medellae.
Miramur certe tam multa et magna uidentes
Archiatri fomenta pii. miremur et illam
{{Versus|705}}Quam meruit medicus Christo medicante medellam,
Per quem munificus simul et de munere gratus
Expensis gaudet donis bonus atque retentis.
Namque ad sublimem nitens conscendere partem,
Qua domus excelsis pendebat fulta columnis,
{{Versus|710}}Lubrica dum scalis figit uestigia, pronus
Corruit et crebram gradibus renouando ruinam
Colliso terram collapsus corpore pressit.
Ecce autem praefracta trucem dum membra dolorem
Fessa gemunt, subita afflicto solacia portans
{{Versus|715}}Angelus assistit sancto uenerabilis ore,
Abluere infusis festinans uulnera lymphis,
Paulatim ignoti contingens unguine suci,
Perducens tenuem tactu leuiore liquorem.
Vnde rigata citam propere sensere medellam
{{Versus|720}}Membra, simul madidis mollito corpore uellis,
Confestimque artus stabiles uiguere, fugati
Vndique mandato domini cessere dolores.
Pernices gressus, mens uiuida, cordis et oris
Gaudia, gratifico concors cum pectore uultus.
{{Versus|725}}Dum dominum laudat, sibimet nil arrogat inde,
Prodidit et meritum, quia se meruisse negauit.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Quo rursus sterilis calamus et sibila ruptis
Vox stipulis emissa uocas? haec gloria certe
Maiorum uoces digna est augere tubarum,
Nec poterit paruis uox tanta erumpere culmis,
{{Versus|5}}Quanta et sublimes lituos implere ualeret.
Sed si uel tenui flatu tam angusta iuuetur
Tibia, quem sancti benedictio miserit oris,
Grandia si nequit effari, uel suauia dicet.
Primam igitur libri partem deuicta tenebit
{{Versus|10}}Ambitio. haec reliquas reserabit ianua laudes,
Qua post degeneres per saecula multa pauores
Corrupto emicuit libertas perdita mundo.
Elatus quondam bellis feliciter actis
Maximus, et domini unius iam morte superbus,
{{Versus|15}}Exilio alterius, crimen male moribus haerens
Auxerat euentu, naturae et uulnera prauae
Resciderat saepe infelix mage corde superbo
Prosperitas, rebus grauius ruitura secundis.
Hunc igitur regem diuersa ex parte frequentes
{{Versus|20}}Pastores adiere dei, quis cura perennis
Vel seruare piam domini uel pascere plebem,
Certantes laxare reos, dissoluere uinctos,
Reddere defessis requiem, solacia maestis,
Orare exulibus patrium ueniamque precari,
{{Versus|25}}Proscriptis censum miseris uitamque mereri.
Dumque haec nituntur studio celerare benigno,
Paulatim assensu trepido subiecta tumenti
Sancta patrum grauitas nimium uilescere coepit,
Dedita blanditiis, non quas dependere suerat
{{Versus|30}}Prisca sacerdotum grauitas, sed foeda clientum
Ambitio, ad nutum tumidi deiecta patroni.
Inter quos solus constanti corde uel ore
Martinus nullo infecit pia uiscera fuco,
Nec trepida oppressit deformi ignauia naeuo
{{Versus|35}}Mentem Christo humilem, celsam ad fastigia mundi.
Quin et constanter precibus conisus in ipsis,
Si qua fuit regem tumidum tum causa rogandi,
Optantis uotum expediit quasi iure iubentis.
Saepe etiam sanctum crebro mouere precatu
{{Versus|40}}Ambitio est aggressa uirum, ut uel sero ueniret
Oratus totiens spreta ad conuiuia regis.
Ille etenim fastus temnens et facta reuoluens
Eius se penitus renuebat iungere mensae,
Cuius criminibus sanctam conectere mentem
{{Versus|45}}Assensu saltim tenui nefas esse putabat,
Obiectans caedem dominorum et sanguine partum
Imperium, mortem regis regnumque tyranni.
Sed cum continuis precibus pia corda fatigans
Dilueret culpas, obiecta et crimina purgans
{{Versus|50}}Diceret impositum sibimet terrore iubentum
Imperii regimen, nefas esse ut mole prematur
Inuidiae ferro atque armis extorta potestas,
Ambitione uacans: nec sane parua fauoris
Signa sui tanto dominum misisse triumpho,
{{Versus|55}}Nec quemquam quamuis tepidae paruaeque fidei
Ignorare hominem belli momenta gerendi
In nutu pendere dei: manifestius autem,
Si mage confisum numero, uirtute uirisque
Inferior uincat, uicisse hunc iudice Christo:
{{Versus|60}}Nec sane quicquam se uel post bella cruentum
Immiti gessisse animo, ferrique furorem
Post aciem ualuisse nihil, post arma tubasque
Insontes gladios cessasse a crimine caedis
Et nullo penitus respersam sanguine pacem.
{{Versus|65}}Talia saepe iterans precibusque instantius orans
Molliuit sanctum crebra ratione rigorem,
Vt culpae ignoscens studioque euictus adiret
Fastidita prius regalis fercula mensae.
Exultat spes iam propior de munere tanto.
{{Versus|70}}Festa dies laeto gaudet clarescere coetu.
Adduntur lecti proceres? quos regia iuxta
Culmina uicini splendor conectit honoris,
Insignes trabeis, legum armorumque tenentes
Arbitrium uel iura fori uel classica belli.
{{Versus|75}}Hos inter medius, qua sigma flectitur orbe,
Presbyter accubuit. dextra laeuaque potentum
Ordo ducum membris super aurea fulchra locatis
Pressit subiectum pretiosi uelleris ostrum.
Ad dextram regis sancto uenerabilis ore
{{Versus|80}}Consedit senior, qualis pia iura reportans;
Descendit sacro montis de uertice Moyses,
Mutati uultus nimio fulgore coruscans,
Cum faciem cordis splendor depromeret oris
Nec cohibere nouam possent uelamina lucem.
{{Versus|85}}Mirantur taciti congaudens turba ministri
Atque aula obsequiis certat deuota modestis
Tam sancto seruire uiro. cura omnibus una est
Optati officii, minor est reuerentia regis.
Ipse etiam praesens Martinum excellere mauult.
{{Versus|90}}Stipant subiectas regalia fercula mensas,
Diues in excelsis splendescit purpura fulchris,
Mollia puniceo motantur serica fuco,
Et rutilat docte ductis sine uellere pensis
Misceturque ostro mollitum in fila metallum.
{{Versus|95}}Liminibus distenta tremunt aulaea superbis,
Nutat et in foribus uelorum mobile claustrum.
Cuncta nitent uario cultu sursum atque deorsum,
Edita pigmentis, sola marmore, tecta metallis.
Sustentant uitreas crystalla capacia lymphas,
{{Versus|100}}Cumque ipsa et conchae species uideatur et undae
Nec cohibere putes susceptum claustra liquorem.
Pocula funduntur gemmis gemmisque bibuntur,
Electri molis fuluum discriminat aurum.
Ars erat in pretio, pretium pretiosius arte est.
{{Versus|105}}Haec radiant gemmis, haec extant uascula signis,
Aspera sunt quaedam uisu, sed leuia tactu,
Lancibus et rutilis discisque patentibus adsunt
Aeris et nemoris fructus terraeque marisque.
Postquam exempta fames epulis, tum sola uoluntas
{{Versus|110}}Arentem releuare sitim. rapuere ministri
Inclusas auro glacies lymphasque niuales:
Rorantes alii pateras offerre. petentum
Anticipat uotum famulorum cura uigorque.
Tum rex Martino dubitantem offerre ministrum
{{Versus|115}}Imperat officio cedens, simul ordine uerso
Tam sanctae ardenter cupiens succedere dextrae,
Vt patera attactu tanti pretiosior oris
Infusum inficeret caelesti rore liquorem.
Verum ubi respersit tenuissima gutta Lyaei,
{{Versus|120}}Vix umectati tactu defecit in oris.
Cum rex protenta captaret pocula dextra,
Tradidit ille suo, fidei metitus honorem,
Presbytero. meritum cordis, non purpura regis
Vicit. praelatae cessit diadema fidei.
{{Versus|125}}Attonitis stupuere animis defixa uidentum
Corda uirum, spretoque etiam constantia regi
Plus placuit quam mira fuit, nec liuor adussit
Inuidiae tanti trutinantem pondera facti.
Quisnam uel magnus quamuis sub iudice paruo
{{Versus|130}}Auderet tantum pro sancto iure sacerdos?
Non terror uicit firmum, non gratia iustum,
Non conuiuantis studium, non ira potentis
O uirtus uicina deo, sic corde remoto,
Sis uelut ipse procul, praesentem uincere mundum.
{{Versus|135}}Nec timuit, quaecumque illi patefecerat almus
Spiritus, infuso complens pia uiscera dono,
Haut dubitanda ipsi constanter prodere regi:
Euentus belli uarios, felicia primum
Proelia, mox alio tristem in certamine cladem.
{{Versus|140}}Quae cuncta ut puro uidit mens ignea sensu,
Sic dicta euentu celeri quasi uisa probauit.
Nam primo oppressum regem certamine fudit,
Mox captiua duci summisit colla reuerso.
Nec mirum est tantum mentem uidisse sagacem.
{{Versus|145}}Linquentem cunctas sublimi pectore curas
Et sensu aetherio penitus super astra uolantem.
Nam saepe angelicis miscentem uerba loquellis
Pro foribus stantes monachi stupuere fideles.
Sic nil corporeum corpus uel membra caducum
{{Versus|150}}Sensere atque animo iam libertate fruenti
Nequaquam edomitae nocuerunt pondera carnis.
Ipse etiam, quouis temptasset fallere uultu,
Perspicuus casso patuit molimine daemon
Nec permutatis permissus ludere formis.
{{Versus|155}}Denique cum trepido penitus fuga nulla pateret,
Efflabat saeuum per uerba furentia uirus,
Illaesum insidiis cupiens accendere dictis,
Dentibus elapsum linguae lacerare ueneno,
Effundens cassas iam fractis motibus iras.
{{Versus|160}}Quin et rorantem miserando sanguine dextram
Concutiens cornuque ostentans crimina caedis
Sanguineo laetusque malis et tristia ridens
Irrupit sanctam funesto murmure cellam,
Tartaream effundens per uerba procacia uocem:
{{Versus|165}}&quot;Cerne ait &quot;impleti tandem documenta furoris.
Haec fors arma dedit, telum hoc uiolentus adegi
Obsequio pecudis uincens, sed crimine nostro.
Quo maior fructus sceleris, tuus ille tuique
Agminis in nostrae solacia concidit irae,
{{Versus|170}}Effetas renouans optato sanguine uires.
Protinus accitos proceres iubet ocius omnes
Affectu celeri monachorum uisere cellas,
Ne fors fallacis mendacia uerba latronis
De proprio saltim dixissent crimine uerum:
{{Versus|175}}Qualis maestorum soleat uox esse reorum,
Cum plectenda truci iam sub tortore fatentur.
Tum referunt nullum penitus de fratribus illo
Signari indicio. coram se protinus omnem
Sanctorum numerasse gregem, qui clausus ouili
{{Versus|180}}Temnebat rabiem frendentum ad claustra luporum,
Quem uigil aeterno regi Martinus alebat.
Attamen accepta quendam mercede profectum,
Vt plaustro aduectis prohiberet frigora lignis.
Huic propere occurri Martinus praecipit, illum
{{Versus|185}}Tum socium monachis uel per commercia factum
Confessi insidiis credens patuisse latronis.
Nec mora quin praesens iam coniectura probetur.
Seminecem egressi non longe a limine cernunt
Extrema efflantem miserum spiramina uitae.
{{Versus|190}}Ille tamen leto languentia lumina soluens
Vix singultantis praeciso murmure linguae
Attraxit tenuem glaciali a pectore uocem,
Vulneris exponens causas. nam forte iuuencus,
Dum resoluta artis stringuntur uincula loris,
{{Versus|195}}Liberior ceruice uaga dominoque rebellis
Mollia tartareo transfoderat inguina cornu.
Quae postquam exposuit pressoque ommutuit ore,
Tum fessum leto posuit caput, oraque et artus
Perfudit croceus glaciali corpore pallor.
{{Versus|200}}Hoc fine interiit. nobis tamen hic quoque finis
Martini ostendit meritum, cui nosse futura
Sic licuit, nihil ut penitus uelamina carnis
Tardarent celerem terreno pondere mentem.
Nequicquam nimium mendax et callidus hostis
{{Versus|205}}Vel tegere insidiis fraudes uel fallere formis
Temptaret, frustra haec totiens molimina perdens,
Ausus fictorum formas simulare deorum,
Fingere et effigiem, quorum fingebat honorem,
Nunc Iouis incestam faciem Martisque furorem,
{{Versus|210}}Mercurium falsis nexum uestigia pinnis,
Forcipe Vulcanum, cordis uel pectine Phoebum
Effigians, clipeo insanam cristisque Mineruam,
Lasciuam Venerem, quatientem lustra Dianam,
Incestam illicita thalamorum lege sororem,
{{Versus|215}}Germanae et nomen perdentem crimine fratris.
Talibus ostentans formis se digna suorum
Facta et mentito uultu sua crimina prodens
Nequaquam elabi potuit, sed fraude retecta
Perdidit irrisus molimina callida daemon,
{{Versus|220}}Efflans extremum per uerba procacia uirus
Illaesumque uirum uitiis uel uoce lacessens.
Quae cuncta immoto tolerans patientia uultu,
Blanditias temnens, probra et conuicia ridens
Atque hostem agnoscens figmento in utroque dolosum
{{Versus|225}}Crimine nec laedi potuit nec laude moueri,
Verborum iaculis opponens signa salutis
Et crucis obiectu confringens tela latronis.
Qui saepe aggressus duris pia corda querellis
Impius obiectare pio pietatis amorem,
{{Versus|230}}Pro dolor, audebat, coram sic uoce resultans,
Testibus ut multis feralia dicta paterent.
&quot;Quare&quot; ait &quot;exosos domino, si crimina damnas,
Suscipis, et uitium culpans consortia quaeris
Peccantum? forsan lateant te facta tuorum,
{{Versus|235}}Hortatu tum gesta meo, quae plurima suasi
Et quorum pars magna fui. quis, quaeso, probabit
Infensum factis hominem, facientibus aequum?&quot;
Ille ait: &quot;antiquo serpens distente ueneno,
Non haec de miseris domini sententia Christi est,
{{Versus|240}}Qui, si finiri culpam uidet, abicit iram,
Tempora non statuens poenae nisi tempore noxae,
Ne maneant peccata monens, finita remittens,
Mitis praeteritis, si sit correctio praesens,
Errantes reuocans, reuocatis crimina donans,
{{Versus|245}}Peruersis patiens, clemens placidusque reuersis:
Vita hominum, mors culparum, miserator utroque
Exitium sceleris causam iubet esse salutis.
Nec desperarem fidens bonitate probata,
Quod quamuis uincant cunctas tua crimina noxas,
{{Versus|250}}Quo sine nil sceleris quisquam facit, omnibus et qui
Per ..... mixtus culpis merito admiscere poenis.
Si commissa diu saltim uel sero doleres,
Quod te de mediis raperet clementia flammis.&quot;
O felix pietas, tantum confidere quemquam
{{Versus|255}}De domini bonitate dei, ut spondere benigne
Audeat illa etiam, quae non promissa fatetur,
Dum reuocare ipsum consueto a crimine temptat
Criminis auctorem, peccatum a fomite tollens
Et stirpem exosam prima ab radice recidens.
{{Versus|260}}Sed quoniam crebros cantare enisa triumphos
Murmura tartareum tetigerunt nostra tyrannum,
Atque inter laudis titulos replicare uolentes
Bellorum seriem nomen resonauimus hostis,
Hoc quoque quem dederit Christus sermone loquemur,
{{Versus|265}}Tempore quod gestum ualde miramur in illo.
Sanctorum quondam sociis Christique ministris
Adiectus iuuenis factoque et nomine Clarus
Haut procul a sancto cellam doctore locarat,
Asciscens plures iusta ad consortia fratres,
{{Versus|270}}Vt modulata piis symphonia psalleret hymnis,
Concors conexis resonaret gloria linguis.
Subdolus hunc quidam iuuenis simulataque gestans
Compositis figmenta dolis, mentitus et omnem
Insontis speciem, monachi sub nomine fallens
{{Versus|275}}Expetiit sub ueste ouium, sed mente luporum,
Spirans antiquum uitiato pectore uirus.
Ac primum sanctis uel solo corpore mixtus
Communis uitae speciem simulator agebat.
Post sese angelicis solitus iactare loquellis
{{Versus|280}}Fallacem extulerat uana ad fastigia mentem,
Celsius elati casurus culmine cordis.
Quin et prodigiis suadens incauta coegit
Corda, uelut meritis iam per documenta probatis,
Pro leuibus signis tumidis plus credere uerbis.
{{Versus|285}}Ipsius interdum sese iactare solebat
Alloquio domini, tamquam quod creber ad illum
Nuntius assidue caelesti a sede referret,
Ostendens magnum socio sermone fauorem.
Nec timuit sanctis semet conferre prophetis,
{{Versus|290}}Spirans fallacis mendacia uerba latronis.
Iamque adeo plures confictis credere uerbis
Impulerat. solus constanti pectore Clarus
Reppulit a sancto fallacia murmura sensu,
Et quamuis domini furiosus fingeret iram,
{{Versus|295}}Nec terrere grauem potuit nec fallere cautum,
Spondens uirtutem per plurima signa probandam.
Namque ut deceptas caperent miracula mentes,
Talibus attonitos uoluit confundere dictis:
&quot;Hac, inquam, me nocte deus, ne uana putetur
{{Versus|300}}Gratia, quam meritis uoluit decernere nostris,
Indutum niueae donabit uellere uestis.
Haec uestris cum dona oculis manifesta patebunt,
Saltim, si dictis dubitatis credere, uisis
Credite et aspectum faciles laudate fauorem.
{{Versus|305}}Tum uero ad tantum uigil expectatio monstrum,
Quorsum praedictae nouitatis pergeret ordo.
Ecce autem mediae iam ferme tempore noctis,
Quo diuisa diem non longe aspectat utrumque,
Proxima uenturo nec multum amota relicto,
{{Versus|310}}Concussa intremuit tellus, fragor undique uastus
Horrendum intonuit, tenebris et taetrior ignis
Lampade terribili mentita et luce micauit.
Terrentur uisu subito trepidantia corda
Protinus ergo alacer successuque acrior ipso,
{{Versus|315}}Quo sic praedictae fraudis processerat ordo,
Tangendum cuidam uellus dedit atque uidendum.
Qui citus acciuit reliquos, ne falleret unum
Compositi noua forma doli. stupuere uocati
Comminus insignem candore et murice uestem
{{Versus|320}}Textaque sollicitis blande cedentia dextris,
Mollia dum tenuis percurrunt stamina telae.
Nec tamen agnosci poterat, quo uellere ductus
Quamuis admotus propter fulgeret amictus,
Sed uestis uisa aspectu uel credita tactu
{{Versus|325}}Susceptam tenuit mendax in utroque figuram.
Tum Clarus cunctos hortatu urguere salubri,
Vt tam confusis per monstra ingentia rebus
Ad dominum precibus redeant, quia prodere solus
Obtectos queat ille dolos fraudemque latronis
{{Versus|330}}E tenebris proferre suis. uigil ocius omnis
Turba ad consuetos modulamina dulcia psalmos
Aduolat et sanctis solacia quaerit in hymnis,
Quo pellant segnes uegetato corpore somnos,
Cantibus et sacris nocturna silentia uincant.
{{Versus|335}}Succedunt psalmis lacrimae, suspiria uoci:
Cor clamat, si lingua tacet: conectitur omne
In laudem domini tempus uice mentis et oris.
Interea ut primum tenebras rarescere noctis
Vicina iam luce uident, cum praeuia solem
{{Versus|340}}Nuntiat acceptum spargens aurora ruborem
Et croceo obnubens palantia sidera fuco,
Comprensum ad sancti certant perducere cellam
Martini, ut tandem disiecta nube fugatus
Perderet ingenii daemon figmenta dolosi,
{{Versus|345}}Prodens detectam tanto sub iudice fraudem.
Ast ille obnitens iamiam propiore periclo
Abnuere et sanctas prensantum euadere dextras
Certabat, gressu sistens et uoce resistens,
Clamans ad sancti uetitum se accedere cellam
{{Versus|350}}Martini atque illam proferre a limine uestem.
Tum uero insistunt: prodit trepidatio fraudem
Compositosque dolos pallens ignauia pandit.
Vanuit in manibus prensantum uestis imago
Attentosque oculos species dilapsa reliquit:
{{Versus|355}}Qualiter aeriis nebularum uellera filis
Quae texere cauas mentito gurgite ualles,
Cum purum nitidus sol altius erigit orbem,
Aequora dispersis produnt nudata tenebris.
Hoc quoque sancte cruci Martine affige tropaeum,
{{Versus|360}}Quo spolias saeuum simulata ueste tyrannum,
Scindens aeriae mendacia tegmina telae
Dissiciensque cauae fluitantia uellera nubis.
O numquam cessure furor, rursumne resurgis
Elisus totiens? totiens conamina perdens
{{Versus|365}}Irruis atque ruis, nec finem audacia ponit
Nec uotum successus agit? tune, impie, uultum
Mentiris domini, tenebris et fallere lucem
Conaris, tali ut specie deludere sanctum
Compositis possit uecors insania formis,
{{Versus|370}}Spirans extremum quamquam sine uulnere uirus,
Effetam et rabiem cassis iam rictibus efflans?
Non penetras purum taetra caligine sensum
Nec claudunt uerum nebularum umbracula solem,
Et quamuis ostro radians gemmisque corusca
{{Versus|375}}Subdideris rutilum plantis mendacibus aurum,
Insimulans uerum falso diademate regem,
Pro dolor, aeternum clamans te, perfide, Christum,
Vt uelata pio sub nomine forte lateret
Impietas mentita deum, suasura beatum
{{Versus|380}}Credere mendaci specie sub numinis hosti
Et curuare pios in honorem daemonis artus,
Sacrilegum ut faceret, nefas heu, male credita sanctum
Religio ac fidei meritis credendo careret,
Et male tradendi fallacia pocla ueneni
{{Versus|385}}Occulerent dirum mellis dulcedine sucum.
Ignaris haec tende animis, tironibus istas
Insidias molire uiris, qui classica nondum
Bellica inexpertis temptant praeludere telis.
At qui non rudibus suetus sudare sub armi
{{Versus|390}}Signaque praetento felicia claudere uallo
Emeritos celat ueneranda casside canos,
Omnia qui multo doctus praecauerit usu,
Sollicite explorans, quae sint loca fida parandis
Insidiis uel quae rursum suspecta cauendis,
{{Versus|395}}Quo clipeum regat ingenio, quo turbine telum,
Qui regem capiant titoli, quae crimina laedant:
Ille ita constanti cunctis grauitate resistet
Insidiis tantaque dolos ratione cauebit,
Ne fraude efficiat fractus conflictibus hostis,
{{Versus|400}}Quod uirtute nequit. tali tum robore florens
Martinus bellator erat, cum classica Christi
Subruerent penitus uitiati crimina mundi.
Nouerat ille sui signum dinoscere regis
Et calcare istas crucifixi nomine pompas.
{{Versus|405}}Tu modo purpureo Christum mentiris amictu
Atque auro et gemmis, peregrino stamine Serum
Hanc speciem exornas, miser, heu, nec fallere nosti.
Sic frustrata tui totiens molimina perdens
Consilii rursus tenues dilapsus in auras
{{Versus|410}}Solueris atque fugam turpi faetore fateris.
Tu uero immota stabilis uirtute triumpha,
Sancte dei, cui perpetua uirtute cohaeres.
Firmasti, inuictus contra omnia crimina, mores,
Mansuetus, patiens, iustus, pius, integer, aequus,
{{Versus|415}}Mitis, confidens, humilis, sine felle benignus,
Instructus, comis, facilis, placabilis, acer,
Antistes sanctus, doctor bonus, hospes amandus,
Mirandus signis, imitandus moribus idem,
Corde humilis, mente excellens, uenerandus utroque,
{{Versus|420}}Dum laudem fugiendo capis, uitando mereris,
Ducens contiguos sera in ieiunia soles
Et uix exiguis semper parcissimus escis
Defessum releuans stomachum sine pondere carnis.
Sic expulsa cibi, sic somni abiecta uoluptas,
{{Versus|425}}Ne uigilem premeret terrena haec sarcina mentem,
Sed leue ius animi posset consuescere corpus,
Orandi studio inuigilans studioque legendi.
Continuata istis haeserunt tempora curis,
Haec sola et requies placuit, mutare laborem
{{Versus|430}}Succedente alio iugem sine fine precandi.
Ipsam etiam cuncti tanto miremur ouantes
Naturam cessisse uiro. licet ultimus illum
Clericus oblitus tanti laesisset honoris,
Nec laesus felle intumuit nec iudicis umquam
{{Versus|435}}Iure in subiectos uindictae exarsit amore.
Non odium furor exciuit, non gaudia risum
Tristitiamue dolor. sanctus grauitate uerenda,
Angelicus fulsit uenerando in corpore uultus,
Qui posset sancti faciem depromere cordis,
{{Versus|440}}Proferre et clausam sacro de pectore lucem.
Semper in ore deus, semper miseratio. pacem
Consilio et uoto tenuit. nam saepe solebat
Inuidia infectas fauces liuore ueneni
Armare obprobriis ipsosque accendere diro
{{Versus|445}}Felle sacerdotes, ut linguis carpere mallent
Quam factis aequare pium. nec sic quoque sanctum
Ira animum saltim reddendi ad uota coegit.
Quin et fraternos pro tanto crimine fletus
Fundebat madido clemens miseratio uultu,
{{Versus|450}}Exorans dominum lacrimarum flumine Christum,
Parceret ut uerbis ueniam tribuendo dolosis.
Sic stabili semper contra omnia uulnera corde
Non odium furor exciuit, sed causa dolorem:
Qualis sectatus domini uestigia martyr
{{Versus|455}}Excipiens saeuam saxorum nube ruinam,
Cum tenuem efflaret benedicto a pectore uitam,
Dimitti insano poscebat crimina uulgo,
Plus peccata dolens plebis quam uulnera carnis.
&lt;/poem&gt;
==4.==
&lt;poem&gt;
Finierat sumptum translatio coepta uolumen
Percurrens sancti pura exemplaria libri,
Cum subito oblata est abstrusae gloria nobis
Historiae, nostri stimulans molimina uoti:
{{Versus|5}}Non ut de misero melius claresceret ore,
Quod tam perspicui signasset pagina cordis,
Cum uis uerborum uiua uirtute coruscans
Perderet ingenitum metro mollita uigorem.
Sed quia non omnes liquidi penetralia fontis
{{Versus|10}}Interius scrutanda petunt, pars magna patentes
Saepe bibit propius neglecto frigore riuos,
Nos quoque, qui dignum nil possumus edere doctis,
Turbida non longe porgemus pocula pigris.
Saepe et clangentum uoces aequare tubarum
{{Versus|15}}Emissa implicito conantur sibila libro,
Et qui sub celsa sueuit requiescere pinu,
Interdum uilis penetrat uirgulta salicti.
Tu quoque, qui gratis malis succedere lucis,
Si longe amoti nemoris uia forte fatigat,
{{Versus|20}}Comminus oblatum properans irrumpe frutectum.
Pergebat sanctus benedicti ad limina templi,
Vt solita aeterno ferret mysteria Christo.
Ecce autem tremulus glaciali frigore pauper,
Collidens miseros nutanti uertice dentes
{{Versus|25}}Admotasque manus malis pallentibus aptans,
Captabat tenuem flatu aspirante teporem.
Durabat crebros concrescens stiria fletus.
Vox quoque non totis resonans lacrimabile uerbis
Flebilibus praecisa sonis gemituque locuta,
{{Versus|30}}Signabat totam causa clamante querellam.
Haec quamuis durum mollissent forte rigorem:
Nedum Martini pietas iam nota ualeret
Dissimulare istam miseri plangentis erumnam.
Protinus astanti diacono, quem more priorum
{{Versus|35}}Antistes sanctae custodem legerat arcae,
Imperat, ut domini sumptu nummisque coemptam
Aptaret properans algenti in corpore uestem.
Ergo haec, quae fieri uoluit, quasi facta reliquit,
Exim secretae penetrans habitacula cellae,
{{Versus|40}}Quae progressurum sacra ad mysteria sanctum
Hic quoque uicinis suerat seiungere turbis,
Excipiens monachum, mox emissura ministrum.
Sed quid non penetrent miseri, quos cogit erumna
Attritae expositum frontis uulgare pudorem?
{{Versus|45}}Quod nec presbyteris patuit, perrupit egestas,
Allegans querulam dilato munere causam.
Tum uero inuasit totum miseratio sensum
Nec placuit rursum mandati afferre periclum.
Amfibalo caput occuluit. tum teste remoto
{{Versus|50}}Subtraxit flexos paulatim ad membra lacertos,
Collectam excutiens acclini pectore uestem.
Nec patuit nudum uestito paupere corpus.
Tam propere exterior spoliatum texit amictus,
Vt uotum anticipans festini pauperis ipsum
{{Versus|55}}Ignarum facti faceret, quem munere laetum
Fecerat, occultus testi, manifestus egenti.
Dicite, qui spreti calcantes gaudia mundi
Abiecto uitam uoluistis quaerere censu:
Quis nudum proprio texit nudatus amictu?
{{Versus|60}}Quis, quod ferre alium doluit, non ipse refugit?
Quis miser esse uolens miserum miserando refecit?
Vicisti ueterum, Martine, exempla uirorum
Teque ipsum. mirandus eras tum paupere tecto,
Cum uel diuisae remaneret portio uestis.
{{Versus|65}}Cede tibi! antiquam geminasti hoc munere palmam.
Interea, quod moris erat, sollemnibus horam
Esse monet diaconus conuentu in plebis agendis.
Ille ait: &quot;implenda est sancti doctrina prophetae.
Praecedat missam miseratio. gratior haec est
{{Versus|70}}Hostia. mandatum faciens prius obtege nudum&quot;.
Egressus paulum quaesito paupere rursum
Suggerit absentem nec largitione repertum.
&quot;Prome age&quot; sanctus ait &quot;munus: non derit egenus&quot;.
Tum uestem octaua solidi uix parte coemptam
{{Versus|75}}Nodosis textam saetoso uellere filis
Ante pedes sancti stomachatus proicit ille.
Amoto paulum diacono pretiosa coartat
Congaudens propere tam uili tegmine membra.
Sic altare petens it multo comptior heros
{{Versus|80}}Hoc habitu, qualis regi post bella reuerso
Occurrit madidus sudore et puluere miles,
Pulchrior hoc titulis, quo membris turpior oris.
Nam speciem uirtutis opus praecedit, ut altae
Radicis robur foliorum tempora transit.
{{Versus|85}}Nec dubia hoc uotum mox coniectura probauit.
Nam dum sollemni cumulat pia dona rogatu
Prosequiturque sacris uota immortalia uerbis,
Offulsit rutilans claro de uertice flamma,
Splendorem capiti infundens, innoxia crini,
{{Versus|90}}Perspicuo sursum porrecta atque edita tractu,
Ignifluo liquidum perrumpens aera sulco.
Perge age continuo titulorum impulsa rotatu
Gloria, sic facili uirtutum concita cursu,
Vt penitus laxis currens in gaudia frenis
{{Versus|95}}Incipienda prius subeas quam clausa relinquas.
Quidam uir locuples Euanthius et, licet istis
Astrictus mundi per uincla tenacia curis,
Attamen illaesae fidei cordisque benigni,
Conseruans purum terreno a crimine sensum,
{{Versus|100}}Exesis penitus uehementi febre medullis
Concutiens crebro trepidantia uiscera flatu
Et singultanti rumpens suspiria pulsu,
Supplex arentis confuso murmure linguas
Et plectrum uocis siccati glute palati
{{Versus|105}}Impediens, fractis enisus saepe loquellis
Affectum signare suum, rogat ocius ad se
Aduentum sancti obtineat miseranda precantum
Ambitio, ac si quem stimulet uel cura doloris
Vel pietatis amor, quaerens fomenta salutis
{{Versus|110}}Hunc adeat solum: renouanda ad tempora uitae
Martini aspectum cunctas superare medellas.
Nec tardat iustum saltim dilatio uotum.
Credidit optatis diuino munere signis
Hanc satis esse fidem. mox et res ipsa probauit.
{{Versus|115}}Vixdum uel medii transcursa parte laboris
(Restabat pars magna uiae) praeuenit euntem
Gratia. praemisit speratae dona salutis
Praecedens tardos uirtus pernicior artus.
Occurrit ualidus medico. gratantur uterque
{{Versus|120}}Corpore sanato transfusam in corda salutem,
Dum fidei meritis crescat curatio carnis.
Ergo ut sublata est cunctarum causa morarum,
Confestim remeare uolens multa prece uictus
Praestitit unius spatia exorata diei.
{{Versus|125}}Sed breue quod fuerat spatio, uirtutibus amplum est:
Artum compensat non arta operatio tempus.
Nam puerum, quem forte malus letaliter ictu
Perculerat serpens, infectum felle ueneni,
Cum iam liuentes uirus distenderet artus,
{{Versus|130}}Atque ipsis etiam penitus uitalibus haustum
Serpentis furiale malum quasi morte peracta
Solueret inferno marcentia lumina somno,
Ipse herus, inflectens iusto pia dorsa labori,
Pertulit ad ueri uestigia sancta patroni,
{{Versus|135}}Non dubitans meritis per tot documenta probatis,
Quod praesens posset tactu depellere uirus,
Qui ueniens morbos solo terrore fugasset.
Nec mora contactum dextrae medicamine uulnus
Purgauit taetro frigentia membra ueneno:
{{Versus|140}}Et quacumque manus per corpus sancta cucurrit,
Mors fugit, sed uita redit. remeauit ad unum
Mox pestis collecta locum. tum uulnere solo
Stipauit iussum confestim erumpere uirus,
Et puer, intrepido firmans uestigia nisu,
{{Versus|145}}Gressibus impauidis domino gaudente cucurrit.
Hac diues mercedo redis, haec munera sumis,
Adiectae numerans felicia dona salutis.
Quod tempus uacuum uirtutibus aggere in ipso?
Quae uia non caelum petiit, licet hospita terris?
{{Versus|150}}Lustrabat caulas commissi pastor ouilis,
Quis pia rurestrem claudebat eclesia plebem,
Ne furum fortasse doli rabiesue luporum
Incautas pecudes raperent custode remoto.
Interea sociis paulum fortasse relictis
{{Versus|155}}Carpebat praegressus iter, qua publicus agger
Porrigit erectam per plana iacentia molem,
Vt uia constratis solidata atque edita saxis
Vergeret effusos in concaua subdita nimbos,
Et grauis in duro non sideret orbita calle,
{{Versus|160}}Mersaque ne luteum sorberet plaustra profundum,
Sed summae uix dorsa uiae uertigo rotarum
Raderet, haut ullo signans uestigia sulco,
Sed procul impacti tinnitu prodere ferri
Hoc Martinus iter paulum praegressus agebat,
{{Versus|165}}Cum subito ingenti properantem turbine redam
Obuius aspexit, tumidos quae forte uehebat
Militiae terrore uiros. non ordo furorem,
Non ratio insanam poterat componere mentem.
Ambitio, ebrietas, clamor, furor, ira, tumultus
{{Versus|170}}Miscebant uariis incondita pectora monstris,
Exanimesque inter mulas trepidosque magistros
Verbera caedentum resonabant, uerba clamantum.
Nec standi lex ulla inerat nec cura pericli
Tardabat celerem per plana, per ardua cursum.
{{Versus|175}}Talibus ergo uiris habitu diuersus et ore
Obuius occurrit sanctus. timuere uerendam
Iumenta aduersi faciem. cessere trementes
Aggere de medio mage sano pectore mulae,
Innexae implicitis trepidantia corpora loris:
{{Versus|180}}Vt quondam sanctae uetitum maledicere plebi
Lectio fert asinam dominum tempsisse profanum,
Elisam acclini pressantem corpore plantam.
Tum uero insano suffusi corda ueneno
Desiliunt. spes est uoti, data causa furendi:
{{Versus|185}}Ausi et sacrilegas in sanctum extendere dextras
Verberibusque pium certatim elidere corpus.
Insontem, solum, mitem, placidum, patientem
Irati, instabiles, multi, tumidi, furiosi
Obuia uerberibus prorsus nec uerba ferentem
{{Versus|190}}Impellunt, retinent, elidunt. ora madescunt
Sanguine, contusum rumpunt spiramina pectus,
Liuentes fracto nigrescunt gutture fauces,
Languentesque oculi solo de lumine Christi
Praesentes pensant tenebras. caligine noctis
{{Versus|195}}Deficit aspectus, sed spes in pectore lucet.
Talem igitur socii postquam aspexere magistrum,
Exanimis uiso pallescit turba patrono,
Extendens humiles ad sustentacula dextras
Blandaque sanguineis affigens oscula membris.
{{Versus|200}}Tum properant dirae loca tristia linquere caedis.
Subditus excepit uenerabile pondus asellus,
Assuetum uecturus onus. sed corpore flexo
Nutat semianimis acclinis sarcina membris
Et dubios casus iamiam lapsura minatur.
{{Versus|205}}Interea expleto satiati corda furore
Ad redam rediere uiri. pernicius inde
Praecipiti cogunt iumenta erumpere saltu,
Vt, quidquid fuerat funesta in caede morarum,
Confestim celeris pensarent turbine cursus.
{{Versus|210}}Verum haec frustra adhibent molimina. fixa rebellant
Imperio iumenta truci. riguere ligatae
Arbitrio domini statuarum in imagine mulae.
Tum uero insano peius calet ira tumultu.
Nil uoces, nil flagra ualent. contusa resultant
{{Versus|215}}Ilia. uicinas rapiunt ad uerbera siluas.
Saxa, sudes, fustes, stimulos, quod cuique repertum
Rimanti telum ira facit, consumit in ictus.
Nec tamen haec possunt neruos laxare rigentes
Aut fixos motare artus. frigentia credas
{{Versus|220}}Aera uel expressas saxis riguisse figuras.
Tandem consumpto penitus fractoque furore
Admisit sanum uecors dementia sensum,
Vt scirent nexas inter tot uerbera mulas
Iudicio torpere dei, causamque morarum
{{Versus|225}}Non sine diuino miseris contingere nutu.
Tum demum attoniti monstris positoque furore
Peccati memores quaerunt, quisnam ille uerendo
Corpore sacrilegos pulsantum exceperit ictus.
Ecce autem audito Martini nomino proni
{{Versus|230}}Accurrunt, laceros turpati puluere crines,
Rorantesque genas lacrimarum fonte rigantes
Innectunt humiles plantis felicibus ulnas,
Poscentes ueniam pariter culpamque fatentes.
Nec sane dilata diu est miseranda precantum
{{Versus|235}}Ambitio: exclusit longos clementia fletus
Et ueniae donum praeuenit uota rogantum.
Nec mora libertas abeundi reddita: uerbo
Laxauit celeri iussarum frena morarum.
Dicite quid uestri uelox euectio regis
{{Versus|240}}Efficiat tardante deo? conferte coruscas
Gemmarum radiis frontes et tegmina saetis
Hispida, uirtutum titulos pompasque iubentum.
Tum saltim edocti meritorum pondere sancti
Imperium uestro melius praeponite regi.
{{Versus|245}}Perge age continuo uirtutum stemmata tractu
Historiam pangendo refer, mea Musa, sacerdos,
Ingeniumque meum. tu cordis plectra uel oris
Auxilio continge tuo. uesana loquentes
Dementes rapiant furiosa ad pectora Musas:
{{Versus|250}}Nos Martinus agat. talis mutatio sensus
Grata mihi est, talem sitiunt mea uiscera fontem.
Castalias poscant lymphatica pectora lymphas:
Altera pocla decent homines Iordane renatos.
Rursus iter gressus uenerabile sanctus agebat,
{{Versus|255}}Carnutena iacent patulis qua moenia campis.
Ergo hic fecundi dum praeterit auia ruris,
Vicinum impleuit iusta admiratio uicum.
Innumeri passim coeunt, et sexus et aetas
Omnis adest. nudat uacuos cultoribus agros
{{Versus|260}}Gloria tanta uiri. minor est iam cura domorum.
Martinum uidisse sat est. hoc nomen et ipsi
Pro laudis titulo recte stupuere profani,
Et quamquam necdum fidei uirtute recepta
Ad famam tanti raptim affluxere magistri.
{{Versus|265}}Stipabat densum populis rurestribus agmen:
Texerat expositos iusta admiratio campos.
Quem fructum tantae segetis satione salutis
Commissis cupidus gauderes condere claustris,
Respiciens uacuos granorum pondere culmos!
{{Versus|270}}Cum subito exanimum nati complexa cadauer
Mater adest, pulsans cassos ad uiscera rictus
Et querulum immergens labris glacialibus uber,
Allegans, tremulas inter suspiria uoces
Pallentesque rigans lacrimarum flumine malas.
{{Versus|275}}Persensit mens plena deo uicina fauentis
Dona dei. purum uegetauit gratia sensum,
Fideret ut tantam diuina ad praemia plebem
Perspecta saltim domini uirtute uocandam.
Ergo ut defuncti funus miserabile nati
{{Versus|280}}Supplex imposuit mater felicibus ulnis,
Attacti motari artus, reserata patere
Lumina et infusam paulatim assuescere lucem,
Et plectrum umentis collidens lingua. palati
Faucibus expressam uerbis distinguere uocem:
{{Versus|285}}Brachiaque innexo gaudens suspendere collo
Martini amplexus neglecta matre poposcit.
Pande sinus patulos populis ditata receptis
Adiectamque tibi gaudens amplectere plebem,
Sponsa dei, totum rapiens ad uiscera mundum.
{{Versus|290}}Vos uero in miseris dudum faetentia bustis,
Idola, gaudendos tandem lugete triumphos.
Quas non corda tibi cedebant, sancte, docenti?
Quae feritas non mitis erat? cum semper in ipsis
Regibus oppositum contra tua uota rigorem
{{Versus|295}}Praeuia molliret domini clementia Christi.
Sed mage trux reliquis uitioque tumoris et irae
Terribilis solium Valentinianus agebat.
Quem cum saepe ducem supplex Martinus adiret,
Difficilem allegans duro sub principe causam,
{{Versus|300}}Tam iugi offensus rex ambitione precantis,
Ne saepe obstructas pulsaret questibus aures,
Arceri foribus sanctum iubet. ille repulsus
Deserit infensi penetralia turbida regis,
Malens aeterni pulsare ad limina Christi
{{Versus|305}}Atque illam penetrare aulam, quae regibus ipsis
Ius tribuit, certis concludens tempora metis,
Astringens ualidis licet ora rigentia frenis.
Ergo ad consuetum remeat mens tota rigorem,
Affligens tenuem defesso in corpore carnem,
{{Versus|310}}Exesam stimulans saetoso tegmine pellem,
Ieiunando diem ducens, uigilando tenebras,
Continuo et fletu conectens tempus utrumque.
Ac si quando breui cessissent lumina somno,
Nuda humus ad tenuem sat erat subiecta soporem,
{{Versus|315}}Donec maestitiam sancti miseratus alumni
Christus ad afflictum solacia misit amicum
Alloquio delata pio. nam lapsus ab alto
Angelus haec domini mandati uerba profatur:
&quot;Perge age et obstructam penetres securus ad aulam.
{{Versus|320}}Nil septum est miserante deo. cui regia caeli
Oranti patuit, terrena haec claustra patebunt.
Nec mora diuini tanto sponsore fauoris
Certa fides. petit intrepidus penetranda tyranni
Limina. concessit tumidi custodia regis
{{Versus|325}}Armaque ad excubias dirarum obiecta minarum.
Quem postquam solio subito rex uidit ab alto,
Obstipuit uisu attonitus toruumque trementes
Aspexit minitans regali a sede ministros.
Interea ut spreto caperet solacia sancto,
{{Versus|330}}Comminus astantem nullo dignatus honore
Immotis pressit subiecta sedilia membris.
Ecce autem rapido crepitantis turbine flammae
Ignis atrox uindex diuino munere missus
Inuoluit solium regis partemque sedentis.
{{Versus|335}}Tum demum celeri linquens incendia saltu
Excussis fixit trepidus uestigia membris,
Extortum redhibere pio gratatus honorem
Et blando affectu causam remouere precandi,
Subdens praeceptis immitia pectora sanctis
{{Versus|340}}Et flectens dociles ad uerba iubentia mores.
Tunc et larga satis regali dona paratu
Ingessit. sed nil de mundi sumere censu
Mens opulenta deo uoluit, terrena relinquens
Praemia, at aeterni recondens munera Christi.
{{Versus|345}}Nunc quia plebeis uilissima carmina uerbis
Irrupere humili praecelsa palatia uersu,
Contiguo, ut Christus dederit, sermone loquemur
Subdita sanctorum meritis fastigia regum.
Postquam, ut transcursi signauit pagina libri,
{{Versus|350}}Maximus impositi purgauit crimina regni,
Iugibus officiis coeptum seruare fauorem
Prudenter studuit. nam sic arcessere sanctum
Gaudebat, cupiens diuini flumine uerbi
Irriguam potare fidem, de fonte beati
{{Versus|355}}Oris nectareum doctrinae haurire liquorem,
Discere sanctorum titulos et gesta piorum,
Quae decertantes sudarent proelia quaeue
Praemia uictores caperent, quae gloria iustos
Excipiat, quae poena reos, clementia patris
{{Versus|360}}Vt foueat, quantum afficiat sententia regis.
Talia quaerenti congaudens singula sanctus
Pandere et eiectis lumen reuocare tenebris.
At non inferior tanto regina marito
Deuotum obsequiis uincebat sedula regem.
{{Versus|365}}Pendens sanctifico semper narrantis ab ore
Et largo propter spargens uestigia fletu
Illius aequabat meritum, quae crine beato
Lota prius lacrimis domini uestigia tersit.
Verum haec parua putat, speciali accincta seorsum
{{Versus|370}}Affectu seruire parans, ut sola remotis
Instrueret mensas felix regina ministris.
Nec prius adiuncto contendens saepe marito
Destitit a precibus, quam sanctum cedere crebros
Continuans fletus iugi ambitione coegit.
{{Versus|375}}Apponit mensam, sellam locat, ingerit ultro
Lintea siccandis manibus lymphasque lauandis.
Et quas obsequio congaudens coxerat escas,
Ipsa in conspicuis properat deferre canistris.
Et quantum officio numquam defessa uacasset,
{{Versus|380}}Supplebat iugem standi uirtute laborem,
Pro tanti mercede operis uenerabile munus
Micarum fragmenta legens, quibus esca fidei
Esuriem sanctam tactu pretiosa repleret.
O felix, uirtute tua regalibus istas
{{Versus|385}}Anteferens gazas opibus, seruire beato
Malens quam toto penitus praecellere mundo,
Ad famulae nomen referens regnantis honorem.
Non tibi sidereis radiantia tempora gemmis
Mutauere animum rutilisque rigentia filis
{{Versus|390}}Serica contextoque aurum pretiosius ostro.
Aequasti merito tantae, regina, fidei
Illam, quae similis solii sublimis honore
Venit ab extremis Salomonem agnoscere terris,
Cordis opes profers uerbi sapientis amore,
{{Versus|395}}Auditu captans, docili quod mente retentes.
In se quod tenuit longe progressa petiuit.
Talis subiecti calcasti obstacula mundi,
Femina priscorum titulis aequata uirorum.
Nam saepe inuictos multo in certamine reges
{{Versus|400}}Sola iugum renuens funesta superbia uicit.
Recte igitur sancti donum speciale tulisti,
Vt tibi mollito paulum positoque rigore
Mitia siderei cordis secreta paterent.
Quam multos licet exiguo laxata sereno
{{Versus|405}}Frons pia clementer iussit considere fluctus
Quantas sedauit moderatior aura procellas
Et breuiter rutilans licet inter nubila sudum!
Quam tristes haec mensa reos, quae uincula soluit
Libertas permissa parum, quantasque catenas
{{Versus|410}}Discussit laxans proprium breuis hora rigorem!
Nam tempus, persona, locus sapientibus astant
Consiliis subitaque animum ratione gubernant.
Nec mihi feminei praetendas nomina sexus,
Inuide: non artus meritum, sed corda parabunt.
{{Versus|415}}Nec minor est natura homini, cum gratia par sit,
Nec distat merito fidei gens, sexus et aetas,
Vir mulier, seruus liber, peregrinus et heres.
Credentis meritum praestat, non gloria carnis.
Denique quid sexum hunc studio meruisse fideli
{{Versus|420}}Compererim, breuibus cupiens perstringere signis
Hoc quemcumque dabit Christus sermone retexam.
Dum progressus iter carpit uenerabile sanctus,
In noctem uergente die uicina petiuit
Tecta, et gaudentis susceptus culmine uici
{{Versus|425}}Expetiit properans sancti penetralia templi.
Atque hic, ut semper, benedicti liminis hospes
Permisit fessum paulum requiescere corpus,
Laxans exiguo marcentia lumina somno,
Vt renouata breui saltim modicoque sopore
{{Versus|430}}Sufficerent iugi tenuissima membra labori
Et ferrent uigilem per sustentacula mentem.
Verum ubi transegit tenebras e nocte refulgens
Lux, operum cunctis propere sollemniter actis
Rursus iter festinus agit. tum uero fidelis
{{Versus|435}}Turba puellarum, domino quas sancta sacrarat
Virginitas carne intactas et corde pudicas,
Ne festinantem caeli ad sublimia mentem
Ad terram premeret fragilis corruptio carnis,
Irrupit sanctae gaudens penetralia cellae,
{{Versus|440}}Hospitio benedicta pio, flatusque recentes
Haurit et infectas absorbet anhelitus auras.
Tunc humili obsequio solium doctoris adorant
Officioque oris raptim loca singula signant,
Quae tetigere pedes stantis, quae membra iacentis,
{{Versus|445}}Quae sancto benedicta cibo, quae pressa sedili
Vel quae prostratis orantis subdita membris.
Vt uero aspecto benedicti stramine lecti
Temptauere pio tepefactum corpore faenum,
Certat ad inuentam uiolenta modestia praedam,
{{Versus|450}}Dum partem sibi quaeque rapit, sinibusque repletis
Leuia densati compungunt pectora culmi
Atque arcent tenues stimulato a pectore uestes.
Quid non uera fides faciat? forte una cohortis
Virgineae nec corde minus quam corpore casta,
{{Versus|455}}Cum quendam miserum uiolento iure retentans
Cogeret in furias daemon prorumpere iussas,
Excutiens sanum captiuo a pectore sensum,
Auxilio confisa dei meritoque patroni
Particulam raptae sapienter prodiga praedae
{{Versus|460}}Faucibus innectit miseri colloque furentis
Suspendit pressum benedicto corpore faenum.
Nec mora et attactu confestim territus hostis
Arentes stipulas saeua ut incendia fugit,
Impar contactis Martini corpore culmis.
{{Versus|465}}Et tamen elisus totiens totiensque fugatus
Audes mutatis demens occurrere formis,
Expertum temptare uirum coramque uerendos
Ferre oculos, speciemque tegens monstrare furorem.
Nam pecudis dorso insidens furiisque petulcum
{{Versus|470}}Concutiens animal seseque in uiscera mergens
Naturam pecudis funesta excusserat ira.
Vel cum captiuae pressisti terga iuuencae,
Ferret ut impositum non solum corpore monstrum,
Explens infusum per membra obsessa furorem
{{Versus|475}}Atque ministerium bacchantis motibus aptans,
Sanguineum spargens concusso uertice rorem,
Leuia dum rubrae percurrunt tempora guttae
Igneaque iratam praecedunt cornua frontem,
Efflat et alternas uix creber anhelitus auras,
{{Versus|480}}Puluereamque ciet curuato poplite nubem
Et tenues sursum tremulus pes spargit harenas.
Nempe inter profugas passim bacchata cateruas
Mitis ad aspectum sancti sessore fugato
Astitit atque onere abiecto, sed mente recepta
{{Versus|485}}Agminibus sociis gaudens se bucula iunxit.
Desine nunc saltim gregibus te mergere Christi,
Postquam nec pecudum sanctus tibi iura reliquit.
Cedimus: exsuperat trepidantia uerba loquentis
Gloria uirtutum, claris magis edita factis,
{{Versus|490}}Quam linguae prodenda sonis. obscura poetae
In lucem fando expediant: nos lumine laudis
Vincimur et tanto oppressi splendore latemus.
Atque utinam nostram paulum rarescere noctem
Gloria tam clari faciat contacta patroni,
{{Versus|495}}Ne lucem historiae tenebroso corde tegamus
Et titulum laudis minuant peccata loquentis.
Quod cor non placidum sancto, quaeue ira rebellis,
Quae feritas non mitis erat? sensere Molossi
Imperium, cum uenatu transcursa patentum
{{Versus|500}}Aequora camporum quateret lasciua iuuentus,
Corripiens celeri uel prona uel ardua saltu.
Cornipedes properi multo sudore madebant
Et patulis tenues efflabant naribus auras.
Vngula terrifico resonabat concita pulsu,
{{Versus|505}}Linquens pulueream cita post uestigia nubem.
Nec sat erat uolucrum tam uelox cursus equorum.
Pendula sic pronas aequabant pectora frontes,
Vt mora cornipedum tardaret uota sedentum,
Vectorum et cursum transiret motus agentum.
{{Versus|510}}Certabant alacres uentos aequare Molossi,
Vincendi et studio spectantum explere furorem,
Pendentesque procul reserato gutture linguas
Flatibus alternis tremulus quatiebat hiatus.
Hic tantus labor, hic sumptus quo, pro dolor, exit?
{{Versus|515}}Quis fructus quaeue utilitas, prensare fugaces
Bestiolas leporumque fuga gaudere pauentum?
Tempsisti talem prudens, Martine, furorem,
Insontis tristem casum miseratus, hiantum
Ora canum et trepidos faciens torpescere gressus.
{{Versus|520}}Iam si contiguum laxasset forte rigorem,
Quo sale uerborum sociorum absoluere curas
Attentasque aures paulum refouere solebat,
Cum grauitate catus, cum religione facetus,
Virtutem cordis respergens flore leporis.
{{Versus|525}}Pellicia cernens obtectum ueste subulcum
&quot;En&quot; ait &quot;alter Adam! talis uelauit amictus
Nudati obuoluens algentia membra parentis
Atque nouo praestans solacia parua pudori,
Cum post tartarei uirus letale ueneni
{{Versus|530}}Lubrica deceptum persensit sibila corpus.
At nos exutos penitus penitusque sepultos
Peccato ueteri rursum noua gratia uelet&quot;.
Idem detractis detonso uellere lanis
Arridens aspexit ouem. tum protinus inde
{{Versus|535}}Ordine de facti sumens exempla docendi:
&quot;Cernite mandatum uilem complesse bidentem.
Vestibus e geminis poscenti tradidit unam,
Succrescente alia nolens retinere priorem.
At quam nos brutae pecudi cessisse pudendum est,
{{Versus|540}}Si mage munifico uincat nos prodiga censu&quot;.
At parte ex alia pratorum dorsa patebant
Dissimili distincta situ. pars una uoraces
Pertulerat suffossa sues uiridemque colorem
Perdiderant glaebis nigrantia dorsa supinis.
{{Versus|545}}Ast aliam arroso detonsam caespite tristi
Nudarant armenta fame proneque uorantum
Ora boum abstulerant laetae telluris amictum,
Roscida dum patulo carpuntur gramina morsu
Curuatae ad fauces attracta aspredine linguae,
{{Versus|550}}Praeuia quae teneras allambens colligit herbas,
Vt densata auidi succisant pabula dentes.
Nec minus impresso protriuerat ungula cornu
Elidens crebro uiridantia germina pulsu.
Partem aliam illaesi uernantem caespite campi
{{Versus|555}}Ornabat uario comens natura decore.
Vndabant tenui uiridantia gramina flatu
Impulsasque leuis motabat spiritus herbas.
Insuper innumeri per plana iacentia flores
Distincta insertis pingebant aequora gemmis.
{{Versus|560}}Hos roseo inficiens tingebat purpura fuco,
Ast alii niueo insignes candore nitebant,
Inter quos croceis distinguens gramina signis
Aurea flauorum rutilabat gratia florum.
Curuant purpureae gemmantia germina guttae
{{Versus|565}}Flectebantque herbas umentis sucina roris.
Blandus odor, gratum certans aequare colorem,
Permiscens paribus concordia gaudia formis,
Pascebat specie uisum, spiramine nares.
Praebebant rarae pergrata umbracula frondes
{{Versus|570}}Caerulaque implexis nutabant brachia ramis.
Certabant tectae foliis uernare uolucres,
Musica dulcisonis moderantes sibila linguis.
Purus uicinas pascebat riuulus herbas
Graminaque allapso stringens umore fouebat.
{{Versus|575}}Perspicui subter uisu penetrante lapilli
Crispabant uitreas per blanda obstacula lymphas,
Nec poterat mersum ex oculis auferre decorem
Peruia luminibus species et gurgite tecta.
Quid rudibus conor formas signare loquellis?
{{Versus|580}}Expromi haec uerbis nequeunt, quae munere Christi
Effigians melius naturae gratia pinxit.
Hanc igitur speciem distinctam dispare forma
Aspiciens Martinus ait: &quot;conferte parumper
Depasti, effossi, illaesi loca singula prati
{{Versus|585}}Scortorum sceleri uel iusto foedere nuptis
Coniugibus uel uirginibus, quae corpora Christo
Sancta uouent rosei gemmis ornata pudoris.
Vt suffosso illic species non permanet agro,
Oblita sic uitiis Christi non fulget imago.
{{Versus|590}}Vt radix hic salua manet, sed gramine secto,
Sic nuptis est tuta fides sine flore pudoris.
Vt color atque nitor florenti ridet in agro,
Gloria sic purae fulgebit lucida carnis&quot;.
Talia perspicui dantem documenta uigoris,
{{Versus|595}}Attenti et semper diuina ad praemia cordis
Quidam adiit monachus, neglecta hoc nomen adeptus
Militia, qui post lituos et classica belli
Maluerat ueri signis se dedere regis,
Magna crucis sanctae melius uexilla secutus.
{{Versus|600}}Quin et consortem thalami ad collegia uitae
Alliciens sociam sanctis praeceperat esse
Virginibus, thalami uel carnis iura remittens.
Verum ubi lasciuum rursum rediuiua uoluptas
Occepit stimulare animum penitusque medullis
{{Versus|605}}Indere contempti mortalia gaudia saecli,
Vix praelibatum cupiens laxare rigorem
Rursus in amplexus nuptorum et uota recurrens
Post monachi titulos nomen renouare mariti,
Quin et doctorem crebro pulsare tumultu
{{Versus|610}}Aggreditur, tales precibus miscendo querellas:
&quot;Si mihi coniugii Christus solacia praestat,
Dignatus thalamis diuersum annectere sexum,
Quis rapiet mihi dona dei? quis iure nouello
Audebit priscam domini conuellere legem?&quot;
{{Versus|615}}Talia praecipiti frangentem murmura sensu
Mitius aggreditur sancti medicina patroni:
Dic age, praeteritae recolis si tempora uitae,
An collata acie saeuo conflixeris hosti.
Quod quia percrebro factum reminisceris, idem
{{Versus|620}}Respice, num lituos inter uel classica belli
Pilaque terrificis pugnantum intenta lacertis
Destrictosque enses, accepto et turgida flatu
Serica serpentum spiras imitata uel iras
Bellica femineus turpauerit agmina sexus.
{{Versus|625}}Quis scutis ad pensa locus, quis ad arma puellis?
Leuia num decuit respersio pulueris ora?
Quodsi terrenis non sunt haec congrua castris,
Quidquam ut femineum deceat uexilla uirorum,
Num tibi contiguo bellum sudore gerenti
{{Versus|630}}Non mage turpis erit spreti permixtio sexus?
Tempore desidiae talem lasciua uoluptas
Inueniat ridenda chorum. cum uero uiriles
In campos properant acies ferrataque lucent
Agmina, femineas defendant moenia turbas,
{{Versus|635}}Diffisaeque armis studeant se cludere portis.
Qui uero ad bellum properat, solacia temnat&quot;.
Talibus effrenae sanauit uulnera mentis
Compositoque dedit rursum noua gaudia cordi
Pugnacemque uirum cum pace ad bella remisit.
{{Versus|640}}Iam uero hoc quisnam digne percurrere possit,
Tam docilem ornarit patientia quanta leporem?
Forte inter sanctas et corde et carne puellas,
Perpetui semper pretiosas flore pudoris,
Innuba quas domino sociarat dedita Christo
{{Versus|645}}Virginitas nexu mentis, non foedere carnis,
Virtutum quaedam studio praecesserat omnes,
Hoc speciale decus titulis addendo pudoris,
Quod semel ex oculis cunctorum amota uirorum
Seruabat coeptum constanti corde rigorem,
{{Versus|650}}Nec leuis instabili nutabat femina sensu,
Vincens ingenitum uirtutis pondere sexum
Et praegressorum uix rara exempla uirorum.
Huius propositi iusta admiratio sanctum
Perpulit, ut talem recte ueneratus adiret
{{Versus|655}}Illectus tanto uirtutum flore puellam.
Verum ita constanti defixa in pectore mansit
Iam domino deuota fides, ut claustra pudoris
Saepta uiris, clarae titulos seruantia palmae,
Nec tanti posset meritum reserare patroni.
{{Versus|660}}Nec tamen erubuit uotiuam ferre repulsam
Proposito gauisa fides, sed cuncta benignus,
Quae spem contulerant, proprium numerauit honorem,
Plus lucra attendens animae quam gaudia carnis.
Quam tibi, quam sancto rapies de pectore partem,
{{Versus|665}}Ambitio, insani uentis afflata tumoris?
Iam penitus prostrata iace. nil Christus habere
Cum uitiis commune potest. qui laude tumescunt,
Extolli semet cupiunt. satis approbat ille,
Qui latuisse cupit, mundi et fastigia temnit,
{{Versus|670}}Quam soli domino tribuat quem uitat honorem.
Sed qui laudato malles uilescere Christo,
Hoc quoque iudicium titulis addendo beatis,
Quam uitando fugis laudem, uitando mereris.
&lt;/poem&gt;
==5.==
&lt;poem&gt;
Iam semel in laudem tanti prolata patroni
Quidnam, lingua, siles, incondita murmura uocis
Indocilesque sonos per longa silentia claudens?
Si rubor est tam magna loqui, prius ista pudori
{{Versus|5}}Lex statuenda fuit. nimis haec uelamina tarde
Attritae nimium temptas praetendere fronti.
At si desidiae uili torpore teneris,
Vt taetrae mortis tristis discedat imago,
Excute marcentem depresso a pectore somnum,
{{Versus|10}}Vt uigil ad Christum discussa morte resurgas.
Si merito depressa iaces, confide patrono.
Quid rea supplicii pauitas, cum sis rea uoti?
Ergo age et extinctam domino committe fauillam,
Vt rigor ingenii Christo aspirante tepescat,
{{Versus|15}}Et glaciem cordis Martini oratio soluat
Ac faciat brutam quamprimum erumpere uocem,
Vt quondam similis meruit miracula facti.
Carnutena iacent patulis qua moenia campis,
Gallia et immensis late distenditur agris,
{{Versus|20}}Hic iam bis senis quae muta silebat in annis,
Obstructa et nullis reserauerat ora loquellis
Filia, maestorum tristissima cura parentum,
Augebat iugem miseris uiuendo dolorem,
Annorum et spatio crescebant uulnera luctus.
{{Versus|25}}Heu quotiens doluere aliis indulta potentis
Dona dei periisse sibi, cum saepe uiderent
Vixdum reptantes in uerba erumpere paruos
Nominaque e teneris praefracta exire labellis,
Cum murmur dubium pietas praegressa notaret,
{{Versus|30}}Incertam agnoscens affectu interprete uocem,
Excipiens quasi dicta sonos rapiensque loquenda.
Haec, quae post primas aliis sunt praestita cunas,
Aemula bis senis pietas defleuerat annis,
Cum lustris geminis maerens annisque duobus
{{Versus|35}}Optaret primam nubendi ad tempora uocem:
Donec Martini genibus conexus et haerens
Exanimis genitor lacrimoso flebilis ore
Astrueret cunctam gemitu pandente querellam,
Attracta ex imo suspiria pectore ducens,
{{Versus|40}}Singultu incidens crebro lacrimabile murmur
Ac madidum pectus perfundens imbre genarum.
Et iam Martini mentem concusserat almam
Assuetae pietatis amor. sed causa morarum
De probitate fuit, pretiosi cura pudoris
{{Versus|45}}Et semper claris socianda modestia factis,
Ne, quod contulerit meritum, iactantia perdat
Et uirtutis opus uitiet praesumptio cordis.
Ergo ait: &quot;indignum tanti ad miracula facti
Me reor et trepida pondus ceruice pauesco,
{{Versus|50}}Quod ferre infirmus nequeo, ne sarcina maior
Deprimat et nimio inualidus sub fasce laborem.
Sed non difficilis quaeuis curatio Christo est,
Qui recte haec aliis committit signa ministris,
Sanctorum ut meritum domini miracula prodant.
{{Versus|55}}Ecce duo assistunt clari probitate fideque
Et uirtute uiri, quos recte euexit ad istum
Talis uita locum. numquid non promptius illis
Haec domini medicina dabit, quae grandia nostrum
Excedunt meritum, sed non sunt ardua sanctis?&quot;
{{Versus|60}}Talia saepe iterans cordis documenta modesti
Et meritum renuendo probans hoc dignior extat,
Quod comit reliquos pretiosa modestia mores,
Inuidiamque fugit, qui se conferre pauescit.
Haec cernens genitor sancto uehementius instat,
{{Versus|65}}Hos quoque coniungens precibus, quorum ille legendam
Dixerat esse fidem, ne uel differre liceret,
Quod germana pie Christo aspirante uoluntas
Suaserat atque paris concordis gratia iuris.
Summotis igitur populis, ne forte receptum
{{Versus|70}}Oranti obstreperet confuso murmure uulgus
Aut ostentaret proprias iactantia uires,
Hos tantum adiunxit socios, quos culmen honoris
Fecerat esse pares et quis par cura precandi,
Par studium, conexa fides, coniuncta uoluntas.
{{Versus|75}}Additur et genitor trepidans, quem munera Christi
Acrius optantem faciebant uota fidelem.
Tum sublimi animo erectus, sed corpore pronus,
Sursum cor sanctum statuens, sed membra deorsum,
Carne iacet, sed mente uiget. conscendit in altum
{{Versus|80}}Mens coniuncta deo, premitur iactantia carnis.
Sic uia dissimilis concordi adiungitur actu,
Sic humiles properant quo praecessere fideles.
Nec mora et assueti persensit signa fauoris
Assidue sanctus congaudens hospite Christo,
{{Versus|85}}Cordis saepe fores ad talia munera pandens.
Tum benedicendo promi praecepit oliuum,
Oblatum insciens uerborum nectare sucum,
Per quae mutato uenit medicina liquori.
Qui postquam infusus gratantis in ora puellae est,
{{Versus|90}}Confestim innexae soluuntur uincula linguae,
Et madidas implens subito spiramine fauces
Murmur blandiloquum, uox expectata, reuixit.
Ac primum trepidam proprie signare loquellam
Incertosque sonos genitoris nomina iussit.
{{Versus|95}}Haec uox prima fuit primoque loquentis ab ore
Eripuit pater atque auditam in uiscera mersit.
Exim prostratis cadit ad uestigia membris
Et genua extentis supplex complectitur ulnis.
Quique preces solus tulerat reticente puella,
{{Versus|100}}Iam domino grates non una uoce rependit.
Nec sane alterius minor admiratio facti est,
Cuius me memorem medicati infusio suci
Et decantati benedictio fecit oliui.
Id, quotiens pietatis opem medicina poposcit,
{{Versus|105}}Disparibus causis par gratia sanctificauit.
Namque ut saepe solent praecauto corde fideles
Vas oleo oppletum seruandae ad uota salutis
Vel iustis offerre uiris uel condere sanctis
Religione locis, quibus aut operatio praesens
{{Versus|110}}Martyrii emeritos prodit uirtute patronos,
Aut quibus in cunas uerbum uenisse beatas
Vel recolit manifesta fides uel lectio prodit,
Aut ubi contiguae praecidens tempora lucis
Horrescens dirae scelus exitiabile gentis
{{Versus|115}}Inseruit subitas nox interfusa tenebras,
Aut ubi disrupti felicia concaua saxi
Attactu gauisa dei sine lege sepulchri
Mox surrecturis patuerunt subdita membris,
Aut hinc iam reducis gauisa ad sidera Christi
{{Versus|120}}Postrema excepit felix uestigia tellus,
Quae tam sanctifici conseruans munera tactus,
Quidquid ad ornatum commentum dextra parauit,
Dedignata suis longe discussit harenis,
Disrumpens fragilem transfuso puluere cratem
{{Versus|125}}Et super extenti dissoluens saepta metalli:
His persaepe locis, quibus hoc uicinia praestat,
Pacificum exponunt per uascula pura liquorem
Desuper infusi mutandum nectare roris,
Quo fluit in sanctum caelestis gratia sucum.
{{Versus|130}}At quos longarum spatia interfusa uiarum
Diuersa amotos penitus regione retentant,
Credentes dominum non claudi fine locorum
Et miserantis opem cunctas excedere metas,
Incunctante fide praesentia munera poscunt
{{Versus|135}}Praesentis domini, qui pro uirtute fauoris
Non longe ad sese uenientum uota fatigat,
Propter et admotos contingit ubique rogantes,
Nec tardos uitat, properis uicinior astat,
Fitque uiae finis solus conatus euntis.
{{Versus|140}}Haec qui corde gerunt, quacumque in parte uocati
Munus habent domini, seu sanctis credita mandent
Vota uiris seu sacratis quaecumque recondant
Sanctificanda locis. Christus quod corpore sancto
Non adiit, uirtute tegit, licet ille reuersus
{{Versus|145}}Ad sublime poli iamdudum et corpore regnet.
Haec secum stimulante fide persaepe reuoluens,
Excedens fragilem sexum uirtute fidei
Et non feminei sublimis femina cordis
Credidit, emissum cum sancto offerret oliuum,
{{Versus|150}}Quod precibus tanti pietas uicina ministri
Non aliter uotis Martino orante faueret,
Quam si pernici propere translata uolatu
Intra ipsum domini ferret sua uota sepulchrum,
Vexillum complexa crucis lignumque salutis.
{{Versus|155}}Tali plena fide candenti sedula uitro
Sollicitis manibus uiridans infudit oliuum.
Permutat niueum descendens unda colorem,
Et tacito manans in subdita concaua lapsu
Crescit per nitidi paulatim augmenta liquoris,
{{Versus|160}}Ac sonitu reticente silens pinguedo tumescit.
Attamen ut uacuae fauces ad claustra paterent
Nec nimis oppleto nutaret testa fluento,
Qua de subiecto consurgunt colla rotundo,
Oris adhuc uacui patulus residebat hiatus.
{{Versus|165}}Tum puer accepto properans perrexit oliuo
Ad sanctum, referens et uota et uerba precantis.
Nec tardat pietatis opus. cita gratia iustum
Commendat studium, ne uel cunctando fidelem
Differat aut dubium faciat mora parua fauorem.
{{Versus|170}}Confestimque deus per signa indulta probauit,
Quantum conferret praesens benedictio donum,
Ne fortasse fides sensu trepidante labaret.
Praesentes stupuere uiri (quod Christus adesse
Iusserat electos tanta ad miracula testes)
{{Versus|175}}Sic creuisse illum Martino orante liquorem,
Vt sursum elati consurgens unda tumoris
Oppleret uacuam suspenso gurgite partem,
Sic iuge ad summum properans, ne linqueret imum,
Ferueret exundans, considens plena maneret,
{{Versus|180}}Cresceret infusis, sed non uacuanda receptis:
Ad dominam donec felicia dona reportans
Pergeret exultans famulus, meritumque beati
Offerret tantis congaudens dextera signis.
Talis praeclari benedictio sancta profetae,
{{Versus|185}}Cum uidua exiguum finisset prodiga sumptum,
Vascula mansuris suppleuit inania donis,
Vt, quae munificae dederat documenta fidei,
Ditior expensis fieret, secura petitis.
Nec sane ut reliquas paueam contingere laudes
{{Versus|190}}Virtutesque uiri, saltim haec narrare ualebo,
In quibus eiusdem similis benedictio suci
Multiplicis digne poscit praeconia uocis.
Vna fides, medicina frequens: non dissonat actu,
Sed distat numero, par signis, altera donis.
{{Versus|195}}Testis adest docto mirabilis ore Seuerus
Et tota Christum cordis uirtute secutus,
Insignis mundi titulis, sed clarior illa
Qua mundum tempsit sanctae uirtute fidei,
Nobilitate potens, sed multo extantius idem
{{Versus|200}}Nobilior Christi cultu quam sanguinis ortu.
Hic sacrum canonem, distentae et scripta coartans
Historiae, geminis conclusit cuncta libellis,
Quaecumque a primis percurrerat edita saeclis.
Idem Martini titulos uel gesta retexens,
{{Versus|205}}Scrutator cautus ueri fidusque relator,
Protulit in medium tam clarae insignia uitae,
Sic iustam retinens aequato examine libram,
Ne dubia astrueret dicens nec certa taceret.
Hic sancto persaepe pie sociatus adhaesit,
{{Versus|210}}Vt solet in speculo cordis perspectio mentis
Cognatae similes morum sociare figuras.
Quo mage credendum est testem magis esse probatum,
Qui coram comperta docet, cum uisa loquatur.
Ergo inter reliqua affectus documenta poposcit,
{{Versus|215}}Sumeret ut sancti munus speciale liquoris.
Cui postquam fido tribuit benedictus amico
Congaudens uirtutis opem, monumenta fauoris,
Inuexit domui cum religione fidei,
Credens indultam sese deferre salutem,
{{Versus|220}}Et statuit celsae sublimi in parte fenestrae,
Qua praetenta diem claudunt specularia purum
Obuia uentorum flabris et peruia luci.
Hic niueae ampullam texit uelamine pallae,
Vt distenta uagos prohiberent lintea uisus
{{Versus|225}}Occursura oculis, sed non arcentia mentes.
Sed puer ignarus properantis turbine dextrae
Dum rapit incauto festinus tegmina nisu,
Vas uitreum illidens in marmora subdita iecit.
Exsanguis stupuit domino pallente minister,
{{Versus|230}}Et sonitus rapido redit ad fastigia pulsu,
Tinnitusque uago simul omnia murmure complens
Illisit semet summis, surrexit ab imis.
Non sensit tantos ampulla impacta fragores,
Illaesa et uitreae manserunt tegmina crustae.
{{Versus|235}}Sic liquor interior fragili conclusus amictu
Exteriora cauae durauit tympana cratis,
Marmora ut in plumas penitus mutata putares
Excepisse illam per mollia fulchra ruinam.
Sic meritum, Martine, tuum, sic gratia iugis
{{Versus|240}}Sanctificata pie recipit, benedicta tuetur.
Quidam, cum diri uiolentia saeua Molossi
Irrueret, quatiens furioso gutture rictus,
Rugatas retrahens oris de tegmine nares,
Nudatos crebro collidens murmure dentes,
{{Versus|245}}Tam subito terrore pauens non fuste nec ictu,
Sed solo os rabidum Martini nomine clusit.
Quod simul insonuit, compressi haesere latratus,
Erectae cecidere iubae, toruumque minaces
Extantesque oculi suffusas sanguine flammas
{{Versus|250}}Depositis clausere minis. tum blandius aures
Mulcere et terram contorta uerrere cauda
Et caput inflexo pronum demittere collo.
Quae meritis, Martine, tuis non mitia cedant,
Cum tantam rabiem uel solo nomine uincas?
{{Versus|255}}Quid nunc miremur saeuorum corda uirorum
Cedere et humanos tibimet mitescere motus?
Vt quondam stupuere homines, quod dira potestas
Et ius crudelis tibi cesserit Auitiani,
Cui feritas conexa nimis et sola uoluptas:
{{Versus|260}}Vngula, carnifices, tortores, flagra, catenae,
Mors hominum, uox plangentum pallorque reorum,
Carcer edax, fassi interitus, tormenta negantis.
Tartarei nimium saeuissima bestia cordis,
Spirans innumeras furioso pectore caedes,
{{Versus|265}}Immiti feritate fremens intrauerat urbem,
Quam sancto antistes Martinus honore regebat.
Haerebat nexis per squalida colla catenis
Maestorum pallens infelix ordo reorum,
Incutiens fractis stridentia uincula membris
{{Versus|270}}Et motans tardos incuruo pectore gressus.
Talia Martino Phalaris spectacula ducens
Proxima diuersas parat ad subsellia caedes.
Festinant rabidi furialis turba ministri
Instrumenta feris certatim exquirere poenis.
{{Versus|275}}Illi ad tartareas depromunt uascula flammas,
In quibus incluso diri feruore uaporis
Pix resoluta trucis crepitacula pasceret ignis,
Qui procul exundans funestae gurgite flammae
Sulphureo exceptum torreret corpus in antro.
{{Versus|280}}Ast alii sursum porrecti robora ligni
(Triste ministerium) furioso corde parabant,
Vt caro distentis propere male pendula membris
Tortori laceros crucianda exponeret artus,
Tartaream misero perfundens sanguine dextram
{{Versus|285}}Et spargens tristem per uulnera crebra cruorem.
Vtque eadem geminum satiaret poena furorem,
Incussor laceri quatiebat corporis artus
Dissiciens ruptis membrorum uincula nodis.
Ast alii deferre faces atque unguine multo
{{Versus|290}}Inficere in longum contexti uincla papyri,
Non ut discussas lux uinceret illa tenebras,
Obscuram ignifluo distinguens lumine noctem,
Verum ut funereus miseros succenderet ignis,
Infigens laceris admota incendia membris.
{{Versus|295}}Haecine Martini decuisset in urbe uideri
Et placidam tanto configi uulnere mentem,
Vt sanctas saltim fama haec contingeret aures
Aut pia concuteret uel solus uiscera rumor?
Ergo ut funereo mens est perculsa paratu,
{{Versus|300}}Nuntius et diri saeua haec commenta tyranni
Praeuia uicini dispersit signa furoris,
Percurrit totas miseratio iusta medullas
Ac sparsit celerem pietatis flamma calorem.
Et quamuis mortem miserorum flere reorum
{{Versus|305}}Cogeret humanos recolens clementia casus,
Non minor illa aderat praesentis causa doloris,
Idem quod fautor sceleris, qui criminis ultor,
Se faceret prius ipse reum plectendo reatum.
Crassior obtectum caligo obuoluerat orbem.
{{Versus|310}}Grata quies blandum per cuncta elementa soporem
Sparserat et madido marcebant omnia somno
Pressaque mutarum reticebant murmura uocum.
Horrebant mediae nimis alta silentia noctis,
Obscura et proprium caligo infusa colorem
{{Versus|315}}Texerat, abripiens cunctis sua signa figuris.
At non Martino capiendae cura quietis,
Sed sancta adsistunt humanae uota salutis
Affectu stimulante animum. petit ergo cruenti
Iudicis instanti furialia limina gressu.
{{Versus|320}}Solus it intrepidus per opaca silentia uastae
Noctis et horrentem secreta obscura uiarum.
Credo equidem umbrarum cunctas cessisse cateruas,
Quas malus instigat nocturna ad crimina daemon,
Atque alias diros blande siluisse Molossos
{{Versus|325}}Terrificique oris praestructum haesisse latratum.
Ergo ubi peruentum est obstructa ad limina diri
Iudicis et saeui claustrum ferale furoris,
Ante domum medio prostratus in aggere saeptis
Arcetur foribus, sed fletu ad sidera pulsat.
{{Versus|330}}Saeua grauem tumido proflabat pectore somnum
Bestia, distentis et mortis imagine membris
Torpentes penitus stratis reiecerat artus:
Cum subito angelicus concussit uiscera terror,
Vox etiam attonitas stupefacti irrupit ad aures:
{{Versus|335}}&quot;Tene graui infelix oppressit inertia somno,
Bestia, corrupti ructantem pocula uini,
Ac pigrum crudi distendit sarcina uentris,
Et famulus domini nudae super arida terrae
Dorsa, pium multo perfundens puluere corpus,
{{Versus|340}}Pro foribus iacet ecce tuis? tu claustra quietis
Obicis ad turpis nocturna silentia somni?&quot;
Diriguit uisu subito propereque uocatos
Praecipit ad claustrum rapide prodire ministros,
Vt seriem ueri per nuntia uerba referrent
{{Versus|345}}Verum ut saepe solet membris torpore ligatis
Grata quies pressum uincire et uincere sensum,
Progressi paulum uix prima ad limina serui
Marcentes uisu nimium gressuque labantes
Murmura perplexis reddunt fallacia uerbis,
{{Versus|350}}Nullum pro foribus sollerti indage repertum.
Rursum uicini non longe amota uoluptas
Marcida confestim conclusit lumina somni.
Tum uero tremefacta nouus praecordia terror
Concutit angelicaeque minax sententia uocis
{{Versus|355}}Surgere praecipitem praeceptum iterando coegit.
Nec placuit rursum mandati afferre periclum.
Ipse ad clausa cito contendit limina gressu,
Obstructaeque fores domino reserante patescunt.
Offulsit claro uenerabilis ore sacerdos,
{{Versus|360}}Ostentans sancto uirtutum stemmata uultu.
Florebat multis elucens gratia signis,
Religione, fide, affectu, pietate, pudore:
Mens laeta in grauibus, constans et seria laetis,
Nec feritate rigens nec risu austera resoluens,
{{Versus|365}}Prorsus sic media semper probitate refulgens,
Vt non ira trucem faceret, non gratia segnem.
Talis pallenti species ueneranda tyranno
Occurrit, taetrae disrumpens nubila noctis.
Et iam prodiderat sine uerbis conscia tanti
{{Versus|370}}Mens sceleris, quae causa pii foret illa laboris,
Nec precibus pandenda fuit. prior ipse pauentem
Protulit e tremulo confusus pectore uocem:
Cur mea, sancte, metu dudum tortore fatigans
Excusso penitus turbas praecordia somno?
{{Versus|375}}Tu foribus procul arceris, penetralia sancto
Irrumpis merito. subsistis corpore, iure
Ingrederis. terrore quatis qui carne moraris.
Nec sane abnuerim meritis haec debita nostris,
Cum duro innumeras spirarem pectore caedes
{{Versus|380}}Saeuus in urbe tua. precor ergo, ignosce fatenti,
Vtere iure tuo. parci cupis: esto remissus.
Suppliciis emitte reos, me solue reatu.
Nec mora laxatae raptim cecidere catenae,
Quae modo pallentum stringebant colla reorum,
{{Versus|385}}Seruantes dirae morientia corpora morti.
Exultat subito miseris spes reddita uoto.
Laetitia mixtoque metu tam magna repente
Credere diffidunt trepidi, sed credere malunt.
Certant gratantes genibus se aduoluere sanctis,
{{Versus|390}}Cingere supplicibus uestigia blandius ulnis.
Ille deo grates suadet magis esse ferendas
Auctoremque huius Christum monet esse salutis,
Qui sic criminibus parcat, si uera dolorem
Commissi sceleris saltim conuersio prodat.
{{Versus|395}}Nam poenas superesse reis durante reatu:
Talibus alloquiis simul et pietate laborans
Supplicio absoluit uinctos culpisque solutos.
Iam uero hoc donum quae digne lingua loquatur,
Quod pauet attonito saltim contingere sensu
{{Versus|400}}Mens ad tam clari titulos angusta patroni,
Sic meritum sancti cunctas trepidasse cateruas
Daemonis et tanti sic prodita signa pauoris,
Vt, quotiens propriae progressus limina cellae
Eminus amotam gressus mouisset ad urbem,
{{Versus|405}}Commissam inuisens sancto moderamine plebem
Vel cupiens offerre sacri mysteria ritus,
Gratia sic rapido propere praegressa uolatu
Torqueret trepidas captiuo in corpore laruas,
Vt uixdum egressum sanctae penetralia sedis
{{Versus|410}}Per tormenta prius longe praegressa uiderent
Affore confestim, stridenti et murmure uocis
Iudicis aduentum clamaret poena reorum.
Vt uero in foribus uestigia prima locasset,
Cernere erat raptis propere ad sublimia membris
{{Versus|415}}Constricta aeriis attolli corpora uinclis,
Et per inane grauis nutantia pondera carnis
Linquere contiguas pernici turbine terras,
Supplicio suspensa suo, sed libera nexu,
Vincta precum meritis, propriis pendentia poenis
{{Versus|420}}Clamare admissas tacito sub iudice culpas.
Nec percontantis confessio reddita uerbis
Eruta per trepidam prodebat crimina uocem.
Namque solo acclinis transibat sidera uoto
Spe dominum tangens sanctus, sed corpore pronus,
{{Versus|425}}Corde humilis, celsus merito, sine murmure clamans,
Occultus uisu iudex, uirtute probatus,
Ad cuius meritum miracula tanta paterent:
Inter inane reus pendens et in aere tortor
Porrectis sursum pedibus, constricta rigentis
{{Versus|430}}Vellera uestitus tectis haerentia membris,
Ne flexo curuata sinu uel lapsa retrorsum
Nudarent turpes appensi corporis artus.
Sic meritum, Martine, tuum, sic sancta potestas
Et prodenda dei per seruos gloria Christi
{{Versus|435}}Excedens terras titulis et in aere regnat.
Siccatas etiam certum est te supplice nubes,
Grandinis et dirae suspensam haesisse ruinam
Constricto penitus densati gurgite nimbi,
Qui grauis et rigidi conexis frigore uenti
{{Versus|440}}In lapides duratus aquis sic turbine crebro
In terras solidi iaciebat saxa liquoris,
Vt fruges, arbusta, hortos, pomaria, uites
Protererent crebris nimborum tela ruinis,
Confossa et ualido quateretur uerbere tellus.
{{Versus|445}}Haec pestis Senonum late grassata per agros,
Supplicii et legem consueta explere quotannis,
Elisa assiduis nudauerat arua ruinis.
Amissam segetem pallens referebat arator,
Perfracti penitus plangens fastigia culmi,
{{Versus|450}}Et fossor, uacuam sine fructu et palmite uitem
Saepe gemens, iugis post annua uota laboris
De iam turgidulis numerabat damna racemis.
Monstrabat fractos mater maestissima ramos
Repere consuetis per mitia pomula natis,
{{Versus|455}}Propter et arentis pallentia germina campi
Mugitu pecudum reboantia saxa sonabant.
Tabida lustrabant uacuos armenta recessus,
Quo poterant gemitu querulam testantia causam.
Hoc igitur compulsa malo plebs cuncta uel aetas
{{Versus|460}}Tam clarum sibimet cupiens adhibere patronum
Martinum exorat legato interprete supplex,
Vt placare deum studeat ueniamque precari
Pro miseris tandemque grauem depellere pestem.
Supplicii satis esse datum: clementia Christi
{{Versus|465}}Auferret nimiam saltim post uerbera cladem.
Nec sane miseros spes expectata fefellit.
Nam simul a domino semper conexus et haerens
Martinus solitae pietatis dona poposcit,
Suffragium sensere pium: depulsa quieuit
{{Versus|470}}Tempestas puroque dies nituere sereno
Aut exoptatis maduerunt germina nimbis.
Nec spatio constricta breui, sed tempore longo
Gratior extentis commendans munera metis,
Quattuor ex plenis permansit gratia lustris,
{{Versus|475}}Nec prius insanae senserunt damna procellae,
Quam dominus clauso praesentis tempore uitae
Ad requiem ueram benedictum assumpsit amicum.
Sic utriusque pie transegit tempora uitae,
Ante salus terris, at nunc sublimis in astris.
{{Versus|480}}Sed iam longa nimis languentis pagina libri
Eneruat clari titulos et gesta patroni.
Grandia dum paruus loquor et sublimia segnis,
Splendorem laudis trepidus corrumpo relator.
Sed quid agam? uersu historiam percurrere uoui:
{{Versus|485}}Iudicium narrata timent, suppressa reatum.
Rectius haec lector fors fastidita relinquet,
Quam pius auditor penitus subtracta requiret.
Et prius immitem iam contigit Auitianum
Sermo prior: nunc ordo operis reuocatur ad ipsum.
{{Versus|490}}Hic saeuos uincens dira feritate tyrannos,
Tristia maestorum sitiens tormenta reorum,
Parcebat paulum Turonorum mitior urbi.
Hic tantum humani sensus uestigia prodens
Subdebat sanctis licet ora rebellia frenis,
{{Versus|495}}Ingenitum reprimens Martini ad iussa furorem.
Et sane manifesta huius documenta medellae
Sic quadam patuere die. uenerandus adibat
Martinus diram tali sub iudice sedem,
Lenior ut tantis feritas mitescere posset
{{Versus|500}}Officiis, sancti obsequiis obstricta patroni.
Ille in praecelso residebat forte sedili,
Conspicuo solio excellens nimiumque superba
Ambitione tumens, subito cum sanctus ad ipsum
Aspiciens uidet horrentis taetrique cruentam
{{Versus|505}}Daemonis insani speciem ceruice reclinis
Innexam toto pronam decumbere nisu.
Quam procul ut flatu benedicti contigit oris
Sanctus et admoto uerbi terrore fugauit,
Ignarus socii se credidit Auitianus
{{Versus|510}}Excepisse grauem maledicti in imagine poenam.
Ille refert: &quot;ne crede meo te forte notatum
Iudicio aut subiti signum hoc existere motus.
Haec pietas, non ira fuit, quae saeuit in hostem,
Pro misero miserata dolet. prorumpit in illum
{{Versus|515}}Hic noster toto penitus de pectore flatus,
Quem premere horrendo celsa haec subsellia nisu
Quemque tuae pronum ceruici incumbere uidi.
Desine iam talis collegia ferre latronis,
Consiliis plus crede piis. deprensa fugetur
{{Versus|520}}Calliditas, experta dolos cautella repellat.
Iam pudeat parere reo, seruire fugato&quot;.
Talibus eiecto praeclusa est ianua cordis
Daemonio sedisque suae praerepta potestas.
Mitior hinc proprio tandem sine iudice iudex,
{{Versus|525}}Et grauis excusso reiecta est sarcina collo.
Sic cuncta extrusos hostes de sede fugabat,
Corda hominum absoluens, profugis nec templa relinquens.
Nam quidquid uanus fanorum extruxerat error,
Ardebat pronis late uastare ruinis.
{{Versus|530}}Haut longo spatio praefata amotus ab urbe
Vicus erat, ueteris quondam uestigia castri,
Nunc famulis habitata dei Christique ministris.
Ambatiae nomen priscum prior incola dixit.
Hic immensi operis praecelsam extruxerat aedem
{{Versus|535}}Sacrilegi quondam uecors dementia coetus.
In conum surgens turritae molis in altum
Mirificum tendebat opus, sic prorsus ad unguem
Conexis semper crebro licet ordine saxis,
Ne celsum nutaret onus, ne rima pateret,
{{Versus|540}}Sed pulchra admotos lapides compago ligaret.
Quo magis artificis studium rationis egentes
Attonitis stupuere animis. sic stulta pudende
Religio inualuit, uenerans pro numina solum
Ingenium geniumque dei de nomine fabri.
{{Versus|545}}Hanc igitur sanctus subuerti iusserat aedem
Martinus. neglecta diu mandata fideli
Presbytero exprobrat. tamen ille haec iussa modeste
Expleri potuisse negat. satis ardua fessis
Haec monachis paucisque dei docet esse ministris,
{{Versus|550}}Quae uis collectae uacuato rure cateruae
Aut desudantes possent explere cohortes.
His patuit penitus iusta excusatio uerbis.
Nec spes est infracta tamen. non ille uocandis
Vota parat populis nec toto ex orbe coactas
{{Versus|555}}Ambatiae ad uicum properat deducere turmas.
Auxilium caeleste uocat. spes omnis in illo est,
Qui caelum terramque regit, cui militat aer
Et permansurum seruant elementa pauorem.
Rursum igitur saetosi habitus stimulisque reclinem
{{Versus|560}}Consueti penetrare cutem, conexa rebelli
Vellera duritiae rigidis in uulnera filis,
Peruigiles iterum gemitus, ieiunia rursum
Dilatis renouata cibis noctisque laborem
Mox successuro rursum iungentia soli.
{{Versus|565}}Nec longa hoc uotum mora distulit. ecce reuerso
Tempestas uiolenta die circumstrepit aedem,
Turbine uentorum ruptis in flumina nimbis.
Diuiduae excusso scinduntur lumine nubes
Et collectarum super ardua moles aquarum
{{Versus|570}}Raucisono impactam collidit turbine cratem,
Reddit et expressum nimborum pugna fragorem.
Intremuit tellus imoque excussa profundo
Respuit impositae fundamina pendula molis,
Dissiciens sparsam procul a compage ruinam
{{Versus|575}}Et per prona rotans disruptae fragmina molis.
O nimium dilecte deo, te supplice Christus
Iam pronos celso siccauit in aere nimbos.
Ad tua uota iterum celeres rediere procellae,
Accincta et grauibus nigrantia nubila uentis,
{{Versus|580}}Parcere iussa satis, ualidas rumpentia moles,
Mollia graminibus durisque immitia saxis.
Nec minus hoc meritum fuerit, nec dispare causa
Gloria consimilis, pariles imitata triumphos.
Idolicam effigiem celsissima fulchra columnae
{{Versus|585}}Tollebant iunctis procul ad sublimia saxis,
Altior ut species solioque elatior isto
Despiceret miseram conficto numine plebem.
Hanc quoque Martino cupienti euertere molem
Cuncti defuerant ad talia uota paratus,
{{Versus|590}}Sed spes ad dominum semper festina manebat.
Ergo ut pernici reuolauit ad aethera sensu
Auxiliumque citum caelorum a rege poposcit,
Ignea, consimilis specie, sed lumine dispar
Comminuit fragilem delapsa columna ruinam,
{{Versus|595}}Sulphurea aduoluens crepitantes flamma fauillas,
Fumantem attollens ambusto e puluere nubem
Atque exundantem consumpta mole uaporem.
Sic rutilo, Martine, polo, sic turbine uenti
Conectis geminos uel nube uel igne triumphos.
{{Versus|600}}Nec mirum ut dominus seruo promissa fideli
Tam sancto impleret famulo, qui dixerat olim
Attonitis nimium tanta ad miracula seruis,
Haec uerae fidei sese documenta daturum,
Vt maiora horum credentes signa probarent.
{{Versus|605}}Quid mirum est eadem dominum complesse fauentem
Per seruos, qui plura piis spondere ministris
Dignatus sursum sublimia corda uocauit.
Nam sicut prodit caelestis pagina libri,
Femineam testata fidem, post flumina multi
{{Versus|610}}Sanguinis et tristem consumpto corpore tabem
Attactu uestis celerem remeasse salutem:
Sic data Martino est eiusdem gloria facti,
Sed sanante deo, qui nunc quoque celsus in arce
Stellantis solii tangi per membra probatur,
{{Versus|615}}Quae capiti aeterno sancta compage cohaerent.
Quid non mite pio, quae non subiecta fideli
Monstra uiro? iussi parebant saepius angues
Nec suberat uictis feritas cognata uenenis.
Tranabat dirus propter uada proxima serpens
{{Versus|620}}Et uitreas sulcabat aquas. extabat ab undis
Cum ceruice caput. findebat pectore summum
Festinus fluuium. reliquus per caerula tractus
Flectebat uario sinuamina lubrica motu,
Intorquens leuis curuata uolumina caudae
{{Versus|625}}Et uibrans tremulam meditata in uulnera linguam.
Hunc ubi uix medio Martinus in aequore uidit
Contiguae properum iam iamque accedere terrae,
Compulit his dictis raptim remeare retrorsum
Obstrictum uirtute dei uel nomine Christi:
{{Versus|630}}&quot;Nequaquam ad uetitam ulterius contendere ripam
Te iubeo. stetit in medio mala bestia fluctu
Et fractos rigidus torpor conexuit artus
Membraque captiuo paulatim haesere natatu,
Donec praecluso praestructi gurgitis aestu
{{Versus|635}}Languida permisso fluitarent colla profundo
Et retro seminecem ferret piger alueus anguem.
Atque utinam nostrum simili uirtute uenenum,
Quod male transcursae uitiauit lubrica uitae,
Immergens rapido semper mea crimina saeclo,
{{Versus|640}}Conuertat sancti miseratio fida patroni,
Cogat et oblitae rursus meminisse salutis,
Ne prona in luteo mergantur membra profundo
Infectum et madeat uitiorum gurgite corpus,
Sed stabiles sursum uirtutum in margine gressus
{{Versus|645}}Insistant fidei, terrena et gaudia calcent,
Quaeque fluunt, celeri cupiant euadere nisu.
Hoc tantum et paulum subsistam ad flumina uoto,
Dum clari titulos recolens percurro patroni,
Ad cuius meritum gaudens se subdere sanctis
{{Versus|650}}Paruit imperiis iussarum gurges aquarum.
Contiguum semper ieiunia ducta per annum
Laxabant paulum sanctae sollemnia Paschae.
Mitius his tantum cruciabat membra diebus.
Tum solum exiguam piscem sumebat in escam.
{{Versus|655}}Sed dum uenturis seruantur tempora signis,
Consueta officii uotum captura fefellit.
Ille ubi piscantum uanum fluxisse laborem
Linaque per uacuum fluitasse extenta profundum
Agnouit querulis maerentum murmure uerbis:
{{Versus|660}}Nam reliquis praesens diaconus satis ore fideli
Astipulator erat, quem cura instantior huius
Obsequii uigilem praegressae tempore noctis
Et fessum exacta praesentis parte diei
Testem communis faciebat adesse laboris:
{{Versus|665}}Cuius ut anxietas sancti pia uiscera mouit,
Permotus maerore pio &quot;perge&quot; inquit &quot;et amnem
Transcursis propere sollers scrutare fluentis.
Iam tibi captiuam concludent retia praedam.
Nec mora confisus tanti sermone magistri
{{Versus|670}}Festinat diaconus. trepido spes reddita uoto est,
Nec dilata licet properum captura fefellit.
Nam simul ac modico saepsit uada proxima lino,
Incussus tremuit motato cortice funis,
Implicitam prodens super inuia caerula praedam.
{{Versus|675}}Innexum propere uicina ad litora traxit
Congaudens esocem. tum toto pectore pronus
Vmida labenti circumdat bracchia pisci.
Lubrica nudatis uix haeret praeda lacertis,
Concussa et madidis iam paene elabitur ulnis,
{{Versus|680}}Donec paulatim cognata elementa relinquens
Efflaret tenuem moribundus in aere uitam
Oraque languidulo tremulus reseraret hiatu,
Reiectae applaudens segni motamine caudae.
Obstipuere suum monachorum gaudia uotum,
{{Versus|685}}Qui de uicinis tanta ad spectacula cellis
Egressi implendum tali sponsore fauentes
Crediderant sancto prolatum pectore uerbum.
O uere aeternae speculum uirtutis! ab ipso
Haec tibi dona fluunt, qui quondam retia iussit
{{Versus|690}}Ducere nocturno in cassum molimine fessos
Discipulos, mittens numerosam in retia praedam,
Concludens lectos sancta ad conuiuia pisces,
Quos medii abreptos penitus de turbine mundi
Ad dominum traheret sanctae doctrina fidei.
{{Versus|695}}Saepe deus uoluit meritum sublime beati
Illustres proferre uiros, quo clarius illis
Testibus, extulerat penitus quos gloria mundi,
Prolata in populos uirtutum signa micarent.
Nam gestae clarus tum culmine praefecturae
{{Versus|700}}Arborius uidit fulgentum luce micantem
Gemmarum, dum sancta deo sollemnia defert,
Martini rutilasse manum lumenque coruscum
Vestire ignitam pretioso murice dextram
Et collisorum lapidum crepitare fragorem.
{{Versus|705}}Non tales uexilla ducum pinxere lapilli,
Talia nec frontes regum diademata cingunt,
Sed quales claris sanctorum in fine coronis
Inserit emeritas domini sententia gemmas.
Nec dubium quin praecipuae probitate fidei
{{Versus|710}}Vltra hominem uario uirtutum flore coruscet,
Quem coram angelici meritum solacia uerbi
Historici felix testatur pagina libri.
Nam cum Treuerica permaestus ab urbe rediret,
In qua dum miseris irato rege pauescit
{{Versus|715}}Interitum, quorum uitam poscebat ab ipso,
Compulsus proprium paulum laxare rigorem
Mitior ad culpam respexerat Ithacianam,
Damnatae impulsus clementer parcere causae
Et reparare piae rursum noua foedera pacis:
{{Versus|720}}Hunc igitur nimis afflictum maerore reuisens
Angelus alloquio coram manifestus et ore
Detulit ad maestum solacia blandus amicum,
Anxia collatis permulcens uiscera uerbis,
Consilio mutanda docens, commissa resoluens.
{{Versus|725}}Talis praecipui signans praeconia uatis
Zacchariam sancto caelestis nuntius ore
Exortum sancti fecit praediscere nati,
Spondens uenturam post iussa silentia uocem.
Denique non impar meritum par prodidit ordo,
{{Versus|730}}Vtque illi suboles, sic gratia contigit isti
Clarius adiecta uirtutum luce coruscans.
Nam saepe expulsas captiuo a pectore laruas
Necdum praesentis uerbis uel uoce coactas
Terrebat sanctae felix uicinia cellae
{{Versus|735}}Excedensque procul benedicta habitacula uirtus.
Sic distenta nimis longe lateque micabant
Praesentem domini testantia signa fauorem,
Nec solo contenta solo, sed crebrius ipsos
Martini titulis procul irrumpentia fluctus.
{{Versus|740}}Videre immenso iactati turbine nautae,
Dum furit insanae uiolentior unda procellae,
Quantum uel solo prodesset nomine sanctus.
Sulcabat medium Tyrreni in marmore pontum
Extentis properans puppis per caerula uelis.
{{Versus|745}}Concita subiectum scindebat prora profundum,
Aduerso albentes disrumpens pectore fluctus,
Linquens spumantum uestigia longa uiarum:
Cum subito obtectum praetendunt nubila caelum.
Vmida nigrantem praetexunt uellera cratem
{{Versus|750}}Et perit in piceo penitus lux condita nimbo.
Insistunt ualidi pontum subuertere uenti,
Fluctibus et madidae rubris miscentur harenae.
Franguntur celsae uiolento turbine moles.
Altius elato suspensa uolumina fluctu,
{{Versus|755}}Instabiles sursum nimium tollentia colles,
Dum redeunt, crebris soluuntur fracta ruinis
Innumerosque procul reddunt collapsa fragores.
Vela cadunt, resonant tremulo stridore rudentes.
Nunc latet abscisso uicina ad nubila monte,
{{Versus|760}}Nutat in excelso rursum male pendula dorso,
Ancipitem casum metuens in utroque profundo:
Ast alii quatiunt latera obsistentia fluctus
Et fracti elisa tabularum crate resultant,
Implentes laceram tam crebra aspergine puppem.
{{Versus|765}}Excutit auulsum ponti uiolentia clauum
Reiecto rectore procul. formido pauentum
Corda quatit, tremulo conuellens uiscera motu
Pallentesque rigans non sola aspergine malas.
Confusi gemitus, lacrimosae et murmura uocis,
{{Versus|770}}Ruptaque singultu assiduo suspiria flentum
Plangunt consimilem uicina morte querellam.
Interea extremo quidam terrore coactus,
Sed necdum instructus uerae ratione fidei,
Caeleste auxilium tali clamore poposcit:
{{Versus|775}}&quot;Ignorate mihi, merito sed cognite sancti
Quem ueneror famuli, per quem tua gloria fulget,
Martini miserere deus, depelle periclum,
Eripe nos. nam cuncta tibi procliuia sanctus,
Vt memini, antistes crebra uirtute probauit.&quot;
{{Versus|780}}Nec mora constrato ceciderunt aequora fluctu
Et iacuit planus placidarum campus aquarum,
Leniter et laceram moderato flamine puppem
Optata impellens zephyrus statione locauit.
Sic meritum famuli per cuncta elementa probauit
{{Versus|785}}Et sancti titulos Christus distendit amici,
Glorificans clarum super inuia caerula nomen.
Nec mirum est tam multa deo fautore probandam
Martini potuisse fidem, si quando beatis
Peruigil excubiis tota uirtute precandi
{{Versus|790}}Ad dominum praesens felicia uota tulisset,
Si tantum ignari penitus longeque remoti
Gratia per solum meruit clarescere nomen.
Quamquam ad praecipuam contendens pagina laudem
Obstupefacta pedem retrahat uerbisque pauescat
{{Versus|795}}Vilibus ad tantam uirtutum ascendere molem,
Quis non unum hominem sanctus, sed protinus omnem
Suffragio medicante domum sanasse probatur:
Testis adest clarae celsus uice praefecturae
Gratifico assignans haec dona Lycontius ore,
{{Versus|800}}Cuius multiplici late grassata ruina
Obruerat luis una domum. tabentia passim
Corpora seminecum partes reiecta per omnes
Stipabant fessis horrentia limina membris.
Tristis ubique dolor, crebra et suspiria, fletus
{{Versus|805}}Assidui et toto penitus de pectoris antro
Extorti gemitus, conuellens ilia flatus
Et iugis uomitus, cutis arida, flamma medullis
Insita succendens stomachum, grauis unda uaporis.
Illa ad uicinum pallebant maesta cadauer
{{Versus|810}}Corpora seminecum, cognata et funera tali
Maestior exemplo morientum turba pauebat.
Ast alii exanimes saltim contingere caros
Officio miseri nimium trepidante timebant,
Ne dispersa graues sererent contagia morbos.
{{Versus|815}}Hos metus obsequio subtraxerat, at dolor illis
Viscera multiplici praestruxerat anxia luctu.
At qui postremis tumulassent membra sepulchris,
Dilati ad similem non longo tempore mortem
Portabant pariles ad limina tristia morbos.
{{Versus|820}}Nil medicae ualuere manus, nil gramina, sucis
Saepe suis magnas languentum operata medellas.
Tali igitur dominus confusus clade suorum
Diffisusque suis precibus placare laborat
Suffragio sancti dominum meritoque patroni,
{{Versus|825}}Allegans querulam Martino interprete cladem.
Qui, quamquam durae, iam laeso iudice, causae
Pernimium sentiret onus, tamen anxia clemens
Sollicito affectu poscentis uota recepit.
Nec prius absistit iugi cruciata labore
{{Versus|830}}Proterere exhaustis arentia membra medullis
Et prono duram tellurem elidere nisu,
Assueta adiectis duplicans ieiunia poenis
Nec tenui saltim concludens lumina somno,
Exesam stimulans saetoso uellere carnem,
{{Versus|835}}Quam dominus tanti studio permotus amici
Finita tandem penitus mitesceret ira,
Reddens optatae felicia dona salutis,
Gratantem et dominum complectens turba suorum
Exciperet totis contestans gaudia uotis
{{Versus|840}}Narrantem clari titulos et gesta patroni.
Qui post depulsam Martino orante ruinam,
Munera sic merito festinans reddere sancto,
Argenti centum praedicti ad limina libras
Detulit, oblatis compensans praemia donis,
{{Versus|845}}Vt medici meritum merces uel parua probaret,
Munifici et studiis gratantis uota paterent.
Quae sanctus cari officio gauisus amici
Praemia deuoti affectum testantia cordis
Nec renuit, dum tradentis dispendia cautus
{{Versus|850}}Cogitat, ut fructum fidei praemissa referrent
Munera, nec rursum proprios recepit in usus,
Ne mentem sancti uotum macularet habendi,
Sed commissa deo caelo conclusit in alto,
Vt modo captiuos duris laxantia poenis,
{{Versus|855}}Liminibus exclusa piis, donata redemptis
Seruarent numerata fidem, contempta rigorem.
Perge igitur praemissa sequens, promissa reposcens,
Antistes, claram caeli sublimis ad arcem,
Astrigeram sortite domum rutilamque coronam,
{{Versus|860}}Qui cunctam rabiem diri totumque furorem
Daemonis in paruam potuisti astringere muscam.
At nos praesentes semper uenerabimur artus,
Donec ad aeternam redeas cum corpore uitam,
Sanctorum annexus tumulis, iungende coronis.
{{Versus|865}}Vix solum a nobis potuisti abscondere uultum,
Nobiscum pietate manens. te saepe frequentes
Inuisunt populi, coram curatio uiuit,
Adsunt optatae confestim dona salutis.
Verba silent, sed signa nitent. si corpore paulum
{{Versus|870}}A uisu abstraheris, praesens uirtute uideris.
Quam precor ut miseri manifeste in corde poetae
Semper adesse uelis, ut, cum meditatio carmen
Finierit, teneat transcripta oratio laudem.
&lt;/poem&gt;
==6.==
&lt;poem&gt;
Instauras nostram renouanda ad murmura curam,
Dum uitam uirtute probas, non clause sacerdos
Lege obitus, carnisque tuae sine carne superstes
Cerneris, expeteris, contingeris atque teneris.
{{Versus|5}}Dum largiris opem praesentem, ostendis honorem,
Quaerenti assistens et numquam absconse precanti.
Quam bene uicinus propter complectitur artus
Spiritus et sanctum perfundit gratia saxum!
Nil longe est pulsante fide. clamantia corda
{{Versus|10}}Allegant proprias sine uoce et murmure causas.
Mentis uerba legit, qui sensum introspicit et cor
Visit et arcanum percenset pectoris antrum.
Quinque prius recolens signaui gesta libellis,
De multis uel pauca legens. quota portio nobis
{{Versus|15}}Comperta e tantis titulis? quid contigit unus?
Exiguum quanta pensat mercede laborem!
Indigno rursum tempto praeconia sensu:
Tanta sinus fert uota rei bonitate patroni.
Praecedit meritum pia gratia: palma tenetur,
{{Versus|20}}Nec sentitur onus. nondum libata laboris
Cura mihi est: quod uelle iubet, iam muneris arra est.
O quantas potuit maior facundia linguas
Hoc operis decorare bono! consueta repelli
Carmina non patitur: credit bona, quae sua nouit.
{{Versus|25}}Nam certum est iussisse ipsum, quae missus ab illo
Interpres temptanda putat, sociatus et haerens
Et semper tanti reuerens praecepta magistri,
Perpetuo felix doctor uicturus in aeuo.
Non famae incertum narrat nec credulus auras
{{Versus|30}}Rumorum attentas properat uulgare per aures.
Coram uisa probat, testis fidissimus astat,
Inspecta assertor fidei miracula prodit,
Luminibus oblata suis et tradita uotis.
Huc ex diuersis certatim partibus orbis
{{Versus|35}}Agmina conueniunt, numerosas milia causas
Multiplicant iterantque preces. dat gratia uelox
Optatae pietatis opem. laetantur ouantes
Emensi fructum celerem se ferre laboris.
Iam uero obsessos furioso a daemone sensus
{{Versus|40}}Huc uocat auxilium, rapit huc curatio uelox.
Sistuntur trepidantque rei. confessio clamat
Extorta imperio. sub iudice poena salubris
Cernitur, et proprias alieno in corpore uoces
Edere peruasor captiuo ex ore iubetur.
{{Versus|45}}Sentitur iudex nec cernitur impius hostis.
Exsul ab erepta properat discedere praeda
Inter et instantes fugiens uanescere poenas.
Aeria innexum constringunt uincula corpus.
Quos rebare uagos, nexos miraberis artus.
{{Versus|50}}Firmabunt inspecta fidem. quem poena ligauit,
Tormenta implicitis prodit constrictior ulnis,
Pulsat et affixis obiecta obstacula membris.
Quid cum sidentes cancelli in tramite gressus
Aerium sustentat iter? nutantia currunt
{{Versus|55}}Corpora et impositum caua subuehit dura uolatum.
Quin etiam in puteum, qui templo clausus in ipso
Fonte salutiferas eructat concauus undas,
Corpora praecipiti iaciuntur concita saltu,
In pronum cogente reo, qui uertice presso
{{Versus|60}}Praegressum sua membra caput detrudit in altum
Gurgitis et cerebrum membrorum mole perurguet.
Sed quis non uideat, cum corpora mersa resurgant,
Extentos patuisse sinus, et fulchra fauoris
Molliter exceptis ulnas reserasse ruinis?
{{Versus|65}}Artus praedo grauat, uitam clementia seruat.
Plus opis apparet studium quam poena latronis.
Quisque fide nutante labas, attende: resurgunt
Corpora et ad uitam Martino orante trahuntur.
Absorbet tantum miserorum membra profundum
{{Versus|70}}Nec puteus patulo conclusos ore perurguet.
Sed quid ego e puteis? fluuius testatur alumnus
Mirandae uirtutis opus, qui moenibus urbis
Iunctus contiguis allambit saxa fluentis.
Hic medius cellam discriminat atque sepulchrum
{{Versus|75}}Diuisisque locis diffusum interserit aequor,
Nauiger inque freti speciem se gurgite uasto
Dissiciens, longeque suis diuortia ripis
Instituens oculos uisu ulteriore fatigat,
Et quamquam ualidos lassat tranando lacertos,
{{Versus|80}}Hunc fluuium a templo, quod sanctos continet artus
Et laudi aeternae felicia membra reseruat,
Insanus petiit misero cum corpore daemon,
Mersurus raptam uicino in gurgite praedam.
Verum nil patitur miseratio tanta cruentum
{{Versus|85}}Atque adimit diro saeuissima iura tyranno.
Duratum calcatur iter, solidata rebellat
Gressibus et passus properos non alluit unda.
Trans fluuium siccas stupuerunt agmina uestes
Et gaudens hominem purgandum cella recepit,
{{Versus|90}}Quae dudum angelicae felix fuit hospita uitae.
Nec quicquam gestum turbatae tempore mentes
In semet reduces sensu tenuere recepto.
Chunorum plerumque sonos fert atque minantum
Murmura et incisas fera per compendia uoces.
{{Versus|95}}Auxilium sub teste patens nesciuit adeptus,
Muneris ignarus tantoque e munere saluus.
Plerumque inflexas aliena ad murmura linguas
Possessor miseri rapiebat spiritus oris,
Vt Graecis fluerent Gallorum uerba loquellis
{{Versus|100}}Et fando exprimerent gentem nec nomine notam.
Quisquamne hunc sensu proprio putet esse locutum,
Qui fatur non nota sibi? de pectoris antro
Mugit et edomitam flectit possessio linguam,
Vt chordae id resonant motus, quod plectra pererrant,
{{Versus|105}}Imperioque manus neruorum fila loquuntur.
O quotiens urguente deo uentura fatentur,
Et quorum oblectant semper mendacia fraudem,
Extortum a domino coguntur dicere uerum!
Quae poena est manifesta loqui! praeceptio uocem
{{Versus|110}}Elicit et cedit mandato oppressa uoluntas.
Illustrem uirtute uirum, sed moribus almis
Plus clarum magnumque fide, qua celsior extat,
Aegidium hostilis uallauerat agmine multo
Obsidio, obiectis quae moenia saepserat armis,
{{Versus|115}}Auxilia excludens et clausos uiribus urguens,
Vt minus obsessis faceret diuisio robur
Nec iungi ad bellum socialia castra liceret.
Verum praesidio domini deiecta fugantur
Milia et egressum portis bipatentibus agmen
{{Versus|120}}Restaurat solidas securo principe uires.
Interea trepido uicinia maesta pauore
Pallebat tanti proceris discrimine, et omnis
Anxia pendebat populorum cura pauentum,
Dum se quisque putat similem perferre procellam
{{Versus|125}}Inque uno nutat, quidquid consistit in uno.
Ergo aliquis forte ex illis, quos taetrior ira
Traxerat ad uotum sorbendi in caede cruoris,
Praecipiti ad nutum domini quasi turbine raptus
Praecedensque citos trans flabra et nubila uentos
{{Versus|130}}Gestorum seriem captiuo e corpore prompsit,
Proclamans isdem momentis, tempore eodem
Obsidione urbem Martino orante solutam,
Atque ipsi donasse deum populumque ducemque.
Mox patuit manifesta fides seriemque probauit.
{{Versus|135}}Ipse dies, eadem hora fuit, nihil ordine uerso,
Inuitumque hostem non fallere poena coegit.
Vt Balaam, domini cupiens maledicere plebem,
Extorquente deo coetum benedixit ouantem,
Haut alio penitusque ipso rerum ordine uenit
{{Versus|140}}Nuntius, illam urbem tanta obsidione solutam,
Praecipitem Rhodanum molli quae ponte subegit
Et iunxit geminas conexo tramite ripas,
Vt siccum praeberet iter, quod puppibus instat
Desuper et presso nutans uia pendet in amne.
{{Versus|145}}Hanc quoque praesenti sociatus, sancte, patrono
Eripis, et cogis trepidum tua uota fateri,
Quae nollet donata tibi. reus astat et Euro
Ocior amissa optatae specularia caedis
Non tacet inuisaeque sibi fit praeco salutis.
{{Versus|150}}Haec quoque discussis patefecit calculus horis
Ipso, ut res docuit, completa et prodita puncto.
Iam uero erga omnes curatio quanta medellas,
Non medicante manu, non suco allata salubri,
Nec ferri perpessa aciem nec graminis haustum
{{Versus|155}}Vlcere nec raptum resoluti sulphuris ignem,
Sed uerbo medicante fluens recteque probata
Praecipiti uirtute fide, quae comminus astans
Omnibus inuitat trepidos, dum sanat adeptos.
Hic caeci ignotae stupuerunt munera lucis,
{{Versus|160}}Hic alacrem cursum uegetato corpore claudi,
Hic noua collatae uocis discrimina surdi:
Quot causae attulerant cladem, tot dona salutem
Restituunt. semper poenis numerosius astat
Praesidium praesensque fugat tutella periclum.
{{Versus|165}}Experta est tantam paralytica uirgo medellam,
Afficiens miseros longo maerore parentes.
Namque omnem membrorum usum uiolentia morbi
Abstulerat, cunctisque simul praemortua neruis
Exanimos penitus stratis reiecerat artus,
{{Versus|170}}Et solo uiuens gemitu spiramine fesso
Et flatu exiguo stomachum quatiebat anhelum.
Haec sancti ad meritum manibus delata parentum
Propter uicinum iacuit miseranda sepulchrum.
Alterno nunc ora rigant rorantia fletu
{{Versus|175}}Inque uicem effuso lacrimarum flumine certant.
Permouit sanctum clementia. uix leuis artus
Attigerat miseros benedicti tactus oliui,
Exiluere pedes, nerui sumpsere uigorem,
Et ualida optatos senserunt bracchia motus,
{{Versus|180}}Erectaeque manus digitis lusere solutis.
Gaudia confestim miseri uotiua capessunt
Et uis tam trepidi credunt, quae credere malunt.
Mutatur rursum facies meliore sereno
Et noua perspicui rapiunt miracula uultus.
{{Versus|185}}Attamen haut longa hoc meritum seruauit honestas.
Qui nunc assiduis onerabant limina uotis,
Spondentes celerem post praemia tanta recursum,
Atque inopum sumptum mox largitione leuandum,
Munifice quos sanctus alit uestitque sacerdos,
{{Versus|190}}Consuetam deuotus opem dum praestat egenis
Expensisque suis ditescit prompta uoluntas,
Anguis ut antiqui dirum rapuere uenenum
Atque idem serpens, qui quondam suaserat Euam,
Hos quoque consilii similis liuore coegit
{{Versus|195}}Neglectam calcare fidem, tum praua uoluntas
Consiliis addicta malis diuersa uolentum
Paruit infelix foeda ad mendacia uerbis,
Immemor inspecti penitusque oblita fauoris.
Idolicos petiit uesano pectore ritus,
{{Versus|200}}Dispositum mutauit iter uegetamque puellam
Auctori uitae abripuit diroque latroni
Dedidit, ingratus fidei, sed subditus hosti:
Verum ubi tartarei feralia busta tyranni
Eminus aspexit deceptae uirginis error,
{{Versus|205}}Concidit, et dono tanti spoliata patroni
Addicta est propriis eliso corpore morbis,
Donec sanatam dono anteriore puellam
Mors raperet duplicata malis et debita poenis.
Quam melius tantae recolentem dona medellae
{{Versus|210}}Ad uitam aeternam uel praesens uita uocasset,
Iure ut euangelici meminisset credula uerbi,
Quo iussum est domini sanatum munere seruum
Peccatum uitare suum, ne rursus in ipsum
Pergeret et culpam poena grauiore piaret.
{{Versus|215}}Interdum iniustos iusto terrore coegit
Virtutem sentire dei. nam saepe rebelles,
Si nondum praecepta regunt, uel uerbera cogunt.
Cum subito pauefacta metu grauiore periclo
Auxiliatores pateretur Gallia Chunos
{{Versus|220}}(Nam socium uix ferre queas, qui durior hoste
Extet et annexum foedus feritate repellat),
Horum unus, stimulis furiosi daemonis actus,
Irrupit sacram domini praedo improbus aedem.
Inde altare dei gressu temerare profano
{{Versus|225}}Ausus et intuitus furialia uota secutus
Abripuit sanctam dextra uellente coronam,
Quae meritum sancti propter coniuncta docebat,
Effigians illam, quam Christo iudice sumpsit,
Fulgentem astrigera caeli sublimis in arce.
{{Versus|230}}Sed sensere oculi culpam, quod nuntia cordi
Lumina perspectam uoluerunt condere praedam.
Intuitu peccauit ouans nec cernere quiuit,
Quae rapuit, liquitque oculos subtracta uoluptas.
Obsessos gemuit uisus quasi nocte diurna,
{{Versus|235}}Et circumfusae quaerens solacia lucis
Vicinum doluit tenebris densiscere solem.
Quid stupet aspectum subita caligine clausum?
Iam tum caecus erat, male cum rapienda uidebat.
Verum ubi quaerenti crimen detexit amico
{{Versus|240}}Et percontanti nudauit gesta sodali,
Praegressum ceu nocte ducem cogente secutus
Dissimili petiit benedicta altaria uoto,
Edomitus iam clade sua propiorque saluti.
Confessus commissa reus seque ipse salubri
{{Versus|245}}Iudicio damnare uolens meruisse uidetur
Hinc ueniam, quod se poenam meruisse fatetur.
Compensat plectenda dolor: peruasa reformat,
Amissa ut capiat: sumit sua, quae tulit offert.
Mens peruersa habuit poenam, conuersa medellam.
{{Versus|250}}Ast alius caedem sitiens uiolentior ira,
Daemone feruidior, qui capto in corpore clausus
Tartareo miserum furiosus iure premebat,
Perculit obsessum funesto a daemone corpus,
Hospite tam diro tanto crudelior hostis,
{{Versus|255}}Sanguineumque ensem perfosso in pectore mersit.
Verum persistens insania uel furor idem
Spumantem gladium, rorantem et sanguine dextram
Vertit in auctorem sceleris uix caede peracta,
Et latebras tanti sceleris mucrone resoluit
{{Versus|260}}Ac facinus male conceptum per uiscera quaerit.
Quam cito iudicium uelox uindicta probauit
Et se cum tali admisso propera ultio iunxit!
Nec quisquam dura ista putet, cum pauca timorem
Signa acuunt, poena exterret, formido medella est.
{{Versus|265}}Ornatum sanctis altaribus addere gaudens
Certatim populus studio properabat ouantum.
Verum cum pulchras molitio tanta columnas
Temptaret sancti transferre ad limina templi,
Quidam tam properis caecato corde rebellans
{{Versus|270}}Obuius ire parat uel talia coepta morari
Instinctu impulsus furiosi daemonis audet,
Insuper uxori minitans, quod fletibus eius
Expletum pensaret opus, cum forte propinquo
Rure habitans quaesita operi instrumenta dedisset.
{{Versus|275}}Nec mora et in parui uada perlucentia riui
Praecipiti deiectus equo non repperit ullas,
Quae possent pronum corpus demergere, lymphas
Mergendus quaesiuit aquas tenuique fluento
Incubuit: moriens quas presserat hausit harenas.
{{Versus|280}}Naufragium sine puppe rapit, sine flumine gurges.
Agnoscunt elementa deum. nil casibus inde
Mentiri licuit, quod iussio sola peregit.
Non illas certe lacrimas tua funera flenti
Praemissae mouere minae, sed plangit ut ante
{{Versus|285}}Ominis exosi uates uentura canebas.
Praecedis nostras iam non prohibendo columnas,
Nec rapis ornatum templi, rapiende sepulchro.
Sed populus maiore fide deuotus et instans
Praecipuum celerauit opus. uirtute probata
{{Versus|290}}Iudicium emicuit, praesens deuotio creuit.
Iam posito terrore leges, correcte periclis.
Munera praecipui numerabis blanda patroni
Et post percussum uicto serpente uenenum
Nectarei primum suco gaudebis oliui.
{{Versus|295}}Quod quotiens sancti uicinia iuncta sepulchri
Comminus excepit, mutauit uera liquorem
Gratia et aduexit properas festina medellas.
Perlatum obtulerat felix antistes oliuum
Incunctante fide, quod spiritus ille rigaret
{{Versus|300}}Et noua contigui perfunderet aura fauoris,
Perpetuus, domini non solum nomine cultor
Et praegressa pii sectans exempla magistri.
Hanc cum uellet opem ueneratus ferre saluti
Expertumque bonum cunctis adhibere medellis,
{{Versus|305}}Abrasus propere benedicto e marmore puluis
Admixtus sancto uires duplicauit oliuo,
Vt sic resperso uirtus geminata liquori
Augeret contacta fidem, sociata salutem.
Verum ubi uel modicam sensit uicinia micam,
{{Versus|310}}Gratia contactum uelox suspendit oliuum
Et tumor exundans efferbuit. auxit abundans
Copia quod coram prolato munere creuit.
Celsior ore suo diffusio claustra rigauit.
Et tamen exundans non fecit gratia damnum,
{{Versus|315}}Et subiecta fluens et semper plena repletis.
Non maculat umquam madidas haec gloria uestes:
Maiorem haec retinent inspecta Siloa nitorem,
Quae tantum testantur opus. non abluat ullus,
Quae uirtus tanto indicio perscripta notauit.
{{Versus|320}}Nec clausa est laus ista loco: sectata fideles
Gratia sublimes titulos et in aera misit.
Ipsae etiam sancti meritum sensere procellae,
Grandinis et terror densatis nubibus haesit
Vastandisque locis clementior ira pepercit.
{{Versus|325}}Quidam confidens ueram se ferre salutem,
Si quicquam e sancti licuisset limine templi
Ad propriam deferre domum, benedicta salubris
Congaudens famulus suscepit praemia cerae.
Experta est gauisa fides, quid pectore toto
{{Versus|330}}Senserit: auxilium spes expectata reuexit.
Euasit protectus ager iacula illa liquoris
Saxea et astrictae glacialia uerbera lymphae,
Hac fructus satione tegens, quae condita terrae
Extendit patulos uotiua ad tegmina ramos.
{{Versus|335}}Indultum stupuit uicinia cuncta fauorem
Et patuit ueris uirtus iam cognita signis.
Non ego centenis possem haec praeconia linguis
Cuncta loqui aut tantas uirtutum euoluere palmas.
Nec mihi mendacis pulsanda oracula Phoebi
{{Versus|340}}Nec confictarum plectra expectanda sororum.
Nos alter repleat tantae ad praeconia laudis
Spiritus et nostro det uerba et gaudia cordi.
Vt uerum cantare queam, mea Musa patronus
Me foueat uegetetque meum sua gratia sensum,
{{Versus|345}}Ne uincar splendore operis neu lumine tanto
Obrutus instabiles oculos a luce reflectam,
Perspicuoque canam celsa et caelestia sensu.
Crede deo, lecture, pio, quae credere nobis
Ambigis, et Christo cuncta haec procliuia nosces,
{{Versus|350}}Quae dedit et sancti titulis accrescere iussit.
Obsequium sollemne pio deferre quotannis
Assueuit populus, reducis cum circulus anni
Instauraret ouans sanctae mysteria Paschae.
Inuitat properos ueneratio plurima cellae,
{{Versus|355}}Quae tam praecipuo patuit fida hospita sancto,
Angelico possessa uiro. prona ora madescunt
Fletibus et lacrimis sancti uestigia quaerunt.
Quae loca contigerit psallens, quae presserit orans,
Hinc meminisse uolunt, in quo libauerit escas,
{{Versus|360}}Immensa exiguo laxans ieiunia gustu,
Caelesti auxilio excubiis quae cella quietem
Fouerit atque breuem membris largita soporem
Sublimem uigili recrearit imagine mentem.
Huc populum congaudet ouans perducere pastor.
{{Versus|365}}Transfretat exceptum numerosis puppibus agmen,
Et fluctus sub classe latent. huc sexus et aetas
Omnis adest. uacuae resident custodibus aedes.
E cunctis alterna fides penetralibus astat.
Interea infusus mortis uel criminis auctor
{{Versus|370}}Inuidiae liuore suae conatibus istis
Obuius ire parat, nauemque aggressus onustam
Fluctibus in mediis uastoque in gurgite mersit,
Inuoluens alto simul omnia rapta profundo
Implicitumque trahens decursu fluminis agmen.
{{Versus|375}}Quam cladem expectabat ouans quantoque triumpho
Optata innumerae numerabat funera mortis,
Diuulsos rapiens nutricum a pectore paruos
Dispergensque uagas super inuia caerula clades,
Ast alios cernens nexu ceruice grauata
{{Versus|380}}Mergere depressum quod strinxerat ulna cadauer,
Hos madida iam ueste trahi, sed quaerere caelum
Lumine et infusas uel murmure pellere lymphas.
Interea concors Martini in nomine clamor
Auxilium caeleste ciet. prosternitur omne
{{Versus|385}}Vulgus et umentes fletu perfundit harenas.
Debebat tam laeta dies specialia maestis
Gaudia et eximium sollemni in tempore munus.
Affuit in mediis confestim mitior undis
Spiritus et dirae rapuit iura improba morti.
{{Versus|390}}Suspendit uaga membra liquor. solidata saluti
Lympha artus subuexit aquis. non icta natatu
Nec permutatis sulcata et saucia palmis
Immotum gestauit onus ripisque reuexit
Gaudia, et aduectam numerauit laeta salutem.
{{Versus|395}}Agnouit natum genetrix, infantia matri
Haesit et amplexu genitor sua pignora fodit.
Frater, mater, erus, famulus, matrona, propinquus
Collato coiere gradu, gratesque resultans
Vox cecinit sanctisque deum laudauit in hymnis.
{{Versus|400}}Vix audet quisquam confestim credere uisis,
Consulit et trepido dubitantia lumina uoto.
Nec fracta est terrore fides: properatur ad amnem.
Ocius instaurat uegetas noua gratia uires.
Non habitum mutare placet. cum uestibus isdem
{{Versus|405}}Exsultant, madidoque fides non alget amictu.
Sic ripa ulterior tanto gauisa triumpho
&quot;Cantemus domino&quot; laetata et credula dixit.
Praeda illaesa canit, summersus praedo remansit.
Ecce iterum dominus scisso Iordanis hiatu
{{Versus|410}}Diuisum patefecit iter populumque per amnem
Praegressae iussit se iungere comminus arcae.
Ad fontem remeans uertit sua flumina gurges
Et sistens cursum refluus properauit ad ortum.
Haec loca calcatis populus protriuit harenis,
{{Versus|415}}Nauita quae trepidus remo ueloque cucurrit.
Quas terrae pontique uias non nominis huius
Gloria pernici penetrauit concita saltu,
Aequoreas egressa uias et peruia nautis
Vasti dorsa maris? ualidis abrepta procellis
{{Versus|420}}Puppis in ignotum longe delata profundum
Extra hominum classisque uias torpore ligatum
Turbinis impulsu praeceps irruperat aequor.
Egressum spes nulla dabat. nam glute liquoris
Immota obsistens pontus tabulata tenebat
{{Versus|425}}Obsidione maris. cupientes flamina nautae
Tempestatis opem mallent et turbinis iras,
Fluctibus in mediis facientes uota procellae.
Verum nulla datur miseris exire potestas.
Naufragium tam segne tenet sine motibus ullis.
{{Versus|430}}Quae natat in pelago, non enatat. haeret in undis
Detestanda quies. pontus quod sustinet, obstat,
Nec uehit impulsu puppem nec sorbet hiatu.
Effugii spes nulla patet. nam seruat in undis
Fluctibus astrictam torpens custodia praedam.
{{Versus|435}}Spes est una deus solus. quaecumque creauit,
Et regit. imperium seruant elementa creantis.
Ad nutum domini raptim commota quiescunt,
Insuetos motus propere torpentia discunt,
Dispositisque prius rebus dat iussio legem.
{{Versus|440}}Quidam rumorem sensu meliore secutus
Martini titulos fama uulgante per orbem
Compererat, plena atque piis miracula gestis.
Hic cogente malo solam ratus esse salutem
Ad uerum clamare deum, sic forte precatus
{{Versus|445}}Ad caelum uisus lacrimarum fonte rigatos
Erigit atque oculis cordis penetralia iungens
&quot;Aspice&quot; ait miseros, spes una et uera salutis.
Martini miserere deus, qui tanta per illum
Sparsisti in populos diuini signa fauoris,
{{Versus|450}}Et meritum uirtute probans excedere terras
Iussisti titulos etiam trans aequora claros.
Ille suis soluat uel laxet uincula puppis
Suffragiis, cogat diuisas cedere lymphas
Et tandem fluidum rarescere gurgite pontum.
{{Versus|455}}Nec mora et allapsi propere uis maxima uenti
Expulit abreptam discisso gurgite nauem
Et uexit facili super inuia caerula flatu,
Moxque exoptata portus statione refouit
Nomine Martini uectos simul atque reuectos,
{{Versus|460}}Assiduaque fide dona exorata canentes.
Quis tandem haec sensu capiat? quis carmine pingat?
Quis numerare queat, quis promere? uincitur omne
Ingenium, cohibent pressas praeconia linguas.
Attamen inferior titulis, quos gloria comit,
{{Versus|465}}Quae comperta mihi totiens uel scripta relegi,
Cum fari ut dignum est nequeam, uel tangere nitar.
Quidam de sancto repetens sua limina templo
Praesidium domui credens se ferre salutis
Detulerat secum sanctam ad penetralia ceram,
{{Versus|470}}Fidens quod tanti benedictio iuncta patroni
Tam iustae fidei meritis uirtutis adesset.
Et iam tempus erat prodi documenta fauoris.
Forte per elapsum serpens incautius ignem
Flamma uorax, uires augens per pabula ligni,
{{Versus|475}}Vrguebat iam clade domum. uapor undique in auras
Plurimus undantem glomerabat turbine molem.
Arida sorbebat rapiens atque obuia lambens
Et solas linquens de tanta clade fauillas.
Nec spes effugii propius flagrante periclo.
{{Versus|480}}Saepserat incumbens propter penetralia terror
Et tam contiguam uicina pericula praedam.
Ad sanctum rediere preces. clamore fideli
Poscitur atque iterant crebrae pia nomina uoces.
Ipse erus accensae rutilantia lumina cerae,
{{Versus|485}}Vnguine felici blandam fundentia lucem,
Praetrepida uelox rapit ad penetralia dextra,
Atque inter medias statuens flagrantia flammas
Ignis praesidiis urguentem reppulit ignem.
Haesit turbo furens. uastator protinus hostis
{{Versus|490}}Terga dedit rabiemque ignis scintilla fugauit.
Non ita, si totos iecissent nubila nimbos,
Desuper infusae possent prodesse procellae,
Aut si certantes rapuissent flumina coetus,
Quilibet haec quirent exhausto flumine fontes
{{Versus|495}}Tam celeri praestare bono, quam uera potestas.
Ignis praetrepidans refugit sua pabula ceras
Altoresque fauos concors natura pauescit.
Virtute interimit flammam, quam lumine nutrit,
Nectare perspicuo redolens pinguedo liquoris.
{{Versus|500}}Haec paucis ausus propere percurrere uerbis
Signaui indoctus populo relegenda fideli.
Firmauere humilem tam grandia gaudia uocem.
Quae quereris descripta parum, mirabere gesta.
Sufficit ut carmen temnens praeconia laudes,
{{Versus|505}}Nil morti licuisse, palam cum uita probetur.
Perpetuo urbs Turonum Martino antistite gaudet.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>larpoxkmf7vfqbw9gku2ydn74nmnpag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Eberhardus Bethuniensis</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84317</id>
    <revision>
      <id>274073</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="sr5bkpse4hxxjee940c17z4euxodgye" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
*[[Graecismus]]</text>
      <sha1>sr5bkpse4hxxjee940c17z4euxodgye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Simon Aurea Capra</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84318</id>
    <revision>
      <id>274074</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="0warg9ob9tgybe12delqwli7f8qopcy" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}
==Opera==

*[[De excidio Troie]]
*[[Vita et passio sancti Thome Cantuariensis]]</text>
      <sha1>0warg9ob9tgybe12delqwli7f8qopcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Simon Aurea Capra scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84319</id>
    <revision>
      <id>274075</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="c5mb5ws2jilkhnr79tr0flnrc60jlxr" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Simon Aurea Capra}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Simon Aurea Capra]]</text>
      <sha1>c5mb5ws2jilkhnr79tr0flnrc60jlxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Stephanus Rothomagensis</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84320</id>
    <revision>
      <id>274076</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="2qqukuw6awsj1jcg8b1duwtrz1go3a6" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
*[[Draco Normannicus]]</text>
      <sha1>2qqukuw6awsj1jcg8b1duwtrz1go3a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Eberhardus Bethuniensis scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84321</id>
    <revision>
      <id>274077</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="8w07w2j4k5zpui6csqmy3mao2h7gkrl" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Eberhardus Bethuniensis}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Eberhardus Bethuniensis]]</text>
      <sha1>8w07w2j4k5zpui6csqmy3mao2h7gkrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Stephanus Rothomagensis scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84322</id>
    <revision>
      <id>274078</id>
      <timestamp>2026-07-24T08:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="sit1v242g05lv7dpkh95t9b33sxj3ux" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Stephanus Rothomagensis}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Stephanus Rothomagensis]]</text>
      <sha1>sit1v242g05lv7dpkh95t9b33sxj3ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De excidio Troie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84323</id>
    <revision>
      <id>274079</id>
      <timestamp>2026-07-24T09:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49608" sha1="0bkaktkndysukbejnaclzectem273j7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Simon Aurea Capra
|OperaeTitulus=De excidio Troie
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, elegi
|Editio= A. Boutemy, 1946
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}

&lt;poem&gt;
Divitiis, ortu, specie, uirtute, triumphis,
      Rex Priamus clara clarus in orbe fuit.
Dum rex, dum proceres, dum starent Pergama, Troia
      Et decus et species, et capud orbis erat.
{{Versus|5}}Dux Hecubam duxit, sociam sibi nobilitate,
      Auspiciis, forma, rebus, amore, throno.
Ex hac suscepit natos; erat Hector in illis
      Clarus et in bello fulminis instar habens.
Plus ferus ille fero, plus pardo, plusque leone,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam feritas equitum quam feritatis eques.
Contendens animo statura subemula grandi,
      Non tulit excrescens degenerare soror.
O faustum natis, o faustum coniuge regem,
      Si pariter Paridem non peperisset ei!
{{Versus|15}}Non in eo pignus peperit, sed tela, sed ignem,
      Sed sibi, sed Priamo, sed mala cuncta suis.
Hoc pater, hoc genitrix, hoc fratrum cetus et Hector,
      Hoc etiam regni gloria, Troya, ruit.
Hunc Paridem paritura parens per sompnia uidit,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidit pro puero se peperisse facem.
Dum rex in signo rem signi percipit, horret
      Et parat in pignus impius esse pius.
Nam puerum natum pro iussu regis in Ydam
      Serui tollentes ense necare parant.
{{Versus|25}}Arridet gladio radianti paruulus, illum
      Arridere putans, qui sibi tristis erat.
Quod percussurus cernens cor flectit et ictum,
      Et ferus et feriens desinit esse simul.
Sub foliis linquit uiuum, quem pastor oberrans
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inuenit, absportat, nutrit, adoptat, habet.
Qui dum pastores comitatur, pastor et ipse,
      Contigit e tauris bella subire duos;
Vtque suum uidit alieno cedere, nectens
      Cornibus inuicti serta coronat eum.
{{Versus|35}}Dictus Alexander primo, quia censuit equm,
      Vel pecudi, meruit nomen habere Paris,
Iudicii Paridis fama currente per omnes,
      Conueniunt ad eum Iuno, Minerua, Venus.
Iudicium querunt pulcherrima que sit in ipsis,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Promittunt etiam munera queque suum:
Iuno decus, Pallas uires, Cytherea puellam;
      Sed Veneri tribuit uincere, uictus ea.
Rex aliquando uidens hunc talem, tam speciosum
      Tamque suis similem, concipit esse suum.
{{Versus|45}}Remque probans certam per seruos facta fatentes,
      Germanis Paridem reddit honore parem.
Ductus amore pater uel matris sompnia ducit
      Vana, uel in melius uertere uerba studet.
Sic neque consilium, neque rex, neque regia uirtus,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec superi, nec homo flectere fata ualent.
Nam Cytherea Parim donans mercede nociua,
      Hunc mouet, Lune angit, hunc cremat igne nouo.
Quid, Pari, suspiras, uarians cum corde colorem?
      Sic est, sic loquitur, sic gemit omnis amans.
{{Versus|55}}Te Veneris promissa mouent Heleneque uenustas,
      Que, puto, nec gratis nec tua semper erit.
Te mouet et species, et apex, et sanguis, et etas,
      Nec mouet, immo ligat, nec ligat, immo trahit.
Hanc cupis, hanc speras, hanc prorsus queris habere,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam lex, quam Danai, quam tibi fata negant.
Cur coniuncta uiro mulier, cur regia coniunx,
      Cur ignota tuis, cur tibi Greca placet?
Cur non grata tibi potius uirguncula, cur non
      Ipsa Venus que, te iudice, pulchra fuit?
{{Versus|65}}Sed cur degeneres totus generatus in armis?
      Non sic degeneres: Hectoris esto memor!
Nonne, miser, reputas miserabile, nonne pudorem
      Te solum Veneris, Palladis esse tuos?
Cedat mollis amor patrie uirtutis amori!
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hectoreum fratrem non nisi tela decent.
Bellica uota sequens animosi fratris et actus,
      Quod cupit, illud ames, quod facit, illud agas!
Martis duricia confringe Cupidinis arcus,
      Te faciens, cum sis semipuella, uirum!
{{Versus|75}}Nec laus, nec probitas, nec honor superare puellam;
      Sed cordis uicium uincere laudis opus.
Vis melius sapiens, uis miles strennuus esse?
      Si uotum reprimas illud et illud eris.
Feminea specie ne corruat urbs speciosa,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desere propositum propositasque rates!
Dos Helene, casus Troie, simul et tuus, et quam
      Mille pericla dabunt, funera mille dabit.
Cum sit amor uetitus, uetiti malus actus amoris.
      Si malus, ergo nocet; si nocet, ergo fuge!
{{Versus|85}}Cuius cepta timor, medium scelus, exitus ignis,
      Tu fuge, tu reproba, tu metuendo caue!
Sed mala contempnis uitare, cupidine uictus,
      Et quacunque paras peste parare parem.
Opprobrium reputas laudem, fel dulce, dolores
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Delicias, gemitus gaudia, dampna lucrum.
Te tua fata trahunt ne cepta relinquere possis,
      Ne retrahas animum te tua fata trahunt.
Sic est omnis amans: sic se, sic omnia spernit:
      Consilium, famam, federa, iura, deos.
{{Versus|95}}Hic amor ut preceps, ut cecus, ut impetuosus,
      Vtratione carens, nescit habere modum.
Hic amor exanimat animos, hic est animorum
      Dedecus, anxietas, passio, plaga, lues.
Ergo Paris properat, transit mare, querit amicam,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc rapit, hac fruitur, hanc male tutus habet.
Custodes seu ui, seu munere, seu prece uicti,
      Vel nece, uel latebris, uel periere metu.
Quid super hoc Menelaus agat uix exprimo: pene
      Se uiduat uita quem muliere Paris.
{{Versus|105}}Flet, tonat, insanit, frendet, gemit, estuat, ardet,
      Incusat superos, littora, fata, fretum.
Odit enim uitam simul et solacia uite:
      Diuicias, requiem, gaudia, sceptra, cibum.
Mauult ipse mori, quam non moriatur adulter;
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic sua, sic reputat se nichil absque sua.
Excidium Troie tractat, molitur, anhelat,
      Dum solum Paridem ducit obire parum.
Omnis omnes putat hostes hostis amicos.
      Et pariter quicquid pertinet ad Paridem.
{{Versus|115}}Legatos igitur mittens legit undique uires,
      Qui pro rege parant ire, ferire, mori.
Sublimes, humiles, cunctos iniuria regis
      Tangit et hanc omnis iudicat esse suam.
Et quamuis doleant regisque suoque dolore,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus pudor ex rapta quam dolor urget eos.
In Frigiam totam coniurat Grecia tota,
      Vt pareat pariter cum regione Paris.
Iunctis milicie turmis peditumque cateruis,
      Imperat in Paridem rex periturus iter.
{{Versus|125}}Mille rates ducens petit Ylyon, obsidet illud;
      Irruit, ut citius Troia uel ipse ruat.
Conclamant Danay, clangoribus Ethra resultat
      Terrigenasque putes bella nouare Ioui.
Fortiter obsistit Danays Troiana iuuentus
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque uicem strages dantque feruntque feras.
Mars Iouis usurpat tonitrus, et ferreus ymber
      Densus ubique uolans non sine clade cadit.
Qui uolat e membris campos cruor altus inundat
      Inque suo fluuio corpora mersa iacent.
{{Versus|135}}Conflictus procerum prohibet describere non tam
      Materie grauitas quam breuitatis amor.
Dum Paris in pugnam concurrit cum Menelao,
      Exturbatus equo casside quassat humum.
Vix miser euadit impar certamen Atride,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auspiciis, causa, corde, uigore minor.
Qui sibi dimidium cordis tulit, huius Atrides
      Cor totum raperet, sed Venus obstat ei.
Ne pereat ferro miles suus anxia curat,
      Vt faciat uiuum semper amore frui,
{{Versus|145}}Non reprobat iuuenem reprobum certamine campi,
      Quem thalami bello comprobat esse probum.
Tindaris, audito discrimine dulcis amici,
      Se miseram, clamat et furibunda ruit.
Ad Paridem penetrans spasmo rapitur super ipsum,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cum corde suo sed sine corde tacet.
Exanimata foris solo uiget intus amore,
      Exulat ille recens et suus ante color.
At tandem rediit, deflet, quasi funera, casum
      Plusque timens Paridi quam Paris ipse dolet.
{{Versus|155}}Vulnus ab hoste patet nullum, sed forte cadenti
      Durius oppressit ferrea squama cutem.
Ex qua dum stillam uidet ire Lacena cruoris,
      Cum gemitu fundens uerba doloris, ait:
&quot;Tune duos flores sic perdere pergis in uno,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mi sapor et cordis lesa medulla mei?
Que tibi plaga cutem cordis mihi uiscera rupit,
      De quibus iste fluit, te mediante, cruor.
Te talami, non castra decent, nec Palladis ictus
      Sed Veneris, cuius prelia ferre potes&quot;.
{{Versus|165}}Dixit et Lune infert talamis, et uulnus amici
      Ore fouet, quo plus uulnerat intus eum.
Pro uotis Helene bellum permutat et arma,
      Quem nimium mollem mollis amica facit.
Sed ualet Eneas, sed fulminat Hector in hostes,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine cognati sed probitate magis.
Contendunt Ditem Danaum ditare tributo,
      Se spoliis, famam strage, cruore solum.
Quam sii fulmineus uel quanti turbinis Hector,
      Dum ruit in Danaos, lata ruina probat.
{{Versus|175}}Qui quotiens hostem, sonitus ferit ethera grandes
      Iratumque putes intonuisse Iouem.
Filius Anchise quam sit uiolentus in hostem
      Sensit Tytides; quam sit et iste, Venus.
Nam super Eneam uibrans gladium Diomedes,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum Venus hunc nebula, uulnere turbat eam.
Quin et Deiphebus proles Priameia quandam
      Hectorea uenam de probitate trahit.
Penthesylea potens armis et Amazones instant
      Dardanidum uires multiplicare suis.
{{Versus|185}}Absque uiris uiuunt, sed facta uigoris agendo,
      Sed de se faciunt dura ferendo uiros.
Dum siciunt laudem cum sanguine, pensa Minerue
      Commutant telis Palladis, ense colum.
Quot celebrant pariter incursus, tot super Argos
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mortifero pestes Martis ab imbre ruunt.
Ne uel aquas Teucrum gustent et Troia maneret,
      Resy fatales eripiuntur equi.
Cuius castra uigil Diomedes nocte cruentans.
      Fraudat eum membris et Friges eius ope,
{{Versus|195}}Euentus uarios, quis, quorum, quo cadat hoste
      Queque referre nimis grande referret opus.
Nunc hos, nunc illos, uersa uice ferre uideres
      Insidias, ictus, uulnera, dampna, fugas.
Preter communes casus patiuntur Achiui
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Multa: famem, pluuias, frigora, cauma, sitim.
Sic dubiis alis pendens uictoria belli,
      Inter utrumque diu castra cauendo uolat.
Eacidem magnum, Phylotete fata sagittas
      Poscunt, ut possint Pergama posse capi.
{{Versus|205}}Hunc et eas monitis uatum Danai sibi querunt;
      Hoc tumor Hectoreus corruet hiisque Paris.
Si cor, si uires, si bella requiris Achillis,
      Vt doceam paucis, Hectore maior erat,
Si stirpem queres, ramum Ioue duxit ab ipso;
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si decus in ducibus, duxerat ille ducum.
Non loquor ex rapta Cryseide numinis iram,
      Quam Danay reddunt, rege negante premi.
Rex tamen Eacidem uiduat, uiduatus ab ilio,
      Inque uicem tendunt ense, furore, minis.
{{Versus|215}}Quos si dimittas sibi, uel sine milite summo
      Castra ducum fierent, uel sine rege duces.
Sed manus hoc Danaum dirimit, sed detinet ictus,
      Ne uice Dardanydum pro muliere ruant.
Quod punire parat tanto discrimine crimen
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex reus Atrides non iterare timet.
Deuouet Eacides male fidum fedus Atride,
      Deuouet et dextras que tenuere suam.
Vendicat hoc totum sibi luctus et ardor amice
      Desinit et pariter Martis et esse suus.
{{Versus|225}}Castra mouere negans contra Friges abicit arma
      Et magis Atrides quam Paris hostis ei.
In quo fata Frigum, Danaum uictoria pendet
      Et quem nemo potest uincere uincit amor.
Pectus Pelyde nullo penetrabile ferro,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollis amor penetrat ui penetrante Iouem.
Sic adamanta domat sanguis, sic excauat unda
      Saxum, sic oleum leniter ossa subii.
Armiger Eacide dolet Hectora iam dominari,
      Iam prestare Friges, iam dare terga suos.
{{Versus|235}}Vt fugit armentum subito ueniente leone,
      Angue puer, puluis turbine, grexque lupo.
Sic, sic Hectoreo tonitru funduntur Achiui
      Inque fugam terror fulguris urget eos.
Exprimit armorum cultu Patroclus Achillem,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt Danaum releuet corda Frigumque premat.
Terribili specie temptat terrere gygantem.
      Cum sibi terrori debeat esse gygas.
Viribus inferior dum ferit Hectora fortem,
      Nobilibus membris innouat arma ruens.
{{Versus|245}}Induitur spoliis insignibus Hector ut hostes
      Victorem uideant uictaque signa ducis.
Excutit Eacides mutatque furore furorem,
      Dum quasi se uictum uiuus in hoste uidet.
Ardet ut exuuias et fastus detrahat hosti;
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tandem uictoris uictor utrumque facit.
Nec satis ipse fuit tantum confringere robur,
      Si non fatorum promeruisset opem.
At furor offensi nedum satis exsatiatus
      Colligit ad currum colla subacta ducis.
{{Versus|255}}Vindicat armigerum dum circa Pergama uictor
      Tanti membra uiri fedo cruore trahit.
Sic plus morte ferox, plus illa seuit in illum,
      Dum sitit occisi multiplicare necem.
Mors uno superans ictu superatur et omni
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui semel hoc nocuit desiit esse nocens.
Hic renouans mortem placidum uexando cadauer,
      Quod satis est morti iudicat esse parum.
Sic etiam Troilum, sic etiam Sarpedona sic, sic
      Fortes quosque neci fortior ipse dabat.
{{Versus|265}}Vt uidere Friges fortes miserabile fatum.
      Et pudor et pietas et dolor urget eos.
Exanimem plangunt omnes equaliter unum,
      Qui fuerat uiuens omnibus una salus.
Immemor ipse throni Priamus, cogente dolore,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Supplicat Eacide pignoris ossa petens.
Victor in exequias indulget funera, motus
      Non Priami sceptro sed pietate senis.
Sors melior belli Teucris stetit Hectore stante.
      Qui spes, qui clipeus, qui uigor urbis erat.
{{Versus|275}}At ferus Eacides ut uenit et Hectora, uicit,
      Vergit ad Eneam spes uiduata Frigum.
In castris Danaum Palamedes, Nestor, Vlixes,
      Plus sunt Consilio quam probitate duces.
Vox Ytaci Danaos animans ad bella perurget,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dans aliis animos quos negat ipse sibi.
Ore uel arte probus, non ense probatur Vlixes,
      Cui stimulare probos pars probitatis erat.
Dum rex delusus sompno dare terga pararet.
      Lingua diserta uiri stare coegit eum.
{{Versus|285}}Sorte iubente, negans rex natam sacrificare
      Flexus eo didicit dedidicisse patrem.
Huic oratori causam commisit Atrides,
      Vt pro melliflua mellea uerba fluant.
Qui coram Priamo predam repetendo perorans.
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eloquio dulci regia corda mouet.
Sed Paris inpaciens precidit uerba loquenti,
      Vix retinendo manus hunc retinere neci,
Mentio perdendi predam cor perdit amantis.
      Qui mauult perdi quam cito perdat eam.
{{Versus|295}}Precise cause breuitas prolixa, uenustas
      Horrida, dulcedo mirra uidetur ei.
Et quia nullus amans documenta capit rationis,
      Legatus reuehit pro muliere metum.
Cuius militiam multo iactamine uicit,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ars animos, laudes gloria, lingua manum.
Fortia se memorat patrasse, sed omnia pene
      Que sua testatur lumine teste carent.
Nocte Dolona dolo capiens aliosque peremit,
      Plurima furtiue, pauca potenter agens.
{{Versus|305}}Cur sibi pretitulat de Resy cede triumphum?
      Non fuit ille suus, sed Diomedis honor.
Quo se plus iactat Frygiam rapuisse Mineruam,
      Plus agit ut furem se probet esse probum.
Non tam de latebris ad prelia traxit Achillem,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam fati uirtus a Ioue fixa trahens.
Dum tamen Eacide corpus tulit et simul arma,
      Quamuis non animos laudo uigoris opus.
Si membris animus respondeat, optimus esset
      Miles, at in solido corpore cor defuit.
{{Versus|315}}Post socios herens ictus in Marte cauebat,
      Plus clamore premens quam feriendo Fryges.
Vt lepus ante lupum percussus ab hoste refugit,
      Dum laniaret ei corpus et arma timor.
Nec probitas sed amor Diomedi iunxit Vlixem,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quem tociens Martis dissociabat opus.
Alter in eloquium iuratus et alter in arma est,
      Hic auras, hostes sepius ille ferit.
Eacides, Aiax, Diomedis, Pirrus, Atride,
      Hii Danaum uirtus Dardanidumque tremor.
{{Versus|325}}Quid Stelenum, quid Mermyonem, quid Prothesylaum,
      Quid referam plures quos sua fama refert?
Quis Dolopes, quis Myrmidones, quis denique cunctos
      Graiugenum fortes dinumerare queat?
Pulchra soror Paridis Pelide pectus adurit,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic Troie flammas, suscitat illa duci.
De uictore Frigum Polissena uirgo triumphat,
      Cuius coniugium querere querit amans.
Colloquiis Hecube dum se male credit inermis,
      Opprimit insidians Hectoris ultor eum.
{{Versus|335}}At prestans Pirrus superest ut uindicet illum,
      Exterius dextram, cor patris intus habens.
Tandem rex Danaum Troiam post prelia multa,
      Post uarios casus, post duo lustra capit,
Quod tamen effecit Grece uersutia gentis
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui, quotiens uirtus deficit, ipsa uiget.
Hec de roboribus pregrandem collis ad instar
      Construit et multo milite farcit equum.
Seque Synon tradens Teucris, ut traderet urbem,
      Nec Priamum captus, nec timet ille deos.
{{Versus|345}}Nam caput in proprium contestans numina queque,
      Molem iurat equi Palladis esse sacrum.
Iurat quod proprio placasset sanguine numen
      Iratum Danais, sed fuga iuuit eum.
Iurat spem Danaum frangi Troiamque ualere,
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pia Palladium sistat in urbe manus.
Credunt periure Troiani, uincula nectunt
      Armatosque trahunt in sua membra uiros.
Rumpere concertant subeunti menia monstro
      Et latam satagunt hostibus esse viam.
{{Versus|355}}Applaudunt miseri fatis presentibus, immo
      Cantus emittunt ut moriturus olor.
Tandem quos tumida male pregnans gestat in aluo
      Pestiferos fetus machina rupta parit.
Nam prorumpentes clausi sub robore truncant
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Que se traxerunt colla manusque Frigum.
Cedunt excubias urbis portasque recludunt,
      Admittunt socios, Pergama tota replent,
Inuadunt urbem, cum spem Teucris refoueret
      Palladium, sompnus lumina, membra quies.
{{Versus|365}}Ecce quod urbs capta est, quod ciues occupat hostis,
      Fraude Synon, partu ligneus egit equus.
Excitat Eneam fremitus, sed et Hectoris umbra
      Flebilis accelerans accelerare fugam.
Sed prius Eneas temptans quid possit in hostes,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primis extremum perficit ense uale.
Sed ualidum, sed pestiferum, sed quale merentur,
      Sed quod preualidos absque ualere facit.
Androgeum procerem sternens simul addit et omnes
      Androgei socios consociare neci.
{{Versus|375}}Eripit et Danais Cassandram cum traheretur,
      Restituens uatem, docta Minerua, tibi.
Et ni de mediis traheret Venus hostibus illum,
      Vel caderet uel eos cogeret ire foras.
Quem retinens Cytherea domum iubet ire suisque
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Solamen trepidis auxiliumque ferat.
Dum uigor urbis abit, Danay grassantur in urbem;
      Nemo retundit eos, dum uigor urbis abit.
Neue Friges possint gladios euadere, Troie
      Iuno tenet portas, porta furoris eum.
{{Versus|385}}Quis replicare queat, quid Arride, quid Diomedis,
      Quid Pirri uirtus unica cedis agat?
Cum patris Pirrus uindicte seruiat, omnes
      Priamidas perimit, Priamidumque patrem.
Quin super Eacide tumulum Polissena placat
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub gladio Pirri, victima facta, ducem.
Aiax non solum gladio, sed in inguine seuit,
      Virginibus fedam uim faciendo sacris.
Qui rem Cassandre plus quam presagia captans,
      In templo uiolat et uiolenter eam.
{{Versus|395}}Sed quandoque luet scelus ulciscente Minerua,
      Cuius sero uolet non uiolasse locum.
Vis Hecube fatum, uis sortem nosse Lacene?
      Hec datur in predam, redditur illa uiro.
Qui melius quondam iussu patris occubuisset,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus completa Paris sompnia matris obit.
Infaustos Teucrum proceres procerumque referri
      Casus tum breuitas tum dolor ipse uetat.
Seruant prudenter predam Fenix et Vlixes,
      Dum Danay gazas et bona queque legunt,
{{Versus|405}}Neue stet urbis honos, populantur cetera queque
      Mucro uiros, aries menia, tecta rogus.
 
{{Versus|407}}Ignibus Eneas cedens, non hostibus, urbem
      Deserit, assumptis coniuge, prole, patre.
Huic pater Anchises, mater Venus, ipsius heres
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ascanyus, coniunx uero Creusa fuit.
Hanc tum amittit, dum caute deuia captat,
      Dum subit ipse patrem ferre deosque pater.
Nec manus hostilis, neque nox incerta uiarum,
      Sed sibi sola deum mater ademit eam.
{{Versus|415}}Inter tela, metus, flammas, seruauit euntem
      Tum dea, tum probitas, tum pietatis honus.
Quod declinauit Danaos, quod tela, quod ignem,
      Fecit amor patris, coniugis, Ascanii.
Per medios hostes rediens querendo Creusam,
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non sibi, sed sociis, se timuisse probat.
Pluribus adiunctis sibi ciuibus, eminet ipse
      Vt dux, ut dominus, ut pater inter eos.
Si pectus queris, sapiens, si uerba, disertus
      Si formam, pulcher, si genus, altus erat.
{{Versus|425}}Ipse Iouis Priamique nepos cum sanguine regum
      Vel superum pariter cetera queque trahit.
Si proba gesta probas, probus est in marte probatus,
      Si pia facta, pie traxit ab igne deos.
Si maius reputas magnum cor habere, vel esse
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regem, ne dubites: hoc habet, illud erit.
Exulit a Troia, Rome dominabitur, immo
      Conditor et dominus urbis et orbis erit.
Si laudem laudas, laus eius splendet ubique;
      Vt breuiter laudem, laude perhennis erit.
{{Versus|435}}Ipsius immensas complecti carmine laudes
      Nec Maro preualuit, nec Symon ipse potest.
Heros longanimis socios hortatur ut equa
      Mente ferant sortem quam sua fata ferunt.
Ipse mali uictor nec ab ipsa tam miseranda
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sorte nec a miseris contrahit esse miser.
Par studium miseris, idem calor, una uoluntas
      Istius imperium, prelia, fata sequi.
Huic et opes et se committunt, pendet ab isto
      Et cibus et sumptus, et requies et iter.
{{Versus|445}}Quo uult stare manent, quo destinat ire sequuntur,
      Quod dicit laudant, quod iubet illud agunt.
Vt summum debent, summo uenerantur honore,
      Quo duce nec mortem, nec metuenda timent.
Nauibus ascensis Asiam cum littore linquunt
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque locis Tracum menia prima locant.
Sed locus arcet eos, sed humati verba, sed omen
      Triste, sed euulsi viminis ille cruor.
Miserat hunc Priamus tibi, rex Polinestor, alendum,
      Affuit et cunis aurea massa comes.
{{Versus|455}}Sed nutrire studens magis aurum quam Polidorum,
      Rex illi clemens huic homicida fuit.
In Cretam veniens Eneas conditit urbem
      Pergameam, sed abhinc fata migrare iubent.
Singula ne queras siquidem compendia quero,
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Singula qui queris, desine, queso, queri
Absit ut Arpias faciam subsidere mensis
      Dardanydum, nec eis posse nocere uiros.
Absit ut e manibus ualidis rapiant uiolenter
      Aut procerum fedent, me referente, dapes.
{{Versus|465}}Expetit Eneas Helenum quem substituisti,
      Pyrre, tuis sceptris Andromacheque thoro.
Pyrrus enim Troia rediens abduxit utrumque,
      Fastidicum templis, hanc dedit ipse sibi.
Quam cum Hermyone mutans, Heleno sociauit
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cumque sua regnum prole reliquit eis.
Se uidunas ueteri tenera uiduauit Horestem
      Coniuge, sed uita uir uiduatus eum.
Troiugenas grata gaudentes mutua reddit
      Visio, sed Troie mentio fiere facit.
{{Versus|475}}Tot mala perpessos tam rex quam regia coniunx
      Confouet et uario munere sternat eos.
Qua cursum teneant ibi tandem meta laborum,
      Ille uiam rectam certaque signa docet.
Crebra pericla maris, terroris monstra, locorum
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Circuitus, traherent commemorata moram.
Cum miti sit moris breuiter perstringere multa,
      Aut breuis aut mutus, sed breuis esse uolo.
Anchyse tandem morienti gnarus ad horam
      Clausit mors super lumina clausa tenent.
{{Versus|485}}Quod rapuere patrem, sed adhuc si numina parcant,
      Quod nullus uatum dixerat illud ei,
Quod fractum penis tellus aliena retentet
      Hinc dolet, bine queritur, hinc lacrimando gemit.
Quam pius Anchises fuerat Priamusque uel hosti,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensit Anchimedes et dolus ipse Synon.
Nam pius Eneas pietatem traxit ab ipsis,
      Quam diis quamque patri soluit utrosque ferens.
Nolo per ambages, per friuola queque uagari,
      Ne Symonem mutet pagina longa Codro.
{{Versus|495}}Si laxare uelim muse diffusus habenas.
      De nostro tandem nomine Capra fugit.
Capra stilum notat esse breuem, notat Aurea clarum;
      Alterutrum tollas, Aurea Capra perit.
Vt genus hoc pecudis, fruticum de uertice pendens,
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ex foliis carpit que meliora uidet,
Sic Symon in summam calcando superflua tendens,
      Materie tantum commodiora legit.
Immo cauens uanas sine fructu carpere frondes
      Plurima Virgilii corripiendo premo.
{{Versus|505}}Hic tua describens, rex Eole, iura relinquit
      Hystorie seriem cum breuitate stili.
Nec decet ut uentos mendicet ab inferiori
      Que soror et coniunx dicitur esse Iouis.
Dum Teucrum classis placidum perlabitur equor,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aura, polus, spondent prosperitatis iter.
Sed uehemens odiis, sed iniqua, sed inuida Iuno
      Non satis est, uel adhuc, exsatiata malis.
Intus peste graui grauiter uexatur eique
      Fit pestis quod eos iam sine peste uidet.
{{Versus|515}}Non meminisse nequit quod Iupiter, ut Ganymedis
      Inciperet fieri, desiit esse suus.
Iudicium pariter Paridis quo uicta recessit,
      Sub memori fixum pectore semper habet.
Hac duplici causa Troianos odit, et ipsis
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualicumque potest arte nocere nocet.
Ergo polum turbat, turbat mare, turbat et auram.
      Turbida queque facit, turbida facta magis.
Arripiens Troum naues, arrepta furore,
      Per mare, per scopulos, per loca iactat eas.
{{Versus|525}}Et quia fata uetant, non prorsus perdere Teucros
      Sed turbare potest turbine diua potens.
Quod petat Eneas Latium, quod construat Albam,
      Fatorum series hunc ad utrumque trahit.
Si bene scis istud, Iuno, quid uertere fata
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Temptas? Si nescis, desinis esse dea.
Conqueritur Cytherea Ioui de coniuge quod sit
      Dura sibi semper, dura nouerca suis.
Questa quod Anthenor sceptris et pace fruatur,
      Quod pater Eneam fraudet utroque suum,
{{Versus|535}}Immo quod in profugum totus deseuiat orbis,
      Cui nec stare licet, cui nec inire fugam,
Quem dea persequitur, uexat mare, grandinat aer,
      Turbo quatit, terreni fulmina, terra fugit.
Iupiter, euentus letos post tristia spondens,
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Soluit eam curis, anxietate, metu.
Neptunus furor est Iunonis ferre furorem
      Iusque suum queritur plusque perire suos.
Tergit nube polum, uentos fugat, equora sternit,
      Et suus Eneas littora tuta subit.
{{Versus|545}}Appulsus Lybie cum paucis nauibus, illic
      Optata requie seque suosque fouet.
Qui septem ceruos naues numerando sagittas
      Assignat mense corpora, terga thoro.
Dux Teucrum, duce matre, migrat Didonis ad urbem,
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam replet atque regit plebs noua, iusque nouum.
Qui Venus in natum satagit cumulare decorem
      Fenissam Frigio captat amore capi.
Dux a regina pleno susceptus honore,
      Hospicium pariter cordis et edis habet.
{{Versus|555}}Vrbis opus, Didonis opes miratur et ambit;
      Et, si fata sinant, hic remanere libet.
Cernens templa, domos, turres, fora, menia, portas,
      Si Priamum uideat, Pergama stare putet.
Cernit et Yliadem pictam, monimenta dolorum,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui uulgata stupet prelia fletque uidens.
Regia regine Phebo satis aut Ioue digna
      Talis erat, qualis nec fuit ante nec est.
Scamna, thoros, mensas, dominellos, uasa, clientes,
      Omnia cum uideat, singula uisa placent:
{{Versus|565}}Nectareos potus, regalia fercula, quasque
      Delicias, immo queque referre mora est.
Plus oculi pascunt animum quam fercula uentrem,
      Plus honor obsequii quam sapor ipse sapit.
Regine gestus, ornatum, uerba, decorem,
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Queque notando notat cuncta carere nota.
Nectere querit eos Cytherea Cupidine freta,
      Nam patrat ille potens quod nimis ille potest.
Exprimit Ascanii pueri puer omnia signa,
      Dum Venus eiusdem membra sopore fouet.
{{Versus|575}}Innocua specie fraudem tegit, immo uenenum
      In puero pueri simplicitate carens.
Qui uiduam falsi dum fallit ymagine patris,
      Effigie gremium, pectus amore subit.
Casta prius mulier delet de corde Sycheum
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et ueterem mutat cor muliebre nouo.
A Frigio duce fata Frigum sitit usque referri,
      Vt melius satiet uota, uidendo uirum.
Vis breuiter doceam dotes Didonis? Eidem
      Posse mori demas, nil uetat esse deam.
{{Versus|585}}Et genus et regnum sibi nobile, sed cor utroque
      Nobilius summam nobilitatis habet.
Iusticia, sensu, studiis, animoque uirilis,
      Preter amare nimis, nil muliebris habet.
Hec natum Veneris plus ipsa matre uenustum,
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spretis mille uiris, ardet habere uirum.
Hec est sola uiro tam digno nubere digna
      Solus et Eneas ducere dignus eam.
Par utrique decus generis, par gloria forme,
      Par modus etatis, par pietatis odor.
{{Versus|595}}Cetera queque pares faciunt, amor excipiatur,
      Vincit in hoc mulier, plus sibi vieta, uirum.
Dumque Cupido nimis fratrem stimulando fatigat,
      In miserum totum uergit amoris honus.
Cum decor Enee rapiat Didonis amorem.
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus hanc fama boni quam bona forma rapit.
Ille suum superans succumbit amantis amori;
      Sed quid necto moras? Nectit utrumque Venus.
Cum Didone diu regnum moderando moratur,
      Sed transcurro moras illius absque mora.
{{Versus|605}}Quem patrii manes, quem dii, quem fata perurgent.
      Mutat operta, rates instruit, ire parat.
Dumque probat noctu discedere fraudis honeste
      Consilium falli nescia sensit amans.
Quam uelut exanimem dolor efficit et sine sensu,
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cumque nimis doleat, absque dolore dolet.
Inde polum uexat rugitu, pectora pugnis.
      Cor gemitu, lumen fletibus, ungue genas.
Temptat eum primo promissis, hunc prece temptat,
      Temptat eum per se, per sua perque suos.
{{Versus|615}}Currit in amplexum, suspiria ducit, amorem
      Commemorat, figit basia, captat opus.
Iurat amans superos quod amici mansio siue
      Transitus est ipsi uiuere siue mori.
Quid facis, Enea? Nisi nunc pietate moueris,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut sine carne cor est, aut sine corde caro.
Si te non moueat dum tot mouet arma Cupido,
      Hic puer, immo Venus te negat esse suum.
Sed uirtus uiolenta uiri peruincit amorem.
      Fraudat opus, rumpit federa, iura negat.
{{Versus|625}}Exilio regnum, requiem uexamine, pacem
      Bello, pauperie mutat opimus opes.
Sic pietatis amor pietatem uincit amoris,
      Et uelut impietas ex pietate uenit
Quid, regina, paras classem cernendo parari,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuius abire sequi cogit obire tuum?
Quid tibi nunc sensus, quid cordis quidue coloris,
      Cum uideas quasi cor cordis abire tui?
Quicquid agas, quicquid dicas, quicquid patiaris,
      Non facis ut retrahas quem sua fata trahunt.
{{Versus|635}}Nil promissa ualent, prorsus nihil omnia prosunt,
      Amplexus, lacrime, basia, dona, preces.
Si tibi, si tecum, fletu, prece, cuncta laborent,
      Cum nichil efficiant, sunt tibi cuncta nichil.
Que nulli parcunt renuunt tibi parcere Parce;
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt uerum fatear, non nisi fata nocent.
Te reuoces ipsam, si forte potes reuocare,
      Nam quem fata uocant non reuocare potes!
Exprobrat illa dolos, hic sustinet, hec fremit, hic flet,
      Hec ruit, ille gemit, hec furit, ille fugit.
{{Versus|645}}Et que sponte tulit et uulnus amoris et estus,
      Sponte necem similem contrahit ense. rogo.
Ad tumulum patris uento reuocatus, ibidem
      Eneas celebres gaudet habere iocos.
Hii luctam subeunt, hii nauibus, hii pede certant,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos lapis, hos cestus hosque sagitta iuuat.
At puer Ascanius certat puerilibus armis,
      Cum pueris simulat proelia uera ioco.
Rome uel potius mundi recturus habenas,
      Gnarus equo, quo uult flectere flectit equum.
{{Versus|655}}Pascitur Eneas gestu pugnantis Iuli,
      Tali concipiens indole quantus erit.
Laudibus extollens uictores Troius heros.
      Positi brauii premia cedit eis.
Sed ludum iactura grauis, sed gaudia meror,
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed planctus laudes corripiendo premet.
Iuno rates pelagique metus in tedia uertens,
      Ilyadum solidat pectus amore soli.
Hec succendit eas propriam succendere classem
      Et rapit ut rapiant in sua dampna faces.
{{Versus|665}}Nulla potest uirtus uel aquis euincere flammas,
      Nescit dira dee fiamma uel ira mori.
Exserit ardorem qualem sub pectore seruat,
      Qui Teucris durus durat uterque nimis.
Carpens igne rates plus carpitur ipsa furore.
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mota mouet, ledit lesa, cremata cremat.
Sed prece, sed Teucrum lacrimis constrictus, edacem
      Indomitumque rogum Iupiter ymbre domat.
Quatuor assumptis ratibus se Iuno refecit;
      Restat de reliquis insatiata fames.
{{Versus|675}}Inde petens Cumas heros audire Sybillam,
      Miseni digno fumus honore piat.
Hic fuit egregius comes Hectoris, Hectore forti
      Non feritate minor, sed feriendo minus.
Consulit Eneas uatem de sorte futura,
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Que, licei obscure, nonnisi uera canit.
Haurit consilium Iouis unde Sybilla uocatur,
      Haurit mente polum, fata deosque simul.
Que mala, quod bellum, que tandem palma sequantur,
      Aut requies, totum digerit illa uiro.
{{Versus|685}}Hac duce, cum ramo cryseo perlustrat Auernum,
      Qui querendo uidet, fletque uidendo patrem.
Huic pater augustos monstrat seriemque nepotum,
      Que specie presens carne futura sibi est.
Quod meritum, quis apex, que laus, quis finis eorum
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non latet Eneam, queque docente patre.
Hic quoque Didonem, sed mestam, sed fugientem,
      Sed sine respectu, sed sine uoce uidet.
Anxius hanc sequitur pede, uisu, uoce, sed illa
      Sero seuera negat stare, uidere, loqui.
{{Versus|695}}Stant uelut irate uox, lumina, cor sine motu
      Fitque uiro qualem senserat illa uirum.
Nec minus alloquitur, plangit, dolet Hectora uisum,
      Quem caro, quem probitas, quem sibi iunxit amor.
Cernit et hunc per quem tot Ditem milia ditant,
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per quem de patriis finibus ipse migrat.
Deyphebum cernens et te, Palinure, gementes,
      Obtutus lacrimis, cor pietate mouet.
Illum Graiugenis prodens sua perdidit uxor,
      Hunc sompno mersum mersit et unda simul.
{{Versus|705}}Sed loca, sed miseros, sed tristia queque, nec ipse
      Qui penas dictat Pluto referre potest.
Hic recipit pietas requiem, scelus aspera, iustis
      Lux radiat, reprobis prorsus auara sui.
Sed maior numerus miserabilis; excipe tantum
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Elysios campos, luctus ubique sonat.
Criminis equat opus sententia, pena reatum,
      Quantum peccauit quisque doloris habet.
Sed quasi tormentum est inter tormenta morari.
      Et penam pene mentio longa facit.
{{Versus|715}}Arguit ipse moram locus horridus; arguo musam
      Pallida Plutonis castra tenere diu.
Hinc petit Eneas sibi debita regna Latini,
      Que si Iuno negat Mars tamen ipse dabit.
Primicias fatalis humi querendo meretur,
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immo nutricem tradit alumpnus humo.
Illic responsum, quo dudum dira Celeno
      Terruit Eneam, desiuit esse timor:
Hunc prius esurum mensas quam conderet urbem
      Dixerat, et dictis res facit ecce fidem.
{{Versus|725}}Libis pro mensa positis, cum denique panis
      Deficeret, Frigio mensa fit esca duci.
Quique per Ascanium recolens oracula gaudet
      Tristes ante minas iam peperisse iocum.
Nil timet ulterius qui nonnisi monstra timebat,
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec refugit que se proelia certa manent.
Hic prope Laurentum figens tentoria, uallo
      Munit castra, suos submonet, arma parat.
Sed quasi pretemptans uada, mittit dona Latino,
      Intimat et paucis intima cordis ei.
{{Versus|735}}Cur ueniat pandit, genus explicat, acta recenset,
      Spondei opem, flectit pectora, fedus init.
Pactum dissoluunt Saturnia, Turnus, Amata;
      Turnus cui regis filia pacta fuit.
Tres tria substimulant Iunonem liuor, Amatam
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Thesyphone, Turnum fortius urget amor.
Fixus ab Ascanyo carus tibi, Siluia, ceruus
      Causa prior belli Iuno procella fuit.
Dum petit Euandrum, dum regis federa captat,
      Dardanides urgent bella metusque suos.
{{Versus|745}}Sed pudet in nymphas succensam uertere classem.
      Ne moueat risum fabula mixta rei.
Nisus et Euryalus quam sint feri complura produnt:
      Equalis probitas, par uigor, unus amor.
Ardentes reditum Frigii ducis accelerare,
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Que claudunt Teucros rumpere castra ruunt.
Nocte quiescentes inuadunt deuia ferro,
      Quo Rutili uitam sumptaque uina uomunt.
Iam sine fine trahunt noctem somnumque iacentes
      Et subitam mortem mortis ymago subit.
{{Versus|755}}Augurio solitus Ramnes nocitura canere,
      Ne caput amittat non canet arte sua
Dumque graues spoliis abeunt, dux agmine septus,
      Dux Rutilus fit eis obuius atque neci.
Nam prius occiso tanto duce quam moriantur,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt socius uiuat certat uterque mori.
Quid loquar assultus. cedes, incendia, predas,
      Dum Rutili cingunt obsidione Friges?
Damnius insultat quasi iam sub carcere clausis;
      Sed qui tela tenent nulla cathena tenet.
{{Versus|765}}Exprobrat et dextras et cor muliebre uirorum,
      Vt Friges in campum uel pudor ipse trahat.
Explorans aditus per quos irrumpere possit,
      Circuit obsessos sicut ouile lupus.
Quo iaculante faces in turrem, dum furit ignis,
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obruit inclusos tanta ruina Friges.
Sic Mesappus eos, sic et Mezentius urget,
      Qui tres, Enea, te redeunte, ruent.
Sed fortes Teucrum, sed Yulus castra tuendo.
      Et feriunt hostes et feriendo ferunt.
{{Versus|775}}Dum quasi despiciunt alios arcere minores,
      Tendunt qua proceres tendere parte uident.
Tam bene defendunt castra quam Pergama quondam,
      Que tamen obtinuit non uigor, immo dolus.
Tam ualide Remulum ualidum prosternit Yulus,
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi credatur credita dextra patris.
Exprimit ille patrem uultu simul et probitate,
      Gestibus et gestis exprimit ille patrem.
Mira facit uirtus ut pauci milia cogant,
      Et duce diserti tot resilire duces.
{{Versus|785}}Non satis experti Turnum, se credere campo
      Temptant, iussa sui transgrediendo ducis.
At furor accensus Turni uehementius instans
      Paucos imminuit, multiplicando necem.
Strage serens campum nescit desistere, donec
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reliquias gladii cogat inire fugam.
Castra Friges repetunt sed sero, seque minutos
      Dum uallum uallant rara corona probat.
Sed Rutili uirtus temptans effringere portas,
      Omnia tela Frigum sustinet illud agens.
{{Versus|795}}Iam foribus fractis, iam Turno castra tenenti
      Mnesteus arcet eum precipitante fuga.
Hunc merito clarum reddit uictoria tanta,
      Hic tytulus cumulat cetera gesta uiri.
Cogit consilium Saturnyus, aduocat omnes
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Celicolas; utinam Iuno deesset ibi.
Iupiter intendens bellum finire, perorat
      Quem solum miseret cede natare solum.
Post Venus Enee causam, Saturnya Turni
      Suscipit, hec synodum, plus trahit illa Iouem.
{{Versus|805}}Num certum super hoc superi decernere possunt,
      Nec tam discordes conciliare deas?
Consilium pacemque simul dea turbida turbat,
      Vt nichil efficiat concio tota deum.
Impetrat Euandri prolem Cythereia proles,
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impetrat ad bellum quicquid uterque potest.
Indolis eximie Pallas, Euandrius heres,
      Omni labe carens, omnia laudis habet.
Hunc decor, hunc mores, immo commendat eundem
      Tam probitas cordis quam probitatis opus.
{{Versus|815}}Tres alios proceres sociat sibi, clarus in illis
      Tarchon, qui nulli marte secundus erat.
Viribus Alcidem referens, si destinet ictum,
      Expressum credas Herculis esse manu.
In quemcumque uibrat pugnum uel tela uel ensem,
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mors miserum uelox terra breuisque manet.
Hic iunxit fedus cum Teucris, iunxit amorem,
      Iunxit opem, iunxit predia, iunxit opes.
Viribus assumptis rediens in castra suorum
      Dardanides animos spemque reportat eis.
{{Versus|825}}Visa ducis feritas releuat languentia corda
      Confortatque recens brachia fessa uigor.
Dux reprimens hostes nunc confodit eminus illos
      Hasta, nunc istos cominus ense metit.
Strage frequente moras redimens et dampna suorum,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ictibus egregiis prodit adesse ducem.
In medios hostes rotat ensem, quo uolitante,
      Membra uolant Rutilum nec reuolare ualent.
Sicut in autumpno ualidis concussa lacertis
      Vndique de ramis pendula poma cadunt,
{{Versus|835}}Sic quatit Eneas Rutilos, sic plurimus uno
      Fortiter excussus sternitur hostis humi.
Quas celebret strages Tarchon quis pandere possit
      Cum feriat totis nisibus ille uigor?
Si talem socium belli meruisset in Argos
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dardanydes, Troie gloria staret adhuc.
Sic Teucrum ualidi Mnesteus, Seresteus, Achates
      Supportant pariter cum duce martis honus.
Quin etiam Pallas, quasi sit de Pallade natus,
      Inmersus Rutilis in Stige mergit eos.
{{Versus|845}}Viribus incumbunt totis in bella phalanges
      Et uelut examen spicula densa uolant.
Puluere fuscatur, telis intexitur aer,
      Occupat et medium noctis ymago diem.
In sua dampna uidens bellorum uergere pondus,
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex longaeuus opem contrahit unde potest.
Hanc cum speraret frustra petit a Diomede,
      Qui refugit Frigium denuo ferre ducem.
Sensit aput Troiam Troiani fulminis ictus,
      Sensit et inuictum numen adesse uiro.
{{Versus|855}}Semper ei suspecta Venus pro uulnere dato
      Quod, ne perferret filios, ipsa tulit.
Hanc semel inflictum sine fine dolere dolorem
      Vulneris et uulnus semper habere putat.
At proceres alios acuit dea pro Diomede,
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui simul hunc ualeant equiparare uirum.
Nullius auxilium Turnus mendicat, in ipso
      Spes sua, sufficiunt ensis et ipse sibi.
Huic uigor est turris, equus armiger, arma caterue,
      Dux animus, fratres brachia, bella cibus.
{{Versus|865}}In Frigios stringit ferrum, quasi ferreus ipse
      Totus et ex ferro nulla timere trahens.
Sic rumpit cuneos, sic uentis mancipat hostes,
      Sic est inter eos ut lupus inter oues.
Immo ferox ut aper, ferus ut leo, fortis ut ursus,
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos necat, hos spernit, hos sine cede fugat.
Ausus, gesta, minas Turni uix optima posset
      Mens equare, manus scribere, lingua loqui,
Par est Dardanyde statura, uiribus, ausu.
      Sed spe, sed fatis, sed pietate minor.
{{Versus|875}}Congrediens Pallas cum Turno, uiribus impar,
      Dum ruit efficitur summa ruina suis.
Si puero concessa foret robustior etas,
      Que tibi, Turne, datur, palma daretur ei.
Aduolat Eneas ardens ut uindicet illum,
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui quasi flos Turni turbine raptus erat.
Ne socios turbet, frontem sine corde serenat,
      Sed dolor inclusus fortior esse solet.
Nam muliebre putat nimis indulgere dolori,
      Quem sors constantem frangere nulla potest.
{{Versus|885}}De uirtute sua presumens spes capit hostem.
      Qui mortem pueri non nisi morte luet.
Sed Frigis effigiem mentitur, ut eximat illi
      Turnum quem cupiens Iuno iuuare, nocet.
Hac siquidem simulante fugam Frigii ducis, instat
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turnus et Eneam dum fugai ipse fugit.
Cedit at inuictus, fusus pede, pectore constans,
      Cumque pedes fugerent, mens fuit absque fuga.
Desine, Turne, sequi pro milite militis umbram,
      Nam simulachra uiri rem mulieris habent.
{{Versus|895}}Te tua forte uidet Lauinia sic fugientem,
      Immo uidere fugit quam fuga uisa fugat.
Qui sensus in te redeant et pectus in hostem,
      Hunc pete qui pariter regna tuamque petit.
Vt sensit Turnus se falso milite lusum,
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt fugisse, fere se furor ense ferit.
Suscipit Euander, pro leta laude triumphi,
      Cum tristi pompa triste doloris honus.
Dicere uix ualeo quid agat dum lumina prolis,
      Qui sua debuerat claudere, clausa uidet.
{{Versus|905}}Scissurus uestes, ira iecur, unguibus ora,
      Lamentis superos, uertice uexat humum.
Sepe leuat luctum quod Pallas fortiter egit,
      Quod Turno cecidit, quod sit in ore frequens.
Anxius interea dum querit in omnibus unum
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eneas Turnum, fulgur in ense micat.
Hostibus et gladiis obstantibus undique septus,
      Preparat ense sibi non sine strage uiam.
Sic feriens cunctos, cunctorum sustinet ictus,
      Et super hunc grandi grandine tela tonant.
{{Versus|915}}Cedit mille uiros, nec cedit milibus unus,
      Vnus mille ualens fit quasi mille uiri.
Hoc feriente ruit praestans Mezentius armis,
      Sic Rutilum feritas hoc feriente ruit.
Istius et dextra Lausus cadit illius heres,
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum probitate decens cumque decore probus.
Cumque pater uideat natum sic commorientem,
      Plus mors heredis quam sua torquet eum.
Sensit Mesappus fortis quid dextera possit
      Fortior ulta suos, quos dabat ille neci.
{{Versus|925}}Viuit in Enea sibi mortuus Hector et urbi,
      Hectoreamque premens exprimit iste manum.
Dumque nepos diuum diuinis dimicat armis,
      Ictu fulmineo se probat esse Iouis.
Hec a Vulcano Veneris fabricata rogatu
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romulee tytulos posteritatis habent.
Surgit in exitium Teucris Rutilisque iuuamen
      Virgo Camilla, magis marte professa uirum.
Quam fortis fuerit, quam strennua, quam grauis hosti,
      Est experta nimis pars inimica ruens.
{{Versus|935}}Dum feriendo furit uelut altera Penthesylea,
      Multiplici campum strage uirago tegit.
Tot mortes hominum quot secum spicula portat,
      Inque Frigum casus certa sagitta cadit.
Nunquam frustratur quicquid contorquet in hostem,
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed quem uult, ubi uult, docta ferire ferit.
Instar baliste transuerberat omnia telis,
      Scutum, loricam, membra suendo simul.
Aut uitam uento Friges aut sibi terga dedissent.
      Si par cum Turno tertius esset ei.
{{Versus|945}}Ipsius Enee rupisset pectoris arcem,
      Sed sibi parcentem ledere turpe putat.
Vel non ferre potest ut ferro uulneret illum
      Cuius forma leui uulnere stringit eam.
Qui bellum prompte fert pro muliere diurnum
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nonnisi nocturnum cum muliere probat.
Virgineam carnem ferro uiolare pudendum
      Ducit et indignum dedecus esse uiro.
Cum ualidus Tarchon armatum corripit, ille
      Non ut eques sed uti sarcina mutat equum.
{{Versus|955}}Iste, Camilla, tuum pectus fodit, huncque sagittat
      Delia, continuo uirginis ulta necem.
Quosque uiros fortes et fortia queque uirorum
      Si referam, lector tedia forte ferat.
Inuidus et pauidus Drances de pace perorans,
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sibi commemorat, Turnus utcumque silet.
Iudiciis primus dinoscitur, ultimus armis,
      Cuius Consilio cuncta Latinus agit.
Qui tantum linguam totam laudauit in illo
      Semper alens uentos nil nisi uentus erat.
{{Versus|965}}Quin Iuturna tumens confundit federa Turni
      Nomine, natura, Martis amore, soror.
Bella recrudescunt et uulnera uulnerat hostis;
      Dum noua multiplicat, sepe uetusta nouat.
Cum nichil in multis uideas nisi uulnera tantum,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fit quasi de multo uulnere uulnus idem.
Mars rubeum rorem semper sitit insatiatus,
      Quem dudum tellus insatiata uomit.
Excipit Eneas tandem medicabile uulnus,
      Sed latet inflicti uulneris actor adhuc.
{{Versus|975}}Sed per opem Veneris pulso de uulnere ferro,
      Despiciens plagam, rursus ad arma uolat.
Pectore concurrunt animoso, uiribus equis,
      Turnus et Eneas, grandis uterque leo.
Par utriusque ducis feritas, par causa duelli;
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sola ducum parium sors paritate caret.
Vrget uterque parem pariter redduntque uicissim
      Ictus tam numero quam grauitate pares.
Sic feriendo tonant, sic ictibus ethra resultat,
      Ac si dextra Iouis fulminei inter eos.
{{Versus|985}}Pugna moram longam trahit, absque mora feriendi
      Inuictosque pari se probitate probant.
Sed lex Parcarum, finem positura duello,
      Longa parum Turni rumpere fila parat.
Turnus ab Enea, duce dux cadit, emulus hoste,
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque uiro uirtus regia uicta ruit.
Diffugiunt Rutili, Frigiis uictoria plaudit
      Flet Iuturna, Venus gaudet, Amata perit.
Sic datur Enee requies, Lauinia, regnum,
      Cuius et orbis erit nobile Roma caput.
 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>0bkaktkndysukbejnaclzectem273j7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>