Vicifons:Scriptorium

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicifons:Scriptorium</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1852</id>
    <revision>
      <id>274080</id>
      <parentid>272527</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>8496</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ nova pars</comment>
      <origin>274080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119208" sha1="mcclf5chb9n3n03xxy4trk9g2jp5dft" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!--- __NOTOC__ ---&gt;[[Categoria:Vicifons|Scriptorium]]
{{Intraincepti
|w= Vicipaedia:Taberna
|q= Vicicitatio:Taberna
|commons: &lt;!-- Communia --&gt;
|b= Vicilibri:Porta Communis
|wikt= Victionarium:Taberna
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:14pt; background:#eef; color:navy; &quot;&gt;
Hac pagina scriptorium Vicifontis est.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;Nunc iam sunt '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' paginae. Hodie '''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}'''.&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{{center|
'''(DE)''' Neue Nachrichten dürfen auf Latein, Französisch, Englisch oder Italienisch gestellt werden.&lt;br /&gt;
'''(EN)''' You can write a new message in Latin, French, English or Italian.&lt;br /&gt;
'''(FR)''' Vous pouvez écrire en latin, en français, en italien ou en anglais.&lt;br /&gt;
'''(IT)''' Potete scrivere in latino, italiano, francese o inglese.&lt;br /&gt;
'''(ALIAE)''' ''Aliis linguis uti potes, sed noli iubere nos facile eas intellegere''
}}
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0 0em; border: 1px dashed blue; padding: 3px; text-align: center; background: #eef&quot;&gt;
'''[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Vicifons:Scriptorium&amp;action=edit&amp;section=new   Quaestio nova]'''
&lt;br /&gt;
''Ut sententias antiquiores legas vide [[Vicifons:Scriptorium/Vetera]]''
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{| class=&quot;WSerieV&quot; id=&quot;WBistro&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding: 0.3em; float:right; margin-left: 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background:#fff0ff; text-align:center&quot;
|[[Image:Forum-de-César.jpg|right|210px]]
|-
|style=&quot;padding: 0.5em; font-family: sans-serif&quot;| '''Scriptorium Vicifontis'''&lt;br/&gt;
----
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; font-family: sans-serif; background-color: #e4e4c9; border: 1px solid #c0c0c0&quot;|'''Alia scriptoria''' 
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; line-height: 1.5em&quot;|
'''[[w:la:Vicipaedia:Taberna|Vicipaedia:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[q:la:Vicicitatio:Taberna|Vicicitatio:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[wikt:la:Victionarium:Taberna|Victionarium:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
|}

&lt;!-- 
Interwiki liks moved to the top of the discussion since button &quot;Quaestio nova&quot; 
appends new entries to physical end of this page
--&gt;

&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Wikisource:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

__TOC__

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Barbaking]] (bureaucrat, administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Usor:EPIC|EPIC]] ([[Disputatio Usoris:EPIC|disputatio]]) 22:22, 22 Februarii 2025 (UTC)

== Request for updating the text of the Clementine Bible ==

Two months ago, at [[Disputatio:Vulgata Clementina#The Clementine Vulgate Project dead?]] I noted that the links related to ''The Clementine Vulgate Project'', the main source used for the text of the [[Vulgata Clementina]], were dead.

Fortunately, the list of changes made since the import of on Wikisource can be found [https://web.archive.org/web/20240122025223/https://vulsearch.sourceforge.net/clemtext.rss here]. There is also [https://bitbucket.org/clementinetextproject/text/downloads/ a repository] (although I am not sure if it is up to date).

I have no experience in programming or making imports. So, could someone please update the text of [[Vulgata Clementina]] of Wikisource to use the latest version of ''The Clementine Vulgate Project''? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 10:01, 23 Februarii 2025 (UTC)

:@[[Usor:Ser be etre shi|Ser be etre shi]] Are you able to help with this? Ping in case so. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:27, 3 Iulii 2025 (UTC)
:@[[Usor:Veverve|Veverve]] Just checking these look like quite a small number of changes, is that right? It may be easiest to do these manually. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:38, 24 Octobris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock}} well, my Latin is almost nonexistent, so I cannot do it myself sadly. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 18:21, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Martii 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:15, 14 Martii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 4 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 09:19, 11 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprilis 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Toggling special characters such as ſ (long s) ==

On EN wikisource, they have a template &lt;nowiki&gt;{{longs}}&lt;/nowiki&gt; to produce ''ſ'' on the transcription page, and by default, ''s'' on the ebook page. users on EN WS can toggle these on and off. 

In this book, [[:la:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']], there are a number of unusual characters that could do with toggling: ''ſ (s); ß (ss); ẽ (en / em) ũ (un / um) æ (ae) ę (ae) õ (on / om) ã (an / am) œ (oe)''. ([[:formula:ls]] already exists here for ſ, and some other characters semi-implemented at [[:Categoria:Formulae litterarum]] but the toggling is not switched on.)

In order to implement this:

(1) What would LA WiCategoria:Formulae litterarumkisource need to enable for user toggling of special characters?

(2) Who would I contact (assuming this is an admin task)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:06, 29 Aprilis 2025 (UTC)

:It looks like it would need this installing, as a start: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js|MediaWiki:Gadget-Visibility.js]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:13, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|OrbiliusMagister}} as the only active magister! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:16, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|SZC 03}} in case you have an opinion (you made changes at the De Pricipia transcription project which we could implement better with this toggle feature). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:31, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::I would like to point out that not all of the listed characters are of the same kind: 
::* ſ is a variant of s; 
::* ß, æ and œ are [[:w:en:Ligature (writing)|ligatures]] of ſs, ae and oe respectively ([[:w:en:E caudata|ę]] can represent both ae or oe); 
::* ã, ẽ, õ, ũ are used to indicate [[:w:en:Scribal abbreviation|abbreviations]].
::Personally I think it would be somewhat useful to implement the toggle feature only for æ and œ, since of all the ligatures they are the only ones that carry some meaning (that ae or oe in that word is a diphthong) and the only ones that easily show up in search results and correctly displayed in web-browsers.
::Note that both English and Italian wikisources in their transcription guidelines take in consideration the ability of both modern readers and search engines to correctly interpret the character shown (see [[:en:Wikisource:Style guide/Orthography]] and [[:it:Wikisource:Convenzioni di trascrizione]]). Though it would be useful to write rules specific to the Latin wikisource.
::I hope these considerations were of any help. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 07:58, 3 Maii 2025 (UTC)
::In regards to the [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']] it would be appropriate to encode the text in a way that we do not lose your work of accurately transcribing the above characters, while still showing to the end user a normalized form. My edit was trying to achieve this with the templates currently in wikisource.
::From a technical standpoint, it would be useful to have a general template not specific to any character that could be used both in ''ad hoc'' situations, and in creating other templates.
::Also if such a template is created for abbreviations it should behave differently from the long s and ligatures, since 1) the text displayed is context dependent, and 2) it is common use in diplomatic transcriptions to show the abbreviated characters in parentheses (so I were taught in paleography class). 
::To give an example of point 2 from the text ([[Pagina:Nicolaus_Machiavellus_De_Principe.pdf/69|page 45]], line 11):
::Original text: Iãq́ꝫ
::Diplomatic transcription: Ia(m)q(ue)
::Standard transcription: Iamque  
::I’m sorry for the lengthy comments. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:02, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I agree something adhoc would be helpful. The template would need to specify 
:::* the text as-is and
:::* the modernised version
:::and hopefully there would be a system to pick up which to display.
:::In terms of the display: this could be the js system, perhaps adapted, that we have on en.ws, or possibly it could be an adjustment to the page templates set up, to allow two different books, or sets of pages, to be presented. This would have the advantage that exports would facilitate both (IDK but suspect that exports support the default rather than user choice). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:48, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I have set out this information in a [[Usor:JimKillock/Orthography|table]] including information about dictionary lookups and likely search engine issues. In short, from a user perspective, all the characters can be problematic, but æ and œ work within Alpheios for dictionary lookups, so are a bit more tolerable than the others from a default perspective. However I think it is useful tobe able to see and use the originals for some people, eg those practicing reading Renaissance scans etc; or researchers or academics looking to use source texts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:09, 3 Maii 2025 (UTC)
:{{ping|Alex brollo}}, {{ping|VIGNERON}}, {{ping|Candalua}} in case you can help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:38, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] Interesting question. I'll take a look to the ensource template to understand how it works (I hope it is not based on javascript). [[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 06:18, 1 Maii 2025 (UTC)
:::I’m afraid it is based on javascript: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js]]
:::To see the button you have to enable the [[:en:Help:Gadget-Visibility|Visibility gadget]]. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:12, 3 Maii 2025 (UTC)
:::@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] checking in whether we can implement this, or find another solution. I am holding off further changes until I know how to proceed - but I am sure there should be a way to do this! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:40, 19 Maii 2025 (UTC)
:::Noting this question comes up again at [[:Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]] (I have [[Disputatio Libri:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|left a note there]]). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:08, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::OK, I have developed templates as this is holding up other people's work. I have based each template on the existing [[:formula:ls]], and avoid duplicating those that already exist using the same method at [[:Categoria:Formulae litterarum]]. Meantime if anyone has further thoughts about using Visibility Gadget or going another way, I would be very grateful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:02, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::@[[Usor:SZC 03|SZC 03]] I have made a very basic template for flexible character switching at [[Formula:Scr]]; this returns the first entry on the book page, and the second in main space, eg &lt;nowiki&gt;{{scr|qꝫ|que}}&lt;/nowiki&gt; would work the same as &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt;. 
:::::However there is advice on ENWS not to use characters but use HTML entities for CSS reasons, so it is probably better for users to use specific templates. For example, I also created &lt;nowiki&gt;{{po}}&lt;/nowiki&gt; which allows a user to decide what it might best represent, eg &lt;nowiki&gt;{{po|;}} or {{po|?}}&lt;/nowiki&gt;.
:::::In general, using set templates like &lt;nowiki&gt;{{que}}, {{em}}, {{um}}, {{etc}}&lt;/nowiki&gt; is much easier for proofing, so I think I will continue to add these where it seems useful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:29, 24 Iunii 2025 (UTC)
::::::Hi folks, so that you know, I have made something of a workaround to be able to enable these features, which works well enough for me. I will perhaps add some guidance somewhere. What I have done:
::::::# Installed the font Garamontio, as it has the qꝫ character, and all the possible ligatures
::::::# Created custom css to apply Garamontio to Wikisource as a whole;  at [[Usor:JimKillock/common.css]]; and
::::::# Created (vibecoded) custom javascript at [[Usor:JimKillock/common.js]]
::::::The second script looks for the various spans with the css style typographic-long-s, and replaces the characters as appropriate. This seems to work surprisingly well, Garamontio does all of the discretionary ligatures etc, and is a very well designed font (fork of EB Garamond, with some extra touches useful here). The issue is of course that this applies to the whole of Latin Wikisource all of the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:35, 25 Iunii 2025 (UTC)
:::::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]], reading this I wanted to tell you that you could apply styles to a index page, but I see you have already figured it out. Kudos on your progress. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 09:56, 9 Iulii 2025 (UTC)
::::::::Thanks @[[Usor:SZC 03|SZC 03]]; my list of scribal transformations has got quite long tho. And I need to check on the possible logic of it, some needs to hide and unhide, rather than search and replace. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:27, 11 Iulii 2025 (UTC)

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 22:08, 15 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 Maii 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 03:08, 28 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Administrator backlog? ==

Hi there,

I am noticing a lot of pages that say that the current version is not checked; and versions I have amended are not (apparently) displayed because they need approval. Am I right in assuming this is due to a lack of (active) administrator time? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:53, 30 Maii 2025 (UTC)

:Relatedly @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] / @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] / other admins, [[Colloquia familiaria]] has an old index page and other old sub pages which could do with changes being approved. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:58, 12 Iunii 2025 (UTC)
::Ping on this, some of the sub pages are quite broken. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:42, 28 Iunii 2025 (UTC)
:I have tried to fix the lack of text in ePub export for [[Noctes Atticae]].
:Unfortunately, it seems that all my submissions require approval (last approval seems to have taken place more than five years ago).
:Is there any way to have &lt;code&gt;class=&quot;ws-export&quot;&lt;/code&gt; to the second &lt;code&gt;&amp;lt;table&amp;gt;&lt;/code&gt; from [[Noctes Atticae]]?
:Many thanks for your help, [[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 19:09, 15 Augusti 2025 (UTC)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Iunii 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Mnemonics Book in Latin ==

Dear all,

Over the past month, with the help of others, I’ve been compiling a list of older and often overlooked books on mnemonic techniques available on [[:en:Portal:Mnemonics|Wikisource English]]. Many of these works—some dating back decades or even centuries—offer fascinating insights into how memory has been understood, trained, and improved across different cultures and time periods.

I've recently added a new section to the portal: &quot;Multilingual Works on Mnemonic Techniques.&quot; This is in part because several of the English-language texts reference related works in other languages, particularly Latin.

Unfortunately, many of these referenced works are written in Classical Latin, and my ability to work with them is quite limited—I’ve done what I can, but they remain largely inaccessible to me.

If anyone has expertise in Classical Latin and might be willing to help with these texts, your assistance would be greatly appreciated.

* ''[[:la:Foenix|Foenix]] by [[w:en:Peter of Ravenna|Peter of Ravenna]]'' (1491)
* ''[[:la:Congestorium Artificiose Memorie|Congestorium Artificiose Memorie]]'' by Johann Horst von Romberch (1533)

[[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032259.jpg|150px]][[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032269.jpg|150px]]

Here is a discussion form on it 

https://forum.artofmemory.com/t/johannes-romberchs-congestorium-artificiose-memorie/30174

Warm regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 23:15, 13 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, I could help proofing texts you have prepared perhaps? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 14 Iunii 2025 (UTC)
:: Thanks for offering—I’d really appreciate your help with proofreading.
:: We have two books. Which one would you like to start with?
::*[[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
::*[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]]
::[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:49, 14 Iunii 2025 (UTC)
:::I can do the pages you have put into the first, as a start for you. BTW the transcribed text does not always look like it originated from the source. It is very correct, but some has different orthography and missed certain parts. That is fine of course if we are correcting to the original. (PS: you might want to create a user account so that you can be notified of replies, hide your IP address, etc). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:57, 15 Iunii 2025 (UTC)
:::I had a go at the first page or two; some of the orthography was removed while other parts were kept. I kept all of it as a first go. See the discussion above about how we treat orthography, hopefully we can address this with templates. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:11, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::I'm using Google OCR and some AI tools to pull out text and sometimes translate it into English so I can understand it. If anyone could help me proofread or check it, I’d be super grateful! [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 00:50, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::I have added all the templates we need for the special characters / orthography, I will start doing the pages with those. The end result will be that on the main space ebook pages, the chars will toggle on and off, at least once that is properly implemented. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:25, 17 Iunii 2025 (UTC)
::::::Noted, sounds good. I’ll try adding to the other pages next time. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:10, 17 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:44, 17 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== [[De Principe]] ==

Si vis, quaeso, me adiuva ut liber novus ''[[De Principe]]'' correctus sit et erroribus liber. Nuper completus, ab aliquo alio corrigendus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:14, 27 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Latin incunabula and other early books ==

Expanding a bit on what I mentioned above, re character toggling, and also working on the books [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]
* the Transkribus Latin Incunabula scan does a great job on the heavy gothic style print
* I will see how it does with more Garamond-style texts, in case it works with these
* I have developed a fairly full set of templates for scribal characters, see [[:Categoria:Formulae litterarum]]
* I am thinking about using a bot to wholesale search and replace long s, and other scribal characters mapped there
Between these things, the work to transcribe and correct early printed Latin books should be very much reduced. If anyone feels like helping test this out, do give me shout. Meantime I will run tests on Congestorium Artificiosae Memoriae to check how well the bot system works. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:50, 1 Iulii 2025 (UTC)

:The folks at Wikisource helped create a JS solution for this, see [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]. The script does a search and replace for what is needed, on the '''first save of a new book page'''; these are the settings for the Incunabula style section of [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|this scan, p 52 onwards]]  for [[Congestorium Artificiose Memorie]]. It seems to work very well and is extremely labour saving! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:59, 1 Iulii 2025 (UTC)

== Navigation and validation ==

Hi there, 

I would like to do some work on navigation, to provide some &quot;portal&quot; pages similar to EN Wikisource. For example, this would help with learner texts a lot 9I often get asked how to find these texts, I point to the category pages, but these are very basic.

I would also like to know what we should do about page validation. Some really necessary changes are currently languishing in the backlog. This is an admin only task: should we asking for more administrators, or is this something existing admins here can take on? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:08, 13 Iulii 2025 (UTC)
:Hi {{U|JimKillock}} good idea, don't hesitate to start and/or ask for help. That said, I'm not sure to see why this is an admin task (even if, yes, the underlying point is true, we need more admins). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:31, 2 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think the Portal namespace and some modules need setting up which require admin permissions, I will dig a bit further and come back to you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:01, 2 Septembris 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:46, 14 Iulii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|disputatio]]) 15:40, 31 Iulii 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 Augusti 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae ==

I was looking for templates/formulae by looking at &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

All pages in [[Liber:Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Many (all?) pages in [[Liber:Gallia Christiana, 1715, T1.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;, like article [[Gallia Christiana 1715 01/Epistola2]]

These all use [[Formula:Sidenotes begin]]. There is one &quot;[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;oldid=79709&amp;diff=cur pending change]&quot; on this template. But that change puts the category outside the noinclude.
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::&lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Please either reject the change or move the categoria line. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:17, 31 Augusti 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], I don't think anyone from the admins is monitoring or actioning pending changes currently. (see discussions re admin queues above.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:29, 31 Augusti 2025 (UTC)
::{{ping|Shenme}} {{done}} I excluded the categories. {{ping|JimKillock}} no blame but be careful next time, categories should always be excluded. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:28, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::{{ping|VIGNERON}} It wasn't @JimKillock who made [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;diff=next&amp;oldid=79709 the problematic change], but someone else [[Usor:Ceciliawolf]]. I noticed the problem, he included the problem a list that got your attention. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 02:46, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|Shenme}} yes, but [[Special:Diff/236794]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 06:57, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Request for admin status ==

Hi all, given that we have quite a lot of admin requests (mostly relating to &quot;pending&quot; changes), I would like to request administrator status so that some of these can be cleared. If anyone else wants to step up to help out, that would also be welcome. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:23, 1 Septembris 2025 (UTC)

:Ping to @[[Usor:Shenme|Shenme]], @[[Usor:Ousia|Ousia]] @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]]:, @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]:, @[[Usor:Candalua|Candalua]]:  in case you feel able to support my request. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:57, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Hi {{U|JimKillock}},
::I apparently missed it, where do we have « a lot of admin requests » ?
::That said, one more admin is always good, so create the request and I'll support it.
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:34, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::Hi @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]], 
:::Thank you! On the admin requests, on this page, here are these
:::* [[#All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae]]
:::* [[#It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace]] (which you have replied to)
:::* [[#Navigation and validation]]
:::* [[#Administrator backlog?]]
:::* [[#Toggling special characters such as ſ (long s)]] (altho this has been worked around and may not be needed)
:::Most of these relate to the ''Pending changes'' backlog in various ways; two are requests for new features / modules to be ported across. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:01, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|JimKillock}} thanks, I see. It doesn't look like a lot to me, I'll try to deal with it today. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:27, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thank you @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] :) You could also take a look at the pending changes on [[Formula:Pagina_prima/Novae_Aetatis]] and [[Moriae encomium]]. The really big job is going through [[Specialis:PendingChanges|pending changes]] altogether - I understand there is a five year backlog. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:36, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::::I see... I had a quick look and all changes seem good. Do we even need this extension on Wikisource? Also, if we keep it, I guess we need more reviewers rather than admins (more admins would be useful too, but that's a separate point). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 10:35, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Of course, the request needs to be supported; without active administrators it is very inconvenient. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:21, 3 Septembris 2025 (UTC)
::What do you need us to do? BTW, it would be great to know why edits require administrator approvals. Sorry, but I‘m afraid this makes contributing almost pointless. Many thanks for your help, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 14:15, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::So there are two reasons it would be helpful for me to be an admin; one is if we carry on with the approval system (it looks like we will not) and the other is around updating or adding certain components, modules for example. There may be other tasks I am not aware of that I could help with, but these are the ones I know about. Implementing Portal pages for example needs some work by an admin AIUI.
:::@[[Usor:Ousia|Ousia]] your question re edits needing approval is [[#Do_we_need_to_approve_changes_to_pages|addressed below, here]]. 
:::In terms of what you / others need to do, it seems that if there is a consensus to allow me administrator permissions, then a bueaucrat user would implement it (I mistakenly opening a request at meta, and they referred me back here); so we just need to have your views, yes, no, maybe, etc. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:01, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::The page [[Vicifons:Magistratus]], intended for promotion, seems to be protected; I couldn't edit it (''petitio grapheocrat'''ae''''') and add a category ([[:Categoria:Usores]]). [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:23, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thanks, it seems editable now so I [[Vicifons:Magistratus#Petitio_magistratus|added my request there]], if anyone wants to support it. Regarding ''grapheocrates -ae'', how is this declined? Is it otherwise treated as a masculine first declension? Thinking it ought to be added to Wiktionary as it is missing from there. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 4 Septembris 2025 (UTC)
::::::This is [https://archive.org/details/calepinusnovus2002/calepinusnovus2002-french-latin/page/n23/mode/1up?q=grapheocrates from Licoppe and Eichenseer]. Yes, this can be added to Wiktionary, I have no experience editing there. Thanks for the corrections, today the system let me in, but yesterday for some unknown reason it didn’t let me in. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:53, 4 Septembris 2025 (UTC)
:::::::Thank you and no problem. I can add to Wiktionary I hope; is the plural therefore ''grapheocratae''; and is the singular ''grapheocrates'' or ''grapheocrata''? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:14, 5 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Yes, of course. They took the Modern Greek word γραφειοκράτης. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:41, 5 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Great, after a bit of struggle that is at [[:en:wiktionary:grapheocrates]] and  [[:la:wiktionary:grapheocrates]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:43, 7 Septembris 2025 (UTC)

== It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace ==

It would require someone with interface admin status to create [[MediaWiki:Proofreadpage index data config.json]] to replace the current index form parameters ([[MediaWiki:Proofreadpage index attributes|very old system]]) with special care to not mass delete information by unadvertedly changing some parameter's name. [https://en.wikisource.org/wiki/MediaWiki:Proofreadpage_index_data_config.json Example from the English Wikisource]. If someone wants to help, please contact me. Regards! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 02:10, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]], potentially - if I have admin status :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:54, 2 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|Ignacio Rodríguez}} I did a test (by copy-pasting the English page), it works, so no need to be interface admin, being admin is enough.
::I only half understand that paramater page, could you give me the actual content expected ?
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:38, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::I don't remember all the details but I worked on that page in the Spanish Wikisource almost a decade ago. I'll make a mockup in the talk page, but I can't promise to get all the Latin words right. For ease, parameter names and help tooltips will be in English internally, but they will show in Latin in the form. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:56, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::This was added and it now works perfectly. Thanks! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:25, 5 Septembris 2025 (UTC)

== Do we need to approve changes to pages ==

Hi all,

Moving the discussion regarding the backlog at [[Specialis:PendingChanges]]: @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] asks whether we need to have this feature. I suspect it was switched on because of spam, vandalism, or some other similar issue. Without it we might need to be keeping an eye on recent changes. I am not sure how the proteccted changes permissions works, or whether permissions to make approvals to changes can be delegated more widely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:56, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Changes to pages affecting project *function* must be controlled. But it seems that Pending Changes doesn't actually stop changes to something like a template/formula from having effect? See my report about &lt;nowiki&gt;Formula:Sidenotes begin&lt;/nowiki&gt; above.
:And checking a couple of the other initial items in [[Specialis:PendingChanges]], it seems that all pending changes are actually immediately applied to active, visible pages.
:So Pending Changes &lt;u&gt;does not prevent damage&lt;/u&gt; to the project. It is &lt;u&gt;merely a tracking and notification method?&lt;/u&gt;
:That can be useful, but requires a set of people to be change reviewers. And changes to subject matter would seem to require reviewers knowledgeable about the subject? 
:And when changes affect *function*, like templates, who can review and approve those? I'd think only admins.
:The link to monitoring Recent Changes is undeniable. I monitor Recent Changes often at Spanish Wikisource because I've seen the random damage people can do. That is the only way to react quickly to damage. (?) But then that assumes people are checking lists frequently, at least daily. 
:Neither Pending Changes or monitoring Recent Changes prevent damage. They can be only part of a solution to damage. I don't know what to think about Pending Changes ''in isolation''. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:48, 3 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock|Shenme}} I've got mainly two points :
::* vandlism is low to inexistant on la.ws (and it's already low on most Wikisources), making this extension useless and even problematic. Because it doesn't prevent changes but it prevents them to be effective.
::** Apparently the reason to install is [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_VII#protection_of_completed_works_-_Flagged_Revisions_as_an_alternative?]]
::* this extension is actually caleld [[mw:Extension:FlaggedRevs]] and it's deprecated for years (see [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_XI#Futrue_of_FlaggedRevs_(Pending_Changes)_extension]] or the warning on the extension itself « Flagged Revisions is complex, poorly documented, very clunky, and not recommended for production use »). Also, people on Wikisource don't seem to really master or even using it (including the reviewers rights). Maybe it's aan opportunity to list exactly what we need and find a new extension that fit these needs.
::In the end, I see a lot of cons and only a few pros...
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:35, 3 Septembris 2025 (UTC)
:I haven't seen any vandalism here in years. But if you fix the errors, the &quot;Pending Changes&quot; status means that the fixes will only be visible to registered users. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:10, 3 Septembris 2025 (UTC)
:{{ping|JimKillock|Shenme}} many thanks for your replies. I must admit that I’m an occasional Wikisource (or even Wikipedia contributor). I essentially (or exclusively) contribute corrections.
:Some days ago, I wanted to download an ePub file for the [[Noctes Atticae]] (to do some regexp searches), but the export was wrong. I tried to modify the code (which I have done successfully for the Greek Wikisource many times) and I found out that I needed a ''nihil obstat'' (I’m afraid this would be way to name it).
:Of course, I’m the least interested in vandalism (either contributing it myself, or being any collaborative project being infested/polluted by it). But I think there should be a way of distinguishing between vandalism and non-hardcore (or occasional) contributors.
:I don’t know any perfect system, but it should be worth considering a mixed approach. Approval could be required for: already flagged users (for vandalism) and recent users (how about a five-year publishing embargo?).
:Only to mention a case, my [https://el.wikisource.org/w/index.php?title=Συμπόσιον_(Πλάτων)&amp;diff=prev&amp;oldid=49677 first contribution to the Greek Wiksource] was in 2012. I don’t know for how long I have been registered in Wikimedia (I guess this was before 2010).
:This isn’t about myself, the issue here is that Wikisource needs contributions to even exist (not to mention for its growth). If no regular user is allowed to contribute without approval, cooperation is basically non-existing.
:Even with approval, the reply times are incredibly slow (because of the system). It is not that attention spans are getting shorter, time is the most scarce resource we all are (and I don’t have weeks or months to see whether I’m allowed to have [[Noctes Atticae]] as ePub).
:Sorry, the sentence in parentheses isn’t a complaint. Please, do as you please, but my contribution is: consider that you might be making contributions way harder, project growth way slower and administrators’ roles way more complicated (probably, than they could and should be).
:Many thanks for your help and your project, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 17:15, 4 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think there is consensus we can switch this off. Let me know if I can help in any way if you think it's time to switch it off. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:25, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::{{ping|JimKillock}} thanks for the reminder and agreed for removal, so I created a task on Phabricator here : [[Phab:T406424]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:42, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::Thanks for filing this @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] , the Wikimedia tech team seem to have finished their work on this now! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:16, 18 Octobris 2025 (UTC)

== Index page error &quot;Error: Invalid interval&quot; ==

I am getting an error: at [[:Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] &quot;Error: Invalid interval&quot; for the paginae listing; even when set to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist 1=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Any clues appreciated! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:48, 5 Septembris 2025 (UTC)

:This might be the infamous &quot;0x0 bug&quot; that has plagued Wikisource for two? three? years. Normally it resolves doing a purge in both the file page in Commons and in the local Wikisource. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 19:34, 5 Septembris 2025 (UTC)
::Thanks, that seems to b working now. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:53, 6 Septembris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:42, 18 Septembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 04:49, 9 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== Quaestio de Archibaldi Pitcarnii scriptoris operum recensione ==

Quaeso ut videatis [[:en:Author talk:Archibald Pitcairne|Author talk:Archibald Pitcairne]] pro indicio operum Archibaldi Pitcarnii auctoris. Haec opera olim sub pagina Anglica erant posita, sed propter Latinam linguam sublata sunt. Possumusne paginam [[Scriptor:Archibaldus Pitcarnius]](?) creare et haec ibi recensere? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 20:45, 19 Octobris 2025 (UTC)

:Libenter tibi pagina scriptoris addetur, ut opera transcriptioni adiungantur! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:36, 20 Octobris 2025 (UTC)

::Gratias ago! Nota quaeso quod, ubi pagina creata erit, eam etiam in Vicidata addendam esse, sicut Anglica pagina [[:en:Author:Archibald Pitcairne]]. --[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 08:50, 20 Octobris 2025 (UTC)
:::Certe, nexus Vicidata ad alias paginas de Archibaldo creandus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:07, 20 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Missal transcription: ℣ and ℟ , and ✠  ==

Hi there, @[[Usor:Laura1822|Laura1822]] is transcribing [[Liber:Missale Romanum 1862.djvu]], and needs the characters ℣ and ℟ , and ✠ to display for users, when these are in mainspace. We think it may be necessary to use a special / embedded font to do this, as I think was meant for &lt;nowiki&gt;{{blackletter}}&lt;/nowiki&gt; ({{blackletter|exempli gratia}}; see [[Formula:Blackletter/styles.css]], although this does not seem to be calling a font at the moment). Does anyone have any advice about how we would add a webfont to LAWS's CSS, particularly for ℣ and ℟ ; or if there is a way to use an existing webfont with these characters that might be available to us? (Or if there is some other workable solution). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:58, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Vandalismus ==

Vidi nuper nonnihil vandalismi, qualis in [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Veni,_Veni_Emmanuel!&amp;curid=12961&amp;diff=244803&amp;oldid=244791 hoc] et [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=The_Old_Testament_(Vulgate)/Hieremias_propheta&amp;action=history illo] apparuit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:02, 24 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 20 Novembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:02, 19 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Ad magistratus ==

Magistratus venerabiles, potestisne in [[MediaWiki:Edittools|capsam insertionis]] addere haec: &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? — Dear admins, сan you add to the [[MediaWiki:Edittools|quick insert toolbar]] &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 07:09, 3 Februarii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]]: done, sorry for the delay. If you need anything else, please ping me, as I don't normally follow the Scriptorium. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:09, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::Gratias ago maximas! [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 08:51, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:Schlurcher]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects''': [[meta:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[w:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[w:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[w:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[w:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[w:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[w:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 07:53, 7 Aprilis 2026 (UTC)
:@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]], @[[Usor:Candalua|Candalua]], @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]], @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]. Please let me know if Bot status can be granted. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 06:48, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]]: fine for me, if there are no objections I'll grant it. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:03, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] OK for me too. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 11:41, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] Fine for me too. This checked conversions from http to https are important. [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:06, 17 Aprilis 2026 (UTC)
:::{{Done}} Right granted. @[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]], would you tell us something about you second bot called [[Usor:SchlurcherBotT|SchlurcherBotT]], please? - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:28, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::::@[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] Thanks for granting the flag. SchlurcherBotT is my secondary Bot account on Commons to test new functionality within the scope of the tasks approved of SchlurcherBot. It's approved for that on Commons. As I'm editing on Commons with &gt;100 edits per minute on a continuous basis, it's basically impossible for me to track selected edits otherwise. I'm not intending to use that secondary account outside of Commons. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 16:14, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Proofing [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]] ==

If anyone would like to help to do a second proof of [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]], that would be very welcome! I am helping with this as well. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:01, 12 Maii 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Maii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Formula:FI ==

{{tl|FI}} is currently broken and ignores the {{para|width}} param. All images are set to the default size, which is usually very large, like in [[Lirica (Ariosto)]]. [[Usor:Trooper57|Trooper57]] ([[Disputatio Usoris:Trooper57|disputatio]]) 21:06, 31 Maii 2026 (UTC)

:Thank you, I guess we should check how it is behaving in the Italian wiki(s)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 7 Iunii 2026 (UTC)

== Copyright problem? Appropriate for here? ==

What is going on here?
* [[Scriptor:Coronus_Tenebrosius]]
* [[Contemplationes_Metaphysicae]]
* [[Puteus_Chaosi]]
* [[Usor:Coronus Tenebrosius]]

No statement of copyright. No proof of authorship. paginae vanitatis ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 08:24, 9 Iunii 2026 (UTC)

:Cum iure auctoris problemata non habebimus, si auctor ipse opera exponit. Et si delere consilium capiemus, [[Vicifons:Magistratus#Saumache|magistratus non habemus]], qui hoc faciant. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:37, 9 Iunii 2026 (UTC)
:&lt;blockquote&gt;'''Salvete.''' '''Nomen meum est Krunoslav Mrkoci, et ''Coronus Tenebrosius'' est interpretatio nominis mei in linguam Latinam, id est identitas mea Latina.''' '''Confirmo me ipsum auctorem esse omnium operum hic editorum. Opera primum Croatice scripta sunt, hic autem in versione Latina proposita.''' '''Praeterea fere omnia opera mea iam antea Croatice edita sunt in forma typographica. Id praesertim ad carmina mea pertinet, quae primum anno 1998 in libello iuvenili edita sunt, deinde in variis commentariis typis impressis, inter quos eminenter numeratur periodicum litterarium, culturalis et scientificum ''Riječi'' (Latine: ''Verba''), quod bis delectum e carminibus meis protulit.''' '''Item magna pars commentationum aliarumque prosarum, quae hic in linguam Latinam conversa sunt, iam antea et typis et forma electronica in Croatia divulgata est.'''  Quaeso ut attendatis ad paginam meam in Wikidata, ubi tam sub nomine Croatico ''Krunoslav Mrkoci'' quam sub nomine Latino ''Coronus Tenebrosius'' ut auctor operum meorum inscriptus sum. Gratias ago pro lectione. '''Coronus Tenebrosius'''.&lt;/blockquote&gt; [[Usor:Coronus Tenebrosius|Coronus Tenebrosius]] ([[Disputatio Usoris:Coronus Tenebrosius|disputatio]]) 12:23, 9 Iunii 2026 (UTC)

== Copying some templates from the English Wikisource ==

Hello,

Would someone please be able to help me get [[s:en:Template:ppoem|en:Template:ppoem]], [[s:en:blackletter|en:blackletter]], [[s:en:Template:he|en:Template:he]], and [[s:en:Template:grc|en:Template:grc]] available to use on this Wikisource, so I can utilize them here? For the blackletter, I've tried [[Formula:Gothica|Gothica]], but that doesn't seem to be rendering properly.

Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 00:04, 14 Iunii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] I made the shortcut for [[Formula:Graeca]]. You should not need any administror rights to do anything you need, I'll take a look into it. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 09:46, 14 Iunii 2026 (UTC)
:Blackletter is already here, [[:Formula:Gothica]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:57, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Hi! @[[Usor:Saumache|Saumache]], thanks! Just for clarification, do I need to make the template pages in Latin, or is it alright to copy them in English? Also, @[[Usor:JimKillock|JimKillock]], I mentioned this above, but for some reason, the Gothica template isn't working for me. See [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]], for example. Any idea why that might be the case? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:16, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] This wiki lacks proper guidelines and recommendations, I would prefer if you translated the template's name, e.g., [[Formula:spatium]] rather than [[Formula:spatio]] but given the international nature of the project (nobody's mother tongue is Latin) best practice should be to add translated names as shortcuts/redirects. Beware adding templates that are already on the wiki under a different name ([[Formula:grc]] was already at [[Formula:Graeca]]). I took a quick look and it seems the fonts used by the blackletter template are not installed on the wiki; the same template does not seem to work on the French Wikisource either. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:40, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::Maybe we have sufficient powers to add the fonts now? Or we can ask someone with additional permissions to do so. But yes I remember now this has been a long standing problem. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:54, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::[https://yaytext.com/fraktur/ This converter] 𝔠𝔬𝔫𝔳𝔢𝔯𝔱𝔰 𝔩𝔢𝔱𝔱𝔢𝔯𝔰 𝔱𝔬 𝔉𝔯𝔞𝔨𝔱𝔲𝔯 (because it exists in Unicode as separate characters). &lt;s&gt;However, I'm not sure if such text can be found using a regular search.&lt;/s&gt; No, Wikipedia search finds it. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:48, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::I looked into using the converter, but I'm running into the issue of lack of compatibility with {{[[Formula:Ls|Ls]]}}. Would it be better to just wait for the font to be added? Do we have any idea when that will happen/who needs to be contacted for that to happen?
::::Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:34, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::These Unicode characters don't feel right on my labtop, they have heigth issues among other things. I went and asked on two different wikis about the fonts, I will come back to you when I get some answers. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:41, 15 Iunii 2026 (UTC)
:[[Formula:Poema recte formatum]] or [[Formula:Ppoem]] now work, altho there's issues with the documentation page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:52, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:20, 14 Iunii 2026 (UTC)


:{{tl|blackletter}} was not working for me, even after locally installing UnifrakturMaguntia from Google fonts, until I restarted my web browser, which also followed my rebooting. Also, it can't be just any gothic/blackletter font, but must be one of these Fraktur fonts: UnifrakturMaguntia UnifrakturCook  Unifraktur. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:19, 15 Iunii 2026 (UTC)
:{{ping|Demetrius Talpa|JimKillock|Erblanchard57}} Fonts are downloaded locally, you need to go to Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae and toggle &quot;Download fonts when needed&quot;. The option seems not to be that easy to toggle on by default. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 10:56, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Yes, great. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:09, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you very much! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 15:57, 17 Iunii 2026 (UTC)
::English WS seems to pull the font in from a repository. I've copied over the module ULS, css etc, would be good to know if it has made any difference. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:26, 18 Iunii 2026 (UTC)
:::{{blackletter|fraktur}} etc [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:26, 18 Iunii 2026 (UTC)
::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] I just deactivated the &quot;download fonts when needed&quot; option for a second to see if it would work without it, and it still doesn't. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 04:32, 19 Iunii 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 17:12, 23 Iunii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:31, 25 Iunii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:25, 24 Iulii 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>mcclf5chb9n3n03xxy4trk9g2jp5dft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274116</id>
      <parentid>274080</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakvaka</username>
        <id>18938</id>
      </contributor>
      <comment>/* De transclusione libri nondum bis perlecti */ nova pars</comment>
      <origin>274116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120034" sha1="cde85e5molm8zmwkytzjczojz81s3ve" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!--- __NOTOC__ ---&gt;[[Categoria:Vicifons|Scriptorium]]
{{Intraincepti
|w= Vicipaedia:Taberna
|q= Vicicitatio:Taberna
|commons: &lt;!-- Communia --&gt;
|b= Vicilibri:Porta Communis
|wikt= Victionarium:Taberna
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:14pt; background:#eef; color:navy; &quot;&gt;
Hac pagina scriptorium Vicifontis est.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;Nunc iam sunt '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' paginae. Hodie '''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}'''.&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{{center|
'''(DE)''' Neue Nachrichten dürfen auf Latein, Französisch, Englisch oder Italienisch gestellt werden.&lt;br /&gt;
'''(EN)''' You can write a new message in Latin, French, English or Italian.&lt;br /&gt;
'''(FR)''' Vous pouvez écrire en latin, en français, en italien ou en anglais.&lt;br /&gt;
'''(IT)''' Potete scrivere in latino, italiano, francese o inglese.&lt;br /&gt;
'''(ALIAE)''' ''Aliis linguis uti potes, sed noli iubere nos facile eas intellegere''
}}
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0 0em; border: 1px dashed blue; padding: 3px; text-align: center; background: #eef&quot;&gt;
'''[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Vicifons:Scriptorium&amp;action=edit&amp;section=new   Quaestio nova]'''
&lt;br /&gt;
''Ut sententias antiquiores legas vide [[Vicifons:Scriptorium/Vetera]]''
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{| class=&quot;WSerieV&quot; id=&quot;WBistro&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding: 0.3em; float:right; margin-left: 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background:#fff0ff; text-align:center&quot;
|[[Image:Forum-de-César.jpg|right|210px]]
|-
|style=&quot;padding: 0.5em; font-family: sans-serif&quot;| '''Scriptorium Vicifontis'''&lt;br/&gt;
----
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; font-family: sans-serif; background-color: #e4e4c9; border: 1px solid #c0c0c0&quot;|'''Alia scriptoria''' 
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; line-height: 1.5em&quot;|
'''[[w:la:Vicipaedia:Taberna|Vicipaedia:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[q:la:Vicicitatio:Taberna|Vicicitatio:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[wikt:la:Victionarium:Taberna|Victionarium:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
|}

&lt;!-- 
Interwiki liks moved to the top of the discussion since button &quot;Quaestio nova&quot; 
appends new entries to physical end of this page
--&gt;

&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Wikisource:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

__TOC__

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Barbaking]] (bureaucrat, administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Usor:EPIC|EPIC]] ([[Disputatio Usoris:EPIC|disputatio]]) 22:22, 22 Februarii 2025 (UTC)

== Request for updating the text of the Clementine Bible ==

Two months ago, at [[Disputatio:Vulgata Clementina#The Clementine Vulgate Project dead?]] I noted that the links related to ''The Clementine Vulgate Project'', the main source used for the text of the [[Vulgata Clementina]], were dead.

Fortunately, the list of changes made since the import of on Wikisource can be found [https://web.archive.org/web/20240122025223/https://vulsearch.sourceforge.net/clemtext.rss here]. There is also [https://bitbucket.org/clementinetextproject/text/downloads/ a repository] (although I am not sure if it is up to date).

I have no experience in programming or making imports. So, could someone please update the text of [[Vulgata Clementina]] of Wikisource to use the latest version of ''The Clementine Vulgate Project''? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 10:01, 23 Februarii 2025 (UTC)

:@[[Usor:Ser be etre shi|Ser be etre shi]] Are you able to help with this? Ping in case so. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:27, 3 Iulii 2025 (UTC)
:@[[Usor:Veverve|Veverve]] Just checking these look like quite a small number of changes, is that right? It may be easiest to do these manually. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:38, 24 Octobris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock}} well, my Latin is almost nonexistent, so I cannot do it myself sadly. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 18:21, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Martii 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:15, 14 Martii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 4 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 09:19, 11 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprilis 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Toggling special characters such as ſ (long s) ==

On EN wikisource, they have a template &lt;nowiki&gt;{{longs}}&lt;/nowiki&gt; to produce ''ſ'' on the transcription page, and by default, ''s'' on the ebook page. users on EN WS can toggle these on and off. 

In this book, [[:la:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']], there are a number of unusual characters that could do with toggling: ''ſ (s); ß (ss); ẽ (en / em) ũ (un / um) æ (ae) ę (ae) õ (on / om) ã (an / am) œ (oe)''. ([[:formula:ls]] already exists here for ſ, and some other characters semi-implemented at [[:Categoria:Formulae litterarum]] but the toggling is not switched on.)

In order to implement this:

(1) What would LA WiCategoria:Formulae litterarumkisource need to enable for user toggling of special characters?

(2) Who would I contact (assuming this is an admin task)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:06, 29 Aprilis 2025 (UTC)

:It looks like it would need this installing, as a start: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js|MediaWiki:Gadget-Visibility.js]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:13, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|OrbiliusMagister}} as the only active magister! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:16, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|SZC 03}} in case you have an opinion (you made changes at the De Pricipia transcription project which we could implement better with this toggle feature). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:31, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::I would like to point out that not all of the listed characters are of the same kind: 
::* ſ is a variant of s; 
::* ß, æ and œ are [[:w:en:Ligature (writing)|ligatures]] of ſs, ae and oe respectively ([[:w:en:E caudata|ę]] can represent both ae or oe); 
::* ã, ẽ, õ, ũ are used to indicate [[:w:en:Scribal abbreviation|abbreviations]].
::Personally I think it would be somewhat useful to implement the toggle feature only for æ and œ, since of all the ligatures they are the only ones that carry some meaning (that ae or oe in that word is a diphthong) and the only ones that easily show up in search results and correctly displayed in web-browsers.
::Note that both English and Italian wikisources in their transcription guidelines take in consideration the ability of both modern readers and search engines to correctly interpret the character shown (see [[:en:Wikisource:Style guide/Orthography]] and [[:it:Wikisource:Convenzioni di trascrizione]]). Though it would be useful to write rules specific to the Latin wikisource.
::I hope these considerations were of any help. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 07:58, 3 Maii 2025 (UTC)
::In regards to the [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']] it would be appropriate to encode the text in a way that we do not lose your work of accurately transcribing the above characters, while still showing to the end user a normalized form. My edit was trying to achieve this with the templates currently in wikisource.
::From a technical standpoint, it would be useful to have a general template not specific to any character that could be used both in ''ad hoc'' situations, and in creating other templates.
::Also if such a template is created for abbreviations it should behave differently from the long s and ligatures, since 1) the text displayed is context dependent, and 2) it is common use in diplomatic transcriptions to show the abbreviated characters in parentheses (so I were taught in paleography class). 
::To give an example of point 2 from the text ([[Pagina:Nicolaus_Machiavellus_De_Principe.pdf/69|page 45]], line 11):
::Original text: Iãq́ꝫ
::Diplomatic transcription: Ia(m)q(ue)
::Standard transcription: Iamque  
::I’m sorry for the lengthy comments. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:02, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I agree something adhoc would be helpful. The template would need to specify 
:::* the text as-is and
:::* the modernised version
:::and hopefully there would be a system to pick up which to display.
:::In terms of the display: this could be the js system, perhaps adapted, that we have on en.ws, or possibly it could be an adjustment to the page templates set up, to allow two different books, or sets of pages, to be presented. This would have the advantage that exports would facilitate both (IDK but suspect that exports support the default rather than user choice). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:48, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I have set out this information in a [[Usor:JimKillock/Orthography|table]] including information about dictionary lookups and likely search engine issues. In short, from a user perspective, all the characters can be problematic, but æ and œ work within Alpheios for dictionary lookups, so are a bit more tolerable than the others from a default perspective. However I think it is useful tobe able to see and use the originals for some people, eg those practicing reading Renaissance scans etc; or researchers or academics looking to use source texts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:09, 3 Maii 2025 (UTC)
:{{ping|Alex brollo}}, {{ping|VIGNERON}}, {{ping|Candalua}} in case you can help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:38, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] Interesting question. I'll take a look to the ensource template to understand how it works (I hope it is not based on javascript). [[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 06:18, 1 Maii 2025 (UTC)
:::I’m afraid it is based on javascript: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js]]
:::To see the button you have to enable the [[:en:Help:Gadget-Visibility|Visibility gadget]]. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:12, 3 Maii 2025 (UTC)
:::@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] checking in whether we can implement this, or find another solution. I am holding off further changes until I know how to proceed - but I am sure there should be a way to do this! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:40, 19 Maii 2025 (UTC)
:::Noting this question comes up again at [[:Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]] (I have [[Disputatio Libri:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|left a note there]]). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:08, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::OK, I have developed templates as this is holding up other people's work. I have based each template on the existing [[:formula:ls]], and avoid duplicating those that already exist using the same method at [[:Categoria:Formulae litterarum]]. Meantime if anyone has further thoughts about using Visibility Gadget or going another way, I would be very grateful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:02, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::@[[Usor:SZC 03|SZC 03]] I have made a very basic template for flexible character switching at [[Formula:Scr]]; this returns the first entry on the book page, and the second in main space, eg &lt;nowiki&gt;{{scr|qꝫ|que}}&lt;/nowiki&gt; would work the same as &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt;. 
:::::However there is advice on ENWS not to use characters but use HTML entities for CSS reasons, so it is probably better for users to use specific templates. For example, I also created &lt;nowiki&gt;{{po}}&lt;/nowiki&gt; which allows a user to decide what it might best represent, eg &lt;nowiki&gt;{{po|;}} or {{po|?}}&lt;/nowiki&gt;.
:::::In general, using set templates like &lt;nowiki&gt;{{que}}, {{em}}, {{um}}, {{etc}}&lt;/nowiki&gt; is much easier for proofing, so I think I will continue to add these where it seems useful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:29, 24 Iunii 2025 (UTC)
::::::Hi folks, so that you know, I have made something of a workaround to be able to enable these features, which works well enough for me. I will perhaps add some guidance somewhere. What I have done:
::::::# Installed the font Garamontio, as it has the qꝫ character, and all the possible ligatures
::::::# Created custom css to apply Garamontio to Wikisource as a whole;  at [[Usor:JimKillock/common.css]]; and
::::::# Created (vibecoded) custom javascript at [[Usor:JimKillock/common.js]]
::::::The second script looks for the various spans with the css style typographic-long-s, and replaces the characters as appropriate. This seems to work surprisingly well, Garamontio does all of the discretionary ligatures etc, and is a very well designed font (fork of EB Garamond, with some extra touches useful here). The issue is of course that this applies to the whole of Latin Wikisource all of the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:35, 25 Iunii 2025 (UTC)
:::::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]], reading this I wanted to tell you that you could apply styles to a index page, but I see you have already figured it out. Kudos on your progress. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 09:56, 9 Iulii 2025 (UTC)
::::::::Thanks @[[Usor:SZC 03|SZC 03]]; my list of scribal transformations has got quite long tho. And I need to check on the possible logic of it, some needs to hide and unhide, rather than search and replace. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:27, 11 Iulii 2025 (UTC)

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 22:08, 15 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 Maii 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 03:08, 28 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Administrator backlog? ==

Hi there,

I am noticing a lot of pages that say that the current version is not checked; and versions I have amended are not (apparently) displayed because they need approval. Am I right in assuming this is due to a lack of (active) administrator time? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:53, 30 Maii 2025 (UTC)

:Relatedly @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] / @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] / other admins, [[Colloquia familiaria]] has an old index page and other old sub pages which could do with changes being approved. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:58, 12 Iunii 2025 (UTC)
::Ping on this, some of the sub pages are quite broken. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:42, 28 Iunii 2025 (UTC)
:I have tried to fix the lack of text in ePub export for [[Noctes Atticae]].
:Unfortunately, it seems that all my submissions require approval (last approval seems to have taken place more than five years ago).
:Is there any way to have &lt;code&gt;class=&quot;ws-export&quot;&lt;/code&gt; to the second &lt;code&gt;&amp;lt;table&amp;gt;&lt;/code&gt; from [[Noctes Atticae]]?
:Many thanks for your help, [[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 19:09, 15 Augusti 2025 (UTC)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Iunii 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Mnemonics Book in Latin ==

Dear all,

Over the past month, with the help of others, I’ve been compiling a list of older and often overlooked books on mnemonic techniques available on [[:en:Portal:Mnemonics|Wikisource English]]. Many of these works—some dating back decades or even centuries—offer fascinating insights into how memory has been understood, trained, and improved across different cultures and time periods.

I've recently added a new section to the portal: &quot;Multilingual Works on Mnemonic Techniques.&quot; This is in part because several of the English-language texts reference related works in other languages, particularly Latin.

Unfortunately, many of these referenced works are written in Classical Latin, and my ability to work with them is quite limited—I’ve done what I can, but they remain largely inaccessible to me.

If anyone has expertise in Classical Latin and might be willing to help with these texts, your assistance would be greatly appreciated.

* ''[[:la:Foenix|Foenix]] by [[w:en:Peter of Ravenna|Peter of Ravenna]]'' (1491)
* ''[[:la:Congestorium Artificiose Memorie|Congestorium Artificiose Memorie]]'' by Johann Horst von Romberch (1533)

[[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032259.jpg|150px]][[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032269.jpg|150px]]

Here is a discussion form on it 

https://forum.artofmemory.com/t/johannes-romberchs-congestorium-artificiose-memorie/30174

Warm regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 23:15, 13 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, I could help proofing texts you have prepared perhaps? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 14 Iunii 2025 (UTC)
:: Thanks for offering—I’d really appreciate your help with proofreading.
:: We have two books. Which one would you like to start with?
::*[[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
::*[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]]
::[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:49, 14 Iunii 2025 (UTC)
:::I can do the pages you have put into the first, as a start for you. BTW the transcribed text does not always look like it originated from the source. It is very correct, but some has different orthography and missed certain parts. That is fine of course if we are correcting to the original. (PS: you might want to create a user account so that you can be notified of replies, hide your IP address, etc). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:57, 15 Iunii 2025 (UTC)
:::I had a go at the first page or two; some of the orthography was removed while other parts were kept. I kept all of it as a first go. See the discussion above about how we treat orthography, hopefully we can address this with templates. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:11, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::I'm using Google OCR and some AI tools to pull out text and sometimes translate it into English so I can understand it. If anyone could help me proofread or check it, I’d be super grateful! [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 00:50, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::I have added all the templates we need for the special characters / orthography, I will start doing the pages with those. The end result will be that on the main space ebook pages, the chars will toggle on and off, at least once that is properly implemented. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:25, 17 Iunii 2025 (UTC)
::::::Noted, sounds good. I’ll try adding to the other pages next time. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:10, 17 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:44, 17 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== [[De Principe]] ==

Si vis, quaeso, me adiuva ut liber novus ''[[De Principe]]'' correctus sit et erroribus liber. Nuper completus, ab aliquo alio corrigendus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:14, 27 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Latin incunabula and other early books ==

Expanding a bit on what I mentioned above, re character toggling, and also working on the books [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]
* the Transkribus Latin Incunabula scan does a great job on the heavy gothic style print
* I will see how it does with more Garamond-style texts, in case it works with these
* I have developed a fairly full set of templates for scribal characters, see [[:Categoria:Formulae litterarum]]
* I am thinking about using a bot to wholesale search and replace long s, and other scribal characters mapped there
Between these things, the work to transcribe and correct early printed Latin books should be very much reduced. If anyone feels like helping test this out, do give me shout. Meantime I will run tests on Congestorium Artificiosae Memoriae to check how well the bot system works. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:50, 1 Iulii 2025 (UTC)

:The folks at Wikisource helped create a JS solution for this, see [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]. The script does a search and replace for what is needed, on the '''first save of a new book page'''; these are the settings for the Incunabula style section of [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|this scan, p 52 onwards]]  for [[Congestorium Artificiose Memorie]]. It seems to work very well and is extremely labour saving! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:59, 1 Iulii 2025 (UTC)

== Navigation and validation ==

Hi there, 

I would like to do some work on navigation, to provide some &quot;portal&quot; pages similar to EN Wikisource. For example, this would help with learner texts a lot 9I often get asked how to find these texts, I point to the category pages, but these are very basic.

I would also like to know what we should do about page validation. Some really necessary changes are currently languishing in the backlog. This is an admin only task: should we asking for more administrators, or is this something existing admins here can take on? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:08, 13 Iulii 2025 (UTC)
:Hi {{U|JimKillock}} good idea, don't hesitate to start and/or ask for help. That said, I'm not sure to see why this is an admin task (even if, yes, the underlying point is true, we need more admins). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:31, 2 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think the Portal namespace and some modules need setting up which require admin permissions, I will dig a bit further and come back to you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:01, 2 Septembris 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:46, 14 Iulii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|disputatio]]) 15:40, 31 Iulii 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 Augusti 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae ==

I was looking for templates/formulae by looking at &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

All pages in [[Liber:Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Many (all?) pages in [[Liber:Gallia Christiana, 1715, T1.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;, like article [[Gallia Christiana 1715 01/Epistola2]]

These all use [[Formula:Sidenotes begin]]. There is one &quot;[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;oldid=79709&amp;diff=cur pending change]&quot; on this template. But that change puts the category outside the noinclude.
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::&lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Please either reject the change or move the categoria line. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:17, 31 Augusti 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], I don't think anyone from the admins is monitoring or actioning pending changes currently. (see discussions re admin queues above.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:29, 31 Augusti 2025 (UTC)
::{{ping|Shenme}} {{done}} I excluded the categories. {{ping|JimKillock}} no blame but be careful next time, categories should always be excluded. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:28, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::{{ping|VIGNERON}} It wasn't @JimKillock who made [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;diff=next&amp;oldid=79709 the problematic change], but someone else [[Usor:Ceciliawolf]]. I noticed the problem, he included the problem a list that got your attention. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 02:46, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|Shenme}} yes, but [[Special:Diff/236794]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 06:57, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Request for admin status ==

Hi all, given that we have quite a lot of admin requests (mostly relating to &quot;pending&quot; changes), I would like to request administrator status so that some of these can be cleared. If anyone else wants to step up to help out, that would also be welcome. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:23, 1 Septembris 2025 (UTC)

:Ping to @[[Usor:Shenme|Shenme]], @[[Usor:Ousia|Ousia]] @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]]:, @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]:, @[[Usor:Candalua|Candalua]]:  in case you feel able to support my request. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:57, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Hi {{U|JimKillock}},
::I apparently missed it, where do we have « a lot of admin requests » ?
::That said, one more admin is always good, so create the request and I'll support it.
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:34, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::Hi @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]], 
:::Thank you! On the admin requests, on this page, here are these
:::* [[#All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae]]
:::* [[#It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace]] (which you have replied to)
:::* [[#Navigation and validation]]
:::* [[#Administrator backlog?]]
:::* [[#Toggling special characters such as ſ (long s)]] (altho this has been worked around and may not be needed)
:::Most of these relate to the ''Pending changes'' backlog in various ways; two are requests for new features / modules to be ported across. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:01, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|JimKillock}} thanks, I see. It doesn't look like a lot to me, I'll try to deal with it today. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:27, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thank you @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] :) You could also take a look at the pending changes on [[Formula:Pagina_prima/Novae_Aetatis]] and [[Moriae encomium]]. The really big job is going through [[Specialis:PendingChanges|pending changes]] altogether - I understand there is a five year backlog. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:36, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::::I see... I had a quick look and all changes seem good. Do we even need this extension on Wikisource? Also, if we keep it, I guess we need more reviewers rather than admins (more admins would be useful too, but that's a separate point). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 10:35, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Of course, the request needs to be supported; without active administrators it is very inconvenient. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:21, 3 Septembris 2025 (UTC)
::What do you need us to do? BTW, it would be great to know why edits require administrator approvals. Sorry, but I‘m afraid this makes contributing almost pointless. Many thanks for your help, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 14:15, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::So there are two reasons it would be helpful for me to be an admin; one is if we carry on with the approval system (it looks like we will not) and the other is around updating or adding certain components, modules for example. There may be other tasks I am not aware of that I could help with, but these are the ones I know about. Implementing Portal pages for example needs some work by an admin AIUI.
:::@[[Usor:Ousia|Ousia]] your question re edits needing approval is [[#Do_we_need_to_approve_changes_to_pages|addressed below, here]]. 
:::In terms of what you / others need to do, it seems that if there is a consensus to allow me administrator permissions, then a bueaucrat user would implement it (I mistakenly opening a request at meta, and they referred me back here); so we just need to have your views, yes, no, maybe, etc. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:01, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::The page [[Vicifons:Magistratus]], intended for promotion, seems to be protected; I couldn't edit it (''petitio grapheocrat'''ae''''') and add a category ([[:Categoria:Usores]]). [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:23, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thanks, it seems editable now so I [[Vicifons:Magistratus#Petitio_magistratus|added my request there]], if anyone wants to support it. Regarding ''grapheocrates -ae'', how is this declined? Is it otherwise treated as a masculine first declension? Thinking it ought to be added to Wiktionary as it is missing from there. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 4 Septembris 2025 (UTC)
::::::This is [https://archive.org/details/calepinusnovus2002/calepinusnovus2002-french-latin/page/n23/mode/1up?q=grapheocrates from Licoppe and Eichenseer]. Yes, this can be added to Wiktionary, I have no experience editing there. Thanks for the corrections, today the system let me in, but yesterday for some unknown reason it didn’t let me in. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:53, 4 Septembris 2025 (UTC)
:::::::Thank you and no problem. I can add to Wiktionary I hope; is the plural therefore ''grapheocratae''; and is the singular ''grapheocrates'' or ''grapheocrata''? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:14, 5 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Yes, of course. They took the Modern Greek word γραφειοκράτης. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:41, 5 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Great, after a bit of struggle that is at [[:en:wiktionary:grapheocrates]] and  [[:la:wiktionary:grapheocrates]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:43, 7 Septembris 2025 (UTC)

== It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace ==

It would require someone with interface admin status to create [[MediaWiki:Proofreadpage index data config.json]] to replace the current index form parameters ([[MediaWiki:Proofreadpage index attributes|very old system]]) with special care to not mass delete information by unadvertedly changing some parameter's name. [https://en.wikisource.org/wiki/MediaWiki:Proofreadpage_index_data_config.json Example from the English Wikisource]. If someone wants to help, please contact me. Regards! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 02:10, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]], potentially - if I have admin status :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:54, 2 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|Ignacio Rodríguez}} I did a test (by copy-pasting the English page), it works, so no need to be interface admin, being admin is enough.
::I only half understand that paramater page, could you give me the actual content expected ?
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:38, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::I don't remember all the details but I worked on that page in the Spanish Wikisource almost a decade ago. I'll make a mockup in the talk page, but I can't promise to get all the Latin words right. For ease, parameter names and help tooltips will be in English internally, but they will show in Latin in the form. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:56, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::This was added and it now works perfectly. Thanks! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:25, 5 Septembris 2025 (UTC)

== Do we need to approve changes to pages ==

Hi all,

Moving the discussion regarding the backlog at [[Specialis:PendingChanges]]: @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] asks whether we need to have this feature. I suspect it was switched on because of spam, vandalism, or some other similar issue. Without it we might need to be keeping an eye on recent changes. I am not sure how the proteccted changes permissions works, or whether permissions to make approvals to changes can be delegated more widely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:56, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Changes to pages affecting project *function* must be controlled. But it seems that Pending Changes doesn't actually stop changes to something like a template/formula from having effect? See my report about &lt;nowiki&gt;Formula:Sidenotes begin&lt;/nowiki&gt; above.
:And checking a couple of the other initial items in [[Specialis:PendingChanges]], it seems that all pending changes are actually immediately applied to active, visible pages.
:So Pending Changes &lt;u&gt;does not prevent damage&lt;/u&gt; to the project. It is &lt;u&gt;merely a tracking and notification method?&lt;/u&gt;
:That can be useful, but requires a set of people to be change reviewers. And changes to subject matter would seem to require reviewers knowledgeable about the subject? 
:And when changes affect *function*, like templates, who can review and approve those? I'd think only admins.
:The link to monitoring Recent Changes is undeniable. I monitor Recent Changes often at Spanish Wikisource because I've seen the random damage people can do. That is the only way to react quickly to damage. (?) But then that assumes people are checking lists frequently, at least daily. 
:Neither Pending Changes or monitoring Recent Changes prevent damage. They can be only part of a solution to damage. I don't know what to think about Pending Changes ''in isolation''. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:48, 3 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock|Shenme}} I've got mainly two points :
::* vandlism is low to inexistant on la.ws (and it's already low on most Wikisources), making this extension useless and even problematic. Because it doesn't prevent changes but it prevents them to be effective.
::** Apparently the reason to install is [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_VII#protection_of_completed_works_-_Flagged_Revisions_as_an_alternative?]]
::* this extension is actually caleld [[mw:Extension:FlaggedRevs]] and it's deprecated for years (see [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_XI#Futrue_of_FlaggedRevs_(Pending_Changes)_extension]] or the warning on the extension itself « Flagged Revisions is complex, poorly documented, very clunky, and not recommended for production use »). Also, people on Wikisource don't seem to really master or even using it (including the reviewers rights). Maybe it's aan opportunity to list exactly what we need and find a new extension that fit these needs.
::In the end, I see a lot of cons and only a few pros...
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:35, 3 Septembris 2025 (UTC)
:I haven't seen any vandalism here in years. But if you fix the errors, the &quot;Pending Changes&quot; status means that the fixes will only be visible to registered users. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:10, 3 Septembris 2025 (UTC)
:{{ping|JimKillock|Shenme}} many thanks for your replies. I must admit that I’m an occasional Wikisource (or even Wikipedia contributor). I essentially (or exclusively) contribute corrections.
:Some days ago, I wanted to download an ePub file for the [[Noctes Atticae]] (to do some regexp searches), but the export was wrong. I tried to modify the code (which I have done successfully for the Greek Wikisource many times) and I found out that I needed a ''nihil obstat'' (I’m afraid this would be way to name it).
:Of course, I’m the least interested in vandalism (either contributing it myself, or being any collaborative project being infested/polluted by it). But I think there should be a way of distinguishing between vandalism and non-hardcore (or occasional) contributors.
:I don’t know any perfect system, but it should be worth considering a mixed approach. Approval could be required for: already flagged users (for vandalism) and recent users (how about a five-year publishing embargo?).
:Only to mention a case, my [https://el.wikisource.org/w/index.php?title=Συμπόσιον_(Πλάτων)&amp;diff=prev&amp;oldid=49677 first contribution to the Greek Wiksource] was in 2012. I don’t know for how long I have been registered in Wikimedia (I guess this was before 2010).
:This isn’t about myself, the issue here is that Wikisource needs contributions to even exist (not to mention for its growth). If no regular user is allowed to contribute without approval, cooperation is basically non-existing.
:Even with approval, the reply times are incredibly slow (because of the system). It is not that attention spans are getting shorter, time is the most scarce resource we all are (and I don’t have weeks or months to see whether I’m allowed to have [[Noctes Atticae]] as ePub).
:Sorry, the sentence in parentheses isn’t a complaint. Please, do as you please, but my contribution is: consider that you might be making contributions way harder, project growth way slower and administrators’ roles way more complicated (probably, than they could and should be).
:Many thanks for your help and your project, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 17:15, 4 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think there is consensus we can switch this off. Let me know if I can help in any way if you think it's time to switch it off. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:25, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::{{ping|JimKillock}} thanks for the reminder and agreed for removal, so I created a task on Phabricator here : [[Phab:T406424]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:42, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::Thanks for filing this @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] , the Wikimedia tech team seem to have finished their work on this now! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:16, 18 Octobris 2025 (UTC)

== Index page error &quot;Error: Invalid interval&quot; ==

I am getting an error: at [[:Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] &quot;Error: Invalid interval&quot; for the paginae listing; even when set to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist 1=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Any clues appreciated! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:48, 5 Septembris 2025 (UTC)

:This might be the infamous &quot;0x0 bug&quot; that has plagued Wikisource for two? three? years. Normally it resolves doing a purge in both the file page in Commons and in the local Wikisource. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 19:34, 5 Septembris 2025 (UTC)
::Thanks, that seems to b working now. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:53, 6 Septembris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:42, 18 Septembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 04:49, 9 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== Quaestio de Archibaldi Pitcarnii scriptoris operum recensione ==

Quaeso ut videatis [[:en:Author talk:Archibald Pitcairne|Author talk:Archibald Pitcairne]] pro indicio operum Archibaldi Pitcarnii auctoris. Haec opera olim sub pagina Anglica erant posita, sed propter Latinam linguam sublata sunt. Possumusne paginam [[Scriptor:Archibaldus Pitcarnius]](?) creare et haec ibi recensere? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 20:45, 19 Octobris 2025 (UTC)

:Libenter tibi pagina scriptoris addetur, ut opera transcriptioni adiungantur! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:36, 20 Octobris 2025 (UTC)

::Gratias ago! Nota quaeso quod, ubi pagina creata erit, eam etiam in Vicidata addendam esse, sicut Anglica pagina [[:en:Author:Archibald Pitcairne]]. --[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 08:50, 20 Octobris 2025 (UTC)
:::Certe, nexus Vicidata ad alias paginas de Archibaldo creandus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:07, 20 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Missal transcription: ℣ and ℟ , and ✠  ==

Hi there, @[[Usor:Laura1822|Laura1822]] is transcribing [[Liber:Missale Romanum 1862.djvu]], and needs the characters ℣ and ℟ , and ✠ to display for users, when these are in mainspace. We think it may be necessary to use a special / embedded font to do this, as I think was meant for &lt;nowiki&gt;{{blackletter}}&lt;/nowiki&gt; ({{blackletter|exempli gratia}}; see [[Formula:Blackletter/styles.css]], although this does not seem to be calling a font at the moment). Does anyone have any advice about how we would add a webfont to LAWS's CSS, particularly for ℣ and ℟ ; or if there is a way to use an existing webfont with these characters that might be available to us? (Or if there is some other workable solution). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:58, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Vandalismus ==

Vidi nuper nonnihil vandalismi, qualis in [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Veni,_Veni_Emmanuel!&amp;curid=12961&amp;diff=244803&amp;oldid=244791 hoc] et [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=The_Old_Testament_(Vulgate)/Hieremias_propheta&amp;action=history illo] apparuit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:02, 24 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 20 Novembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:02, 19 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Ad magistratus ==

Magistratus venerabiles, potestisne in [[MediaWiki:Edittools|capsam insertionis]] addere haec: &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? — Dear admins, сan you add to the [[MediaWiki:Edittools|quick insert toolbar]] &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 07:09, 3 Februarii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]]: done, sorry for the delay. If you need anything else, please ping me, as I don't normally follow the Scriptorium. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:09, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::Gratias ago maximas! [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 08:51, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:Schlurcher]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects''': [[meta:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[w:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[w:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[w:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[w:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[w:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[w:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 07:53, 7 Aprilis 2026 (UTC)
:@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]], @[[Usor:Candalua|Candalua]], @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]], @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]. Please let me know if Bot status can be granted. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 06:48, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]]: fine for me, if there are no objections I'll grant it. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:03, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] OK for me too. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 11:41, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] Fine for me too. This checked conversions from http to https are important. [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:06, 17 Aprilis 2026 (UTC)
:::{{Done}} Right granted. @[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]], would you tell us something about you second bot called [[Usor:SchlurcherBotT|SchlurcherBotT]], please? - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:28, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::::@[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] Thanks for granting the flag. SchlurcherBotT is my secondary Bot account on Commons to test new functionality within the scope of the tasks approved of SchlurcherBot. It's approved for that on Commons. As I'm editing on Commons with &gt;100 edits per minute on a continuous basis, it's basically impossible for me to track selected edits otherwise. I'm not intending to use that secondary account outside of Commons. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 16:14, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Proofing [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]] ==

If anyone would like to help to do a second proof of [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]], that would be very welcome! I am helping with this as well. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:01, 12 Maii 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Maii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Formula:FI ==

{{tl|FI}} is currently broken and ignores the {{para|width}} param. All images are set to the default size, which is usually very large, like in [[Lirica (Ariosto)]]. [[Usor:Trooper57|Trooper57]] ([[Disputatio Usoris:Trooper57|disputatio]]) 21:06, 31 Maii 2026 (UTC)

:Thank you, I guess we should check how it is behaving in the Italian wiki(s)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 7 Iunii 2026 (UTC)

== Copyright problem? Appropriate for here? ==

What is going on here?
* [[Scriptor:Coronus_Tenebrosius]]
* [[Contemplationes_Metaphysicae]]
* [[Puteus_Chaosi]]
* [[Usor:Coronus Tenebrosius]]

No statement of copyright. No proof of authorship. paginae vanitatis ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 08:24, 9 Iunii 2026 (UTC)

:Cum iure auctoris problemata non habebimus, si auctor ipse opera exponit. Et si delere consilium capiemus, [[Vicifons:Magistratus#Saumache|magistratus non habemus]], qui hoc faciant. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:37, 9 Iunii 2026 (UTC)
:&lt;blockquote&gt;'''Salvete.''' '''Nomen meum est Krunoslav Mrkoci, et ''Coronus Tenebrosius'' est interpretatio nominis mei in linguam Latinam, id est identitas mea Latina.''' '''Confirmo me ipsum auctorem esse omnium operum hic editorum. Opera primum Croatice scripta sunt, hic autem in versione Latina proposita.''' '''Praeterea fere omnia opera mea iam antea Croatice edita sunt in forma typographica. Id praesertim ad carmina mea pertinet, quae primum anno 1998 in libello iuvenili edita sunt, deinde in variis commentariis typis impressis, inter quos eminenter numeratur periodicum litterarium, culturalis et scientificum ''Riječi'' (Latine: ''Verba''), quod bis delectum e carminibus meis protulit.''' '''Item magna pars commentationum aliarumque prosarum, quae hic in linguam Latinam conversa sunt, iam antea et typis et forma electronica in Croatia divulgata est.'''  Quaeso ut attendatis ad paginam meam in Wikidata, ubi tam sub nomine Croatico ''Krunoslav Mrkoci'' quam sub nomine Latino ''Coronus Tenebrosius'' ut auctor operum meorum inscriptus sum. Gratias ago pro lectione. '''Coronus Tenebrosius'''.&lt;/blockquote&gt; [[Usor:Coronus Tenebrosius|Coronus Tenebrosius]] ([[Disputatio Usoris:Coronus Tenebrosius|disputatio]]) 12:23, 9 Iunii 2026 (UTC)

== Copying some templates from the English Wikisource ==

Hello,

Would someone please be able to help me get [[s:en:Template:ppoem|en:Template:ppoem]], [[s:en:blackletter|en:blackletter]], [[s:en:Template:he|en:Template:he]], and [[s:en:Template:grc|en:Template:grc]] available to use on this Wikisource, so I can utilize them here? For the blackletter, I've tried [[Formula:Gothica|Gothica]], but that doesn't seem to be rendering properly.

Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 00:04, 14 Iunii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] I made the shortcut for [[Formula:Graeca]]. You should not need any administror rights to do anything you need, I'll take a look into it. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 09:46, 14 Iunii 2026 (UTC)
:Blackletter is already here, [[:Formula:Gothica]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:57, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Hi! @[[Usor:Saumache|Saumache]], thanks! Just for clarification, do I need to make the template pages in Latin, or is it alright to copy them in English? Also, @[[Usor:JimKillock|JimKillock]], I mentioned this above, but for some reason, the Gothica template isn't working for me. See [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]], for example. Any idea why that might be the case? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:16, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] This wiki lacks proper guidelines and recommendations, I would prefer if you translated the template's name, e.g., [[Formula:spatium]] rather than [[Formula:spatio]] but given the international nature of the project (nobody's mother tongue is Latin) best practice should be to add translated names as shortcuts/redirects. Beware adding templates that are already on the wiki under a different name ([[Formula:grc]] was already at [[Formula:Graeca]]). I took a quick look and it seems the fonts used by the blackletter template are not installed on the wiki; the same template does not seem to work on the French Wikisource either. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:40, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::Maybe we have sufficient powers to add the fonts now? Or we can ask someone with additional permissions to do so. But yes I remember now this has been a long standing problem. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:54, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::[https://yaytext.com/fraktur/ This converter] 𝔠𝔬𝔫𝔳𝔢𝔯𝔱𝔰 𝔩𝔢𝔱𝔱𝔢𝔯𝔰 𝔱𝔬 𝔉𝔯𝔞𝔨𝔱𝔲𝔯 (because it exists in Unicode as separate characters). &lt;s&gt;However, I'm not sure if such text can be found using a regular search.&lt;/s&gt; No, Wikipedia search finds it. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:48, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::I looked into using the converter, but I'm running into the issue of lack of compatibility with {{[[Formula:Ls|Ls]]}}. Would it be better to just wait for the font to be added? Do we have any idea when that will happen/who needs to be contacted for that to happen?
::::Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:34, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::These Unicode characters don't feel right on my labtop, they have heigth issues among other things. I went and asked on two different wikis about the fonts, I will come back to you when I get some answers. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:41, 15 Iunii 2026 (UTC)
:[[Formula:Poema recte formatum]] or [[Formula:Ppoem]] now work, altho there's issues with the documentation page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:52, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:20, 14 Iunii 2026 (UTC)


:{{tl|blackletter}} was not working for me, even after locally installing UnifrakturMaguntia from Google fonts, until I restarted my web browser, which also followed my rebooting. Also, it can't be just any gothic/blackletter font, but must be one of these Fraktur fonts: UnifrakturMaguntia UnifrakturCook  Unifraktur. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:19, 15 Iunii 2026 (UTC)
:{{ping|Demetrius Talpa|JimKillock|Erblanchard57}} Fonts are downloaded locally, you need to go to Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae and toggle &quot;Download fonts when needed&quot;. The option seems not to be that easy to toggle on by default. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 10:56, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Yes, great. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:09, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you very much! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 15:57, 17 Iunii 2026 (UTC)
::English WS seems to pull the font in from a repository. I've copied over the module ULS, css etc, would be good to know if it has made any difference. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:26, 18 Iunii 2026 (UTC)
:::{{blackletter|fraktur}} etc [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:26, 18 Iunii 2026 (UTC)
::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] I just deactivated the &quot;download fonts when needed&quot; option for a second to see if it would work without it, and it still doesn't. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 04:32, 19 Iunii 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 17:12, 23 Iunii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:31, 25 Iunii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:25, 24 Iulii 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== De transclusione libri nondum bis perlecti ==

Salvete omnes, I finished the first proofreading pass of Michael Praetorius's [[Liber:PRAETORIUS,_Michael_-_Syntagma_musicum_1.djvu|''Syntagma musicum'' (volume 1)]]. Every page now has the &quot;Proofread&quot; status, except that a few are also &quot;Validated&quot;. I expect it will take quite a while before the whole book gets that second read, if it ever will.

My question: is it already acceptable to transclude the text into the main namespace at this stage, even though most pages are only single-proofread rather than validated? Or is there a convention on this Wikisource that a work should be fully validated before merging onto the mainspace?

Gratias vobis ago pro consiliis vestris. [[Usor:Sakvaka|Sakvaka]] ([[Disputatio Usoris:Sakvaka|disputatio]]) 09:16, 25 Iulii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cde85e5molm8zmwkytzjczojz81s3ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Syphilis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41111</id>
    <revision>
      <id>274100</id>
      <parentid>144120</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T19:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65302" sha1="kn9128ltqgyzc9mai6ejihpzto3qq7d" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius		
|OperaeTitulus=  Syphilis
|OperaeWikiPagina=  Syphilis
|Genera=Carmina
|SubTitulus= sive de morbo Gallico, &lt;br&gt;ad Petrum Bembum
|Annus = Saeculo XV
}}

==I.==
&lt;poem&gt;
Qui casus rerum varii, quae semina morbum
Insuetum, nec longa ulli per saecula visum
Attulerint: nostra qui tempestate per omnem
Europam, partimque Asiae, Libyaeque per urbes
{{Versus|5}}Saeviit: in Latium vero per tristia bellas
Gallorum irrupit, nomenque a gente recepit:
Necnon et quae cura, et opis quid comperit usus,
Magnaque in angustis hominum solertia rebus,
Et monstrata Deum auxilia, et data munera coeli,
{{Versus|10}}Hinc canere, et longe secretas quaerere causas
Aera per liquidum, et vasti per sydera Olympi
Incipiam: dulci quando novitatis amore
Correptum, placidi Naturae suavibus horti
Floribus invitant, et amantes mira Camoenae.
{{Versus|15}}Bembe decus clarum Ausoniae, si forte vacare
Consultis Leo te a magnis paulisper, et alta
Rerum mole sinit, totum qua sustinet orbem:
Et iuvat ad dulces paulum secedere Musas:
Ne nostros contemne orsus, medicumque laborem,
{{Versus|20}}Quicquid id est. Deus haec quondam dignatus Apollo est:
Et parvis quoque rebus inest sua saepe voluptas.
Scilicet hac tenui rerum sub imagine multum
Naturae, fatique subest, et grandis origo.
Tu mihi, quae rerum causas, quae sydera noscis,
{{Versus|25}}Et coeli effectus varios, atque aeris oras,
Vranie, (sic dum puro spatiaris Olympo,
Metirisque vagi lucentes aetheris ignes,
Concentu tibi divino cita sydera plaudant)
Ipsa ades, et mecum placidas Dea lude per umbras,
{{Versus|30}}Dum tenues aurae, dum myrtea sylva canenti
Aspirat, resonatque cavis Benacus ab antris.
Dic, Dea, quae causae nobis post saecula tanta
Insolitam peperere luem? num tempore ab illo
Vecta mari occiduo nostrum pervenit in orbem,
{{Versus|35}}Ex quo lecta manus solvens de littore Ibero
Ausa fretum tentare, vagique incognita ponti est
Aequora, et orbe alio positas perquirere terras?
Illic namque ferunt aeterna labe per omnes
Id morbi regnare urbes, passimque vagari
{{Versus|40}}Perpetuo coeli vitio, atque ignoscere paucis.
Commercine igitur causa accessisse putandum est
Delatam contagem ad nos, quae parva sub ipsis
Principiis, mox et vires et pabula sensim
Suscipiens, sese in terras diffuderit omnes?
{{Versus|45}}Vt saepe in stipulas cecidit quum forte favilla
De face, neglectam pastor quam liquit in arvo,
Illa quidem tenuis primum, similisque moranti
Incedit: mox, ut paulatim increvit eundo,
Tollitur, et victrix messem populatur et agros,
{{Versus|50}}Vicinumque nemus, flammasque sub aethera iactat.
Dat sonitum longe crepitans Iovis avia sylva,
Et coelum late circum, campique relucent.
At vero, si rite fidem observata merentur,
Non ita censendum: nec certe credere par est
{{Versus|55}}Esse peregrinam nobis, transque aequora vectam
Contagem: quoniam in primis ostendere multos
Possumus, attactu qui nullius hanc tamen ipsam
Sponte sua sensere luem, primique tulere.
Praeterea et tantum terrarum tempore parvo
{{Versus|60}}Contages non una simul potuisset obire.
Aspice per Latii populos, quique herbida Sagrae
Pascua, et Ausonios saltus, et Iapigis orae
Arva colunt: specta, Tyberis qua labitur, et qua
Eridanus centum fluviis comitatus in aequor,
{{Versus|65}}Centum urbes rigat, et placidis interfluit undis:
Vno nonne vides ut tempore pestis in omnes
Saeviit? ut sortem pariter transegimus unam?
Quinetiam externos eadem per tempora primum
Excepisse ferunt: nec eam cognovit Ibera
{{Versus|70}}Gens prius, ignotum quae scindere puppibus aequor
Ausa fuit, quam quos disterminat alta Pyrene,
Atque freta, atque Alpes cingunt, Rhenusque bicornis:
Quam reliqui, quos lata tenet gelida ora sub Arcto.
Tempore non alio, Poeni, sensistis, et omnes
{{Versus|75}}Qui laetam Aegyptum metitis, foecundaque Nilo
Arva, et palmiferae sylvas tondetis Idumes.
Quae quum sic habeant sese, nempe altius isti
Principium labi, rerumque latentior ordo,
(Ni fallor) graviorque subest, et maior origo.
{{Versus|80}}Principio quaeque in terris, quaeque aethere in alto
Atque mari in magno Natura educit in auras,
Cuncta quidem nec sorte una, nec legibus iisdem
Proveniunt, sed enim, quorum primordia constant
E paucis, crebro ac passim pars magna creantur:
{{Versus|85}}Rarius ast alia apparent, et non nisi certis
Temporibusve, locisve, quibus violentior ortus,
Et longe sita principia: ac nonnulla priusquam
Erumpant tenebris et opaco carcere noctis,
Mille trahunt annos, spatiosaque saecula poscunt.
{{Versus|90}}Tanta vi coeunt genitalia semina in unum.
Ergo et morborum quoniam non omnibus una
Nascendi est ratio, facilis pars maxima visu est,
Et faciles ortus habet, et primordia praesto.
Rarius emergunt alii, et post tempore longo
{{Versus|95}}Difficiles causas, et inextricabile fatum,
Et sero potuere altas superare tenebras.
Sic Elephas sacer Ausoniis incognitus oris,
Sic Lichen latuere diu, quibus incola Nili
Gens tantum, regioque omnis vicina laborat.
{{Versus|100}}De genere hoc est dira lues, quae nuper in auras
Exiit, et tandem sese caligine ab atra:
Exemit, durosque ortus, et vincula rupit.
Quam tamen (aeternum quoniam dilabitur aevum)
Non semel in terris visam, sed saepe fuisse,
{{Versus|105}}Ducendum est, quamquam nobis nec nomine nota
Hactenus illa fuit: quoniam longaeva vetustas
Cuncta situ involvens, et res, et nomina delet:
Nec monumenta patrum seri videre nepotes.
Oceano tamen in magno sub sole cadente,
{{Versus|110}}Qua misera inventum nuper gens accolit orbem,
Passim oritur, nullisque locis non cognita vulgo est.
Vsque adeo rerum causae, atque exordia prima,
Et coelo variare, et longo tempore possunt.
Quodque illic fert sponte aer, et idonea tellus,
{{Versus|115}}Huc tandem annorum nobis longa attulit aetas.
Cuius forte suo si cunctas ordine causas
Nosse cupis, magni primum circumspice mundi
Quantum hoc infecit vitium, quot adiverit urbes.
Quumque animadvertas tam vastae semina labis
{{Versus|120}}Esse nec in terrae gremio, nec in aequore posse,
Haud dubie tecum statuas reputesque, necesse est,
Principium, sedemque mali consistere in ipso
Aere, qui terras circum diffunditur omnes,
Qui nobis sese insinuat per corpora ubique,
{{Versus|125}}Suetus et has generi viventum immittere pestes.
Aer quippe pater rerum est, et originis auctor.
Idem saepe graves morbos mortalibus affert,
Multimode natus tabescere corpore molli,
Et facile affectus capere, atque inferre receptos.
{{Versus|130}}Nunc vero, quonam ille modo contagia traxit,
Accipe: quid mutare queant labentia saecla.
In primis tum Sol rutilus, tum sydera cuncta
Tellurem, liquidasque auras, atque aequora ponti.
Immutant, agitantque: utque ipso sydera coelo.
{{Versus|135}}Mutavere vicem, et sedes liquere priores,
Sic elementa modis variis se grandia vertunt.
Aspice, ut, hybernus rapidos ubi flexit in Austrum
Phoebus equos, nostrumque videt depressior orbem,
Bruma riget, duratque gelu, spargitque pruina
{{Versus|140}}Tellurem, et gelida glacie vaga flumina sistit.
Idem, ubi nos Cancro propior spectavit ab alto,
Vrit agros, arent nemora, et sitientia prata,
Siccaque pulvereis aestas squallescit in arvis.
Nec dubium, quin et noctis nitor, aurea Luna,
{{Versus|145}}Cui maria alta, omnis cui rerum obtemperat humor:
Quin et Saturni grave sydus, et aequior orbi
Stella Iovis: quin pulchra Venusque et Martius ignis,
Ac reliqua astra etiam mutent elementa, trahantque
Perpetuum, et late magnos dent undique motus:
{{Versus|150}}Praecipue sedem si quando plurima in unam
Convenere, suo vel multum devia cursu
Longe alias tenuere vias. Haec scilicet annis
Pluribus, et rapidi post multa volumina coeli
Eveniunt, Diis fata modis volventibus istis.
{{Versus|155}}Vt vero evenisse datum est, numerumque diesque
Exegere suos, praefixaque tempora fatis,
Proh quanta aerios tractus, salsa aequora quanta,
Telluremque manent: alibi quippe omnia late
Cogentur spatia in nubes, coelum imbribus omne
{{Versus|160}}Solvetur, summisque voluti montibus amnes
Praecipites secum sylvas, secum aspera saxa,
Secum armenta trahent: medius pater impete magno
Aut Padus, aut Ganges super et nemora alta, domosque
Turbidus, aequabit pelago freta lata sonante.
{{Versus|165}}Aestates alibi magnae condentur, et ipsae
Flumina speluncis flebunt arentia Nymphae.
Aut venti cuncta invertent, aut obice clausi
Excutient tellurem imam, et cum turribus urbes.
Forsitan et tempus veniet, poscentibus olim
{{Versus|170}}Natura, fatisque Deum, cum non modo tellus
Nunc culta, aut obducta mari, aut deserta iacebit,
Verum etiam Sol ipse novum (quis credere possit?)
Curret iter, sua nec per tempora diffluet annus.
Ast insueti aestus, insuetaque frigora mundo
{{Versus|175}}Insurgent, et certa dies animalia terris
Monstrabit nova, nascentur pecudesque feraeque
Sponte sua, primaque animas ab origine sument.
Forsitan et maiora audens producere tellus
Coeumque, Enceladumque feret; magnumque Typhoea,
{{Versus|180}}Ausuros patrio superos detrudere coelo,
Convulsumque Ossan nemoroso imponere Olympo.
Quae quum perspicias, nihil est, cur tempore certo;
Admirere novis magnum marcescere morbis,
Aera, contagesque novas viventibus aegris:
{{Versus|185}}Sydere sub certo fieri, et per saecula longa.
Bis centum fluxere anni, cum flammea Marte
Lumina Saturno tristi immiscente, per omnes
Aurorae populos, per quae rigat aequora Ganges,
Insolita exarsit febris, quae pectore anhelo
{{Versus|190}}Sanguineum sputum exagitans (miserabile visu)
Quarta luce frequens fato perdebat acerbo.
Illa eadem Assyriae gentes, et Persidos, et quae
Euphratem, Tigrimque bibunt, post tempore parvo
Corripuit, ditesque Arabas, mollemque Canopum:
{{Versus|195}}Inde Phrygas, inde et miserum trans aequora vecta
Infecit Latium, atque Europa saeviit omni.
Ergo age iam mecum, semper sese aethera circum
Volventem, superumque domos, ardentiaque astra
Contemplare, animumque agitans per cuncta, require,
{{Versus|200}}Quis status illorum fuerit, quae signa dedere
Sydera, quid nostris coelum portenderit annis.
Hinc etenim tibi forte novae contagis origo
Omnis, et eventus tanti via prima patescet.
Aspice, candentes magni qua Cancer olympi
{{Versus|205}}Excubat ante fores, et brachia pandit aperta.
Hinc dirae facies, hinc se diversa malorum
Ostendent portenta: una hac sub parte videbis
Magna coisse simul radiis ardentibus astra,
Et coniuratas sparsisse per aera flammas:
{{Versus|210}}Flammas, quas longe tumulo Sirenis ab alto
Prospiciens senior vates, quem dia per omnes
Coelicolumque domos duxit, docuitque futura
Vranie: &quot;Miseras,&quot; inquit, &quot;defendite terras,
O Superi, insolitam video per inania ferri
{{Versus|215}}Illuviem, et magnos coeli tabescere tractus.
Bella etiam Europae miserae, bella impia, et agros
Ausoniae passim currentes sanguine cerno&quot;.
Dixit, et illa etiam scriptis ventura notavit.
Mos superum est, ubi saecla vagus sol certa peregit,
{{Versus|220}}Ab Iove decerni fata, et cuncta ordine pandi,
Quaecunque eventura manent terrasque, polumque.
Quod tempus quum iam nostris venientibus annis
Instaret, rerum summus sator, et Superum Rex
Iuppiter acciri socios in rebus agendis
{{Versus|225}}Saturnum, Martemque iubet: bipatentia Cancer
Limina portarum reserat, diisque atria pandit.
Conveniunt, quibus est fatorum cura gerenda.
Impiger ante alios flammis ferroque coruscans
Bellipotens Mavors, animis cui proelia et arma,
{{Versus|230}}Vindictaeque manent, et ovantes sanguine caedes.
Post placidus curru invectus rex Iuppiter aureo
Insequitur (ni fata obstent) pater omnibus aequus.
Postremus, longaque via tardatus et annis,
Falcifer accedit senior, qui haud immemor irae
{{Versus|235}}In natum veteris, nato et parere recusans,
Saepe etiam cessit retro, et vestigia torsit,
Multa minans, multumque animo indignatus iniquo.
Iuppiter at solio ex alto, quo se solet uno
Tollere, percenset fata, et ventura resolvit,
{{Versus|240}}Multum infoelicis miserans incommoda terrae,
Bellaque, fortunasque virum, casuraque rerum
Imperia, et praedas, adapertaque limina morti:
In primis ignota novi contagia morbi:
Morbi, qui humanae nulla mansuescat opis vi.
{{Versus|245}}Assensere Dei reliqui: concussus Olympus
Intremuit, tactusque novis defluxibus aether.
Paulatim aerii tractus, et inania lata
Accepere luem, vacuasque insuetus in auras
Marcor iit, coelumque tulit contagia in omne.
{{Versus|250}}Sive quod ardenti tot concurrentibus astris
Cum Sole, e pelago multos terraque vapores
Traxerit ignea vis, qui misti tenuibus auris
Correptique novo vitio, contagia visu
Perrara attulerint: aliud sive aethere ab alto
{{Versus|255}}Demissum late aerias corruperit oras.
Quanquam animi haud fallor, quid agat, quove ordine coelum,
Dicere, et in cunctis certas perquirere causas,
Difficile esse: adeo interdum per tempora longa
Effectus trahit, interdum (quod fallere possit)
{{Versus|260}}Miscentur fors, et varii per singula casus.
Nunc age, non id te lateat, super omnia miram
Naturam, et longe variam contagibus esse.
Solis nam saepe arboribus fit noxius aer,
Et tenerum germen, florumque infecit honorem:
{{Versus|265}}Interdum segetem, et sata laeta, annique labores
Corripuit, scabraque ussit rubigine culmos,
Et vitiata parens produxit semina tellus.
Interdum poenas animalia sola dedere,
Aut multa, aut certa ex ipsis. Memini ipse malignam
{{Versus|270}}Luxuriem vidisse anni, multoque madentem
Autumnum perflatum Austro, quo protinus omne
Caprigenum genus e cunctis animantibus unum
Corruit. A stabulis laetas ad pabula pastor
Ducebat: tum forte, alta securus in umbra
{{Versus|275}}Dum caneret, tenuique gregem mulceret avena,
Ecce aliquam tussis subito irrequieta tenebat,
Nec longe mora mortis erat: namque acta repente
Circum praecipiti lapsu, revomensque supremam
Ore animam, socias inter moribunda cadebat.
{{Versus|280}}Vere autem (dictu mirum) atque aestate sequenti
Infirmas pecudes, balantumque horrida vulgus
Pestis febre mala miserum pene abstulit omne.
Vsque adeo varia affecti sunt semina coeli,
Et variae rerum species, numerusque vicissim
{{Versus|285}}Inter mota subest, interque moventia certus.
Nonne vides, quamvis oculi sint pectore anhelo
Expositi mollesque magis, non attamen ipsos
Carpere tabem oculos, sed sese immergere in imum
Pulmonem? et pomis quanquam sit mollior uva,
{{Versus|290}}Non tamen iis vitiatur, at ipsa livet ab uva.
Nempe alibi vires, alibi sua pabula desunt:
Ast alibi mora certa, nec ipsa foramina multum
Non faciunt, hinc densa nimis, nimis inde soluta.
Ergo contagum quoniam natura genusque
{{Versus|295}}Tam varium est, et multa modis sunt semina miris,
Contemplator et hanc, cuius coelestis origo est:
Quae, sicut desueta, ita mira erupit in auras.
Illa quidem non muta maris, turbamque natantum,
Non volucres, non bruta altis errantia sylvis,
{{Versus|300}}Non armenta boum, pecudesve, armentave equorum
Infecit, sed mente ingens ex omnibus unum
Humanum genus, et nostros est pasta sub artus.
Porro homine e toto, quod in ipso sanguine crassum
Et sordens lentore foret, foedissima primum
{{Versus|305}}Corripuit, sese pascens uligine pingui.
Tali se morbus ratione et sanguis habebant.
Nunc ego te affectus omnes, et signa docebo
Contagis miserae: atque utinam concedere tantum
Musa queat, tantumque velit defendere Apollo,
{{Versus|310}}Tempora qui longa evolvit, cui carmina curae,
Haec multas monumenta dies ut nostra supersint.
Forte etenim nostros olim legisse nepotes,
Et signa, et faciem pestis novisse iuvabit.
Nanque iterum, quum fata dabunt, labentibus annis
{{Versus|315}}Tempus erit, quum nocte atra sopita iacebit
Interitu data: mox iterum post saecula longa
Illa eadem exurget, coelumque aurasque reviset,
Atque iterum ventura illam mirabitur aetas.
In primis mirum illud erat, quod labe recepta,
{{Versus|320}}Saepe tamen quater ipsa suum compleverat orbem
Luna prius, quam signa satis manifesta darentur.
Scilicet extemplo non sese prodit aperte,
Vt semel est excepta intus, sed tempore certo
Delitet, et sensim vires per pabula captat.
{{Versus|325}}Interea tamen insolito torpore gravati,
Sponteque languentes animis et munera obibant
Aegrius, et toto segnes se corpore agebant.
Ille etiam suus ex oculis vigor, et suus ore
Deiectus color haud laeta de fronte cadebat.
{{Versus|330}}Paulatim caries foedis enata pudendis
Hinc atque hinc invicta locos, aut inguen edebat.
Tum manifesta magis vitii se prodere signa.
Nam, simulac purae fugiens lux alma diei
Cesserat, et noctis tristes induxerat umbras,
{{Versus|335}}Innatusque calor noctu petere intima suetus
Liquerat extremum corpus, nec membra fovebat
Obsita mole pigra humorum, tum vellier artus,
Brachiaque, scapulaeque, gravi, suraeque dolore.
Quippe, ubi per cunctas ierant contagia venas,
{{Versus|340}}Humoresque ipsos, et nutrimenta futura
Polluerant, Natura malum secernere sueta
Infectam partem pellebat corpore ab omni
Exterius: verum crasso quia corpore tarda
Haec erat, et lentore tenax, multa inter eundum
{{Versus|345}}Haerebat membris exanguibus, atque lacertis.
Inde graves dabat articulis extenta dolores.
Parte tamen leviore, magisque erumpere nata,
Summa cutis pulsa, et membrorum extrema petebat.
Protinus informes totum per corpus achores
{{Versus|350}}Rumpebant, faciemque horrendam, et pectora foede
Turpabant: species morbi nova: pustula summae
Glandis ad effigiem, et pituita marcida pingui:
Tempore quae multo non post adaperta dehiscens,
Mucosa multum sanie, taboque fluebat.
{{Versus|355}}Quinetiam erodens alte, et se funditus abdens
Corpora pascebat misere: nam saepius ipsi
Carne sua exutos artus, squallentiaque ossa
Vidimus, et foedo rosa ora dehiscere hiatu,
Ora, atque exiles reddentia guttura voces.
{{Versus|360}}Vt saepe aut cerasis, aut Phyllidis arbore tristi,
Vidisti pinguem ex udis manare liquorem
Corticibus, mox in lentum durescere gummi.
Haud secus hac sub labe solet per corpora mucor
Diffluere: hinc demum in turpem concrescere callum.
{{Versus|365}}Vnde aliquis ver aetatis, pulchramque iuventam
Suspirans, et membra oculis deformia torvis
Prospiciens, foedosque artus, turgentiaque ora,
Saepe Deos, saepe astra miser crudelia dixit.
Interea dulces somnos noctisque soporem
{{Versus|370}}Omnia per terras animalia fessa trahebant:
Illis nulla quies aderat, sopor omnis in auras
Fugerat: iis oriens ingrata Aurora rubebat:
Iis inimica dies, inimicaque noctis imago.
Nulla Ceres illos, Bacchi non ulla iuvabant
{{Versus|375}}Munera: non dulces epulae, non copia rerum,
Non urbis, non ruris opes, non ulla voluptas,
Quamvis saepe amnes nitidos, iucundaque tempe,
Et placidas summis quaesissent montibus auras.
Diis etiam sparsaeque preces, incensaque templis
{{Versus|380}}Thura, et divitibus decorata altaria donis:
Dii nullas audire preces, donisve moveri.
Ipse ego Caenomanum memini, qua pinguia dives
Pascua Sebina praeterfluit Ollius unda,
Vidisse insignem IVVENEM, quo clarior alter
{{Versus|385}}Non fuit, Ausonia nec fortunatior omni:
Vix pubescentis florebat vere iuventae,
Divitiis, proavisque potens; et corpore pulchro:
Cui studia aut pernicis equi compescere cursum,
Aut galeam induere, et pictis splendescere in armis,
{{Versus|390}}Aut iuvenile gravi corpus durare palaestra,
Venatuque feras agere, et praevertere cervos:
Illum omnes Ollique Deae, Eridanique puellae
Optarunt, nemorumque Deae, rurisque puellae:
Omnes optatos suspiravere hymenaeos.
{{Versus|395}}Forsan et ultores superos neglecta vocavit
Non nequicquam aliqua, et votis pia numina movit.
Nam nimium fidentem animis, nec tanta timentem
Invasit miserum labes, qua saevior usquam
Nulla fuit, nulla unquam aliis spectabitur annis.
{{Versus|400}}Paulatim ver id nitidum, flos ille iuventae
Disperiit, vis illa animi: tum squallida tabes
Artus (horrendum) miseros obduxit, et alte
Grandia turgebant foedis abscessibus ossa.
Vlcera (proh divum pietatem) informia pulchros
{{Versus|405}}Pascebant oculos, et diae lucis amorem,
Pascebantque acri corrosas vulnere nares.
Quo tandem infoelix fato, post tempore parvo
Aetheris invisas auras, lucemque reliquit.
Illum Alpes vicinae, illum vaga flumina flerunt.
{{Versus|410}}Illum omnes Ollique Deae, Eridanique puellae
Fleverunt, nemorumque Deae, rurisque puellae:
Sebinusque alto gemitum lacus edidit amne.
Ergo hanc per miseras terras Saturnus agebat
Pestem atrox, nec saeva minus crudelis et ipse
{{Versus|415}}Miscebat Mavors, coniunctaque fata ferebat.
Quippe lue hac nascente putem simul omnia diras
Eumenidas cecinisse fera et crudelia nobis.
Tartareos etiam Barathro (dira omina) ab imo
Excivisse lacus, Stygiaque ab sede laborem,
{{Versus|420}}Pestemque, horribilemque famem, bellumque, necemque.
Dii patrii, quorum Ausonia est sub numine, tuque,
Tu Latii Saturne pater, quid gens tua tantum
Est merita? An quicquam superest dirique gravisque,
Quod sit inexhaustum nobis? Ecquod genus usquam
{{Versus|425}}Aversum usque adeo coelum tulit? Ipsa labores
Parthenope dic prima tuos, dic funera regum,
Et spolia, et praedas, captivaque colla tuorum.
An stragem infandam memorem, sparsumque cruorem
Gallorumque, Italumque pari discrimine, quum iam
{{Versus|430}}Sanguineum, et defuncta virum, defunctaque equorum
Corpora volventem, cristasque atque arma trahentem
Eridanus pater acciperet rapido agmine Tarrum?
Te quoque spumantem, et nostrorum caede tumentem,
Abdua, non multo post tempore, te pater idem
{{Versus|435}}Eridanus gremio infoelix suscepit, et altum
Indoluit tecum, et fluvio solatus amico est.
Ausonia infoelix, en quo discordia priscam
Virtutem, et mundi imperium perduxit avitum!
Angulus anne tui est aliquis, qui barbara non sit
{{Versus|440}}Servitia, et praedas, et tristia funera passus?
Dicite vos, nullos soliti sentire tumultus,
Vitiferi colles, qua flumine pulcher amoeno
Erethenus fluit, et plenis lapsurus in aequor
Cornibus, Euganeis properat se iungere lymphis.
{{Versus|445}}O patria, O longum foelix, longumque quieta
Ante alias, patria O divum sanctissima tellus,
Dives opum, foecunda viris, laetissima campis
Vberibus, rapidoque Athesi, et Benacide lympha,
Aerumnas memorare tuas, summamque malorum
{{Versus|450}}Quis queat? et dictis nostros aequare dolores,
Et turpes ignominias, et barbara iussa?
Abde caput, Benace, tuo et te conde sub amne,
Victrices nec iam Deus interlabere Lauros.
En etiam, ceu nos agerent crudelia nulla,
{{Versus|455}}Nec lachrymae, planctusve forent, en dura tot inter
Spes Latii: spes et studiorum, et Palladis illa
Occidit: ereptum Musarum e dulcibus ulnis
Te miserum ante diem crudeli funere MARCE
ANTONI, aetatis primo sub flore cadentem
{{Versus|460}}Vidimus extrema positum Benacide ripa,
Quam media inter saxa sonans Sarca abluit unda.
Te ripae flevere Athesis, te voce vocare
Auditae per noctem umbrae, manesque Catulli,
Et patrios mulcere nova dulcedine lucos.
{{Versus|465}}Tempestate illa Ausoniam Rex Gallus opimam
Vertebat bello, et Ligurem ditione premebat.
Parte alia, Caesar ferro superabat et igni
Euganeos, placidumque Silim, Carnumque rebellem:
Et totum luctus Latium, maerorque tenebat.
&lt;/poem&gt;
==II.==
&lt;poem&gt;
Nunc age, quae vitae ratio, quae cura adhibenda
Perniciem adversus tantam, quid tempore quoque
Conveniat (nostri quae pars est altera coepti)
Expediam, et miranda hominum comperta docebo
{{Versus|5}}Quippe nova quum re attoniti, multa irrita primum
Tentassent, tamen angustis solertia maior
In rebus, crescensque usu experientia longo
Evicere: datumque homini protendere longe
Auxilia, et certis pestem compescere vinclis,
{{Versus|10}}Victorem et sese claras attollere in auras.
Credo equidem et quaedam nobis divinitus esse
Inventa, ignaros fatis ducentibus ipsis.
Nam, quanquam fera tempestas, et iniqua fuerunt
Sydera, non tamen omnino praesentia Divum
{{Versus|15}}Abfuit a nobis, placidi et clementia coeli.
Si morbum insolitum, si dura et tristia bella
Vidimus, et sparsos dominorum caede penates,
Oppidaque, incensasque urbes, subversaque regna,
Et templa, et raptis temerata altaria sacris:
{{Versus|20}}Flumina deiectas si perrumpentia ripas
Evertere sata, et mediis nemora eruta in undis,
Et pecora, et domini, correptaque rura natarunt:
Obseditque inimica ipsas penuria terras:
Haec eadem tamen, haec aetas (quod fata negarunt
{{Versus|25}}Antiquis) totum potuit sulcare carinis
Id pelagi, immensum quod circuit Amphitrite.
Nec visum satis extremo ex Atlante repostos
Hesperidum penetrare sinus, Prassumque sub Arcto
Inspectare alia, praeruptaque littora Rhapti,
{{Versus|30}}Atque Arabo advehere, et Carmano ex aequore merces,
Aurorae sed itum in populos Titanidis usque est
Supra Indum, Gangemque supra, qua terminus olim
Catygare noti orbis erat: superata Cyambe,
Et dites ebeno, et foelices macere sylvae.
{{Versus|35}}Denique et a nostro diversum gentibus orbem,
Diversum coelo, et clarum maioribus astris
Remigio audaci attigimus ducentibus et Diis.
Vidimus et vatem egregium, cui pulchra canenti
Parthenope, placidusque cavo Sebethus ab antro
{{Versus|40}}Plauserunt, umbraeque sacri manesque Maronis,
Qui magnos stellarum orbes cantavit, et hortos
Hesperidum, coelique omnes variabilis oras.
Te vero ut taceam, atque alios, quos fama futura
Post mutos cineres, quos et venientia saecla
{{Versus|45}}Antiquis conferre volent, at Bembe tacendus
Inter dona Deum nobis data non erit unquam
Magnanimus Leo, quo Latium, quo maxima Roma
Attollit caput alta, paterque ex aggere Tybris
Assurgit, Romaeque fremens gratatur ovanti.
{{Versus|50}}Cuius ab auspiciis iam nunc mala sydera mundo
Cessere, et laeto regnat iam Iuppiter orbe,
Puraque pacatum diffundit lumina coelum.
Vnus, qui aerumnas post tot, longosque labores
Dulcia iam profugas revocavit ad ocia Musas,
{{Versus|55}}Et leges Latio antiquas, rectumque, piumque
Restituit: qui iusta animo iam concipit arma
Pro re Romana, pro religione Deorum.
Vnde etiam Euphrates, etiam late ostia Nili,
Et tantum Euxini nomen tremit unda refusi,
{{Versus|60}}Atque Aegaea suos confugit Doris in Isthmos.
Ergo, alii dum tanta canent, dumque illius acta
Inclyta component, dum forte accingeris et tu
Condere, et aeternis victurum intexere chartis,
Nos, quos fata vocant haud tanta ad munera, lusus
{{Versus|65}}Inceptos, quantum tenuis fert Musa, sequamur.
Principio, quoniam affecti non sanguinis una
Est ratio, tibi sit morbo spes maior in illo,
Sanguine qui insedit puro: verum, quibus atra
Bile tument, spissoque resultant sanguine venae,
{{Versus|70}}Maior in iis labor est, pestisque tenacius haeret.
Quare operae pretium est validis atque acribus uti
Omnibus hos contra, miseris nec parcere membris.
Quinetiam meliora sibi promittere cuncta
Ille potest, qui principiis novisse sub ipsis
{{Versus|75}}Serpentem tacite valuit per viscera labem.
Nanque, ubi pasta diu, vires per pabula longa
Auxerit, et iam se vitium firmaverit intra,
Heu quanto tibi libertas speranda labore est.
Ergo omnem impendes operam te opponere parvis
{{Versus|80}}Principiis, memorique animo haec precepta reconde.
In primis ego non omni te assuescere coelo
Exhorter: fuge, perpetuo quod flatur ab Austro,
Quod coeno, immundaeque grave est sudore paludis.
Protenti potius campi mihi liber et agri
{{Versus|85}}Tractus, et apricis placeant in collibus aurae,
Et molles Zephyri, pulsusque Aquilonibus aer.
Hic (iubeo) tibi nulla quies, nulla otia sunto.
Rumpe moras, agita assiduis venatibus apros
Impiger, assiduis agita venatibus ursos.
{{Versus|90}}Nec tibi sit labor aerii cursu ardua montis
Vincenti, rapidum in valles deflectere cervum,
Et longa lustrare altos indagine saltus.
Vidi ego saepe malum, qui iam sudoribus omne
Finisset, sylvisque luem liquisset in altis.
{{Versus|95}}Sed nec turpe puta dextram summittere aratro,
Et longum trahere incurvo sub vomere sulcum:
Neve bidente solum, et duras proscindere glebas,
Et valida aeriam quercum exturbare bipenni,
Atque imis altam eruere ab radicibus ornum.
{{Versus|100}}Quinetiam, exercere domi quo te quoque possis,
Parvam mane pilam versa mihi, vespere versa,
Et saltu, et dura potes exudare palaestra.
Vince malum: nec te fallat, quod desidis oti
Assidue desiderium, lectique sequetur.
{{Versus|105}}Tu lecto ne crede, gravi ne crede sopori.
His alitur vitium, et placidae sub imagine pacis
Decipit, e dulcique trahit fomenta quiete.
Necnon interea effugito, quae tristia mentem
Sollicitant: procul esse iube curasque, metumque
{{Versus|110}}Pallentem, ultricesque iras, omnemque Minervae
Addictum studiis animum, sed carmina, sed te
Delectent iuvenumque chori, mixtaeque puellae.
Parce tamen Veneri, mollesque ante omnia vita
Concubitus, nihil est nocuum magis: odit et ipsa
{{Versus|115}}Pulchra Venus, tenerae contagem odere puellae.
Quod sequitur, victus ratio tibi maxima habenda est:
Nec sit cura tibi, neve observantia maior.
Principio, quoscunque amnes, quoscunque paludes,
Quosque lacus liquidi pascunt, quosque aequora, pisces
{{Versus|120}}Omne genus procul amoveo. Sunt, quos tamen usus
Liberius, quum res cogit, concedere possit.
Omnibus his est alba caro, non dura, tenaxque,
Quos petrae et fluviorum adversa marisque fatigant.
Tales nant pelago phycides, rutilaeque per undas:
{{Versus|125}}Auratae, gobiique, et amantes saxea percae.
Talis dulcifluum fluviorum scarus ad ora
Solus saxa inter depastas ruminat herbas.
Sed neque, quae stagnis volucres, quaeque amnibus altis
Degere amant, liquidisque cibum perquirere in undis,
{{Versus|130}}Laudarim: tibi pinguis anas, tibi crudior anser
Vitetur, potiusque vigil Capitolia servet:
Viteturque gravi coturnix tarda sagina.
Tu teneros lactes, tu pandae abdomina porcae,
Porcae heu terga fuge, et lumbis ne vescere aprinis,
{{Versus|135}}Venatu quamvis toties confeceris apros.
Quin neque te crudus cucumis, non tubera captent,
Neve famem cinara, bulbisve salacibus exple.
Non placeat mihi lactis amor, non usus aceti,
Non fumosa mero spumantia pocula Baccho,
{{Versus|140}}Qualia Cyrnaei colles, campique Falerni,
Et Pucinus ager mittunt: aut qualia nostris
Rhetica dat parvo de collibus uva racemo.
Nempe Sabina magis placeant, dilutaque tellus
Quae tulit, et multo domuerunt Naiades amne.
{{Versus|145}}At, tibi si ex horto victus, mensaeque Deorum
Sunt animo, atque olerum simplex et inempta voluptas,
Non mentae virides, non laeta sisymbria desunt,
Intybaque, et toto florentes frigore sonchi,
Et sia fontanis semper gaudentia rivis,
{{Versus|150}}Et thymbrae suaves, et odoriferae calaminthae:
Laeta meliphylla, et riguo buglossus ab horto
Carpantur, plenisque ferax erucula palmis,
Atque olus, atque rumex, et salsi gramina crithmi.
Ipsa lupum dumeta ferent: hinc collige primos
{{Versus|155}}Asparagos, albae asparagos hinc collige vitis,
Quum nondum explicuit ramos, umbracula nondum
Texuit, et virides iussit pendere corymbos.
Singula sed longum est, nec percensere necesse.
Iamque aliud vocor ad munus, iuvat in nova Musas
{{Versus|160}}Naturae nemora Aoniis deducere ab umbris:
Vnde mihi si non e lauro intexere fronti
Serta volent, tantaque caput cinxisse corona,
At saltem ob servata hominum tot millia, dignum
Censuerint querna redimiri tempora fronde.
{{Versus|165}}Vere novo, si quem morbus tenet, aut et in ipso
Autumno, si firma aetas, si sanguis abundat,
Regalem, mediamve lacerti incidere venam
Proderit, atque extra foedatum haurire cruorem.
Praeterea, quocunque habeat te tempore pestis,
{{Versus|170}}Corruptum humorem, et contagem educere turpem
Ne pigeat, facilique luem deponere ab alvo:
Ante tamen ducenda para: concreta resolve,
Et crassa attenua, et lentore tenacia frange.
Ergo Coryciumque thymum sit cura, thymumque
{{Versus|175}}Pamphylium, thymbrae similis qui durior exit,
Prima tibi coxisse, lupique volubile gramen,
Foeniculumque, apiumque, et amari germina capni.
His polyporum hirtos imitata filicula cirros
Additur, et lymphis tangi renuens adiantus:
{{Versus|180}}His sterile asplenum, his pictam phyllitida iunge:
Quorum ubi decoctum permultis ante diebus
Ebiberis, crudumque humorem incoxeris omnem,
Tum scilla medicare acri, et colocynthide amara,
Helleboroque gravi, necnon quae in littore surgens,
{{Versus|185}}Qua ludit maris unda, ter evariata colorem,
Ter flores mutata die rem nomine signat,
Herba potens radice, suum cui zinziber adde:
Adde etiam anguineum cucumin, Nabathaeaque thura,
Myrrhamque, bdelamque, hammoniacique liquorem,
{{Versus|190}}Et lachrymam panaceam, et dulci colchica bulbo.
His actis, si forte tibi frigentia corda,
Et molles animi fuerint, nec acerba placebit
In primis tentare, brevique extinguere pestem,
Sed placidis agere, et per tempora lenibus uti,
{{Versus|195}}Tum superest tibi cura animum ad fomenta relicta
Vertere, contagisque ad tenuia semina caecae,
Illa quidem consueta modis inserpere miris.
Profuerint igitur, quaeque exiccantia, quaeque
Marcori resinosa solent obsistere putri.
{{Versus|200}}Tales sunt myrrhae lachrymae, sunt talia thura,
Cedrusque, aspalathusque, immortalisque cupressus,
Et bene cum calamo spirans redolente cyperus.
Ergo nec desint casiae, nec desit amomum,
Macerve, aggalocumve tibi, nec cinnama odora.
{{Versus|205}}Est etiam in pratis illud, iuxtaque paludes
Scordion, omnigenis quod tantum obstare venenis,
Contagique solet, parvo quaerenda labore
Herba tibi: viret ipsa comis imitata chamaedryn,
Flore rubens, referensque alli cum voce saporem.
{{Versus|210}}Aurora nascente huius frondemque comantem
Radicesque coque, atque haustu te prolue largo.
Sed neque carminibus neglecta silebere nostris
Hesperidum decus, et Medarum gloria citre
Sylvarum: si forte sacris cantata poetis
{{Versus|215}}Parte quoque hac medicam non dedignabere Musam.
Sic tibi sit semper viridis coma, semper opaca,
Semper flore novo redolens: sis semper onusta
Per viridem pomis sylvam pendentibus aureis.
Ergo, ubi nitendum est caecis te opponere morbi
{{Versus|220}}Seminibus, vi mira arbor cithereia praestat.
Quippe illam Citherea, suum dum plorat Adonim
Munere donavit multo, et virtutibus auxit.
Quorundam inventum est, vitrei intra concava vasis,
Cui collum oblongum est venter turgescit in orbem,
{{Versus|225}}Aut hederae folia, aut Ida mittente maniplos
Dictamni, Illyricamve irim, rhamnive nigrantem
Radicem, aut inulas coquere: in sublime solutus
Effertur vapor, et tenuis vacua omnia complet:
Ast, ubi frigenti occursavit ab aere vitro,
{{Versus|230}}Cogitur, et rorem liquidus densatur in udum,
Decurritque vagis per aperta canalia rivis.
Destillantis aquae cyathum sub lumina prima
Luciferi potare iubent, stratisque parare
Sudorem: nec certe ab re: vis utilis olli est,
{{Versus|235}}Relliquias morbi tenues dispergere in auras.
Interea, si membra dolor convulsa malignus
Torqueat, oesypo propera lenire dolorem,
Mastichinoque oleo: lentum quibus anseris unguen,
Emulsumque potes lini de semine mucum,
{{Versus|240}}Narcissumque, inulamque, liquentiaque addere mella,
Coryciumque crocum et vilem componere amurcam.
At, fauces atque ora malus si eroserit herpes,
Tange nitro, et viridi medicata aerugine lympha:
Semina inure mala, et serpentem interfice pestem.
{{Versus|245}}Verum ipsos ope non alia consumere achores,
Vrentum quam vi, poteris, quibus addere debes
Pingue aliquid, quod secum intus siccantia portet.
Haec eadem, et miseros artus si qua ulcera pascunt,
Tollere, concretosque valebunt solvere callos.
{{Versus|250}}Si vero aut haec nequicquam tentasse videbis,
Aut vires animique valent ad fortia quaeque,
Nec differre cupis, quin te committere acerbis
Festines, diramque brevi consumere pestem,
Hinc alia inventa expediam, quae tristia quanto
{{Versus|255}}Sunt magis, hoc tanto citius finire labores,
Aerumnasque mali poterunt: quippe effera labes
Inter prima tenax, et multo fomite vivax
Nedum se haud vinci placidis et mitibus, at nec
Tractari sinit, et mansuescere dura repugnat.
{{Versus|260}}Sunt igitur styracem in primis qui, cinnabarimque,
Et minium, et stymmi agglomerant, et thura minuta,
Quorum suffitu pertingunt corpus acerbo,
Absumuntque luem miseram, et contagia dira.
At vero et partim durum est medicamen et acre,
{{Versus|265}}Partim etiam fallax, quo faucibus angit in ipsis
Spiritus, eluctansque animam vix continet aegram.
Quo circa totum ad corpus nemo audeat uti
Iudice me: certis fortasse erit utile membris,
Quae papulae informes, Chironiaque ulcera pascunt.
{{Versus|270}}Argento melius persolvunt omnia vivo
Pars maior: miranda etenim vis insita in illo est:
Sive quod id natum est subito frigusque caloremque
Excipere, unde in se nostrum cito contrahit ignem,
Quodque est condensum, humores dissolvit, agitque
{{Versus|275}}Fortius, ut candens ferrum flamma acrius urit:
Sive acres, unde id constat compagine mira,
Particulae nexuque suo vinclisque solutae
Introrsum, ut potuere seorsum in corpora ferri,
Colliquant concreta, et semina pestis inurunt.
{{Versus|280}}Sive aliam vim fata illi, et natura dedere.
Cuius et inventum medicamen munere Divum
Digressus referam. Quis enim admiranda Deorum
Munera praetereat? Syriae nam forte sub altis
Vallibus, umbrosi nemora inter glauca salicti,
{{Versus|285}}Callirhoe qua fonte sonans decurrit amoeno,
Fama est cultorem Diis sacri agrestibus horti,
Cultorem nemorum, sectatoremque ferarum,
Ilcea labe gravem tanta, dum molle cyperum,
Et casiam, et sylvam late fragrantis amomi
{{Versus|290}}Irrigat, haec orasse Deos, et talia fatum.
&quot;Dii, quos ipse diu colui, tuque optima tristes
Callirhoe, quae sancta soles depellere morbos,
Cui nuper ramosa ferens ego cornua cervi
Aeria victor fixi capita horrida quercu:
{{Versus|295}}Dii mihi crudelem misero si tollere pestem
Hanc dabitis, quae me afflictat noctesque diesque,
Ipse ego purpureas, ipse albas veris et horti
Primitias, vobis violas, ego lilia vobis
Alba legam, primasque rosas, primosque hiacynthos,
{{Versus|300}}Vestraque odoratis onerabo altaria sertis.&quot;
Gramen erat iuxta viridans; sic fatus, ut aestu
Fessus erat, viridi desedit graminis herba.
Hic Dea, vicino quae sese fonte lavabat,
Callirhoe liquido ex antro per lubrica musco
{{Versus|305}}Saxa fluens, iuveni dulci blandita susurro,
Lethaeum immisit somnum, sparsitque sopore
Graminea in ripa, et salicum nemus inter opacum:
Atque illi visa est sacro se flumine tollens
In somnis coram esse, pia et sic voce locuta.
{{Versus|310}}&quot;Ilceu in extremo Diis tandem audite labore,
Cura mei, tibi nulla salus, quaecunque videt Sol,
Speranda est terram magnam super. Hoc tibi poenae
Dat Trivia, et precibus Triviae exoratus Apollo,
Ob sacrum iaculo percussum ad flumina cervum,
{{Versus|315}}Et nostris affixa tibi capita horrida truncis.
Nam, postquam illa feram exanimem per gramina vidit
Abscisso capite, et sacro sparsa arva cruore,
Omnibus ingemuit sylvis, dirumque precata est
Authori. Oranti Latous tanta sorori
{{Versus|320}}Affuit, et pestem misero immisere nefandam
Durus uterque tibi: quin et, quacunque videt Sol,
Interdixit opem: quare tellure sub ima,
Si qua salus superest, caeca sub nocte petenda est.
Est specus arboribus tectum, atque horrore verendum
{{Versus|325}}Vicina sub rupe, Iovis qua plurima sylva
Accubat, et raucum reddit coma cedria murmur.
Huc, ubi se primis aurora emittet ab undis,
Ire para, et nigrantem ipsis in faucibus agnam
Mactato supplex, atque, &quot;Ops tibi maxima,&quot; dic, &quot;hanc,&quot;
{{Versus|330}}Dic, &quot;ferio.&quot; Nigram tum Noctem, umbrasque silentes,
Vmbrarumque Deos, ignotaque numina Nymphas
Et Thia venerare, atrae et nidore Cupressi.
Hic tibi narranti causam, auxiliumque vocanti
Haud aberit Dea, quae caecae in penetralia terrae
{{Versus|335}}Deducat te sancta, et opem tibi sedula praestet.
Surge age, nec vani speciem tibi concipe somni.
Illa ego sum, quae culta vago per pinguia fonte
Dilabor, Dea vicinis tibi cognita ab undis.&quot;
Sic ait, et se coeruleo cita condidit amne.
{{Versus|340}}Ille autem, ut placidus cessit sopor, omina laetus
Accipit, et Nympham precibus veneratur amicam.
&quot;O sequor, O quocunque vocas pulcherrima fontis
Vicini Dea Callirhoe.&quot; Tum postera primum
Exurgens aurora, suos ubi protulit ortus,
{{Versus|345}}Monstratum Iovis in sylva sub rupibus altis
Antrum ingens petit, et nigrantem tergora primo
Vestibulo sistit pecudem, magnaeque trementem
Mactat Opi: &quot;tibique,&quot; inquit, &quot;ego hanc Ops maxima macto.&quot;
Tum Noctem, Noctisque Deas, ignota precatur
{{Versus|350}}Numina. Iamque simul Thian, atramque Cupressum
Vrebat, quum vox terrae revoluta cavernis
Longe audita sacras Nympharum perculit aures:
Nympharum, quibus aera solo sunt condita curae.
Extemplo commotae omnes, ac coepta reponunt,
{{Versus|355}}Sulphureos forte ut latices, et flumina vivi
Argenti, mox, unde nitens concresceret aurum,
Tractabant, gelidoque prementes fonte coquebant.
Centum ignis spissi radios, centum aetheris usti,
Bis centum concretorum terraeque marisque
{{Versus|360}}Miscuerant, nostros fugientia semina visus.
At Lipare, Lipare, argenti cui semina et auri
Cura data, et sacrum flammis adolere bitumen,
Continuo obscurae latebrosa per avia terrae
Ilcea adit, firmansque animum sic incipit ipsa.
{{Versus|365}}&quot;Ilceu (namque tuum nec nomen, nec mihi labes
Ignota est, nec, quid venias) iam corde timorem
Exue, nequicquam non te huc carissima mittit
Calirhoe: tibi parta salus tellure sub ima est.
Tolle animos, et me per opaca silentia terrae
{{Versus|370}}Insequere: ipsa adero, et praesenti numine ducam.&quot;
Sic ait, et se antro gradiens praemittit opaco.
Ille subit, magnos terrae miratus hiatus,
Squallentesque situ aeterno, et sine lumine vastas
Speluncas, terramque meantia flumina subter.
{{Versus|375}}Tum Lipare: &quot;Hoc quodcunque patet, quam maxima terra est:
Hunc totum sine luce globum, loca subdita nocti,
Dii habitant: imas retinet Proserpina sedes,
Flumina supremas, quae sacris concita ab antris
In mare per latas abeunt resonantia terras.
{{Versus|380}}In medio dites Nymphae, genera unde metalli,
Aerisque, argentique, aurique nitentis origo:
Quarum ego nunc ad te miserans ipsa una sororum
Advenio, illa ego, quae venas per montis hiantes,
Callirhoe haud ignota tuae, fumantia mitto
{{Versus|385}}Sulphura.&quot; Sic ibant terra et caligine tecti.
Iamque exaudiri crepitantes sulphure flammae,
Conclusique ignes, stridentiaque aera caminis.
&quot;Haec regio est late, variis ubi foeta metallis,&quot;
Virgo ait, &quot;est tellus: quorum vos tanta cupido
{{Versus|390}}Exercet, superas coeli qui cernitis auras.
Haec loca mille Deae caecis habitamus in antris,
Nocte Deae et Tellure satae, quis munera mille,
Mille artes. Studium est aliis deducere rivos,
Scintillas aliis rimari, et sparsa per omnem
{{Versus|395}}Semina tellurem flammarum, ignisque corusci.
Materiam miscent aliae, massamque coercent
Obicibus, multa et gelidarum inspergine aquarum.
Non procul eruptis fumantia tecta caminis
Aetnaei Cyclopes habent, versantque coquuntque
{{Versus|400}}Vulcano stridente, atque aera sonantia cudunt.
Laeva haec abstrusum per iter via ducit ad illos.
Dextera sed sacri fluvii te sistet ad undam,
Argento fluitantem undam, vivoque metallo,
Vnde salus speranda.&quot; Et iam aurea tecta subibant,
{{Versus|405}}Rorantesque domos spodiis, fuligineque atra
Speluncas varie obductas, et sulphure glauco.
Iamque lacus late undantes, liquidoque fluentes
Argento iuxta astabant, ripasque tenebant.
&quot;Hic tibi tantorum requies inventa laborum,&quot;
{{Versus|410}}Subsequitur Lipare, &quot;postquam ter flumine vivo
Perfusus, sacra vitium omne reliqueris unda.&quot;
Sic fatur, simul argenti ter fonte salubri
Perfundit, ter virgineis dat flumina palmis
Membra super, iuvenem toto ter corpore lustrat
{{Versus|415}}Mirantem exuvias turpes, et labe maligna
Exutos artus, pestemque sub amne relictam.
&quot;Ergo age, quum primum coeli te purior aer
Accipiet, nitidamque diem, Solemque videbis,
Sacra para, et castam supplex venerare Dianam,
{{Versus|420}}Indigenasque Deos, et numina fontis amici.&quot;
Sic virgo, et iuvenem tanto pro munere grates
Solventem e nocte aetherias educit in oras,
Dimittitque alacrem, atque optata in lumina reddit.
Accepit nova fama fidem, populosque per omnes
{{Versus|425}}Prodiit haud fallax medicamen: coeptaque primum
Misceri argento fluitanti axungia porcae.
Mox etiam Oriciae simul adiuncta est terebinthi,
Et laricis resina aeriae. Sunt, qui ungen equinum
Vrsinumve adhibent, bdelae, cedrique liquorem.
{{Versus|430}}Nonnulli et myrrhae guttas, et mascula thura
Adiiciunt, miniumque rubens, et sulphura viva.
Haud vero mihi displiceat, componere si quem
Trita melampodia, atque arentem iuverit irim,
Galbanaque, et lasser grave olens, oleumque salubre
{{Versus|435}}Lentisci, atque oleum haud experti sulphuris ignem.
His igitur totum oblinere, atque obducere corpus
Ne obscoenum, ne turpe puta: per talia morbus
Tollitur, et nihil esse potest obscoenius ipso.
Parce tamen capiti, et praecordia mollia vita.
{{Versus|440}}Tum super et vittas astringe, et stuppea necte
Vellera: dein stratis tegmento imponere multo,
Dum sudes, foedaeque fluant per corpora guttae.
Haec tibi bis quinis satis est iterasse diebus.
Durum erit: at quicquid tulerit res ipsa, ferendum est.
{{Versus|445}}Aude animis. Tibi certa salus stans limine in ipso
Signa dabit: liquefacta mali excrementa videbis
Assidue sputo immundo fluitare per ora,
Et largum ante pedes tabi mirabere flumen.
Ora tamen foeda erodent ulcuscula: sed tu
{{Versus|450}}Lacte fove, et cocto cytini, viridisque ligustri.
Tempore non alio generosi pocula Bacchi
Annuerim sumenda tibi, purumque Falernum,
Et Chia, et pateris spumantia Rhetica largis.
Sed iam age vicinae victor gratare saluti:
{{Versus|455}}Vltima adest tibi cura, eadem et placidissima, corpus
Abluere, et lustrare artus, ac membra piare
Stoechade, amaracinisque comis, et rore marino,
Verbenaque sacra, et bene olentibus heracleis.
&lt;/poem&gt;
==III.==
&lt;poem&gt;
Sed iam me nemora alterius foelicia mundi,
Externique vocant saltus: longe assonat aequor
Herculeas ultra metas, et littora longe
Applaudunt semota. Mihi nunc magna Deorum
{{Versus|5}}Munera, et ignoto devecta ex orbe canenda,
Sancta arbos, quae sola modum, requiemque dolori,
Et finem dedit aerumnis. Age diva beatum
Vranie venerare nemus, crinesque revinctam
Fronde nova, iuvet in medica procedere palla
{{Versus|10}}Per Latium, et sanctos populis ostendere ramos:
Et iuvet haud unquam nostrorum aetate parentum
Visa prius, nullive unquam memorata referre.
Vnde aliquis forsan novitatis imagine mira
Captus, et heroas, et grandia dicere facta
{{Versus|15}}Assuetus, canat auspiciis maioribus ausas
Oceani intacti tentare pericula puppes.
Nec non et terras varias, et flumina, et urbes,
Et varias memoret gentes, et monstra reperta:
Dimensasque plagas, alioque orientia caelo
{{Versus|20}}Sydera, et insignem stellis maioribus Arcton.
Nec taceat nova bella, omnemque illata per orbem
Signa novum, et positas leges, et nomina nostra.
Et canat (auditum quod vix venientia credant
Saecula) quodcunque Oceani complectitur aequor
{{Versus|25}}Ingens, omne, una obitum mensumque carina.
Foelix, cui tantum dederit Deus. At mihi vires
Arboris unius satis est, usumque referre:
Et quo inventa modo fuerit, nostrasque sub auras
Advena per tantum pelagi pervenerit aequor.
{{Versus|30}}Oceano in magno, ardenti sub sydere Cancri,
Sol ubi se nobis media iam nocte recondit,
Hac ignota tenus, tractu iacet insula longo:
Hispanam gens inventrix cognomine dixit:
Auri terra ferax: sed longe ditior una
{{Versus|35}}Arbore, voce vocant patrii sermonis Hyacum.
Ipsa teres, ingensque ingentem vertice ab alto
Diffundit semper viridem, semperque comantem
Arbuteis sylvam foliis: nux parva, sed acris,
Dependet ramis, et plurima frondibus haeret.
{{Versus|40}}Materia indomita est, duro et pene aemula ferro
Robora, quae resinam sudant incensa tenacem.
Dissectae color haud simplex. In cortice lauri
Exteriore viret levor: pars altera pallet
Buxea: at interior nigro suffusca colore est,
{{Versus|45}}Iuglandemque, ebenumque inter. Quod si inde ruberet,
Iam poterat variis aequare coloribus irim.
Hanc gens illa colit, studioque educere multo
Nititur: hac late colles campique patentes,
Hac omnis vestitur ager: nec sanctius illis
{{Versus|50}}Est quicquam, aut potiore usu: quippe omnis in illa
Spes iacet hanc contra pestem, quae coelitus illic
Perpetua est. Validos abiecto cortice ramos
Multa vi tundunt, aut in segmenta minuta
Elimant, puroque scobes in fonte reponunt,
{{Versus|55}}Dum bibulas noctemque diemque emaceret humor.
Inde coquunt: nec non illos ea cura fatigat,
Vulcano ne forte furens erumpat aquae vis,
Et superundantem spumam proiectet in ignes.
Spuma quippe linunt, si quicquam e corpore toto
{{Versus|60}}Abscedit, si quicquam aegros depascitur artus.
Dimidia absumpta, superest quodcunque, reponunt,
Divini laticis. Quin et segmenta relicta
Rursus, ut ante, coquunt, addentes suave liquens mel.
Scilicet hunc unum mensis accedere potum
{{Versus|65}}Et lex ipsa iubet gentis, mandatque sacerdos.
Servatum at laticem, et decocti pocula primi
Bina die quaque assumunt, quum surgit ab ortu
Lucifer, et sero egreditur quum Vesper Olympo.
Nec prius absistunt potu, quam menstrua cursum
{{Versus|70}}Luna suum, et totum peragrans perfecerit orbem,
Fraternasque iterum convenerit aemula bigas.
Interea caecis sese penetralibus abdunt,
Quo neque vis venti, non halitus aeris ullus
Insinuet sese, et gelidis afflatibus obsit.
{{Versus|75}}Quid mirandum aeque memorem super omnia victum
Quam tenuem, quam magna sibi ieiunia poscant?
Quippe solet satis esse, ipsum dum corpus alatur:
Dum superet vita, et tantum ne membra fatiscant.
Ne tamen ah ne tanta time, sacer ilicet haustus
{{Versus|80}}Ille modo ambrosiae, vires reficitque fovetque,
Inque occulta gerit ieiunis pabula membris.
Nectare ab epoto binas, non amplius, horas
Imponunt sese stratis, medicamen ut intro
Large eat, et calido sudorem e corpore ducat.
{{Versus|85}}Interea vacuas pestis vanescit in auras:
Et (dictu mirum) apparet iam pustula nulla:
Iamque nomae cessere omnes, iam fortia liquit
Membra dolor, primoque redit cum flore iuventa:
Et iam Luna suum remeans nova circuit orbem.
{{Versus|90}}Quis Deus hos illis populis monstraverit usus:
Qui demum et nobis casus, aut fata tulere
Hos ipsos: unde et sacrae data copia sylvae,
Nunc referam. Missae quaesitum abscondita Nerei
Aequora, in occasum Solisque cubilia, pinus,
{{Versus|95}}Littoribus longe patriis, Calpeque relictis,
Ibant Oceano in magno, pontumque secabant,
Ignaraeque viae, et longis erroribus actae.
Quas circum innumerae properantes gurgite ab omni
Ignoti nova monstra maris Nereides udae
{{Versus|100}}Adnabant, celsas miratae currere puppes,
Salsa super pictis volitantes aequora velis.
Nox erat, et puro fulgebat ab aethere Luna,
Lumina diffundens tremuli per marmora ponti,
Magnanimus quum tanta heros ad munera fatis
{{Versus|105}}Delectus, dux errantis per caerula classis;
&quot;Luna&quot;, ait, &quot;O pelagi cui regna haec humida parent,
Quae bis ab aurata curvasti cornua fronte,
Curva bis explesti, nobis errantibus ex quo
Non ulla apparet tellus, da littora tandem
{{Versus|110}}Aspicere, et dudum speratos tangere portus,
Noctis honos, coelique decus Latonia virgo.&quot;
Audiit orantem Phoebe, delapsaque ab alto
Aethere, se in faciem mutat, Nereia quali
Cymothoe, Clothoque natant, iuxtaque carinam
{{Versus|115}}Astitit, et summo pariter nans aequore fatur:
&quot;Ne nostrae dubitate rates, lux crastina terras
Ostendet, fidoque dabit succedere portu.
Sed vos littoribus primis ne insistite: dudum
Vltra fata vocant. Medio magna insula ponto
{{Versus|120}}Est Ophyre, huc iter est vobis, hic debita sedes
Imperiique caput&quot;. Simul haec effata, carinam
Impulit: illa levi cita dissecat aequora cursu.
Aspirant faciles aurae, et iam clarus ab undis
Surgebat Titan, humiles quum surgere colles
{{Versus|125}}Vmbrosi procul, et propior iam terra videri
Incipit. Acclamant nautae, terramque salutant,
Terram exoptatam. Tum portu et littore amico
Excepti, diis vota piis in littore solvunt:
Quassatasque rates, defessaque corpora curant.
{{Versus|130}}Inde, ubi quarta dies pelago, crepitansque vocavit
Vela Notus, remis insurgitur, altaque rursum
Corripiunt maria, et laeti freta caerula sulcant.
Linquitur incerto fluitans Anthylia ponto,
Atque Hagia, atque alta Ammerie, execrataque tellus
{{Versus|135}}Cannibalum, et ripa Gyane nemorosa virenti.
Protinus innumerae panduntur turribus altis
Insulae Oceano in vasto, quas inter opacis
Vndantem sylvis unam, cursuque sonantem
Fluminis aspiciunt, magno qui spumeus alveo
{{Versus|140}}In mare fulgentes auro subvectat arenas.
Huius in ora placet pronas appellere puppes.
Invitant nemora, et dulces e flumine lymphae.
Iamque solo viridante alacres, ripaque potiti
In primis terram ignotam, Nymphasque salutant
{{Versus|145}}Indigenas, Geniumque loci, teque, aurifer amnis,
Quisquis in ora maris nitida perlaberis unda.
Tum duram Cererem, et patrii carchesia Bacchi
Aggere in herboso expediunt: dein quaerere si qui
Mortales habitent: pars fulvam fluminis undam
{{Versus|150}}Mirari, mixtamque auro disquirere arenam.
Forte per umbrosos sylvarum plurima ramos
Assidue volitabat avis, quae picta nitentes
Caeruleo pennas, rostro variata rubenti,
Ibat nativo secura per avia luco.
{{Versus|155}}Has iuvenum manus ut sylvas videre per altas,
Continuo cava terrificis horrentia bombis
Aera, et flammiferum tormenta imitantia fulmen
Corripiunt, Vulcane, tuum, dum Theutonas armas,
Inventum, dum tela Iovis mortalibus affers.
{{Versus|160}}Nec mora, signantes certam sibi quisque volucrem,
Inclusam, salicum cineres, sulphurque, nitrumque,
Materiam accendunt servata in reste favilla.
Fomite correpto diffusa repente furit vis
Ignea circumsepta, simulque cita obice rupto
{{Versus|165}}Intrusam impellit glandem: volat illa per auras
Stridula: et exanimes passim per prata iacebant
Deiectae volucres: magno micat ignibus aer
Cum tonitru, quo sylva omnis, ripaeque recurvae,
Et percussa imo sonuerunt aequora fundo.
{{Versus|170}}Pars avium nemus in densum conterrita, et altos
Se recipit scopulos: quorum de vertice summo
Horrendum una canit (dictu mirabile) et aures
Terrificis implet dictis, ac talibus infit.
&quot;Qui Solis violatis aves, sacrasque volantes,
{{Versus|175}}Hesperii, nunc vos, quae magnus cantat Apollo,
Accipite, et nostro vobis quae nunciat ore.
Vos quanquam ignari, longum quaesita, secundis
Tandem parta Ophyrae tetigistis littora ventis.
Sed non ante novas dabitur summittere terras,
{{Versus|180}}Et longa populos in libertate quietos,
Molirique urbes, ritusque ac sacra novare,
Quam vos infandos pelagi terraeque labores
Perpessi, diversa hominum post praelia, multi
Mortua in externa tumuletis corpora terra.
{{Versus|185}}Navibus amissis pauci patria arva petetis,
Frustra alii socios quaeretis magna remensi
Aequora: nec nostro deerunt Cyclopes in orbe.
Ipsa inter sese vestras discordia puppes
In rabiem ferrumque trahet: nec sera manet vos
{{Versus|190}}Illa dies, foedi ignoto quum corpora morbo
Auxilium sylva miseri poscetis ab ista,
Donec poeniteat scelerum.&quot; Nec plura locuta
Horrendum stridens densis sese abdidit umbris.
Ollis ossa rigor subitus percurrit, et omnis
{{Versus|195}}Palluit, ac gelida fugit formidine sanguis.
Tum vero sacras volucres, divosque precati,
In primis Solem, et sanctum servantia lucum
Numina supplicibus venerantur agrestia votis:
Pacem orant, rursumque Ophyren, fluviumque salutant.
{{Versus|200}}Interea e sylvis nigrum genus ora comasque,
Ad naves nova turba virum concurrit inermis,
Pectora nudi omnes, evincti frondibus omnes
Paciferis: tanta qui celsas mole carinas
Mirati, vestesque virum, fulgentiaque arma.
{{Versus|205}}Vix satis expleri possunt: et ab aethere missi
Sive homines, sive heroes sint, sive Deorum
Numina, adorantum ritu, precibusque salutant:
Ante alios ipsum regem, cui munera laeta,
E ripis collectum aurum, et cerealia dona,
{{Versus|210}}Et patrios fructus, et mella liquentia portant.
Vestibus ipsi etiam nostris, et munere multo
Donati, exceptique mero nova gaudia miscent.
Non aliter, quam si mensis, dapibusque Deorum
Mortalis quisquam adscitus, foelixque futurus,
{{Versus|215}}Hauriat aeternum, coelestia pocula, nectar.
Ergo, ubi amicitiae securos foedere utrinque
Firmavere animos, habita et commercia gentis,
Ipsi inter sese reges in littore laeti
Complexu iungunt dextras, et foedera firmant.
{{Versus|220}}Alter gossipio tenui pectusque femurque
Praecinctus, viridi limbum pingente smaragdo,
Ora niger: iaculo armatur cui dextera acuto,
Squamosi spolium sustentat laeva draconis.
Alter at intexto laenam circumdatus auro,
{{Versus|225}}Quam subter rutila arma micant, capiti aerea cassis
Insidet, et pictae volitant in vertice cristae:
Fulgenti ex auro torques cui candida colla
Cingunt, atque ensis lateri dependet Iberus.
Et iam commixti populi, hospitioque recepti,
{{Versus|230}}Hi tectis domibusque, altis in navibus illi,
Laetitia ludisque dies per pocula ducunt.
Forte loco lux festa aderat, Solique parabant
Vltori facere umbroso sacra annua luco.
Hesperiaeque, Ophyraeque manus convenerat omnis.
{{Versus|235}}Hic convalle cava, ripae viridantis in herba,
Selectorum ingens numerus, matresque virique
Confusi, plebs atque patres, puerique senesque,
Astabant, animis tristes, et corpora foedi,
Squallentes crustis omnes, taboque fluentes:
{{Versus|240}}Quos circumfusos albenti in veste sacerdos
Pura lustrat aqua, et ramo frondentis Hyaci.
Tum niveum ante aras caedit de more iuvencum,
Et iuxta positum pastorem sanguine caesi
Respergit, pateraque rigat: Solique potenti
{{Versus|245}}Ad numeros paeana canit: nec caetera turba
Non sequitur, mactantque sues, mactantque bidentes,
Visceribusque veru tostis epulantur in herba.
Obstupuit gens Europae ritusque sacrorum,
Contagemque alio non usquam tempore visam.
{{Versus|250}}At dux multa animo tacitus secum ipse volutans,
&quot;Hic erat ille,&quot; inquit, &quot;morbus, (Dii avertite casum)
Ignotum interpres Phoebi quem dira canebat&quot;.
Tum regem indigenam, (ut sermo fandique facultas
Iam communis erat) cui sint solennia Divum,
{{Versus|255}}Scitatur: quid tanta astet convalle sub alta
Languentum miseranda manus: quid pastor ad aras
Sacra inter, caesi respersus sanguine tauri.
Quem contra, &quot;Hesperiae O heros fortissime pubis,&quot;
Rex ait, &quot;Hi gentis ritus, haec sacra quotannis
{{Versus|260}}Vltori de more Deo celebramus: origo
Antiqua est, veteresque patrum fecere parentes.
Quod si externorum mores, hominumque labores
Audivisse iuvat, primaeva ab origine causam
Sacrorum, et pestis miserae primordia pandam.
{{Versus|265}}Forsitan Atlantis vestras pervenit ad aures
Nomen, et ex illo generis longo ordine ducti.
Hac et nos, longa serie, de stirpe profecti
Dicimur, heu quondam foelix et cara Deum gens,
Dum coelum colere, et superis accepta referre
{{Versus|270}}Maiores suevere boni: sed, numina postquam
Contemni coeptum est luxu fastuque nepotum,
Ex illo quae sint miseros, quantaeque secutae
Aerumnae, vix fando unquam comprendere possem.
Insula tum prisci regis de nomine dicta
{{Versus|275}}Ingenti terrae concussa Atlantia motu
Corruit, absorpta oceano: quem mille carinis
Sulcavit toties, terrae regina marisque.
Ex illo et pecudes, et grandia quadrupedantum
Corpora, non ullis unquam reparata diebus
{{Versus|280}}Aeternum periere: externaque victima sacris
Caeditur, externus nostras cruor imbuit aras.
Tum quoque et haec infanda lues, quam nostra videtis
Corpora depasci, quam nulli aut denique pauci
Vitamus, Divum offensis, et Apollinis ira
{{Versus|285}}De coelo demissa, omnes grassatur in urbes.
Vnde haec sacra novo primum solennia ritu
Instituere patres, quorum haec perhibetur origo.
Syphilus (ut fama est) ipsa haec ad flumina pastor
Mille boves, niveas mille haec per pabula regi
{{Versus|290}}Alcithoo pascebat oves: et forte sub ipsum
Solstitium, urebat sitientes Sirius agros:
Vrebat nemora: et nullas pastoribus umbras
Praebebant sylvae: nullum dabat aura levamen.
Ille gregem miseratus, et acri concitus aestu,
{{Versus|295}}Sublimem in Solem vultus et lumina tollens,
&quot;Nam quid, Sol, te,&quot; inquit, &quot;rerum patremque Deumque
Dicimus, et sacras vulgus rude ponimus aras,
Mactatoque bove, et pingui veneramur acerra,
Si nostri nec cura tibi est, nec regia tangunt
{{Versus|300}}Armenta? An potius superos vos arbitrer uri
Invidia? Mihi mille nivis candore iuvencae,
Mille mihi pascuntur oves: vix est tibi Taurus
Vnus, vix Aries coelo (si vera feruntur)
Vnus, et armenti custos Canis arida tanti.
{{Versus|305}}Demens quin potius Regi divina facesso?
Cui tot agri, tot sunt populi, cui lata ministrant
Aequora, et est superis, ac Sole potentia maior?
Ille dabit facilesque auras, frigusque virentum
Dulce feret nemorum armentis, aestumque levabit.&quot;
{{Versus|310}}Sic fatus, mora nulla, sacras in montibus aras
Instituit regi Alcithoo, et divina facessit.
Hoc manus agrestum, hoc pastorum caetera turba
Exequitur: dant thura focis incensa, litantque
Sanguine taurorum, et fumantia viscera torrent.
{{Versus|315}}Quae postquam rex, in solio dum forte sederet
Subiectos inter populos, turbamque frequentem.
Agnovit, Divum exhibito gavisus honore,
Non ullum tellure coli, se vindice, numen
Imperat, esse nihil terra se maius in ipsa:
{{Versus|320}}Coelo habitare Deos, nec eorum hoc esse, quod infra est.
Viderat haec, qui cuncta videt, qui singula lustrat,
Sol pater, atque animo secum indignatus, iniquos
Intorsit radios, et lumine fulsit acerbo.
Aspectu quo Terra parens, correptaque ponti
{{Versus|325}}Aequora, quo tactus viro subcanduit aer.
Protinus illuvies terris ignota profanis
Exoritur. Primus, regi qui sanguine fuso
Instituit divina, sacrasque in montibus aras,
Syphilus, ostendit turpes per corpus achores.
{{Versus|330}}Insomnes primus noctes, convulsaque membra
Sensit, et a primo traxit cognomina morbus,
Syphilidemque ab eo labem dixere coloni.
Et mala iam vulgo cunctas diffusa per urbes
Pestis erat, regi nec saeva pepercerat ipsi.
{{Versus|335}}Itur ad Americen sylva in Cartheside Nympham,
Cultricem nemorum Ammericen, quae maxima luco
Interpres Divum responsa canebat ab alto.
Scitantur, quae causa mali, quae cura supersit.
Illa refert: &quot;Spreti vos O, vos numina Solis
{{Versus|340}}Exercent: nulli fas est se aequare Deorum
Mortalem: date thura Deo, et sua ducite sacra,
Et numen placate, iras non proferet ultra.
Quam tulit, aeterna est, nec iam revocabilis unquam
Pestis erit: quincunque solo nascetur in isto,
{{Versus|345}}Sentiet, ille lacus Stygios, fatumque severum
Iuravit. Sed enim, si iam medicamina certa
Expetitis, niveam magnae mactate iuvencam
Iunoni, magnae nigrantem occidite vaccam
Telluri: illa dabit foelicia semina ab alto:
{{Versus|350}}Haec viridem educet foelici e semine sylvam:
Vnde salus.&quot; Simul obticuit, specus intus, et omne
Excussum nemus, et circumstetit horror ubique.
Illi obeunt mandata: sua ipsi altaria Soli
Instituunt: niveam Iuno, tibi magna iuvencam,
{{Versus|355}}Nigrantem, Tellus, mactant tibi maxima vaccam.
Mira edam. (At divos iuro, et monumenta parentum)
Haec sacra, quam nemore hoc toto vos cernitis, arbor,
Ante solo nunquam fuerat quae cognita in isto,
Protinus e terra virides emittere frondes
{{Versus|360}}Incipit, et magna campis pubescere sylva.
Annua confestim Soli facienda sacerdos
Vltori nova sacra canit. Deducitur ipse
Sorte data, qui pro cunctis cadat unus ad aram,
Syphilus: et iam farre sacro, vittisque paratis
{{Versus|365}}Purpureo stabat tincturus sanguine cultros:
Tutatrix vetuit Iuno, et iam mitis Apollo,
Qui meliorem animam miseri pro morte iuvencum
Supposuere, feroque solum lavere cruore.
Ergo eius facti aeternum ut monumenta manerent,
{{Versus|370}}Hunc morem antiqui primum statuere quotannis
Sacrorum, ille tuum testatur, Syphile, crimen,
Victima vana, sacras deductus pastor ad aras.
Illa omnis, quam cernis, inops miserandaque turba
Tacta Deo est, veterumque luit commissa parentum.
{{Versus|375}}Cui votis precibusque piis numerisque sacerdos
Conciliat vates Divos, et Apollinis iras.
Lustrati ingentes ramos, et robora sanctae
Arboris advectant tectis: libamine cuius
Vi mira infandae labis contagia pellunt.&quot;
{{Versus|380}}Talibus, atque aliis tempus per multa trahebant
Diversis populi commixti e partibus orbis.
Interea, Europae fuerant quae ad cara remissae
Littora, iam rursus puppes freta lata remensae
Mira ferunt: late (proh fata occulta Deorum)
{{Versus|385}}Contagem Europae coelo crebrescere eandem,
Attonitasque urbes nullis agitare medelis.
Quin etiam gravior naves it rumor in omnes,
Illo eodem classem morbo, iuvenumque teneri
Haud numerum exiguum, et totis tabescere membris.
{{Versus|390}}Ergo haud immemores, diras cecinisse volucres,
Affore, quum sylva auxilium poscatur ab illa,
Continuo faciles Nymphas, Solemque precati,
Intacti nemoris ramos, et robora ab alto
Convectare parant luco, medicataque sumunt
{{Versus|395}}Pocula, pro ritu gentis: quo munere tandem
Contagem pepulere feram. Quin dona Deorum,
Haud patriae obliti, et foelicem ad littora sylvam
Nostra iubent ferri, coelo si forsitan isto
Assimilem pellant labem: nec fata secundos
{{Versus|400}}Ipsa negant Zephyros, facilisque aspirat Apollo.
Munera vos Divum primi accepistis Iberi,
Praesens mirati auxilium: nunc cognita Gallis,
Germanisque, Scythisque, orbe et gavisa Latino
Iam nunc Europam vecta est Hyacus in omnem.
{{Versus|405}}Salve magna Deum manibus sata semine sacro,
Pulchra comis, spectata novis virtutibus arbos:
Spes hominum, externi decus, et nova gloria mundi:
Fortunata nimis, natam si numina tantum
Orbe sub hoc, homines inter gentemque Deorum
{{Versus|410}}Perpetua sacram voluissent crescere sylva.
Ipsa tamen, si qua nostro te carmine Musae
Ferre per ora virum poterunt, hac tu quoque parte
Nosceris, coeloque etiam cantabere nostro.
Si non te Bactra, et tellus extrema sub Arcto,
{{Versus|415}}Non Meroe, Libycisque Ammon combustus arenis,
At Latium, at viridis Benaci ad flumina ripa
Audiet, et molles Athesi labente recessus.
Et sat erit, si te Tiberini ad fluminis undam
Interdum leget, et referet tua nomina Bembus.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>kn9128ltqgyzc9mai6ejihpzto3qq7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274101</id>
      <parentid>274100</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T19:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65342" sha1="345s0tot5qcjrcyrtp7ul2roqlvi90p" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius		
|OperaeTitulus=  Syphilis
|OperaeWikiPagina=  Syphilis
|Genera=Carmina
|SubTitulus= sive de morbo Gallico, &lt;br&gt;ad Petrum Bembum
|Annus = Saeculo XV
|Editio=G. Eatough
|Fons=Poeti d'Italia
}}

==I.==
&lt;poem&gt;
Qui casus rerum varii, quae semina morbum
Insuetum, nec longa ulli per saecula visum
Attulerint: nostra qui tempestate per omnem
Europam, partimque Asiae, Libyaeque per urbes
{{Versus|5}}Saeviit: in Latium vero per tristia bellas
Gallorum irrupit, nomenque a gente recepit:
Necnon et quae cura, et opis quid comperit usus,
Magnaque in angustis hominum solertia rebus,
Et monstrata Deum auxilia, et data munera coeli,
{{Versus|10}}Hinc canere, et longe secretas quaerere causas
Aera per liquidum, et vasti per sydera Olympi
Incipiam: dulci quando novitatis amore
Correptum, placidi Naturae suavibus horti
Floribus invitant, et amantes mira Camoenae.
{{Versus|15}}Bembe decus clarum Ausoniae, si forte vacare
Consultis Leo te a magnis paulisper, et alta
Rerum mole sinit, totum qua sustinet orbem:
Et iuvat ad dulces paulum secedere Musas:
Ne nostros contemne orsus, medicumque laborem,
{{Versus|20}}Quicquid id est. Deus haec quondam dignatus Apollo est:
Et parvis quoque rebus inest sua saepe voluptas.
Scilicet hac tenui rerum sub imagine multum
Naturae, fatique subest, et grandis origo.
Tu mihi, quae rerum causas, quae sydera noscis,
{{Versus|25}}Et coeli effectus varios, atque aeris oras,
Vranie, (sic dum puro spatiaris Olympo,
Metirisque vagi lucentes aetheris ignes,
Concentu tibi divino cita sydera plaudant)
Ipsa ades, et mecum placidas Dea lude per umbras,
{{Versus|30}}Dum tenues aurae, dum myrtea sylva canenti
Aspirat, resonatque cavis Benacus ab antris.
Dic, Dea, quae causae nobis post saecula tanta
Insolitam peperere luem? num tempore ab illo
Vecta mari occiduo nostrum pervenit in orbem,
{{Versus|35}}Ex quo lecta manus solvens de littore Ibero
Ausa fretum tentare, vagique incognita ponti est
Aequora, et orbe alio positas perquirere terras?
Illic namque ferunt aeterna labe per omnes
Id morbi regnare urbes, passimque vagari
{{Versus|40}}Perpetuo coeli vitio, atque ignoscere paucis.
Commercine igitur causa accessisse putandum est
Delatam contagem ad nos, quae parva sub ipsis
Principiis, mox et vires et pabula sensim
Suscipiens, sese in terras diffuderit omnes?
{{Versus|45}}Vt saepe in stipulas cecidit quum forte favilla
De face, neglectam pastor quam liquit in arvo,
Illa quidem tenuis primum, similisque moranti
Incedit: mox, ut paulatim increvit eundo,
Tollitur, et victrix messem populatur et agros,
{{Versus|50}}Vicinumque nemus, flammasque sub aethera iactat.
Dat sonitum longe crepitans Iovis avia sylva,
Et coelum late circum, campique relucent.
At vero, si rite fidem observata merentur,
Non ita censendum: nec certe credere par est
{{Versus|55}}Esse peregrinam nobis, transque aequora vectam
Contagem: quoniam in primis ostendere multos
Possumus, attactu qui nullius hanc tamen ipsam
Sponte sua sensere luem, primique tulere.
Praeterea et tantum terrarum tempore parvo
{{Versus|60}}Contages non una simul potuisset obire.
Aspice per Latii populos, quique herbida Sagrae
Pascua, et Ausonios saltus, et Iapigis orae
Arva colunt: specta, Tyberis qua labitur, et qua
Eridanus centum fluviis comitatus in aequor,
{{Versus|65}}Centum urbes rigat, et placidis interfluit undis:
Vno nonne vides ut tempore pestis in omnes
Saeviit? ut sortem pariter transegimus unam?
Quinetiam externos eadem per tempora primum
Excepisse ferunt: nec eam cognovit Ibera
{{Versus|70}}Gens prius, ignotum quae scindere puppibus aequor
Ausa fuit, quam quos disterminat alta Pyrene,
Atque freta, atque Alpes cingunt, Rhenusque bicornis:
Quam reliqui, quos lata tenet gelida ora sub Arcto.
Tempore non alio, Poeni, sensistis, et omnes
{{Versus|75}}Qui laetam Aegyptum metitis, foecundaque Nilo
Arva, et palmiferae sylvas tondetis Idumes.
Quae quum sic habeant sese, nempe altius isti
Principium labi, rerumque latentior ordo,
(Ni fallor) graviorque subest, et maior origo.
{{Versus|80}}Principio quaeque in terris, quaeque aethere in alto
Atque mari in magno Natura educit in auras,
Cuncta quidem nec sorte una, nec legibus iisdem
Proveniunt, sed enim, quorum primordia constant
E paucis, crebro ac passim pars magna creantur:
{{Versus|85}}Rarius ast alia apparent, et non nisi certis
Temporibusve, locisve, quibus violentior ortus,
Et longe sita principia: ac nonnulla priusquam
Erumpant tenebris et opaco carcere noctis,
Mille trahunt annos, spatiosaque saecula poscunt.
{{Versus|90}}Tanta vi coeunt genitalia semina in unum.
Ergo et morborum quoniam non omnibus una
Nascendi est ratio, facilis pars maxima visu est,
Et faciles ortus habet, et primordia praesto.
Rarius emergunt alii, et post tempore longo
{{Versus|95}}Difficiles causas, et inextricabile fatum,
Et sero potuere altas superare tenebras.
Sic Elephas sacer Ausoniis incognitus oris,
Sic Lichen latuere diu, quibus incola Nili
Gens tantum, regioque omnis vicina laborat.
{{Versus|100}}De genere hoc est dira lues, quae nuper in auras
Exiit, et tandem sese caligine ab atra:
Exemit, durosque ortus, et vincula rupit.
Quam tamen (aeternum quoniam dilabitur aevum)
Non semel in terris visam, sed saepe fuisse,
{{Versus|105}}Ducendum est, quamquam nobis nec nomine nota
Hactenus illa fuit: quoniam longaeva vetustas
Cuncta situ involvens, et res, et nomina delet:
Nec monumenta patrum seri videre nepotes.
Oceano tamen in magno sub sole cadente,
{{Versus|110}}Qua misera inventum nuper gens accolit orbem,
Passim oritur, nullisque locis non cognita vulgo est.
Vsque adeo rerum causae, atque exordia prima,
Et coelo variare, et longo tempore possunt.
Quodque illic fert sponte aer, et idonea tellus,
{{Versus|115}}Huc tandem annorum nobis longa attulit aetas.
Cuius forte suo si cunctas ordine causas
Nosse cupis, magni primum circumspice mundi
Quantum hoc infecit vitium, quot adiverit urbes.
Quumque animadvertas tam vastae semina labis
{{Versus|120}}Esse nec in terrae gremio, nec in aequore posse,
Haud dubie tecum statuas reputesque, necesse est,
Principium, sedemque mali consistere in ipso
Aere, qui terras circum diffunditur omnes,
Qui nobis sese insinuat per corpora ubique,
{{Versus|125}}Suetus et has generi viventum immittere pestes.
Aer quippe pater rerum est, et originis auctor.
Idem saepe graves morbos mortalibus affert,
Multimode natus tabescere corpore molli,
Et facile affectus capere, atque inferre receptos.
{{Versus|130}}Nunc vero, quonam ille modo contagia traxit,
Accipe: quid mutare queant labentia saecla.
In primis tum Sol rutilus, tum sydera cuncta
Tellurem, liquidasque auras, atque aequora ponti.
Immutant, agitantque: utque ipso sydera coelo.
{{Versus|135}}Mutavere vicem, et sedes liquere priores,
Sic elementa modis variis se grandia vertunt.
Aspice, ut, hybernus rapidos ubi flexit in Austrum
Phoebus equos, nostrumque videt depressior orbem,
Bruma riget, duratque gelu, spargitque pruina
{{Versus|140}}Tellurem, et gelida glacie vaga flumina sistit.
Idem, ubi nos Cancro propior spectavit ab alto,
Vrit agros, arent nemora, et sitientia prata,
Siccaque pulvereis aestas squallescit in arvis.
Nec dubium, quin et noctis nitor, aurea Luna,
{{Versus|145}}Cui maria alta, omnis cui rerum obtemperat humor:
Quin et Saturni grave sydus, et aequior orbi
Stella Iovis: quin pulchra Venusque et Martius ignis,
Ac reliqua astra etiam mutent elementa, trahantque
Perpetuum, et late magnos dent undique motus:
{{Versus|150}}Praecipue sedem si quando plurima in unam
Convenere, suo vel multum devia cursu
Longe alias tenuere vias. Haec scilicet annis
Pluribus, et rapidi post multa volumina coeli
Eveniunt, Diis fata modis volventibus istis.
{{Versus|155}}Vt vero evenisse datum est, numerumque diesque
Exegere suos, praefixaque tempora fatis,
Proh quanta aerios tractus, salsa aequora quanta,
Telluremque manent: alibi quippe omnia late
Cogentur spatia in nubes, coelum imbribus omne
{{Versus|160}}Solvetur, summisque voluti montibus amnes
Praecipites secum sylvas, secum aspera saxa,
Secum armenta trahent: medius pater impete magno
Aut Padus, aut Ganges super et nemora alta, domosque
Turbidus, aequabit pelago freta lata sonante.
{{Versus|165}}Aestates alibi magnae condentur, et ipsae
Flumina speluncis flebunt arentia Nymphae.
Aut venti cuncta invertent, aut obice clausi
Excutient tellurem imam, et cum turribus urbes.
Forsitan et tempus veniet, poscentibus olim
{{Versus|170}}Natura, fatisque Deum, cum non modo tellus
Nunc culta, aut obducta mari, aut deserta iacebit,
Verum etiam Sol ipse novum (quis credere possit?)
Curret iter, sua nec per tempora diffluet annus.
Ast insueti aestus, insuetaque frigora mundo
{{Versus|175}}Insurgent, et certa dies animalia terris
Monstrabit nova, nascentur pecudesque feraeque
Sponte sua, primaque animas ab origine sument.
Forsitan et maiora audens producere tellus
Coeumque, Enceladumque feret; magnumque Typhoea,
{{Versus|180}}Ausuros patrio superos detrudere coelo,
Convulsumque Ossan nemoroso imponere Olympo.
Quae quum perspicias, nihil est, cur tempore certo;
Admirere novis magnum marcescere morbis,
Aera, contagesque novas viventibus aegris:
{{Versus|185}}Sydere sub certo fieri, et per saecula longa.
Bis centum fluxere anni, cum flammea Marte
Lumina Saturno tristi immiscente, per omnes
Aurorae populos, per quae rigat aequora Ganges,
Insolita exarsit febris, quae pectore anhelo
{{Versus|190}}Sanguineum sputum exagitans (miserabile visu)
Quarta luce frequens fato perdebat acerbo.
Illa eadem Assyriae gentes, et Persidos, et quae
Euphratem, Tigrimque bibunt, post tempore parvo
Corripuit, ditesque Arabas, mollemque Canopum:
{{Versus|195}}Inde Phrygas, inde et miserum trans aequora vecta
Infecit Latium, atque Europa saeviit omni.
Ergo age iam mecum, semper sese aethera circum
Volventem, superumque domos, ardentiaque astra
Contemplare, animumque agitans per cuncta, require,
{{Versus|200}}Quis status illorum fuerit, quae signa dedere
Sydera, quid nostris coelum portenderit annis.
Hinc etenim tibi forte novae contagis origo
Omnis, et eventus tanti via prima patescet.
Aspice, candentes magni qua Cancer olympi
{{Versus|205}}Excubat ante fores, et brachia pandit aperta.
Hinc dirae facies, hinc se diversa malorum
Ostendent portenta: una hac sub parte videbis
Magna coisse simul radiis ardentibus astra,
Et coniuratas sparsisse per aera flammas:
{{Versus|210}}Flammas, quas longe tumulo Sirenis ab alto
Prospiciens senior vates, quem dia per omnes
Coelicolumque domos duxit, docuitque futura
Vranie: &quot;Miseras,&quot; inquit, &quot;defendite terras,
O Superi, insolitam video per inania ferri
{{Versus|215}}Illuviem, et magnos coeli tabescere tractus.
Bella etiam Europae miserae, bella impia, et agros
Ausoniae passim currentes sanguine cerno&quot;.
Dixit, et illa etiam scriptis ventura notavit.
Mos superum est, ubi saecla vagus sol certa peregit,
{{Versus|220}}Ab Iove decerni fata, et cuncta ordine pandi,
Quaecunque eventura manent terrasque, polumque.
Quod tempus quum iam nostris venientibus annis
Instaret, rerum summus sator, et Superum Rex
Iuppiter acciri socios in rebus agendis
{{Versus|225}}Saturnum, Martemque iubet: bipatentia Cancer
Limina portarum reserat, diisque atria pandit.
Conveniunt, quibus est fatorum cura gerenda.
Impiger ante alios flammis ferroque coruscans
Bellipotens Mavors, animis cui proelia et arma,
{{Versus|230}}Vindictaeque manent, et ovantes sanguine caedes.
Post placidus curru invectus rex Iuppiter aureo
Insequitur (ni fata obstent) pater omnibus aequus.
Postremus, longaque via tardatus et annis,
Falcifer accedit senior, qui haud immemor irae
{{Versus|235}}In natum veteris, nato et parere recusans,
Saepe etiam cessit retro, et vestigia torsit,
Multa minans, multumque animo indignatus iniquo.
Iuppiter at solio ex alto, quo se solet uno
Tollere, percenset fata, et ventura resolvit,
{{Versus|240}}Multum infoelicis miserans incommoda terrae,
Bellaque, fortunasque virum, casuraque rerum
Imperia, et praedas, adapertaque limina morti:
In primis ignota novi contagia morbi:
Morbi, qui humanae nulla mansuescat opis vi.
{{Versus|245}}Assensere Dei reliqui: concussus Olympus
Intremuit, tactusque novis defluxibus aether.
Paulatim aerii tractus, et inania lata
Accepere luem, vacuasque insuetus in auras
Marcor iit, coelumque tulit contagia in omne.
{{Versus|250}}Sive quod ardenti tot concurrentibus astris
Cum Sole, e pelago multos terraque vapores
Traxerit ignea vis, qui misti tenuibus auris
Correptique novo vitio, contagia visu
Perrara attulerint: aliud sive aethere ab alto
{{Versus|255}}Demissum late aerias corruperit oras.
Quanquam animi haud fallor, quid agat, quove ordine coelum,
Dicere, et in cunctis certas perquirere causas,
Difficile esse: adeo interdum per tempora longa
Effectus trahit, interdum (quod fallere possit)
{{Versus|260}}Miscentur fors, et varii per singula casus.
Nunc age, non id te lateat, super omnia miram
Naturam, et longe variam contagibus esse.
Solis nam saepe arboribus fit noxius aer,
Et tenerum germen, florumque infecit honorem:
{{Versus|265}}Interdum segetem, et sata laeta, annique labores
Corripuit, scabraque ussit rubigine culmos,
Et vitiata parens produxit semina tellus.
Interdum poenas animalia sola dedere,
Aut multa, aut certa ex ipsis. Memini ipse malignam
{{Versus|270}}Luxuriem vidisse anni, multoque madentem
Autumnum perflatum Austro, quo protinus omne
Caprigenum genus e cunctis animantibus unum
Corruit. A stabulis laetas ad pabula pastor
Ducebat: tum forte, alta securus in umbra
{{Versus|275}}Dum caneret, tenuique gregem mulceret avena,
Ecce aliquam tussis subito irrequieta tenebat,
Nec longe mora mortis erat: namque acta repente
Circum praecipiti lapsu, revomensque supremam
Ore animam, socias inter moribunda cadebat.
{{Versus|280}}Vere autem (dictu mirum) atque aestate sequenti
Infirmas pecudes, balantumque horrida vulgus
Pestis febre mala miserum pene abstulit omne.
Vsque adeo varia affecti sunt semina coeli,
Et variae rerum species, numerusque vicissim
{{Versus|285}}Inter mota subest, interque moventia certus.
Nonne vides, quamvis oculi sint pectore anhelo
Expositi mollesque magis, non attamen ipsos
Carpere tabem oculos, sed sese immergere in imum
Pulmonem? et pomis quanquam sit mollior uva,
{{Versus|290}}Non tamen iis vitiatur, at ipsa livet ab uva.
Nempe alibi vires, alibi sua pabula desunt:
Ast alibi mora certa, nec ipsa foramina multum
Non faciunt, hinc densa nimis, nimis inde soluta.
Ergo contagum quoniam natura genusque
{{Versus|295}}Tam varium est, et multa modis sunt semina miris,
Contemplator et hanc, cuius coelestis origo est:
Quae, sicut desueta, ita mira erupit in auras.
Illa quidem non muta maris, turbamque natantum,
Non volucres, non bruta altis errantia sylvis,
{{Versus|300}}Non armenta boum, pecudesve, armentave equorum
Infecit, sed mente ingens ex omnibus unum
Humanum genus, et nostros est pasta sub artus.
Porro homine e toto, quod in ipso sanguine crassum
Et sordens lentore foret, foedissima primum
{{Versus|305}}Corripuit, sese pascens uligine pingui.
Tali se morbus ratione et sanguis habebant.
Nunc ego te affectus omnes, et signa docebo
Contagis miserae: atque utinam concedere tantum
Musa queat, tantumque velit defendere Apollo,
{{Versus|310}}Tempora qui longa evolvit, cui carmina curae,
Haec multas monumenta dies ut nostra supersint.
Forte etenim nostros olim legisse nepotes,
Et signa, et faciem pestis novisse iuvabit.
Nanque iterum, quum fata dabunt, labentibus annis
{{Versus|315}}Tempus erit, quum nocte atra sopita iacebit
Interitu data: mox iterum post saecula longa
Illa eadem exurget, coelumque aurasque reviset,
Atque iterum ventura illam mirabitur aetas.
In primis mirum illud erat, quod labe recepta,
{{Versus|320}}Saepe tamen quater ipsa suum compleverat orbem
Luna prius, quam signa satis manifesta darentur.
Scilicet extemplo non sese prodit aperte,
Vt semel est excepta intus, sed tempore certo
Delitet, et sensim vires per pabula captat.
{{Versus|325}}Interea tamen insolito torpore gravati,
Sponteque languentes animis et munera obibant
Aegrius, et toto segnes se corpore agebant.
Ille etiam suus ex oculis vigor, et suus ore
Deiectus color haud laeta de fronte cadebat.
{{Versus|330}}Paulatim caries foedis enata pudendis
Hinc atque hinc invicta locos, aut inguen edebat.
Tum manifesta magis vitii se prodere signa.
Nam, simulac purae fugiens lux alma diei
Cesserat, et noctis tristes induxerat umbras,
{{Versus|335}}Innatusque calor noctu petere intima suetus
Liquerat extremum corpus, nec membra fovebat
Obsita mole pigra humorum, tum vellier artus,
Brachiaque, scapulaeque, gravi, suraeque dolore.
Quippe, ubi per cunctas ierant contagia venas,
{{Versus|340}}Humoresque ipsos, et nutrimenta futura
Polluerant, Natura malum secernere sueta
Infectam partem pellebat corpore ab omni
Exterius: verum crasso quia corpore tarda
Haec erat, et lentore tenax, multa inter eundum
{{Versus|345}}Haerebat membris exanguibus, atque lacertis.
Inde graves dabat articulis extenta dolores.
Parte tamen leviore, magisque erumpere nata,
Summa cutis pulsa, et membrorum extrema petebat.
Protinus informes totum per corpus achores
{{Versus|350}}Rumpebant, faciemque horrendam, et pectora foede
Turpabant: species morbi nova: pustula summae
Glandis ad effigiem, et pituita marcida pingui:
Tempore quae multo non post adaperta dehiscens,
Mucosa multum sanie, taboque fluebat.
{{Versus|355}}Quinetiam erodens alte, et se funditus abdens
Corpora pascebat misere: nam saepius ipsi
Carne sua exutos artus, squallentiaque ossa
Vidimus, et foedo rosa ora dehiscere hiatu,
Ora, atque exiles reddentia guttura voces.
{{Versus|360}}Vt saepe aut cerasis, aut Phyllidis arbore tristi,
Vidisti pinguem ex udis manare liquorem
Corticibus, mox in lentum durescere gummi.
Haud secus hac sub labe solet per corpora mucor
Diffluere: hinc demum in turpem concrescere callum.
{{Versus|365}}Vnde aliquis ver aetatis, pulchramque iuventam
Suspirans, et membra oculis deformia torvis
Prospiciens, foedosque artus, turgentiaque ora,
Saepe Deos, saepe astra miser crudelia dixit.
Interea dulces somnos noctisque soporem
{{Versus|370}}Omnia per terras animalia fessa trahebant:
Illis nulla quies aderat, sopor omnis in auras
Fugerat: iis oriens ingrata Aurora rubebat:
Iis inimica dies, inimicaque noctis imago.
Nulla Ceres illos, Bacchi non ulla iuvabant
{{Versus|375}}Munera: non dulces epulae, non copia rerum,
Non urbis, non ruris opes, non ulla voluptas,
Quamvis saepe amnes nitidos, iucundaque tempe,
Et placidas summis quaesissent montibus auras.
Diis etiam sparsaeque preces, incensaque templis
{{Versus|380}}Thura, et divitibus decorata altaria donis:
Dii nullas audire preces, donisve moveri.
Ipse ego Caenomanum memini, qua pinguia dives
Pascua Sebina praeterfluit Ollius unda,
Vidisse insignem IVVENEM, quo clarior alter
{{Versus|385}}Non fuit, Ausonia nec fortunatior omni:
Vix pubescentis florebat vere iuventae,
Divitiis, proavisque potens; et corpore pulchro:
Cui studia aut pernicis equi compescere cursum,
Aut galeam induere, et pictis splendescere in armis,
{{Versus|390}}Aut iuvenile gravi corpus durare palaestra,
Venatuque feras agere, et praevertere cervos:
Illum omnes Ollique Deae, Eridanique puellae
Optarunt, nemorumque Deae, rurisque puellae:
Omnes optatos suspiravere hymenaeos.
{{Versus|395}}Forsan et ultores superos neglecta vocavit
Non nequicquam aliqua, et votis pia numina movit.
Nam nimium fidentem animis, nec tanta timentem
Invasit miserum labes, qua saevior usquam
Nulla fuit, nulla unquam aliis spectabitur annis.
{{Versus|400}}Paulatim ver id nitidum, flos ille iuventae
Disperiit, vis illa animi: tum squallida tabes
Artus (horrendum) miseros obduxit, et alte
Grandia turgebant foedis abscessibus ossa.
Vlcera (proh divum pietatem) informia pulchros
{{Versus|405}}Pascebant oculos, et diae lucis amorem,
Pascebantque acri corrosas vulnere nares.
Quo tandem infoelix fato, post tempore parvo
Aetheris invisas auras, lucemque reliquit.
Illum Alpes vicinae, illum vaga flumina flerunt.
{{Versus|410}}Illum omnes Ollique Deae, Eridanique puellae
Fleverunt, nemorumque Deae, rurisque puellae:
Sebinusque alto gemitum lacus edidit amne.
Ergo hanc per miseras terras Saturnus agebat
Pestem atrox, nec saeva minus crudelis et ipse
{{Versus|415}}Miscebat Mavors, coniunctaque fata ferebat.
Quippe lue hac nascente putem simul omnia diras
Eumenidas cecinisse fera et crudelia nobis.
Tartareos etiam Barathro (dira omina) ab imo
Excivisse lacus, Stygiaque ab sede laborem,
{{Versus|420}}Pestemque, horribilemque famem, bellumque, necemque.
Dii patrii, quorum Ausonia est sub numine, tuque,
Tu Latii Saturne pater, quid gens tua tantum
Est merita? An quicquam superest dirique gravisque,
Quod sit inexhaustum nobis? Ecquod genus usquam
{{Versus|425}}Aversum usque adeo coelum tulit? Ipsa labores
Parthenope dic prima tuos, dic funera regum,
Et spolia, et praedas, captivaque colla tuorum.
An stragem infandam memorem, sparsumque cruorem
Gallorumque, Italumque pari discrimine, quum iam
{{Versus|430}}Sanguineum, et defuncta virum, defunctaque equorum
Corpora volventem, cristasque atque arma trahentem
Eridanus pater acciperet rapido agmine Tarrum?
Te quoque spumantem, et nostrorum caede tumentem,
Abdua, non multo post tempore, te pater idem
{{Versus|435}}Eridanus gremio infoelix suscepit, et altum
Indoluit tecum, et fluvio solatus amico est.
Ausonia infoelix, en quo discordia priscam
Virtutem, et mundi imperium perduxit avitum!
Angulus anne tui est aliquis, qui barbara non sit
{{Versus|440}}Servitia, et praedas, et tristia funera passus?
Dicite vos, nullos soliti sentire tumultus,
Vitiferi colles, qua flumine pulcher amoeno
Erethenus fluit, et plenis lapsurus in aequor
Cornibus, Euganeis properat se iungere lymphis.
{{Versus|445}}O patria, O longum foelix, longumque quieta
Ante alias, patria O divum sanctissima tellus,
Dives opum, foecunda viris, laetissima campis
Vberibus, rapidoque Athesi, et Benacide lympha,
Aerumnas memorare tuas, summamque malorum
{{Versus|450}}Quis queat? et dictis nostros aequare dolores,
Et turpes ignominias, et barbara iussa?
Abde caput, Benace, tuo et te conde sub amne,
Victrices nec iam Deus interlabere Lauros.
En etiam, ceu nos agerent crudelia nulla,
{{Versus|455}}Nec lachrymae, planctusve forent, en dura tot inter
Spes Latii: spes et studiorum, et Palladis illa
Occidit: ereptum Musarum e dulcibus ulnis
Te miserum ante diem crudeli funere MARCE
ANTONI, aetatis primo sub flore cadentem
{{Versus|460}}Vidimus extrema positum Benacide ripa,
Quam media inter saxa sonans Sarca abluit unda.
Te ripae flevere Athesis, te voce vocare
Auditae per noctem umbrae, manesque Catulli,
Et patrios mulcere nova dulcedine lucos.
{{Versus|465}}Tempestate illa Ausoniam Rex Gallus opimam
Vertebat bello, et Ligurem ditione premebat.
Parte alia, Caesar ferro superabat et igni
Euganeos, placidumque Silim, Carnumque rebellem:
Et totum luctus Latium, maerorque tenebat.
&lt;/poem&gt;
==II.==
&lt;poem&gt;
Nunc age, quae vitae ratio, quae cura adhibenda
Perniciem adversus tantam, quid tempore quoque
Conveniat (nostri quae pars est altera coepti)
Expediam, et miranda hominum comperta docebo
{{Versus|5}}Quippe nova quum re attoniti, multa irrita primum
Tentassent, tamen angustis solertia maior
In rebus, crescensque usu experientia longo
Evicere: datumque homini protendere longe
Auxilia, et certis pestem compescere vinclis,
{{Versus|10}}Victorem et sese claras attollere in auras.
Credo equidem et quaedam nobis divinitus esse
Inventa, ignaros fatis ducentibus ipsis.
Nam, quanquam fera tempestas, et iniqua fuerunt
Sydera, non tamen omnino praesentia Divum
{{Versus|15}}Abfuit a nobis, placidi et clementia coeli.
Si morbum insolitum, si dura et tristia bella
Vidimus, et sparsos dominorum caede penates,
Oppidaque, incensasque urbes, subversaque regna,
Et templa, et raptis temerata altaria sacris:
{{Versus|20}}Flumina deiectas si perrumpentia ripas
Evertere sata, et mediis nemora eruta in undis,
Et pecora, et domini, correptaque rura natarunt:
Obseditque inimica ipsas penuria terras:
Haec eadem tamen, haec aetas (quod fata negarunt
{{Versus|25}}Antiquis) totum potuit sulcare carinis
Id pelagi, immensum quod circuit Amphitrite.
Nec visum satis extremo ex Atlante repostos
Hesperidum penetrare sinus, Prassumque sub Arcto
Inspectare alia, praeruptaque littora Rhapti,
{{Versus|30}}Atque Arabo advehere, et Carmano ex aequore merces,
Aurorae sed itum in populos Titanidis usque est
Supra Indum, Gangemque supra, qua terminus olim
Catygare noti orbis erat: superata Cyambe,
Et dites ebeno, et foelices macere sylvae.
{{Versus|35}}Denique et a nostro diversum gentibus orbem,
Diversum coelo, et clarum maioribus astris
Remigio audaci attigimus ducentibus et Diis.
Vidimus et vatem egregium, cui pulchra canenti
Parthenope, placidusque cavo Sebethus ab antro
{{Versus|40}}Plauserunt, umbraeque sacri manesque Maronis,
Qui magnos stellarum orbes cantavit, et hortos
Hesperidum, coelique omnes variabilis oras.
Te vero ut taceam, atque alios, quos fama futura
Post mutos cineres, quos et venientia saecla
{{Versus|45}}Antiquis conferre volent, at Bembe tacendus
Inter dona Deum nobis data non erit unquam
Magnanimus Leo, quo Latium, quo maxima Roma
Attollit caput alta, paterque ex aggere Tybris
Assurgit, Romaeque fremens gratatur ovanti.
{{Versus|50}}Cuius ab auspiciis iam nunc mala sydera mundo
Cessere, et laeto regnat iam Iuppiter orbe,
Puraque pacatum diffundit lumina coelum.
Vnus, qui aerumnas post tot, longosque labores
Dulcia iam profugas revocavit ad ocia Musas,
{{Versus|55}}Et leges Latio antiquas, rectumque, piumque
Restituit: qui iusta animo iam concipit arma
Pro re Romana, pro religione Deorum.
Vnde etiam Euphrates, etiam late ostia Nili,
Et tantum Euxini nomen tremit unda refusi,
{{Versus|60}}Atque Aegaea suos confugit Doris in Isthmos.
Ergo, alii dum tanta canent, dumque illius acta
Inclyta component, dum forte accingeris et tu
Condere, et aeternis victurum intexere chartis,
Nos, quos fata vocant haud tanta ad munera, lusus
{{Versus|65}}Inceptos, quantum tenuis fert Musa, sequamur.
Principio, quoniam affecti non sanguinis una
Est ratio, tibi sit morbo spes maior in illo,
Sanguine qui insedit puro: verum, quibus atra
Bile tument, spissoque resultant sanguine venae,
{{Versus|70}}Maior in iis labor est, pestisque tenacius haeret.
Quare operae pretium est validis atque acribus uti
Omnibus hos contra, miseris nec parcere membris.
Quinetiam meliora sibi promittere cuncta
Ille potest, qui principiis novisse sub ipsis
{{Versus|75}}Serpentem tacite valuit per viscera labem.
Nanque, ubi pasta diu, vires per pabula longa
Auxerit, et iam se vitium firmaverit intra,
Heu quanto tibi libertas speranda labore est.
Ergo omnem impendes operam te opponere parvis
{{Versus|80}}Principiis, memorique animo haec precepta reconde.
In primis ego non omni te assuescere coelo
Exhorter: fuge, perpetuo quod flatur ab Austro,
Quod coeno, immundaeque grave est sudore paludis.
Protenti potius campi mihi liber et agri
{{Versus|85}}Tractus, et apricis placeant in collibus aurae,
Et molles Zephyri, pulsusque Aquilonibus aer.
Hic (iubeo) tibi nulla quies, nulla otia sunto.
Rumpe moras, agita assiduis venatibus apros
Impiger, assiduis agita venatibus ursos.
{{Versus|90}}Nec tibi sit labor aerii cursu ardua montis
Vincenti, rapidum in valles deflectere cervum,
Et longa lustrare altos indagine saltus.
Vidi ego saepe malum, qui iam sudoribus omne
Finisset, sylvisque luem liquisset in altis.
{{Versus|95}}Sed nec turpe puta dextram summittere aratro,
Et longum trahere incurvo sub vomere sulcum:
Neve bidente solum, et duras proscindere glebas,
Et valida aeriam quercum exturbare bipenni,
Atque imis altam eruere ab radicibus ornum.
{{Versus|100}}Quinetiam, exercere domi quo te quoque possis,
Parvam mane pilam versa mihi, vespere versa,
Et saltu, et dura potes exudare palaestra.
Vince malum: nec te fallat, quod desidis oti
Assidue desiderium, lectique sequetur.
{{Versus|105}}Tu lecto ne crede, gravi ne crede sopori.
His alitur vitium, et placidae sub imagine pacis
Decipit, e dulcique trahit fomenta quiete.
Necnon interea effugito, quae tristia mentem
Sollicitant: procul esse iube curasque, metumque
{{Versus|110}}Pallentem, ultricesque iras, omnemque Minervae
Addictum studiis animum, sed carmina, sed te
Delectent iuvenumque chori, mixtaeque puellae.
Parce tamen Veneri, mollesque ante omnia vita
Concubitus, nihil est nocuum magis: odit et ipsa
{{Versus|115}}Pulchra Venus, tenerae contagem odere puellae.
Quod sequitur, victus ratio tibi maxima habenda est:
Nec sit cura tibi, neve observantia maior.
Principio, quoscunque amnes, quoscunque paludes,
Quosque lacus liquidi pascunt, quosque aequora, pisces
{{Versus|120}}Omne genus procul amoveo. Sunt, quos tamen usus
Liberius, quum res cogit, concedere possit.
Omnibus his est alba caro, non dura, tenaxque,
Quos petrae et fluviorum adversa marisque fatigant.
Tales nant pelago phycides, rutilaeque per undas:
{{Versus|125}}Auratae, gobiique, et amantes saxea percae.
Talis dulcifluum fluviorum scarus ad ora
Solus saxa inter depastas ruminat herbas.
Sed neque, quae stagnis volucres, quaeque amnibus altis
Degere amant, liquidisque cibum perquirere in undis,
{{Versus|130}}Laudarim: tibi pinguis anas, tibi crudior anser
Vitetur, potiusque vigil Capitolia servet:
Viteturque gravi coturnix tarda sagina.
Tu teneros lactes, tu pandae abdomina porcae,
Porcae heu terga fuge, et lumbis ne vescere aprinis,
{{Versus|135}}Venatu quamvis toties confeceris apros.
Quin neque te crudus cucumis, non tubera captent,
Neve famem cinara, bulbisve salacibus exple.
Non placeat mihi lactis amor, non usus aceti,
Non fumosa mero spumantia pocula Baccho,
{{Versus|140}}Qualia Cyrnaei colles, campique Falerni,
Et Pucinus ager mittunt: aut qualia nostris
Rhetica dat parvo de collibus uva racemo.
Nempe Sabina magis placeant, dilutaque tellus
Quae tulit, et multo domuerunt Naiades amne.
{{Versus|145}}At, tibi si ex horto victus, mensaeque Deorum
Sunt animo, atque olerum simplex et inempta voluptas,
Non mentae virides, non laeta sisymbria desunt,
Intybaque, et toto florentes frigore sonchi,
Et sia fontanis semper gaudentia rivis,
{{Versus|150}}Et thymbrae suaves, et odoriferae calaminthae:
Laeta meliphylla, et riguo buglossus ab horto
Carpantur, plenisque ferax erucula palmis,
Atque olus, atque rumex, et salsi gramina crithmi.
Ipsa lupum dumeta ferent: hinc collige primos
{{Versus|155}}Asparagos, albae asparagos hinc collige vitis,
Quum nondum explicuit ramos, umbracula nondum
Texuit, et virides iussit pendere corymbos.
Singula sed longum est, nec percensere necesse.
Iamque aliud vocor ad munus, iuvat in nova Musas
{{Versus|160}}Naturae nemora Aoniis deducere ab umbris:
Vnde mihi si non e lauro intexere fronti
Serta volent, tantaque caput cinxisse corona,
At saltem ob servata hominum tot millia, dignum
Censuerint querna redimiri tempora fronde.
{{Versus|165}}Vere novo, si quem morbus tenet, aut et in ipso
Autumno, si firma aetas, si sanguis abundat,
Regalem, mediamve lacerti incidere venam
Proderit, atque extra foedatum haurire cruorem.
Praeterea, quocunque habeat te tempore pestis,
{{Versus|170}}Corruptum humorem, et contagem educere turpem
Ne pigeat, facilique luem deponere ab alvo:
Ante tamen ducenda para: concreta resolve,
Et crassa attenua, et lentore tenacia frange.
Ergo Coryciumque thymum sit cura, thymumque
{{Versus|175}}Pamphylium, thymbrae similis qui durior exit,
Prima tibi coxisse, lupique volubile gramen,
Foeniculumque, apiumque, et amari germina capni.
His polyporum hirtos imitata filicula cirros
Additur, et lymphis tangi renuens adiantus:
{{Versus|180}}His sterile asplenum, his pictam phyllitida iunge:
Quorum ubi decoctum permultis ante diebus
Ebiberis, crudumque humorem incoxeris omnem,
Tum scilla medicare acri, et colocynthide amara,
Helleboroque gravi, necnon quae in littore surgens,
{{Versus|185}}Qua ludit maris unda, ter evariata colorem,
Ter flores mutata die rem nomine signat,
Herba potens radice, suum cui zinziber adde:
Adde etiam anguineum cucumin, Nabathaeaque thura,
Myrrhamque, bdelamque, hammoniacique liquorem,
{{Versus|190}}Et lachrymam panaceam, et dulci colchica bulbo.
His actis, si forte tibi frigentia corda,
Et molles animi fuerint, nec acerba placebit
In primis tentare, brevique extinguere pestem,
Sed placidis agere, et per tempora lenibus uti,
{{Versus|195}}Tum superest tibi cura animum ad fomenta relicta
Vertere, contagisque ad tenuia semina caecae,
Illa quidem consueta modis inserpere miris.
Profuerint igitur, quaeque exiccantia, quaeque
Marcori resinosa solent obsistere putri.
{{Versus|200}}Tales sunt myrrhae lachrymae, sunt talia thura,
Cedrusque, aspalathusque, immortalisque cupressus,
Et bene cum calamo spirans redolente cyperus.
Ergo nec desint casiae, nec desit amomum,
Macerve, aggalocumve tibi, nec cinnama odora.
{{Versus|205}}Est etiam in pratis illud, iuxtaque paludes
Scordion, omnigenis quod tantum obstare venenis,
Contagique solet, parvo quaerenda labore
Herba tibi: viret ipsa comis imitata chamaedryn,
Flore rubens, referensque alli cum voce saporem.
{{Versus|210}}Aurora nascente huius frondemque comantem
Radicesque coque, atque haustu te prolue largo.
Sed neque carminibus neglecta silebere nostris
Hesperidum decus, et Medarum gloria citre
Sylvarum: si forte sacris cantata poetis
{{Versus|215}}Parte quoque hac medicam non dedignabere Musam.
Sic tibi sit semper viridis coma, semper opaca,
Semper flore novo redolens: sis semper onusta
Per viridem pomis sylvam pendentibus aureis.
Ergo, ubi nitendum est caecis te opponere morbi
{{Versus|220}}Seminibus, vi mira arbor cithereia praestat.
Quippe illam Citherea, suum dum plorat Adonim
Munere donavit multo, et virtutibus auxit.
Quorundam inventum est, vitrei intra concava vasis,
Cui collum oblongum est venter turgescit in orbem,
{{Versus|225}}Aut hederae folia, aut Ida mittente maniplos
Dictamni, Illyricamve irim, rhamnive nigrantem
Radicem, aut inulas coquere: in sublime solutus
Effertur vapor, et tenuis vacua omnia complet:
Ast, ubi frigenti occursavit ab aere vitro,
{{Versus|230}}Cogitur, et rorem liquidus densatur in udum,
Decurritque vagis per aperta canalia rivis.
Destillantis aquae cyathum sub lumina prima
Luciferi potare iubent, stratisque parare
Sudorem: nec certe ab re: vis utilis olli est,
{{Versus|235}}Relliquias morbi tenues dispergere in auras.
Interea, si membra dolor convulsa malignus
Torqueat, oesypo propera lenire dolorem,
Mastichinoque oleo: lentum quibus anseris unguen,
Emulsumque potes lini de semine mucum,
{{Versus|240}}Narcissumque, inulamque, liquentiaque addere mella,
Coryciumque crocum et vilem componere amurcam.
At, fauces atque ora malus si eroserit herpes,
Tange nitro, et viridi medicata aerugine lympha:
Semina inure mala, et serpentem interfice pestem.
{{Versus|245}}Verum ipsos ope non alia consumere achores,
Vrentum quam vi, poteris, quibus addere debes
Pingue aliquid, quod secum intus siccantia portet.
Haec eadem, et miseros artus si qua ulcera pascunt,
Tollere, concretosque valebunt solvere callos.
{{Versus|250}}Si vero aut haec nequicquam tentasse videbis,
Aut vires animique valent ad fortia quaeque,
Nec differre cupis, quin te committere acerbis
Festines, diramque brevi consumere pestem,
Hinc alia inventa expediam, quae tristia quanto
{{Versus|255}}Sunt magis, hoc tanto citius finire labores,
Aerumnasque mali poterunt: quippe effera labes
Inter prima tenax, et multo fomite vivax
Nedum se haud vinci placidis et mitibus, at nec
Tractari sinit, et mansuescere dura repugnat.
{{Versus|260}}Sunt igitur styracem in primis qui, cinnabarimque,
Et minium, et stymmi agglomerant, et thura minuta,
Quorum suffitu pertingunt corpus acerbo,
Absumuntque luem miseram, et contagia dira.
At vero et partim durum est medicamen et acre,
{{Versus|265}}Partim etiam fallax, quo faucibus angit in ipsis
Spiritus, eluctansque animam vix continet aegram.
Quo circa totum ad corpus nemo audeat uti
Iudice me: certis fortasse erit utile membris,
Quae papulae informes, Chironiaque ulcera pascunt.
{{Versus|270}}Argento melius persolvunt omnia vivo
Pars maior: miranda etenim vis insita in illo est:
Sive quod id natum est subito frigusque caloremque
Excipere, unde in se nostrum cito contrahit ignem,
Quodque est condensum, humores dissolvit, agitque
{{Versus|275}}Fortius, ut candens ferrum flamma acrius urit:
Sive acres, unde id constat compagine mira,
Particulae nexuque suo vinclisque solutae
Introrsum, ut potuere seorsum in corpora ferri,
Colliquant concreta, et semina pestis inurunt.
{{Versus|280}}Sive aliam vim fata illi, et natura dedere.
Cuius et inventum medicamen munere Divum
Digressus referam. Quis enim admiranda Deorum
Munera praetereat? Syriae nam forte sub altis
Vallibus, umbrosi nemora inter glauca salicti,
{{Versus|285}}Callirhoe qua fonte sonans decurrit amoeno,
Fama est cultorem Diis sacri agrestibus horti,
Cultorem nemorum, sectatoremque ferarum,
Ilcea labe gravem tanta, dum molle cyperum,
Et casiam, et sylvam late fragrantis amomi
{{Versus|290}}Irrigat, haec orasse Deos, et talia fatum.
&quot;Dii, quos ipse diu colui, tuque optima tristes
Callirhoe, quae sancta soles depellere morbos,
Cui nuper ramosa ferens ego cornua cervi
Aeria victor fixi capita horrida quercu:
{{Versus|295}}Dii mihi crudelem misero si tollere pestem
Hanc dabitis, quae me afflictat noctesque diesque,
Ipse ego purpureas, ipse albas veris et horti
Primitias, vobis violas, ego lilia vobis
Alba legam, primasque rosas, primosque hiacynthos,
{{Versus|300}}Vestraque odoratis onerabo altaria sertis.&quot;
Gramen erat iuxta viridans; sic fatus, ut aestu
Fessus erat, viridi desedit graminis herba.
Hic Dea, vicino quae sese fonte lavabat,
Callirhoe liquido ex antro per lubrica musco
{{Versus|305}}Saxa fluens, iuveni dulci blandita susurro,
Lethaeum immisit somnum, sparsitque sopore
Graminea in ripa, et salicum nemus inter opacum:
Atque illi visa est sacro se flumine tollens
In somnis coram esse, pia et sic voce locuta.
{{Versus|310}}&quot;Ilceu in extremo Diis tandem audite labore,
Cura mei, tibi nulla salus, quaecunque videt Sol,
Speranda est terram magnam super. Hoc tibi poenae
Dat Trivia, et precibus Triviae exoratus Apollo,
Ob sacrum iaculo percussum ad flumina cervum,
{{Versus|315}}Et nostris affixa tibi capita horrida truncis.
Nam, postquam illa feram exanimem per gramina vidit
Abscisso capite, et sacro sparsa arva cruore,
Omnibus ingemuit sylvis, dirumque precata est
Authori. Oranti Latous tanta sorori
{{Versus|320}}Affuit, et pestem misero immisere nefandam
Durus uterque tibi: quin et, quacunque videt Sol,
Interdixit opem: quare tellure sub ima,
Si qua salus superest, caeca sub nocte petenda est.
Est specus arboribus tectum, atque horrore verendum
{{Versus|325}}Vicina sub rupe, Iovis qua plurima sylva
Accubat, et raucum reddit coma cedria murmur.
Huc, ubi se primis aurora emittet ab undis,
Ire para, et nigrantem ipsis in faucibus agnam
Mactato supplex, atque, &quot;Ops tibi maxima,&quot; dic, &quot;hanc,&quot;
{{Versus|330}}Dic, &quot;ferio.&quot; Nigram tum Noctem, umbrasque silentes,
Vmbrarumque Deos, ignotaque numina Nymphas
Et Thia venerare, atrae et nidore Cupressi.
Hic tibi narranti causam, auxiliumque vocanti
Haud aberit Dea, quae caecae in penetralia terrae
{{Versus|335}}Deducat te sancta, et opem tibi sedula praestet.
Surge age, nec vani speciem tibi concipe somni.
Illa ego sum, quae culta vago per pinguia fonte
Dilabor, Dea vicinis tibi cognita ab undis.&quot;
Sic ait, et se coeruleo cita condidit amne.
{{Versus|340}}Ille autem, ut placidus cessit sopor, omina laetus
Accipit, et Nympham precibus veneratur amicam.
&quot;O sequor, O quocunque vocas pulcherrima fontis
Vicini Dea Callirhoe.&quot; Tum postera primum
Exurgens aurora, suos ubi protulit ortus,
{{Versus|345}}Monstratum Iovis in sylva sub rupibus altis
Antrum ingens petit, et nigrantem tergora primo
Vestibulo sistit pecudem, magnaeque trementem
Mactat Opi: &quot;tibique,&quot; inquit, &quot;ego hanc Ops maxima macto.&quot;
Tum Noctem, Noctisque Deas, ignota precatur
{{Versus|350}}Numina. Iamque simul Thian, atramque Cupressum
Vrebat, quum vox terrae revoluta cavernis
Longe audita sacras Nympharum perculit aures:
Nympharum, quibus aera solo sunt condita curae.
Extemplo commotae omnes, ac coepta reponunt,
{{Versus|355}}Sulphureos forte ut latices, et flumina vivi
Argenti, mox, unde nitens concresceret aurum,
Tractabant, gelidoque prementes fonte coquebant.
Centum ignis spissi radios, centum aetheris usti,
Bis centum concretorum terraeque marisque
{{Versus|360}}Miscuerant, nostros fugientia semina visus.
At Lipare, Lipare, argenti cui semina et auri
Cura data, et sacrum flammis adolere bitumen,
Continuo obscurae latebrosa per avia terrae
Ilcea adit, firmansque animum sic incipit ipsa.
{{Versus|365}}&quot;Ilceu (namque tuum nec nomen, nec mihi labes
Ignota est, nec, quid venias) iam corde timorem
Exue, nequicquam non te huc carissima mittit
Calirhoe: tibi parta salus tellure sub ima est.
Tolle animos, et me per opaca silentia terrae
{{Versus|370}}Insequere: ipsa adero, et praesenti numine ducam.&quot;
Sic ait, et se antro gradiens praemittit opaco.
Ille subit, magnos terrae miratus hiatus,
Squallentesque situ aeterno, et sine lumine vastas
Speluncas, terramque meantia flumina subter.
{{Versus|375}}Tum Lipare: &quot;Hoc quodcunque patet, quam maxima terra est:
Hunc totum sine luce globum, loca subdita nocti,
Dii habitant: imas retinet Proserpina sedes,
Flumina supremas, quae sacris concita ab antris
In mare per latas abeunt resonantia terras.
{{Versus|380}}In medio dites Nymphae, genera unde metalli,
Aerisque, argentique, aurique nitentis origo:
Quarum ego nunc ad te miserans ipsa una sororum
Advenio, illa ego, quae venas per montis hiantes,
Callirhoe haud ignota tuae, fumantia mitto
{{Versus|385}}Sulphura.&quot; Sic ibant terra et caligine tecti.
Iamque exaudiri crepitantes sulphure flammae,
Conclusique ignes, stridentiaque aera caminis.
&quot;Haec regio est late, variis ubi foeta metallis,&quot;
Virgo ait, &quot;est tellus: quorum vos tanta cupido
{{Versus|390}}Exercet, superas coeli qui cernitis auras.
Haec loca mille Deae caecis habitamus in antris,
Nocte Deae et Tellure satae, quis munera mille,
Mille artes. Studium est aliis deducere rivos,
Scintillas aliis rimari, et sparsa per omnem
{{Versus|395}}Semina tellurem flammarum, ignisque corusci.
Materiam miscent aliae, massamque coercent
Obicibus, multa et gelidarum inspergine aquarum.
Non procul eruptis fumantia tecta caminis
Aetnaei Cyclopes habent, versantque coquuntque
{{Versus|400}}Vulcano stridente, atque aera sonantia cudunt.
Laeva haec abstrusum per iter via ducit ad illos.
Dextera sed sacri fluvii te sistet ad undam,
Argento fluitantem undam, vivoque metallo,
Vnde salus speranda.&quot; Et iam aurea tecta subibant,
{{Versus|405}}Rorantesque domos spodiis, fuligineque atra
Speluncas varie obductas, et sulphure glauco.
Iamque lacus late undantes, liquidoque fluentes
Argento iuxta astabant, ripasque tenebant.
&quot;Hic tibi tantorum requies inventa laborum,&quot;
{{Versus|410}}Subsequitur Lipare, &quot;postquam ter flumine vivo
Perfusus, sacra vitium omne reliqueris unda.&quot;
Sic fatur, simul argenti ter fonte salubri
Perfundit, ter virgineis dat flumina palmis
Membra super, iuvenem toto ter corpore lustrat
{{Versus|415}}Mirantem exuvias turpes, et labe maligna
Exutos artus, pestemque sub amne relictam.
&quot;Ergo age, quum primum coeli te purior aer
Accipiet, nitidamque diem, Solemque videbis,
Sacra para, et castam supplex venerare Dianam,
{{Versus|420}}Indigenasque Deos, et numina fontis amici.&quot;
Sic virgo, et iuvenem tanto pro munere grates
Solventem e nocte aetherias educit in oras,
Dimittitque alacrem, atque optata in lumina reddit.
Accepit nova fama fidem, populosque per omnes
{{Versus|425}}Prodiit haud fallax medicamen: coeptaque primum
Misceri argento fluitanti axungia porcae.
Mox etiam Oriciae simul adiuncta est terebinthi,
Et laricis resina aeriae. Sunt, qui ungen equinum
Vrsinumve adhibent, bdelae, cedrique liquorem.
{{Versus|430}}Nonnulli et myrrhae guttas, et mascula thura
Adiiciunt, miniumque rubens, et sulphura viva.
Haud vero mihi displiceat, componere si quem
Trita melampodia, atque arentem iuverit irim,
Galbanaque, et lasser grave olens, oleumque salubre
{{Versus|435}}Lentisci, atque oleum haud experti sulphuris ignem.
His igitur totum oblinere, atque obducere corpus
Ne obscoenum, ne turpe puta: per talia morbus
Tollitur, et nihil esse potest obscoenius ipso.
Parce tamen capiti, et praecordia mollia vita.
{{Versus|440}}Tum super et vittas astringe, et stuppea necte
Vellera: dein stratis tegmento imponere multo,
Dum sudes, foedaeque fluant per corpora guttae.
Haec tibi bis quinis satis est iterasse diebus.
Durum erit: at quicquid tulerit res ipsa, ferendum est.
{{Versus|445}}Aude animis. Tibi certa salus stans limine in ipso
Signa dabit: liquefacta mali excrementa videbis
Assidue sputo immundo fluitare per ora,
Et largum ante pedes tabi mirabere flumen.
Ora tamen foeda erodent ulcuscula: sed tu
{{Versus|450}}Lacte fove, et cocto cytini, viridisque ligustri.
Tempore non alio generosi pocula Bacchi
Annuerim sumenda tibi, purumque Falernum,
Et Chia, et pateris spumantia Rhetica largis.
Sed iam age vicinae victor gratare saluti:
{{Versus|455}}Vltima adest tibi cura, eadem et placidissima, corpus
Abluere, et lustrare artus, ac membra piare
Stoechade, amaracinisque comis, et rore marino,
Verbenaque sacra, et bene olentibus heracleis.
&lt;/poem&gt;
==III.==
&lt;poem&gt;
Sed iam me nemora alterius foelicia mundi,
Externique vocant saltus: longe assonat aequor
Herculeas ultra metas, et littora longe
Applaudunt semota. Mihi nunc magna Deorum
{{Versus|5}}Munera, et ignoto devecta ex orbe canenda,
Sancta arbos, quae sola modum, requiemque dolori,
Et finem dedit aerumnis. Age diva beatum
Vranie venerare nemus, crinesque revinctam
Fronde nova, iuvet in medica procedere palla
{{Versus|10}}Per Latium, et sanctos populis ostendere ramos:
Et iuvet haud unquam nostrorum aetate parentum
Visa prius, nullive unquam memorata referre.
Vnde aliquis forsan novitatis imagine mira
Captus, et heroas, et grandia dicere facta
{{Versus|15}}Assuetus, canat auspiciis maioribus ausas
Oceani intacti tentare pericula puppes.
Nec non et terras varias, et flumina, et urbes,
Et varias memoret gentes, et monstra reperta:
Dimensasque plagas, alioque orientia caelo
{{Versus|20}}Sydera, et insignem stellis maioribus Arcton.
Nec taceat nova bella, omnemque illata per orbem
Signa novum, et positas leges, et nomina nostra.
Et canat (auditum quod vix venientia credant
Saecula) quodcunque Oceani complectitur aequor
{{Versus|25}}Ingens, omne, una obitum mensumque carina.
Foelix, cui tantum dederit Deus. At mihi vires
Arboris unius satis est, usumque referre:
Et quo inventa modo fuerit, nostrasque sub auras
Advena per tantum pelagi pervenerit aequor.
{{Versus|30}}Oceano in magno, ardenti sub sydere Cancri,
Sol ubi se nobis media iam nocte recondit,
Hac ignota tenus, tractu iacet insula longo:
Hispanam gens inventrix cognomine dixit:
Auri terra ferax: sed longe ditior una
{{Versus|35}}Arbore, voce vocant patrii sermonis Hyacum.
Ipsa teres, ingensque ingentem vertice ab alto
Diffundit semper viridem, semperque comantem
Arbuteis sylvam foliis: nux parva, sed acris,
Dependet ramis, et plurima frondibus haeret.
{{Versus|40}}Materia indomita est, duro et pene aemula ferro
Robora, quae resinam sudant incensa tenacem.
Dissectae color haud simplex. In cortice lauri
Exteriore viret levor: pars altera pallet
Buxea: at interior nigro suffusca colore est,
{{Versus|45}}Iuglandemque, ebenumque inter. Quod si inde ruberet,
Iam poterat variis aequare coloribus irim.
Hanc gens illa colit, studioque educere multo
Nititur: hac late colles campique patentes,
Hac omnis vestitur ager: nec sanctius illis
{{Versus|50}}Est quicquam, aut potiore usu: quippe omnis in illa
Spes iacet hanc contra pestem, quae coelitus illic
Perpetua est. Validos abiecto cortice ramos
Multa vi tundunt, aut in segmenta minuta
Elimant, puroque scobes in fonte reponunt,
{{Versus|55}}Dum bibulas noctemque diemque emaceret humor.
Inde coquunt: nec non illos ea cura fatigat,
Vulcano ne forte furens erumpat aquae vis,
Et superundantem spumam proiectet in ignes.
Spuma quippe linunt, si quicquam e corpore toto
{{Versus|60}}Abscedit, si quicquam aegros depascitur artus.
Dimidia absumpta, superest quodcunque, reponunt,
Divini laticis. Quin et segmenta relicta
Rursus, ut ante, coquunt, addentes suave liquens mel.
Scilicet hunc unum mensis accedere potum
{{Versus|65}}Et lex ipsa iubet gentis, mandatque sacerdos.
Servatum at laticem, et decocti pocula primi
Bina die quaque assumunt, quum surgit ab ortu
Lucifer, et sero egreditur quum Vesper Olympo.
Nec prius absistunt potu, quam menstrua cursum
{{Versus|70}}Luna suum, et totum peragrans perfecerit orbem,
Fraternasque iterum convenerit aemula bigas.
Interea caecis sese penetralibus abdunt,
Quo neque vis venti, non halitus aeris ullus
Insinuet sese, et gelidis afflatibus obsit.
{{Versus|75}}Quid mirandum aeque memorem super omnia victum
Quam tenuem, quam magna sibi ieiunia poscant?
Quippe solet satis esse, ipsum dum corpus alatur:
Dum superet vita, et tantum ne membra fatiscant.
Ne tamen ah ne tanta time, sacer ilicet haustus
{{Versus|80}}Ille modo ambrosiae, vires reficitque fovetque,
Inque occulta gerit ieiunis pabula membris.
Nectare ab epoto binas, non amplius, horas
Imponunt sese stratis, medicamen ut intro
Large eat, et calido sudorem e corpore ducat.
{{Versus|85}}Interea vacuas pestis vanescit in auras:
Et (dictu mirum) apparet iam pustula nulla:
Iamque nomae cessere omnes, iam fortia liquit
Membra dolor, primoque redit cum flore iuventa:
Et iam Luna suum remeans nova circuit orbem.
{{Versus|90}}Quis Deus hos illis populis monstraverit usus:
Qui demum et nobis casus, aut fata tulere
Hos ipsos: unde et sacrae data copia sylvae,
Nunc referam. Missae quaesitum abscondita Nerei
Aequora, in occasum Solisque cubilia, pinus,
{{Versus|95}}Littoribus longe patriis, Calpeque relictis,
Ibant Oceano in magno, pontumque secabant,
Ignaraeque viae, et longis erroribus actae.
Quas circum innumerae properantes gurgite ab omni
Ignoti nova monstra maris Nereides udae
{{Versus|100}}Adnabant, celsas miratae currere puppes,
Salsa super pictis volitantes aequora velis.
Nox erat, et puro fulgebat ab aethere Luna,
Lumina diffundens tremuli per marmora ponti,
Magnanimus quum tanta heros ad munera fatis
{{Versus|105}}Delectus, dux errantis per caerula classis;
&quot;Luna&quot;, ait, &quot;O pelagi cui regna haec humida parent,
Quae bis ab aurata curvasti cornua fronte,
Curva bis explesti, nobis errantibus ex quo
Non ulla apparet tellus, da littora tandem
{{Versus|110}}Aspicere, et dudum speratos tangere portus,
Noctis honos, coelique decus Latonia virgo.&quot;
Audiit orantem Phoebe, delapsaque ab alto
Aethere, se in faciem mutat, Nereia quali
Cymothoe, Clothoque natant, iuxtaque carinam
{{Versus|115}}Astitit, et summo pariter nans aequore fatur:
&quot;Ne nostrae dubitate rates, lux crastina terras
Ostendet, fidoque dabit succedere portu.
Sed vos littoribus primis ne insistite: dudum
Vltra fata vocant. Medio magna insula ponto
{{Versus|120}}Est Ophyre, huc iter est vobis, hic debita sedes
Imperiique caput&quot;. Simul haec effata, carinam
Impulit: illa levi cita dissecat aequora cursu.
Aspirant faciles aurae, et iam clarus ab undis
Surgebat Titan, humiles quum surgere colles
{{Versus|125}}Vmbrosi procul, et propior iam terra videri
Incipit. Acclamant nautae, terramque salutant,
Terram exoptatam. Tum portu et littore amico
Excepti, diis vota piis in littore solvunt:
Quassatasque rates, defessaque corpora curant.
{{Versus|130}}Inde, ubi quarta dies pelago, crepitansque vocavit
Vela Notus, remis insurgitur, altaque rursum
Corripiunt maria, et laeti freta caerula sulcant.
Linquitur incerto fluitans Anthylia ponto,
Atque Hagia, atque alta Ammerie, execrataque tellus
{{Versus|135}}Cannibalum, et ripa Gyane nemorosa virenti.
Protinus innumerae panduntur turribus altis
Insulae Oceano in vasto, quas inter opacis
Vndantem sylvis unam, cursuque sonantem
Fluminis aspiciunt, magno qui spumeus alveo
{{Versus|140}}In mare fulgentes auro subvectat arenas.
Huius in ora placet pronas appellere puppes.
Invitant nemora, et dulces e flumine lymphae.
Iamque solo viridante alacres, ripaque potiti
In primis terram ignotam, Nymphasque salutant
{{Versus|145}}Indigenas, Geniumque loci, teque, aurifer amnis,
Quisquis in ora maris nitida perlaberis unda.
Tum duram Cererem, et patrii carchesia Bacchi
Aggere in herboso expediunt: dein quaerere si qui
Mortales habitent: pars fulvam fluminis undam
{{Versus|150}}Mirari, mixtamque auro disquirere arenam.
Forte per umbrosos sylvarum plurima ramos
Assidue volitabat avis, quae picta nitentes
Caeruleo pennas, rostro variata rubenti,
Ibat nativo secura per avia luco.
{{Versus|155}}Has iuvenum manus ut sylvas videre per altas,
Continuo cava terrificis horrentia bombis
Aera, et flammiferum tormenta imitantia fulmen
Corripiunt, Vulcane, tuum, dum Theutonas armas,
Inventum, dum tela Iovis mortalibus affers.
{{Versus|160}}Nec mora, signantes certam sibi quisque volucrem,
Inclusam, salicum cineres, sulphurque, nitrumque,
Materiam accendunt servata in reste favilla.
Fomite correpto diffusa repente furit vis
Ignea circumsepta, simulque cita obice rupto
{{Versus|165}}Intrusam impellit glandem: volat illa per auras
Stridula: et exanimes passim per prata iacebant
Deiectae volucres: magno micat ignibus aer
Cum tonitru, quo sylva omnis, ripaeque recurvae,
Et percussa imo sonuerunt aequora fundo.
{{Versus|170}}Pars avium nemus in densum conterrita, et altos
Se recipit scopulos: quorum de vertice summo
Horrendum una canit (dictu mirabile) et aures
Terrificis implet dictis, ac talibus infit.
&quot;Qui Solis violatis aves, sacrasque volantes,
{{Versus|175}}Hesperii, nunc vos, quae magnus cantat Apollo,
Accipite, et nostro vobis quae nunciat ore.
Vos quanquam ignari, longum quaesita, secundis
Tandem parta Ophyrae tetigistis littora ventis.
Sed non ante novas dabitur summittere terras,
{{Versus|180}}Et longa populos in libertate quietos,
Molirique urbes, ritusque ac sacra novare,
Quam vos infandos pelagi terraeque labores
Perpessi, diversa hominum post praelia, multi
Mortua in externa tumuletis corpora terra.
{{Versus|185}}Navibus amissis pauci patria arva petetis,
Frustra alii socios quaeretis magna remensi
Aequora: nec nostro deerunt Cyclopes in orbe.
Ipsa inter sese vestras discordia puppes
In rabiem ferrumque trahet: nec sera manet vos
{{Versus|190}}Illa dies, foedi ignoto quum corpora morbo
Auxilium sylva miseri poscetis ab ista,
Donec poeniteat scelerum.&quot; Nec plura locuta
Horrendum stridens densis sese abdidit umbris.
Ollis ossa rigor subitus percurrit, et omnis
{{Versus|195}}Palluit, ac gelida fugit formidine sanguis.
Tum vero sacras volucres, divosque precati,
In primis Solem, et sanctum servantia lucum
Numina supplicibus venerantur agrestia votis:
Pacem orant, rursumque Ophyren, fluviumque salutant.
{{Versus|200}}Interea e sylvis nigrum genus ora comasque,
Ad naves nova turba virum concurrit inermis,
Pectora nudi omnes, evincti frondibus omnes
Paciferis: tanta qui celsas mole carinas
Mirati, vestesque virum, fulgentiaque arma.
{{Versus|205}}Vix satis expleri possunt: et ab aethere missi
Sive homines, sive heroes sint, sive Deorum
Numina, adorantum ritu, precibusque salutant:
Ante alios ipsum regem, cui munera laeta,
E ripis collectum aurum, et cerealia dona,
{{Versus|210}}Et patrios fructus, et mella liquentia portant.
Vestibus ipsi etiam nostris, et munere multo
Donati, exceptique mero nova gaudia miscent.
Non aliter, quam si mensis, dapibusque Deorum
Mortalis quisquam adscitus, foelixque futurus,
{{Versus|215}}Hauriat aeternum, coelestia pocula, nectar.
Ergo, ubi amicitiae securos foedere utrinque
Firmavere animos, habita et commercia gentis,
Ipsi inter sese reges in littore laeti
Complexu iungunt dextras, et foedera firmant.
{{Versus|220}}Alter gossipio tenui pectusque femurque
Praecinctus, viridi limbum pingente smaragdo,
Ora niger: iaculo armatur cui dextera acuto,
Squamosi spolium sustentat laeva draconis.
Alter at intexto laenam circumdatus auro,
{{Versus|225}}Quam subter rutila arma micant, capiti aerea cassis
Insidet, et pictae volitant in vertice cristae:
Fulgenti ex auro torques cui candida colla
Cingunt, atque ensis lateri dependet Iberus.
Et iam commixti populi, hospitioque recepti,
{{Versus|230}}Hi tectis domibusque, altis in navibus illi,
Laetitia ludisque dies per pocula ducunt.
Forte loco lux festa aderat, Solique parabant
Vltori facere umbroso sacra annua luco.
Hesperiaeque, Ophyraeque manus convenerat omnis.
{{Versus|235}}Hic convalle cava, ripae viridantis in herba,
Selectorum ingens numerus, matresque virique
Confusi, plebs atque patres, puerique senesque,
Astabant, animis tristes, et corpora foedi,
Squallentes crustis omnes, taboque fluentes:
{{Versus|240}}Quos circumfusos albenti in veste sacerdos
Pura lustrat aqua, et ramo frondentis Hyaci.
Tum niveum ante aras caedit de more iuvencum,
Et iuxta positum pastorem sanguine caesi
Respergit, pateraque rigat: Solique potenti
{{Versus|245}}Ad numeros paeana canit: nec caetera turba
Non sequitur, mactantque sues, mactantque bidentes,
Visceribusque veru tostis epulantur in herba.
Obstupuit gens Europae ritusque sacrorum,
Contagemque alio non usquam tempore visam.
{{Versus|250}}At dux multa animo tacitus secum ipse volutans,
&quot;Hic erat ille,&quot; inquit, &quot;morbus, (Dii avertite casum)
Ignotum interpres Phoebi quem dira canebat&quot;.
Tum regem indigenam, (ut sermo fandique facultas
Iam communis erat) cui sint solennia Divum,
{{Versus|255}}Scitatur: quid tanta astet convalle sub alta
Languentum miseranda manus: quid pastor ad aras
Sacra inter, caesi respersus sanguine tauri.
Quem contra, &quot;Hesperiae O heros fortissime pubis,&quot;
Rex ait, &quot;Hi gentis ritus, haec sacra quotannis
{{Versus|260}}Vltori de more Deo celebramus: origo
Antiqua est, veteresque patrum fecere parentes.
Quod si externorum mores, hominumque labores
Audivisse iuvat, primaeva ab origine causam
Sacrorum, et pestis miserae primordia pandam.
{{Versus|265}}Forsitan Atlantis vestras pervenit ad aures
Nomen, et ex illo generis longo ordine ducti.
Hac et nos, longa serie, de stirpe profecti
Dicimur, heu quondam foelix et cara Deum gens,
Dum coelum colere, et superis accepta referre
{{Versus|270}}Maiores suevere boni: sed, numina postquam
Contemni coeptum est luxu fastuque nepotum,
Ex illo quae sint miseros, quantaeque secutae
Aerumnae, vix fando unquam comprendere possem.
Insula tum prisci regis de nomine dicta
{{Versus|275}}Ingenti terrae concussa Atlantia motu
Corruit, absorpta oceano: quem mille carinis
Sulcavit toties, terrae regina marisque.
Ex illo et pecudes, et grandia quadrupedantum
Corpora, non ullis unquam reparata diebus
{{Versus|280}}Aeternum periere: externaque victima sacris
Caeditur, externus nostras cruor imbuit aras.
Tum quoque et haec infanda lues, quam nostra videtis
Corpora depasci, quam nulli aut denique pauci
Vitamus, Divum offensis, et Apollinis ira
{{Versus|285}}De coelo demissa, omnes grassatur in urbes.
Vnde haec sacra novo primum solennia ritu
Instituere patres, quorum haec perhibetur origo.
Syphilus (ut fama est) ipsa haec ad flumina pastor
Mille boves, niveas mille haec per pabula regi
{{Versus|290}}Alcithoo pascebat oves: et forte sub ipsum
Solstitium, urebat sitientes Sirius agros:
Vrebat nemora: et nullas pastoribus umbras
Praebebant sylvae: nullum dabat aura levamen.
Ille gregem miseratus, et acri concitus aestu,
{{Versus|295}}Sublimem in Solem vultus et lumina tollens,
&quot;Nam quid, Sol, te,&quot; inquit, &quot;rerum patremque Deumque
Dicimus, et sacras vulgus rude ponimus aras,
Mactatoque bove, et pingui veneramur acerra,
Si nostri nec cura tibi est, nec regia tangunt
{{Versus|300}}Armenta? An potius superos vos arbitrer uri
Invidia? Mihi mille nivis candore iuvencae,
Mille mihi pascuntur oves: vix est tibi Taurus
Vnus, vix Aries coelo (si vera feruntur)
Vnus, et armenti custos Canis arida tanti.
{{Versus|305}}Demens quin potius Regi divina facesso?
Cui tot agri, tot sunt populi, cui lata ministrant
Aequora, et est superis, ac Sole potentia maior?
Ille dabit facilesque auras, frigusque virentum
Dulce feret nemorum armentis, aestumque levabit.&quot;
{{Versus|310}}Sic fatus, mora nulla, sacras in montibus aras
Instituit regi Alcithoo, et divina facessit.
Hoc manus agrestum, hoc pastorum caetera turba
Exequitur: dant thura focis incensa, litantque
Sanguine taurorum, et fumantia viscera torrent.
{{Versus|315}}Quae postquam rex, in solio dum forte sederet
Subiectos inter populos, turbamque frequentem.
Agnovit, Divum exhibito gavisus honore,
Non ullum tellure coli, se vindice, numen
Imperat, esse nihil terra se maius in ipsa:
{{Versus|320}}Coelo habitare Deos, nec eorum hoc esse, quod infra est.
Viderat haec, qui cuncta videt, qui singula lustrat,
Sol pater, atque animo secum indignatus, iniquos
Intorsit radios, et lumine fulsit acerbo.
Aspectu quo Terra parens, correptaque ponti
{{Versus|325}}Aequora, quo tactus viro subcanduit aer.
Protinus illuvies terris ignota profanis
Exoritur. Primus, regi qui sanguine fuso
Instituit divina, sacrasque in montibus aras,
Syphilus, ostendit turpes per corpus achores.
{{Versus|330}}Insomnes primus noctes, convulsaque membra
Sensit, et a primo traxit cognomina morbus,
Syphilidemque ab eo labem dixere coloni.
Et mala iam vulgo cunctas diffusa per urbes
Pestis erat, regi nec saeva pepercerat ipsi.
{{Versus|335}}Itur ad Americen sylva in Cartheside Nympham,
Cultricem nemorum Ammericen, quae maxima luco
Interpres Divum responsa canebat ab alto.
Scitantur, quae causa mali, quae cura supersit.
Illa refert: &quot;Spreti vos O, vos numina Solis
{{Versus|340}}Exercent: nulli fas est se aequare Deorum
Mortalem: date thura Deo, et sua ducite sacra,
Et numen placate, iras non proferet ultra.
Quam tulit, aeterna est, nec iam revocabilis unquam
Pestis erit: quincunque solo nascetur in isto,
{{Versus|345}}Sentiet, ille lacus Stygios, fatumque severum
Iuravit. Sed enim, si iam medicamina certa
Expetitis, niveam magnae mactate iuvencam
Iunoni, magnae nigrantem occidite vaccam
Telluri: illa dabit foelicia semina ab alto:
{{Versus|350}}Haec viridem educet foelici e semine sylvam:
Vnde salus.&quot; Simul obticuit, specus intus, et omne
Excussum nemus, et circumstetit horror ubique.
Illi obeunt mandata: sua ipsi altaria Soli
Instituunt: niveam Iuno, tibi magna iuvencam,
{{Versus|355}}Nigrantem, Tellus, mactant tibi maxima vaccam.
Mira edam. (At divos iuro, et monumenta parentum)
Haec sacra, quam nemore hoc toto vos cernitis, arbor,
Ante solo nunquam fuerat quae cognita in isto,
Protinus e terra virides emittere frondes
{{Versus|360}}Incipit, et magna campis pubescere sylva.
Annua confestim Soli facienda sacerdos
Vltori nova sacra canit. Deducitur ipse
Sorte data, qui pro cunctis cadat unus ad aram,
Syphilus: et iam farre sacro, vittisque paratis
{{Versus|365}}Purpureo stabat tincturus sanguine cultros:
Tutatrix vetuit Iuno, et iam mitis Apollo,
Qui meliorem animam miseri pro morte iuvencum
Supposuere, feroque solum lavere cruore.
Ergo eius facti aeternum ut monumenta manerent,
{{Versus|370}}Hunc morem antiqui primum statuere quotannis
Sacrorum, ille tuum testatur, Syphile, crimen,
Victima vana, sacras deductus pastor ad aras.
Illa omnis, quam cernis, inops miserandaque turba
Tacta Deo est, veterumque luit commissa parentum.
{{Versus|375}}Cui votis precibusque piis numerisque sacerdos
Conciliat vates Divos, et Apollinis iras.
Lustrati ingentes ramos, et robora sanctae
Arboris advectant tectis: libamine cuius
Vi mira infandae labis contagia pellunt.&quot;
{{Versus|380}}Talibus, atque aliis tempus per multa trahebant
Diversis populi commixti e partibus orbis.
Interea, Europae fuerant quae ad cara remissae
Littora, iam rursus puppes freta lata remensae
Mira ferunt: late (proh fata occulta Deorum)
{{Versus|385}}Contagem Europae coelo crebrescere eandem,
Attonitasque urbes nullis agitare medelis.
Quin etiam gravior naves it rumor in omnes,
Illo eodem classem morbo, iuvenumque teneri
Haud numerum exiguum, et totis tabescere membris.
{{Versus|390}}Ergo haud immemores, diras cecinisse volucres,
Affore, quum sylva auxilium poscatur ab illa,
Continuo faciles Nymphas, Solemque precati,
Intacti nemoris ramos, et robora ab alto
Convectare parant luco, medicataque sumunt
{{Versus|395}}Pocula, pro ritu gentis: quo munere tandem
Contagem pepulere feram. Quin dona Deorum,
Haud patriae obliti, et foelicem ad littora sylvam
Nostra iubent ferri, coelo si forsitan isto
Assimilem pellant labem: nec fata secundos
{{Versus|400}}Ipsa negant Zephyros, facilisque aspirat Apollo.
Munera vos Divum primi accepistis Iberi,
Praesens mirati auxilium: nunc cognita Gallis,
Germanisque, Scythisque, orbe et gavisa Latino
Iam nunc Europam vecta est Hyacus in omnem.
{{Versus|405}}Salve magna Deum manibus sata semine sacro,
Pulchra comis, spectata novis virtutibus arbos:
Spes hominum, externi decus, et nova gloria mundi:
Fortunata nimis, natam si numina tantum
Orbe sub hoc, homines inter gentemque Deorum
{{Versus|410}}Perpetua sacram voluissent crescere sylva.
Ipsa tamen, si qua nostro te carmine Musae
Ferre per ora virum poterunt, hac tu quoque parte
Nosceris, coeloque etiam cantabere nostro.
Si non te Bactra, et tellus extrema sub Arcto,
{{Versus|415}}Non Meroe, Libycisque Ammon combustus arenis,
At Latium, at viridis Benaci ad flumina ripa
Audiet, et molles Athesi labente recessus.
Et sat erit, si te Tiberini ad fluminis undam
Interdum leget, et referet tua nomina Bembus.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>345s0tot5qcjrcyrtp7ul2roqlvi90p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alcon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41113</id>
    <revision>
      <id>274099</id>
      <parentid>210969</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T18:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8944" sha1="nifagmnb9xspiiota7c2p1s7x22nlwp" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius	
|OperaeTitulus=  Alcon
|OperaeWikiPagina=  Alcon
|Genera=Carmina
|SubTitulus= sive de cura canum venaticorum
|Annus = Saeculo XV
|Editio= ''Alcon'', P. Simoni, 1972 - ''Alcon'', Verona, 1478 - Incaffi 1553, digital edition by Musisque Deoque, 2007
|Fons= [http://mlat.uzh.ch/?c=15&amp;w=FraGir.Alco Corpus Corporum]
}}

&lt;poem&gt;

Alcon


§ 1


Assiduis nuper fessus venatibus Alcon,
Falleret aestivi ut fastidia longa diei,
Corvini qua se nemora excelsissima caelo
Extollunt, viridi dum captat frigus in umbra,
Dicitur ad iuvenem senior sic fatus Acastum: {{versus|5}}
&quot;Me segnes artus defectaque viribus aetas,
Et superare iuga et latis discurrere campis
Et torquere leves hastas et ferre pharetram,
Nate, vetant, densasque indagine cingere silvas:
Sed te pulvereum cursu transmittere campum, {{versus|10}}
Ferre aestum frigusque, leves agitare Molossos,
Et pinguem silvis ad tecta avertere praedam
Nunc decet, ac validam pro me exercere iuventam.
En arcum pharetramque tibi iaculumque relinquo:
Ne tamen usque adeo plenae confide pharetrae, {{versus|15}}
Ut postrema canum interea tibi cura putetur:
Quorum ope veloces poteris praevertere cervos,
Aut aprum ingentem, aut fulvum superare leonem.
Ergo age, et haec tecum semper mandata reserva.
Principio, ut generosa canum tibi copia numquam {{versus|20}}
Desit, quae certam valeat promittere praedam,
Elige degeneri nequaquam semine natos,
Sed quos assidue silvis exercuit altis
Et labor indomitus, saevarum et praeda ferarum.
Nec vero parvi formamque genusque putaris: {{versus|25}}
Nam neque sunt animi, neque mores omnibus iidem,
Et variae diversa canum dant semina gentes.
Nam rabidas si forte feras te cura tenebit
Venari et variis caput obiectare periclis,
Spartana de stirpe tibi, de stirpe Molossa {{versus|30}}
Quaere canes: Libycos illis acresque Britannos
Pannoniosque truces et amantes proelia Celtas
Adde, nec Hircanos, nec Seras sperne feroces.
Si vero parvos lepores capreasque fugaces
Malueris, timidosque sequi per devia cervos, {{versus|35}}
Delige Paeonios agiles volucresque Sicambros.
Quod tibi si latebras abstrusaque lustra ferarum
Rimari certa catulorum indagine cordi est,
Hunc usum implebit Perses et Saxogelonus.
At genere ex omni praesertim delige quae nec {{versus|40}}
Corpore sit gracili, nec densis aspera villis;
Sed sublime caput, vivacia lumina et amplam
Ostentet frontem atque ingentes oris hiatus;
Cui rectae surgant aures, cui pinguia terga
Dividat in caudam descendens spina reflexam: {{versus|45}}
Sint armi lati, sint aeque pectora lata,
Lata alvus, quae sic costis adiungitur imis,
Ut tamen in spatium sensim se colligat arctum;
Ut cava diductis succedant ilia costis,
Excipiant siccis quas fortia crura lacertis; {{versus|50}}
Ima pedum parva signent vestigia planta.
Huic similem coniunge marem, quum vere tepenti
Tangit amor genus omne avium, genus omne ferarum.
Bis quinos tamen ante dies accensus uterque
In venerem, venere abstineant: sic plena libido {{versus|55}}
Acrius exstimulat viresque ad semina praebet.
Hinc maior soboles atque inde valentior exit.
Quae simul ac se se numeroso protulit ortu,
Selige de multis quos iam praestare videbis
Pondere, vel stipulae flammis include sonoris {{versus|60}}
Ingentem turbam: prolis nam mota periclo
Egregiam sobolem melioraque pignora mater
Ocyus eripiet flammis et inertia linquet.
Illi igitur plenis ubi nondum viribus aetas
Accessit, parvum cursu conscendere collem {{versus|65}}
Et molli assuescant se se demittere clivo.
Hinc tenerum leporem, vel crura infirma trahentem
Sectari capream et facilem percurrere campum
Incipiat, verbisque viri parere vocantis.
Nulla mora est, ipsis crescant cum viribus anni. {{versus|70}}
Iam potes hos tuto densis committere silvis,
Perque altos montes, per lustra agitare ferarum,
Nec minus aut apro, aut fulvo obiectare leoni;
Si modo vel capreas, vel dedignabere cervos.
Immodicis tum parce cibis, tum cursibus illos {{versus|75}}
Exerce assiduis, ac mox ad tecta reverti,
Vincla pati discant: ita demum libera colla,
Quum res ipsa ususque vocat, maiore feruntur
Impete, nec cursum remoratur pigra sagina.
Hactenus in silvis catulos eduximus altis; {{versus|80}}
Nunc quae morbosis sit cura adhibenda, docebo.
Insomnes quum forte canes occulta fatigat
Vimque adimit febris, putrem tunc ore cruorem
Ferro emitte levi; dein bacchica dona rosarum
Misce oleo et rapidis simul omnia concoque flammis, {{versus|85}}
Terque die inserto demitte in guttura cornu.
Si vero nimio venandi langueat aestu,
Butyro lapathi succos siculique Lyaei
Pocula, contusumque piper simul omnia miscens
Prosubige: ut certi simul ac commixta liquoris {{versus|90}}
Praetulerint speciem, cupido canis hauriat ore.
Immodicam sed forte sitim dum sublevat atro
Fonte canis, lymphae mala si successit hirudo,
Cimiceo suffire canem nidore licebit,
Aut oleo ptisanam et spumanti melle subactam {{versus|95}}
Incoquere, offensoque cani praebere vorandam.
Aut quum taetra lues (clavos dixere) palatum
Afficiet misere, silvestria sesama, nec non
Bacchi acidos latices et chartam sume perustam
Atque ammoniaci frustum: dein singula in unum {{versus|100}}
Confundens, taetrae caussam superilline pestis.
Tum vero ardentes oculos inimica perurit
Quum tabes crebraeque fluunt a lumine guttae,
Iam frondes sacrae myrti, silvestris et uvae
Arentesque rosas diluto concoque Baccho, {{versus|105}}
Hisque affecta levi citus ablue lumina dextra;
Inde oleum atque ovi niveos immitte liquores.
Quod si nativo stimulatur coxa dolore,
Lemiulum lapidem (meditem nomine dicunt)
Urina semel atque iterum demerge recenti: {{versus|110}}
Cui Bacchi dulces acidosque adiunge liquores,
Quaque latet pestis, sumta circumline penna.
Ast ubi rupta novo manabit sanguine vena,
Tum murem geminum ac telam pendentis Arachnes
Ure foco, cineremque undanti impone cruori; {{versus|115}}
Proderit et ferro candenti tangere vulnus.
Obstructo vero lotii quum forte meatu
Vexari aspicies catulum, cerealia dona
Obiice lacte prius simae perfusa capellae.
At contra venis si quando sanguis apertis, {{versus|120}}
Pro facili urina, terram madefecerit atram,
Conveniet lente ferventi lactis aheno
Mollire et tenues coriandri immittere succos,
Infractumque piper laticemque undantis olivi,
Insertoque cani paullatim infundere cornu. {{versus|125}}
Quid? taceam nimio quum decidit ungula cursu?
Frangere namque iuvat pallentis grana cumini
Dentibus, admotaque pedem lenire saliva:
Incipientque novi subcrescere protinus ungues.
Fit quoque ut immundo catulus iuguletur ab oestro: {{versus|130}}
At tu silvestrem crepitantibus urere rutam
Ignibus et fumo pariter mulcere salubri
Disce, dehinc acri perfundere vulnus aceto.
Quin aures etiam muscarum turba molesta
Impetit usque adeo, mutilatum appareat alte {{versus|135}}
Ut caput, ipse autem venienti occurre periclo,
Et prius has nucibus viridique putamine tinge.
Quid quum dura canes inter se proelia miscent,
Alter ut alterius percussus dente laboret?
Tunc etenim cervi flammae subiecta voraci {{versus|140}}
Ossa teres, oleo subigens frondentis olivae
Unguinis in morem, ac vulnus letale perungens;
Quamquam etiam possis ramenta inducere ferri.
Namque venenifero serpentis saucius ictu,
Quo valeat, scit sponte sua reperire salubre {{versus|145}}
Gramen, et ipse sibi nullo auxiliante mederi.
Senserit at rabidos ubi morsus, protinus ipse
Idaeam rutae foliis acrique Lyaeo
Iunge picem, laeseaque adhibe haec medicamina parti.
At mala quum scabies miseros depascitur artus {{versus|150}}
Latrantum et foede miserabile corpus adurit,
Cerussam abdomenque bovis resinamque tenacem
Butyrumque recens viridantibus incoque sensim
Lentisci foliis, infectaque membra perunge.
Sed tunc praecipue sollerti mente cavendum est, {{versus|155}}
Quum rabie accensus nunc hos, nunc impetit illos,
Ipsi infensus hero, datque insanabile vulnus.
Ergo illum primo valida compesce catena;
Inde rosae agrestis radicem pondere saxi
Contusam vivi fontis consperge liquore, {{versus|160}}
Ut potus speciem lino colata nigranti
Praeferat: hac sumta, revocari ad pristina tradunt
Sensa canem; ac posita rabie mitescere rursum.
Sunt qui silvestres ficus adipemque vetustum
Contundant; hederas alii ferventibus undis {{versus|165}}
Emollire iubent, donec pars una supersit
E tribus, atque ipsis foliis tepidoque liquore
Pascere quadrupedem, Aurora surgente, furentem.
Nil tandem usque adeo prodest ac prima sub ipsum
Principium morbi rescindere semina ferro. {{versus|170}}
Nam qua parte imo coniungi lingua palato
Cernitur et fauces nativo concolor auro
Occupat, in rabiemque feros agit usque Molossos
Vulnificus vermis, suffunditque ora veneno.
Quem si quis potuit ferro resecare, potentem {{versus|175}}
Is tanti abstulerit caussam stimulumque furoris.
Quae superant, olim: nunc praedam ad tecta iacentem
Ferre monet praesens fugientis temporis hora:
Quandoquidem calamos posuit Coridallus acutos,
Et iam sublustres invectat Luna tenebras&quot;. {{versus|180}}
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>nifagmnb9xspiiota7c2p1s7x22nlwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Hieronymus Fracastorius</title>
    <ns>102</ns>
    <id>41299</id>
    <revision>
      <id>274098</id>
      <parentid>138678</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T18:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>274098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="lrrkf5iudes17yunx2g1y97ic9v2yjw" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Alias=italice '''Girolamo Fracastoro'''
|IndicisNomen=Fracastorius, Hieronymus
|Munera=medicus, physicus, mathematicus, geographus, astronomus atque poeta
|Natio=Italia
}}

== Opera ==
* [[Alcon|Alcon, sive de cura canum venaticorum]]
*[[Carmina (Fracastorius)|Carmina]]
*[[Epitaphius (Fracastorius)|Epitaphius]]
* [[Syphilis|Syphilis, sive de morbo Gallico, ad Petrum Bembum]]</text>
      <sha1>lrrkf5iudes17yunx2g1y97ic9v2yjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81419</id>
    <revision>
      <id>274108</id>
      <parentid>262599</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T21:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <origin>274108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="5aaxd4vpae0hsyckq27uo3wtys8a9ty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;'''{{Capituli|The Chronicles and Memorials}}'''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;small&gt;{{Capituli|Of}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;big&gt;{{Capituli|Great Britain and Ireland}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;{{Capituli|During the Middle Ages.}}&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;{{sc|published by the authority of her majesty's treasury, under the direction of the master of the rolls.}}&lt;/center&gt;

{{hr}}

On the 26th of January 1857, the Master of the Rolls submitted to the Treasury a proposal for the publication of materials for the History of this Country from the Invasion of the Romans to the Reign of Henry VIII.

The Master of the Rolls suggested that these materials should be selected for publication under competent editors without reference to periodical or chronological arrangement, without mutilation or abridgment, preference being given, in the first instance, to such materials as were most scarce and valuable.

He proposed that each chronicle or historical document to be edited should be treated in the same way as if the editor were engaged on an Editio Princeps ; and for this purpose the most correct text should be formed from an accurate collation of the best MSS.

To render the work more generally useful, the Master of the Rolls suggested that the editor should give an account of the MSS. employed by him, of their age and their peculiarities; that he should add to the work a brief account of the life and times of the author, and any remarks necessary to explain the chronology; but no other note or comment was to be allowed, except what might be necessary to establish the correctness of the text.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5aaxd4vpae0hsyckq27uo3wtys8a9ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Graecismus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84324</id>
    <revision>
      <id>274081</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="ts5zhzdqy4ivecycy91y3dm2089fk0z" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Eberhardus Bethuniensis
|OperaeTitulus=Graecismus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= J. Wrobel, 1887
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}</text>
      <sha1>ts5zhzdqy4ivecycy91y3dm2089fk0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274082</id>
      <parentid>274081</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121965" sha1="6jgo7efd6eb2j0g288u5pkpk63fg378" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Eberhardus Bethuniensis
|OperaeTitulus=Graecismus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= J. Wrobel, 1887
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}
==1.==
&lt;poem&gt;
Est proprie meta trans Graece, formatio plasma,
Indeque transformatio dicatur metaplasmus.
Cumque quid adicitur uel detrahitur ratione
Vel transmutatur, ut littera syllaba tempus,
{{Versus|5}}Tunc habet haec fieri uere proprieque figura,
Quae sub se multas dicatur habere figuras.
Prothesis apponit caput auferesisque recidit.
Syncopa de medio tollit quod epenthesis addit.
Aufert apocope finem, quem dat paragoge.
{{Versus|10}}Systole productam breuiat, diastole longat:
Quod natura iubet produci systole curtat,
Extasis econtra producit corripienda.
Elipsis necat m, perimit synalimpha uocalem.
Dicitur unius uerbi defectus eclipsis.
{{Versus|15}}Ast aposiopasis oratio deficiens est.
Estque superuacui pleonasmos adoptio uerbi.
Pro firi fieri dicas, diaeresis exstat,
Dicas tibicen contra, synaeresis exstat.
&quot;Hac Arethusa tenus&quot; dicas temesim faciendo.
{{Versus|20}}Dictio sola duas complectens synthesis exstat.
Syllaba dictio siue oratio congeminentur:
Tune duos, meme, leleges: epidiasis haec est.
Si dicas Teucre pro Teucer, metathesis fit.
Antithesis fit, si sedet ordine syllaba uerso.
{{Versus|25}}&quot;Transtra per et remos&quot; dicas, anastropha fiet.
Nutriit ac peperit, sic hysteron proteron hic fit.
Protheseos quoque paralange fiet, ut illud
Quod sequitur dicas: Symeon accepit in ulnas.
Epibasim facient uariae uoces iteratae,
{{Versus|30}}Si sensum uoces hae complectuntur eundem.
Metabolen faciet res sub uariis repetita:
Quem si fata uirum seruant, si uescitur aura
Aetheria nec adhuc crudelibus occubat umbris.
Epimone sententia fit crebro repetita,
{{Versus|35}}Interscalares uersus istud manifestant:
Cede dies caelo, quia nescit cedere uirgo.
      Impia quid dubitas Deianira mori?
Vnius epizeusis est geminatio uerbi.
&quot;Trade rati uentos&quot; dicas, hypallage fiet.
{{Versus|40}}&quot;Vrbem quam statuo uestra est&quot; antitosis haec est.
Pro numero numerum ponas, exallage fiet
Dicendo &quot;naues armato milite complent&quot;.
Dicitur ornatus uerborum scema, quod aufert
Taedia sub uariis formans decus eloquiumque,
{{Versus|45}}Quod sub se uarias fertur retinere figuras.
Dicas quod sequitur, facies asyntheton: Ite
Ferte citi flammas, date tela, impellite remos!
Huicque dialyton est eadem similisque figura.
Obuia quis polysyntheton est: Acamasque Thoasque
{{Versus|50}}Pelidesque Neoptolemus primusque Machaon.
Zeumaque sit tibi cum polysyntheton una figura.
Exstat anadiplosis cum finit ut incipit ille.
Incipit et finit uerbo anapolensis eodem:
Multa super Priamo rogitans, super Hectore multa.
{{Versus|55}}Si rationem interponas, parenthesis exstat.
Hendiadys fiet resoluto in mobile fixo:
Vteris hendiade, si dixeris &quot;arma uirumque&quot;.
Si dicas minus et plus signes, liptote fiet.
Exclamando deum quandoque prophonesis exstat:
{{Versus|60}}O deus, in quantis animus uersatur amantis!
Redde rei causam, sic etymologia fiet,
Vt si dicas &quot;diligo te, quia diligor a te&quot;.
Crimina uel laudes oratio colligat una
Multa simul, sic fit et habet fieri synacrismos.
{{Versus|65}}Quae supra dicta sunt epidiocesis ipsa
Corrigit in melius ex affectu recitantis,
Rhetoricusque color correctio scilicet exstat.
Vteris antitheto dicens contraria dicto,
Synque dyasmos erit eadem similisque figura.
{{Versus|70}}Inuidiae causa sarcasmos crimina dicit:
Eicit hic in Beelzebub daemonia uere.
Temporis esse solet descriptio chronographia,
Topographia loci, sed mundi cosmographia.
Est catatyposis, quando sub nomine patris
{{Versus|75}}Vel matris sine alterius persona notatur,
Vt caluus crispus uentrosus Sophronicusque
Ferraneus: Socratem scribunt haec nomina solum.
Characterismos eadem sit et una figura.
Responde tacitis, anthypopharam facies sic.
{{Versus|80}}Diligo me, tu te: solet haec idiopasis esse,
Allopasis: tu me, me uel te diligit ille.
Epilogus tibi sit illud quod et epitrochasmos,
Cum multiloquio praedicta subabbreuiantur.
Brachylogia refert quam plurima sub breuitate.
{{Versus|85}}Sitque tibi proprie subscripta gradatio climax.
Cum quis multotiens interrogat est teretema,
Quod bene rhetoricum datur aspiciendo colorem.
Periphrasim praemissorum dic expositiuam,
Eflexegesis est eadem similisque figura.
{{Versus|90}}Dirige sermonem cuiuis quemuisque secunda,
Tropologia potest illud uel apostropha dici.
Polytoton faciet uerbum casu uariatum:
Ex nihilo nihil, in nihilum nil posse reuerti.
Ast proprie tropus modus esto siue figura,
{{Versus|95}}Cum translatatur oratio dictio siue
Improprie causa metri uel commoditatis
Siue necessarii quae multas continet in se
Sicut et in reliquis praediximus esse figuras.
Synedoche partem ponit pro parteque totum.
{{Versus|100}}Semper materiam transcendit hyperbaton ipsam.
Excedendo fidem dictis hyperbole fiet.
Finge nouas uoces, onomatopoeia fiet.
Antonomasia solet excellentia dici.
Pone tenens pro contento, fit metonymia.
{{Versus|105}}&quot;Qui modo Nasonis fueramus quinque libelli&quot;
Si bene quis recitet, tunc prosopopoeia fiet.
Ast introducit aliquos ethopoeia loquentes,
Vt cum fortuna loquitur Boetius ipsa.
Antitheson fiet semper fierique probatur,
{{Versus|110}}Si pro non grato gratissimus accipiatur.
Antifrasim facies cum lucum a luceo dices.
Dicitur ironia quaeuis concessio ficta.
Emphatice loqueris, expressis utere uerbis.
Non animatis attribuendo quod est animati
{{Versus|115}}Phantasiam facies: siluae mirantur et undae.
Ac eadem penitus huic somatopoeia fertur.
Si proprie proprium dicas, epitheton hoc est.
Dissimiles personas euocitatio iungit.
Prima secundam concipiat, conceptio fiet.
{{Versus|120}}Allegoria fit, hydropicus si signet auarum.
Si quid dicatur non ergo sui sed alius,
Hoc paradigma potest uereque parabola dici.
Rebus ab externis sumpta est metaphora semper:
      Tu uenias citius, portus et aura mihi.
&lt;/poem&gt;
 
==2.==
&lt;poem&gt;
Est soloecismus uitium ceu barbaque rismus.
Est barbarismus cum dico &quot;domina dominus&quot;,
      Est soloecismus &quot;uir mea, sponsa meus&quot;.
Sub soloecismo sunt istae barbaque rismo:
{{Versus|5}}Dictio turpe sonans cacenphaton ipsa uocatur,
Vt si dicatur Tytides medidiesque.
Ast euphonia sit tibi dictio pulchra sonora,
Vt si dicatur Tydides meridiesque.
Ambiguum dictum dici solet amphibolia.
{{Versus|10}}&quot;Subsannabit eos&quot; sic anthropospathos exstat.
Tapinosis erit, uocitetur si mare gurges.
&quot;Ibant qua poterant&quot; simul haec et cetera dicas,
Perissologia fiet seu macrologia.
Acyrologia fit, si dicas &quot;spero dolorem&quot;.
{{Versus|15}}Estque pleonasmos, dicas &quot;sic ore locuta est&quot;.
Saepe unum repetit uitiose tautologia:
&quot;Ipse egomet&quot; dicas, facies sic tautologiam.
Dicas &quot;cum nobis&quot;, cacosyntheton esse probatur.
Alleoteta genus nescit numeros neque casus.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Sed quia praedictas comitantur saepe figuras
Scemata uerborum, de scematibus uideamus.
Principiis repetas uocem, repetitio fiet:
Tu mihi lex, mihi rex, mihi lux, mihi dux, mihi iudex,
{{Versus|5}}Te colo, te cupio, te diligo, te peto, Christe.
Si circa finem, conuersio fiet ibidem:
Tu solus deus es, bonus es, pius es, sapiens es,
Qui terram portas, mare portas, sidera portas.
Si facis utrumque, fiet complexio uere:
{{Versus|10}}Qui sunt qui pugnant audaciter? Andegauenses.
Qui sunt qui parcunt superatis? Andegauenses:
Egregios igitur liuor negat Andegauenses.
Misce per casus uocem, traductio fiet:
Si nihil in uita iocundius est tibi uita,
{{Versus|15}}Indecorem uitam perages uirtute relicta.
Si dicas contraria, tunc contentio fiet:
In luctu rides, inter conuiuia luges,
Mane petis lectum, dimittis uespere tectum.
Saepius exclames, sic exclamatio fiet:
{{Versus|20}}O quibus, o quantis, o qualibus es uiduata!
Si quaeras aliquid statimque tibi rationem
Subiungas super hoc, ratiocinatio fiet:
Diues auarus eget. quare? quia suppetit usus.
Tangere parta timet. cur? ne minuatur aceruus.
{{Versus|25}}Assignes de quo quid sit, quid oporteat aut quid
Debeat inde sequi, sententia dicitur illud:
Cui satis est quod habet, satis illum constat habere,
Cui nihil est quod habet, satis illum constat egere:
Ergo facit uirtus, non copia sufficientem,
{{Versus|30}}Et non paupertas, sed mentis hiatus egentem.
Hoc contra tibi ait, quod per contraria firmas:
An metues aegrum, quem sanum despiciebas?
An soli cedes, quem eum socio superabas?
Articulus fiet, si sit distinctio uocum:
{{Versus|35}}Solus inermis inops inglorius inde redisti,
Ferro peste fame consumptus es et periisti.
Consimili cadere faciet concordia uocum:
Fac tibi fortunam, festina frangere lunam,
Et contra fatum faciet te cura beatum.
{{Versus|40}}Agnominatio fit sensus uarius similis uox:
Curia curarum genetrix nutrixque malorum.
Iniustis iustos, inhonestis aequat honestos.
Quaere rei causam causamque rei meditare,
Subice post quod non ita sit, subiectio fiet:
{{Versus|45}}Quae tibi causa fugae? numquid tibi flagra dabantur?
An labor? at ludo somnoque uacare solebas.
Numquid forte fames? tu fercula semper habebas:
Ergo flagitii te conscia mens agitabat.
De uoce in uocem descende, gradatio fiet:
{{Versus|50}}Hic quamcunque uidet cupit et quamcunque cupiuit
Allicit, allectam uitiat, prodit uitiatam.
Definitio sit proprie monstrare quid est res:
Prodigus ut largo sic distat parcus auaro,
Prodigus est animi uitio retinenda profundens
{{Versus|55}}Largus qui sumptum facit ex ratione libenter,
Parcus qui retinet quidquid non postulat usus,
Qui retinet cupide quod res deposcit auarus.
Continues dicta dicendis, transitio fit:
Audistis, qualem se praestitit ille parenti,
{{Versus|60}}Nunc, qualis fuit ipse parens, audite uicissim,
Vt dignus nec prole queat nec patre uideri.
Corrige quod dictum prius est, correctio fiet:
Ex quo dicor amans, immo ueracius amens.
Sum nimis oblitus decoris, quin immo decoris.
{{Versus|65}}Occupat hic cum quid transire parat neque transit:
Praetereo caedes periuria furta rapinas,
Taedia forte darem, si uobis ista referrem.
Disiunctum est, si quaeque suum fert clausula uerbum:
Romanus populus Gallos sub Caesare uicit,
{{Versus|70}}Sub duce Pompeio Mithridatica regna subegit,
Hannibalis uires Scipionis nomine fregit.
Praecedens simul atque sequens oratio solo
Claudatur uerbo, coniunctum sic habet esse:
Aut aetas formae decus atterit aut ualitudo.
{{Versus|75}}Non interponens uerbum, ponens prius aut post
Adiunctum facies uersusque sequens manifestat:
Morbo uel senio formae decus euacuatur.
Conduplicatio fit oratio conduplicata:
Tune patrem gladio, crudelis nate, necasti?
{{Versus|80}}Tune patrem? numquid mors patris mors tua? numquid?
Commutatio fit uerbis sententia uersa:
Nulla tacenda loqui uel nulla loquenda tacere.
      Quis sapiens iubeat quisue iubens sapiat?
Quaere nec elige quid potius, dubitatio fiet:
{{Versus|85}}Tu quis es ignoro, quo te quoque nomine dicam
Haesito: si dicam &quot;spurcissime&quot;, non erit aequum,
Si &quot;scelus&quot; appellem, nimis est, deformior an sis
Nequior ignoro, non hoc mihi, non placet illud.
Concipe, conceptum cela, praecisio fiet:
{{Versus|90}}Te non est aequum certamen ponere mecum.
Numquid ego recolo quod tu? sed dicere nolo.
&lt;/poem&gt;
==4.==
&lt;poem&gt;
Spondeum faciet disyllaba dictio, longa
Si fuerit, sed pyrrichius contrarius huic est.
Longa breuisque simul possunt complere trochaeum,
At si conuertas, poteris componere iambum.
{{Versus|5}}Dactylus ex longa constat breuibusque duabus,
Vnde patet quod ei contrarius est anapaestus.
Tresque breues tribrachum faciunt, qui non habet esse
In uersu, sed Molosus contrarius huic est.
Iunge duas longas mediante breui faciesque
{{Versus|10}}Amphimacrum, contrarius est amphibrachus illi.
Constituisque pedem Bachium, si dicis egestas.
Huicque palimbachius contra est antibachiusue.
Quattuor ex breuibus procelleumaticus exstat.
Est dispondeus semper contrarius illi.
{{Versus|15}}Longa breuis longa atque breuis iungantur in unum,
Ditrochaeum facient, contrarius esto diambus.
Longa duaeque breues et longa simul choriambum
Efficiunt, antispastus contrarius huic est.
Tuque duas longas breuibus coniunge duabus,
{{Versus|20}}Maior erit Ionicus, Ionicus minor obuius huic est.
Primus erit paeon, longam breuibus tribus adde,
Longa secunda, breues aliae tres, fitque secundus,
Tertia longa, breues aliae tres, tertius exstat,
Quartaque longa, breues aliae tres, quartus habetur.
{{Versus|25}}Prima breuis longisque tribus prior est epitritus,
Sitque secunda breuis, longae tres, fitque secundus,
Tertia sit breuis et tres longae, tertius exstat,
Quartaque sit breuis et tres longae, quartus habetur.
At semipes longus fore dicatur catalectus.
&lt;/poem&gt;
==5.==
&lt;poem&gt;
Ecce quod usus habet, cedunt sibi saepe sonantes,
B mutatur in f in sexque c g p m s r:
Offero succurro suggessi suppeto iussi,
Summittoque et surripio simul esse memento.
{{Versus|5}}Ast intercipitur cum uocalis subit m post,
Sicut in ambesus ambages ambigit ambit.
C quoque transit in s g t x uque sonantem:
Parsi quingenta natus dixique quieui.
Ast intercipitur, ut sicubi nuncubi monstrant.
{{Versus|10}}D cadit in t l s c g p r inque duas ss:
Attinet alludit assumens accidit agger
Appetit arridet, istis superadice cessi.
Dque intercipitur: redigoque redarguo prodest.
S quoque cum reliqua d subtrahit, ut probat asto.
{{Versus|15}}G mutatur in s et in x et uertitur in ctum,
Vt spargo sparsi rego rexi uel lego lectus.
L mutatur in r et in x, mutatio sic fit:
Paulula pauxilla dic de tabulaque taberna.
M quoque transit in n, si c d q tque sequantur:
{{Versus|20}}Nuncubi tantundem nunquamque identidem haec sunt.
N uariatur in m b pue sequentibus aut m:
Impius imbutus immitis sint tibi testes.
Transit in ss duplicem t c r uque sonantem,
Ipsaque multotiens et in l mutatur et in g:
{{Versus|25}}Vt fissus catulus ecquid corrumpoque siui
Vllus et ignotus istaec exempla tibi do.
Q quoque, ceu monstrat quis cuius, uertitur in c,
Transit in x: coxi, uel in s, ut torqueo torsi.
R quoque transit in l s u n inque duas ss:
{{Versus|30}}Vnde nigellus odos triuique aeneus ussi.
S mutatur in n et quinque d t r et x m:
Sanguis custodisque nepos flos rursus et Aiax.
Transit in s quoque t, sed in x, si praeueniat c:
A uerto uersus, a flecto dicito flexus.
{{Versus|35}}Pro g et s seu pro c et s x accipiatur,
Sicut demonstrat lex legis, faex quoque faecis.
Regula saepe tamen fallit, cum uertitur in ctum
Seu mutatur in u, sicut nix noxque supellex.
X quoque transit in f, si dicas efficit effert.
{{Versus|40}}Y quoque uertis in u dicendo Cubele cupressus.
Z quoque mutatur in d uel s inque duas ss,
Vt Setus gassa Medentius ista tibi do.
&lt;/poem&gt;
==6.==
&lt;poem&gt;
Quae uel quot generis sint monosyllaba primi,
Mox, si nosse uelis, haec alta mente notabis:
As dens flos et Dis fons mons pes mos quoque moris
Lar mas pons pus glis rex ros Nar sol quoque solis
{{Versus|5}}Stips praes grexque gregis uir Mars sal lynxque tenebis
Ren splen uasque uadis ex his haec ultima noris
Calx quoque qui pede fit super haec in mente tibi sit:
Quae fore bis dena uideas octauaque cuncta.
Feminei generis sunt haec quae noscere quibis:
{{Versus|10}}Pax arx calx calcis cos Styx dos falx quoque falcis
Glos et frons frondis gens fax faex frons quoque frontis
Lux lex fraus fraudis simul et laus accipe laudis
Lis glis lens lentis glans lanx mens denique mentis
Lens merx mors mortis pars et sors denique sortis
{{Versus|15}}Nux nix ars artis nex pix prex nox quoque noctis
Ops res uox uocis stips et stirps denique stirpis
Spes trabs cruxque crucis uis et strix urbs simul urbis
Puls frux faux faucis scobs daps plebs denique plebis
Scrobs saeps uix uicis et Sphinx haec extrema tenebis:
{{Versus|20}}Haec quinquaginta tibi sint bis ternaque cuncta.
Et quae sunt generis etiam monosyllaba neutri
Accipe. sed primo cor fas far crusque teneto,
Inde lac os oris pus git plus os simul ossis,
Aes ir fel fellis, cui mel coniungito mellis,
{{Versus|25}}Hinc sal rus ruris uas uer tus denique turis,
Postea ius iuris, nequeo dinoscere plus his:
Quae dum conflabis uiginti non dubitabis.
Communis generis haec bis tria sola tenebis:
Bos dux fur furis sus grus dis denique ditis.
{{Versus|30}}Si petis extrema, promiscua noueris illa
Quae sunt lens lendis, pariter grus mus quoque muris.
Omnia centena sunt haec simul et duodena.
Haec non despiciat quis, ne despectio fiat.
&lt;/poem&gt;
==7.==
&lt;poem&gt;
Nomina Musarum doctrinarumque suarum
Nunc explanabo, uerbis breuibus reserabo.
Euterpe bona delectatio sit tibi prima,
Dulce canens tibi Melpomene sit Musa secunda,
{{Versus|5}}Tertia Terpsichore, quae rerum instructio fertur,
Calliope quasi Callophone sic quarta uocatur,
Quintaque sit Clio tanquam meditatio rerum,
Ex simili simile quae repperit haec Erato sit,
Pluraque dans Polyhymnia sit, polys hoc manifestat,
{{Versus|10}}Reddit subtiles animosque Thalia capaces,
Tanquam caelestis Vrania nona tibi sit.
Prima tubas ciet Euterpe, tragicumque secunda
Melpomene carmen inuenit, Terpsichoreque
Psalterium, sed Calliope commenta figurat,
{{Versus|15}}Historicos Clio dat nos, Erato geometras,
Rhetoricos Polyhymnia comoedosque Thalia,
Ast Vrania sit quae repperit astrologiam.
Saturnus genuit tres Neptunumque Iouemque
Plutonemque, quibus diuisa est machina triplex.
{{Versus|20}}His mater fuit Ops Rea seu Ceres atque Cubele,
      Ex ope siue reor, a creo siue cubon.
Stellas errantes septem dic esse planetas:
Luna Venus Stilbon Sol Saturnus Iouis et Mars.
Sol lucens solus, a luceo luna Venusque
{{Versus|25}}A ueneror, kyrios mercantum Mercurius sit,
Mars mors, Iuppiter a iuuo, Saturnus satur annis.
Est Aries Taurus Gemini Cancer Leo Virgo
Libraque Scorpius et Sagitarius et Capricornus,
Est et Aquarius, hunc comitantur postea Pisces.
{{Versus|30}}Haec opponuntur ut in ordine quaeque sequuntur:
Est Li. Ari. Scor. Tau. Sa. Gemi. Capri. Can. A. Le. Pis. Vir.
Est tibi, Saturne, domus Eglocerontis et Vrnae,
Inde Ioui dona Pisces simul atque Chirona,
Est Aries Martis et acutae Scorpio partis,
{{Versus|35}}Libram cum Tauro Venus ambit purior auro,
Suscipit Erigonen Stilbon geminumque Laconem,
Cesserunt soli Cancer lunae Leo soli.
Saturno nati tres sunt: Neptunus aquarum;
Iuppiter astrorum genitor, Pluto miserorum.
{{Versus|40}}Gorgoneae tres monoculaeque fuere sorores,
Stheino scilicet Euryaleque simulque Medusa.
Hesperides quoque tres: Aegle Neptusa Arethusa.
Harpyiae quoque tres: Aello Ocypeteque Celaeno.
Tres quoque fatales quae ducunt fila sorores,
{{Versus|45}}Clotho colum portat, Lachesis trahit, Atropos occat.
Tres quoque gratuitae dant gratis grata sorores,
Dic Euphrosynen, dic Eugala Pasitheamque.
Nautarum quoque tres tu dicas esse timores:
Sirenes siue Scillam Syrtesque Charybdim.
{{Versus|50}}Tres quoque censores apud infera sunt quasi reges:
Cognitor est ueri Minos cogitque fateri,
Veraque scrutanti censura datur Radamanthi,
Tu miseros punis ardentibus, Aeace, prunis.
Sermonum genera tria sunt Graeceque uocantur
{{Versus|55}}Dragmaticon hermeneticon didascaliconque,
Donatum quaeras, Aeneida bucoliconque.
Tres Triuiae sedes: Diana Proserpina Luna.
Eumenides quoque tres: Tesiphone Allecto Megera.
Tres mundi partes: Europa uidelicet atque
{{Versus|60}}Africa, quis Asiam maiorem connumerabis.
Tres triuii species dic lexim syntasa resim.
Ortho. proso. diasyn. species tres grammaticae sunt.
Tres cellae sunt: fantasis et logice memoransque.
Tresque trium fratrum tu dicas esse tridentes.
{{Versus|65}}Fulminis est triplex species: flat findit et urit.
Nabilis est aqua, labilis et potabilis ipsa.
Cerberus omne uorans tria possidet ora canina.
Fertur menoides unius luna diei,
In partes diuisa duas diatomos exstat,
{{Versus|70}}Est amphicyrtos cum paene est lumine plena,
Est panselenos cum splendet lumine plena.
Naiades fontis sint, Oreades tibi montis,
      Sint Dryades nemoris Nereidesque maris.
Napaeae florent, Amadryades arbore gaudent,
{{Versus|75}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cum qua uiuunt et sine qua pereunt.
&lt;/poem&gt;
==8.==
&lt;poem&gt;
Atticus Aeolicus Doricus Ionicusque Boetus
Graecorum uere tibi sint idiomata quinque.
In Graecis alpha prior est haec littera Graeca,
      Hinc alphabetum dic fore compositum.
{{Versus|5}}Est ares uirtus, hinc dicitur Areopagus,
      Dicitur abba pater, Absalon inde uenit.
Anthropoformitae dicantur ab anthropos esse,
      Est archos princeps, quod chiliarcha probat.
Est artos panis, artocopus est tibi testis,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est arctos ursa, quod probat Arctophylax.
A sine significat et acephalus hoc tibi monstrat.
Re uel retro notat apos, quod apocopa signat.
Quattuor ana notat: re sursum aequaleque rectum,
Sicut anadiplosis anatheosis anathema
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et iuxta physicos ana duos scrupulos.
Mons acros atque leue, ceu Trinacris aut acrozymus,
      Est hagios sanctus, scit bene theologus.
Hoc probat alleoteta quod alleos est alienum,
      Quod sit atis morbus monstrat atina palus.
{{Versus|20}}Est alcos fortis, Alcides sit tibi testis,
      Ac immortalis dicitur athanatos.
Sicut adulescens famulantem signat adulos,
      Sicut Alexander andro uirile notat.
Est amphi circum dubiumque, quod amphitheatrum
{{Versus|25}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arguit, ast illud amphibolia probat.
Anque notat circum, probat hoc ancile rotundum,
      Armenis interpres, hinc periarmenias.
Vt mediastinus probat, astin denotat urbem,
      Andaque stercus, ab hinc dicitur Andegauis.
{{Versus|30}}Ascli dic utrem, asclites dicitur inde,
      Est acmon incus, inde Pyracmon erit.
Littera beta sequens, est caulis beta secundus,
      Est mensura brios, sobrius inde uenit.
Est quoque faux branchos, a quo dicas fore branchum,
{{Versus|35}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque brachos breue sit hoc probat amphibrachus.
Dicque uorare boron, hinc Cerberus est barathrumque,
      Est uulgare brisen, inde Brisaeus erit.
Quod consumere sit bromin hoc Bromius manifestat,
      Est bares fortis baroque monstrat idem.
{{Versus|40}}Bucolon est cultura boum, bucolica signant,
      Mittere sit baleron hocque balista probat.
Quod sententia sit bole comprobat amphibolia,
      Quodque fides broge sit comprobat Allobroga.
Materiamque baton dicas, fit hyperbaton inde,
{{Versus|45}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Basileos rex est, fit basiliscus ab hoc.
Quod bar filius est probat illud Bartolomeus,
      Bus quoque bos tibi sit, inde buthalmon erit.
Constat apud Graecos quod tertia littera cima est,
      Est quoque dulce cimen, inde cimeterium.
{{Versus|50}}Quod sit doxa cleos hoc Herculis inclita monstrant,
      Atque cinon cinifes comprobat esse canem.
Dic chiron esse manum, probat anchora uel chirotheca,
      Cleros dic sortem, clericus inde uenit.
Condolos est nodus, hinc condolomatica pasis,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod chile mille sonat hoc chiliarcha probat.
Per calo signo bonum quia nascitur hinc calodaemon,
      Atque calo uoco sit, inde calendarius,
Estque calos lignum, dicitur hinc calathus.
Ac faecem chalcon aurichalcum probat esse,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque malum caco sit hoc cachesia probat.
Est uniuersale cata fitque catholicus inde,
      Et cata sit fluxus, inde catarrus erit.
Cataque sit iuxta, dicas hinc catamathaeoum,
      Cata breuis pariter, catalogus uenit hinc.
{{Versus|65}}Coenon commune sit, coenobium probat illud,
      Estque cenon uacuum, inde cenotaphium.
Estque nouum caenon, ex hinc encaenia dicas,
      Est coenos funis, indeque coenobates.
Gratia sit charitos, hoc eucharistia signat,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicque creas carnem, quod probat artocreas.
Sicut cardiacus testatur, cardian est cor,
      Est chronos tempus, chronographia probat.
Vtque probat cubicus solidum cubon esse fatetur,
      Est humor chymos indeque cacochymus.
{{Versus|75}}Est crasis uinum, mellicratum uenit inde,
      Naturamque crasim eucraton esse probat.
Est aurum chrysos, Chrysostomus approbat illud,
      Iudiciumque crisis, criticus inde uenit.
Est uelare calypson, quod uult apocalypsis,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regula sit canon canonicusque probat.
Est come uilla, solet hinc comoedia dici,
      Est mundus cosmos, cosmicus inde uenit.
Inclinatio sit clisis, est etheroclisis inde,
      At copos incidit, syncopa monstrat idem.
{{Versus|85}}Est dubium creperon, ac inde crepuscula dicas,
      Estque caput cephas, hoc quoque cepa probat.
Choeros est porcus, ne dicas &quot;choere eleison&quot;,
      Est kyrios dominus, uult quoque Mercurius.
Est chaere salue, hinc dic &quot;chaere, Caesar anicos!&quot;
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est elephas caeson, Caesaris inde nota.
Quod confusio sit chaos hoc omnis tenet usus,
      Estque ceron cornu, hoc probat Egloceron.
Tu citharam dic esse chelym, Statius probat illud,
      Brachia dic chele, inde perichelides.
{{Versus|95}}Est camerim curuum, cameram dic inde uenire.
Quarto delta loco, quia littera quarta, locatur,
      Quod dromos est cursus firmat hipodromium.
Est drepan incuruum, Drepanum quoque nascitur inde,
      Estque domos planum, dicitur inde domus.
{{Versus|100}}Estque datum dosis, antidotum dic inde uenire,
      Est dryas arbor, ab hinc dicis Amadryades.
Scribe per y Graecum dyas et duo significabit,
      Scribe per i nostrum, de tibi significat.
Dic decas esse decem designans inde decanum,
{{Versus|105}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic dodrans, poteris significare nouem.
Dulos seruire est et dulia dicitur inde,
      Delon obscurum, Delius inde uenit.
Digmaque sit sententia, dicitur hinc paradigma,
      Estque sciens daemon, hinc cacodaemon habes.
{{Versus|110}}Est clarere dian et dicitur inde Diana,
      Est delphos frater, dicis adelphus ab hoc.
Est dorcos uisus, nomen comicum uenit inde.
Estque didascalos id Graece quod doctor apud nos,
      Inde didascalicus sermo uenire potest.
{{Versus|115}}Est dictyn rete Dictynnaque dicitur inde,
      Dic diplon esse plicam, sicut anadiplosis.
Etaque uocalem dic inter quinque secundam,
      Sanguis emat, inde dicis emorroides.
Euque bonum signat et ab hoc euangelium dic,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Peruersum sit euan, hinc fit euangelium.
En notat id quod et in et ab hoc encaenia dicas,
      En contra tibi sit, hinc et elenchus erit.
Signat epi supra, dicas hinc epimerides,
Signat epen medium, quod monstrat epenthesis ipsa,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erque notat litem, signat Erinys idem.
Eon perpetuum est et ab illo dicitur aeuum.
Helios est Titan, hoc Heliades tibi monstrant,
      Est herne durum, Hernica saxa probant.
Est eleis miserans, elegia comprobat illud,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hex quoque si dicas, sex tibi significat.
Ast diuisio sit heresis, fit hereticus inde,
      Est hecatos centum, dicitur hinc Hecate.
Hepta notat septem, sit ab hoc hebdomada uere.
Est etheron uarium, pantheraque comprobat illud,
{{Versus|135}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est epos octauum, monstrat epodon idem.
Denotat erge labor et ab hoc ergastula dicas,
      Est egle caper, hinc egloga nomen habet.
Est hemi uerbum, de quo formare potes sum,
      Dimidium sit hemis, inde uocatur hiems.
{{Versus|140}}Hermes facundus, dic hermeneticus inde,
      Eos aurora, dicis: eous ab hoc.
Naturam dic etymos, etymologia monstrat,
      Morem signat ethos, ethica monstrat idem.
Littera sexta solet apud Aeoles esse digamma,
{{Versus|145}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque in se gamma continet ipsa duplex.
Ac Graece fronesis prudentia dicitur esse,
      Est quoque spuma frodos, inde Frodissa Venus.
Vtque probat fagus, sit apud nos edere fagin,
      Farmacon unguentum farmacopola probat.
{{Versus|150}}Est quoque mors feron, feralis dicitur inde,
      Est flegmos sanguis, indeque flebotomus.
Signat abundanter fatim, uenit inde fatiscor,
      Est faxin facere faxoque signat idem.
Sicut fermentum probat, est corruptio fermen,
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est Flegethon ardens, huic quoque fos caput est.
Sicut apud Graecos et apud nos gamma digamma
      A tergo sequitur, quintaque muta tamen.
Gammaque significat mulierem, Pergama monstrant,
      Ge terram signat, geometria probat.
{{Versus|160}}Estque geron sacrum, gerologodion uenit inde,
      Ductio sit gogos, hinc isagoga uenit.
Sit genesis suboles, hoc genealogia monstrat,
      Estque geneth mulier, inde genetheum.
Sitque gradon fortis seu bellicus, inde Gradiuus,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Glossaque sit lingua, quod cynoglossa probat.
Est dulcedo glycos, sit Glycerium tibi testis,
      Est scriptura graphos, orthographia fit hinc.
Grammaque littera sit, dicas tetragrammaton inde,
      Apparens geta sit, quod probat artigeta.
{{Versus|170}}Estque liquor garos, exit et obsomagarus inde,
      Est pictura glyphos, hinc anaglyphus erit.
Estque decem gintos, dicas hinc esse uiginti,
      Vt pentecoste coste ualebit idem.
Tertia uocalis sit iota, fit hinc iotacismus,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hyleque primaeua sit tibi materia.
Sicut parisius sonat, introductio Graece
      Est isis, ast alibi sit tibi numen Isis.
Significat sub hypos, hypothetica nascitur inde,
      Hippos signat equum, quod probat hippotamus.
{{Versus|180}}Est et idos forma, de quo reperitur idea,
      Signat et hydor aquam, dicitur hinc hydromel.
Ast diuisio sit idios, fit ab hoc idiota,
      Icos imago sit, quod probat iconia.
Laudem designat hymnos, hinc dicitur hymnus,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vltimus est hyster, hysteron hinc proteron.
Ischyros dominus et kyrios est caput eius,
      Nubere signat hymen, hinc Hymenaeus erit.
Labdaque iuxta nos est littera prima liquescens,
      Dic lycon esse lupum, inde Lycaon erit.
{{Versus|190}}Quod laos est populus monstrat uere Nicolaus,
      Dicque laos lapidem, latomus inde uenit.
Est lectos requies, Allecto dicitur inde,
      Atque lithos lapis est, inde lithotrypon est.
Ast obliuio sit lethe, dic inde lethargum,
{{Versus|195}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Leueque sit lienos, inde lienteria.
Est album leucos et Leucothee probat illud,
      Est seruire latron, hoc idolatra probat.
Est quoque sermo logos, logicam dic inde uenire,
      Est ratio lexis, barbarolexis ab hoc.
{{Versus|200}}At lixos aqua sit, lixiuum dicitur inde,
      Estque labon iactans, philobolia probat.
Hinc inter liquidas my dicitur esse secunda,
      Est mene defectus, Eumenis inde uenit.
Quod monos est unum testatur monomachia,
{{Versus|205}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sitque meros purum, dicitur inde merum.
Metros mensura dicatur et inde metreta,
      Estque furor mane, mania dicta sit hinc.
Estque melos dulcis ac inde melodia dicis,
      Est macros longum, macrologia probat.
{{Versus|210}}Megaque sit longum, dicas hinc esse Megeram,
      Quodque micros breue sit comprobat otomicron.
Estque machos pugna, testatur Psychomachia.
Esse bonum manon dic, immanis probat illud,
      Diuinatio sit manto, quod usus habet.
{{Versus|215}}Metoros eleuat, hinc assumpsit metora nomen,
      Archimandrita sit tibi pastor ouis.
Metaque trans est, inde metathesis esse probatur,
      Immutat morphos, hinc metamorphoseos.
Quod moys unda sit hoc Moyses et musica monstrant,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt pentimemeris dimidiat memeris.
Est melan nigrum, dicas melanopiper inde,
      Est mammon census, mammona dicis ab hoc.
Tertia littera sit ny quae liquidas comitatur,
      Dic neos esse nouum Neapolisque probat.
{{Versus|225}}Mens noys est, inde dicas prognostica dici,
      Est aqua nais, ab hoc Naiades esse reor.
Ac uigilatio sit nyctin, hinc nyctico dicas.
Quod noma sit nomen probat hoc onomatopoeia.
Mors nigros est, nigromantiam dic inde uenire,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Estque nicos uictus, anicos inde uenit.
Dic flores nape Napaeaque dicitur inde.
Quartaque uocalis oto sit, fit ab hoc otomega,
      Est homos humus, hinc uenit homotenus.
Est quoque sucus opos et ab hoc opobalsama dicas,
{{Versus|235}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est opos uisus, inde pyropus erit.
Est orthos rectus, orthographia fit hinc.
Est odos cantus, comoedia dicitur inde,
      On quoque sit totum, nascitur omnis ab hoc.
Oma tibi sit odor, omentum dicitur inde,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac totum sit olon, dicitur hinc obolus.
Orge cultura est, dic inde georgica nasci,
      Hostin aequale est, hostis et inde uenit.
Orcheque suscipere tibi sit, quod comprobat Orchus,
      Obsomo sit panis, si bene dicta notes.
{{Versus|245}}Oxyreuma probat quod acutum dicitur oxy,
      Auris otis tibi sit, inde diota uenit.
Est plurale polys et ab hoc polysyllaba dicas,
      Est polis urbs, uere dicitur hinc populus.
Pos quoque pes tibi sit, compos tibi comprobat illud,
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque pedos puer est, hinc pedagogus erit.
Dic patos esse uiam, dicas hinc compita nasci,
      Pan totum tibi sit, Pamphilus inde uenit.
Estque pagos uilla, dicas hinc esse paganum,
      Est quoque transire pascha, quod usus habet.
{{Versus|255}}Possedenos portus sit, possedenopagus inde,
      Estque protos primus, hinc protoplastus erit.
Est humor pisis, hydropisim dic inde uenire,
      Psallin cantare est, psalmus et inde uenit.
Dic pratos esse manum, quia practica nascitur inde,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic pseustin falsum Theodolusque probat.
Pyr quoque significat ignem, dic inde Pyracmon,
      Passio sitque pasis, ut probat allopasis.
Est ptotos casus, monoptota dicitur inde,
      Estque para iuxta, quod paradigma probat.
{{Versus|265}}Est penta quinque, pentaptota dicitur inde,
      Estque peri circum, quod perizoma probat.
Quodque philos sit amor testatur philosophia,
      Atque phonos sonus est, ut probat antiphona.
Apparere phane est, Epiphania dicitur inde,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diuidit inde phares, dicitur hinc Pharaon.
Est natura physis, physicam dic inde uenire,
      Phos ignis, Phoebus comprobat illud idem.
Phylasse seruare, hinc gazophylacia dicas,
      Est quoque ferre phoros, amphora testis erit.
{{Versus|275}}Est iterare palin et ab hoc palinodia dicas.
Sit tibi muta quope, cum quis octaua locatur,
      Vtque probat physicus, sit rubeum quianos.
Dicitur hasta quiris, dicuntur et inde Quirites,
      Indeque Romanus ipse Quirinus erit.
{{Versus|280}}Dic rodon esse rosam, dic inde rodoleon esse,
      Vt rimachia probat, rimos erit numerus.
Est rinos naris, oritur rinosceros inde,
      Est rabbi doctor, sicut Hebraeus habet.
Excelsum rama est, probat hoc theologus ipse,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eloquitur resis, indeque rhetorica.
Estque sonus regmon, sicut testatur oregmon,
      Foetidus est rancos, indeque rancidulum.
Semiuocalis tibi sit paenultima sima,
      Estque caro sarcos, indeque sarcofagus.
{{Versus|290}}Sitque stolos tibi missio, sicut epistola signat,
      Est sitos panis, hinc parasitus erit.
Est siren tractus, Sirenes hoc tibi monstrant,
      Dic animam psychen, Psychomachia probat.
Sabbata sunt requies, probat hoc Iudaeus Apella,
{{Versus|295}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sapiens sophos, philosophia fit hinc.
Syn con significat, hinc syllaba dicitur esse,
      So quoque: signat idem, sospes et inde uenit.
So sine dicatur, socors quoque nascitur inde,
      Porticus est stoa, Stoicus inde uenit.
{{Versus|300}}Estque senos sensus et dicitur inde senatus
      Vmbraque sit scenon, scenicus inde uenit.
At conuersio sit strophos et fit anastrophus inde,
      Est strophin ambire, dicitur hinc strophium.
Estque pauire strotos oriturque lithostrotos inde
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sanguen rubeum, sit tibi sanguis ab hoc.
Hoc nomen scutum scuton arguit esse rotundum,
      Sollemnis probat id quod cenon esse solon.
Vltima muta tibi sit theta et summa locatur,
      Est oculus thalmon, inde buthalmon erit.
{{Versus|310}}Estque uolubile trochos, dicas inde trochaeum,
      Dic lapidem esse taphos, hinc fit epitaphium.
Atque positio sit thesis, ex hinc prothesis exit,
      Estque tragos hircus, dicitur hinc tragicus.
Quattuor est tetras tetrarchaque comprobat illud,
{{Versus|315}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tresque trias dicas, inde triumphus erit.
Vt timiama probat, time dicatur pretiosum,
Vnde timen animam dicunt librumque Timeum.
Ast diuisio sit tomos, exit et inde Tomita,
      Tuchis fortuna est tuchiadesque probat.
{{Versus|320}}Est tolomon regnum, quia dicitur hinc Tolomeus.
      Est telon longum telaque dicis ab hoc.
Estque theos deus, hinc theologia dicitur esse,
      Estque uidere theos, hinc theoreuma uenit.
Est quoque mors thanatos, sicut testantur Athenae,
{{Versus|325}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic topos esse locum, topographia probat.
Frangere sit trypon, hinc dicas lithotrypon esse,
      Est statio terion, inde cimeterium.
Est florere thymos, thyma dicas inde uenire.
Sicut Chaldaei dicunt, designat ur ignem,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vriel inde suum fertur habere caput.
Vsios Graece tibi sit substantia uere,
Vsiosis formam sine re designat, et inde
Rem quasi compositam signare potes per usiam.
Dic xenon esse peregrinum, ceu monstrat Vlixes.
{{Versus|335}}Dic xeron siccum, probat illud xerofagia,
      Inde Xerolophon Priscucianus ait.
Fermentum zymen dicas, dic azymus inde.
Dic zoen animam, dic inde zoecaisychen,
      Et simili sensu dic fore zodiacum.
&lt;/poem&gt;
==9.==
&lt;poem&gt;
Est pater hic cura, pater est alius genitura,
Hic pater aetate, pater ille uocatur honore,
Ac summam regem facit ipsa creatio patrem.
Sanguis alit corpus, cruor est de corpore fusus,
{{Versus|5}}Extractus uenis cruor est, in corpore sanguis.
Pupillus matre caret, orphanus est sine patre,
Orphanus at proprie magis est priuatus utroque.
Rure fugo lepores urbis fugiendo lepores,
In siluis lepores, in uerbis quaere lepores,
{{Versus|10}}Nam lepus est animal, lepor est facundia fandi.
Patruus ex patre pendet, auunculus ex genetrice,
A patre sit patruus, ab auo sit auunculus apte.
Hydrus et anguis aquae, coluber nemoris, draco templi,
At serpens campi sit, quod testatur origo:
{{Versus|15}}Dicitur a serpo serpens, ast anguis ab ango,
Hydrus eo quod aquas habitat, coluber colit umbras,
Ast a tracone tu dicas esse draconem.
Praesentat dapifer epulas, cocus excoquit illas,
Estque senescallus, cuius fit sub duce iussus.
{{Versus|20}}Primipilus notat in bellis uexilla ferentem,
Anteque signarius idem solet esse uocatus,
At lictor signans uindictam praeuehit ensem.
Est turbus ludus, pueris quia nil nocet actus,
Impetus est uenti turbo, si turbinis addas,
{{Versus|25}}Sed si Turbonis, proprium est ratione fruentis.
Est nati stirps mascla nepos et luxuriosus,
Hic est a nepa, de natus post uenit ille.
Curriculus paruus currus, paruus quoque cursus,
      Dicitur a cursu saepeque cursiculus.
{{Versus|30}}Est dolus aequiuocum: dolus est prudentia seu fraus,
      Et dolus a doleo fit bene siue dolo.
Est hypergeus sol cum tenet aera summus,
      Si terrae subsit, tunc hypogeus erit.
Naturae nomen est spiritus, officiantis
{{Versus|35}}Angelus ordinis est, archangelus est dominantis,
      Angelus at saepe spiritus efficitur.
Fons obit est obitus pro morte bonique malique,
Sed pro morte boni sit ab obuio de ratione,
Nam tunc spiritui canit obuia contio caeli,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsum daemon obit cum miser ullus obit.
Dicitur in causis iudex, in lite sequester,
Qui litem auscultat medius, qui pignera seruat,
Arbiter electus erit arbitrio litigantum.
Hi sunt cognati, quos fratres progenuere,
{{Versus|45}}Hi consobrini sunt, quos genuere sorores.
Ille sororius est, cuicunque soror mea nubit,
Ille gener tibi sit, cui filia nubit, at ille
Cuius habes natam socer est, fraterque mariti
      Laeuir, nam laeuum se notat esse uirum.
{{Versus|50}}Est cancer morbus, est signum Cancer in astris,
Praeterea cancer est piscis in aequore natus.
Sic dicunt multi, sed sic poterit uariari:
Cancer de morbo, de signo, pisce marino
Dicitur aequiuoce: genus est hic uoxque secundae
{{Versus|55}}Pro morbo, reliquis hoc cancer canceris apta,
      Hoc quoque, ceu legitur, saepius arguitur.
Est bufo uermis nomen buboque uolucris,
      Bufo pedes graditur, bubo per alta uolat.
Buboque quandoque pro morbo dicitur esse.
{{Versus|60}}In uirga cancer, ast herpescancreas esto
In costis, manibus est herpesustiomenus,
In facie nolimetangere, bubo sub ano,
Est lupus in coxa, tot morbi nomina manda.
Nuntius est aliquis, quoniam noua nuntiat ipse,
{{Versus|65}}Legatus uero quasi missus ad hos uel ad illos.
Empticios et consimiles dicas fore seruos
A seruo, dominus quia uitam seruat eorum.
A famulor famulos dicas, a seruio seruos,
Cum de natura sibi libera conditio sit.
{{Versus|70}}Pugnandi luctas exercens est pugil ille,
Dicitur esse pugillator qui nouerit artem
Vel qui membra gerit ad pugnandum satis apta.
Est satan aduersans, belial quod apostata signat,
Est quoque laeuiatan tibi tanquam pace sinister,
{{Versus|75}}Dicitur ac daemon, quia plurima nouerit usu,
Inde diabolus est, quia duplex est bolus eius.
Carmelus proprie mons est animalque camelus.
Nardus spicatus de spicis sit tibi natus,
Pisticus at nardus quasi fidus sine fidelis,
{{Versus|80}}Nam pistin Graece nostro sermone fides est.
Est merges maniplus sic a manus et plico dictus,
Merges, nam messor ipsum demergit in agro.
Dicatur gelima genibus manibusque ligata.
Ferreus est maniplus quoque nec mutatur origo
{{Versus|85}}Sed ratio, quoniam circa laeuam replicatur.
Estque cliens dictus alia ratione maniplus,
      Namque manu bello mittere pila solet.
Praebitor est qui dat praebendam, suscipiens hanc
Praebendarius est, sicut legista docet nos.
{{Versus|90}}Est homo praepositor, qui prae me fercula ponit,
      At qui deponit sit tibi depositor.
Depositarius est, prae quo ponuntur edenda.
Assensum dictis, consensum dic fore factis.
Hic siue haec elephas inflexio tertia dicit,
{{Versus|95}}Saepe secunda tamen enuntiat hic elephantus.
Vt dicunt quidam semper plurale secundae est.
Anatole dedit a, dysis d, contulit arctos
      A, messembrinos m: collige, fiet Adam.
Annulus est paruus annus, puer unius anni
{{Versus|100}}Dicitur anniculus, agnellus sit tener agnus,
Ferreus anulus est paruusque est anulus anus.
Est ponti feruor, est aestus solis, et ardor
      Ignis siue calor, hic tamen est hominis.
Castrorum praetor, praefectus dicitur urbis,
{{Versus|105}}Ecclesiarum praepositus sit siue scolarum.
Qui solet accipere sub rege tributa tribunus.
Auctor ab augendo nomen trahit, ast ab agendo
Actor, ab autentim, quod Graecum est, nascitur autor,
Cui iungas hic et haec: meritorum autore relicta.
{{Versus|110}}Parricida patrem transfigit siue parentem,
      Est patricida suam qui uiolat patriam.
In dorso gibbus, in pectore gibber habetur,
Primus gibbosus sit gibbrosusque secundus,
      Gibbus terga premit, pectore struma tumet.
{{Versus|115}}Durities manuum callus, callis uia trita,
Dic collem montem, caulem dic esse uirentem.
A tego uult dici textus pro tegmine libri,
Pro scripti serie texo sibi uult caput esse.
Denotat officium scriptor, sed scriba magistrum.
{{Versus|120}}Furari nocte solitus fur dicitur esse,
Estque caput furnum sibi, quod designat opacum,
Est latro qui latitat siluis alienaque raptat.
Est discus ludus, discus quoque regia mensa,
Discus scutella tibi sit, discus quoque mappa.
{{Versus|125}}El deus Hebraeum timor hoc designat apud nos,
      Namque creatorem iure creata timent.
Sit theos a theoron, quod cernere seu speculari est,
      Nam deus ut praesens cuncta futura uidet.
Libertate carens colibertus dicitur esse,
{{Versus|130}}De seruo factus liber libertus, at ille
Libertinus erit, quem libertus generabit,
Est liber dictus libertino patre natus:
Liber libertus libertinus colibertus.
Est aries dictus quia sit mactatus ad aras,
{{Versus|135}}Vel quia grex fortis aries dicatur ab ares,
Et quia sit mutus poterit bene muto uocari,
Veruex nomen habet quia uermem uertice portat.
Nominis huius equus caput est aequo, ratioque
Dicitur a currus antiquo more trahendi.
{{Versus|140}}Quod pede tellurem solet ipse cauare caballus,
      Quadrupes a numero dicitur esse pedum.
Est sonipes quia dat sonitum pes eius harena,
      Inde gradarius est quod pede mollis eat.
Asturco dextrarius est, Astur caput eius,
{{Versus|145}}Nam prius Astur equum dextrandi repperit usum.
Asturco quadrupes, asturco dicitur ales.
Succussarius est quia laedit succutiendo,
Emissarius est extra cursum quasi missus,
Currere nam cessat quia prolem gignit equabus.
{{Versus|150}}Vir notat aetatem, uir sexum, uir probitatem,
Vir quandoque maris sexus nota, nunc probitatis,
      Nunc est aetatis, nunc nota coniugii:
Annis coniugio sexu probitate uir esto.
Est follus forulus, instrumentum fabricantis
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Follis, quo lapsum suscitat ille focum.
Follus quandoque significat fatuum.
Qui uendit merces mercator dicitur ille,
Institor est instat qui pro pretio minuendo,
      Mercator uendit, institor illud emit.
{{Versus|160}}Verborum nebulo, meretricum sit tibi leno,
Intentumque gulae parasitum dicimus esse.
Lumbis parcentes nos dicimus esse palumbos,
Quique colunt lumbos hos dicimus esse columbos:
Isti per mensem coeunt primique per annum.
{{Versus|165}}Rusticus a rure, quoniam rus est sibi curae,
Villicus a uilla, quia res disponit in illa,
Dicitur agrestis ab agro, sit littera testis.
Sit Cato consultus, consultor filius eius,
Consultor poscit quod consultus bene noscit,
{{Versus|170}}Consultor rogitat, consultus consilium dat.
Liber id est Bachus uel uir sine compede natus,
At liber est codex uel raptus ab arbore cortex:
Prima beri faciunt genitiuum brique secunda.
Pars prior est cortex, liber altera, tertia suber.
{{Versus|175}}Aequiuoce uinumque latex et limpha uocatur:
Est idcirco latex uinum quoniam latet uua,
Limpha latex ideo quoniam terrae latet imo.
Germanos dices qui sunt ex germine matris
Et patris eiusdem, frater nomen generale,
{{Versus|180}}Pro consobrino fratrem dicas aliquando.
Dicitur hinc cignus quia cantus congruus eius,
      Quod totus candet ipse uocatur olor,
Estque caput primi concinnus olonque secundi.
Virgulti custos homo dicitur esse uiredus,
{{Versus|185}}Estque ueraedus equus uectans raedam quasi currum.
Non clara matre natus claroque parente,
      Vt plerisque placet, dicitur esse nothus.
Spurius est natus tantum clara genetrice:
Alcides primus fuit Aeneasque secundus.
{{Versus|190}}A grauitate baro fertur, quod monstrat origo
Eius, nam Graece bares id quod graue signat.
At proceres uere dices sic a probitate,
      Sunt proceres namque qui procul a carie.
Vt plures firmant uireat quod uiribus est uir,
{{Versus|195}}Dicitur, ut credo, magis a uirtute uirendo.
Sanguis progenies, sanguis quoque dicitur humor,
Sit tibi peccatum sanguis, sanguis quoque uita,
Euchariton testante tibi sit theologia.
Ad corpus nixus, sed spectat ad intima nisus,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nam quamuis animo corpore nitor ego.
Dicitur hinc Titan quia nos illuminat, at sol
Quod solus lucet super omnia sidera caeli,
Et quia res omnes exterminat hinc sit Apollo,
Quodque foco plenus sit Phoebus dicitur inde,
{{Versus|205}}Aut etiam Phoebus quod sit nouus esse probatur.
Dicitur hinc hircus quoniam uirtute potens est,
Hircus enim quasi uir caprarum dicitur esse,
Sit caper ex usu tibi sitque domesticus iste,
Capreolus uere siluester dicitur esse.
{{Versus|210}}Esse minor mundus confirmatur microcosmus,
Sed signa mundum maiorem per macrocosmum.
Alterius uiolans uxorem fertur adulter,
At moechus faciens incestum cum meretrice,
      Signat adulterium fornicor et reliquum.
{{Versus|215}}Dicitur a uentura canendo uaticinator,
A perpendendo garritus alitis augur,
Aruspex aut ariolus dicatur ab ara.
Finis consumens et consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
{{Versus|220}}Sit Ianus quadrifrons ob tempora quattuor anni,
Sitque bifrons propter occasum solis et ortum:
Matutine pater, seu Iane libentius audis,
Iane biceps, anni tacite labentis origo.
Dicas textoris radium, radium quoque solis,
{{Versus|225}}Atque rotae radius tibi sit, non inuenio plus.
{{Versus|225a}}[Nam radius virga tibi dicatur geometri.]
Erubet Eous aurora, pallet Ethous,
Feruet Pyrous, se mergit aquis Philogeus.
Sit tibi successus euentus prosperitatis,
Euentumque malum proprie dicas fore casum,
{{Versus|230}}Lapsus et euentus inflexio sit tibi casus,
      Et quidquid dicas, a cado sume caput.
Est polypus naris, oscedo dicitur oris,
Sit pedor inde pedum, foetor totidem tibi rerum,
Spirantisque bene sit odor nidorque coquinae.
{{Versus|235}}Polypus est piscis, polypus foedatio naris,
      Pes caput huic, illi dic caput esse porum.
Fornix est arcus, fornixque domus meretricis,
      Ast utrique caput dicitur esse foris.
Testudo ballistaque semicirculus iris
{{Versus|240}}Dicitur et saepe curuatio litoris arcus.
Articulus color est, breue membrum, dictio Graeca,
Articulus numerus per denos multiplicatus,
Momentum articulus pressuraque dicitur esse.
Est manuum pollex, sed dicatur pedis allux,
{{Versus|245}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est manuum digitus, articulusque pedum.
Vnius doctor sit multorumque magister,
A doceo primum dic, a maiore secundum.
Quod toti sit par factum totius ad instar,
Hoc dicas obolum, sed semicirculus est as,
{{Versus|250}}Nummi dic assem, partem dic ponderis assem,
Esse genus semis, proprie medium tenet assis.
Dic proceres procul a carie uirtute cluentes,
      Quique petunt cubitus a procor esse procos.
Artifices artis dicas, opifex operis sit,
{{Versus|255}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ast opifex opis est, si caput exstat opis.
Pannorum scissor tibi sit uitisque putator,
Vulneris incisor, sicut doctus docet auctor.
Est Petrus dictus Simon, quia simplicitate
      Floruit, at Petrus, quod ratus ipse fide.
{{Versus|260}}Hoc nomen cephas fertur caput esse Latine,
      Dicitur et Cephas, quod caput ecclesiae.
Intestinorum pars est renunculus, at sunt
Renes luxuriae sedes nec non alimentum.
Ennos significat habitare, caprumque, profundum:
{{Versus|265}}Ennosigeus et ennoicus probat atque gehenna.
Mango caballorum sit porcorumque subulcus,
Est asinorum pastor agaso boumque bubulcus,
Mulio mulorum dux ennoicusque caprarum,
Nam caper est ennos, ouium sit opilio pastor.
{{Versus|270}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat,
      Quique decem praesit ille decurio sit.
At simplex miles decurio saepe uocatur,
      Hincque gregarius est de grege dictus ita.
Vniusque uiri princeps monarcha uocatur,
{{Versus|275}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monarchamque uoces qui sibi cuncta tenet.
Qui quartam partem regni tenet ille tetrarcha,
      Ac dominus supra quattuor est id idem.
At qui triginta sub se tenet ille tribunus,
      Quique tributa legit ille tribunus erit.
{{Versus|280}}Quinquaginta regens pentacontarcha uocatur,
      Pentarcham dices qui nisi quinque regit.
Ast hecatontarcha seu uis centurio centum
      Possidet, at mille dux chiliarcha tenet.
Ecclesiaeque pater princeps patriarcha uocatur,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque pater patrum dicitur ille pater.
Obliquum uisum gestans homo strabo uocatur,
      Dicatur luscus qui uidet idque parum.
{{Versus|287a}}[Spectat in obliquum strabo, sed limus in altum]
{{Versus|287b}}[At petus huc illuc, luscus quoque, lippus acquescit.]
{{Versus|287c}}[Est irquitallus oculorum qui videt irquis.]
Incantatores serpentum dicimus esse,
Dicque magos inquisitores astronomiae,
{{Versus|290}}At cuiusque rei fore dicas apparitores.
      Bos est camporum, bubalus est nemorum,
Bubalus est magnus, buculus est minimus.
Lar proprium nomen, genitiuus dat tibi Lartis,
      Lar domus et numen, subsequiturque Laris.
{{Versus|295}}Est deus aeternus, nostro de corpore diuus.
Scribe dii, lege di, si uis urbanus haberi.
Syngraphus est scriptum, quo confirmatio pacti
Prorsus certa manet uendentis res et ementis,
Hinc et chirographus manualis charta uocatur,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplum scripti dicitur antigraphus.
Calculus est ratio, numerus, sententia, carbo,
Calculus est pondus, minimus lapis, ensis acutus:
Libro Papiae, si uis, exempla require.
{{Versus|303a}}[Est stipes radix tantum dic arboris hastam]
{{Versus|303b}}[Dicitur et sepe stirps radix arboris esse.]
Mucro pedem, medium gladius, totum tenet ensis,
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mulcet hic, iste secat, diuidit ille gulam.
Orator sit discipulus, rhetor docet illum,
A resis rhetor dicatur et alter ab oro.
Aera dic nostrum, sed dicas aethera summum,
      Vnus saepe tamen sumitur ut reliquas.
{{Versus|310}}Dicatur fluuius currens extra mare dulcis,
      Sed proprie fluctus dicitur unda maris.
Est Satyrus Faunus, tamen et diuersificatur:
      Camporum Faunos, dic nemorum Satyros.
Hospes qui recipit hospesque receptus habetur,
{{Versus|315}}Et sic qui nutrit et qui nutritur alumnus.
Carmina qui fingit aut metra poeta uocatur,
Dicatur uates qui quicquam uaticinatur,
Sitque propheta tibi quisquis diuina profatur.
Dicas nauclerum qui sorte regit sibi nauem,
{{Versus|320}}Indeque nauta regit nauem non sorte sed arte.
Vt uere dicas, tibi sit dormitio somnus,
      Somni pigrities dicitur esse sopor.
Consensus hominum mos est, ritusque uocetur
      Quod iuxta solitum sit tibi quisque ratus.
{{Versus|325}}Praesul prae Saliis dicatur episcopus esse,
      Ac praesul princeps dicitur ante solum.
Dicatur catalus minimus catus a cane dictus,
      A cato dictus catus erit minimus.
Est talus decius, talus postrema pedis pars,
{{Versus|330}}Indeque taxillus dicatur deminutiuum.
Lanas et telas pecten parat atque capillos,
      Pubes et piscis sitque chorea tibi.
Pecten agit telas, lanas trahit, os subit, aures
      Mulcet, et est pubes, piscis et ordo simul.
{{Versus|335}}Est conus crista galeae fructusque cupressi.
Euentum dic principium finemque uicissim:
Semper ad euentum festinat. et inueniemus:
      Quisquis ab euentu facta notanda putat.
Hesperus in nocte dicatur, mane uocetur
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucifer, et semper nocte dieque Venus.
Esse toros dicas tauri palearia, lectos
Esse toros dicas, mensas quoque dic aliquando.
Est auus et proauus abauus atauus tritauusque,
Et sic inde nepos. ab. at. tri. suscipit haec uox.
{{Versus|345}}A faueo fautor dic, a facio fore factor,
Concedit primum, mihi crede, facitque secundum.
Caeli cardo polus, caelum quoque sit casa solis,
Empyreum caelum bene dicat quisquis Olympum.
Hoc nomen lampas, crater quoque, panther et aether
{{Versus|350}}Accusatiuis Graecis faciunt muliebre.
&lt;/poem&gt;
==10.==
&lt;poem&gt;
Prora prior pars est nauis, pars ultima puppis,
Dic latus esse ratem, uentrem dic esse carinam,
Naues collectas dicas comprendere classem.
Nauis ab humore nomen trahit ex ratione,
{{Versus|5}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque caput nais, quod sonat humor, habet.
Quod rata sit ratis est, quod concaua dicta carina,
Puppis dicatur a post, prora est quasi prima.
Barca, celox, paro, denter, musculus et myoparo,
Caupulus et lembus seu linter, cymba, corambus,
{{Versus|10}}Dromo, liburnus, legia, caudica, scapha, phaselus.
Antemnae, forus, alueolus, carchesia, malus,
Anchora, lintea, uelaque, carbasa siue ceruchus,
Contus seu remus, amplustraque, transtra, rudentes.
Vulnera sunt plagae, regio plaga uel plaga rete,
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primum producas, corripe pro reliquis.
Est mulier uidua, si sit uiduata marito,
      Defuncto nato dicitur orba parens.
Laus de terrenis, debetur gloria caelis,
      Et tamen inuenio: sit laus et gloria Christo.
{{Versus|20}}De tenui factam corio galeam uoco mitram,
      De puro chalybe cassida dic proprie.
A mulcet mulier, a femine femina nomen
Sortitur, sexus quod discrimen notat eius,
Quodque uiro iuncta coniunx, a spondeo sponsa.
{{Versus|25}}Curia planities in terra, curia regum,
Sed curtis proprie dicatur canonicorum.
Factum luxuries notat affectumque libido,
A luxu primum dic, a libet esse secundum.
Vrbis porta, fores thalami, sed ianua templi,
{{Versus|30}}Penoris est ualua, quod et Ouidius manifestat
      Dicens &quot;hic portas frangit, at ille fores&quot;.
Dic aures hominum, dic auriculas asinorum,
      Dicas et leporum consimilisque rei.
Vngues non brutis dantur, datur ungula brutis.
{{Versus|35}}Viuentis formam, ficti dic esse figuram,
Huius et illius species et imago tibi sit.
Virgo pudicitiam notat aetatemque puella,
Sed tamen improprie pro uirgine pono puellam.
Auxilium designat opis, sed opes nota gazae,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poscit pauper opem, quaerit auarus opes.
A meto sit messis, fruges, quia uescimur illis,
      Dicitur et, quia sit sparsa per arua, seges.
Est lenonis amasia, sed qua fidis amica,
Luxuries primam facit et natura secundam.
{{Versus|44a}}[Nomen amicitie distabit sic ab amore.]
{{Versus|45}}Nobis ecclesia datur, Hebraeis synagoga,
Eleis huic caput est, syn et gogos caput illi.
Lenticulam paruam lentem dic, lenticulam uas,
Pro uasis genere sibi lenteo uult caput esse.
Est bona lens comedi, lentigo nota faciei,
{{Versus|50}}Lens lendis capiti, lens lentis conuenit ori.
Ficus castanea nux haec tria nomina tantum
Fructum cum ligno sub eodem nomine signant.
Vocum materia, sed rerum materies sit,
Quod substat dictis uel factis materies est,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Petrinus paries sit tibi maceries.
Muscipulae murum sunt decipulaeque luporum,
Et possunt alio pedicae sub nomine dici.
Est antica domus ingressus ab anteriori
Parte, latens tibi sit postica a posteriori:
{{Versus|60}}Haec neutri generis saepe tamen inueniuntur.
Purgat equum strigilis, strigilis quoque ferrea cratis,
Strigilis apta pedi res lignea relligiosi,
{{Versus|62*}}[Strigilis esto pedum, strigilis est paratus equorum.]
Dicitur et strigilis caua uel dentata supellex,
Et tegimen pharetrae strigilis quoque dicitur esse,
{{Versus|65}}Et stantis strigilis percurrit stamina telae,
{{Versus|65*}}[Sit plectrum strigilis, cum quo fit tela strigilis.]
Strigilis est cremium, uenit hoc a strideo strides,
      Styx palus est Erebi, strix strigis est uolucris.
Est amita germana patris, matertera matris,
Estque socrus maior, nurus altera, fratria glos est.
{{Versus|70}}Etymologia tantum lingua tibi sit in una,
At uariis linguis interpretatio fiet,
      Sed translatio fit, ut polis hinc populus.
Congeries lapidum tibi sit, glomeratio fili,
      Lignorum proprie dicitur esse strues.
{{Versus|75}}Concha notat piscem, conchem dic esse legumen,
      Conchaque quandoque testa limacis erit.
Vita per unum t uerbo descendit ab isto
Viuo, sed a uito uitatio significatur,
Per duo tt scriptum muliebre notat redimiclum.
{{Versus|80}}Dic amitam neptis, sed ames sit furcula retis,
      Et de supremo consule bucolica.
Oris cum corde confessio dicitur esse,
Si cor non ori concordet, fassio tantum.
Ad resipiscentem conuersio pertinet apte.
{{Versus|85}}Ast euersio uel subuersio perditionem
Denotat, euerto tamen ad scrutamina spectat.
Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans, gens tamen improprie.
Nequitiam dicas male quod facis, impietas sit
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affectas quando quae mala sunt socio.
Nequitiam tamen Ouidius transumit et inde:
      Nequitia est quae te non sinit esse senem.
Turtur auis, piscis est, turrestina nigerque
Panis, ceu tradunt quidam, turrunda uocatur.
{{Versus|94a}}[Turtur aqua †...†, turtur cecat aera pennis.]
{{Versus|95}}Faex uini tibi sit, olei dicatur amurca,
Faex tamen improprie multorum dicitur esse.
Dic auri spumam scoriam proprie fore, ferri
Chalciteon dic, argentique lithargyron esse,
Dicas casmiam cuiuslibet esse metalli.
{{Versus|100}}Est campanarum nec non et corda tororum,
Instrumentorum fidis est, funisque carinae,
      Pro fidibus cordas attamen usus habet.
De fructu sterili clades poterit bene dici,
Dicitur at strages occisio facta per hostes,
{{Versus|105}}Quae uenit ex pastu corruptio sit tibi pestis.
Claque ritas semper proprio comprenditur actu,
Deque parentela dicatur claque ritudo.
Fluminis est tempestas oceanique procella,
Huic caput est tempus, procul illi celloque fons est.
{{Versus|110}}Mortalis duliam, latriam dic omnipotentis,
Conueniens idolis idolatria dicitur esse.
Arto fons artis, quia nos artat documentis,
Sed quia nos faciles facit ad retinenda facultas.
Victima quae cecidit ferro uictrice uocatur,
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus a domitis hostia nomen habet.
Quorundam tamen esse solet sententia talis,
Quod plebs pro palma quondam faciebat habenda.
De turba hostili debet tamen hostia dici,
Et quia succensum super aras est holocaustum,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui ritus fieri lege solet ueteri.
Est nota splendoris, uenti simul, aeris aura,
Quod uerum sit ita quaesita exempla probabunt.
De terra est geomantia diuinatio facta,
De nigris proprie nigromantia dicitur esse,
{{Versus|125}}Ast ad aquam spectat hydromantia, spectat ad ignem
Ars pyromantia, sed chiromantia sit tibi palmae,
Hinc pedomantia fit in uisceribus puerorum,
Ornicis ornimantia uisceribus tibi fiet.
Quorum libertas uindicta dari solet illis,
{{Versus|130}}De seruis uindicta solet pro crimine sumi:
Designat primum uirgam, poenamque secundum.
Est faciendarum moderatio cautio rerum,
Circumspectio sit praesentum congruus ordo.
Crateris uipa, scutellae dicitur offa,
{{Versus|134a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Vipaque de vino quia nomen traxit ab illo]
{{Versus|135}}Sed limphae proprie dicitur ipsa fore.
Ira recens furor est, odium facit ira uetusta,
Praeterit ira cito, uix iracundia transit.
Arceo fons arcis, quod ab hac propellitur hostis,
Turris nomen habet quoniam contraria terret.
{{Versus|140}}Insula sit maris, at sit aquae dulcis mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
{{Versus|141a}}[Gratia, vindicta, cetus membrorum est potestas.]
Dextra sinistra manus, manus est quod in arma uocatur:
Munio prima caput habeat maneoque secunda.
Vrbs est Acerrae, uas quo tus fertur acerra,
{{Versus|145}}Acerrae steriles sunt, ad Cererem sit acerra.
Est lyra qua cantas, est lira cauernula iuxta
Culturam sic a liro pro deuio dicta:
Pollice tango lyram, facio cum uomere liram
Est heresis secta, nomen trahit a seco uerbo,
{{Versus|150}}Dictaque de reliquo tunc est sua sector origo.
Cartillago ossis, sed legia dicitur auris,
Cartillago tamen amborum dicitur esse.
Dicitur hinc uolucris quia uelox, ales ab ala,
Auia quod sequitur auis est, uel dic ab auendo.
{{Versus|155}}Dicitur hinc luna quia lucet, mena uocatur
      Propter defectum tareque signat idem.
De forma, de materia, de compositoque
Dicitur aequiuoce substantia, Graecus at ille
Sic mihi distinguit: substans sit hypostasis ipsa,
{{Versus|160}}Vsiosis forma, sed compositum sit usia.
Dicimus indutias fore metas pacificandi,
      Si perstent, si non, dicimus infitias.
Palma manus, palma est arbor, uictoria palma.
Diuitis est aedes, casa pauperis a cado dicta,
{{Versus|165}}At domus est eius cui uita subest mediocris.
Forfice fila, pilum cape forpice, forcipe ferrum,
Fex est filorum, ceps ferri, pexque pilorum.
Glis animal, glis terra tenax, glis lappa uocatur,
Ris primum, glisis tenet altera, tertia glitis.
{{Versus|170}}Gratia sit Christo, grates referamus amico.
Ad bona consensus fertur communio plebis,
Ad mala consensus sit coniuratio facta.
Aetas uel diua dici solet esse iuuenta,
Esseque dicuntur iuuenes simul una iuuentus.
{{Versus|175}}Virtutes animae, uires dic corporis esse,
Et tamen a uireo fieri dicatur utrumque.
Est pluuiae gutta, sed sit situlae tibi stilla,
      Dicitur et saepe passio gutta fore.
Comprendit suboles genus unum, spectat ad ortum
{{Versus|180}}Stirps, ambitque prosapia coniungitque propago.
Scoba domum mundat, scobs est quod mittitur extra,
{{Versus|181a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Scoba mundatam dicimus esse domum.]
Scobs est quod mundo, sed scoba quod aede repello,
      A scobo scobis nomen utrumque trahis.
Vas est scutella, cutis est prurigo cutella,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A scuton hoc, illud a cute nomen habet.
Qui probus est ille probitate extollitur ipsa,
      At qui nobilis est nobilitate cluit.
Extollit probitas, sed fulgida nobilitas est.
Sors notat euentum, signat quoque sors capitale.
{{Versus|190}}Est dea Fortuna, Fortunae sanctio fors est.
Quo candela latet tibi sit locus ille laterna,
Ast indumentum lacerna notat pretiosum.
Porcorum luuio, sed tabes morticinorum,
Est sanies uermis cuiusque uenena gerentis,
{{Versus|195}}Putredo saniem, tabem notat et luuionem.
Si proprie attendas, parua est uirguncula uirgo,
Illibata uiro uirgo est, matrona uirago,
Virgula uirga breuis, uirguncula uirgo puella.
Est instrumentum sutoris subula acutum,
{{Versus|200}}Quod tunicae suppono subuncula dicitur esse.
Obseruatio sit in eo qui multa tuetur,
Obseruantia sit in eo qui te ueneratur.
Designat tegimen utriusque manus chirotheca,
Ast id quod penus est nomen notat hoc apotheca.
{{Versus|205}}Est alo fons rectus alimonia nominis huius,
      Nam panem quaerens hinc alimenta trahit.
Peccatum exstinguit elemosyna, cui moys est fons,
Ast a parco parsimonia dicitur esse.
Scindere dicatur gemina de parte bipennis,
{{Versus|210}}Scindere dicatur sola de parte securis.
Scire facit mathesis, sed diuinare mathesis,
Datque mathematicos comburi theologia.
Ops Rea dicatur, sed nympha uocabitur Opis,
Quae fuit Italicae uindex in morte Camillae.
{{Versus|215}}Aspires horam, tempus tibi significabit,
Si non aspires, limbum dabit et regionem.
Eumenides quia deficiunt bonitate uocantur,
Quod faciunt furere Furiae, Diraeque deorum
Irae dicantur, a lite uocantur Erines,
{{Versus|220}}Er etenim Graece lis dicitur esse Latine.
Tesiphone quia dat sonitum, quoniam sine pausa est,
Allecto tibi sit, contentio longa Megera.
Quod frumenta molit mola sit, molesque tibi sit
Pondus, et in sacris mola sit quasi molta farina.
{{Versus|225}}Prouida mens prouincia, sit prouincia terra,
Et pro continuo Iuuenali teste teneto.
Si pistrim dicas, Aeneae dicito nauem,
      Pistricem monstrum suspicor esse maris.
Falx metit aut scindit, fax urit, faux quoque mandit,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fas neutri generis significat licitum.
Semper sacra faces, taedas conubia poscunt,
      Fas tamen est unum dicere pro reliquo.
Si recte dicas, solet esse potentia sani,
Dicque potestatem digni, da posse cuiuis.
{{Versus|235}}Est regis regio, comitis prouincia fertur,
      Induperatoris dicitur imperium.
Caedes aut strages cum ferro uindice fiunt,
Exstinctuque neces, sed mortes munere fati.
O. da. pre. ne. ui. fo. uis haec nomina tantum
{{Versus|240}}Casibus in ternis, si singula sint, dabit usus.
Instita sit uinclum, Nasoque probat fore uestem:
      Quaeque tegis medios, instita longa, pedes.
Aequiuocas recte toga pax et publica uestis,
Nobilium tibi sit praetexta, trabeaque regum.
{{Versus|245}}Castigat satira, sed elegia cantat amores,
Mythologia quod est fictum, comoedia uillas,
Vera dat historia, tragoedia turpia regum.
Est, mihi crede, mitos filum, sed fabula mythos,
A mitos hexamitum est, a mythos mythologia.
{{Versus|250}}Cautius euita, ne te fallat calamita:
Nam mitos guttam sonat, hinc uestis polymita.
Sirena trahit, undat Scylla, uoratque Charybdis,
Sunt quoque cornuti maris Acroceraunia montes.
Fontis limpha, sed est aqua fluminis, aequoris unda,
{{Versus|255}}Ast hoc nomen aqua complectitur istud et illud.
Dicas Iunonem dicasque numisma Monetam,
Ipsaque Castrensis simul et Lucina Curetis.
Est statio uita, statio portus stadiumque,
      Quidquid significet, sto caput eius erit.
{{Versus|260}}Dic Thetis et Thetidis, Sic mater habetur Achillis,
      Si Tethys dicas, est dea Nereidum.
Est occasio casus et est occasio causa,
A cado dic primum, sed dic a causa secundum.
Tibia tibicen, tubicen tuba proxima quaeque
{{Versus|265}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sint tibi, sed magna est tibia, parua tuba.
Est Tigris fluuius, tigris fera, quod genitiuus
      Duplex discernit tigridis atque Tigris.
Abietis ex abies fit et ex abies abiei:
Claudius &quot;et sectas abies&quot; Maro &quot;et abiete secta&quot;.
{{Versus|270}}A fugio fuga cum ueniet tibi sit fugientis,
Si fugo sit caput illius solet esse fugantis.
Infirmi tibi sit ualitudo, sit quoque firmi.
      A ualeo dicas dissimilique modo.
Fas tibi sit uenia peccato non praeeunte,
{{Versus|275}}Quod si praecedat solet indulgentia dici.
Aerugo saepe tempestas dicitur esse
      Aeris, aurugoque aurea faex tibi sit.
Aerugo sanies est quae procedit ab aere.
Intus adeps, aruina foris, pinguedoque quaeuis,
{{Versus|280}}Ast aruina tamen arui pinguedo uocatur.
Dicitur alga maris, sed dicitur ulua paludis,
      Huic alo fons tibi sit, algeo fons reliquo.
Ornix siluarum, solet altilis esse domorum.
Aurificina locus in quo faber excoquit aurum.
{{Versus|285}}Aurum quo foditur dici solet aurifodina.
Est antella quod est in pectore quadrupedantis,
Dicatur postella quod est a posteriori.
Relligio tibi sit metus et ueneratio diuum,
A religo dictum sic est, religat quia mentem.
{{Versus|290}}Nenia sunt nugae, funebria carmina neniae,
Neniari quoniam nugari dicitur esse.
Sagana gummi, sagana uestis, sagana uates.
Cantat hirun., nat hiru., sed flumine crescit harundo.
Lamina sit plumbi re uera, lamnaque ferri,
{{Versus|295}}Hinc Flaccus: &quot;uentres lamna candente nepotum
Diceret urendos,&quot; argenti bratteolae sint.
In libro Vestis dat Sitonius trabeas tres,
In quarum numero purissima purpura diuum,
Purpura cum candore parum regalis habetur,
{{Versus|300}}Purpura cum croceo, quae dicitur augurialis.
Iuste damnati miseri sit cordia uere,
Iniuste rei clementia dicitur esse.
Culturam Domini pietatem dicimus esse,
Latria seu mauis theosebia sunt in eodem,
{{Versus|305}}Ex hinc impietas idolatria dicitur esse.
&lt;/poem&gt;
==11.==
&lt;poem&gt;
Praenomen differre facit, cognatio causa
Est cognominis, agnomen dic significare
Euentum, nomen personam denotat ipsam.
Praesulis indictum, dic edictum fore regum.
{{Versus|5}}Densatum proprie quod sit densum liquet esse,
Luci densetum dicas ubi cernis opacum.
Quod canitur psalma est, interpositum diapsalma,
Est in psallendo sympsalma innexio uocum.
At quidam diapsalma uocant exordia sensus
{{Versus|10}}Alterius, quidam pausam spiraminis esse
Sancti, sed quidam quod sit mutatio metri
Dicunt, at quidam quod sit distinctio rhythmi.
Zela quod est semper dicatur, ut Aquila dicit.
Dicitur a iactu iaculum, telum quia longum,
{{Versus|15}}Missile nomen habet quia mittitur impetuose:
Spicula uel pila generaliter ista uocantur.
Martis dic arma, sed dic armenta bubulci,
Armamenta quoque dic instrumenta carinae.
Terga uiri proprie dicuntur, tergora caprae,
{{Versus|20}}Est pellis tergum cum carne cuticula dorsum,
Est tergus sine carne cutis, caro cum cute tergum:
Tergoris hoc faciet, illud tergi genitiuum.
Oscula pacificis, sed basia dantur amicis,
Suauia lasciuis dantur porrecta labellis.
{{Versus|25}}Velum cortina, uelum tectura uocatur
Templi, tunc uelo fore dicitur eius origo.
Est instrumentum magnae nauis quoque uelum,
Tunc non a uelo, sed sumitur a ueho uerbo.
Paruum rete notat hoc nomen reticulum, quin
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod tegimen capiti ponere uirgo solet
Dictum sit, simile quoniam reti liquet esse.
Oscillum notat os minimum, funis quoque ludum.
Quo se de more portant per inane puellae,
Hoc quoque ficticias dic significare popinas.
{{Versus|35}}Stemma genus, stigma cocturam, themaque causam,
Scemaque rhetoricum tu dicas esse colorem.
{{Versus|36a}}[Nobilitas stema, verborum gloria &lt;s&gt;cema,]
{{Versus|36b}}[Ci[s]ma caput virge, fidei divisio &lt;s&gt;cisma.]
{{Versus|36c}}[Stigma caput mundat, fagma dolore gravat,]
{{Versus|36d}}[Crisma malum celat, sonat asma malum et revelat.]
Sunt fastidia taedia, sed fastigia celsa:
Huic fastus, illi fastidio dic caput esse.
De re iocunda metrice sunt carmina scripta,
{{Versus|40}}Dictamen prosa est a metri lege solutum
Carmen, certa pedum dimensio sit tibi metrum.
Dicitur unguentum, quoniam nos ungimus ipso,
Et quoniam fragrat datur hoc sibi nomen aroma.
Dic epicausterium scriptoribus esse cathedram,
{{Versus|45}}Est epicauterium fornax, qua decoquis ollas,
Aut illud longum, quo fumus ab aede recedit.
Fercula sunt epulae, sed sunt encaenia dona,
{{Versus|47a}}[Que poterunt scanna claudi sunt fercula dicta,]
Quae quandoque probis causa mittuntur honoris.
Sunt praesagia uatum, sunt oracula diuum,
{{Versus|50}}Tu quoque responsum dicas utrumlibet horum.
Sunt oracula uaticinia, sunt quoque templa,
Et quandoque tamen oracula somnia dicas.
Hoc nomen uerbum designat quattuor ista:
Est deceptio pars et filius atque loquela.
{{Versus|55}}Augurium faciunt garritus, auspiciumque
Aspectus facit, osciniumque fit ore citato.
Dicitur a peno penus, quod nutrio signat,
      Namque reponuntur res ibi, quis alimur.
Ast a celando dicas cellaria, namque
{{Versus|60}}Quae sunt ad uictum spectantia quaeque reseruant.
Sic a promendo dici promptaria firmo:
Si causam quaeris, quia uictus promptus ab illis.
Deuia sunt siluae, uirgultique auia, limphae
      Inuia, saepe tamen haec legis improprie.
{{Versus|65}}Pertinet ad terrena ministerium, sacra signat
Mysterium, sed et officium comprendit utrumque.
Affirmes hominum scelus esse nefasque deorum.
Ius lex humana, fas lex diuina uocatur,
      Ius contra scelus est, fasque nefas remouet.
{{Versus|70}}Carbasa sunt quia base carent, uelum quia nauem
Reddit uelocem, de quo sint lintea signant.
Materiam gracilem murorum moenia dicas,
Ast interstitia sunt propugnacula dicta.
Fercula sunt epulae uariae, sunt fercula currus:
{{Versus|75}}Fertilis esto caput primo, fero fersque secundo.
De breuibus simul utilibus compendia dicas,
De longis et inutilibus dispendia, quae sunt
Longa sed utilia dicas impendia uere.
Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
{{Versus|80}}At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Exemplar liber est, exemplum quod trahis inde:
Exemplum trahitur, exemplar dicito de quo.
Est domuum doma summum doctrinaque dogma,
A domos primum uenit, a doceoque secundum.
{{Versus|85}}Sunt uirgulta loca, quibus est arbor noua tantum,
Sed uiridaria sunt, noua quis uiret atque uetusta.
Dicitur a templor templum, quod non habet usus,
Nam contemplari debemus in hoc bona tantum.
Sunt a delendo uel deluo delubra dicta,
{{Versus|90}}Namque precamur in his a nobis crimina tolli.
A fando fanum dicetur, uel quia fandum est
      Hic pro delictis, siue per antifrasim,
Aut a fane, quia parent ibi saepe maligna.
Sinciput anterior capitis pars dicitur esse,
{{Versus|95}}Occiput at partem designat posteriorem,
Ac partem mediam dicas interciput esse.
Quod natum uite sit uinum dicimus esse,
Dicitur inde merum quia nil sit aquae sibi mixtum,
Bachus quod furere faciat, temetum quia forte.
{{Versus|100}}Attendas proprie carchesia uasa sacrorum,
Ast instrumentum dicas carchesia nauis.
Gutturis est imum rumen, frumen quoque summum,
      Rumino fons primi, sed fruor est reliqui.
Gausape praesepe non mutant e neque cepe,
{{Versus|104a}}[Hoc est in sexto plurali gausapa dicas,]
{{Versus|105}}Istis Praeneste superaddas atque Soracte.
Pignora natorum dicuntur, pignera rerum,
Quod datur in pignus non mobile dic hypothecam,
Sed quem lex docuit pro pignere pignora ponit.
Caelorum signa portentum prodigiumque,
{{Versus|110}}Ast ostentum uel monstrum poteris dare terris.
Atque potest aliter fieri distinctio talis:
Prodigium seu portentum concede futuris,
Ostentum siue monstrum praesentibus adde,
Praesenti signum concedaturque futuro.
{{Versus|115}}Sunt qui sufficiunt in luce diaria sumptus,
Quosque uia facis illa uiatica dicere debes.
Sunt quinquennia suntque cubilia lustra ferarum,
Et solet a lustro lustrum purgatio dici:
Lustrum circuitus spatium purgatio silua.
{{Versus|120}}Sit tibi textorum subtegmen, sit quoque stamen,
Stamen stat, sed subtegmen subtexitur illi.
Ius meritum ius est sucus, ius ipsa potestas,
      Quidquid significet, neutrius est generis.
{{Versus|123a}}[Ius aqua, ius rectum, iusque divina potestas.]
Sit coopertorium lecto, tectura cuiuis,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sit tectum domibus, sit tegimen ospiti.
Est hominis libitum, placitum solet esse deorum,
At recte dabitur hoc nomen utrique uoluntas.
Zonam dic strophium, palmam dic esse trophaeum,
Est trophos istius, strophin est illius origo.
{{Versus|130}}Confraga concinne nemorum denseta uocantur,
Confraga dicantur ubi copia multa fragorum.
{{Versus|131a}}[Que dant fraga loca, recte confraga vocantur.]
Illud quo crinis fit tortilis est calamistrum,
Vittaque qua crinis fit planus sit redimiclum.
Est nomen patrium quod nomine sumitur urbis,
{{Versus|135}}Nomen gentile est quod sumitur a regione.
Pelles uuarum uinacia dic fore tantum,
Et dicas acinum quod in uua cernis acutum.
Electrum gummi est, electrum gemma uocatur,
Electrum quoque, ceu dicunt, solet esse metallum.
{{Versus|140}}Sit tibi dictamen, sit coniuratio carmen,
Et cantilenas nos carmina saepe uocamus.
Pertinet ad quando tempus dimensio rerum,
Signatur per idem pars praeterea faciei,
Hac pro parte tamen praesumunt dicere quidam
{{Versus|145}}Timpos, quod tanquam dictum puerile refuto.
Cum per tres casus neutrum genus obtineat plus,
      Casibus in reliquis continet omne genus.
Sorditiem dic esse lutum prima breuiata,
      Sed lutum color est, lutens inde uenit:
{{Versus|150}}Mollia luteola pingit uaccinia caltha.
Sunt iuga montis, sunt iuga nauis, sunt iuga currus,
Colles antemnas collumbar significabit,
Iugera dic spatium campi pluraleque tantum.
Os oris loquitur, corio uestitur os ossis,
{{Versus|155}}Os oris longum, sed os ossis corripiendum.
Afrorum lingua signare mapalia dicas
Pastorum caueas, et idem magalia signant:
Distant quod breue sit illud, producitur istud.
Annorum spatia dic seclum, sit quoque uita
{{Versus|160}}Seclaris, seclum mundana sit atque uoluptas:
Dic sequor et claustrum tribus his caput esse cleosque.
Vniuersale genus est, discretio sexus,
Maneriesque rei, suboles genitorque minorum.
Dicitur aurile, quoniam supponitur auri,
{{Versus|165}}Ceruical ceruici, puluinar quia pluma est.
Non aliquod per se debes proferre licenter,
Non adiectiue pones aliquid sapienter.
Septima festa dies, septena hebdomada tota,
      Sabbata dicuntur haec tria uoce pari.
{{Versus|170}}Est aeris species stannum, stans est aqua stagnum,
N duplici primum scribas, cum gque secundum.
Chrisma sit id proprie quod sumit Christianismus,
Sit quoque charisma tibi gratia, quae data gratis.
Cauma cremat, sed spuma est casmia, casma coruscat,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Casmia femineum, cetera neutra duo.
Momentum pretium, momentum dicito tempus,
Sicut enim dicunt momentum continet instans.
Momentum tempus dicas, monimen monimentum,
Hincque sepulturam dicas proprie monumentum:
{{Versus|180}}Quis moueo memini moneo dicatur origo.
Si proprie attendas, examen iudicium sit,
Est examen apum collectio linguaque librae:
X sonat asperius istinc, sed lenius illinc.
Experimenta pericula sunt, perio quoque fons est,
{{Versus|185}}A pereoque pericula sunt discrimina uere.
Discrimen tibi sit distantia sitque glabella,
Et discrimina tu signare pericula dicas.
{{Versus|187a}}[Est tria discrimen, divisio, glabra, periclum.]
Hebraei, Graeci, diuersificantque Latini:
Psalterium Graeci, nos organa, nabla Iudaei.
{{Versus|190}}Pabula sunt hominis, sed bruti dic animalis
Pascua, non tamen his diuersificatur origo.
Atria dic aulas, eadem cimeteria dicas
Et loca sacrorum: dicas caput attero primi,
At reliquis atrum proprie dicatur origo.
{{Versus|195}}Labra uirorum sunt, sed labia sunt mulierum,
Vel dicas quod erit melius, dic inferiora
Labia, labra quoque contra dic esse suprema.
Est unguen simplex, unguentum compositum sit,
      Vnum pro reliquo saepe tamen uideo.
{{Versus|200}}Si numeres horas in nocte, crepuscula dicas,
Conque ticinia dic, sunt intempesta deinde,
Gallicantus et antelucanum diluculumque.
Da scrinium cuiuis, sed da sacraria templis,
Gazarum proprie sunt gazophylacia regum.
{{Versus|205}}Est tibi delictum, si non facias facienda,
Est tibi peccatum, facias si non facienda
Balsamus est arbor, folium folibalsama reddit,
Carpobalsama dat cortex, opobalsama lignum,
Balsama sunt qui liquuntur de sponte liquores.
{{Versus|210}}Cum bona nuntio tunc euangelium tibi dico,
Et descendit ab eu, quod designat bonitatem,
Cum mala nuntio tunc euangelium tibi signo,
Euan enim Graece peruersum dico Latine.
Diuersas hoc nomen habet partes elementa,
{{Versus|215}}Nam quidam dicunt ab alo, quasi sint alimenta,
Et quidam dicunt ab yle, quasi sint ylementa,
Sunt et ab eleuo dicta, quasi sint eleuamenta.
&lt;/poem&gt;
==12.==
&lt;poem&gt;
Dicitur hinc anima quia uiuificat uegetata,
Mens hinc quod meminit, animus quia ui rationis
Vtitur, umbra manens circa tumulum, Stygiales
Sunt animae manes, quae sic a mane uocantur,
{{Versus|5}}Non quia sint clarae, sed quod semper tenebrosae,
Vel sit origo mene, quia deficiunt bonitate.
Dicitur infernus, quia sit niger atque profundus,
Sed quoniam prorsus locus insatiabilis Orchus,
Tartarus a tare quasi deficiens bonitate,
{{Versus|10}}Hic idem, quia sit sine uere, uocatur Auernus,
Quod sine laetitia, nomen trahit hic Acheronta,
Sic etiam barathrum, quoniam uorat omnia, dicas.
Populus est arbor, populus collectio gentis,
      Populus est aliquid, sed nihil est populus.
{{Versus|15}}Est cyclas pannus, circumdat Cyclada pontus,
Hic declinando primo des haecque secundo.
Nos hominum proprie mammillas dicimus esse,
Vbera sunt pecudum, sed mammae sunt mulierum:
Cuius mammillas dixisti dicque papillas.
{{Versus|20}}Est omnis generis uber nota fertilitatis,
Est neutri tantum cum fetus est alimentum.
Est animatorum semen, campoque satorum
Sementis proprie, sementinum quod in arca
Conditur atque suo spargetur tempore in agro:
{{Versus|25}}Seminium cuiusque rei dicatur origo.
Est coma quadrupedis, colubri iuba siue leonis
Caesaries hominis, crinis proprie mulieris,
Huius et illius bene dicitur esse capillus.
Dragma notat pondus et tunc fit in ae genitiuus,
{{Versus|30}}Dragma etiam quaerit et tunc genitiuus in is fit.
Dicitur a limo limes, limum quia uitat,
Aut a limando, quia sit limatus ab aeuo,
Hinc trames quod homo cito transmeat hunc gradiendo,
Dicitur hinc callis quod gressu callet euntis,
{{Versus|35}}A semus sema fit semita, sit quia stricta.
Infans paruus erit quia posse loqui sibi desit,
Ast a pure puer, uel purus dicitur aer,
Vel puer a pueros potius, quod uerbero signat.
Est adolens crescens, nomen trahit hinc adolescens,
{{Versus|40}}Aut iuxta Graecos sit adulescens ab adulos,
Quod seruire sonat, quia sic aetas sua poscat.
A iuuo sit iuuenis, quia possit opem dare multis,
Vel iuuat eiusdem sit pro delectat origo,
Nam ludis potius gaudet lasciua iuuentus.
{{Versus|45}}Dicitur a uireo uir, nam uirtute uirere
Debet, ad aetatem postquam uenit ipse uirilem.
Dicitur a seneo uel sex morosa senectus,
Hanc a sex dicas potius, quia sexta sit aetas,
Vel quia perfecta sicut senarius haec est.
{{Versus|50}}Virginis est sertum, clerique corona, poetae
Laurea, rex gestat diadema uel induperator.
Aula domus comitum, sed regia mansio regum,
Induperatorum sunt celsa palatia ditum.
Alea ludentis, prandentis mensa, tabella
{{Versus|55}}Cleri, campsoris trapezetum liquet esse.
{{Versus|55a}}[Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.]
Militis est bellum fortis, pugilisque duellum,
Pugnaque potorum, sed proelia sunt mulierum.
Lectus sanorum, decumbentisque grabatum,
Est sponsi sponsaeque torus, toreumaque regum.
{{Versus|60}}Fertur ab humet humus, sed tellus a tolerando,
      Terraque quod teritur, a solidoque solum.
Rex solium, doctor cathedram, iudexque tribunal
Possidet, at sedem praesul, praetorque curule
Obtinet, accusans suggestus, castra senatus,
{{Versus|65}}Nauita transtra tenet, dictator rostra tenebit,
Gentis at innumerae nomen generale sedile.
Est mare siue salum pelagus, quoniam sit amarum,
A pello pelagus, quia pellunt litora fluctus,
Aequor ab aequando, cum nil turbatur in ipso,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A potu pontus, quod citus Oceanus.
Dicitur hinc altum, quia uix tanges ibi fundum,
      Dicitur inde fretum, quod super omne fremit.
Dic Amphitriten, quia terram circuit omnem,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|75}}Cum sine turbine sit tunc dicitur aequor ab aequo,
      Cum fremit a fremitu se probat esse fretum.
Cum penitus lateat pelagus, mare cum sit amarum,
      Ponte carens pontus nomen habere potest.
Candelae fulgor lux est candelaque lumen,
{{Versus|80}}Lux a natura, sed lumen materiale est.
Finis consumens, est consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
Est petra quod firmum, rupes quod rumpitur illud,
      Saxum sit moles unde recisa cadit.
{{Versus|85}}Cautis acumen habet et ob hoc cauet eius origo,
      Laesuramque pedis uox sonat ista lapis.
Dicitur iste dies ostenso tempore certo,
      Incertum spatium denotat illa dies.
Dicitur allodium fundus, fundum maris imum.
{{Versus|90}}Noctua nycticorax et bubo nyctimeneque
Nomina sunt auium noctis uespertilioque,
De quibus in libris nulla est distantia certa.
Est animal dictum, uegetat quia spiritus ipsum,
A fero fers fera, se quoniam fert impetuose,
{{Versus|95}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bestia quod uastat, at pecus ima notat.
Est ars rhetorica, rhetor dat dogma liberque
Rhetoricus, sit rhetorici distinctio duplex.
Arte poetica fungor dum fingo poema,
Ipse poeta uocor, mea fictio dicta poesis.
{{Versus|100}}Est equitum clipeus sic a uerbo clepo dictus,
Est peditum scutum, quod uult caput esse rotundum.
Pectoris est proprie spinter pariterque monile,
Ornatus colli sit torques, auris inauris,
Anulus est manuum, sunt armillae scapularum,
{{Versus|105}}Atque perichelides exornant brachia nymphes.
A cubito supra dimensio dicitur ulna,
Quodque premit cubitus dici solet esse lacertus,
Hae partes geminae dicuntur brachia iunctae
Hoc nomen populus homines generaliter urbis
{{Versus|110}}Colligit eiusdem, sed plebs ignobilitatem
Continet aut uulgus, uel sic uariare licebit:
Hic summos notat, haec medios, hoc colligit imos.
Palma notat laudem belli, uictoria finem,
Hostes imbelles quando dant terga, trophaeum
{{Versus|115}}Dicitur, ast hinc exsultatio facta triumphus.
Sol est ipse globus, soles uariae nota lucis,
Dicunturque tamen soles quandoque calores.
Sal neutri generis condimentum notat oris,
Hic sal si dicas, id quod sapientia signas,
{{Versus|120}}Cuius plurale reprehensio dicitur esse.
Est uitrum saphirum, pro gemma dico saphirum:
Corripias primi mediam producque secundi.
Fornix lenonis locus est, pariter meretricis,
      Ast arcus muri dicitur exterior.
{{Versus|125}}Quo purgas aurum fornax aliudue metallum,
      Fornicor a primo fornice nomen habet.
Est usura suos cum quis tradit mihi nummos
Spe lucri, faenus duplex usura uocatur.
Libra statera, stater est quod libratur in ipsa:
{{Versus|130}}A sto stasque steti proprie dicatur utrumque.
Dicitur insitio tempus ramosa serendi,
      Actio qua seritur dicitur insitium.
Est aetas hominis, ast aeuum philosophiae,
Quodque magis liqueat aetatem continet aeuum.
{{Versus|135}}Dic caules olera, dicuntur ouilia caulae,
Callus durities dicatur, semita callis.
Dic cocleam turris scalam testamque limacis,
Est coclear proprie quo pultes ponis in ore.
Octo iuncturam foliorum dico quaternum,
{{Versus|140}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat.
A tumeo tumulum dic, a moneo monumentum,
A sepelit coeptum dicatur habere sepulcrum,
Sarcofagum dices, carnem quod edant ibi uermes,
      Quod bona sit ratio sarco faginque probant.
{{Versus|145}}Ast hoc Mausoleum sit ab inuentore uocatum,
Vel sit mansoleum, quod totum manibus exstat.
Dic feretri caput esse fero, libitum Libitinae,
Hoc nomen tumba complectitur omnia dicta.
Sensus sunt hominum, uerborum sensa suorum,
{{Versus|150}}Sentire est sensus, tibi sit sententia sensum.
Remex est proprie quod ponit nauita puppe,
Remus quo medii ueniens ciet aequora ponti,
Est remex ducens, est remus ductus in unda,
At tibi remorum collectio remigium sit.
{{Versus|155}}Grex ouium proprie fertur subolumque suarum,
Ast armenta boum, dicas pecus esse caprarum.
Est dolus in lingua male dicentis manifesta,
Fraus est fallentis sub lingua blanda loquentis.
Est amplus latus, etiam latus est hominis pars,
{{Versus|160}}Estque prioris in i genitiuus in isque secundi,
Estque later tegula, sic dicta sit haec quia lata.
Lignum de fuste, sed linum dicitur esse
Ardendi causa, quia uoluitur undique cera.
Cingula quadrupedis, cingentis cingulus esto,
{{Versus|165}}At neutri generis sit zona tibi mulieris.
{{Versus|165a}}[Cingula sunt hominum, cingula cingit equum.]
Dicitur esse liber codex, sed libra statera,
Libraque quandoque collectio sit solidorum.
{{Versus|167a}}[Pro signo celi quandoque potest reperiri.]
Est crater patera, connexio uirgea cratis,
Quam munimentum perhibent turri dare magnum.
{{Versus|170}}Quod sit ad assandum pisces tu craticulam dic,
Hanc tamen improprie dictam cratem legis esse.
Sinum de uase dicas, sinus esto puellae:
Primam producas primi breuiesque secundi.
Intestinorum pars est lactis, liquor est lac:
{{Versus|175}}Illud femineum, debes hoc dicere neutrum.
{{Versus|175a}}[Lac liquor mamme, piscis lactes habet in se.]
Ista parens matri uox conuenit et genitori,
      Mater quod pariat dicitur esse parens.
Non sic de patre dices, quoniam nequit esse,
      Sed quia sit partus causa uocatur ita.
{{Versus|180}}Hoc flamen neutri pro flatu debet haberi,
Hic si praecedat, stantem Iouis ad sacra signat:
A flo flas flamen, a filo dicito flamen.
Dicitur esse decus ueneratio, sed decor oris:
Illius decoris, huius dic esse decoris.
{{Versus|185}}Est uitium crimen, uiciam fore dicito semen,
A uitio uitias horum dicatur utrumque.
Dic fibram uenam, sed dic animal fore fibrum,
Nam fibris totum uenisque puto fore plenum.
Virga rudis, rudis est incurius et sine laude,
{{Versus|190}}Estque rudis quandoque nouus, quod saepe repertum est,
      Sed magis istud idem quam duo prima notat.
Ille sororius est cui nupta soror mea, glos est
Quam frater duxit, laeuir de fratre mariti
      Dicitur hinc laeuum quod notat esse uirum.
{{Versus|195}}Pauperis et ditis Libitinam dicimus esse,
      Sandapilum tantum pauperis est feretrum.
Hic glomus hocue glomus fili glomeratio fertur,
Tertia respondet reliquo, primoque secunda,
Hoc nomenque globus aliis poteris dare rebus.
{{Versus|200}}Dic praedam quod ui depraedans surripis hosti,
Quidquid captiuo tolles spolium fore dices.
Est uallus palus circa castrum praeacutus,
Nexio palorum sibi mutua sit tibi uallum.
Aufertur quod ui iactura potest bene dici,
{{Versus|205}}Quod fortuna malum parat ultro dic fore damnum.
Cena cibus, caenum sordes, umbratio scena:
A ceno primum, a scenon tu cetera dicas.
Claua genus baculi, clauis sera, clauus acutus,
Clauus remigium, clauus quoque sit tibi uestis.
{{Versus|210}}Ceruos rete, plaga lepores, cassis capit apros,
Haec cassis galea, dicas hic reteque fiet:
      Decidit in casses praeda petita meos.
Dicitur haec buxus dum uiuit in arbore ramus,
At si detrunces, hoc buxum dicere debes.
{{Versus|215}}Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans gens tamen improprie.
Quod teres inde polus, quod feruens fertur Olympus,
Quodque domus solis hinc caelum dicitur esse.
Dicitur ille locus gratissimus hic paradisus,
{{Versus|220}}Ad signanda loci iocunda sit haec paradisus.
Fons silet est siluae, quia nil sit ibi quod abundet
Murmure, sit lucus a luceo, quod sit opacus,
Sicque per antifrasim dices a luceo lucum.
Ad nauem malus spectat, malus est uitiosus,
{{Versus|225}}Faux est mala, malum uitium, malum quoque pomum.
Aulae dicuntur aulaea, petasmata templi,
Cortinae thalami, uelaria uela theatri.
Est a materia fragili sumens homo nomen,
      Fons quia fertur humus nominis huius homo.
{{Versus|230}}A uirtute uir est, qua debet quisque uirere,
Anthropos est quoniam uultus ad sidera tollit.
Est altare dei, diuorum dicimus aras,
Vel si mauis materies quadrata sit ara,
Ast altare lapis super aram marmoreus sit.
{{Versus|235}}Hymnus diuina laus est, sunt cantica mentis
Laetitiae, quae fiunt de caelestibus ipsis.
Dic a materia nomen sibi sumere lora,
At quod habere manu soleas dicuntur habenae.
Hinc scola dicatur, quia mens ibi sollicitatur
{{Versus|240}}Circa doctrinam doctoris suscipiendam.
Affectus mentis ad discendum studium sit,
Ast exercitium labor artis continuatus,
Et tamen improprie studium scola dicitur esse.
Quo latro signatur dic cauterium fore ferrum,
{{Versus|245}}Cauteriam proprie dicas in carne foramen.
Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.
Semis dimidius indeclinabile semper,
Semis semissis dicetur dimidius pes.
Hoc imperfectus signatur nomine semis,
{{Versus|250}}A quo semideus uolo compositum fore dicas,
      Semiuir a semis dicitur atque uiro.
Est uenter maris, est uterus mulieris et aluus,
Ast uterus sit praegnantis, sit uirginis aluus,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|255}}Venter consumit, uterus parit, egerit aluus.
Astrum uel stella de solo dicitur astro,
Astrorum proprie glomeratio sit tibi sidus:
A sto stas stellas, a sido sidera dicas,
Ex astur dicas, quod lux est, astra uenire.
{{Versus|260}}Est summum pinna templi cirrusque capilli,
      At galeae conus, sit tibi doma domus.
Est uertex montis, dic arboris esse cacumen.
Zelus amor sponsae cum sponso dicitur esse,
Inuidiamque hominum designat idem reproborum,
{{Versus|265}}De muliere notat habitam quoque suspicionem.
Custos qui seruat, custodia dicitur actus.
Corpora quis tegimus pannos sudaria dicas,
Quae sunt re uera sic a uerbo suo dicta,
Talibus insuimus pannis quia corpus humandum.
{{Versus|270}}Ast ad quadrupedem sudaria pertinet, eius
Sudo caput, quoniam sudore sit uda caballi.
Aegis dicatur, tegitur quia pelle caprina,
A pello pelta, quia pellit fortiter ictus,
Denotat ancile scutum, quoniam solet esse
{{Versus|275}}Decisum circa, procerum tantummodo parma,
A clepo sit clipeus, a scuton scuta uocantur.
Est scaber ferrum, quo pes purgatur equinus,
Ast hominem scabrum dic, quem cernis scabiosum.
Ex usu portus acus et lacus et tribus, inde
{{Versus|280}}Ante bus u teneant arc- art- part- ex ratione.
Nomina sunt quinque plurale gerentia quintae
Haec: res atque dies acies facies speciesque,
Et si sint plura, tamen usus non tenet illa.
Funera confirmant fore pompas exsequiarum,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exsequias dicunt corporis obsequium.
Corporis alteritas affectio dicitur esse,
At spectat mentis affectus ad interiora.
Torrens est ueniens aqua niuibus ex liquefactis,
Stans ex artificum studio dices fore stagnum,
{{Versus|290}}At lacus, ut dicunt, aqua mobilis est aliquantum,
Stans ex natura palus est, sed turbida limpha,
Fons aqua natura subtilis, clara, sub aestu
Frigida, sed cedens sub frigiditate calori,
Est puteus locus intus habens latices, grauis haustu,
{{Versus|295}}Cuius margo tenet circum lignumue petramue.
Copula si neutrum, nexum maris et mulieris
Denotat, at si sit primae, nexum catulorum.
Ordinis est nomen Seraphin pluraleque neutrum,
Sique Seraph dicas, quemuis ex ordine signas.
{{Versus|300}}Obsequium sit amantum, seruitium famulantum,
At serui proprie dicatur seruitus esse.
Colligitur parua grandisque per arbutus arbor,
Arbuta plurale nomen fructus notat esse.
Est arbor taxus, si dicas haec, animalque,
{{Versus|305}}Hic si praecedat, etiam melota uocatur,
Dicitur a multis proprie sub nomine pellis.
Pluralis numeri plantaria denotat illa,
Quae tanquam soleas sub planta conspicis esse,
Si sit singlare, nomen tibi significabit
{{Versus|310}}Ramum, quem plantas uellisque, deinde replantas.
Fontis margo, maris litus, sed ripa fluentis.
Est monachorum conuentus nec non monacharum,
Vel diuersorum collectio discipulorum,
Sed conuenticulum dicas pietate carentum.
{{Versus|315}}Fucus asilus erit, ubi pax dicatur asylum,
Turbat asilus apes, miseris succurrit asylum.
Facturam facies notat oris et a facio fit,
Velle notat uultus et ob hoc uolo uis caput eius.
Est arbor pomus, pomum quod dat tibi fructus.
{{Versus|320}}Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Est stratum proprie lectus, uia regia strata,
Stratum quandoque uia regia dicitur esse.
Fructificans olea, fructuque carens oleaster,
{{Versus|325}}Fructus oliua oleae, fertur liquor eius oliuum,
Ast oleum proprie nucis asseritur liquor esse.
{{Versus|326a}}[Res incorporea choitum figmentaque signat]
{{Versus|326b}}[Vtile, personam, verum, possessio, factum]
{{Versus|326c}}[Dividit et large denotat omne quod est.]
De non uisibili debet tantummodo dici
Res, cum principium reor huic sit pro puto dictum,
Sed res uisibiles potius fore corpora dices,
{{Versus|330}}Omne tamen corpus res est, uelut asserit usus.
Quod ueteri puerum similem facit esse ueternum
Dicas, qui patitur dicatur quisque ueternus.
Mos est antiqua consuetudo atque probata,
Est consuetudo ius scriptum more statutum.
{{Versus|335}}Sordidus est foedus, pax est procerum quoque foedus,
A foeda porca dic foedus foederis esse.
Vi premit exactor, dominorum exactio uis est.
Dicitur hinc scortum, quoniam solet excoriare,
At meretrix, quia substat pro quadrante merendo,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc lupa quod lupa sit deteriorque lupa.
Est uini proprie metreta modusque modesti,
Hisque licet subici quod sit mensura lacerti.
Est seclum gentis successio, seculus aedis,
Fons quoque sit primi sequor et secludo secundi.
{{Versus|345}}Haec bria si dicas modus est, uas Romipetarum
Hic bria, quo uinum sibi distribuunt quasi libra.
Cum pus nil sequitur, per pus putredo notatur,
Si puris subeat, id quod custodia signat.
Est febris frigor hiemisque coactio frigus,
{{Versus|350}}A frigo frigis seu frigeo dicis utrumque.
Aeris est nubes, nebulae de flumine surgunt,
Nubila sunt proprie nubes nimbis oneratae,
At panis nebula tibi subtilissimus esto.
Argumenta locos, homines loca dicis habere.
{{Versus|355}}Est sutoris acus, si quartae femineumque
Ast et acus tritici purgamentum solet esse,
Sed tunc est neutrum faciens aceris genitiuum.
Dicitur inde latex, quoniam lateat, sed ab aequo
      Est aqua dicta, quod est plana superficie.
{{Versus|360}}Hinc amnem dicas, quia ripas gestat amoenas,
      Torrens est, quoniam uoluitur absque modo.
Corporis est proprie ualitudo potentia firmi,
Estque potentatus maiorum siue potestas.
Carduus est tribulus, tribulum terit allia salsa,
{{Versus|365}}Dicitur id tribula, teritur quo putrida gleba.
Est hic turba chorus, qui uentat in aere corus.
      Ast instrumentum dicitur esse chorus,
Cancellusque chorus mensuraque siue chorea.
Est somnus proprie dormitio continuata,
{{Versus|370}}Somnia sunt ea quae per somnum nocte uidemus.
Est imber pluuia nubis caligine tecta,
Est nimbus tenuis, quo nos aspergit Aprilis,
Hoc nomen pluuia nectit generaliter ista.
Stringitur unda gelu, bruma gelida riget arbor,
{{Versus|375}}Per campi plana diffunditur alba pruina.
Vespere sit nona: si re conuerteris in ra,
Solis habes ortum: si ra conuerteris in rum,
Illius occasum: uesper sit quaelibet hora,
Qua sol uel luna tegitur caligine taetra.
{{Versus|380}}Ri rorum cantant, rae rarum tympana pulsant.
Est Vesperta dea, dicatur et Hesperus astrum.
In quo mulgetur lac tempus multra uocatur,
Vas est multrale, mulsum quod defluit inde.
Est ficus morbus, est ficus fructus et arbor,
{{Versus|385}}Pro tribus est quartae, genus est uariatio partis,
Dicitur hic ficus pro morbo, pro reliquis haec:
Hinc Priscianus dicens ad Caecilianum:
Cum dixi ficus rides quasi barbara uerba,
      Et dici ficos, Caeciliane, iubes.
{{Versus|390}}Dicimus at ficus, quas scimus in arbore nasci,
      Dicemus ficos, Caeciliane, tuos.
Corna gerit cornus, pecudum sunt cornua, cornu
Militis est, quando properat sua bella parando.
Pila subest ponti, pila ludus, pila taberna,
{{Versus|395}}Pila terit pultes et pila geruntur in hostes,
Quod terit est pilus, pilus est in fronte capillus.
Stirps de progenie, stirps radix dicitur esse,
Arboribus dabitur hic stirps, animalibus haec stirps.
Punctus sit pelle, sed punctum sit tibi sectae.
{{Versus|400}}A pupugi punctus, a punxi sit tibi punctum.
Est socer uxoris genitor, socrus genetrix est,
Ast uxor nati dicitur esse nurus.
Vir gener est proprie soceri, cui filia nupsit,
Dictus sic, quod ad augendum genus huic sociatur.
{{Versus|405}}Affectus mentis, sed corporis esse uoluptas
Dicitur, at uelle si dicas est utriusque.
Vestes sunt mulierum, uestimenta uirorum.
Esca uolatilium cibus est, epulaeque uirorum,
      Diuorumque dapes, firmat ut Isidorus.
{{Versus|410}}Cenam prandentum, conuiuia dic sociorum,
Sanorumque cibus, generale cibaria nomen.
Baptismum proprie tibi sit mundatio mentis,
Exterior quae fit per aquam baptisma uocatur,
      Haec uox baptismus nectit utrumque simul.
{{Versus|415}}Est, ut ego didici, paludamentum genus ostri,
At palus est sordes, ubi se sus saepe uolutat.
Pilleus est iuuenum, peregrinantumque galerus,
Praesulis at mitra sit, nobiliumque tiara.
Ornatus uestes hominum dic esse nitentes,
{{Versus|420}}Ast ornamentum tantum dic ecclesiarum.
Aucupis est laqueus, clamidisque lacinia nodus,
Indeque pictorum laquearia dic thalamorum.
Sit thalamus sponsi, cameram dic esse scolaris,
At secreta loca templi penetralia dicas.
{{Versus|425}}Pauperis est palla, ditis clamis, at mediocris
Pallia sunt, tribus his mantellus conuenit haec uox.
Culcitra dicitur a calcando, a fulcio fulcrum.
Est componentis speculum se ceu meretricis,
At speculam tantum fore dicas excubiarum.
{{Versus|430}}Hic lucarius est, qui custodit nemus ipsum,
Est lucar proprie pretium, quod sumitur inde,
Quo sol tecta subit lucanar finge foramen.
Ceparum condimentum ceparia dicas,
Est cepullatum leporinis carnibus aptum.
{{Versus|435}}Scrobes serpentum sunt, at spelunca latronum,
Suntque sepultorum foueae, sunt antra draconum,
Vtque placet plerisque cauernae cuniculorum.
Fertur inexpleta iubilus laetatio mentis,
Signat concinnum laudis iubilatio cantum.
{{Versus|440}}Est stipes firma de ligno facta columna,
Stips est pondus, quod pro solo ponitur asse.
Est uectis ferrum longum pariterque rotundum,
Ostia quo firmo, dictum sic a ueho uerbo,
At uerteuellas quaedam esse foramina dicas,
{{Versus|445}}Quod uertuntur in his uectes quocunque iubentur.
Aequoris insula sit, fluuii tibi sit mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
Est locus arbustum, fert arbutus arbuta fructus,
Haec in plurali dicas, singlariter hic dic.
{{Versus|450}}Meta genu femoris, sed ducit ab inguine coeptum,
Sura genu coeptum, sed surae est in pede finis,
Continet utrumque, ceu dicunt, tibia crusue.
Vrinas hominum, sed lotia dic asinorum.
Virtus iustitia est, sed iustitium fit in urbe.
{{Versus|455}}Limus aquae, spectat ad ferrum lima terendum.
Est Helice maior ursa, septentrio, plaustrum,
Est Cynosura minor ursa, septentrio, plaustrum,
Custos Arctophylax, Arcturus siue Bootes.
Est thorax pectus, thorax lorica liquorque,
{{Versus|460}}Estque toral lecto quod supra ponitur alto
Ornatus causa, quod fertur culcitra picta.
Esse librum librique ducem dic esse registrum.
&lt;/poem&gt;
==13.==
&lt;poem&gt;
Aeternum uere sine principio et sine fine,
Perpetuum, cui principium, sed fine carebit,
Hoc animam dicas, dicasque perenne per annos,
At quodcunque uelis sempiternum bene dicis,
{{Versus|5}}Et tamen aeternum sempiternumque simul sunt.
Illatum uulnus, innatum dicitur ulcus,
Infero sit primi caput innascorque secundi.
Rumor credibilis res, credula quae cito credit,
Sic incredibilis et sic incredula distant.
{{Versus|10}}Sunt tria quae pariter substantiuant muliebre:
Dustria, curia, iuria, si praecedat in istis.
Est uinum bibile, bibulum concedis harenae,
Actum significat bibulus, bibilis facit aptum.
Lumine priuatus uiolenter dicitur orbus,
{{Versus|15}}Caecus inutiliter gerit instrumenta uidendi.
Est is abortiuus, qui caesa tractus ab aluo est,
Postumus est natus post exsequias genitoris.
Sit uerbis lepidus aliquis factisque facetus.
Te uestis pulchrum reddit, natura decorum.
{{Versus|20}}Angustum tempus dicetur, sed locus artus,
Ango sit primi caput, arceo sitque secundi.
Album natura facit, est res candida cura,
Estque dealbatus paries albedine tinctus.
Subdolus est uerbo mihi, perfidus est malefacto,
{{Versus|25}}Nam dolus est uerbi, factique fides solet esse.
Nobilis est homo mente uel ingenuus, bene pugnans
Inclitus, insignem facit ipsum purpura regem.
Reddit origo patrum laudabilis hunc generosum,
Dicitur illustris uir conspicuus benefactis,
{{Versus|30}}Egregius proprie sublimatus probitate.
Hasta teres proprie tibi sit pomumque rotundum.
Semestris luna medio sub mense reducta.
Pernix pro uelox casus producit ubique,
Pernitorque caput illius dicitur esse,
{{Versus|35}}Si breuiat casus, tunc est nota perditionis,
Ast eius coeptum dicatur perneco uerbum:
Icarus ad caelum tendit pernicibus alis,
      Sed possum melius dicere pernicibus.
Semper hians patulum liquet esse, patens quod ad horam,
{{Versus|40}}Dic patulas aures, oculos dic esse patentes.
Terrea sunt uasa, terrena colentia terram,
Verum terrestre nomen comprendit utrumque.
{{Versus|42a}}[Eget mente ferox, egrotus corpore †divum†.]
{{Versus|42b}}[Mamma vel ubertas vel fertilis uber habetur.]
Confinis meus est, mihi mansio proxima cuius,
Signa parentelae notat hinc affinis et inde.
{{Versus|45}}Humida res extra, res uuida dicitur intra,
Humeo fons primi tibi sit, caput uua secundi.
Diues et intentus notat assiduus sub eadem
Voce, pro intentus est assideo caput eius,
Quando notat diues, tunc est as eius origo.
{{Versus|50}}Dicitur elinguis qui nescit parcere uerbis,
Duplicis at cordis homo dicitur esse bilinguis.
Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcum,
{{Versus|52a}}[Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcem,]
      Primatumque tenens dicitur architenens.
Aemulus ille tibi sit, cui labor est imitari
{{Versus|55}}Doctum, quique bonis socii dolet inuidus ille,
Aemulus improprie fertur tamen inuidus esse.
De multis proprie primus dices aliusque,
Sed prior ac alter dic concordare duobus,
Istis alteruter uter associes et uterque.
{{Versus|60}}A figor fixus, a findor sit tibi fissus,
Fixuram primum designat, at illud hiatum.
Viuax ingenium, sed uiuidus est color oris,
Inde uigorosum corpus tibi dicitur esse,
Est homo uitalis, comes est cui uita salubris.
{{Versus|65}}Signat emax quod emit uel quod dignum est ut ematur,
      Tantum passiuum respicit empticium.
Est censu cupidus, sed honore uir ambitiosus,
A cupio primum, sed ab ambio dico secundum.
Immemor oblitus notat, oblitus est maculatus,
{{Versus|70}}Huic obliuiscor, est illius oblino coeptum.
Res est sincera, res sinceris est quoque pura,
      Et cum praedictis sincere signat idem.
Diuersum tamen est ab eis in origine, namque
      Huic caries, illis est sine cera caput.
{{Versus|75}}Veridicus dictis, sed uerax est homo factis,
      At sermo uerus sit tibi ueridicus.
Laetus es aut alacer praesenti prosperitate,
      Instantique bono sospes es aut hilaris.
Sospes enim cum spe sociumue spei notat esse,
{{Versus|80}}Incolumem dices quem sanum corpore cernes.
Est bonus aut sapiens probus aut uir relligiosus,
      Pro placidoque probum saepe legis positum.
Post gibbosus habet strumam, gibbrosus at ante,
Fertur utrobique strumam strumosus habere.
{{Versus|85}}Ambitus circumdatus est cum tempore signans,
Ambitus est nota circuitus, tantummodo nomen.
Additur his quod et ambitus est affectus honoris,
Quod translatiue dictum credo magis esse.
Vultu concinno uir tristis dicitur esse,
{{Versus|90}}Dicitur at maestus uir mente, habituque molestus.
Est homo securus a cura quaque remotus,
Sed uir in agminibus confidens est bene tutus.
Dicitur id facile quod non grauat ad faciendum,
      Cui non pondus inest dicitur esse leue.
{{Versus|95}}Oppositum facili graue dico, leui quoque pondus,
      Hoc ex praedictis noscere quisque potest.
Vnus cum solus, quorum genitiuus in ius,
Absque uocatiuo non sunt testante magistro.
{{Versus|98a}}[Et si vis &quot;totus&quot; illis erit associatus.]
Proximus est quiuis natura conditionis,
{{Versus|100}}Spe conuertendi bonus est homo proximus hosti,
Proximus est tantum quem constat stirpe propinquum,
Proximus estque suum mihi praesentans benefactum,
Confinisque meus mihi proximus, ut notat usus.
Ad corpus sanctus, ad mentem pertinet almus,
{{Versus|105}}Vir sacer est digne qui sacra solet celebrare.
Praedo rapax, fluuius rapidus, rabidusque catellus,
Vltimus a rabie, sunt a rapio duo primi.
Totum comprendit massam, sed diuidit omne,
Et quandoque tamen complectitur omnia cunctus,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quandoque tamen colligit opposita.
Vomer aduncus, anus incurua, et pandus asellus,
Et tamen interdum comprendit omnia curuum.
Rusticus esto loquax, ostentatorque procax sit,
Garrula sit uolucris, replicans homo uerba dicax sit,
{{Versus|115}}Facundus proprie uerbis dicatur abundans,
Verum disserere qui nouerit ille disertus.
Improbus est aliquis uerbo, factoque proteruus.
Corpus habens habile cursu fertur citus esse,
Accelerans celer est, sed currens impetuose
{{Versus|120}}Velox uel uolucer, haec confundit tamen usus.
Dapsilis est dapibus, largus aliis quoque rebus.
Concinnus cantus dicatur, congruus ordo,
      Concors hac uoce uelle notatur idem.
Ad numerum paritas, aequale ad corpora spectat,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et de compositis dicitur illud idem.
Aduena fertur homo, quia sit ueniens aliunde
Spe uico castro uel rure uel urbe manendi,
De prope conueniens, quasi sit tecto sub eodem,
Conuena dicetur, erraticus est alienus,
{{Versus|130}}Qui peragrat uaria loca cum pera peregrinus,
      Ast inquilinus dicitur illud idem.
Desidet a primis deses, segnisque uigorem
Non habet, ignauus animi uacuatur ab igne,
Estque piger pedibus, sed iners priuatus ab arte.
{{Versus|135}}Si quaeras: quotus iste uenit? numerum mihi signas,
Si: quotus iste sedet a me? tunc ordo notatur:
      Ordo notatur ita per quotus et numerus.
Cautum prouisum, cautum signat quoque firmum.
Crudus non coctus, est crudelis quoque crudus.
{{Versus|140}}Bos nondum domitus a multis dicitur iniux,
Subque iugo positus bos dicetur tibi subiux,
      At si sit serus dicitur emeritus.
Est uir in obsequiis fidus, sermone fidelis,
At fido primi caput esto, fidesque secundi.
{{Versus|145}}Dicitur ingratus acceptorum immemor omnis,
Et cuius merita sequitur retributio nulla,
Et cui dicendi deest gratia uel faciendi.
Est binus geminus, anni gemini quoque bimus,
      Vnus fons primo, fons sit hiems reliquo.
{{Versus|150}}Dente carens edentulus est sed natus habere,
Qui dentes habuit nec habet dentes nec habebit
Est edentatus: prior est infans, uetus alter.
Campester uolucer alacerque saluber equester
Siluester celeber acerque celerque pedester
{{Versus|155}}Horum bis quinque tenet hic er et haec is et hoc e,
Sic et non aliter debes formare paluster.
Nullius possessor inops homo dicitur esse,
Pauper cui possessorum non suppetit usus,
At mendicus qui pro uoce manu quasi quaerit.
{{Versus|160}}Audax non audenda cauens audenda requirit,
Sed quae sunt audenda cauet temerarius, inde
Quae non sunt audenda petit, socors sine corde
Quae sunt audenda, quae non audenda cauebit.
Esse locus debet dubius, ubi sit uia duplex,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anceps est gladius, quaestioque ambigua.
Est diues proprie, cui res succedit abunde,
Felix qui possessa tenet cum prosperitate.
Instudet aeternis sapiens, prudensque futuris.
Quod leuiter penetrare potes penetrabile dices,
{{Versus|170}}Quod domus interior capit hoc penetrale uocabis.
Quod sentire potest et sentiri tibi sit res
Sensibilis, sed sentiri sit sensile tantum.
Terra ferax culta, regio dicatur opima,
Fertilis alta domus, homo sit locuples opulentus.
{{Versus|175}}Nil mentis retinens homo secum dicitur amens,
Partim mente furens, non prorsus, sit tibi demens.
Spiritus inde malus uaemens est, uae quia menti
Ingerit, at bonus hinc, quoniam uae subtrahit illi.
Vas sit odoriferum tibi, sit quod odorat odorum.
{{Versus|180}}Crudelis placito, ferus est homo percutiendo,
Saeuus in utroque, placito uel percutiendo.
Est numeri paucus, sed staturae nota paruus,
Opponas pauco multum, magnum quoque paruo.
Est indiuiduum corpus, quo non minus ullum,
{{Versus|185}}Et quod duritia nequit iste secare uel ille,
Ac indiuiduum nimio dicatur amore,
Discretum tandem sub uoce tenetur eadem.
Dicitur a luna lunaticus hac ratione,
Quod certis sub temporibus mensis furit ille,
{{Versus|190}}At limphaticus est, cerebrum cuius malus humor
Turbat et illidit, sed non sub tempore certo.
Est energumenus, quem daemon possidet unus,
Sunt arrepticii uexati daemone multo,
Is maniaticus est, qui se perimit sine causa.
{{Versus|195}}Est cute uir lenis plana, factoque suauis,
Blandus in affatu, mitis parili comitatu,
Ast epulum gustu magis esse suaue probatur.
Est homo morosus, si sit bene morigeratus,
At si sit tardus, tunc dicitur esse morosus:
{{Versus|200}}Mos me morosum, mora me facit esse morosum.
Est tintinnabulum uas fusile, futile cribrum,
De terra facta uas fictile dicitur olla.
Me comitem uia, me socium labor indicat esse,
Me scola consortem facit et conuiua sodalem,
{{Versus|205}}Missio collegam facit aut collectio quemquam.
Qui de suspectus, sed de quo suspiciosus,
Inuidus est qui de, sed de quo est inuidiosus:
Inuidiosus ego, non inuidus esse laboro.
Pro plano leuis, sed pro leuitate leuis dic,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alleuiat simul et leuigat ista probant.
Nos operum lassos reddit labor et uia fessos,
Nosque fatigatos labor, aequor, terraque reddit.
Simplex legitimus, simplex idiota uocatur,
      Simplicitas bona sit et mala simplicitas.
{{Versus|215}}Sit uanum corpus, aer dicatur inanis,
Sitque locus uacuus, sic dicere suspicor usum.
Ob mala praeterita malus ille nefarius est, at
Quod mala sint eius praesentia facta nefandus.
Infimus ac imus sibi distant, sic quoque distant:
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Infimus ordine sit, imus at ille loco.
A patria profugus discedens dicitur ultro,
Ast expulsus ui ualet exsul homo bene dici,
Exsul abit sine spe reditus patriaeque reique,
Inscriptus manet in patria sed re spoliatus,
{{Versus|225}}Amittit proscriptus opes nec posse reuerti,
Quisque relegatus sua cum remeabit habebit,
Transfuga qui sub perfidia transfugit ad hostes.
Membris formosus, ast ore quis est speciosus,
Ast habilem pulchrum dices lepidumque decorum.
{{Versus|230}}Inflatus tumidus fertur tumidusque superbus,
Sic cutis excessum, mentis quoque significabit.
Est homo cirritus qui cirros uertice gestat,
Cerritus dicetur quem uesania torquet.
Labilis est fluuius, dicatur lubricus anguis,
{{Versus|235}}Et tamen utrumque de labor laberis exit.
Noxius est proprie nequam, potioque nociua.
Dic apte flauum crinem, fuluumque metallum.
Spissum de toto solido dicetur, ad illud
Densum dicatur, ubi lucus opacus habetur.
{{Versus|240}}Fertur castratus homo testiculis uiduatus,
Castrato similis est gallinaceus omnis.
Ebrius absque bria, comes est cui sobrius ille.
Inscius ignorans, quo culpa est conscius esto,
Praescius est quisquis poterit praescire futura.
{{Versus|245}}Dicta modesta, sed acta uocari dic moderata,
At primi caput esto modus, moderorque secundi.
Signat iniquus quidquid et impius hoc quod et asper,
Vnde ait Ouidius &quot;non per iuga montis iniqui&quot;.
Suffusus proprie uir dicitur esse liquore,
{{Versus|250}}Ast infusus sit oleo, unguentoque perunctus.
Res sunt absconsae quas celas calliditate,
Quae natura tegit nobis abscondita dicas.
Letatus quasi mortuus a leto quasi morbo,
A laetor de laetitia laetatus habetur.
{{Versus|255}}Dicitur intentus plenusque labore operosus,
Des operam primo caput, ast opus esto secundo.
Est detestatus quiuis anathemate strictus,
Praeuentus morte intestatus dicitur esse.
Est breuis argutus, est callidus atque sonorus.
{{Versus|260}}Plenum flexibilem tardum lentus tibi monstrat,
At lentos dices facientes otia saepe,
Sicque luto plenus tibi dicatur lutulentus:
Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis.
Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Vlixe.
{{Versus|265}}Tu modo Pompeia lentus spatiare sub umbra.
Dentur in exempla lectoribus haec tria nota.
&lt;/poem&gt;
==14.==
&lt;poem&gt;
Donati nostri uestigia prima secutus
Nomine tractato nunc de pronomine dicam,
Non quia sim Prisci dictis contrarius ani,
Sed quod in hoc opere uolo doctrinare minores.
{{Versus|5}}Causa duplex igitur pronominibus reperitur,
Cur sint inuenta, quarum tibi prima necesse est,
Altera commoditas: nam primae siue secundae
Quae sunt personae pluralia singula siue
Illa necessario nobis inuenta fuere,
{{Versus|10}}Sicut sunt ego tu cum casibus, illaque uere
Quae sunt alterius personae commoditate
Esse inuenta reor, sicut sunt iste uel ille.
Namque notant de re pronomina semper eadem
Sermonem fieri, quod non de nomine dico.
{{Versus|15}}Eiusdemque rei sit certa relatio causa,
Demonstratio uel discretio sunt quoque causae.
Nomina enim quamuis quid demonstrent referantue,
Confuse tamen hoc faciunt, pronomina certe.
Et quandoque tamen demonstrant nomina certe.
{{Versus|20}}At nomen uere tibi significabit usiam,
Et tibi significat pronomen hypostasim ipsam
Dans intelligere, quod sit substantia mere.
Quaeritur et, quare proprio pro nomine poni
Dicatur, cum pro reliquis saepe inueniatur.
{{Versus|25}}Nobis est super hoc inuenta solutio duplex:
Ponitur in prima dicatur, id est reperitur,
Dicimus in reliqua, quamuis referatur ad illud,
Non tamen idcirco pro nomine ponitur illo,
Nam certum facit hoc, quod per se non facit illud:
{{Versus|30}}Sic plane et breuiter est quaestio nostra soluta.
Curque sui careat recto, fit quaestio saepe,
Soluitur et uarie, poteris sic soluere primo:
He conuertis in es, si sit conuersio recta,
At si conuertas hi, sic statim facies si,
{{Versus|35}}At si conuertas, prorsus statim facies is,
Sed neutrum facere uult concidentia uere.
Nec nouit casum sua reciprocatio rectum,
Vel quod apud Graecos emaytoy non habet illum.
Haec pronomina sunt quae primitiua uocantur
{{Versus|40}}Haec ego tuque sui et ille iste uel ipse uel hic is.
Haec et simplicia sunt dicta modisque duobus:
Primo dicuntur haec simplicis esse figurae,
Hoc quoque respectu Graecorum dicitur esse,
Vel sunt simplicia, quia significatio simplex.
{{Versus|45}}Haec quoque simplicitas ad possessiua refertur,
Nam persona duplex possessiuis reperitur.
Cetera sed septem deriuatiua uocantur:
Me. tu. suus noster uester nostras quoque uestras,
Quae deriuantur a primorum genitiuis,
{{Versus|50}}Ac per simplicia fit mentio compositorum.
Quaeritur et, quare pronomina singula tantum
Ponimus in prima persona siue secunda,
Tertia cum per se teneat pronomina plura.
Ac sic soluitur hoc: quia prima secundaque solum
{{Versus|55}}Obseruare modum dicuntur significandi,
Nam discretiue et praesenter significare
Dicas, quocirca uox uni sufficit una,
Nec si sit praesens semper, tamen est quasi praesens.
Tertia multimode personam significare
{{Versus|60}}Dicitur et uarie praesens absens prope longe,
Ac ideo plures uoces nanciscitur una,
In sola quoniam fieret confusio uoce.
Iste uel hic tantum demonstrant, isque suique
Haec tantum referunt, demonstrant haec referuntque
{{Versus|65}}Scilicet ille ipse: Cato currit et ille mouetur,
Ille uel ipse legit, uir currit et ipse mouetur.
Huius et istius est demonstratio distans,
Intellectiua huius et istius est oculata:
&quot;Iste uir, hic animus&quot; sic debet dicere quiuis.
{{Versus|70}}Contra personam primam contraque secundam
Is non discernit, uox ista sui facit illud.
Cuiuis personae per se bene iungitur ipse,
Quod minime ille facit nisi cum reliquo mediante.
Rem referas, de qua loquitur quis uel meditatur,
{{Versus|75}}Rem de qua loqueris &quot;uir currit et ille mouetur&quot;,
Aut meditans de quo dicas sic &quot;ipse mouetur&quot;,
&quot;Sortes qui currit&quot; re et uoce relatio sic fit.
At si quis dicat &quot;semen qui Christus habetur&quot;,
Re tantum ad semen, ad Christum uoce refertur.
{{Versus|80}}Illud idem monstrant pronomina significantque,
At quod demonstrat non significat tibi nomen,
Nil quoque demonstrant aduerbia, sed modo citant.
Prima notitia fit, si demonstratio fiat,
Fitque secunda notitia, quando relatio fiet,
{{Versus|85}}Cumque relatio fit, fit saepe notitia rerum
Tertia, ceu si quis dicat &quot;qui proelia fecit&quot;
Is de quo prima praecessit mentio facta.
Ipseque quandoque pro non alius reperitur:
Si sic exponas, discretio dicitur esse.
{{Versus|90}}Ipseque multotiens fore pro melius reperitur:
Si sic exponas, tibi significantia fiet.
Ast ubicunque tibi fit significantia, semper
Si bene quis studeat discretio fiet ibidem.
At non conuertas, quia non conuertitur illud.
{{Versus|95}}Hic est articulus et pro quidam reperitur,
Vt si quis dicat &quot;hominum stant hi, resident hi&quot;.
Hic quoque multotiens pro talis ponitur, ut si
Tu dicas &quot;haec herba meo reuirescit in horto&quot;.
Hic quoque demonstrat, quod saepe potest reperiri.
{{Versus|100}}Deriuatiuis est significatio duplex,
Nam possessoris intrin. persona notatur,
Ast extrinsecus hinc possessio significatur.
Hoc utrumque suus numerum designat utrimque,
Vt &quot;suus illius, suus illorum&quot; bene dicis.
{{Versus|105}}Sunt tria primae, sed solummodo quinque secundae,
Tertia quinque tenet inflexio, sed duo quarta.
Quaeritur a multis, quare pronomina gentis
Tantum formentur pluralibus a genitiuis.
Huius causa rei sit significatio, namque
{{Versus|110}}Gentem significant, quae multos colligit in se.
Sed quid obest gentile sui pronomen habere,
Cum sit utrobique numeri dominans utriusque?
Hoc respondemus, quoniam dubitatio causa est,
Nam dicendo &quot;suas&quot; nescis, cuius numeri sit.
{{Versus|115}}Dicere uel poteris, quod pluralis genitiuus
Sumitur a primo, quocirca non habet illud,
Vel respectiuum quoniam sit siue relatum,
      Genti proprietas non ualet haec tribui.
Cuncta uocatiuo careant pronomina casu
{{Versus|120}}Quattuor exceptis noster nostrasque meus tu.
Cur possessiua quintum teneant sibi casum,
Quaedam quaestio fit, siue hoc possessio siue
Possessor faciat: facit hoc possessio, sed non
Possessor, quoniam possessio tertia semper,
{{Versus|125}}Possessor uero primae et quandoque secundae,
Alterius quoque personae reperitur, et inde
Ad rem possessam sermonem dirigo, sed non
Ad possessorem: sic soluat quilibet istud.
Curque relatiua quintum pronomina casum
{{Versus|130}}Non habeant, nostras haec quaestio uentilat aures.
Huius causa rei sit demonstratio quinti,
Per quintumque rei fit prima notitia semper,
Perque relatiuum semper dic esse secundam,
Non primamque rei: patet ergo quod ista repugnant.
{{Versus|135}}Cur ego non habeat quintum quaeri solet istud:
Nos respondemus, quod prima loqui nequit ad se,
Vel quia personae primae est, contraque secundam
Est discretiuum: quinto sic ergo carere
Debuit obliquo, sibi cum contraria sint haec.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>6jgo7efd6eb2j0g288u5pkpk63fg378</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274083</id>
      <parentid>274082</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* 11. */</comment>
      <origin>274083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121978" sha1="tqa6io81scb6n2enjg83ilop2wh2zcu" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Eberhardus Bethuniensis
|OperaeTitulus=Graecismus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= J. Wrobel, 1887
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}
==1.==
&lt;poem&gt;
Est proprie meta trans Graece, formatio plasma,
Indeque transformatio dicatur metaplasmus.
Cumque quid adicitur uel detrahitur ratione
Vel transmutatur, ut littera syllaba tempus,
{{Versus|5}}Tunc habet haec fieri uere proprieque figura,
Quae sub se multas dicatur habere figuras.
Prothesis apponit caput auferesisque recidit.
Syncopa de medio tollit quod epenthesis addit.
Aufert apocope finem, quem dat paragoge.
{{Versus|10}}Systole productam breuiat, diastole longat:
Quod natura iubet produci systole curtat,
Extasis econtra producit corripienda.
Elipsis necat m, perimit synalimpha uocalem.
Dicitur unius uerbi defectus eclipsis.
{{Versus|15}}Ast aposiopasis oratio deficiens est.
Estque superuacui pleonasmos adoptio uerbi.
Pro firi fieri dicas, diaeresis exstat,
Dicas tibicen contra, synaeresis exstat.
&quot;Hac Arethusa tenus&quot; dicas temesim faciendo.
{{Versus|20}}Dictio sola duas complectens synthesis exstat.
Syllaba dictio siue oratio congeminentur:
Tune duos, meme, leleges: epidiasis haec est.
Si dicas Teucre pro Teucer, metathesis fit.
Antithesis fit, si sedet ordine syllaba uerso.
{{Versus|25}}&quot;Transtra per et remos&quot; dicas, anastropha fiet.
Nutriit ac peperit, sic hysteron proteron hic fit.
Protheseos quoque paralange fiet, ut illud
Quod sequitur dicas: Symeon accepit in ulnas.
Epibasim facient uariae uoces iteratae,
{{Versus|30}}Si sensum uoces hae complectuntur eundem.
Metabolen faciet res sub uariis repetita:
Quem si fata uirum seruant, si uescitur aura
Aetheria nec adhuc crudelibus occubat umbris.
Epimone sententia fit crebro repetita,
{{Versus|35}}Interscalares uersus istud manifestant:
Cede dies caelo, quia nescit cedere uirgo.
      Impia quid dubitas Deianira mori?
Vnius epizeusis est geminatio uerbi.
&quot;Trade rati uentos&quot; dicas, hypallage fiet.
{{Versus|40}}&quot;Vrbem quam statuo uestra est&quot; antitosis haec est.
Pro numero numerum ponas, exallage fiet
Dicendo &quot;naues armato milite complent&quot;.
Dicitur ornatus uerborum scema, quod aufert
Taedia sub uariis formans decus eloquiumque,
{{Versus|45}}Quod sub se uarias fertur retinere figuras.
Dicas quod sequitur, facies asyntheton: Ite
Ferte citi flammas, date tela, impellite remos!
Huicque dialyton est eadem similisque figura.
Obuia quis polysyntheton est: Acamasque Thoasque
{{Versus|50}}Pelidesque Neoptolemus primusque Machaon.
Zeumaque sit tibi cum polysyntheton una figura.
Exstat anadiplosis cum finit ut incipit ille.
Incipit et finit uerbo anapolensis eodem:
Multa super Priamo rogitans, super Hectore multa.
{{Versus|55}}Si rationem interponas, parenthesis exstat.
Hendiadys fiet resoluto in mobile fixo:
Vteris hendiade, si dixeris &quot;arma uirumque&quot;.
Si dicas minus et plus signes, liptote fiet.
Exclamando deum quandoque prophonesis exstat:
{{Versus|60}}O deus, in quantis animus uersatur amantis!
Redde rei causam, sic etymologia fiet,
Vt si dicas &quot;diligo te, quia diligor a te&quot;.
Crimina uel laudes oratio colligat una
Multa simul, sic fit et habet fieri synacrismos.
{{Versus|65}}Quae supra dicta sunt epidiocesis ipsa
Corrigit in melius ex affectu recitantis,
Rhetoricusque color correctio scilicet exstat.
Vteris antitheto dicens contraria dicto,
Synque dyasmos erit eadem similisque figura.
{{Versus|70}}Inuidiae causa sarcasmos crimina dicit:
Eicit hic in Beelzebub daemonia uere.
Temporis esse solet descriptio chronographia,
Topographia loci, sed mundi cosmographia.
Est catatyposis, quando sub nomine patris
{{Versus|75}}Vel matris sine alterius persona notatur,
Vt caluus crispus uentrosus Sophronicusque
Ferraneus: Socratem scribunt haec nomina solum.
Characterismos eadem sit et una figura.
Responde tacitis, anthypopharam facies sic.
{{Versus|80}}Diligo me, tu te: solet haec idiopasis esse,
Allopasis: tu me, me uel te diligit ille.
Epilogus tibi sit illud quod et epitrochasmos,
Cum multiloquio praedicta subabbreuiantur.
Brachylogia refert quam plurima sub breuitate.
{{Versus|85}}Sitque tibi proprie subscripta gradatio climax.
Cum quis multotiens interrogat est teretema,
Quod bene rhetoricum datur aspiciendo colorem.
Periphrasim praemissorum dic expositiuam,
Eflexegesis est eadem similisque figura.
{{Versus|90}}Dirige sermonem cuiuis quemuisque secunda,
Tropologia potest illud uel apostropha dici.
Polytoton faciet uerbum casu uariatum:
Ex nihilo nihil, in nihilum nil posse reuerti.
Ast proprie tropus modus esto siue figura,
{{Versus|95}}Cum translatatur oratio dictio siue
Improprie causa metri uel commoditatis
Siue necessarii quae multas continet in se
Sicut et in reliquis praediximus esse figuras.
Synedoche partem ponit pro parteque totum.
{{Versus|100}}Semper materiam transcendit hyperbaton ipsam.
Excedendo fidem dictis hyperbole fiet.
Finge nouas uoces, onomatopoeia fiet.
Antonomasia solet excellentia dici.
Pone tenens pro contento, fit metonymia.
{{Versus|105}}&quot;Qui modo Nasonis fueramus quinque libelli&quot;
Si bene quis recitet, tunc prosopopoeia fiet.
Ast introducit aliquos ethopoeia loquentes,
Vt cum fortuna loquitur Boetius ipsa.
Antitheson fiet semper fierique probatur,
{{Versus|110}}Si pro non grato gratissimus accipiatur.
Antifrasim facies cum lucum a luceo dices.
Dicitur ironia quaeuis concessio ficta.
Emphatice loqueris, expressis utere uerbis.
Non animatis attribuendo quod est animati
{{Versus|115}}Phantasiam facies: siluae mirantur et undae.
Ac eadem penitus huic somatopoeia fertur.
Si proprie proprium dicas, epitheton hoc est.
Dissimiles personas euocitatio iungit.
Prima secundam concipiat, conceptio fiet.
{{Versus|120}}Allegoria fit, hydropicus si signet auarum.
Si quid dicatur non ergo sui sed alius,
Hoc paradigma potest uereque parabola dici.
Rebus ab externis sumpta est metaphora semper:
      Tu uenias citius, portus et aura mihi.
&lt;/poem&gt;
 
==2.==
&lt;poem&gt;
Est soloecismus uitium ceu barbaque rismus.
Est barbarismus cum dico &quot;domina dominus&quot;,
      Est soloecismus &quot;uir mea, sponsa meus&quot;.
Sub soloecismo sunt istae barbaque rismo:
{{Versus|5}}Dictio turpe sonans cacenphaton ipsa uocatur,
Vt si dicatur Tytides medidiesque.
Ast euphonia sit tibi dictio pulchra sonora,
Vt si dicatur Tydides meridiesque.
Ambiguum dictum dici solet amphibolia.
{{Versus|10}}&quot;Subsannabit eos&quot; sic anthropospathos exstat.
Tapinosis erit, uocitetur si mare gurges.
&quot;Ibant qua poterant&quot; simul haec et cetera dicas,
Perissologia fiet seu macrologia.
Acyrologia fit, si dicas &quot;spero dolorem&quot;.
{{Versus|15}}Estque pleonasmos, dicas &quot;sic ore locuta est&quot;.
Saepe unum repetit uitiose tautologia:
&quot;Ipse egomet&quot; dicas, facies sic tautologiam.
Dicas &quot;cum nobis&quot;, cacosyntheton esse probatur.
Alleoteta genus nescit numeros neque casus.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Sed quia praedictas comitantur saepe figuras
Scemata uerborum, de scematibus uideamus.
Principiis repetas uocem, repetitio fiet:
Tu mihi lex, mihi rex, mihi lux, mihi dux, mihi iudex,
{{Versus|5}}Te colo, te cupio, te diligo, te peto, Christe.
Si circa finem, conuersio fiet ibidem:
Tu solus deus es, bonus es, pius es, sapiens es,
Qui terram portas, mare portas, sidera portas.
Si facis utrumque, fiet complexio uere:
{{Versus|10}}Qui sunt qui pugnant audaciter? Andegauenses.
Qui sunt qui parcunt superatis? Andegauenses:
Egregios igitur liuor negat Andegauenses.
Misce per casus uocem, traductio fiet:
Si nihil in uita iocundius est tibi uita,
{{Versus|15}}Indecorem uitam perages uirtute relicta.
Si dicas contraria, tunc contentio fiet:
In luctu rides, inter conuiuia luges,
Mane petis lectum, dimittis uespere tectum.
Saepius exclames, sic exclamatio fiet:
{{Versus|20}}O quibus, o quantis, o qualibus es uiduata!
Si quaeras aliquid statimque tibi rationem
Subiungas super hoc, ratiocinatio fiet:
Diues auarus eget. quare? quia suppetit usus.
Tangere parta timet. cur? ne minuatur aceruus.
{{Versus|25}}Assignes de quo quid sit, quid oporteat aut quid
Debeat inde sequi, sententia dicitur illud:
Cui satis est quod habet, satis illum constat habere,
Cui nihil est quod habet, satis illum constat egere:
Ergo facit uirtus, non copia sufficientem,
{{Versus|30}}Et non paupertas, sed mentis hiatus egentem.
Hoc contra tibi ait, quod per contraria firmas:
An metues aegrum, quem sanum despiciebas?
An soli cedes, quem eum socio superabas?
Articulus fiet, si sit distinctio uocum:
{{Versus|35}}Solus inermis inops inglorius inde redisti,
Ferro peste fame consumptus es et periisti.
Consimili cadere faciet concordia uocum:
Fac tibi fortunam, festina frangere lunam,
Et contra fatum faciet te cura beatum.
{{Versus|40}}Agnominatio fit sensus uarius similis uox:
Curia curarum genetrix nutrixque malorum.
Iniustis iustos, inhonestis aequat honestos.
Quaere rei causam causamque rei meditare,
Subice post quod non ita sit, subiectio fiet:
{{Versus|45}}Quae tibi causa fugae? numquid tibi flagra dabantur?
An labor? at ludo somnoque uacare solebas.
Numquid forte fames? tu fercula semper habebas:
Ergo flagitii te conscia mens agitabat.
De uoce in uocem descende, gradatio fiet:
{{Versus|50}}Hic quamcunque uidet cupit et quamcunque cupiuit
Allicit, allectam uitiat, prodit uitiatam.
Definitio sit proprie monstrare quid est res:
Prodigus ut largo sic distat parcus auaro,
Prodigus est animi uitio retinenda profundens
{{Versus|55}}Largus qui sumptum facit ex ratione libenter,
Parcus qui retinet quidquid non postulat usus,
Qui retinet cupide quod res deposcit auarus.
Continues dicta dicendis, transitio fit:
Audistis, qualem se praestitit ille parenti,
{{Versus|60}}Nunc, qualis fuit ipse parens, audite uicissim,
Vt dignus nec prole queat nec patre uideri.
Corrige quod dictum prius est, correctio fiet:
Ex quo dicor amans, immo ueracius amens.
Sum nimis oblitus decoris, quin immo decoris.
{{Versus|65}}Occupat hic cum quid transire parat neque transit:
Praetereo caedes periuria furta rapinas,
Taedia forte darem, si uobis ista referrem.
Disiunctum est, si quaeque suum fert clausula uerbum:
Romanus populus Gallos sub Caesare uicit,
{{Versus|70}}Sub duce Pompeio Mithridatica regna subegit,
Hannibalis uires Scipionis nomine fregit.
Praecedens simul atque sequens oratio solo
Claudatur uerbo, coniunctum sic habet esse:
Aut aetas formae decus atterit aut ualitudo.
{{Versus|75}}Non interponens uerbum, ponens prius aut post
Adiunctum facies uersusque sequens manifestat:
Morbo uel senio formae decus euacuatur.
Conduplicatio fit oratio conduplicata:
Tune patrem gladio, crudelis nate, necasti?
{{Versus|80}}Tune patrem? numquid mors patris mors tua? numquid?
Commutatio fit uerbis sententia uersa:
Nulla tacenda loqui uel nulla loquenda tacere.
      Quis sapiens iubeat quisue iubens sapiat?
Quaere nec elige quid potius, dubitatio fiet:
{{Versus|85}}Tu quis es ignoro, quo te quoque nomine dicam
Haesito: si dicam &quot;spurcissime&quot;, non erit aequum,
Si &quot;scelus&quot; appellem, nimis est, deformior an sis
Nequior ignoro, non hoc mihi, non placet illud.
Concipe, conceptum cela, praecisio fiet:
{{Versus|90}}Te non est aequum certamen ponere mecum.
Numquid ego recolo quod tu? sed dicere nolo.
&lt;/poem&gt;
==4.==
&lt;poem&gt;
Spondeum faciet disyllaba dictio, longa
Si fuerit, sed pyrrichius contrarius huic est.
Longa breuisque simul possunt complere trochaeum,
At si conuertas, poteris componere iambum.
{{Versus|5}}Dactylus ex longa constat breuibusque duabus,
Vnde patet quod ei contrarius est anapaestus.
Tresque breues tribrachum faciunt, qui non habet esse
In uersu, sed Molosus contrarius huic est.
Iunge duas longas mediante breui faciesque
{{Versus|10}}Amphimacrum, contrarius est amphibrachus illi.
Constituisque pedem Bachium, si dicis egestas.
Huicque palimbachius contra est antibachiusue.
Quattuor ex breuibus procelleumaticus exstat.
Est dispondeus semper contrarius illi.
{{Versus|15}}Longa breuis longa atque breuis iungantur in unum,
Ditrochaeum facient, contrarius esto diambus.
Longa duaeque breues et longa simul choriambum
Efficiunt, antispastus contrarius huic est.
Tuque duas longas breuibus coniunge duabus,
{{Versus|20}}Maior erit Ionicus, Ionicus minor obuius huic est.
Primus erit paeon, longam breuibus tribus adde,
Longa secunda, breues aliae tres, fitque secundus,
Tertia longa, breues aliae tres, tertius exstat,
Quartaque longa, breues aliae tres, quartus habetur.
{{Versus|25}}Prima breuis longisque tribus prior est epitritus,
Sitque secunda breuis, longae tres, fitque secundus,
Tertia sit breuis et tres longae, tertius exstat,
Quartaque sit breuis et tres longae, quartus habetur.
At semipes longus fore dicatur catalectus.
&lt;/poem&gt;
==5.==
&lt;poem&gt;
Ecce quod usus habet, cedunt sibi saepe sonantes,
B mutatur in f in sexque c g p m s r:
Offero succurro suggessi suppeto iussi,
Summittoque et surripio simul esse memento.
{{Versus|5}}Ast intercipitur cum uocalis subit m post,
Sicut in ambesus ambages ambigit ambit.
C quoque transit in s g t x uque sonantem:
Parsi quingenta natus dixique quieui.
Ast intercipitur, ut sicubi nuncubi monstrant.
{{Versus|10}}D cadit in t l s c g p r inque duas ss:
Attinet alludit assumens accidit agger
Appetit arridet, istis superadice cessi.
Dque intercipitur: redigoque redarguo prodest.
S quoque cum reliqua d subtrahit, ut probat asto.
{{Versus|15}}G mutatur in s et in x et uertitur in ctum,
Vt spargo sparsi rego rexi uel lego lectus.
L mutatur in r et in x, mutatio sic fit:
Paulula pauxilla dic de tabulaque taberna.
M quoque transit in n, si c d q tque sequantur:
{{Versus|20}}Nuncubi tantundem nunquamque identidem haec sunt.
N uariatur in m b pue sequentibus aut m:
Impius imbutus immitis sint tibi testes.
Transit in ss duplicem t c r uque sonantem,
Ipsaque multotiens et in l mutatur et in g:
{{Versus|25}}Vt fissus catulus ecquid corrumpoque siui
Vllus et ignotus istaec exempla tibi do.
Q quoque, ceu monstrat quis cuius, uertitur in c,
Transit in x: coxi, uel in s, ut torqueo torsi.
R quoque transit in l s u n inque duas ss:
{{Versus|30}}Vnde nigellus odos triuique aeneus ussi.
S mutatur in n et quinque d t r et x m:
Sanguis custodisque nepos flos rursus et Aiax.
Transit in s quoque t, sed in x, si praeueniat c:
A uerto uersus, a flecto dicito flexus.
{{Versus|35}}Pro g et s seu pro c et s x accipiatur,
Sicut demonstrat lex legis, faex quoque faecis.
Regula saepe tamen fallit, cum uertitur in ctum
Seu mutatur in u, sicut nix noxque supellex.
X quoque transit in f, si dicas efficit effert.
{{Versus|40}}Y quoque uertis in u dicendo Cubele cupressus.
Z quoque mutatur in d uel s inque duas ss,
Vt Setus gassa Medentius ista tibi do.
&lt;/poem&gt;
==6.==
&lt;poem&gt;
Quae uel quot generis sint monosyllaba primi,
Mox, si nosse uelis, haec alta mente notabis:
As dens flos et Dis fons mons pes mos quoque moris
Lar mas pons pus glis rex ros Nar sol quoque solis
{{Versus|5}}Stips praes grexque gregis uir Mars sal lynxque tenebis
Ren splen uasque uadis ex his haec ultima noris
Calx quoque qui pede fit super haec in mente tibi sit:
Quae fore bis dena uideas octauaque cuncta.
Feminei generis sunt haec quae noscere quibis:
{{Versus|10}}Pax arx calx calcis cos Styx dos falx quoque falcis
Glos et frons frondis gens fax faex frons quoque frontis
Lux lex fraus fraudis simul et laus accipe laudis
Lis glis lens lentis glans lanx mens denique mentis
Lens merx mors mortis pars et sors denique sortis
{{Versus|15}}Nux nix ars artis nex pix prex nox quoque noctis
Ops res uox uocis stips et stirps denique stirpis
Spes trabs cruxque crucis uis et strix urbs simul urbis
Puls frux faux faucis scobs daps plebs denique plebis
Scrobs saeps uix uicis et Sphinx haec extrema tenebis:
{{Versus|20}}Haec quinquaginta tibi sint bis ternaque cuncta.
Et quae sunt generis etiam monosyllaba neutri
Accipe. sed primo cor fas far crusque teneto,
Inde lac os oris pus git plus os simul ossis,
Aes ir fel fellis, cui mel coniungito mellis,
{{Versus|25}}Hinc sal rus ruris uas uer tus denique turis,
Postea ius iuris, nequeo dinoscere plus his:
Quae dum conflabis uiginti non dubitabis.
Communis generis haec bis tria sola tenebis:
Bos dux fur furis sus grus dis denique ditis.
{{Versus|30}}Si petis extrema, promiscua noueris illa
Quae sunt lens lendis, pariter grus mus quoque muris.
Omnia centena sunt haec simul et duodena.
Haec non despiciat quis, ne despectio fiat.
&lt;/poem&gt;
==7.==
&lt;poem&gt;
Nomina Musarum doctrinarumque suarum
Nunc explanabo, uerbis breuibus reserabo.
Euterpe bona delectatio sit tibi prima,
Dulce canens tibi Melpomene sit Musa secunda,
{{Versus|5}}Tertia Terpsichore, quae rerum instructio fertur,
Calliope quasi Callophone sic quarta uocatur,
Quintaque sit Clio tanquam meditatio rerum,
Ex simili simile quae repperit haec Erato sit,
Pluraque dans Polyhymnia sit, polys hoc manifestat,
{{Versus|10}}Reddit subtiles animosque Thalia capaces,
Tanquam caelestis Vrania nona tibi sit.
Prima tubas ciet Euterpe, tragicumque secunda
Melpomene carmen inuenit, Terpsichoreque
Psalterium, sed Calliope commenta figurat,
{{Versus|15}}Historicos Clio dat nos, Erato geometras,
Rhetoricos Polyhymnia comoedosque Thalia,
Ast Vrania sit quae repperit astrologiam.
Saturnus genuit tres Neptunumque Iouemque
Plutonemque, quibus diuisa est machina triplex.
{{Versus|20}}His mater fuit Ops Rea seu Ceres atque Cubele,
      Ex ope siue reor, a creo siue cubon.
Stellas errantes septem dic esse planetas:
Luna Venus Stilbon Sol Saturnus Iouis et Mars.
Sol lucens solus, a luceo luna Venusque
{{Versus|25}}A ueneror, kyrios mercantum Mercurius sit,
Mars mors, Iuppiter a iuuo, Saturnus satur annis.
Est Aries Taurus Gemini Cancer Leo Virgo
Libraque Scorpius et Sagitarius et Capricornus,
Est et Aquarius, hunc comitantur postea Pisces.
{{Versus|30}}Haec opponuntur ut in ordine quaeque sequuntur:
Est Li. Ari. Scor. Tau. Sa. Gemi. Capri. Can. A. Le. Pis. Vir.
Est tibi, Saturne, domus Eglocerontis et Vrnae,
Inde Ioui dona Pisces simul atque Chirona,
Est Aries Martis et acutae Scorpio partis,
{{Versus|35}}Libram cum Tauro Venus ambit purior auro,
Suscipit Erigonen Stilbon geminumque Laconem,
Cesserunt soli Cancer lunae Leo soli.
Saturno nati tres sunt: Neptunus aquarum;
Iuppiter astrorum genitor, Pluto miserorum.
{{Versus|40}}Gorgoneae tres monoculaeque fuere sorores,
Stheino scilicet Euryaleque simulque Medusa.
Hesperides quoque tres: Aegle Neptusa Arethusa.
Harpyiae quoque tres: Aello Ocypeteque Celaeno.
Tres quoque fatales quae ducunt fila sorores,
{{Versus|45}}Clotho colum portat, Lachesis trahit, Atropos occat.
Tres quoque gratuitae dant gratis grata sorores,
Dic Euphrosynen, dic Eugala Pasitheamque.
Nautarum quoque tres tu dicas esse timores:
Sirenes siue Scillam Syrtesque Charybdim.
{{Versus|50}}Tres quoque censores apud infera sunt quasi reges:
Cognitor est ueri Minos cogitque fateri,
Veraque scrutanti censura datur Radamanthi,
Tu miseros punis ardentibus, Aeace, prunis.
Sermonum genera tria sunt Graeceque uocantur
{{Versus|55}}Dragmaticon hermeneticon didascaliconque,
Donatum quaeras, Aeneida bucoliconque.
Tres Triuiae sedes: Diana Proserpina Luna.
Eumenides quoque tres: Tesiphone Allecto Megera.
Tres mundi partes: Europa uidelicet atque
{{Versus|60}}Africa, quis Asiam maiorem connumerabis.
Tres triuii species dic lexim syntasa resim.
Ortho. proso. diasyn. species tres grammaticae sunt.
Tres cellae sunt: fantasis et logice memoransque.
Tresque trium fratrum tu dicas esse tridentes.
{{Versus|65}}Fulminis est triplex species: flat findit et urit.
Nabilis est aqua, labilis et potabilis ipsa.
Cerberus omne uorans tria possidet ora canina.
Fertur menoides unius luna diei,
In partes diuisa duas diatomos exstat,
{{Versus|70}}Est amphicyrtos cum paene est lumine plena,
Est panselenos cum splendet lumine plena.
Naiades fontis sint, Oreades tibi montis,
      Sint Dryades nemoris Nereidesque maris.
Napaeae florent, Amadryades arbore gaudent,
{{Versus|75}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cum qua uiuunt et sine qua pereunt.
&lt;/poem&gt;
==8.==
&lt;poem&gt;
Atticus Aeolicus Doricus Ionicusque Boetus
Graecorum uere tibi sint idiomata quinque.
In Graecis alpha prior est haec littera Graeca,
      Hinc alphabetum dic fore compositum.
{{Versus|5}}Est ares uirtus, hinc dicitur Areopagus,
      Dicitur abba pater, Absalon inde uenit.
Anthropoformitae dicantur ab anthropos esse,
      Est archos princeps, quod chiliarcha probat.
Est artos panis, artocopus est tibi testis,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est arctos ursa, quod probat Arctophylax.
A sine significat et acephalus hoc tibi monstrat.
Re uel retro notat apos, quod apocopa signat.
Quattuor ana notat: re sursum aequaleque rectum,
Sicut anadiplosis anatheosis anathema
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et iuxta physicos ana duos scrupulos.
Mons acros atque leue, ceu Trinacris aut acrozymus,
      Est hagios sanctus, scit bene theologus.
Hoc probat alleoteta quod alleos est alienum,
      Quod sit atis morbus monstrat atina palus.
{{Versus|20}}Est alcos fortis, Alcides sit tibi testis,
      Ac immortalis dicitur athanatos.
Sicut adulescens famulantem signat adulos,
      Sicut Alexander andro uirile notat.
Est amphi circum dubiumque, quod amphitheatrum
{{Versus|25}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arguit, ast illud amphibolia probat.
Anque notat circum, probat hoc ancile rotundum,
      Armenis interpres, hinc periarmenias.
Vt mediastinus probat, astin denotat urbem,
      Andaque stercus, ab hinc dicitur Andegauis.
{{Versus|30}}Ascli dic utrem, asclites dicitur inde,
      Est acmon incus, inde Pyracmon erit.
Littera beta sequens, est caulis beta secundus,
      Est mensura brios, sobrius inde uenit.
Est quoque faux branchos, a quo dicas fore branchum,
{{Versus|35}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque brachos breue sit hoc probat amphibrachus.
Dicque uorare boron, hinc Cerberus est barathrumque,
      Est uulgare brisen, inde Brisaeus erit.
Quod consumere sit bromin hoc Bromius manifestat,
      Est bares fortis baroque monstrat idem.
{{Versus|40}}Bucolon est cultura boum, bucolica signant,
      Mittere sit baleron hocque balista probat.
Quod sententia sit bole comprobat amphibolia,
      Quodque fides broge sit comprobat Allobroga.
Materiamque baton dicas, fit hyperbaton inde,
{{Versus|45}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Basileos rex est, fit basiliscus ab hoc.
Quod bar filius est probat illud Bartolomeus,
      Bus quoque bos tibi sit, inde buthalmon erit.
Constat apud Graecos quod tertia littera cima est,
      Est quoque dulce cimen, inde cimeterium.
{{Versus|50}}Quod sit doxa cleos hoc Herculis inclita monstrant,
      Atque cinon cinifes comprobat esse canem.
Dic chiron esse manum, probat anchora uel chirotheca,
      Cleros dic sortem, clericus inde uenit.
Condolos est nodus, hinc condolomatica pasis,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod chile mille sonat hoc chiliarcha probat.
Per calo signo bonum quia nascitur hinc calodaemon,
      Atque calo uoco sit, inde calendarius,
Estque calos lignum, dicitur hinc calathus.
Ac faecem chalcon aurichalcum probat esse,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque malum caco sit hoc cachesia probat.
Est uniuersale cata fitque catholicus inde,
      Et cata sit fluxus, inde catarrus erit.
Cataque sit iuxta, dicas hinc catamathaeoum,
      Cata breuis pariter, catalogus uenit hinc.
{{Versus|65}}Coenon commune sit, coenobium probat illud,
      Estque cenon uacuum, inde cenotaphium.
Estque nouum caenon, ex hinc encaenia dicas,
      Est coenos funis, indeque coenobates.
Gratia sit charitos, hoc eucharistia signat,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicque creas carnem, quod probat artocreas.
Sicut cardiacus testatur, cardian est cor,
      Est chronos tempus, chronographia probat.
Vtque probat cubicus solidum cubon esse fatetur,
      Est humor chymos indeque cacochymus.
{{Versus|75}}Est crasis uinum, mellicratum uenit inde,
      Naturamque crasim eucraton esse probat.
Est aurum chrysos, Chrysostomus approbat illud,
      Iudiciumque crisis, criticus inde uenit.
Est uelare calypson, quod uult apocalypsis,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regula sit canon canonicusque probat.
Est come uilla, solet hinc comoedia dici,
      Est mundus cosmos, cosmicus inde uenit.
Inclinatio sit clisis, est etheroclisis inde,
      At copos incidit, syncopa monstrat idem.
{{Versus|85}}Est dubium creperon, ac inde crepuscula dicas,
      Estque caput cephas, hoc quoque cepa probat.
Choeros est porcus, ne dicas &quot;choere eleison&quot;,
      Est kyrios dominus, uult quoque Mercurius.
Est chaere salue, hinc dic &quot;chaere, Caesar anicos!&quot;
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est elephas caeson, Caesaris inde nota.
Quod confusio sit chaos hoc omnis tenet usus,
      Estque ceron cornu, hoc probat Egloceron.
Tu citharam dic esse chelym, Statius probat illud,
      Brachia dic chele, inde perichelides.
{{Versus|95}}Est camerim curuum, cameram dic inde uenire.
Quarto delta loco, quia littera quarta, locatur,
      Quod dromos est cursus firmat hipodromium.
Est drepan incuruum, Drepanum quoque nascitur inde,
      Estque domos planum, dicitur inde domus.
{{Versus|100}}Estque datum dosis, antidotum dic inde uenire,
      Est dryas arbor, ab hinc dicis Amadryades.
Scribe per y Graecum dyas et duo significabit,
      Scribe per i nostrum, de tibi significat.
Dic decas esse decem designans inde decanum,
{{Versus|105}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic dodrans, poteris significare nouem.
Dulos seruire est et dulia dicitur inde,
      Delon obscurum, Delius inde uenit.
Digmaque sit sententia, dicitur hinc paradigma,
      Estque sciens daemon, hinc cacodaemon habes.
{{Versus|110}}Est clarere dian et dicitur inde Diana,
      Est delphos frater, dicis adelphus ab hoc.
Est dorcos uisus, nomen comicum uenit inde.
Estque didascalos id Graece quod doctor apud nos,
      Inde didascalicus sermo uenire potest.
{{Versus|115}}Est dictyn rete Dictynnaque dicitur inde,
      Dic diplon esse plicam, sicut anadiplosis.
Etaque uocalem dic inter quinque secundam,
      Sanguis emat, inde dicis emorroides.
Euque bonum signat et ab hoc euangelium dic,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Peruersum sit euan, hinc fit euangelium.
En notat id quod et in et ab hoc encaenia dicas,
      En contra tibi sit, hinc et elenchus erit.
Signat epi supra, dicas hinc epimerides,
Signat epen medium, quod monstrat epenthesis ipsa,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erque notat litem, signat Erinys idem.
Eon perpetuum est et ab illo dicitur aeuum.
Helios est Titan, hoc Heliades tibi monstrant,
      Est herne durum, Hernica saxa probant.
Est eleis miserans, elegia comprobat illud,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hex quoque si dicas, sex tibi significat.
Ast diuisio sit heresis, fit hereticus inde,
      Est hecatos centum, dicitur hinc Hecate.
Hepta notat septem, sit ab hoc hebdomada uere.
Est etheron uarium, pantheraque comprobat illud,
{{Versus|135}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est epos octauum, monstrat epodon idem.
Denotat erge labor et ab hoc ergastula dicas,
      Est egle caper, hinc egloga nomen habet.
Est hemi uerbum, de quo formare potes sum,
      Dimidium sit hemis, inde uocatur hiems.
{{Versus|140}}Hermes facundus, dic hermeneticus inde,
      Eos aurora, dicis: eous ab hoc.
Naturam dic etymos, etymologia monstrat,
      Morem signat ethos, ethica monstrat idem.
Littera sexta solet apud Aeoles esse digamma,
{{Versus|145}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque in se gamma continet ipsa duplex.
Ac Graece fronesis prudentia dicitur esse,
      Est quoque spuma frodos, inde Frodissa Venus.
Vtque probat fagus, sit apud nos edere fagin,
      Farmacon unguentum farmacopola probat.
{{Versus|150}}Est quoque mors feron, feralis dicitur inde,
      Est flegmos sanguis, indeque flebotomus.
Signat abundanter fatim, uenit inde fatiscor,
      Est faxin facere faxoque signat idem.
Sicut fermentum probat, est corruptio fermen,
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est Flegethon ardens, huic quoque fos caput est.
Sicut apud Graecos et apud nos gamma digamma
      A tergo sequitur, quintaque muta tamen.
Gammaque significat mulierem, Pergama monstrant,
      Ge terram signat, geometria probat.
{{Versus|160}}Estque geron sacrum, gerologodion uenit inde,
      Ductio sit gogos, hinc isagoga uenit.
Sit genesis suboles, hoc genealogia monstrat,
      Estque geneth mulier, inde genetheum.
Sitque gradon fortis seu bellicus, inde Gradiuus,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Glossaque sit lingua, quod cynoglossa probat.
Est dulcedo glycos, sit Glycerium tibi testis,
      Est scriptura graphos, orthographia fit hinc.
Grammaque littera sit, dicas tetragrammaton inde,
      Apparens geta sit, quod probat artigeta.
{{Versus|170}}Estque liquor garos, exit et obsomagarus inde,
      Est pictura glyphos, hinc anaglyphus erit.
Estque decem gintos, dicas hinc esse uiginti,
      Vt pentecoste coste ualebit idem.
Tertia uocalis sit iota, fit hinc iotacismus,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hyleque primaeua sit tibi materia.
Sicut parisius sonat, introductio Graece
      Est isis, ast alibi sit tibi numen Isis.
Significat sub hypos, hypothetica nascitur inde,
      Hippos signat equum, quod probat hippotamus.
{{Versus|180}}Est et idos forma, de quo reperitur idea,
      Signat et hydor aquam, dicitur hinc hydromel.
Ast diuisio sit idios, fit ab hoc idiota,
      Icos imago sit, quod probat iconia.
Laudem designat hymnos, hinc dicitur hymnus,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vltimus est hyster, hysteron hinc proteron.
Ischyros dominus et kyrios est caput eius,
      Nubere signat hymen, hinc Hymenaeus erit.
Labdaque iuxta nos est littera prima liquescens,
      Dic lycon esse lupum, inde Lycaon erit.
{{Versus|190}}Quod laos est populus monstrat uere Nicolaus,
      Dicque laos lapidem, latomus inde uenit.
Est lectos requies, Allecto dicitur inde,
      Atque lithos lapis est, inde lithotrypon est.
Ast obliuio sit lethe, dic inde lethargum,
{{Versus|195}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Leueque sit lienos, inde lienteria.
Est album leucos et Leucothee probat illud,
      Est seruire latron, hoc idolatra probat.
Est quoque sermo logos, logicam dic inde uenire,
      Est ratio lexis, barbarolexis ab hoc.
{{Versus|200}}At lixos aqua sit, lixiuum dicitur inde,
      Estque labon iactans, philobolia probat.
Hinc inter liquidas my dicitur esse secunda,
      Est mene defectus, Eumenis inde uenit.
Quod monos est unum testatur monomachia,
{{Versus|205}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sitque meros purum, dicitur inde merum.
Metros mensura dicatur et inde metreta,
      Estque furor mane, mania dicta sit hinc.
Estque melos dulcis ac inde melodia dicis,
      Est macros longum, macrologia probat.
{{Versus|210}}Megaque sit longum, dicas hinc esse Megeram,
      Quodque micros breue sit comprobat otomicron.
Estque machos pugna, testatur Psychomachia.
Esse bonum manon dic, immanis probat illud,
      Diuinatio sit manto, quod usus habet.
{{Versus|215}}Metoros eleuat, hinc assumpsit metora nomen,
      Archimandrita sit tibi pastor ouis.
Metaque trans est, inde metathesis esse probatur,
      Immutat morphos, hinc metamorphoseos.
Quod moys unda sit hoc Moyses et musica monstrant,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt pentimemeris dimidiat memeris.
Est melan nigrum, dicas melanopiper inde,
      Est mammon census, mammona dicis ab hoc.
Tertia littera sit ny quae liquidas comitatur,
      Dic neos esse nouum Neapolisque probat.
{{Versus|225}}Mens noys est, inde dicas prognostica dici,
      Est aqua nais, ab hoc Naiades esse reor.
Ac uigilatio sit nyctin, hinc nyctico dicas.
Quod noma sit nomen probat hoc onomatopoeia.
Mors nigros est, nigromantiam dic inde uenire,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Estque nicos uictus, anicos inde uenit.
Dic flores nape Napaeaque dicitur inde.
Quartaque uocalis oto sit, fit ab hoc otomega,
      Est homos humus, hinc uenit homotenus.
Est quoque sucus opos et ab hoc opobalsama dicas,
{{Versus|235}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est opos uisus, inde pyropus erit.
Est orthos rectus, orthographia fit hinc.
Est odos cantus, comoedia dicitur inde,
      On quoque sit totum, nascitur omnis ab hoc.
Oma tibi sit odor, omentum dicitur inde,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac totum sit olon, dicitur hinc obolus.
Orge cultura est, dic inde georgica nasci,
      Hostin aequale est, hostis et inde uenit.
Orcheque suscipere tibi sit, quod comprobat Orchus,
      Obsomo sit panis, si bene dicta notes.
{{Versus|245}}Oxyreuma probat quod acutum dicitur oxy,
      Auris otis tibi sit, inde diota uenit.
Est plurale polys et ab hoc polysyllaba dicas,
      Est polis urbs, uere dicitur hinc populus.
Pos quoque pes tibi sit, compos tibi comprobat illud,
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque pedos puer est, hinc pedagogus erit.
Dic patos esse uiam, dicas hinc compita nasci,
      Pan totum tibi sit, Pamphilus inde uenit.
Estque pagos uilla, dicas hinc esse paganum,
      Est quoque transire pascha, quod usus habet.
{{Versus|255}}Possedenos portus sit, possedenopagus inde,
      Estque protos primus, hinc protoplastus erit.
Est humor pisis, hydropisim dic inde uenire,
      Psallin cantare est, psalmus et inde uenit.
Dic pratos esse manum, quia practica nascitur inde,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic pseustin falsum Theodolusque probat.
Pyr quoque significat ignem, dic inde Pyracmon,
      Passio sitque pasis, ut probat allopasis.
Est ptotos casus, monoptota dicitur inde,
      Estque para iuxta, quod paradigma probat.
{{Versus|265}}Est penta quinque, pentaptota dicitur inde,
      Estque peri circum, quod perizoma probat.
Quodque philos sit amor testatur philosophia,
      Atque phonos sonus est, ut probat antiphona.
Apparere phane est, Epiphania dicitur inde,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diuidit inde phares, dicitur hinc Pharaon.
Est natura physis, physicam dic inde uenire,
      Phos ignis, Phoebus comprobat illud idem.
Phylasse seruare, hinc gazophylacia dicas,
      Est quoque ferre phoros, amphora testis erit.
{{Versus|275}}Est iterare palin et ab hoc palinodia dicas.
Sit tibi muta quope, cum quis octaua locatur,
      Vtque probat physicus, sit rubeum quianos.
Dicitur hasta quiris, dicuntur et inde Quirites,
      Indeque Romanus ipse Quirinus erit.
{{Versus|280}}Dic rodon esse rosam, dic inde rodoleon esse,
      Vt rimachia probat, rimos erit numerus.
Est rinos naris, oritur rinosceros inde,
      Est rabbi doctor, sicut Hebraeus habet.
Excelsum rama est, probat hoc theologus ipse,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eloquitur resis, indeque rhetorica.
Estque sonus regmon, sicut testatur oregmon,
      Foetidus est rancos, indeque rancidulum.
Semiuocalis tibi sit paenultima sima,
      Estque caro sarcos, indeque sarcofagus.
{{Versus|290}}Sitque stolos tibi missio, sicut epistola signat,
      Est sitos panis, hinc parasitus erit.
Est siren tractus, Sirenes hoc tibi monstrant,
      Dic animam psychen, Psychomachia probat.
Sabbata sunt requies, probat hoc Iudaeus Apella,
{{Versus|295}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sapiens sophos, philosophia fit hinc.
Syn con significat, hinc syllaba dicitur esse,
      So quoque: signat idem, sospes et inde uenit.
So sine dicatur, socors quoque nascitur inde,
      Porticus est stoa, Stoicus inde uenit.
{{Versus|300}}Estque senos sensus et dicitur inde senatus
      Vmbraque sit scenon, scenicus inde uenit.
At conuersio sit strophos et fit anastrophus inde,
      Est strophin ambire, dicitur hinc strophium.
Estque pauire strotos oriturque lithostrotos inde
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sanguen rubeum, sit tibi sanguis ab hoc.
Hoc nomen scutum scuton arguit esse rotundum,
      Sollemnis probat id quod cenon esse solon.
Vltima muta tibi sit theta et summa locatur,
      Est oculus thalmon, inde buthalmon erit.
{{Versus|310}}Estque uolubile trochos, dicas inde trochaeum,
      Dic lapidem esse taphos, hinc fit epitaphium.
Atque positio sit thesis, ex hinc prothesis exit,
      Estque tragos hircus, dicitur hinc tragicus.
Quattuor est tetras tetrarchaque comprobat illud,
{{Versus|315}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tresque trias dicas, inde triumphus erit.
Vt timiama probat, time dicatur pretiosum,
Vnde timen animam dicunt librumque Timeum.
Ast diuisio sit tomos, exit et inde Tomita,
      Tuchis fortuna est tuchiadesque probat.
{{Versus|320}}Est tolomon regnum, quia dicitur hinc Tolomeus.
      Est telon longum telaque dicis ab hoc.
Estque theos deus, hinc theologia dicitur esse,
      Estque uidere theos, hinc theoreuma uenit.
Est quoque mors thanatos, sicut testantur Athenae,
{{Versus|325}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic topos esse locum, topographia probat.
Frangere sit trypon, hinc dicas lithotrypon esse,
      Est statio terion, inde cimeterium.
Est florere thymos, thyma dicas inde uenire.
Sicut Chaldaei dicunt, designat ur ignem,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vriel inde suum fertur habere caput.
Vsios Graece tibi sit substantia uere,
Vsiosis formam sine re designat, et inde
Rem quasi compositam signare potes per usiam.
Dic xenon esse peregrinum, ceu monstrat Vlixes.
{{Versus|335}}Dic xeron siccum, probat illud xerofagia,
      Inde Xerolophon Priscucianus ait.
Fermentum zymen dicas, dic azymus inde.
Dic zoen animam, dic inde zoecaisychen,
      Et simili sensu dic fore zodiacum.
&lt;/poem&gt;
==9.==
&lt;poem&gt;
Est pater hic cura, pater est alius genitura,
Hic pater aetate, pater ille uocatur honore,
Ac summam regem facit ipsa creatio patrem.
Sanguis alit corpus, cruor est de corpore fusus,
{{Versus|5}}Extractus uenis cruor est, in corpore sanguis.
Pupillus matre caret, orphanus est sine patre,
Orphanus at proprie magis est priuatus utroque.
Rure fugo lepores urbis fugiendo lepores,
In siluis lepores, in uerbis quaere lepores,
{{Versus|10}}Nam lepus est animal, lepor est facundia fandi.
Patruus ex patre pendet, auunculus ex genetrice,
A patre sit patruus, ab auo sit auunculus apte.
Hydrus et anguis aquae, coluber nemoris, draco templi,
At serpens campi sit, quod testatur origo:
{{Versus|15}}Dicitur a serpo serpens, ast anguis ab ango,
Hydrus eo quod aquas habitat, coluber colit umbras,
Ast a tracone tu dicas esse draconem.
Praesentat dapifer epulas, cocus excoquit illas,
Estque senescallus, cuius fit sub duce iussus.
{{Versus|20}}Primipilus notat in bellis uexilla ferentem,
Anteque signarius idem solet esse uocatus,
At lictor signans uindictam praeuehit ensem.
Est turbus ludus, pueris quia nil nocet actus,
Impetus est uenti turbo, si turbinis addas,
{{Versus|25}}Sed si Turbonis, proprium est ratione fruentis.
Est nati stirps mascla nepos et luxuriosus,
Hic est a nepa, de natus post uenit ille.
Curriculus paruus currus, paruus quoque cursus,
      Dicitur a cursu saepeque cursiculus.
{{Versus|30}}Est dolus aequiuocum: dolus est prudentia seu fraus,
      Et dolus a doleo fit bene siue dolo.
Est hypergeus sol cum tenet aera summus,
      Si terrae subsit, tunc hypogeus erit.
Naturae nomen est spiritus, officiantis
{{Versus|35}}Angelus ordinis est, archangelus est dominantis,
      Angelus at saepe spiritus efficitur.
Fons obit est obitus pro morte bonique malique,
Sed pro morte boni sit ab obuio de ratione,
Nam tunc spiritui canit obuia contio caeli,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsum daemon obit cum miser ullus obit.
Dicitur in causis iudex, in lite sequester,
Qui litem auscultat medius, qui pignera seruat,
Arbiter electus erit arbitrio litigantum.
Hi sunt cognati, quos fratres progenuere,
{{Versus|45}}Hi consobrini sunt, quos genuere sorores.
Ille sororius est, cuicunque soror mea nubit,
Ille gener tibi sit, cui filia nubit, at ille
Cuius habes natam socer est, fraterque mariti
      Laeuir, nam laeuum se notat esse uirum.
{{Versus|50}}Est cancer morbus, est signum Cancer in astris,
Praeterea cancer est piscis in aequore natus.
Sic dicunt multi, sed sic poterit uariari:
Cancer de morbo, de signo, pisce marino
Dicitur aequiuoce: genus est hic uoxque secundae
{{Versus|55}}Pro morbo, reliquis hoc cancer canceris apta,
      Hoc quoque, ceu legitur, saepius arguitur.
Est bufo uermis nomen buboque uolucris,
      Bufo pedes graditur, bubo per alta uolat.
Buboque quandoque pro morbo dicitur esse.
{{Versus|60}}In uirga cancer, ast herpescancreas esto
In costis, manibus est herpesustiomenus,
In facie nolimetangere, bubo sub ano,
Est lupus in coxa, tot morbi nomina manda.
Nuntius est aliquis, quoniam noua nuntiat ipse,
{{Versus|65}}Legatus uero quasi missus ad hos uel ad illos.
Empticios et consimiles dicas fore seruos
A seruo, dominus quia uitam seruat eorum.
A famulor famulos dicas, a seruio seruos,
Cum de natura sibi libera conditio sit.
{{Versus|70}}Pugnandi luctas exercens est pugil ille,
Dicitur esse pugillator qui nouerit artem
Vel qui membra gerit ad pugnandum satis apta.
Est satan aduersans, belial quod apostata signat,
Est quoque laeuiatan tibi tanquam pace sinister,
{{Versus|75}}Dicitur ac daemon, quia plurima nouerit usu,
Inde diabolus est, quia duplex est bolus eius.
Carmelus proprie mons est animalque camelus.
Nardus spicatus de spicis sit tibi natus,
Pisticus at nardus quasi fidus sine fidelis,
{{Versus|80}}Nam pistin Graece nostro sermone fides est.
Est merges maniplus sic a manus et plico dictus,
Merges, nam messor ipsum demergit in agro.
Dicatur gelima genibus manibusque ligata.
Ferreus est maniplus quoque nec mutatur origo
{{Versus|85}}Sed ratio, quoniam circa laeuam replicatur.
Estque cliens dictus alia ratione maniplus,
      Namque manu bello mittere pila solet.
Praebitor est qui dat praebendam, suscipiens hanc
Praebendarius est, sicut legista docet nos.
{{Versus|90}}Est homo praepositor, qui prae me fercula ponit,
      At qui deponit sit tibi depositor.
Depositarius est, prae quo ponuntur edenda.
Assensum dictis, consensum dic fore factis.
Hic siue haec elephas inflexio tertia dicit,
{{Versus|95}}Saepe secunda tamen enuntiat hic elephantus.
Vt dicunt quidam semper plurale secundae est.
Anatole dedit a, dysis d, contulit arctos
      A, messembrinos m: collige, fiet Adam.
Annulus est paruus annus, puer unius anni
{{Versus|100}}Dicitur anniculus, agnellus sit tener agnus,
Ferreus anulus est paruusque est anulus anus.
Est ponti feruor, est aestus solis, et ardor
      Ignis siue calor, hic tamen est hominis.
Castrorum praetor, praefectus dicitur urbis,
{{Versus|105}}Ecclesiarum praepositus sit siue scolarum.
Qui solet accipere sub rege tributa tribunus.
Auctor ab augendo nomen trahit, ast ab agendo
Actor, ab autentim, quod Graecum est, nascitur autor,
Cui iungas hic et haec: meritorum autore relicta.
{{Versus|110}}Parricida patrem transfigit siue parentem,
      Est patricida suam qui uiolat patriam.
In dorso gibbus, in pectore gibber habetur,
Primus gibbosus sit gibbrosusque secundus,
      Gibbus terga premit, pectore struma tumet.
{{Versus|115}}Durities manuum callus, callis uia trita,
Dic collem montem, caulem dic esse uirentem.
A tego uult dici textus pro tegmine libri,
Pro scripti serie texo sibi uult caput esse.
Denotat officium scriptor, sed scriba magistrum.
{{Versus|120}}Furari nocte solitus fur dicitur esse,
Estque caput furnum sibi, quod designat opacum,
Est latro qui latitat siluis alienaque raptat.
Est discus ludus, discus quoque regia mensa,
Discus scutella tibi sit, discus quoque mappa.
{{Versus|125}}El deus Hebraeum timor hoc designat apud nos,
      Namque creatorem iure creata timent.
Sit theos a theoron, quod cernere seu speculari est,
      Nam deus ut praesens cuncta futura uidet.
Libertate carens colibertus dicitur esse,
{{Versus|130}}De seruo factus liber libertus, at ille
Libertinus erit, quem libertus generabit,
Est liber dictus libertino patre natus:
Liber libertus libertinus colibertus.
Est aries dictus quia sit mactatus ad aras,
{{Versus|135}}Vel quia grex fortis aries dicatur ab ares,
Et quia sit mutus poterit bene muto uocari,
Veruex nomen habet quia uermem uertice portat.
Nominis huius equus caput est aequo, ratioque
Dicitur a currus antiquo more trahendi.
{{Versus|140}}Quod pede tellurem solet ipse cauare caballus,
      Quadrupes a numero dicitur esse pedum.
Est sonipes quia dat sonitum pes eius harena,
      Inde gradarius est quod pede mollis eat.
Asturco dextrarius est, Astur caput eius,
{{Versus|145}}Nam prius Astur equum dextrandi repperit usum.
Asturco quadrupes, asturco dicitur ales.
Succussarius est quia laedit succutiendo,
Emissarius est extra cursum quasi missus,
Currere nam cessat quia prolem gignit equabus.
{{Versus|150}}Vir notat aetatem, uir sexum, uir probitatem,
Vir quandoque maris sexus nota, nunc probitatis,
      Nunc est aetatis, nunc nota coniugii:
Annis coniugio sexu probitate uir esto.
Est follus forulus, instrumentum fabricantis
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Follis, quo lapsum suscitat ille focum.
Follus quandoque significat fatuum.
Qui uendit merces mercator dicitur ille,
Institor est instat qui pro pretio minuendo,
      Mercator uendit, institor illud emit.
{{Versus|160}}Verborum nebulo, meretricum sit tibi leno,
Intentumque gulae parasitum dicimus esse.
Lumbis parcentes nos dicimus esse palumbos,
Quique colunt lumbos hos dicimus esse columbos:
Isti per mensem coeunt primique per annum.
{{Versus|165}}Rusticus a rure, quoniam rus est sibi curae,
Villicus a uilla, quia res disponit in illa,
Dicitur agrestis ab agro, sit littera testis.
Sit Cato consultus, consultor filius eius,
Consultor poscit quod consultus bene noscit,
{{Versus|170}}Consultor rogitat, consultus consilium dat.
Liber id est Bachus uel uir sine compede natus,
At liber est codex uel raptus ab arbore cortex:
Prima beri faciunt genitiuum brique secunda.
Pars prior est cortex, liber altera, tertia suber.
{{Versus|175}}Aequiuoce uinumque latex et limpha uocatur:
Est idcirco latex uinum quoniam latet uua,
Limpha latex ideo quoniam terrae latet imo.
Germanos dices qui sunt ex germine matris
Et patris eiusdem, frater nomen generale,
{{Versus|180}}Pro consobrino fratrem dicas aliquando.
Dicitur hinc cignus quia cantus congruus eius,
      Quod totus candet ipse uocatur olor,
Estque caput primi concinnus olonque secundi.
Virgulti custos homo dicitur esse uiredus,
{{Versus|185}}Estque ueraedus equus uectans raedam quasi currum.
Non clara matre natus claroque parente,
      Vt plerisque placet, dicitur esse nothus.
Spurius est natus tantum clara genetrice:
Alcides primus fuit Aeneasque secundus.
{{Versus|190}}A grauitate baro fertur, quod monstrat origo
Eius, nam Graece bares id quod graue signat.
At proceres uere dices sic a probitate,
      Sunt proceres namque qui procul a carie.
Vt plures firmant uireat quod uiribus est uir,
{{Versus|195}}Dicitur, ut credo, magis a uirtute uirendo.
Sanguis progenies, sanguis quoque dicitur humor,
Sit tibi peccatum sanguis, sanguis quoque uita,
Euchariton testante tibi sit theologia.
Ad corpus nixus, sed spectat ad intima nisus,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nam quamuis animo corpore nitor ego.
Dicitur hinc Titan quia nos illuminat, at sol
Quod solus lucet super omnia sidera caeli,
Et quia res omnes exterminat hinc sit Apollo,
Quodque foco plenus sit Phoebus dicitur inde,
{{Versus|205}}Aut etiam Phoebus quod sit nouus esse probatur.
Dicitur hinc hircus quoniam uirtute potens est,
Hircus enim quasi uir caprarum dicitur esse,
Sit caper ex usu tibi sitque domesticus iste,
Capreolus uere siluester dicitur esse.
{{Versus|210}}Esse minor mundus confirmatur microcosmus,
Sed signa mundum maiorem per macrocosmum.
Alterius uiolans uxorem fertur adulter,
At moechus faciens incestum cum meretrice,
      Signat adulterium fornicor et reliquum.
{{Versus|215}}Dicitur a uentura canendo uaticinator,
A perpendendo garritus alitis augur,
Aruspex aut ariolus dicatur ab ara.
Finis consumens et consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
{{Versus|220}}Sit Ianus quadrifrons ob tempora quattuor anni,
Sitque bifrons propter occasum solis et ortum:
Matutine pater, seu Iane libentius audis,
Iane biceps, anni tacite labentis origo.
Dicas textoris radium, radium quoque solis,
{{Versus|225}}Atque rotae radius tibi sit, non inuenio plus.
{{Versus|225a}}[Nam radius virga tibi dicatur geometri.]
Erubet Eous aurora, pallet Ethous,
Feruet Pyrous, se mergit aquis Philogeus.
Sit tibi successus euentus prosperitatis,
Euentumque malum proprie dicas fore casum,
{{Versus|230}}Lapsus et euentus inflexio sit tibi casus,
      Et quidquid dicas, a cado sume caput.
Est polypus naris, oscedo dicitur oris,
Sit pedor inde pedum, foetor totidem tibi rerum,
Spirantisque bene sit odor nidorque coquinae.
{{Versus|235}}Polypus est piscis, polypus foedatio naris,
      Pes caput huic, illi dic caput esse porum.
Fornix est arcus, fornixque domus meretricis,
      Ast utrique caput dicitur esse foris.
Testudo ballistaque semicirculus iris
{{Versus|240}}Dicitur et saepe curuatio litoris arcus.
Articulus color est, breue membrum, dictio Graeca,
Articulus numerus per denos multiplicatus,
Momentum articulus pressuraque dicitur esse.
Est manuum pollex, sed dicatur pedis allux,
{{Versus|245}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est manuum digitus, articulusque pedum.
Vnius doctor sit multorumque magister,
A doceo primum dic, a maiore secundum.
Quod toti sit par factum totius ad instar,
Hoc dicas obolum, sed semicirculus est as,
{{Versus|250}}Nummi dic assem, partem dic ponderis assem,
Esse genus semis, proprie medium tenet assis.
Dic proceres procul a carie uirtute cluentes,
      Quique petunt cubitus a procor esse procos.
Artifices artis dicas, opifex operis sit,
{{Versus|255}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ast opifex opis est, si caput exstat opis.
Pannorum scissor tibi sit uitisque putator,
Vulneris incisor, sicut doctus docet auctor.
Est Petrus dictus Simon, quia simplicitate
      Floruit, at Petrus, quod ratus ipse fide.
{{Versus|260}}Hoc nomen cephas fertur caput esse Latine,
      Dicitur et Cephas, quod caput ecclesiae.
Intestinorum pars est renunculus, at sunt
Renes luxuriae sedes nec non alimentum.
Ennos significat habitare, caprumque, profundum:
{{Versus|265}}Ennosigeus et ennoicus probat atque gehenna.
Mango caballorum sit porcorumque subulcus,
Est asinorum pastor agaso boumque bubulcus,
Mulio mulorum dux ennoicusque caprarum,
Nam caper est ennos, ouium sit opilio pastor.
{{Versus|270}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat,
      Quique decem praesit ille decurio sit.
At simplex miles decurio saepe uocatur,
      Hincque gregarius est de grege dictus ita.
Vniusque uiri princeps monarcha uocatur,
{{Versus|275}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monarchamque uoces qui sibi cuncta tenet.
Qui quartam partem regni tenet ille tetrarcha,
      Ac dominus supra quattuor est id idem.
At qui triginta sub se tenet ille tribunus,
      Quique tributa legit ille tribunus erit.
{{Versus|280}}Quinquaginta regens pentacontarcha uocatur,
      Pentarcham dices qui nisi quinque regit.
Ast hecatontarcha seu uis centurio centum
      Possidet, at mille dux chiliarcha tenet.
Ecclesiaeque pater princeps patriarcha uocatur,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque pater patrum dicitur ille pater.
Obliquum uisum gestans homo strabo uocatur,
      Dicatur luscus qui uidet idque parum.
{{Versus|287a}}[Spectat in obliquum strabo, sed limus in altum]
{{Versus|287b}}[At petus huc illuc, luscus quoque, lippus acquescit.]
{{Versus|287c}}[Est irquitallus oculorum qui videt irquis.]
Incantatores serpentum dicimus esse,
Dicque magos inquisitores astronomiae,
{{Versus|290}}At cuiusque rei fore dicas apparitores.
      Bos est camporum, bubalus est nemorum,
Bubalus est magnus, buculus est minimus.
Lar proprium nomen, genitiuus dat tibi Lartis,
      Lar domus et numen, subsequiturque Laris.
{{Versus|295}}Est deus aeternus, nostro de corpore diuus.
Scribe dii, lege di, si uis urbanus haberi.
Syngraphus est scriptum, quo confirmatio pacti
Prorsus certa manet uendentis res et ementis,
Hinc et chirographus manualis charta uocatur,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplum scripti dicitur antigraphus.
Calculus est ratio, numerus, sententia, carbo,
Calculus est pondus, minimus lapis, ensis acutus:
Libro Papiae, si uis, exempla require.
{{Versus|303a}}[Est stipes radix tantum dic arboris hastam]
{{Versus|303b}}[Dicitur et sepe stirps radix arboris esse.]
Mucro pedem, medium gladius, totum tenet ensis,
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mulcet hic, iste secat, diuidit ille gulam.
Orator sit discipulus, rhetor docet illum,
A resis rhetor dicatur et alter ab oro.
Aera dic nostrum, sed dicas aethera summum,
      Vnus saepe tamen sumitur ut reliquas.
{{Versus|310}}Dicatur fluuius currens extra mare dulcis,
      Sed proprie fluctus dicitur unda maris.
Est Satyrus Faunus, tamen et diuersificatur:
      Camporum Faunos, dic nemorum Satyros.
Hospes qui recipit hospesque receptus habetur,
{{Versus|315}}Et sic qui nutrit et qui nutritur alumnus.
Carmina qui fingit aut metra poeta uocatur,
Dicatur uates qui quicquam uaticinatur,
Sitque propheta tibi quisquis diuina profatur.
Dicas nauclerum qui sorte regit sibi nauem,
{{Versus|320}}Indeque nauta regit nauem non sorte sed arte.
Vt uere dicas, tibi sit dormitio somnus,
      Somni pigrities dicitur esse sopor.
Consensus hominum mos est, ritusque uocetur
      Quod iuxta solitum sit tibi quisque ratus.
{{Versus|325}}Praesul prae Saliis dicatur episcopus esse,
      Ac praesul princeps dicitur ante solum.
Dicatur catalus minimus catus a cane dictus,
      A cato dictus catus erit minimus.
Est talus decius, talus postrema pedis pars,
{{Versus|330}}Indeque taxillus dicatur deminutiuum.
Lanas et telas pecten parat atque capillos,
      Pubes et piscis sitque chorea tibi.
Pecten agit telas, lanas trahit, os subit, aures
      Mulcet, et est pubes, piscis et ordo simul.
{{Versus|335}}Est conus crista galeae fructusque cupressi.
Euentum dic principium finemque uicissim:
Semper ad euentum festinat. et inueniemus:
      Quisquis ab euentu facta notanda putat.
Hesperus in nocte dicatur, mane uocetur
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucifer, et semper nocte dieque Venus.
Esse toros dicas tauri palearia, lectos
Esse toros dicas, mensas quoque dic aliquando.
Est auus et proauus abauus atauus tritauusque,
Et sic inde nepos. ab. at. tri. suscipit haec uox.
{{Versus|345}}A faueo fautor dic, a facio fore factor,
Concedit primum, mihi crede, facitque secundum.
Caeli cardo polus, caelum quoque sit casa solis,
Empyreum caelum bene dicat quisquis Olympum.
Hoc nomen lampas, crater quoque, panther et aether
{{Versus|350}}Accusatiuis Graecis faciunt muliebre.
&lt;/poem&gt;
==10.==
&lt;poem&gt;
Prora prior pars est nauis, pars ultima puppis,
Dic latus esse ratem, uentrem dic esse carinam,
Naues collectas dicas comprendere classem.
Nauis ab humore nomen trahit ex ratione,
{{Versus|5}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque caput nais, quod sonat humor, habet.
Quod rata sit ratis est, quod concaua dicta carina,
Puppis dicatur a post, prora est quasi prima.
Barca, celox, paro, denter, musculus et myoparo,
Caupulus et lembus seu linter, cymba, corambus,
{{Versus|10}}Dromo, liburnus, legia, caudica, scapha, phaselus.
Antemnae, forus, alueolus, carchesia, malus,
Anchora, lintea, uelaque, carbasa siue ceruchus,
Contus seu remus, amplustraque, transtra, rudentes.
Vulnera sunt plagae, regio plaga uel plaga rete,
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primum producas, corripe pro reliquis.
Est mulier uidua, si sit uiduata marito,
      Defuncto nato dicitur orba parens.
Laus de terrenis, debetur gloria caelis,
      Et tamen inuenio: sit laus et gloria Christo.
{{Versus|20}}De tenui factam corio galeam uoco mitram,
      De puro chalybe cassida dic proprie.
A mulcet mulier, a femine femina nomen
Sortitur, sexus quod discrimen notat eius,
Quodque uiro iuncta coniunx, a spondeo sponsa.
{{Versus|25}}Curia planities in terra, curia regum,
Sed curtis proprie dicatur canonicorum.
Factum luxuries notat affectumque libido,
A luxu primum dic, a libet esse secundum.
Vrbis porta, fores thalami, sed ianua templi,
{{Versus|30}}Penoris est ualua, quod et Ouidius manifestat
      Dicens &quot;hic portas frangit, at ille fores&quot;.
Dic aures hominum, dic auriculas asinorum,
      Dicas et leporum consimilisque rei.
Vngues non brutis dantur, datur ungula brutis.
{{Versus|35}}Viuentis formam, ficti dic esse figuram,
Huius et illius species et imago tibi sit.
Virgo pudicitiam notat aetatemque puella,
Sed tamen improprie pro uirgine pono puellam.
Auxilium designat opis, sed opes nota gazae,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poscit pauper opem, quaerit auarus opes.
A meto sit messis, fruges, quia uescimur illis,
      Dicitur et, quia sit sparsa per arua, seges.
Est lenonis amasia, sed qua fidis amica,
Luxuries primam facit et natura secundam.
{{Versus|44a}}[Nomen amicitie distabit sic ab amore.]
{{Versus|45}}Nobis ecclesia datur, Hebraeis synagoga,
Eleis huic caput est, syn et gogos caput illi.
Lenticulam paruam lentem dic, lenticulam uas,
Pro uasis genere sibi lenteo uult caput esse.
Est bona lens comedi, lentigo nota faciei,
{{Versus|50}}Lens lendis capiti, lens lentis conuenit ori.
Ficus castanea nux haec tria nomina tantum
Fructum cum ligno sub eodem nomine signant.
Vocum materia, sed rerum materies sit,
Quod substat dictis uel factis materies est,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Petrinus paries sit tibi maceries.
Muscipulae murum sunt decipulaeque luporum,
Et possunt alio pedicae sub nomine dici.
Est antica domus ingressus ab anteriori
Parte, latens tibi sit postica a posteriori:
{{Versus|60}}Haec neutri generis saepe tamen inueniuntur.
Purgat equum strigilis, strigilis quoque ferrea cratis,
Strigilis apta pedi res lignea relligiosi,
{{Versus|62*}}[Strigilis esto pedum, strigilis est paratus equorum.]
Dicitur et strigilis caua uel dentata supellex,
Et tegimen pharetrae strigilis quoque dicitur esse,
{{Versus|65}}Et stantis strigilis percurrit stamina telae,
{{Versus|65*}}[Sit plectrum strigilis, cum quo fit tela strigilis.]
Strigilis est cremium, uenit hoc a strideo strides,
      Styx palus est Erebi, strix strigis est uolucris.
Est amita germana patris, matertera matris,
Estque socrus maior, nurus altera, fratria glos est.
{{Versus|70}}Etymologia tantum lingua tibi sit in una,
At uariis linguis interpretatio fiet,
      Sed translatio fit, ut polis hinc populus.
Congeries lapidum tibi sit, glomeratio fili,
      Lignorum proprie dicitur esse strues.
{{Versus|75}}Concha notat piscem, conchem dic esse legumen,
      Conchaque quandoque testa limacis erit.
Vita per unum t uerbo descendit ab isto
Viuo, sed a uito uitatio significatur,
Per duo tt scriptum muliebre notat redimiclum.
{{Versus|80}}Dic amitam neptis, sed ames sit furcula retis,
      Et de supremo consule bucolica.
Oris cum corde confessio dicitur esse,
Si cor non ori concordet, fassio tantum.
Ad resipiscentem conuersio pertinet apte.
{{Versus|85}}Ast euersio uel subuersio perditionem
Denotat, euerto tamen ad scrutamina spectat.
Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans, gens tamen improprie.
Nequitiam dicas male quod facis, impietas sit
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affectas quando quae mala sunt socio.
Nequitiam tamen Ouidius transumit et inde:
      Nequitia est quae te non sinit esse senem.
Turtur auis, piscis est, turrestina nigerque
Panis, ceu tradunt quidam, turrunda uocatur.
{{Versus|94a}}[Turtur aqua †...†, turtur cecat aera pennis.]
{{Versus|95}}Faex uini tibi sit, olei dicatur amurca,
Faex tamen improprie multorum dicitur esse.
Dic auri spumam scoriam proprie fore, ferri
Chalciteon dic, argentique lithargyron esse,
Dicas casmiam cuiuslibet esse metalli.
{{Versus|100}}Est campanarum nec non et corda tororum,
Instrumentorum fidis est, funisque carinae,
      Pro fidibus cordas attamen usus habet.
De fructu sterili clades poterit bene dici,
Dicitur at strages occisio facta per hostes,
{{Versus|105}}Quae uenit ex pastu corruptio sit tibi pestis.
Claque ritas semper proprio comprenditur actu,
Deque parentela dicatur claque ritudo.
Fluminis est tempestas oceanique procella,
Huic caput est tempus, procul illi celloque fons est.
{{Versus|110}}Mortalis duliam, latriam dic omnipotentis,
Conueniens idolis idolatria dicitur esse.
Arto fons artis, quia nos artat documentis,
Sed quia nos faciles facit ad retinenda facultas.
Victima quae cecidit ferro uictrice uocatur,
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus a domitis hostia nomen habet.
Quorundam tamen esse solet sententia talis,
Quod plebs pro palma quondam faciebat habenda.
De turba hostili debet tamen hostia dici,
Et quia succensum super aras est holocaustum,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui ritus fieri lege solet ueteri.
Est nota splendoris, uenti simul, aeris aura,
Quod uerum sit ita quaesita exempla probabunt.
De terra est geomantia diuinatio facta,
De nigris proprie nigromantia dicitur esse,
{{Versus|125}}Ast ad aquam spectat hydromantia, spectat ad ignem
Ars pyromantia, sed chiromantia sit tibi palmae,
Hinc pedomantia fit in uisceribus puerorum,
Ornicis ornimantia uisceribus tibi fiet.
Quorum libertas uindicta dari solet illis,
{{Versus|130}}De seruis uindicta solet pro crimine sumi:
Designat primum uirgam, poenamque secundum.
Est faciendarum moderatio cautio rerum,
Circumspectio sit praesentum congruus ordo.
Crateris uipa, scutellae dicitur offa,
{{Versus|134a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Vipaque de vino quia nomen traxit ab illo]
{{Versus|135}}Sed limphae proprie dicitur ipsa fore.
Ira recens furor est, odium facit ira uetusta,
Praeterit ira cito, uix iracundia transit.
Arceo fons arcis, quod ab hac propellitur hostis,
Turris nomen habet quoniam contraria terret.
{{Versus|140}}Insula sit maris, at sit aquae dulcis mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
{{Versus|141a}}[Gratia, vindicta, cetus membrorum est potestas.]
Dextra sinistra manus, manus est quod in arma uocatur:
Munio prima caput habeat maneoque secunda.
Vrbs est Acerrae, uas quo tus fertur acerra,
{{Versus|145}}Acerrae steriles sunt, ad Cererem sit acerra.
Est lyra qua cantas, est lira cauernula iuxta
Culturam sic a liro pro deuio dicta:
Pollice tango lyram, facio cum uomere liram
Est heresis secta, nomen trahit a seco uerbo,
{{Versus|150}}Dictaque de reliquo tunc est sua sector origo.
Cartillago ossis, sed legia dicitur auris,
Cartillago tamen amborum dicitur esse.
Dicitur hinc uolucris quia uelox, ales ab ala,
Auia quod sequitur auis est, uel dic ab auendo.
{{Versus|155}}Dicitur hinc luna quia lucet, mena uocatur
      Propter defectum tareque signat idem.
De forma, de materia, de compositoque
Dicitur aequiuoce substantia, Graecus at ille
Sic mihi distinguit: substans sit hypostasis ipsa,
{{Versus|160}}Vsiosis forma, sed compositum sit usia.
Dicimus indutias fore metas pacificandi,
      Si perstent, si non, dicimus infitias.
Palma manus, palma est arbor, uictoria palma.
Diuitis est aedes, casa pauperis a cado dicta,
{{Versus|165}}At domus est eius cui uita subest mediocris.
Forfice fila, pilum cape forpice, forcipe ferrum,
Fex est filorum, ceps ferri, pexque pilorum.
Glis animal, glis terra tenax, glis lappa uocatur,
Ris primum, glisis tenet altera, tertia glitis.
{{Versus|170}}Gratia sit Christo, grates referamus amico.
Ad bona consensus fertur communio plebis,
Ad mala consensus sit coniuratio facta.
Aetas uel diua dici solet esse iuuenta,
Esseque dicuntur iuuenes simul una iuuentus.
{{Versus|175}}Virtutes animae, uires dic corporis esse,
Et tamen a uireo fieri dicatur utrumque.
Est pluuiae gutta, sed sit situlae tibi stilla,
      Dicitur et saepe passio gutta fore.
Comprendit suboles genus unum, spectat ad ortum
{{Versus|180}}Stirps, ambitque prosapia coniungitque propago.
Scoba domum mundat, scobs est quod mittitur extra,
{{Versus|181a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Scoba mundatam dicimus esse domum.]
Scobs est quod mundo, sed scoba quod aede repello,
      A scobo scobis nomen utrumque trahis.
Vas est scutella, cutis est prurigo cutella,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A scuton hoc, illud a cute nomen habet.
Qui probus est ille probitate extollitur ipsa,
      At qui nobilis est nobilitate cluit.
Extollit probitas, sed fulgida nobilitas est.
Sors notat euentum, signat quoque sors capitale.
{{Versus|190}}Est dea Fortuna, Fortunae sanctio fors est.
Quo candela latet tibi sit locus ille laterna,
Ast indumentum lacerna notat pretiosum.
Porcorum luuio, sed tabes morticinorum,
Est sanies uermis cuiusque uenena gerentis,
{{Versus|195}}Putredo saniem, tabem notat et luuionem.
Si proprie attendas, parua est uirguncula uirgo,
Illibata uiro uirgo est, matrona uirago,
Virgula uirga breuis, uirguncula uirgo puella.
Est instrumentum sutoris subula acutum,
{{Versus|200}}Quod tunicae suppono subuncula dicitur esse.
Obseruatio sit in eo qui multa tuetur,
Obseruantia sit in eo qui te ueneratur.
Designat tegimen utriusque manus chirotheca,
Ast id quod penus est nomen notat hoc apotheca.
{{Versus|205}}Est alo fons rectus alimonia nominis huius,
      Nam panem quaerens hinc alimenta trahit.
Peccatum exstinguit elemosyna, cui moys est fons,
Ast a parco parsimonia dicitur esse.
Scindere dicatur gemina de parte bipennis,
{{Versus|210}}Scindere dicatur sola de parte securis.
Scire facit mathesis, sed diuinare mathesis,
Datque mathematicos comburi theologia.
Ops Rea dicatur, sed nympha uocabitur Opis,
Quae fuit Italicae uindex in morte Camillae.
{{Versus|215}}Aspires horam, tempus tibi significabit,
Si non aspires, limbum dabit et regionem.
Eumenides quia deficiunt bonitate uocantur,
Quod faciunt furere Furiae, Diraeque deorum
Irae dicantur, a lite uocantur Erines,
{{Versus|220}}Er etenim Graece lis dicitur esse Latine.
Tesiphone quia dat sonitum, quoniam sine pausa est,
Allecto tibi sit, contentio longa Megera.
Quod frumenta molit mola sit, molesque tibi sit
Pondus, et in sacris mola sit quasi molta farina.
{{Versus|225}}Prouida mens prouincia, sit prouincia terra,
Et pro continuo Iuuenali teste teneto.
Si pistrim dicas, Aeneae dicito nauem,
      Pistricem monstrum suspicor esse maris.
Falx metit aut scindit, fax urit, faux quoque mandit,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fas neutri generis significat licitum.
Semper sacra faces, taedas conubia poscunt,
      Fas tamen est unum dicere pro reliquo.
Si recte dicas, solet esse potentia sani,
Dicque potestatem digni, da posse cuiuis.
{{Versus|235}}Est regis regio, comitis prouincia fertur,
      Induperatoris dicitur imperium.
Caedes aut strages cum ferro uindice fiunt,
Exstinctuque neces, sed mortes munere fati.
O. da. pre. ne. ui. fo. uis haec nomina tantum
{{Versus|240}}Casibus in ternis, si singula sint, dabit usus.
Instita sit uinclum, Nasoque probat fore uestem:
      Quaeque tegis medios, instita longa, pedes.
Aequiuocas recte toga pax et publica uestis,
Nobilium tibi sit praetexta, trabeaque regum.
{{Versus|245}}Castigat satira, sed elegia cantat amores,
Mythologia quod est fictum, comoedia uillas,
Vera dat historia, tragoedia turpia regum.
Est, mihi crede, mitos filum, sed fabula mythos,
A mitos hexamitum est, a mythos mythologia.
{{Versus|250}}Cautius euita, ne te fallat calamita:
Nam mitos guttam sonat, hinc uestis polymita.
Sirena trahit, undat Scylla, uoratque Charybdis,
Sunt quoque cornuti maris Acroceraunia montes.
Fontis limpha, sed est aqua fluminis, aequoris unda,
{{Versus|255}}Ast hoc nomen aqua complectitur istud et illud.
Dicas Iunonem dicasque numisma Monetam,
Ipsaque Castrensis simul et Lucina Curetis.
Est statio uita, statio portus stadiumque,
      Quidquid significet, sto caput eius erit.
{{Versus|260}}Dic Thetis et Thetidis, Sic mater habetur Achillis,
      Si Tethys dicas, est dea Nereidum.
Est occasio casus et est occasio causa,
A cado dic primum, sed dic a causa secundum.
Tibia tibicen, tubicen tuba proxima quaeque
{{Versus|265}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sint tibi, sed magna est tibia, parua tuba.
Est Tigris fluuius, tigris fera, quod genitiuus
      Duplex discernit tigridis atque Tigris.
Abietis ex abies fit et ex abies abiei:
Claudius &quot;et sectas abies&quot; Maro &quot;et abiete secta&quot;.
{{Versus|270}}A fugio fuga cum ueniet tibi sit fugientis,
Si fugo sit caput illius solet esse fugantis.
Infirmi tibi sit ualitudo, sit quoque firmi.
      A ualeo dicas dissimilique modo.
Fas tibi sit uenia peccato non praeeunte,
{{Versus|275}}Quod si praecedat solet indulgentia dici.
Aerugo saepe tempestas dicitur esse
      Aeris, aurugoque aurea faex tibi sit.
Aerugo sanies est quae procedit ab aere.
Intus adeps, aruina foris, pinguedoque quaeuis,
{{Versus|280}}Ast aruina tamen arui pinguedo uocatur.
Dicitur alga maris, sed dicitur ulua paludis,
      Huic alo fons tibi sit, algeo fons reliquo.
Ornix siluarum, solet altilis esse domorum.
Aurificina locus in quo faber excoquit aurum.
{{Versus|285}}Aurum quo foditur dici solet aurifodina.
Est antella quod est in pectore quadrupedantis,
Dicatur postella quod est a posteriori.
Relligio tibi sit metus et ueneratio diuum,
A religo dictum sic est, religat quia mentem.
{{Versus|290}}Nenia sunt nugae, funebria carmina neniae,
Neniari quoniam nugari dicitur esse.
Sagana gummi, sagana uestis, sagana uates.
Cantat hirun., nat hiru., sed flumine crescit harundo.
Lamina sit plumbi re uera, lamnaque ferri,
{{Versus|295}}Hinc Flaccus: &quot;uentres lamna candente nepotum
Diceret urendos,&quot; argenti bratteolae sint.
In libro Vestis dat Sitonius trabeas tres,
In quarum numero purissima purpura diuum,
Purpura cum candore parum regalis habetur,
{{Versus|300}}Purpura cum croceo, quae dicitur augurialis.
Iuste damnati miseri sit cordia uere,
Iniuste rei clementia dicitur esse.
Culturam Domini pietatem dicimus esse,
Latria seu mauis theosebia sunt in eodem,
{{Versus|305}}Ex hinc impietas idolatria dicitur esse.
&lt;/poem&gt;
==11.==
&lt;poem&gt;
Praenomen differre facit, cognatio causa
Est cognominis, agnomen dic significare
Euentum, nomen personam denotat ipsam.
Praesulis indictum, dic edictum fore regum.
{{Versus|5}}Densatum proprie quod sit densum liquet esse,
Luci densetum dicas ubi cernis opacum.
Quod canitur psalma est, interpositum diapsalma,
Est in psallendo sympsalma innexio uocum.
At quidam diapsalma uocant exordia sensus
{{Versus|10}}Alterius, quidam pausam spiraminis esse
Sancti, sed quidam quod sit mutatio metri
Dicunt, at quidam quod sit distinctio rhythmi.
Zela quod est semper dicatur, ut Aquila dicit.
Dicitur a iactu iaculum, telum quia longum,
{{Versus|15}}Missile nomen habet quia mittitur impetuose:
Spicula uel pila generaliter ista uocantur.
Martis dic arma, sed dic armenta bubulci,
Armamenta quoque dic instrumenta carinae.
Terga uiri proprie dicuntur, tergora caprae,
{{Versus|20}}Est pellis tergum cum carne cuticula dorsum,
Est tergus sine carne cutis, caro cum cute tergum:
Tergoris hoc faciet, illud tergi genitiuum.
Oscula pacificis, sed basia dantur amicis,
Suauia lasciuis dantur porrecta labellis.
{{Versus|25}}Velum cortina, uelum tectura uocatur
Templi, tunc uelo fore dicitur eius origo.
Est instrumentum magnae nauis quoque uelum,
Tunc non a uelo, sed sumitur a ueho uerbo.
Paruum rete notat hoc nomen reticulum, quin
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod tegimen capiti ponere uirgo solet
Dictum sit, simile quoniam reti liquet esse.
Oscillum notat os minimum, funis quoque ludum.
Quo se de more portant per inane puellae,
Hoc quoque ficticias dic significare popinas.
{{Versus|35}}Stemma genus, stigma cocturam, themaque causam,
Scemaque rhetoricum tu dicas esse colorem.
{{Versus|36a}}[Nobilitas stema, verborum gloria &amp;lt;s&amp;gt;cema,]
{{Versus|36b}}[Ci[s]ma caput virge, fidei divisio &amp;lt;s&amp;gt;cisma.]
{{Versus|36c}}[Stigma caput mundat, fagma dolore gravat,]
{{Versus|36d}}[Crisma malum celat, sonat asma malum et revelat.]
Sunt fastidia taedia, sed fastigia celsa:
Huic fastus, illi fastidio dic caput esse.
De re iocunda metrice sunt carmina scripta,
{{Versus|40}}Dictamen prosa est a metri lege solutum
Carmen, certa pedum dimensio sit tibi metrum.
Dicitur unguentum, quoniam nos ungimus ipso,
Et quoniam fragrat datur hoc sibi nomen aroma.
Dic epicausterium scriptoribus esse cathedram,
{{Versus|45}}Est epicauterium fornax, qua decoquis ollas,
Aut illud longum, quo fumus ab aede recedit.
Fercula sunt epulae, sed sunt encaenia dona,
{{Versus|47a}}[Que poterunt scanna claudi sunt fercula dicta,]
Quae quandoque probis causa mittuntur honoris.
Sunt praesagia uatum, sunt oracula diuum,
{{Versus|50}}Tu quoque responsum dicas utrumlibet horum.
Sunt oracula uaticinia, sunt quoque templa,
Et quandoque tamen oracula somnia dicas.
Hoc nomen uerbum designat quattuor ista:
Est deceptio pars et filius atque loquela.
{{Versus|55}}Augurium faciunt garritus, auspiciumque
Aspectus facit, osciniumque fit ore citato.
Dicitur a peno penus, quod nutrio signat,
      Namque reponuntur res ibi, quis alimur.
Ast a celando dicas cellaria, namque
{{Versus|60}}Quae sunt ad uictum spectantia quaeque reseruant.
Sic a promendo dici promptaria firmo:
Si causam quaeris, quia uictus promptus ab illis.
Deuia sunt siluae, uirgultique auia, limphae
      Inuia, saepe tamen haec legis improprie.
{{Versus|65}}Pertinet ad terrena ministerium, sacra signat
Mysterium, sed et officium comprendit utrumque.
Affirmes hominum scelus esse nefasque deorum.
Ius lex humana, fas lex diuina uocatur,
      Ius contra scelus est, fasque nefas remouet.
{{Versus|70}}Carbasa sunt quia base carent, uelum quia nauem
Reddit uelocem, de quo sint lintea signant.
Materiam gracilem murorum moenia dicas,
Ast interstitia sunt propugnacula dicta.
Fercula sunt epulae uariae, sunt fercula currus:
{{Versus|75}}Fertilis esto caput primo, fero fersque secundo.
De breuibus simul utilibus compendia dicas,
De longis et inutilibus dispendia, quae sunt
Longa sed utilia dicas impendia uere.
Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
{{Versus|80}}At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Exemplar liber est, exemplum quod trahis inde:
Exemplum trahitur, exemplar dicito de quo.
Est domuum doma summum doctrinaque dogma,
A domos primum uenit, a doceoque secundum.
{{Versus|85}}Sunt uirgulta loca, quibus est arbor noua tantum,
Sed uiridaria sunt, noua quis uiret atque uetusta.
Dicitur a templor templum, quod non habet usus,
Nam contemplari debemus in hoc bona tantum.
Sunt a delendo uel deluo delubra dicta,
{{Versus|90}}Namque precamur in his a nobis crimina tolli.
A fando fanum dicetur, uel quia fandum est
      Hic pro delictis, siue per antifrasim,
Aut a fane, quia parent ibi saepe maligna.
Sinciput anterior capitis pars dicitur esse,
{{Versus|95}}Occiput at partem designat posteriorem,
Ac partem mediam dicas interciput esse.
Quod natum uite sit uinum dicimus esse,
Dicitur inde merum quia nil sit aquae sibi mixtum,
Bachus quod furere faciat, temetum quia forte.
{{Versus|100}}Attendas proprie carchesia uasa sacrorum,
Ast instrumentum dicas carchesia nauis.
Gutturis est imum rumen, frumen quoque summum,
      Rumino fons primi, sed fruor est reliqui.
Gausape praesepe non mutant e neque cepe,
{{Versus|104a}}[Hoc est in sexto plurali gausapa dicas,]
{{Versus|105}}Istis Praeneste superaddas atque Soracte.
Pignora natorum dicuntur, pignera rerum,
Quod datur in pignus non mobile dic hypothecam,
Sed quem lex docuit pro pignere pignora ponit.
Caelorum signa portentum prodigiumque,
{{Versus|110}}Ast ostentum uel monstrum poteris dare terris.
Atque potest aliter fieri distinctio talis:
Prodigium seu portentum concede futuris,
Ostentum siue monstrum praesentibus adde,
Praesenti signum concedaturque futuro.
{{Versus|115}}Sunt qui sufficiunt in luce diaria sumptus,
Quosque uia facis illa uiatica dicere debes.
Sunt quinquennia suntque cubilia lustra ferarum,
Et solet a lustro lustrum purgatio dici:
Lustrum circuitus spatium purgatio silua.
{{Versus|120}}Sit tibi textorum subtegmen, sit quoque stamen,
Stamen stat, sed subtegmen subtexitur illi.
Ius meritum ius est sucus, ius ipsa potestas,
      Quidquid significet, neutrius est generis.
{{Versus|123a}}[Ius aqua, ius rectum, iusque divina potestas.]
Sit coopertorium lecto, tectura cuiuis,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sit tectum domibus, sit tegimen ospiti.
Est hominis libitum, placitum solet esse deorum,
At recte dabitur hoc nomen utrique uoluntas.
Zonam dic strophium, palmam dic esse trophaeum,
Est trophos istius, strophin est illius origo.
{{Versus|130}}Confraga concinne nemorum denseta uocantur,
Confraga dicantur ubi copia multa fragorum.
{{Versus|131a}}[Que dant fraga loca, recte confraga vocantur.]
Illud quo crinis fit tortilis est calamistrum,
Vittaque qua crinis fit planus sit redimiclum.
Est nomen patrium quod nomine sumitur urbis,
{{Versus|135}}Nomen gentile est quod sumitur a regione.
Pelles uuarum uinacia dic fore tantum,
Et dicas acinum quod in uua cernis acutum.
Electrum gummi est, electrum gemma uocatur,
Electrum quoque, ceu dicunt, solet esse metallum.
{{Versus|140}}Sit tibi dictamen, sit coniuratio carmen,
Et cantilenas nos carmina saepe uocamus.
Pertinet ad quando tempus dimensio rerum,
Signatur per idem pars praeterea faciei,
Hac pro parte tamen praesumunt dicere quidam
{{Versus|145}}Timpos, quod tanquam dictum puerile refuto.
Cum per tres casus neutrum genus obtineat plus,
      Casibus in reliquis continet omne genus.
Sorditiem dic esse lutum prima breuiata,
      Sed lutum color est, lutens inde uenit:
{{Versus|150}}Mollia luteola pingit uaccinia caltha.
Sunt iuga montis, sunt iuga nauis, sunt iuga currus,
Colles antemnas collumbar significabit,
Iugera dic spatium campi pluraleque tantum.
Os oris loquitur, corio uestitur os ossis,
{{Versus|155}}Os oris longum, sed os ossis corripiendum.
Afrorum lingua signare mapalia dicas
Pastorum caueas, et idem magalia signant:
Distant quod breue sit illud, producitur istud.
Annorum spatia dic seclum, sit quoque uita
{{Versus|160}}Seclaris, seclum mundana sit atque uoluptas:
Dic sequor et claustrum tribus his caput esse cleosque.
Vniuersale genus est, discretio sexus,
Maneriesque rei, suboles genitorque minorum.
Dicitur aurile, quoniam supponitur auri,
{{Versus|165}}Ceruical ceruici, puluinar quia pluma est.
Non aliquod per se debes proferre licenter,
Non adiectiue pones aliquid sapienter.
Septima festa dies, septena hebdomada tota,
      Sabbata dicuntur haec tria uoce pari.
{{Versus|170}}Est aeris species stannum, stans est aqua stagnum,
N duplici primum scribas, cum gque secundum.
Chrisma sit id proprie quod sumit Christianismus,
Sit quoque charisma tibi gratia, quae data gratis.
Cauma cremat, sed spuma est casmia, casma coruscat,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Casmia femineum, cetera neutra duo.
Momentum pretium, momentum dicito tempus,
Sicut enim dicunt momentum continet instans.
Momentum tempus dicas, monimen monimentum,
Hincque sepulturam dicas proprie monumentum:
{{Versus|180}}Quis moueo memini moneo dicatur origo.
Si proprie attendas, examen iudicium sit,
Est examen apum collectio linguaque librae:
X sonat asperius istinc, sed lenius illinc.
Experimenta pericula sunt, perio quoque fons est,
{{Versus|185}}A pereoque pericula sunt discrimina uere.
Discrimen tibi sit distantia sitque glabella,
Et discrimina tu signare pericula dicas.
{{Versus|187a}}[Est tria discrimen, divisio, glabra, periclum.]
Hebraei, Graeci, diuersificantque Latini:
Psalterium Graeci, nos organa, nabla Iudaei.
{{Versus|190}}Pabula sunt hominis, sed bruti dic animalis
Pascua, non tamen his diuersificatur origo.
Atria dic aulas, eadem cimeteria dicas
Et loca sacrorum: dicas caput attero primi,
At reliquis atrum proprie dicatur origo.
{{Versus|195}}Labra uirorum sunt, sed labia sunt mulierum,
Vel dicas quod erit melius, dic inferiora
Labia, labra quoque contra dic esse suprema.
Est unguen simplex, unguentum compositum sit,
      Vnum pro reliquo saepe tamen uideo.
{{Versus|200}}Si numeres horas in nocte, crepuscula dicas,
Conque ticinia dic, sunt intempesta deinde,
Gallicantus et antelucanum diluculumque.
Da scrinium cuiuis, sed da sacraria templis,
Gazarum proprie sunt gazophylacia regum.
{{Versus|205}}Est tibi delictum, si non facias facienda,
Est tibi peccatum, facias si non facienda
Balsamus est arbor, folium folibalsama reddit,
Carpobalsama dat cortex, opobalsama lignum,
Balsama sunt qui liquuntur de sponte liquores.
{{Versus|210}}Cum bona nuntio tunc euangelium tibi dico,
Et descendit ab eu, quod designat bonitatem,
Cum mala nuntio tunc euangelium tibi signo,
Euan enim Graece peruersum dico Latine.
Diuersas hoc nomen habet partes elementa,
{{Versus|215}}Nam quidam dicunt ab alo, quasi sint alimenta,
Et quidam dicunt ab yle, quasi sint ylementa,
Sunt et ab eleuo dicta, quasi sint eleuamenta.
&lt;/poem&gt;

==12.==
&lt;poem&gt;
Dicitur hinc anima quia uiuificat uegetata,
Mens hinc quod meminit, animus quia ui rationis
Vtitur, umbra manens circa tumulum, Stygiales
Sunt animae manes, quae sic a mane uocantur,
{{Versus|5}}Non quia sint clarae, sed quod semper tenebrosae,
Vel sit origo mene, quia deficiunt bonitate.
Dicitur infernus, quia sit niger atque profundus,
Sed quoniam prorsus locus insatiabilis Orchus,
Tartarus a tare quasi deficiens bonitate,
{{Versus|10}}Hic idem, quia sit sine uere, uocatur Auernus,
Quod sine laetitia, nomen trahit hic Acheronta,
Sic etiam barathrum, quoniam uorat omnia, dicas.
Populus est arbor, populus collectio gentis,
      Populus est aliquid, sed nihil est populus.
{{Versus|15}}Est cyclas pannus, circumdat Cyclada pontus,
Hic declinando primo des haecque secundo.
Nos hominum proprie mammillas dicimus esse,
Vbera sunt pecudum, sed mammae sunt mulierum:
Cuius mammillas dixisti dicque papillas.
{{Versus|20}}Est omnis generis uber nota fertilitatis,
Est neutri tantum cum fetus est alimentum.
Est animatorum semen, campoque satorum
Sementis proprie, sementinum quod in arca
Conditur atque suo spargetur tempore in agro:
{{Versus|25}}Seminium cuiusque rei dicatur origo.
Est coma quadrupedis, colubri iuba siue leonis
Caesaries hominis, crinis proprie mulieris,
Huius et illius bene dicitur esse capillus.
Dragma notat pondus et tunc fit in ae genitiuus,
{{Versus|30}}Dragma etiam quaerit et tunc genitiuus in is fit.
Dicitur a limo limes, limum quia uitat,
Aut a limando, quia sit limatus ab aeuo,
Hinc trames quod homo cito transmeat hunc gradiendo,
Dicitur hinc callis quod gressu callet euntis,
{{Versus|35}}A semus sema fit semita, sit quia stricta.
Infans paruus erit quia posse loqui sibi desit,
Ast a pure puer, uel purus dicitur aer,
Vel puer a pueros potius, quod uerbero signat.
Est adolens crescens, nomen trahit hinc adolescens,
{{Versus|40}}Aut iuxta Graecos sit adulescens ab adulos,
Quod seruire sonat, quia sic aetas sua poscat.
A iuuo sit iuuenis, quia possit opem dare multis,
Vel iuuat eiusdem sit pro delectat origo,
Nam ludis potius gaudet lasciua iuuentus.
{{Versus|45}}Dicitur a uireo uir, nam uirtute uirere
Debet, ad aetatem postquam uenit ipse uirilem.
Dicitur a seneo uel sex morosa senectus,
Hanc a sex dicas potius, quia sexta sit aetas,
Vel quia perfecta sicut senarius haec est.
{{Versus|50}}Virginis est sertum, clerique corona, poetae
Laurea, rex gestat diadema uel induperator.
Aula domus comitum, sed regia mansio regum,
Induperatorum sunt celsa palatia ditum.
Alea ludentis, prandentis mensa, tabella
{{Versus|55}}Cleri, campsoris trapezetum liquet esse.
{{Versus|55a}}[Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.]
Militis est bellum fortis, pugilisque duellum,
Pugnaque potorum, sed proelia sunt mulierum.
Lectus sanorum, decumbentisque grabatum,
Est sponsi sponsaeque torus, toreumaque regum.
{{Versus|60}}Fertur ab humet humus, sed tellus a tolerando,
      Terraque quod teritur, a solidoque solum.
Rex solium, doctor cathedram, iudexque tribunal
Possidet, at sedem praesul, praetorque curule
Obtinet, accusans suggestus, castra senatus,
{{Versus|65}}Nauita transtra tenet, dictator rostra tenebit,
Gentis at innumerae nomen generale sedile.
Est mare siue salum pelagus, quoniam sit amarum,
A pello pelagus, quia pellunt litora fluctus,
Aequor ab aequando, cum nil turbatur in ipso,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A potu pontus, quod citus Oceanus.
Dicitur hinc altum, quia uix tanges ibi fundum,
      Dicitur inde fretum, quod super omne fremit.
Dic Amphitriten, quia terram circuit omnem,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|75}}Cum sine turbine sit tunc dicitur aequor ab aequo,
      Cum fremit a fremitu se probat esse fretum.
Cum penitus lateat pelagus, mare cum sit amarum,
      Ponte carens pontus nomen habere potest.
Candelae fulgor lux est candelaque lumen,
{{Versus|80}}Lux a natura, sed lumen materiale est.
Finis consumens, est consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
Est petra quod firmum, rupes quod rumpitur illud,
      Saxum sit moles unde recisa cadit.
{{Versus|85}}Cautis acumen habet et ob hoc cauet eius origo,
      Laesuramque pedis uox sonat ista lapis.
Dicitur iste dies ostenso tempore certo,
      Incertum spatium denotat illa dies.
Dicitur allodium fundus, fundum maris imum.
{{Versus|90}}Noctua nycticorax et bubo nyctimeneque
Nomina sunt auium noctis uespertilioque,
De quibus in libris nulla est distantia certa.
Est animal dictum, uegetat quia spiritus ipsum,
A fero fers fera, se quoniam fert impetuose,
{{Versus|95}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bestia quod uastat, at pecus ima notat.
Est ars rhetorica, rhetor dat dogma liberque
Rhetoricus, sit rhetorici distinctio duplex.
Arte poetica fungor dum fingo poema,
Ipse poeta uocor, mea fictio dicta poesis.
{{Versus|100}}Est equitum clipeus sic a uerbo clepo dictus,
Est peditum scutum, quod uult caput esse rotundum.
Pectoris est proprie spinter pariterque monile,
Ornatus colli sit torques, auris inauris,
Anulus est manuum, sunt armillae scapularum,
{{Versus|105}}Atque perichelides exornant brachia nymphes.
A cubito supra dimensio dicitur ulna,
Quodque premit cubitus dici solet esse lacertus,
Hae partes geminae dicuntur brachia iunctae
Hoc nomen populus homines generaliter urbis
{{Versus|110}}Colligit eiusdem, sed plebs ignobilitatem
Continet aut uulgus, uel sic uariare licebit:
Hic summos notat, haec medios, hoc colligit imos.
Palma notat laudem belli, uictoria finem,
Hostes imbelles quando dant terga, trophaeum
{{Versus|115}}Dicitur, ast hinc exsultatio facta triumphus.
Sol est ipse globus, soles uariae nota lucis,
Dicunturque tamen soles quandoque calores.
Sal neutri generis condimentum notat oris,
Hic sal si dicas, id quod sapientia signas,
{{Versus|120}}Cuius plurale reprehensio dicitur esse.
Est uitrum saphirum, pro gemma dico saphirum:
Corripias primi mediam producque secundi.
Fornix lenonis locus est, pariter meretricis,
      Ast arcus muri dicitur exterior.
{{Versus|125}}Quo purgas aurum fornax aliudue metallum,
      Fornicor a primo fornice nomen habet.
Est usura suos cum quis tradit mihi nummos
Spe lucri, faenus duplex usura uocatur.
Libra statera, stater est quod libratur in ipsa:
{{Versus|130}}A sto stasque steti proprie dicatur utrumque.
Dicitur insitio tempus ramosa serendi,
      Actio qua seritur dicitur insitium.
Est aetas hominis, ast aeuum philosophiae,
Quodque magis liqueat aetatem continet aeuum.
{{Versus|135}}Dic caules olera, dicuntur ouilia caulae,
Callus durities dicatur, semita callis.
Dic cocleam turris scalam testamque limacis,
Est coclear proprie quo pultes ponis in ore.
Octo iuncturam foliorum dico quaternum,
{{Versus|140}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat.
A tumeo tumulum dic, a moneo monumentum,
A sepelit coeptum dicatur habere sepulcrum,
Sarcofagum dices, carnem quod edant ibi uermes,
      Quod bona sit ratio sarco faginque probant.
{{Versus|145}}Ast hoc Mausoleum sit ab inuentore uocatum,
Vel sit mansoleum, quod totum manibus exstat.
Dic feretri caput esse fero, libitum Libitinae,
Hoc nomen tumba complectitur omnia dicta.
Sensus sunt hominum, uerborum sensa suorum,
{{Versus|150}}Sentire est sensus, tibi sit sententia sensum.
Remex est proprie quod ponit nauita puppe,
Remus quo medii ueniens ciet aequora ponti,
Est remex ducens, est remus ductus in unda,
At tibi remorum collectio remigium sit.
{{Versus|155}}Grex ouium proprie fertur subolumque suarum,
Ast armenta boum, dicas pecus esse caprarum.
Est dolus in lingua male dicentis manifesta,
Fraus est fallentis sub lingua blanda loquentis.
Est amplus latus, etiam latus est hominis pars,
{{Versus|160}}Estque prioris in i genitiuus in isque secundi,
Estque later tegula, sic dicta sit haec quia lata.
Lignum de fuste, sed linum dicitur esse
Ardendi causa, quia uoluitur undique cera.
Cingula quadrupedis, cingentis cingulus esto,
{{Versus|165}}At neutri generis sit zona tibi mulieris.
{{Versus|165a}}[Cingula sunt hominum, cingula cingit equum.]
Dicitur esse liber codex, sed libra statera,
Libraque quandoque collectio sit solidorum.
{{Versus|167a}}[Pro signo celi quandoque potest reperiri.]
Est crater patera, connexio uirgea cratis,
Quam munimentum perhibent turri dare magnum.
{{Versus|170}}Quod sit ad assandum pisces tu craticulam dic,
Hanc tamen improprie dictam cratem legis esse.
Sinum de uase dicas, sinus esto puellae:
Primam producas primi breuiesque secundi.
Intestinorum pars est lactis, liquor est lac:
{{Versus|175}}Illud femineum, debes hoc dicere neutrum.
{{Versus|175a}}[Lac liquor mamme, piscis lactes habet in se.]
Ista parens matri uox conuenit et genitori,
      Mater quod pariat dicitur esse parens.
Non sic de patre dices, quoniam nequit esse,
      Sed quia sit partus causa uocatur ita.
{{Versus|180}}Hoc flamen neutri pro flatu debet haberi,
Hic si praecedat, stantem Iouis ad sacra signat:
A flo flas flamen, a filo dicito flamen.
Dicitur esse decus ueneratio, sed decor oris:
Illius decoris, huius dic esse decoris.
{{Versus|185}}Est uitium crimen, uiciam fore dicito semen,
A uitio uitias horum dicatur utrumque.
Dic fibram uenam, sed dic animal fore fibrum,
Nam fibris totum uenisque puto fore plenum.
Virga rudis, rudis est incurius et sine laude,
{{Versus|190}}Estque rudis quandoque nouus, quod saepe repertum est,
      Sed magis istud idem quam duo prima notat.
Ille sororius est cui nupta soror mea, glos est
Quam frater duxit, laeuir de fratre mariti
      Dicitur hinc laeuum quod notat esse uirum.
{{Versus|195}}Pauperis et ditis Libitinam dicimus esse,
      Sandapilum tantum pauperis est feretrum.
Hic glomus hocue glomus fili glomeratio fertur,
Tertia respondet reliquo, primoque secunda,
Hoc nomenque globus aliis poteris dare rebus.
{{Versus|200}}Dic praedam quod ui depraedans surripis hosti,
Quidquid captiuo tolles spolium fore dices.
Est uallus palus circa castrum praeacutus,
Nexio palorum sibi mutua sit tibi uallum.
Aufertur quod ui iactura potest bene dici,
{{Versus|205}}Quod fortuna malum parat ultro dic fore damnum.
Cena cibus, caenum sordes, umbratio scena:
A ceno primum, a scenon tu cetera dicas.
Claua genus baculi, clauis sera, clauus acutus,
Clauus remigium, clauus quoque sit tibi uestis.
{{Versus|210}}Ceruos rete, plaga lepores, cassis capit apros,
Haec cassis galea, dicas hic reteque fiet:
      Decidit in casses praeda petita meos.
Dicitur haec buxus dum uiuit in arbore ramus,
At si detrunces, hoc buxum dicere debes.
{{Versus|215}}Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans gens tamen improprie.
Quod teres inde polus, quod feruens fertur Olympus,
Quodque domus solis hinc caelum dicitur esse.
Dicitur ille locus gratissimus hic paradisus,
{{Versus|220}}Ad signanda loci iocunda sit haec paradisus.
Fons silet est siluae, quia nil sit ibi quod abundet
Murmure, sit lucus a luceo, quod sit opacus,
Sicque per antifrasim dices a luceo lucum.
Ad nauem malus spectat, malus est uitiosus,
{{Versus|225}}Faux est mala, malum uitium, malum quoque pomum.
Aulae dicuntur aulaea, petasmata templi,
Cortinae thalami, uelaria uela theatri.
Est a materia fragili sumens homo nomen,
      Fons quia fertur humus nominis huius homo.
{{Versus|230}}A uirtute uir est, qua debet quisque uirere,
Anthropos est quoniam uultus ad sidera tollit.
Est altare dei, diuorum dicimus aras,
Vel si mauis materies quadrata sit ara,
Ast altare lapis super aram marmoreus sit.
{{Versus|235}}Hymnus diuina laus est, sunt cantica mentis
Laetitiae, quae fiunt de caelestibus ipsis.
Dic a materia nomen sibi sumere lora,
At quod habere manu soleas dicuntur habenae.
Hinc scola dicatur, quia mens ibi sollicitatur
{{Versus|240}}Circa doctrinam doctoris suscipiendam.
Affectus mentis ad discendum studium sit,
Ast exercitium labor artis continuatus,
Et tamen improprie studium scola dicitur esse.
Quo latro signatur dic cauterium fore ferrum,
{{Versus|245}}Cauteriam proprie dicas in carne foramen.
Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.
Semis dimidius indeclinabile semper,
Semis semissis dicetur dimidius pes.
Hoc imperfectus signatur nomine semis,
{{Versus|250}}A quo semideus uolo compositum fore dicas,
      Semiuir a semis dicitur atque uiro.
Est uenter maris, est uterus mulieris et aluus,
Ast uterus sit praegnantis, sit uirginis aluus,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|255}}Venter consumit, uterus parit, egerit aluus.
Astrum uel stella de solo dicitur astro,
Astrorum proprie glomeratio sit tibi sidus:
A sto stas stellas, a sido sidera dicas,
Ex astur dicas, quod lux est, astra uenire.
{{Versus|260}}Est summum pinna templi cirrusque capilli,
      At galeae conus, sit tibi doma domus.
Est uertex montis, dic arboris esse cacumen.
Zelus amor sponsae cum sponso dicitur esse,
Inuidiamque hominum designat idem reproborum,
{{Versus|265}}De muliere notat habitam quoque suspicionem.
Custos qui seruat, custodia dicitur actus.
Corpora quis tegimus pannos sudaria dicas,
Quae sunt re uera sic a uerbo suo dicta,
Talibus insuimus pannis quia corpus humandum.
{{Versus|270}}Ast ad quadrupedem sudaria pertinet, eius
Sudo caput, quoniam sudore sit uda caballi.
Aegis dicatur, tegitur quia pelle caprina,
A pello pelta, quia pellit fortiter ictus,
Denotat ancile scutum, quoniam solet esse
{{Versus|275}}Decisum circa, procerum tantummodo parma,
A clepo sit clipeus, a scuton scuta uocantur.
Est scaber ferrum, quo pes purgatur equinus,
Ast hominem scabrum dic, quem cernis scabiosum.
Ex usu portus acus et lacus et tribus, inde
{{Versus|280}}Ante bus u teneant arc- art- part- ex ratione.
Nomina sunt quinque plurale gerentia quintae
Haec: res atque dies acies facies speciesque,
Et si sint plura, tamen usus non tenet illa.
Funera confirmant fore pompas exsequiarum,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exsequias dicunt corporis obsequium.
Corporis alteritas affectio dicitur esse,
At spectat mentis affectus ad interiora.
Torrens est ueniens aqua niuibus ex liquefactis,
Stans ex artificum studio dices fore stagnum,
{{Versus|290}}At lacus, ut dicunt, aqua mobilis est aliquantum,
Stans ex natura palus est, sed turbida limpha,
Fons aqua natura subtilis, clara, sub aestu
Frigida, sed cedens sub frigiditate calori,
Est puteus locus intus habens latices, grauis haustu,
{{Versus|295}}Cuius margo tenet circum lignumue petramue.
Copula si neutrum, nexum maris et mulieris
Denotat, at si sit primae, nexum catulorum.
Ordinis est nomen Seraphin pluraleque neutrum,
Sique Seraph dicas, quemuis ex ordine signas.
{{Versus|300}}Obsequium sit amantum, seruitium famulantum,
At serui proprie dicatur seruitus esse.
Colligitur parua grandisque per arbutus arbor,
Arbuta plurale nomen fructus notat esse.
Est arbor taxus, si dicas haec, animalque,
{{Versus|305}}Hic si praecedat, etiam melota uocatur,
Dicitur a multis proprie sub nomine pellis.
Pluralis numeri plantaria denotat illa,
Quae tanquam soleas sub planta conspicis esse,
Si sit singlare, nomen tibi significabit
{{Versus|310}}Ramum, quem plantas uellisque, deinde replantas.
Fontis margo, maris litus, sed ripa fluentis.
Est monachorum conuentus nec non monacharum,
Vel diuersorum collectio discipulorum,
Sed conuenticulum dicas pietate carentum.
{{Versus|315}}Fucus asilus erit, ubi pax dicatur asylum,
Turbat asilus apes, miseris succurrit asylum.
Facturam facies notat oris et a facio fit,
Velle notat uultus et ob hoc uolo uis caput eius.
Est arbor pomus, pomum quod dat tibi fructus.
{{Versus|320}}Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Est stratum proprie lectus, uia regia strata,
Stratum quandoque uia regia dicitur esse.
Fructificans olea, fructuque carens oleaster,
{{Versus|325}}Fructus oliua oleae, fertur liquor eius oliuum,
Ast oleum proprie nucis asseritur liquor esse.
{{Versus|326a}}[Res incorporea choitum figmentaque signat]
{{Versus|326b}}[Vtile, personam, verum, possessio, factum]
{{Versus|326c}}[Dividit et large denotat omne quod est.]
De non uisibili debet tantummodo dici
Res, cum principium reor huic sit pro puto dictum,
Sed res uisibiles potius fore corpora dices,
{{Versus|330}}Omne tamen corpus res est, uelut asserit usus.
Quod ueteri puerum similem facit esse ueternum
Dicas, qui patitur dicatur quisque ueternus.
Mos est antiqua consuetudo atque probata,
Est consuetudo ius scriptum more statutum.
{{Versus|335}}Sordidus est foedus, pax est procerum quoque foedus,
A foeda porca dic foedus foederis esse.
Vi premit exactor, dominorum exactio uis est.
Dicitur hinc scortum, quoniam solet excoriare,
At meretrix, quia substat pro quadrante merendo,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc lupa quod lupa sit deteriorque lupa.
Est uini proprie metreta modusque modesti,
Hisque licet subici quod sit mensura lacerti.
Est seclum gentis successio, seculus aedis,
Fons quoque sit primi sequor et secludo secundi.
{{Versus|345}}Haec bria si dicas modus est, uas Romipetarum
Hic bria, quo uinum sibi distribuunt quasi libra.
Cum pus nil sequitur, per pus putredo notatur,
Si puris subeat, id quod custodia signat.
Est febris frigor hiemisque coactio frigus,
{{Versus|350}}A frigo frigis seu frigeo dicis utrumque.
Aeris est nubes, nebulae de flumine surgunt,
Nubila sunt proprie nubes nimbis oneratae,
At panis nebula tibi subtilissimus esto.
Argumenta locos, homines loca dicis habere.
{{Versus|355}}Est sutoris acus, si quartae femineumque
Ast et acus tritici purgamentum solet esse,
Sed tunc est neutrum faciens aceris genitiuum.
Dicitur inde latex, quoniam lateat, sed ab aequo
      Est aqua dicta, quod est plana superficie.
{{Versus|360}}Hinc amnem dicas, quia ripas gestat amoenas,
      Torrens est, quoniam uoluitur absque modo.
Corporis est proprie ualitudo potentia firmi,
Estque potentatus maiorum siue potestas.
Carduus est tribulus, tribulum terit allia salsa,
{{Versus|365}}Dicitur id tribula, teritur quo putrida gleba.
Est hic turba chorus, qui uentat in aere corus.
      Ast instrumentum dicitur esse chorus,
Cancellusque chorus mensuraque siue chorea.
Est somnus proprie dormitio continuata,
{{Versus|370}}Somnia sunt ea quae per somnum nocte uidemus.
Est imber pluuia nubis caligine tecta,
Est nimbus tenuis, quo nos aspergit Aprilis,
Hoc nomen pluuia nectit generaliter ista.
Stringitur unda gelu, bruma gelida riget arbor,
{{Versus|375}}Per campi plana diffunditur alba pruina.
Vespere sit nona: si re conuerteris in ra,
Solis habes ortum: si ra conuerteris in rum,
Illius occasum: uesper sit quaelibet hora,
Qua sol uel luna tegitur caligine taetra.
{{Versus|380}}Ri rorum cantant, rae rarum tympana pulsant.
Est Vesperta dea, dicatur et Hesperus astrum.
In quo mulgetur lac tempus multra uocatur,
Vas est multrale, mulsum quod defluit inde.
Est ficus morbus, est ficus fructus et arbor,
{{Versus|385}}Pro tribus est quartae, genus est uariatio partis,
Dicitur hic ficus pro morbo, pro reliquis haec:
Hinc Priscianus dicens ad Caecilianum:
Cum dixi ficus rides quasi barbara uerba,
      Et dici ficos, Caeciliane, iubes.
{{Versus|390}}Dicimus at ficus, quas scimus in arbore nasci,
      Dicemus ficos, Caeciliane, tuos.
Corna gerit cornus, pecudum sunt cornua, cornu
Militis est, quando properat sua bella parando.
Pila subest ponti, pila ludus, pila taberna,
{{Versus|395}}Pila terit pultes et pila geruntur in hostes,
Quod terit est pilus, pilus est in fronte capillus.
Stirps de progenie, stirps radix dicitur esse,
Arboribus dabitur hic stirps, animalibus haec stirps.
Punctus sit pelle, sed punctum sit tibi sectae.
{{Versus|400}}A pupugi punctus, a punxi sit tibi punctum.
Est socer uxoris genitor, socrus genetrix est,
Ast uxor nati dicitur esse nurus.
Vir gener est proprie soceri, cui filia nupsit,
Dictus sic, quod ad augendum genus huic sociatur.
{{Versus|405}}Affectus mentis, sed corporis esse uoluptas
Dicitur, at uelle si dicas est utriusque.
Vestes sunt mulierum, uestimenta uirorum.
Esca uolatilium cibus est, epulaeque uirorum,
      Diuorumque dapes, firmat ut Isidorus.
{{Versus|410}}Cenam prandentum, conuiuia dic sociorum,
Sanorumque cibus, generale cibaria nomen.
Baptismum proprie tibi sit mundatio mentis,
Exterior quae fit per aquam baptisma uocatur,
      Haec uox baptismus nectit utrumque simul.
{{Versus|415}}Est, ut ego didici, paludamentum genus ostri,
At palus est sordes, ubi se sus saepe uolutat.
Pilleus est iuuenum, peregrinantumque galerus,
Praesulis at mitra sit, nobiliumque tiara.
Ornatus uestes hominum dic esse nitentes,
{{Versus|420}}Ast ornamentum tantum dic ecclesiarum.
Aucupis est laqueus, clamidisque lacinia nodus,
Indeque pictorum laquearia dic thalamorum.
Sit thalamus sponsi, cameram dic esse scolaris,
At secreta loca templi penetralia dicas.
{{Versus|425}}Pauperis est palla, ditis clamis, at mediocris
Pallia sunt, tribus his mantellus conuenit haec uox.
Culcitra dicitur a calcando, a fulcio fulcrum.
Est componentis speculum se ceu meretricis,
At speculam tantum fore dicas excubiarum.
{{Versus|430}}Hic lucarius est, qui custodit nemus ipsum,
Est lucar proprie pretium, quod sumitur inde,
Quo sol tecta subit lucanar finge foramen.
Ceparum condimentum ceparia dicas,
Est cepullatum leporinis carnibus aptum.
{{Versus|435}}Scrobes serpentum sunt, at spelunca latronum,
Suntque sepultorum foueae, sunt antra draconum,
Vtque placet plerisque cauernae cuniculorum.
Fertur inexpleta iubilus laetatio mentis,
Signat concinnum laudis iubilatio cantum.
{{Versus|440}}Est stipes firma de ligno facta columna,
Stips est pondus, quod pro solo ponitur asse.
Est uectis ferrum longum pariterque rotundum,
Ostia quo firmo, dictum sic a ueho uerbo,
At uerteuellas quaedam esse foramina dicas,
{{Versus|445}}Quod uertuntur in his uectes quocunque iubentur.
Aequoris insula sit, fluuii tibi sit mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
Est locus arbustum, fert arbutus arbuta fructus,
Haec in plurali dicas, singlariter hic dic.
{{Versus|450}}Meta genu femoris, sed ducit ab inguine coeptum,
Sura genu coeptum, sed surae est in pede finis,
Continet utrumque, ceu dicunt, tibia crusue.
Vrinas hominum, sed lotia dic asinorum.
Virtus iustitia est, sed iustitium fit in urbe.
{{Versus|455}}Limus aquae, spectat ad ferrum lima terendum.
Est Helice maior ursa, septentrio, plaustrum,
Est Cynosura minor ursa, septentrio, plaustrum,
Custos Arctophylax, Arcturus siue Bootes.
Est thorax pectus, thorax lorica liquorque,
{{Versus|460}}Estque toral lecto quod supra ponitur alto
Ornatus causa, quod fertur culcitra picta.
Esse librum librique ducem dic esse registrum.
&lt;/poem&gt;
==13.==
&lt;poem&gt;
Aeternum uere sine principio et sine fine,
Perpetuum, cui principium, sed fine carebit,
Hoc animam dicas, dicasque perenne per annos,
At quodcunque uelis sempiternum bene dicis,
{{Versus|5}}Et tamen aeternum sempiternumque simul sunt.
Illatum uulnus, innatum dicitur ulcus,
Infero sit primi caput innascorque secundi.
Rumor credibilis res, credula quae cito credit,
Sic incredibilis et sic incredula distant.
{{Versus|10}}Sunt tria quae pariter substantiuant muliebre:
Dustria, curia, iuria, si praecedat in istis.
Est uinum bibile, bibulum concedis harenae,
Actum significat bibulus, bibilis facit aptum.
Lumine priuatus uiolenter dicitur orbus,
{{Versus|15}}Caecus inutiliter gerit instrumenta uidendi.
Est is abortiuus, qui caesa tractus ab aluo est,
Postumus est natus post exsequias genitoris.
Sit uerbis lepidus aliquis factisque facetus.
Te uestis pulchrum reddit, natura decorum.
{{Versus|20}}Angustum tempus dicetur, sed locus artus,
Ango sit primi caput, arceo sitque secundi.
Album natura facit, est res candida cura,
Estque dealbatus paries albedine tinctus.
Subdolus est uerbo mihi, perfidus est malefacto,
{{Versus|25}}Nam dolus est uerbi, factique fides solet esse.
Nobilis est homo mente uel ingenuus, bene pugnans
Inclitus, insignem facit ipsum purpura regem.
Reddit origo patrum laudabilis hunc generosum,
Dicitur illustris uir conspicuus benefactis,
{{Versus|30}}Egregius proprie sublimatus probitate.
Hasta teres proprie tibi sit pomumque rotundum.
Semestris luna medio sub mense reducta.
Pernix pro uelox casus producit ubique,
Pernitorque caput illius dicitur esse,
{{Versus|35}}Si breuiat casus, tunc est nota perditionis,
Ast eius coeptum dicatur perneco uerbum:
Icarus ad caelum tendit pernicibus alis,
      Sed possum melius dicere pernicibus.
Semper hians patulum liquet esse, patens quod ad horam,
{{Versus|40}}Dic patulas aures, oculos dic esse patentes.
Terrea sunt uasa, terrena colentia terram,
Verum terrestre nomen comprendit utrumque.
{{Versus|42a}}[Eget mente ferox, egrotus corpore †divum†.]
{{Versus|42b}}[Mamma vel ubertas vel fertilis uber habetur.]
Confinis meus est, mihi mansio proxima cuius,
Signa parentelae notat hinc affinis et inde.
{{Versus|45}}Humida res extra, res uuida dicitur intra,
Humeo fons primi tibi sit, caput uua secundi.
Diues et intentus notat assiduus sub eadem
Voce, pro intentus est assideo caput eius,
Quando notat diues, tunc est as eius origo.
{{Versus|50}}Dicitur elinguis qui nescit parcere uerbis,
Duplicis at cordis homo dicitur esse bilinguis.
Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcum,
{{Versus|52a}}[Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcem,]
      Primatumque tenens dicitur architenens.
Aemulus ille tibi sit, cui labor est imitari
{{Versus|55}}Doctum, quique bonis socii dolet inuidus ille,
Aemulus improprie fertur tamen inuidus esse.
De multis proprie primus dices aliusque,
Sed prior ac alter dic concordare duobus,
Istis alteruter uter associes et uterque.
{{Versus|60}}A figor fixus, a findor sit tibi fissus,
Fixuram primum designat, at illud hiatum.
Viuax ingenium, sed uiuidus est color oris,
Inde uigorosum corpus tibi dicitur esse,
Est homo uitalis, comes est cui uita salubris.
{{Versus|65}}Signat emax quod emit uel quod dignum est ut ematur,
      Tantum passiuum respicit empticium.
Est censu cupidus, sed honore uir ambitiosus,
A cupio primum, sed ab ambio dico secundum.
Immemor oblitus notat, oblitus est maculatus,
{{Versus|70}}Huic obliuiscor, est illius oblino coeptum.
Res est sincera, res sinceris est quoque pura,
      Et cum praedictis sincere signat idem.
Diuersum tamen est ab eis in origine, namque
      Huic caries, illis est sine cera caput.
{{Versus|75}}Veridicus dictis, sed uerax est homo factis,
      At sermo uerus sit tibi ueridicus.
Laetus es aut alacer praesenti prosperitate,
      Instantique bono sospes es aut hilaris.
Sospes enim cum spe sociumue spei notat esse,
{{Versus|80}}Incolumem dices quem sanum corpore cernes.
Est bonus aut sapiens probus aut uir relligiosus,
      Pro placidoque probum saepe legis positum.
Post gibbosus habet strumam, gibbrosus at ante,
Fertur utrobique strumam strumosus habere.
{{Versus|85}}Ambitus circumdatus est cum tempore signans,
Ambitus est nota circuitus, tantummodo nomen.
Additur his quod et ambitus est affectus honoris,
Quod translatiue dictum credo magis esse.
Vultu concinno uir tristis dicitur esse,
{{Versus|90}}Dicitur at maestus uir mente, habituque molestus.
Est homo securus a cura quaque remotus,
Sed uir in agminibus confidens est bene tutus.
Dicitur id facile quod non grauat ad faciendum,
      Cui non pondus inest dicitur esse leue.
{{Versus|95}}Oppositum facili graue dico, leui quoque pondus,
      Hoc ex praedictis noscere quisque potest.
Vnus cum solus, quorum genitiuus in ius,
Absque uocatiuo non sunt testante magistro.
{{Versus|98a}}[Et si vis &quot;totus&quot; illis erit associatus.]
Proximus est quiuis natura conditionis,
{{Versus|100}}Spe conuertendi bonus est homo proximus hosti,
Proximus est tantum quem constat stirpe propinquum,
Proximus estque suum mihi praesentans benefactum,
Confinisque meus mihi proximus, ut notat usus.
Ad corpus sanctus, ad mentem pertinet almus,
{{Versus|105}}Vir sacer est digne qui sacra solet celebrare.
Praedo rapax, fluuius rapidus, rabidusque catellus,
Vltimus a rabie, sunt a rapio duo primi.
Totum comprendit massam, sed diuidit omne,
Et quandoque tamen complectitur omnia cunctus,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quandoque tamen colligit opposita.
Vomer aduncus, anus incurua, et pandus asellus,
Et tamen interdum comprendit omnia curuum.
Rusticus esto loquax, ostentatorque procax sit,
Garrula sit uolucris, replicans homo uerba dicax sit,
{{Versus|115}}Facundus proprie uerbis dicatur abundans,
Verum disserere qui nouerit ille disertus.
Improbus est aliquis uerbo, factoque proteruus.
Corpus habens habile cursu fertur citus esse,
Accelerans celer est, sed currens impetuose
{{Versus|120}}Velox uel uolucer, haec confundit tamen usus.
Dapsilis est dapibus, largus aliis quoque rebus.
Concinnus cantus dicatur, congruus ordo,
      Concors hac uoce uelle notatur idem.
Ad numerum paritas, aequale ad corpora spectat,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et de compositis dicitur illud idem.
Aduena fertur homo, quia sit ueniens aliunde
Spe uico castro uel rure uel urbe manendi,
De prope conueniens, quasi sit tecto sub eodem,
Conuena dicetur, erraticus est alienus,
{{Versus|130}}Qui peragrat uaria loca cum pera peregrinus,
      Ast inquilinus dicitur illud idem.
Desidet a primis deses, segnisque uigorem
Non habet, ignauus animi uacuatur ab igne,
Estque piger pedibus, sed iners priuatus ab arte.
{{Versus|135}}Si quaeras: quotus iste uenit? numerum mihi signas,
Si: quotus iste sedet a me? tunc ordo notatur:
      Ordo notatur ita per quotus et numerus.
Cautum prouisum, cautum signat quoque firmum.
Crudus non coctus, est crudelis quoque crudus.
{{Versus|140}}Bos nondum domitus a multis dicitur iniux,
Subque iugo positus bos dicetur tibi subiux,
      At si sit serus dicitur emeritus.
Est uir in obsequiis fidus, sermone fidelis,
At fido primi caput esto, fidesque secundi.
{{Versus|145}}Dicitur ingratus acceptorum immemor omnis,
Et cuius merita sequitur retributio nulla,
Et cui dicendi deest gratia uel faciendi.
Est binus geminus, anni gemini quoque bimus,
      Vnus fons primo, fons sit hiems reliquo.
{{Versus|150}}Dente carens edentulus est sed natus habere,
Qui dentes habuit nec habet dentes nec habebit
Est edentatus: prior est infans, uetus alter.
Campester uolucer alacerque saluber equester
Siluester celeber acerque celerque pedester
{{Versus|155}}Horum bis quinque tenet hic er et haec is et hoc e,
Sic et non aliter debes formare paluster.
Nullius possessor inops homo dicitur esse,
Pauper cui possessorum non suppetit usus,
At mendicus qui pro uoce manu quasi quaerit.
{{Versus|160}}Audax non audenda cauens audenda requirit,
Sed quae sunt audenda cauet temerarius, inde
Quae non sunt audenda petit, socors sine corde
Quae sunt audenda, quae non audenda cauebit.
Esse locus debet dubius, ubi sit uia duplex,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anceps est gladius, quaestioque ambigua.
Est diues proprie, cui res succedit abunde,
Felix qui possessa tenet cum prosperitate.
Instudet aeternis sapiens, prudensque futuris.
Quod leuiter penetrare potes penetrabile dices,
{{Versus|170}}Quod domus interior capit hoc penetrale uocabis.
Quod sentire potest et sentiri tibi sit res
Sensibilis, sed sentiri sit sensile tantum.
Terra ferax culta, regio dicatur opima,
Fertilis alta domus, homo sit locuples opulentus.
{{Versus|175}}Nil mentis retinens homo secum dicitur amens,
Partim mente furens, non prorsus, sit tibi demens.
Spiritus inde malus uaemens est, uae quia menti
Ingerit, at bonus hinc, quoniam uae subtrahit illi.
Vas sit odoriferum tibi, sit quod odorat odorum.
{{Versus|180}}Crudelis placito, ferus est homo percutiendo,
Saeuus in utroque, placito uel percutiendo.
Est numeri paucus, sed staturae nota paruus,
Opponas pauco multum, magnum quoque paruo.
Est indiuiduum corpus, quo non minus ullum,
{{Versus|185}}Et quod duritia nequit iste secare uel ille,
Ac indiuiduum nimio dicatur amore,
Discretum tandem sub uoce tenetur eadem.
Dicitur a luna lunaticus hac ratione,
Quod certis sub temporibus mensis furit ille,
{{Versus|190}}At limphaticus est, cerebrum cuius malus humor
Turbat et illidit, sed non sub tempore certo.
Est energumenus, quem daemon possidet unus,
Sunt arrepticii uexati daemone multo,
Is maniaticus est, qui se perimit sine causa.
{{Versus|195}}Est cute uir lenis plana, factoque suauis,
Blandus in affatu, mitis parili comitatu,
Ast epulum gustu magis esse suaue probatur.
Est homo morosus, si sit bene morigeratus,
At si sit tardus, tunc dicitur esse morosus:
{{Versus|200}}Mos me morosum, mora me facit esse morosum.
Est tintinnabulum uas fusile, futile cribrum,
De terra facta uas fictile dicitur olla.
Me comitem uia, me socium labor indicat esse,
Me scola consortem facit et conuiua sodalem,
{{Versus|205}}Missio collegam facit aut collectio quemquam.
Qui de suspectus, sed de quo suspiciosus,
Inuidus est qui de, sed de quo est inuidiosus:
Inuidiosus ego, non inuidus esse laboro.
Pro plano leuis, sed pro leuitate leuis dic,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alleuiat simul et leuigat ista probant.
Nos operum lassos reddit labor et uia fessos,
Nosque fatigatos labor, aequor, terraque reddit.
Simplex legitimus, simplex idiota uocatur,
      Simplicitas bona sit et mala simplicitas.
{{Versus|215}}Sit uanum corpus, aer dicatur inanis,
Sitque locus uacuus, sic dicere suspicor usum.
Ob mala praeterita malus ille nefarius est, at
Quod mala sint eius praesentia facta nefandus.
Infimus ac imus sibi distant, sic quoque distant:
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Infimus ordine sit, imus at ille loco.
A patria profugus discedens dicitur ultro,
Ast expulsus ui ualet exsul homo bene dici,
Exsul abit sine spe reditus patriaeque reique,
Inscriptus manet in patria sed re spoliatus,
{{Versus|225}}Amittit proscriptus opes nec posse reuerti,
Quisque relegatus sua cum remeabit habebit,
Transfuga qui sub perfidia transfugit ad hostes.
Membris formosus, ast ore quis est speciosus,
Ast habilem pulchrum dices lepidumque decorum.
{{Versus|230}}Inflatus tumidus fertur tumidusque superbus,
Sic cutis excessum, mentis quoque significabit.
Est homo cirritus qui cirros uertice gestat,
Cerritus dicetur quem uesania torquet.
Labilis est fluuius, dicatur lubricus anguis,
{{Versus|235}}Et tamen utrumque de labor laberis exit.
Noxius est proprie nequam, potioque nociua.
Dic apte flauum crinem, fuluumque metallum.
Spissum de toto solido dicetur, ad illud
Densum dicatur, ubi lucus opacus habetur.
{{Versus|240}}Fertur castratus homo testiculis uiduatus,
Castrato similis est gallinaceus omnis.
Ebrius absque bria, comes est cui sobrius ille.
Inscius ignorans, quo culpa est conscius esto,
Praescius est quisquis poterit praescire futura.
{{Versus|245}}Dicta modesta, sed acta uocari dic moderata,
At primi caput esto modus, moderorque secundi.
Signat iniquus quidquid et impius hoc quod et asper,
Vnde ait Ouidius &quot;non per iuga montis iniqui&quot;.
Suffusus proprie uir dicitur esse liquore,
{{Versus|250}}Ast infusus sit oleo, unguentoque perunctus.
Res sunt absconsae quas celas calliditate,
Quae natura tegit nobis abscondita dicas.
Letatus quasi mortuus a leto quasi morbo,
A laetor de laetitia laetatus habetur.
{{Versus|255}}Dicitur intentus plenusque labore operosus,
Des operam primo caput, ast opus esto secundo.
Est detestatus quiuis anathemate strictus,
Praeuentus morte intestatus dicitur esse.
Est breuis argutus, est callidus atque sonorus.
{{Versus|260}}Plenum flexibilem tardum lentus tibi monstrat,
At lentos dices facientes otia saepe,
Sicque luto plenus tibi dicatur lutulentus:
Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis.
Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Vlixe.
{{Versus|265}}Tu modo Pompeia lentus spatiare sub umbra.
Dentur in exempla lectoribus haec tria nota.
&lt;/poem&gt;
==14.==
&lt;poem&gt;
Donati nostri uestigia prima secutus
Nomine tractato nunc de pronomine dicam,
Non quia sim Prisci dictis contrarius ani,
Sed quod in hoc opere uolo doctrinare minores.
{{Versus|5}}Causa duplex igitur pronominibus reperitur,
Cur sint inuenta, quarum tibi prima necesse est,
Altera commoditas: nam primae siue secundae
Quae sunt personae pluralia singula siue
Illa necessario nobis inuenta fuere,
{{Versus|10}}Sicut sunt ego tu cum casibus, illaque uere
Quae sunt alterius personae commoditate
Esse inuenta reor, sicut sunt iste uel ille.
Namque notant de re pronomina semper eadem
Sermonem fieri, quod non de nomine dico.
{{Versus|15}}Eiusdemque rei sit certa relatio causa,
Demonstratio uel discretio sunt quoque causae.
Nomina enim quamuis quid demonstrent referantue,
Confuse tamen hoc faciunt, pronomina certe.
Et quandoque tamen demonstrant nomina certe.
{{Versus|20}}At nomen uere tibi significabit usiam,
Et tibi significat pronomen hypostasim ipsam
Dans intelligere, quod sit substantia mere.
Quaeritur et, quare proprio pro nomine poni
Dicatur, cum pro reliquis saepe inueniatur.
{{Versus|25}}Nobis est super hoc inuenta solutio duplex:
Ponitur in prima dicatur, id est reperitur,
Dicimus in reliqua, quamuis referatur ad illud,
Non tamen idcirco pro nomine ponitur illo,
Nam certum facit hoc, quod per se non facit illud:
{{Versus|30}}Sic plane et breuiter est quaestio nostra soluta.
Curque sui careat recto, fit quaestio saepe,
Soluitur et uarie, poteris sic soluere primo:
He conuertis in es, si sit conuersio recta,
At si conuertas hi, sic statim facies si,
{{Versus|35}}At si conuertas, prorsus statim facies is,
Sed neutrum facere uult concidentia uere.
Nec nouit casum sua reciprocatio rectum,
Vel quod apud Graecos emaytoy non habet illum.
Haec pronomina sunt quae primitiua uocantur
{{Versus|40}}Haec ego tuque sui et ille iste uel ipse uel hic is.
Haec et simplicia sunt dicta modisque duobus:
Primo dicuntur haec simplicis esse figurae,
Hoc quoque respectu Graecorum dicitur esse,
Vel sunt simplicia, quia significatio simplex.
{{Versus|45}}Haec quoque simplicitas ad possessiua refertur,
Nam persona duplex possessiuis reperitur.
Cetera sed septem deriuatiua uocantur:
Me. tu. suus noster uester nostras quoque uestras,
Quae deriuantur a primorum genitiuis,
{{Versus|50}}Ac per simplicia fit mentio compositorum.
Quaeritur et, quare pronomina singula tantum
Ponimus in prima persona siue secunda,
Tertia cum per se teneat pronomina plura.
Ac sic soluitur hoc: quia prima secundaque solum
{{Versus|55}}Obseruare modum dicuntur significandi,
Nam discretiue et praesenter significare
Dicas, quocirca uox uni sufficit una,
Nec si sit praesens semper, tamen est quasi praesens.
Tertia multimode personam significare
{{Versus|60}}Dicitur et uarie praesens absens prope longe,
Ac ideo plures uoces nanciscitur una,
In sola quoniam fieret confusio uoce.
Iste uel hic tantum demonstrant, isque suique
Haec tantum referunt, demonstrant haec referuntque
{{Versus|65}}Scilicet ille ipse: Cato currit et ille mouetur,
Ille uel ipse legit, uir currit et ipse mouetur.
Huius et istius est demonstratio distans,
Intellectiua huius et istius est oculata:
&quot;Iste uir, hic animus&quot; sic debet dicere quiuis.
{{Versus|70}}Contra personam primam contraque secundam
Is non discernit, uox ista sui facit illud.
Cuiuis personae per se bene iungitur ipse,
Quod minime ille facit nisi cum reliquo mediante.
Rem referas, de qua loquitur quis uel meditatur,
{{Versus|75}}Rem de qua loqueris &quot;uir currit et ille mouetur&quot;,
Aut meditans de quo dicas sic &quot;ipse mouetur&quot;,
&quot;Sortes qui currit&quot; re et uoce relatio sic fit.
At si quis dicat &quot;semen qui Christus habetur&quot;,
Re tantum ad semen, ad Christum uoce refertur.
{{Versus|80}}Illud idem monstrant pronomina significantque,
At quod demonstrat non significat tibi nomen,
Nil quoque demonstrant aduerbia, sed modo citant.
Prima notitia fit, si demonstratio fiat,
Fitque secunda notitia, quando relatio fiet,
{{Versus|85}}Cumque relatio fit, fit saepe notitia rerum
Tertia, ceu si quis dicat &quot;qui proelia fecit&quot;
Is de quo prima praecessit mentio facta.
Ipseque quandoque pro non alius reperitur:
Si sic exponas, discretio dicitur esse.
{{Versus|90}}Ipseque multotiens fore pro melius reperitur:
Si sic exponas, tibi significantia fiet.
Ast ubicunque tibi fit significantia, semper
Si bene quis studeat discretio fiet ibidem.
At non conuertas, quia non conuertitur illud.
{{Versus|95}}Hic est articulus et pro quidam reperitur,
Vt si quis dicat &quot;hominum stant hi, resident hi&quot;.
Hic quoque multotiens pro talis ponitur, ut si
Tu dicas &quot;haec herba meo reuirescit in horto&quot;.
Hic quoque demonstrat, quod saepe potest reperiri.
{{Versus|100}}Deriuatiuis est significatio duplex,
Nam possessoris intrin. persona notatur,
Ast extrinsecus hinc possessio significatur.
Hoc utrumque suus numerum designat utrimque,
Vt &quot;suus illius, suus illorum&quot; bene dicis.
{{Versus|105}}Sunt tria primae, sed solummodo quinque secundae,
Tertia quinque tenet inflexio, sed duo quarta.
Quaeritur a multis, quare pronomina gentis
Tantum formentur pluralibus a genitiuis.
Huius causa rei sit significatio, namque
{{Versus|110}}Gentem significant, quae multos colligit in se.
Sed quid obest gentile sui pronomen habere,
Cum sit utrobique numeri dominans utriusque?
Hoc respondemus, quoniam dubitatio causa est,
Nam dicendo &quot;suas&quot; nescis, cuius numeri sit.
{{Versus|115}}Dicere uel poteris, quod pluralis genitiuus
Sumitur a primo, quocirca non habet illud,
Vel respectiuum quoniam sit siue relatum,
      Genti proprietas non ualet haec tribui.
Cuncta uocatiuo careant pronomina casu
{{Versus|120}}Quattuor exceptis noster nostrasque meus tu.
Cur possessiua quintum teneant sibi casum,
Quaedam quaestio fit, siue hoc possessio siue
Possessor faciat: facit hoc possessio, sed non
Possessor, quoniam possessio tertia semper,
{{Versus|125}}Possessor uero primae et quandoque secundae,
Alterius quoque personae reperitur, et inde
Ad rem possessam sermonem dirigo, sed non
Ad possessorem: sic soluat quilibet istud.
Curque relatiua quintum pronomina casum
{{Versus|130}}Non habeant, nostras haec quaestio uentilat aures.
Huius causa rei sit demonstratio quinti,
Per quintumque rei fit prima notitia semper,
Perque relatiuum semper dic esse secundam,
Non primamque rei: patet ergo quod ista repugnant.
{{Versus|135}}Cur ego non habeat quintum quaeri solet istud:
Nos respondemus, quod prima loqui nequit ad se,
Vel quia personae primae est, contraque secundam
Est discretiuum: quinto sic ergo carere
Debuit obliquo, sibi cum contraria sint haec.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>tqa6io81scb6n2enjg83ilop2wh2zcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274084</id>
      <parentid>274083</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* 14. */</comment>
      <origin>274084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219783" sha1="2l8fh26oi0gp0f41mkqqxbzav9435pa" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Eberhardus Bethuniensis
|OperaeTitulus=Graecismus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= J. Wrobel, 1887
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}
==1.==
&lt;poem&gt;
Est proprie meta trans Graece, formatio plasma,
Indeque transformatio dicatur metaplasmus.
Cumque quid adicitur uel detrahitur ratione
Vel transmutatur, ut littera syllaba tempus,
{{Versus|5}}Tunc habet haec fieri uere proprieque figura,
Quae sub se multas dicatur habere figuras.
Prothesis apponit caput auferesisque recidit.
Syncopa de medio tollit quod epenthesis addit.
Aufert apocope finem, quem dat paragoge.
{{Versus|10}}Systole productam breuiat, diastole longat:
Quod natura iubet produci systole curtat,
Extasis econtra producit corripienda.
Elipsis necat m, perimit synalimpha uocalem.
Dicitur unius uerbi defectus eclipsis.
{{Versus|15}}Ast aposiopasis oratio deficiens est.
Estque superuacui pleonasmos adoptio uerbi.
Pro firi fieri dicas, diaeresis exstat,
Dicas tibicen contra, synaeresis exstat.
&quot;Hac Arethusa tenus&quot; dicas temesim faciendo.
{{Versus|20}}Dictio sola duas complectens synthesis exstat.
Syllaba dictio siue oratio congeminentur:
Tune duos, meme, leleges: epidiasis haec est.
Si dicas Teucre pro Teucer, metathesis fit.
Antithesis fit, si sedet ordine syllaba uerso.
{{Versus|25}}&quot;Transtra per et remos&quot; dicas, anastropha fiet.
Nutriit ac peperit, sic hysteron proteron hic fit.
Protheseos quoque paralange fiet, ut illud
Quod sequitur dicas: Symeon accepit in ulnas.
Epibasim facient uariae uoces iteratae,
{{Versus|30}}Si sensum uoces hae complectuntur eundem.
Metabolen faciet res sub uariis repetita:
Quem si fata uirum seruant, si uescitur aura
Aetheria nec adhuc crudelibus occubat umbris.
Epimone sententia fit crebro repetita,
{{Versus|35}}Interscalares uersus istud manifestant:
Cede dies caelo, quia nescit cedere uirgo.
      Impia quid dubitas Deianira mori?
Vnius epizeusis est geminatio uerbi.
&quot;Trade rati uentos&quot; dicas, hypallage fiet.
{{Versus|40}}&quot;Vrbem quam statuo uestra est&quot; antitosis haec est.
Pro numero numerum ponas, exallage fiet
Dicendo &quot;naues armato milite complent&quot;.
Dicitur ornatus uerborum scema, quod aufert
Taedia sub uariis formans decus eloquiumque,
{{Versus|45}}Quod sub se uarias fertur retinere figuras.
Dicas quod sequitur, facies asyntheton: Ite
Ferte citi flammas, date tela, impellite remos!
Huicque dialyton est eadem similisque figura.
Obuia quis polysyntheton est: Acamasque Thoasque
{{Versus|50}}Pelidesque Neoptolemus primusque Machaon.
Zeumaque sit tibi cum polysyntheton una figura.
Exstat anadiplosis cum finit ut incipit ille.
Incipit et finit uerbo anapolensis eodem:
Multa super Priamo rogitans, super Hectore multa.
{{Versus|55}}Si rationem interponas, parenthesis exstat.
Hendiadys fiet resoluto in mobile fixo:
Vteris hendiade, si dixeris &quot;arma uirumque&quot;.
Si dicas minus et plus signes, liptote fiet.
Exclamando deum quandoque prophonesis exstat:
{{Versus|60}}O deus, in quantis animus uersatur amantis!
Redde rei causam, sic etymologia fiet,
Vt si dicas &quot;diligo te, quia diligor a te&quot;.
Crimina uel laudes oratio colligat una
Multa simul, sic fit et habet fieri synacrismos.
{{Versus|65}}Quae supra dicta sunt epidiocesis ipsa
Corrigit in melius ex affectu recitantis,
Rhetoricusque color correctio scilicet exstat.
Vteris antitheto dicens contraria dicto,
Synque dyasmos erit eadem similisque figura.
{{Versus|70}}Inuidiae causa sarcasmos crimina dicit:
Eicit hic in Beelzebub daemonia uere.
Temporis esse solet descriptio chronographia,
Topographia loci, sed mundi cosmographia.
Est catatyposis, quando sub nomine patris
{{Versus|75}}Vel matris sine alterius persona notatur,
Vt caluus crispus uentrosus Sophronicusque
Ferraneus: Socratem scribunt haec nomina solum.
Characterismos eadem sit et una figura.
Responde tacitis, anthypopharam facies sic.
{{Versus|80}}Diligo me, tu te: solet haec idiopasis esse,
Allopasis: tu me, me uel te diligit ille.
Epilogus tibi sit illud quod et epitrochasmos,
Cum multiloquio praedicta subabbreuiantur.
Brachylogia refert quam plurima sub breuitate.
{{Versus|85}}Sitque tibi proprie subscripta gradatio climax.
Cum quis multotiens interrogat est teretema,
Quod bene rhetoricum datur aspiciendo colorem.
Periphrasim praemissorum dic expositiuam,
Eflexegesis est eadem similisque figura.
{{Versus|90}}Dirige sermonem cuiuis quemuisque secunda,
Tropologia potest illud uel apostropha dici.
Polytoton faciet uerbum casu uariatum:
Ex nihilo nihil, in nihilum nil posse reuerti.
Ast proprie tropus modus esto siue figura,
{{Versus|95}}Cum translatatur oratio dictio siue
Improprie causa metri uel commoditatis
Siue necessarii quae multas continet in se
Sicut et in reliquis praediximus esse figuras.
Synedoche partem ponit pro parteque totum.
{{Versus|100}}Semper materiam transcendit hyperbaton ipsam.
Excedendo fidem dictis hyperbole fiet.
Finge nouas uoces, onomatopoeia fiet.
Antonomasia solet excellentia dici.
Pone tenens pro contento, fit metonymia.
{{Versus|105}}&quot;Qui modo Nasonis fueramus quinque libelli&quot;
Si bene quis recitet, tunc prosopopoeia fiet.
Ast introducit aliquos ethopoeia loquentes,
Vt cum fortuna loquitur Boetius ipsa.
Antitheson fiet semper fierique probatur,
{{Versus|110}}Si pro non grato gratissimus accipiatur.
Antifrasim facies cum lucum a luceo dices.
Dicitur ironia quaeuis concessio ficta.
Emphatice loqueris, expressis utere uerbis.
Non animatis attribuendo quod est animati
{{Versus|115}}Phantasiam facies: siluae mirantur et undae.
Ac eadem penitus huic somatopoeia fertur.
Si proprie proprium dicas, epitheton hoc est.
Dissimiles personas euocitatio iungit.
Prima secundam concipiat, conceptio fiet.
{{Versus|120}}Allegoria fit, hydropicus si signet auarum.
Si quid dicatur non ergo sui sed alius,
Hoc paradigma potest uereque parabola dici.
Rebus ab externis sumpta est metaphora semper:
      Tu uenias citius, portus et aura mihi.
&lt;/poem&gt;
 
==2.==
&lt;poem&gt;
Est soloecismus uitium ceu barbaque rismus.
Est barbarismus cum dico &quot;domina dominus&quot;,
      Est soloecismus &quot;uir mea, sponsa meus&quot;.
Sub soloecismo sunt istae barbaque rismo:
{{Versus|5}}Dictio turpe sonans cacenphaton ipsa uocatur,
Vt si dicatur Tytides medidiesque.
Ast euphonia sit tibi dictio pulchra sonora,
Vt si dicatur Tydides meridiesque.
Ambiguum dictum dici solet amphibolia.
{{Versus|10}}&quot;Subsannabit eos&quot; sic anthropospathos exstat.
Tapinosis erit, uocitetur si mare gurges.
&quot;Ibant qua poterant&quot; simul haec et cetera dicas,
Perissologia fiet seu macrologia.
Acyrologia fit, si dicas &quot;spero dolorem&quot;.
{{Versus|15}}Estque pleonasmos, dicas &quot;sic ore locuta est&quot;.
Saepe unum repetit uitiose tautologia:
&quot;Ipse egomet&quot; dicas, facies sic tautologiam.
Dicas &quot;cum nobis&quot;, cacosyntheton esse probatur.
Alleoteta genus nescit numeros neque casus.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Sed quia praedictas comitantur saepe figuras
Scemata uerborum, de scematibus uideamus.
Principiis repetas uocem, repetitio fiet:
Tu mihi lex, mihi rex, mihi lux, mihi dux, mihi iudex,
{{Versus|5}}Te colo, te cupio, te diligo, te peto, Christe.
Si circa finem, conuersio fiet ibidem:
Tu solus deus es, bonus es, pius es, sapiens es,
Qui terram portas, mare portas, sidera portas.
Si facis utrumque, fiet complexio uere:
{{Versus|10}}Qui sunt qui pugnant audaciter? Andegauenses.
Qui sunt qui parcunt superatis? Andegauenses:
Egregios igitur liuor negat Andegauenses.
Misce per casus uocem, traductio fiet:
Si nihil in uita iocundius est tibi uita,
{{Versus|15}}Indecorem uitam perages uirtute relicta.
Si dicas contraria, tunc contentio fiet:
In luctu rides, inter conuiuia luges,
Mane petis lectum, dimittis uespere tectum.
Saepius exclames, sic exclamatio fiet:
{{Versus|20}}O quibus, o quantis, o qualibus es uiduata!
Si quaeras aliquid statimque tibi rationem
Subiungas super hoc, ratiocinatio fiet:
Diues auarus eget. quare? quia suppetit usus.
Tangere parta timet. cur? ne minuatur aceruus.
{{Versus|25}}Assignes de quo quid sit, quid oporteat aut quid
Debeat inde sequi, sententia dicitur illud:
Cui satis est quod habet, satis illum constat habere,
Cui nihil est quod habet, satis illum constat egere:
Ergo facit uirtus, non copia sufficientem,
{{Versus|30}}Et non paupertas, sed mentis hiatus egentem.
Hoc contra tibi ait, quod per contraria firmas:
An metues aegrum, quem sanum despiciebas?
An soli cedes, quem eum socio superabas?
Articulus fiet, si sit distinctio uocum:
{{Versus|35}}Solus inermis inops inglorius inde redisti,
Ferro peste fame consumptus es et periisti.
Consimili cadere faciet concordia uocum:
Fac tibi fortunam, festina frangere lunam,
Et contra fatum faciet te cura beatum.
{{Versus|40}}Agnominatio fit sensus uarius similis uox:
Curia curarum genetrix nutrixque malorum.
Iniustis iustos, inhonestis aequat honestos.
Quaere rei causam causamque rei meditare,
Subice post quod non ita sit, subiectio fiet:
{{Versus|45}}Quae tibi causa fugae? numquid tibi flagra dabantur?
An labor? at ludo somnoque uacare solebas.
Numquid forte fames? tu fercula semper habebas:
Ergo flagitii te conscia mens agitabat.
De uoce in uocem descende, gradatio fiet:
{{Versus|50}}Hic quamcunque uidet cupit et quamcunque cupiuit
Allicit, allectam uitiat, prodit uitiatam.
Definitio sit proprie monstrare quid est res:
Prodigus ut largo sic distat parcus auaro,
Prodigus est animi uitio retinenda profundens
{{Versus|55}}Largus qui sumptum facit ex ratione libenter,
Parcus qui retinet quidquid non postulat usus,
Qui retinet cupide quod res deposcit auarus.
Continues dicta dicendis, transitio fit:
Audistis, qualem se praestitit ille parenti,
{{Versus|60}}Nunc, qualis fuit ipse parens, audite uicissim,
Vt dignus nec prole queat nec patre uideri.
Corrige quod dictum prius est, correctio fiet:
Ex quo dicor amans, immo ueracius amens.
Sum nimis oblitus decoris, quin immo decoris.
{{Versus|65}}Occupat hic cum quid transire parat neque transit:
Praetereo caedes periuria furta rapinas,
Taedia forte darem, si uobis ista referrem.
Disiunctum est, si quaeque suum fert clausula uerbum:
Romanus populus Gallos sub Caesare uicit,
{{Versus|70}}Sub duce Pompeio Mithridatica regna subegit,
Hannibalis uires Scipionis nomine fregit.
Praecedens simul atque sequens oratio solo
Claudatur uerbo, coniunctum sic habet esse:
Aut aetas formae decus atterit aut ualitudo.
{{Versus|75}}Non interponens uerbum, ponens prius aut post
Adiunctum facies uersusque sequens manifestat:
Morbo uel senio formae decus euacuatur.
Conduplicatio fit oratio conduplicata:
Tune patrem gladio, crudelis nate, necasti?
{{Versus|80}}Tune patrem? numquid mors patris mors tua? numquid?
Commutatio fit uerbis sententia uersa:
Nulla tacenda loqui uel nulla loquenda tacere.
      Quis sapiens iubeat quisue iubens sapiat?
Quaere nec elige quid potius, dubitatio fiet:
{{Versus|85}}Tu quis es ignoro, quo te quoque nomine dicam
Haesito: si dicam &quot;spurcissime&quot;, non erit aequum,
Si &quot;scelus&quot; appellem, nimis est, deformior an sis
Nequior ignoro, non hoc mihi, non placet illud.
Concipe, conceptum cela, praecisio fiet:
{{Versus|90}}Te non est aequum certamen ponere mecum.
Numquid ego recolo quod tu? sed dicere nolo.
&lt;/poem&gt;
==4.==
&lt;poem&gt;
Spondeum faciet disyllaba dictio, longa
Si fuerit, sed pyrrichius contrarius huic est.
Longa breuisque simul possunt complere trochaeum,
At si conuertas, poteris componere iambum.
{{Versus|5}}Dactylus ex longa constat breuibusque duabus,
Vnde patet quod ei contrarius est anapaestus.
Tresque breues tribrachum faciunt, qui non habet esse
In uersu, sed Molosus contrarius huic est.
Iunge duas longas mediante breui faciesque
{{Versus|10}}Amphimacrum, contrarius est amphibrachus illi.
Constituisque pedem Bachium, si dicis egestas.
Huicque palimbachius contra est antibachiusue.
Quattuor ex breuibus procelleumaticus exstat.
Est dispondeus semper contrarius illi.
{{Versus|15}}Longa breuis longa atque breuis iungantur in unum,
Ditrochaeum facient, contrarius esto diambus.
Longa duaeque breues et longa simul choriambum
Efficiunt, antispastus contrarius huic est.
Tuque duas longas breuibus coniunge duabus,
{{Versus|20}}Maior erit Ionicus, Ionicus minor obuius huic est.
Primus erit paeon, longam breuibus tribus adde,
Longa secunda, breues aliae tres, fitque secundus,
Tertia longa, breues aliae tres, tertius exstat,
Quartaque longa, breues aliae tres, quartus habetur.
{{Versus|25}}Prima breuis longisque tribus prior est epitritus,
Sitque secunda breuis, longae tres, fitque secundus,
Tertia sit breuis et tres longae, tertius exstat,
Quartaque sit breuis et tres longae, quartus habetur.
At semipes longus fore dicatur catalectus.
&lt;/poem&gt;
==5.==
&lt;poem&gt;
Ecce quod usus habet, cedunt sibi saepe sonantes,
B mutatur in f in sexque c g p m s r:
Offero succurro suggessi suppeto iussi,
Summittoque et surripio simul esse memento.
{{Versus|5}}Ast intercipitur cum uocalis subit m post,
Sicut in ambesus ambages ambigit ambit.
C quoque transit in s g t x uque sonantem:
Parsi quingenta natus dixique quieui.
Ast intercipitur, ut sicubi nuncubi monstrant.
{{Versus|10}}D cadit in t l s c g p r inque duas ss:
Attinet alludit assumens accidit agger
Appetit arridet, istis superadice cessi.
Dque intercipitur: redigoque redarguo prodest.
S quoque cum reliqua d subtrahit, ut probat asto.
{{Versus|15}}G mutatur in s et in x et uertitur in ctum,
Vt spargo sparsi rego rexi uel lego lectus.
L mutatur in r et in x, mutatio sic fit:
Paulula pauxilla dic de tabulaque taberna.
M quoque transit in n, si c d q tque sequantur:
{{Versus|20}}Nuncubi tantundem nunquamque identidem haec sunt.
N uariatur in m b pue sequentibus aut m:
Impius imbutus immitis sint tibi testes.
Transit in ss duplicem t c r uque sonantem,
Ipsaque multotiens et in l mutatur et in g:
{{Versus|25}}Vt fissus catulus ecquid corrumpoque siui
Vllus et ignotus istaec exempla tibi do.
Q quoque, ceu monstrat quis cuius, uertitur in c,
Transit in x: coxi, uel in s, ut torqueo torsi.
R quoque transit in l s u n inque duas ss:
{{Versus|30}}Vnde nigellus odos triuique aeneus ussi.
S mutatur in n et quinque d t r et x m:
Sanguis custodisque nepos flos rursus et Aiax.
Transit in s quoque t, sed in x, si praeueniat c:
A uerto uersus, a flecto dicito flexus.
{{Versus|35}}Pro g et s seu pro c et s x accipiatur,
Sicut demonstrat lex legis, faex quoque faecis.
Regula saepe tamen fallit, cum uertitur in ctum
Seu mutatur in u, sicut nix noxque supellex.
X quoque transit in f, si dicas efficit effert.
{{Versus|40}}Y quoque uertis in u dicendo Cubele cupressus.
Z quoque mutatur in d uel s inque duas ss,
Vt Setus gassa Medentius ista tibi do.
&lt;/poem&gt;
==6.==
&lt;poem&gt;
Quae uel quot generis sint monosyllaba primi,
Mox, si nosse uelis, haec alta mente notabis:
As dens flos et Dis fons mons pes mos quoque moris
Lar mas pons pus glis rex ros Nar sol quoque solis
{{Versus|5}}Stips praes grexque gregis uir Mars sal lynxque tenebis
Ren splen uasque uadis ex his haec ultima noris
Calx quoque qui pede fit super haec in mente tibi sit:
Quae fore bis dena uideas octauaque cuncta.
Feminei generis sunt haec quae noscere quibis:
{{Versus|10}}Pax arx calx calcis cos Styx dos falx quoque falcis
Glos et frons frondis gens fax faex frons quoque frontis
Lux lex fraus fraudis simul et laus accipe laudis
Lis glis lens lentis glans lanx mens denique mentis
Lens merx mors mortis pars et sors denique sortis
{{Versus|15}}Nux nix ars artis nex pix prex nox quoque noctis
Ops res uox uocis stips et stirps denique stirpis
Spes trabs cruxque crucis uis et strix urbs simul urbis
Puls frux faux faucis scobs daps plebs denique plebis
Scrobs saeps uix uicis et Sphinx haec extrema tenebis:
{{Versus|20}}Haec quinquaginta tibi sint bis ternaque cuncta.
Et quae sunt generis etiam monosyllaba neutri
Accipe. sed primo cor fas far crusque teneto,
Inde lac os oris pus git plus os simul ossis,
Aes ir fel fellis, cui mel coniungito mellis,
{{Versus|25}}Hinc sal rus ruris uas uer tus denique turis,
Postea ius iuris, nequeo dinoscere plus his:
Quae dum conflabis uiginti non dubitabis.
Communis generis haec bis tria sola tenebis:
Bos dux fur furis sus grus dis denique ditis.
{{Versus|30}}Si petis extrema, promiscua noueris illa
Quae sunt lens lendis, pariter grus mus quoque muris.
Omnia centena sunt haec simul et duodena.
Haec non despiciat quis, ne despectio fiat.
&lt;/poem&gt;
==7.==
&lt;poem&gt;
Nomina Musarum doctrinarumque suarum
Nunc explanabo, uerbis breuibus reserabo.
Euterpe bona delectatio sit tibi prima,
Dulce canens tibi Melpomene sit Musa secunda,
{{Versus|5}}Tertia Terpsichore, quae rerum instructio fertur,
Calliope quasi Callophone sic quarta uocatur,
Quintaque sit Clio tanquam meditatio rerum,
Ex simili simile quae repperit haec Erato sit,
Pluraque dans Polyhymnia sit, polys hoc manifestat,
{{Versus|10}}Reddit subtiles animosque Thalia capaces,
Tanquam caelestis Vrania nona tibi sit.
Prima tubas ciet Euterpe, tragicumque secunda
Melpomene carmen inuenit, Terpsichoreque
Psalterium, sed Calliope commenta figurat,
{{Versus|15}}Historicos Clio dat nos, Erato geometras,
Rhetoricos Polyhymnia comoedosque Thalia,
Ast Vrania sit quae repperit astrologiam.
Saturnus genuit tres Neptunumque Iouemque
Plutonemque, quibus diuisa est machina triplex.
{{Versus|20}}His mater fuit Ops Rea seu Ceres atque Cubele,
      Ex ope siue reor, a creo siue cubon.
Stellas errantes septem dic esse planetas:
Luna Venus Stilbon Sol Saturnus Iouis et Mars.
Sol lucens solus, a luceo luna Venusque
{{Versus|25}}A ueneror, kyrios mercantum Mercurius sit,
Mars mors, Iuppiter a iuuo, Saturnus satur annis.
Est Aries Taurus Gemini Cancer Leo Virgo
Libraque Scorpius et Sagitarius et Capricornus,
Est et Aquarius, hunc comitantur postea Pisces.
{{Versus|30}}Haec opponuntur ut in ordine quaeque sequuntur:
Est Li. Ari. Scor. Tau. Sa. Gemi. Capri. Can. A. Le. Pis. Vir.
Est tibi, Saturne, domus Eglocerontis et Vrnae,
Inde Ioui dona Pisces simul atque Chirona,
Est Aries Martis et acutae Scorpio partis,
{{Versus|35}}Libram cum Tauro Venus ambit purior auro,
Suscipit Erigonen Stilbon geminumque Laconem,
Cesserunt soli Cancer lunae Leo soli.
Saturno nati tres sunt: Neptunus aquarum;
Iuppiter astrorum genitor, Pluto miserorum.
{{Versus|40}}Gorgoneae tres monoculaeque fuere sorores,
Stheino scilicet Euryaleque simulque Medusa.
Hesperides quoque tres: Aegle Neptusa Arethusa.
Harpyiae quoque tres: Aello Ocypeteque Celaeno.
Tres quoque fatales quae ducunt fila sorores,
{{Versus|45}}Clotho colum portat, Lachesis trahit, Atropos occat.
Tres quoque gratuitae dant gratis grata sorores,
Dic Euphrosynen, dic Eugala Pasitheamque.
Nautarum quoque tres tu dicas esse timores:
Sirenes siue Scillam Syrtesque Charybdim.
{{Versus|50}}Tres quoque censores apud infera sunt quasi reges:
Cognitor est ueri Minos cogitque fateri,
Veraque scrutanti censura datur Radamanthi,
Tu miseros punis ardentibus, Aeace, prunis.
Sermonum genera tria sunt Graeceque uocantur
{{Versus|55}}Dragmaticon hermeneticon didascaliconque,
Donatum quaeras, Aeneida bucoliconque.
Tres Triuiae sedes: Diana Proserpina Luna.
Eumenides quoque tres: Tesiphone Allecto Megera.
Tres mundi partes: Europa uidelicet atque
{{Versus|60}}Africa, quis Asiam maiorem connumerabis.
Tres triuii species dic lexim syntasa resim.
Ortho. proso. diasyn. species tres grammaticae sunt.
Tres cellae sunt: fantasis et logice memoransque.
Tresque trium fratrum tu dicas esse tridentes.
{{Versus|65}}Fulminis est triplex species: flat findit et urit.
Nabilis est aqua, labilis et potabilis ipsa.
Cerberus omne uorans tria possidet ora canina.
Fertur menoides unius luna diei,
In partes diuisa duas diatomos exstat,
{{Versus|70}}Est amphicyrtos cum paene est lumine plena,
Est panselenos cum splendet lumine plena.
Naiades fontis sint, Oreades tibi montis,
      Sint Dryades nemoris Nereidesque maris.
Napaeae florent, Amadryades arbore gaudent,
{{Versus|75}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cum qua uiuunt et sine qua pereunt.
&lt;/poem&gt;
==8.==
&lt;poem&gt;
Atticus Aeolicus Doricus Ionicusque Boetus
Graecorum uere tibi sint idiomata quinque.
In Graecis alpha prior est haec littera Graeca,
      Hinc alphabetum dic fore compositum.
{{Versus|5}}Est ares uirtus, hinc dicitur Areopagus,
      Dicitur abba pater, Absalon inde uenit.
Anthropoformitae dicantur ab anthropos esse,
      Est archos princeps, quod chiliarcha probat.
Est artos panis, artocopus est tibi testis,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est arctos ursa, quod probat Arctophylax.
A sine significat et acephalus hoc tibi monstrat.
Re uel retro notat apos, quod apocopa signat.
Quattuor ana notat: re sursum aequaleque rectum,
Sicut anadiplosis anatheosis anathema
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et iuxta physicos ana duos scrupulos.
Mons acros atque leue, ceu Trinacris aut acrozymus,
      Est hagios sanctus, scit bene theologus.
Hoc probat alleoteta quod alleos est alienum,
      Quod sit atis morbus monstrat atina palus.
{{Versus|20}}Est alcos fortis, Alcides sit tibi testis,
      Ac immortalis dicitur athanatos.
Sicut adulescens famulantem signat adulos,
      Sicut Alexander andro uirile notat.
Est amphi circum dubiumque, quod amphitheatrum
{{Versus|25}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arguit, ast illud amphibolia probat.
Anque notat circum, probat hoc ancile rotundum,
      Armenis interpres, hinc periarmenias.
Vt mediastinus probat, astin denotat urbem,
      Andaque stercus, ab hinc dicitur Andegauis.
{{Versus|30}}Ascli dic utrem, asclites dicitur inde,
      Est acmon incus, inde Pyracmon erit.
Littera beta sequens, est caulis beta secundus,
      Est mensura brios, sobrius inde uenit.
Est quoque faux branchos, a quo dicas fore branchum,
{{Versus|35}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque brachos breue sit hoc probat amphibrachus.
Dicque uorare boron, hinc Cerberus est barathrumque,
      Est uulgare brisen, inde Brisaeus erit.
Quod consumere sit bromin hoc Bromius manifestat,
      Est bares fortis baroque monstrat idem.
{{Versus|40}}Bucolon est cultura boum, bucolica signant,
      Mittere sit baleron hocque balista probat.
Quod sententia sit bole comprobat amphibolia,
      Quodque fides broge sit comprobat Allobroga.
Materiamque baton dicas, fit hyperbaton inde,
{{Versus|45}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Basileos rex est, fit basiliscus ab hoc.
Quod bar filius est probat illud Bartolomeus,
      Bus quoque bos tibi sit, inde buthalmon erit.
Constat apud Graecos quod tertia littera cima est,
      Est quoque dulce cimen, inde cimeterium.
{{Versus|50}}Quod sit doxa cleos hoc Herculis inclita monstrant,
      Atque cinon cinifes comprobat esse canem.
Dic chiron esse manum, probat anchora uel chirotheca,
      Cleros dic sortem, clericus inde uenit.
Condolos est nodus, hinc condolomatica pasis,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod chile mille sonat hoc chiliarcha probat.
Per calo signo bonum quia nascitur hinc calodaemon,
      Atque calo uoco sit, inde calendarius,
Estque calos lignum, dicitur hinc calathus.
Ac faecem chalcon aurichalcum probat esse,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque malum caco sit hoc cachesia probat.
Est uniuersale cata fitque catholicus inde,
      Et cata sit fluxus, inde catarrus erit.
Cataque sit iuxta, dicas hinc catamathaeoum,
      Cata breuis pariter, catalogus uenit hinc.
{{Versus|65}}Coenon commune sit, coenobium probat illud,
      Estque cenon uacuum, inde cenotaphium.
Estque nouum caenon, ex hinc encaenia dicas,
      Est coenos funis, indeque coenobates.
Gratia sit charitos, hoc eucharistia signat,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicque creas carnem, quod probat artocreas.
Sicut cardiacus testatur, cardian est cor,
      Est chronos tempus, chronographia probat.
Vtque probat cubicus solidum cubon esse fatetur,
      Est humor chymos indeque cacochymus.
{{Versus|75}}Est crasis uinum, mellicratum uenit inde,
      Naturamque crasim eucraton esse probat.
Est aurum chrysos, Chrysostomus approbat illud,
      Iudiciumque crisis, criticus inde uenit.
Est uelare calypson, quod uult apocalypsis,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regula sit canon canonicusque probat.
Est come uilla, solet hinc comoedia dici,
      Est mundus cosmos, cosmicus inde uenit.
Inclinatio sit clisis, est etheroclisis inde,
      At copos incidit, syncopa monstrat idem.
{{Versus|85}}Est dubium creperon, ac inde crepuscula dicas,
      Estque caput cephas, hoc quoque cepa probat.
Choeros est porcus, ne dicas &quot;choere eleison&quot;,
      Est kyrios dominus, uult quoque Mercurius.
Est chaere salue, hinc dic &quot;chaere, Caesar anicos!&quot;
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est elephas caeson, Caesaris inde nota.
Quod confusio sit chaos hoc omnis tenet usus,
      Estque ceron cornu, hoc probat Egloceron.
Tu citharam dic esse chelym, Statius probat illud,
      Brachia dic chele, inde perichelides.
{{Versus|95}}Est camerim curuum, cameram dic inde uenire.
Quarto delta loco, quia littera quarta, locatur,
      Quod dromos est cursus firmat hipodromium.
Est drepan incuruum, Drepanum quoque nascitur inde,
      Estque domos planum, dicitur inde domus.
{{Versus|100}}Estque datum dosis, antidotum dic inde uenire,
      Est dryas arbor, ab hinc dicis Amadryades.
Scribe per y Graecum dyas et duo significabit,
      Scribe per i nostrum, de tibi significat.
Dic decas esse decem designans inde decanum,
{{Versus|105}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic dodrans, poteris significare nouem.
Dulos seruire est et dulia dicitur inde,
      Delon obscurum, Delius inde uenit.
Digmaque sit sententia, dicitur hinc paradigma,
      Estque sciens daemon, hinc cacodaemon habes.
{{Versus|110}}Est clarere dian et dicitur inde Diana,
      Est delphos frater, dicis adelphus ab hoc.
Est dorcos uisus, nomen comicum uenit inde.
Estque didascalos id Graece quod doctor apud nos,
      Inde didascalicus sermo uenire potest.
{{Versus|115}}Est dictyn rete Dictynnaque dicitur inde,
      Dic diplon esse plicam, sicut anadiplosis.
Etaque uocalem dic inter quinque secundam,
      Sanguis emat, inde dicis emorroides.
Euque bonum signat et ab hoc euangelium dic,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Peruersum sit euan, hinc fit euangelium.
En notat id quod et in et ab hoc encaenia dicas,
      En contra tibi sit, hinc et elenchus erit.
Signat epi supra, dicas hinc epimerides,
Signat epen medium, quod monstrat epenthesis ipsa,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erque notat litem, signat Erinys idem.
Eon perpetuum est et ab illo dicitur aeuum.
Helios est Titan, hoc Heliades tibi monstrant,
      Est herne durum, Hernica saxa probant.
Est eleis miserans, elegia comprobat illud,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hex quoque si dicas, sex tibi significat.
Ast diuisio sit heresis, fit hereticus inde,
      Est hecatos centum, dicitur hinc Hecate.
Hepta notat septem, sit ab hoc hebdomada uere.
Est etheron uarium, pantheraque comprobat illud,
{{Versus|135}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est epos octauum, monstrat epodon idem.
Denotat erge labor et ab hoc ergastula dicas,
      Est egle caper, hinc egloga nomen habet.
Est hemi uerbum, de quo formare potes sum,
      Dimidium sit hemis, inde uocatur hiems.
{{Versus|140}}Hermes facundus, dic hermeneticus inde,
      Eos aurora, dicis: eous ab hoc.
Naturam dic etymos, etymologia monstrat,
      Morem signat ethos, ethica monstrat idem.
Littera sexta solet apud Aeoles esse digamma,
{{Versus|145}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque in se gamma continet ipsa duplex.
Ac Graece fronesis prudentia dicitur esse,
      Est quoque spuma frodos, inde Frodissa Venus.
Vtque probat fagus, sit apud nos edere fagin,
      Farmacon unguentum farmacopola probat.
{{Versus|150}}Est quoque mors feron, feralis dicitur inde,
      Est flegmos sanguis, indeque flebotomus.
Signat abundanter fatim, uenit inde fatiscor,
      Est faxin facere faxoque signat idem.
Sicut fermentum probat, est corruptio fermen,
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est Flegethon ardens, huic quoque fos caput est.
Sicut apud Graecos et apud nos gamma digamma
      A tergo sequitur, quintaque muta tamen.
Gammaque significat mulierem, Pergama monstrant,
      Ge terram signat, geometria probat.
{{Versus|160}}Estque geron sacrum, gerologodion uenit inde,
      Ductio sit gogos, hinc isagoga uenit.
Sit genesis suboles, hoc genealogia monstrat,
      Estque geneth mulier, inde genetheum.
Sitque gradon fortis seu bellicus, inde Gradiuus,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Glossaque sit lingua, quod cynoglossa probat.
Est dulcedo glycos, sit Glycerium tibi testis,
      Est scriptura graphos, orthographia fit hinc.
Grammaque littera sit, dicas tetragrammaton inde,
      Apparens geta sit, quod probat artigeta.
{{Versus|170}}Estque liquor garos, exit et obsomagarus inde,
      Est pictura glyphos, hinc anaglyphus erit.
Estque decem gintos, dicas hinc esse uiginti,
      Vt pentecoste coste ualebit idem.
Tertia uocalis sit iota, fit hinc iotacismus,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hyleque primaeua sit tibi materia.
Sicut parisius sonat, introductio Graece
      Est isis, ast alibi sit tibi numen Isis.
Significat sub hypos, hypothetica nascitur inde,
      Hippos signat equum, quod probat hippotamus.
{{Versus|180}}Est et idos forma, de quo reperitur idea,
      Signat et hydor aquam, dicitur hinc hydromel.
Ast diuisio sit idios, fit ab hoc idiota,
      Icos imago sit, quod probat iconia.
Laudem designat hymnos, hinc dicitur hymnus,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vltimus est hyster, hysteron hinc proteron.
Ischyros dominus et kyrios est caput eius,
      Nubere signat hymen, hinc Hymenaeus erit.
Labdaque iuxta nos est littera prima liquescens,
      Dic lycon esse lupum, inde Lycaon erit.
{{Versus|190}}Quod laos est populus monstrat uere Nicolaus,
      Dicque laos lapidem, latomus inde uenit.
Est lectos requies, Allecto dicitur inde,
      Atque lithos lapis est, inde lithotrypon est.
Ast obliuio sit lethe, dic inde lethargum,
{{Versus|195}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Leueque sit lienos, inde lienteria.
Est album leucos et Leucothee probat illud,
      Est seruire latron, hoc idolatra probat.
Est quoque sermo logos, logicam dic inde uenire,
      Est ratio lexis, barbarolexis ab hoc.
{{Versus|200}}At lixos aqua sit, lixiuum dicitur inde,
      Estque labon iactans, philobolia probat.
Hinc inter liquidas my dicitur esse secunda,
      Est mene defectus, Eumenis inde uenit.
Quod monos est unum testatur monomachia,
{{Versus|205}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sitque meros purum, dicitur inde merum.
Metros mensura dicatur et inde metreta,
      Estque furor mane, mania dicta sit hinc.
Estque melos dulcis ac inde melodia dicis,
      Est macros longum, macrologia probat.
{{Versus|210}}Megaque sit longum, dicas hinc esse Megeram,
      Quodque micros breue sit comprobat otomicron.
Estque machos pugna, testatur Psychomachia.
Esse bonum manon dic, immanis probat illud,
      Diuinatio sit manto, quod usus habet.
{{Versus|215}}Metoros eleuat, hinc assumpsit metora nomen,
      Archimandrita sit tibi pastor ouis.
Metaque trans est, inde metathesis esse probatur,
      Immutat morphos, hinc metamorphoseos.
Quod moys unda sit hoc Moyses et musica monstrant,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt pentimemeris dimidiat memeris.
Est melan nigrum, dicas melanopiper inde,
      Est mammon census, mammona dicis ab hoc.
Tertia littera sit ny quae liquidas comitatur,
      Dic neos esse nouum Neapolisque probat.
{{Versus|225}}Mens noys est, inde dicas prognostica dici,
      Est aqua nais, ab hoc Naiades esse reor.
Ac uigilatio sit nyctin, hinc nyctico dicas.
Quod noma sit nomen probat hoc onomatopoeia.
Mors nigros est, nigromantiam dic inde uenire,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Estque nicos uictus, anicos inde uenit.
Dic flores nape Napaeaque dicitur inde.
Quartaque uocalis oto sit, fit ab hoc otomega,
      Est homos humus, hinc uenit homotenus.
Est quoque sucus opos et ab hoc opobalsama dicas,
{{Versus|235}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est opos uisus, inde pyropus erit.
Est orthos rectus, orthographia fit hinc.
Est odos cantus, comoedia dicitur inde,
      On quoque sit totum, nascitur omnis ab hoc.
Oma tibi sit odor, omentum dicitur inde,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac totum sit olon, dicitur hinc obolus.
Orge cultura est, dic inde georgica nasci,
      Hostin aequale est, hostis et inde uenit.
Orcheque suscipere tibi sit, quod comprobat Orchus,
      Obsomo sit panis, si bene dicta notes.
{{Versus|245}}Oxyreuma probat quod acutum dicitur oxy,
      Auris otis tibi sit, inde diota uenit.
Est plurale polys et ab hoc polysyllaba dicas,
      Est polis urbs, uere dicitur hinc populus.
Pos quoque pes tibi sit, compos tibi comprobat illud,
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque pedos puer est, hinc pedagogus erit.
Dic patos esse uiam, dicas hinc compita nasci,
      Pan totum tibi sit, Pamphilus inde uenit.
Estque pagos uilla, dicas hinc esse paganum,
      Est quoque transire pascha, quod usus habet.
{{Versus|255}}Possedenos portus sit, possedenopagus inde,
      Estque protos primus, hinc protoplastus erit.
Est humor pisis, hydropisim dic inde uenire,
      Psallin cantare est, psalmus et inde uenit.
Dic pratos esse manum, quia practica nascitur inde,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic pseustin falsum Theodolusque probat.
Pyr quoque significat ignem, dic inde Pyracmon,
      Passio sitque pasis, ut probat allopasis.
Est ptotos casus, monoptota dicitur inde,
      Estque para iuxta, quod paradigma probat.
{{Versus|265}}Est penta quinque, pentaptota dicitur inde,
      Estque peri circum, quod perizoma probat.
Quodque philos sit amor testatur philosophia,
      Atque phonos sonus est, ut probat antiphona.
Apparere phane est, Epiphania dicitur inde,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diuidit inde phares, dicitur hinc Pharaon.
Est natura physis, physicam dic inde uenire,
      Phos ignis, Phoebus comprobat illud idem.
Phylasse seruare, hinc gazophylacia dicas,
      Est quoque ferre phoros, amphora testis erit.
{{Versus|275}}Est iterare palin et ab hoc palinodia dicas.
Sit tibi muta quope, cum quis octaua locatur,
      Vtque probat physicus, sit rubeum quianos.
Dicitur hasta quiris, dicuntur et inde Quirites,
      Indeque Romanus ipse Quirinus erit.
{{Versus|280}}Dic rodon esse rosam, dic inde rodoleon esse,
      Vt rimachia probat, rimos erit numerus.
Est rinos naris, oritur rinosceros inde,
      Est rabbi doctor, sicut Hebraeus habet.
Excelsum rama est, probat hoc theologus ipse,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eloquitur resis, indeque rhetorica.
Estque sonus regmon, sicut testatur oregmon,
      Foetidus est rancos, indeque rancidulum.
Semiuocalis tibi sit paenultima sima,
      Estque caro sarcos, indeque sarcofagus.
{{Versus|290}}Sitque stolos tibi missio, sicut epistola signat,
      Est sitos panis, hinc parasitus erit.
Est siren tractus, Sirenes hoc tibi monstrant,
      Dic animam psychen, Psychomachia probat.
Sabbata sunt requies, probat hoc Iudaeus Apella,
{{Versus|295}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sapiens sophos, philosophia fit hinc.
Syn con significat, hinc syllaba dicitur esse,
      So quoque: signat idem, sospes et inde uenit.
So sine dicatur, socors quoque nascitur inde,
      Porticus est stoa, Stoicus inde uenit.
{{Versus|300}}Estque senos sensus et dicitur inde senatus
      Vmbraque sit scenon, scenicus inde uenit.
At conuersio sit strophos et fit anastrophus inde,
      Est strophin ambire, dicitur hinc strophium.
Estque pauire strotos oriturque lithostrotos inde
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est sanguen rubeum, sit tibi sanguis ab hoc.
Hoc nomen scutum scuton arguit esse rotundum,
      Sollemnis probat id quod cenon esse solon.
Vltima muta tibi sit theta et summa locatur,
      Est oculus thalmon, inde buthalmon erit.
{{Versus|310}}Estque uolubile trochos, dicas inde trochaeum,
      Dic lapidem esse taphos, hinc fit epitaphium.
Atque positio sit thesis, ex hinc prothesis exit,
      Estque tragos hircus, dicitur hinc tragicus.
Quattuor est tetras tetrarchaque comprobat illud,
{{Versus|315}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tresque trias dicas, inde triumphus erit.
Vt timiama probat, time dicatur pretiosum,
Vnde timen animam dicunt librumque Timeum.
Ast diuisio sit tomos, exit et inde Tomita,
      Tuchis fortuna est tuchiadesque probat.
{{Versus|320}}Est tolomon regnum, quia dicitur hinc Tolomeus.
      Est telon longum telaque dicis ab hoc.
Estque theos deus, hinc theologia dicitur esse,
      Estque uidere theos, hinc theoreuma uenit.
Est quoque mors thanatos, sicut testantur Athenae,
{{Versus|325}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dic topos esse locum, topographia probat.
Frangere sit trypon, hinc dicas lithotrypon esse,
      Est statio terion, inde cimeterium.
Est florere thymos, thyma dicas inde uenire.
Sicut Chaldaei dicunt, designat ur ignem,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vriel inde suum fertur habere caput.
Vsios Graece tibi sit substantia uere,
Vsiosis formam sine re designat, et inde
Rem quasi compositam signare potes per usiam.
Dic xenon esse peregrinum, ceu monstrat Vlixes.
{{Versus|335}}Dic xeron siccum, probat illud xerofagia,
      Inde Xerolophon Priscucianus ait.
Fermentum zymen dicas, dic azymus inde.
Dic zoen animam, dic inde zoecaisychen,
      Et simili sensu dic fore zodiacum.
&lt;/poem&gt;
==9.==
&lt;poem&gt;
Est pater hic cura, pater est alius genitura,
Hic pater aetate, pater ille uocatur honore,
Ac summam regem facit ipsa creatio patrem.
Sanguis alit corpus, cruor est de corpore fusus,
{{Versus|5}}Extractus uenis cruor est, in corpore sanguis.
Pupillus matre caret, orphanus est sine patre,
Orphanus at proprie magis est priuatus utroque.
Rure fugo lepores urbis fugiendo lepores,
In siluis lepores, in uerbis quaere lepores,
{{Versus|10}}Nam lepus est animal, lepor est facundia fandi.
Patruus ex patre pendet, auunculus ex genetrice,
A patre sit patruus, ab auo sit auunculus apte.
Hydrus et anguis aquae, coluber nemoris, draco templi,
At serpens campi sit, quod testatur origo:
{{Versus|15}}Dicitur a serpo serpens, ast anguis ab ango,
Hydrus eo quod aquas habitat, coluber colit umbras,
Ast a tracone tu dicas esse draconem.
Praesentat dapifer epulas, cocus excoquit illas,
Estque senescallus, cuius fit sub duce iussus.
{{Versus|20}}Primipilus notat in bellis uexilla ferentem,
Anteque signarius idem solet esse uocatus,
At lictor signans uindictam praeuehit ensem.
Est turbus ludus, pueris quia nil nocet actus,
Impetus est uenti turbo, si turbinis addas,
{{Versus|25}}Sed si Turbonis, proprium est ratione fruentis.
Est nati stirps mascla nepos et luxuriosus,
Hic est a nepa, de natus post uenit ille.
Curriculus paruus currus, paruus quoque cursus,
      Dicitur a cursu saepeque cursiculus.
{{Versus|30}}Est dolus aequiuocum: dolus est prudentia seu fraus,
      Et dolus a doleo fit bene siue dolo.
Est hypergeus sol cum tenet aera summus,
      Si terrae subsit, tunc hypogeus erit.
Naturae nomen est spiritus, officiantis
{{Versus|35}}Angelus ordinis est, archangelus est dominantis,
      Angelus at saepe spiritus efficitur.
Fons obit est obitus pro morte bonique malique,
Sed pro morte boni sit ab obuio de ratione,
Nam tunc spiritui canit obuia contio caeli,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsum daemon obit cum miser ullus obit.
Dicitur in causis iudex, in lite sequester,
Qui litem auscultat medius, qui pignera seruat,
Arbiter electus erit arbitrio litigantum.
Hi sunt cognati, quos fratres progenuere,
{{Versus|45}}Hi consobrini sunt, quos genuere sorores.
Ille sororius est, cuicunque soror mea nubit,
Ille gener tibi sit, cui filia nubit, at ille
Cuius habes natam socer est, fraterque mariti
      Laeuir, nam laeuum se notat esse uirum.
{{Versus|50}}Est cancer morbus, est signum Cancer in astris,
Praeterea cancer est piscis in aequore natus.
Sic dicunt multi, sed sic poterit uariari:
Cancer de morbo, de signo, pisce marino
Dicitur aequiuoce: genus est hic uoxque secundae
{{Versus|55}}Pro morbo, reliquis hoc cancer canceris apta,
      Hoc quoque, ceu legitur, saepius arguitur.
Est bufo uermis nomen buboque uolucris,
      Bufo pedes graditur, bubo per alta uolat.
Buboque quandoque pro morbo dicitur esse.
{{Versus|60}}In uirga cancer, ast herpescancreas esto
In costis, manibus est herpesustiomenus,
In facie nolimetangere, bubo sub ano,
Est lupus in coxa, tot morbi nomina manda.
Nuntius est aliquis, quoniam noua nuntiat ipse,
{{Versus|65}}Legatus uero quasi missus ad hos uel ad illos.
Empticios et consimiles dicas fore seruos
A seruo, dominus quia uitam seruat eorum.
A famulor famulos dicas, a seruio seruos,
Cum de natura sibi libera conditio sit.
{{Versus|70}}Pugnandi luctas exercens est pugil ille,
Dicitur esse pugillator qui nouerit artem
Vel qui membra gerit ad pugnandum satis apta.
Est satan aduersans, belial quod apostata signat,
Est quoque laeuiatan tibi tanquam pace sinister,
{{Versus|75}}Dicitur ac daemon, quia plurima nouerit usu,
Inde diabolus est, quia duplex est bolus eius.
Carmelus proprie mons est animalque camelus.
Nardus spicatus de spicis sit tibi natus,
Pisticus at nardus quasi fidus sine fidelis,
{{Versus|80}}Nam pistin Graece nostro sermone fides est.
Est merges maniplus sic a manus et plico dictus,
Merges, nam messor ipsum demergit in agro.
Dicatur gelima genibus manibusque ligata.
Ferreus est maniplus quoque nec mutatur origo
{{Versus|85}}Sed ratio, quoniam circa laeuam replicatur.
Estque cliens dictus alia ratione maniplus,
      Namque manu bello mittere pila solet.
Praebitor est qui dat praebendam, suscipiens hanc
Praebendarius est, sicut legista docet nos.
{{Versus|90}}Est homo praepositor, qui prae me fercula ponit,
      At qui deponit sit tibi depositor.
Depositarius est, prae quo ponuntur edenda.
Assensum dictis, consensum dic fore factis.
Hic siue haec elephas inflexio tertia dicit,
{{Versus|95}}Saepe secunda tamen enuntiat hic elephantus.
Vt dicunt quidam semper plurale secundae est.
Anatole dedit a, dysis d, contulit arctos
      A, messembrinos m: collige, fiet Adam.
Annulus est paruus annus, puer unius anni
{{Versus|100}}Dicitur anniculus, agnellus sit tener agnus,
Ferreus anulus est paruusque est anulus anus.
Est ponti feruor, est aestus solis, et ardor
      Ignis siue calor, hic tamen est hominis.
Castrorum praetor, praefectus dicitur urbis,
{{Versus|105}}Ecclesiarum praepositus sit siue scolarum.
Qui solet accipere sub rege tributa tribunus.
Auctor ab augendo nomen trahit, ast ab agendo
Actor, ab autentim, quod Graecum est, nascitur autor,
Cui iungas hic et haec: meritorum autore relicta.
{{Versus|110}}Parricida patrem transfigit siue parentem,
      Est patricida suam qui uiolat patriam.
In dorso gibbus, in pectore gibber habetur,
Primus gibbosus sit gibbrosusque secundus,
      Gibbus terga premit, pectore struma tumet.
{{Versus|115}}Durities manuum callus, callis uia trita,
Dic collem montem, caulem dic esse uirentem.
A tego uult dici textus pro tegmine libri,
Pro scripti serie texo sibi uult caput esse.
Denotat officium scriptor, sed scriba magistrum.
{{Versus|120}}Furari nocte solitus fur dicitur esse,
Estque caput furnum sibi, quod designat opacum,
Est latro qui latitat siluis alienaque raptat.
Est discus ludus, discus quoque regia mensa,
Discus scutella tibi sit, discus quoque mappa.
{{Versus|125}}El deus Hebraeum timor hoc designat apud nos,
      Namque creatorem iure creata timent.
Sit theos a theoron, quod cernere seu speculari est,
      Nam deus ut praesens cuncta futura uidet.
Libertate carens colibertus dicitur esse,
{{Versus|130}}De seruo factus liber libertus, at ille
Libertinus erit, quem libertus generabit,
Est liber dictus libertino patre natus:
Liber libertus libertinus colibertus.
Est aries dictus quia sit mactatus ad aras,
{{Versus|135}}Vel quia grex fortis aries dicatur ab ares,
Et quia sit mutus poterit bene muto uocari,
Veruex nomen habet quia uermem uertice portat.
Nominis huius equus caput est aequo, ratioque
Dicitur a currus antiquo more trahendi.
{{Versus|140}}Quod pede tellurem solet ipse cauare caballus,
      Quadrupes a numero dicitur esse pedum.
Est sonipes quia dat sonitum pes eius harena,
      Inde gradarius est quod pede mollis eat.
Asturco dextrarius est, Astur caput eius,
{{Versus|145}}Nam prius Astur equum dextrandi repperit usum.
Asturco quadrupes, asturco dicitur ales.
Succussarius est quia laedit succutiendo,
Emissarius est extra cursum quasi missus,
Currere nam cessat quia prolem gignit equabus.
{{Versus|150}}Vir notat aetatem, uir sexum, uir probitatem,
Vir quandoque maris sexus nota, nunc probitatis,
      Nunc est aetatis, nunc nota coniugii:
Annis coniugio sexu probitate uir esto.
Est follus forulus, instrumentum fabricantis
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Follis, quo lapsum suscitat ille focum.
Follus quandoque significat fatuum.
Qui uendit merces mercator dicitur ille,
Institor est instat qui pro pretio minuendo,
      Mercator uendit, institor illud emit.
{{Versus|160}}Verborum nebulo, meretricum sit tibi leno,
Intentumque gulae parasitum dicimus esse.
Lumbis parcentes nos dicimus esse palumbos,
Quique colunt lumbos hos dicimus esse columbos:
Isti per mensem coeunt primique per annum.
{{Versus|165}}Rusticus a rure, quoniam rus est sibi curae,
Villicus a uilla, quia res disponit in illa,
Dicitur agrestis ab agro, sit littera testis.
Sit Cato consultus, consultor filius eius,
Consultor poscit quod consultus bene noscit,
{{Versus|170}}Consultor rogitat, consultus consilium dat.
Liber id est Bachus uel uir sine compede natus,
At liber est codex uel raptus ab arbore cortex:
Prima beri faciunt genitiuum brique secunda.
Pars prior est cortex, liber altera, tertia suber.
{{Versus|175}}Aequiuoce uinumque latex et limpha uocatur:
Est idcirco latex uinum quoniam latet uua,
Limpha latex ideo quoniam terrae latet imo.
Germanos dices qui sunt ex germine matris
Et patris eiusdem, frater nomen generale,
{{Versus|180}}Pro consobrino fratrem dicas aliquando.
Dicitur hinc cignus quia cantus congruus eius,
      Quod totus candet ipse uocatur olor,
Estque caput primi concinnus olonque secundi.
Virgulti custos homo dicitur esse uiredus,
{{Versus|185}}Estque ueraedus equus uectans raedam quasi currum.
Non clara matre natus claroque parente,
      Vt plerisque placet, dicitur esse nothus.
Spurius est natus tantum clara genetrice:
Alcides primus fuit Aeneasque secundus.
{{Versus|190}}A grauitate baro fertur, quod monstrat origo
Eius, nam Graece bares id quod graue signat.
At proceres uere dices sic a probitate,
      Sunt proceres namque qui procul a carie.
Vt plures firmant uireat quod uiribus est uir,
{{Versus|195}}Dicitur, ut credo, magis a uirtute uirendo.
Sanguis progenies, sanguis quoque dicitur humor,
Sit tibi peccatum sanguis, sanguis quoque uita,
Euchariton testante tibi sit theologia.
Ad corpus nixus, sed spectat ad intima nisus,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nam quamuis animo corpore nitor ego.
Dicitur hinc Titan quia nos illuminat, at sol
Quod solus lucet super omnia sidera caeli,
Et quia res omnes exterminat hinc sit Apollo,
Quodque foco plenus sit Phoebus dicitur inde,
{{Versus|205}}Aut etiam Phoebus quod sit nouus esse probatur.
Dicitur hinc hircus quoniam uirtute potens est,
Hircus enim quasi uir caprarum dicitur esse,
Sit caper ex usu tibi sitque domesticus iste,
Capreolus uere siluester dicitur esse.
{{Versus|210}}Esse minor mundus confirmatur microcosmus,
Sed signa mundum maiorem per macrocosmum.
Alterius uiolans uxorem fertur adulter,
At moechus faciens incestum cum meretrice,
      Signat adulterium fornicor et reliquum.
{{Versus|215}}Dicitur a uentura canendo uaticinator,
A perpendendo garritus alitis augur,
Aruspex aut ariolus dicatur ab ara.
Finis consumens et consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
{{Versus|220}}Sit Ianus quadrifrons ob tempora quattuor anni,
Sitque bifrons propter occasum solis et ortum:
Matutine pater, seu Iane libentius audis,
Iane biceps, anni tacite labentis origo.
Dicas textoris radium, radium quoque solis,
{{Versus|225}}Atque rotae radius tibi sit, non inuenio plus.
{{Versus|225a}}[Nam radius virga tibi dicatur geometri.]
Erubet Eous aurora, pallet Ethous,
Feruet Pyrous, se mergit aquis Philogeus.
Sit tibi successus euentus prosperitatis,
Euentumque malum proprie dicas fore casum,
{{Versus|230}}Lapsus et euentus inflexio sit tibi casus,
      Et quidquid dicas, a cado sume caput.
Est polypus naris, oscedo dicitur oris,
Sit pedor inde pedum, foetor totidem tibi rerum,
Spirantisque bene sit odor nidorque coquinae.
{{Versus|235}}Polypus est piscis, polypus foedatio naris,
      Pes caput huic, illi dic caput esse porum.
Fornix est arcus, fornixque domus meretricis,
      Ast utrique caput dicitur esse foris.
Testudo ballistaque semicirculus iris
{{Versus|240}}Dicitur et saepe curuatio litoris arcus.
Articulus color est, breue membrum, dictio Graeca,
Articulus numerus per denos multiplicatus,
Momentum articulus pressuraque dicitur esse.
Est manuum pollex, sed dicatur pedis allux,
{{Versus|245}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est manuum digitus, articulusque pedum.
Vnius doctor sit multorumque magister,
A doceo primum dic, a maiore secundum.
Quod toti sit par factum totius ad instar,
Hoc dicas obolum, sed semicirculus est as,
{{Versus|250}}Nummi dic assem, partem dic ponderis assem,
Esse genus semis, proprie medium tenet assis.
Dic proceres procul a carie uirtute cluentes,
      Quique petunt cubitus a procor esse procos.
Artifices artis dicas, opifex operis sit,
{{Versus|255}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ast opifex opis est, si caput exstat opis.
Pannorum scissor tibi sit uitisque putator,
Vulneris incisor, sicut doctus docet auctor.
Est Petrus dictus Simon, quia simplicitate
      Floruit, at Petrus, quod ratus ipse fide.
{{Versus|260}}Hoc nomen cephas fertur caput esse Latine,
      Dicitur et Cephas, quod caput ecclesiae.
Intestinorum pars est renunculus, at sunt
Renes luxuriae sedes nec non alimentum.
Ennos significat habitare, caprumque, profundum:
{{Versus|265}}Ennosigeus et ennoicus probat atque gehenna.
Mango caballorum sit porcorumque subulcus,
Est asinorum pastor agaso boumque bubulcus,
Mulio mulorum dux ennoicusque caprarum,
Nam caper est ennos, ouium sit opilio pastor.
{{Versus|270}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat,
      Quique decem praesit ille decurio sit.
At simplex miles decurio saepe uocatur,
      Hincque gregarius est de grege dictus ita.
Vniusque uiri princeps monarcha uocatur,
{{Versus|275}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monarchamque uoces qui sibi cuncta tenet.
Qui quartam partem regni tenet ille tetrarcha,
      Ac dominus supra quattuor est id idem.
At qui triginta sub se tenet ille tribunus,
      Quique tributa legit ille tribunus erit.
{{Versus|280}}Quinquaginta regens pentacontarcha uocatur,
      Pentarcham dices qui nisi quinque regit.
Ast hecatontarcha seu uis centurio centum
      Possidet, at mille dux chiliarcha tenet.
Ecclesiaeque pater princeps patriarcha uocatur,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque pater patrum dicitur ille pater.
Obliquum uisum gestans homo strabo uocatur,
      Dicatur luscus qui uidet idque parum.
{{Versus|287a}}[Spectat in obliquum strabo, sed limus in altum]
{{Versus|287b}}[At petus huc illuc, luscus quoque, lippus acquescit.]
{{Versus|287c}}[Est irquitallus oculorum qui videt irquis.]
Incantatores serpentum dicimus esse,
Dicque magos inquisitores astronomiae,
{{Versus|290}}At cuiusque rei fore dicas apparitores.
      Bos est camporum, bubalus est nemorum,
Bubalus est magnus, buculus est minimus.
Lar proprium nomen, genitiuus dat tibi Lartis,
      Lar domus et numen, subsequiturque Laris.
{{Versus|295}}Est deus aeternus, nostro de corpore diuus.
Scribe dii, lege di, si uis urbanus haberi.
Syngraphus est scriptum, quo confirmatio pacti
Prorsus certa manet uendentis res et ementis,
Hinc et chirographus manualis charta uocatur,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplum scripti dicitur antigraphus.
Calculus est ratio, numerus, sententia, carbo,
Calculus est pondus, minimus lapis, ensis acutus:
Libro Papiae, si uis, exempla require.
{{Versus|303a}}[Est stipes radix tantum dic arboris hastam]
{{Versus|303b}}[Dicitur et sepe stirps radix arboris esse.]
Mucro pedem, medium gladius, totum tenet ensis,
{{Versus|305}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mulcet hic, iste secat, diuidit ille gulam.
Orator sit discipulus, rhetor docet illum,
A resis rhetor dicatur et alter ab oro.
Aera dic nostrum, sed dicas aethera summum,
      Vnus saepe tamen sumitur ut reliquas.
{{Versus|310}}Dicatur fluuius currens extra mare dulcis,
      Sed proprie fluctus dicitur unda maris.
Est Satyrus Faunus, tamen et diuersificatur:
      Camporum Faunos, dic nemorum Satyros.
Hospes qui recipit hospesque receptus habetur,
{{Versus|315}}Et sic qui nutrit et qui nutritur alumnus.
Carmina qui fingit aut metra poeta uocatur,
Dicatur uates qui quicquam uaticinatur,
Sitque propheta tibi quisquis diuina profatur.
Dicas nauclerum qui sorte regit sibi nauem,
{{Versus|320}}Indeque nauta regit nauem non sorte sed arte.
Vt uere dicas, tibi sit dormitio somnus,
      Somni pigrities dicitur esse sopor.
Consensus hominum mos est, ritusque uocetur
      Quod iuxta solitum sit tibi quisque ratus.
{{Versus|325}}Praesul prae Saliis dicatur episcopus esse,
      Ac praesul princeps dicitur ante solum.
Dicatur catalus minimus catus a cane dictus,
      A cato dictus catus erit minimus.
Est talus decius, talus postrema pedis pars,
{{Versus|330}}Indeque taxillus dicatur deminutiuum.
Lanas et telas pecten parat atque capillos,
      Pubes et piscis sitque chorea tibi.
Pecten agit telas, lanas trahit, os subit, aures
      Mulcet, et est pubes, piscis et ordo simul.
{{Versus|335}}Est conus crista galeae fructusque cupressi.
Euentum dic principium finemque uicissim:
Semper ad euentum festinat. et inueniemus:
      Quisquis ab euentu facta notanda putat.
Hesperus in nocte dicatur, mane uocetur
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucifer, et semper nocte dieque Venus.
Esse toros dicas tauri palearia, lectos
Esse toros dicas, mensas quoque dic aliquando.
Est auus et proauus abauus atauus tritauusque,
Et sic inde nepos. ab. at. tri. suscipit haec uox.
{{Versus|345}}A faueo fautor dic, a facio fore factor,
Concedit primum, mihi crede, facitque secundum.
Caeli cardo polus, caelum quoque sit casa solis,
Empyreum caelum bene dicat quisquis Olympum.
Hoc nomen lampas, crater quoque, panther et aether
{{Versus|350}}Accusatiuis Graecis faciunt muliebre.
&lt;/poem&gt;
==10.==
&lt;poem&gt;
Prora prior pars est nauis, pars ultima puppis,
Dic latus esse ratem, uentrem dic esse carinam,
Naues collectas dicas comprendere classem.
Nauis ab humore nomen trahit ex ratione,
{{Versus|5}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Namque caput nais, quod sonat humor, habet.
Quod rata sit ratis est, quod concaua dicta carina,
Puppis dicatur a post, prora est quasi prima.
Barca, celox, paro, denter, musculus et myoparo,
Caupulus et lembus seu linter, cymba, corambus,
{{Versus|10}}Dromo, liburnus, legia, caudica, scapha, phaselus.
Antemnae, forus, alueolus, carchesia, malus,
Anchora, lintea, uelaque, carbasa siue ceruchus,
Contus seu remus, amplustraque, transtra, rudentes.
Vulnera sunt plagae, regio plaga uel plaga rete,
{{Versus|15}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primum producas, corripe pro reliquis.
Est mulier uidua, si sit uiduata marito,
      Defuncto nato dicitur orba parens.
Laus de terrenis, debetur gloria caelis,
      Et tamen inuenio: sit laus et gloria Christo.
{{Versus|20}}De tenui factam corio galeam uoco mitram,
      De puro chalybe cassida dic proprie.
A mulcet mulier, a femine femina nomen
Sortitur, sexus quod discrimen notat eius,
Quodque uiro iuncta coniunx, a spondeo sponsa.
{{Versus|25}}Curia planities in terra, curia regum,
Sed curtis proprie dicatur canonicorum.
Factum luxuries notat affectumque libido,
A luxu primum dic, a libet esse secundum.
Vrbis porta, fores thalami, sed ianua templi,
{{Versus|30}}Penoris est ualua, quod et Ouidius manifestat
      Dicens &quot;hic portas frangit, at ille fores&quot;.
Dic aures hominum, dic auriculas asinorum,
      Dicas et leporum consimilisque rei.
Vngues non brutis dantur, datur ungula brutis.
{{Versus|35}}Viuentis formam, ficti dic esse figuram,
Huius et illius species et imago tibi sit.
Virgo pudicitiam notat aetatemque puella,
Sed tamen improprie pro uirgine pono puellam.
Auxilium designat opis, sed opes nota gazae,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poscit pauper opem, quaerit auarus opes.
A meto sit messis, fruges, quia uescimur illis,
      Dicitur et, quia sit sparsa per arua, seges.
Est lenonis amasia, sed qua fidis amica,
Luxuries primam facit et natura secundam.
{{Versus|44a}}[Nomen amicitie distabit sic ab amore.]
{{Versus|45}}Nobis ecclesia datur, Hebraeis synagoga,
Eleis huic caput est, syn et gogos caput illi.
Lenticulam paruam lentem dic, lenticulam uas,
Pro uasis genere sibi lenteo uult caput esse.
Est bona lens comedi, lentigo nota faciei,
{{Versus|50}}Lens lendis capiti, lens lentis conuenit ori.
Ficus castanea nux haec tria nomina tantum
Fructum cum ligno sub eodem nomine signant.
Vocum materia, sed rerum materies sit,
Quod substat dictis uel factis materies est,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Petrinus paries sit tibi maceries.
Muscipulae murum sunt decipulaeque luporum,
Et possunt alio pedicae sub nomine dici.
Est antica domus ingressus ab anteriori
Parte, latens tibi sit postica a posteriori:
{{Versus|60}}Haec neutri generis saepe tamen inueniuntur.
Purgat equum strigilis, strigilis quoque ferrea cratis,
Strigilis apta pedi res lignea relligiosi,
{{Versus|62*}}[Strigilis esto pedum, strigilis est paratus equorum.]
Dicitur et strigilis caua uel dentata supellex,
Et tegimen pharetrae strigilis quoque dicitur esse,
{{Versus|65}}Et stantis strigilis percurrit stamina telae,
{{Versus|65*}}[Sit plectrum strigilis, cum quo fit tela strigilis.]
Strigilis est cremium, uenit hoc a strideo strides,
      Styx palus est Erebi, strix strigis est uolucris.
Est amita germana patris, matertera matris,
Estque socrus maior, nurus altera, fratria glos est.
{{Versus|70}}Etymologia tantum lingua tibi sit in una,
At uariis linguis interpretatio fiet,
      Sed translatio fit, ut polis hinc populus.
Congeries lapidum tibi sit, glomeratio fili,
      Lignorum proprie dicitur esse strues.
{{Versus|75}}Concha notat piscem, conchem dic esse legumen,
      Conchaque quandoque testa limacis erit.
Vita per unum t uerbo descendit ab isto
Viuo, sed a uito uitatio significatur,
Per duo tt scriptum muliebre notat redimiclum.
{{Versus|80}}Dic amitam neptis, sed ames sit furcula retis,
      Et de supremo consule bucolica.
Oris cum corde confessio dicitur esse,
Si cor non ori concordet, fassio tantum.
Ad resipiscentem conuersio pertinet apte.
{{Versus|85}}Ast euersio uel subuersio perditionem
Denotat, euerto tamen ad scrutamina spectat.
Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans, gens tamen improprie.
Nequitiam dicas male quod facis, impietas sit
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affectas quando quae mala sunt socio.
Nequitiam tamen Ouidius transumit et inde:
      Nequitia est quae te non sinit esse senem.
Turtur auis, piscis est, turrestina nigerque
Panis, ceu tradunt quidam, turrunda uocatur.
{{Versus|94a}}[Turtur aqua †...†, turtur cecat aera pennis.]
{{Versus|95}}Faex uini tibi sit, olei dicatur amurca,
Faex tamen improprie multorum dicitur esse.
Dic auri spumam scoriam proprie fore, ferri
Chalciteon dic, argentique lithargyron esse,
Dicas casmiam cuiuslibet esse metalli.
{{Versus|100}}Est campanarum nec non et corda tororum,
Instrumentorum fidis est, funisque carinae,
      Pro fidibus cordas attamen usus habet.
De fructu sterili clades poterit bene dici,
Dicitur at strages occisio facta per hostes,
{{Versus|105}}Quae uenit ex pastu corruptio sit tibi pestis.
Claque ritas semper proprio comprenditur actu,
Deque parentela dicatur claque ritudo.
Fluminis est tempestas oceanique procella,
Huic caput est tempus, procul illi celloque fons est.
{{Versus|110}}Mortalis duliam, latriam dic omnipotentis,
Conueniens idolis idolatria dicitur esse.
Arto fons artis, quia nos artat documentis,
Sed quia nos faciles facit ad retinenda facultas.
Victima quae cecidit ferro uictrice uocatur,
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus a domitis hostia nomen habet.
Quorundam tamen esse solet sententia talis,
Quod plebs pro palma quondam faciebat habenda.
De turba hostili debet tamen hostia dici,
Et quia succensum super aras est holocaustum,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui ritus fieri lege solet ueteri.
Est nota splendoris, uenti simul, aeris aura,
Quod uerum sit ita quaesita exempla probabunt.
De terra est geomantia diuinatio facta,
De nigris proprie nigromantia dicitur esse,
{{Versus|125}}Ast ad aquam spectat hydromantia, spectat ad ignem
Ars pyromantia, sed chiromantia sit tibi palmae,
Hinc pedomantia fit in uisceribus puerorum,
Ornicis ornimantia uisceribus tibi fiet.
Quorum libertas uindicta dari solet illis,
{{Versus|130}}De seruis uindicta solet pro crimine sumi:
Designat primum uirgam, poenamque secundum.
Est faciendarum moderatio cautio rerum,
Circumspectio sit praesentum congruus ordo.
Crateris uipa, scutellae dicitur offa,
{{Versus|134a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Vipaque de vino quia nomen traxit ab illo]
{{Versus|135}}Sed limphae proprie dicitur ipsa fore.
Ira recens furor est, odium facit ira uetusta,
Praeterit ira cito, uix iracundia transit.
Arceo fons arcis, quod ab hac propellitur hostis,
Turris nomen habet quoniam contraria terret.
{{Versus|140}}Insula sit maris, at sit aquae dulcis mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
{{Versus|141a}}[Gratia, vindicta, cetus membrorum est potestas.]
Dextra sinistra manus, manus est quod in arma uocatur:
Munio prima caput habeat maneoque secunda.
Vrbs est Acerrae, uas quo tus fertur acerra,
{{Versus|145}}Acerrae steriles sunt, ad Cererem sit acerra.
Est lyra qua cantas, est lira cauernula iuxta
Culturam sic a liro pro deuio dicta:
Pollice tango lyram, facio cum uomere liram
Est heresis secta, nomen trahit a seco uerbo,
{{Versus|150}}Dictaque de reliquo tunc est sua sector origo.
Cartillago ossis, sed legia dicitur auris,
Cartillago tamen amborum dicitur esse.
Dicitur hinc uolucris quia uelox, ales ab ala,
Auia quod sequitur auis est, uel dic ab auendo.
{{Versus|155}}Dicitur hinc luna quia lucet, mena uocatur
      Propter defectum tareque signat idem.
De forma, de materia, de compositoque
Dicitur aequiuoce substantia, Graecus at ille
Sic mihi distinguit: substans sit hypostasis ipsa,
{{Versus|160}}Vsiosis forma, sed compositum sit usia.
Dicimus indutias fore metas pacificandi,
      Si perstent, si non, dicimus infitias.
Palma manus, palma est arbor, uictoria palma.
Diuitis est aedes, casa pauperis a cado dicta,
{{Versus|165}}At domus est eius cui uita subest mediocris.
Forfice fila, pilum cape forpice, forcipe ferrum,
Fex est filorum, ceps ferri, pexque pilorum.
Glis animal, glis terra tenax, glis lappa uocatur,
Ris primum, glisis tenet altera, tertia glitis.
{{Versus|170}}Gratia sit Christo, grates referamus amico.
Ad bona consensus fertur communio plebis,
Ad mala consensus sit coniuratio facta.
Aetas uel diua dici solet esse iuuenta,
Esseque dicuntur iuuenes simul una iuuentus.
{{Versus|175}}Virtutes animae, uires dic corporis esse,
Et tamen a uireo fieri dicatur utrumque.
Est pluuiae gutta, sed sit situlae tibi stilla,
      Dicitur et saepe passio gutta fore.
Comprendit suboles genus unum, spectat ad ortum
{{Versus|180}}Stirps, ambitque prosapia coniungitque propago.
Scoba domum mundat, scobs est quod mittitur extra,
{{Versus|181a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Scoba mundatam dicimus esse domum.]
Scobs est quod mundo, sed scoba quod aede repello,
      A scobo scobis nomen utrumque trahis.
Vas est scutella, cutis est prurigo cutella,
{{Versus|185}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A scuton hoc, illud a cute nomen habet.
Qui probus est ille probitate extollitur ipsa,
      At qui nobilis est nobilitate cluit.
Extollit probitas, sed fulgida nobilitas est.
Sors notat euentum, signat quoque sors capitale.
{{Versus|190}}Est dea Fortuna, Fortunae sanctio fors est.
Quo candela latet tibi sit locus ille laterna,
Ast indumentum lacerna notat pretiosum.
Porcorum luuio, sed tabes morticinorum,
Est sanies uermis cuiusque uenena gerentis,
{{Versus|195}}Putredo saniem, tabem notat et luuionem.
Si proprie attendas, parua est uirguncula uirgo,
Illibata uiro uirgo est, matrona uirago,
Virgula uirga breuis, uirguncula uirgo puella.
Est instrumentum sutoris subula acutum,
{{Versus|200}}Quod tunicae suppono subuncula dicitur esse.
Obseruatio sit in eo qui multa tuetur,
Obseruantia sit in eo qui te ueneratur.
Designat tegimen utriusque manus chirotheca,
Ast id quod penus est nomen notat hoc apotheca.
{{Versus|205}}Est alo fons rectus alimonia nominis huius,
      Nam panem quaerens hinc alimenta trahit.
Peccatum exstinguit elemosyna, cui moys est fons,
Ast a parco parsimonia dicitur esse.
Scindere dicatur gemina de parte bipennis,
{{Versus|210}}Scindere dicatur sola de parte securis.
Scire facit mathesis, sed diuinare mathesis,
Datque mathematicos comburi theologia.
Ops Rea dicatur, sed nympha uocabitur Opis,
Quae fuit Italicae uindex in morte Camillae.
{{Versus|215}}Aspires horam, tempus tibi significabit,
Si non aspires, limbum dabit et regionem.
Eumenides quia deficiunt bonitate uocantur,
Quod faciunt furere Furiae, Diraeque deorum
Irae dicantur, a lite uocantur Erines,
{{Versus|220}}Er etenim Graece lis dicitur esse Latine.
Tesiphone quia dat sonitum, quoniam sine pausa est,
Allecto tibi sit, contentio longa Megera.
Quod frumenta molit mola sit, molesque tibi sit
Pondus, et in sacris mola sit quasi molta farina.
{{Versus|225}}Prouida mens prouincia, sit prouincia terra,
Et pro continuo Iuuenali teste teneto.
Si pistrim dicas, Aeneae dicito nauem,
      Pistricem monstrum suspicor esse maris.
Falx metit aut scindit, fax urit, faux quoque mandit,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fas neutri generis significat licitum.
Semper sacra faces, taedas conubia poscunt,
      Fas tamen est unum dicere pro reliquo.
Si recte dicas, solet esse potentia sani,
Dicque potestatem digni, da posse cuiuis.
{{Versus|235}}Est regis regio, comitis prouincia fertur,
      Induperatoris dicitur imperium.
Caedes aut strages cum ferro uindice fiunt,
Exstinctuque neces, sed mortes munere fati.
O. da. pre. ne. ui. fo. uis haec nomina tantum
{{Versus|240}}Casibus in ternis, si singula sint, dabit usus.
Instita sit uinclum, Nasoque probat fore uestem:
      Quaeque tegis medios, instita longa, pedes.
Aequiuocas recte toga pax et publica uestis,
Nobilium tibi sit praetexta, trabeaque regum.
{{Versus|245}}Castigat satira, sed elegia cantat amores,
Mythologia quod est fictum, comoedia uillas,
Vera dat historia, tragoedia turpia regum.
Est, mihi crede, mitos filum, sed fabula mythos,
A mitos hexamitum est, a mythos mythologia.
{{Versus|250}}Cautius euita, ne te fallat calamita:
Nam mitos guttam sonat, hinc uestis polymita.
Sirena trahit, undat Scylla, uoratque Charybdis,
Sunt quoque cornuti maris Acroceraunia montes.
Fontis limpha, sed est aqua fluminis, aequoris unda,
{{Versus|255}}Ast hoc nomen aqua complectitur istud et illud.
Dicas Iunonem dicasque numisma Monetam,
Ipsaque Castrensis simul et Lucina Curetis.
Est statio uita, statio portus stadiumque,
      Quidquid significet, sto caput eius erit.
{{Versus|260}}Dic Thetis et Thetidis, Sic mater habetur Achillis,
      Si Tethys dicas, est dea Nereidum.
Est occasio casus et est occasio causa,
A cado dic primum, sed dic a causa secundum.
Tibia tibicen, tubicen tuba proxima quaeque
{{Versus|265}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sint tibi, sed magna est tibia, parua tuba.
Est Tigris fluuius, tigris fera, quod genitiuus
      Duplex discernit tigridis atque Tigris.
Abietis ex abies fit et ex abies abiei:
Claudius &quot;et sectas abies&quot; Maro &quot;et abiete secta&quot;.
{{Versus|270}}A fugio fuga cum ueniet tibi sit fugientis,
Si fugo sit caput illius solet esse fugantis.
Infirmi tibi sit ualitudo, sit quoque firmi.
      A ualeo dicas dissimilique modo.
Fas tibi sit uenia peccato non praeeunte,
{{Versus|275}}Quod si praecedat solet indulgentia dici.
Aerugo saepe tempestas dicitur esse
      Aeris, aurugoque aurea faex tibi sit.
Aerugo sanies est quae procedit ab aere.
Intus adeps, aruina foris, pinguedoque quaeuis,
{{Versus|280}}Ast aruina tamen arui pinguedo uocatur.
Dicitur alga maris, sed dicitur ulua paludis,
      Huic alo fons tibi sit, algeo fons reliquo.
Ornix siluarum, solet altilis esse domorum.
Aurificina locus in quo faber excoquit aurum.
{{Versus|285}}Aurum quo foditur dici solet aurifodina.
Est antella quod est in pectore quadrupedantis,
Dicatur postella quod est a posteriori.
Relligio tibi sit metus et ueneratio diuum,
A religo dictum sic est, religat quia mentem.
{{Versus|290}}Nenia sunt nugae, funebria carmina neniae,
Neniari quoniam nugari dicitur esse.
Sagana gummi, sagana uestis, sagana uates.
Cantat hirun., nat hiru., sed flumine crescit harundo.
Lamina sit plumbi re uera, lamnaque ferri,
{{Versus|295}}Hinc Flaccus: &quot;uentres lamna candente nepotum
Diceret urendos,&quot; argenti bratteolae sint.
In libro Vestis dat Sitonius trabeas tres,
In quarum numero purissima purpura diuum,
Purpura cum candore parum regalis habetur,
{{Versus|300}}Purpura cum croceo, quae dicitur augurialis.
Iuste damnati miseri sit cordia uere,
Iniuste rei clementia dicitur esse.
Culturam Domini pietatem dicimus esse,
Latria seu mauis theosebia sunt in eodem,
{{Versus|305}}Ex hinc impietas idolatria dicitur esse.
&lt;/poem&gt;
==11.==
&lt;poem&gt;
Praenomen differre facit, cognatio causa
Est cognominis, agnomen dic significare
Euentum, nomen personam denotat ipsam.
Praesulis indictum, dic edictum fore regum.
{{Versus|5}}Densatum proprie quod sit densum liquet esse,
Luci densetum dicas ubi cernis opacum.
Quod canitur psalma est, interpositum diapsalma,
Est in psallendo sympsalma innexio uocum.
At quidam diapsalma uocant exordia sensus
{{Versus|10}}Alterius, quidam pausam spiraminis esse
Sancti, sed quidam quod sit mutatio metri
Dicunt, at quidam quod sit distinctio rhythmi.
Zela quod est semper dicatur, ut Aquila dicit.
Dicitur a iactu iaculum, telum quia longum,
{{Versus|15}}Missile nomen habet quia mittitur impetuose:
Spicula uel pila generaliter ista uocantur.
Martis dic arma, sed dic armenta bubulci,
Armamenta quoque dic instrumenta carinae.
Terga uiri proprie dicuntur, tergora caprae,
{{Versus|20}}Est pellis tergum cum carne cuticula dorsum,
Est tergus sine carne cutis, caro cum cute tergum:
Tergoris hoc faciet, illud tergi genitiuum.
Oscula pacificis, sed basia dantur amicis,
Suauia lasciuis dantur porrecta labellis.
{{Versus|25}}Velum cortina, uelum tectura uocatur
Templi, tunc uelo fore dicitur eius origo.
Est instrumentum magnae nauis quoque uelum,
Tunc non a uelo, sed sumitur a ueho uerbo.
Paruum rete notat hoc nomen reticulum, quin
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod tegimen capiti ponere uirgo solet
Dictum sit, simile quoniam reti liquet esse.
Oscillum notat os minimum, funis quoque ludum.
Quo se de more portant per inane puellae,
Hoc quoque ficticias dic significare popinas.
{{Versus|35}}Stemma genus, stigma cocturam, themaque causam,
Scemaque rhetoricum tu dicas esse colorem.
{{Versus|36a}}[Nobilitas stema, verborum gloria &amp;lt;s&amp;gt;cema,]
{{Versus|36b}}[Ci[s]ma caput virge, fidei divisio &amp;lt;s&amp;gt;cisma.]
{{Versus|36c}}[Stigma caput mundat, fagma dolore gravat,]
{{Versus|36d}}[Crisma malum celat, sonat asma malum et revelat.]
Sunt fastidia taedia, sed fastigia celsa:
Huic fastus, illi fastidio dic caput esse.
De re iocunda metrice sunt carmina scripta,
{{Versus|40}}Dictamen prosa est a metri lege solutum
Carmen, certa pedum dimensio sit tibi metrum.
Dicitur unguentum, quoniam nos ungimus ipso,
Et quoniam fragrat datur hoc sibi nomen aroma.
Dic epicausterium scriptoribus esse cathedram,
{{Versus|45}}Est epicauterium fornax, qua decoquis ollas,
Aut illud longum, quo fumus ab aede recedit.
Fercula sunt epulae, sed sunt encaenia dona,
{{Versus|47a}}[Que poterunt scanna claudi sunt fercula dicta,]
Quae quandoque probis causa mittuntur honoris.
Sunt praesagia uatum, sunt oracula diuum,
{{Versus|50}}Tu quoque responsum dicas utrumlibet horum.
Sunt oracula uaticinia, sunt quoque templa,
Et quandoque tamen oracula somnia dicas.
Hoc nomen uerbum designat quattuor ista:
Est deceptio pars et filius atque loquela.
{{Versus|55}}Augurium faciunt garritus, auspiciumque
Aspectus facit, osciniumque fit ore citato.
Dicitur a peno penus, quod nutrio signat,
      Namque reponuntur res ibi, quis alimur.
Ast a celando dicas cellaria, namque
{{Versus|60}}Quae sunt ad uictum spectantia quaeque reseruant.
Sic a promendo dici promptaria firmo:
Si causam quaeris, quia uictus promptus ab illis.
Deuia sunt siluae, uirgultique auia, limphae
      Inuia, saepe tamen haec legis improprie.
{{Versus|65}}Pertinet ad terrena ministerium, sacra signat
Mysterium, sed et officium comprendit utrumque.
Affirmes hominum scelus esse nefasque deorum.
Ius lex humana, fas lex diuina uocatur,
      Ius contra scelus est, fasque nefas remouet.
{{Versus|70}}Carbasa sunt quia base carent, uelum quia nauem
Reddit uelocem, de quo sint lintea signant.
Materiam gracilem murorum moenia dicas,
Ast interstitia sunt propugnacula dicta.
Fercula sunt epulae uariae, sunt fercula currus:
{{Versus|75}}Fertilis esto caput primo, fero fersque secundo.
De breuibus simul utilibus compendia dicas,
De longis et inutilibus dispendia, quae sunt
Longa sed utilia dicas impendia uere.
Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
{{Versus|80}}At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Exemplar liber est, exemplum quod trahis inde:
Exemplum trahitur, exemplar dicito de quo.
Est domuum doma summum doctrinaque dogma,
A domos primum uenit, a doceoque secundum.
{{Versus|85}}Sunt uirgulta loca, quibus est arbor noua tantum,
Sed uiridaria sunt, noua quis uiret atque uetusta.
Dicitur a templor templum, quod non habet usus,
Nam contemplari debemus in hoc bona tantum.
Sunt a delendo uel deluo delubra dicta,
{{Versus|90}}Namque precamur in his a nobis crimina tolli.
A fando fanum dicetur, uel quia fandum est
      Hic pro delictis, siue per antifrasim,
Aut a fane, quia parent ibi saepe maligna.
Sinciput anterior capitis pars dicitur esse,
{{Versus|95}}Occiput at partem designat posteriorem,
Ac partem mediam dicas interciput esse.
Quod natum uite sit uinum dicimus esse,
Dicitur inde merum quia nil sit aquae sibi mixtum,
Bachus quod furere faciat, temetum quia forte.
{{Versus|100}}Attendas proprie carchesia uasa sacrorum,
Ast instrumentum dicas carchesia nauis.
Gutturis est imum rumen, frumen quoque summum,
      Rumino fons primi, sed fruor est reliqui.
Gausape praesepe non mutant e neque cepe,
{{Versus|104a}}[Hoc est in sexto plurali gausapa dicas,]
{{Versus|105}}Istis Praeneste superaddas atque Soracte.
Pignora natorum dicuntur, pignera rerum,
Quod datur in pignus non mobile dic hypothecam,
Sed quem lex docuit pro pignere pignora ponit.
Caelorum signa portentum prodigiumque,
{{Versus|110}}Ast ostentum uel monstrum poteris dare terris.
Atque potest aliter fieri distinctio talis:
Prodigium seu portentum concede futuris,
Ostentum siue monstrum praesentibus adde,
Praesenti signum concedaturque futuro.
{{Versus|115}}Sunt qui sufficiunt in luce diaria sumptus,
Quosque uia facis illa uiatica dicere debes.
Sunt quinquennia suntque cubilia lustra ferarum,
Et solet a lustro lustrum purgatio dici:
Lustrum circuitus spatium purgatio silua.
{{Versus|120}}Sit tibi textorum subtegmen, sit quoque stamen,
Stamen stat, sed subtegmen subtexitur illi.
Ius meritum ius est sucus, ius ipsa potestas,
      Quidquid significet, neutrius est generis.
{{Versus|123a}}[Ius aqua, ius rectum, iusque divina potestas.]
Sit coopertorium lecto, tectura cuiuis,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sit tectum domibus, sit tegimen ospiti.
Est hominis libitum, placitum solet esse deorum,
At recte dabitur hoc nomen utrique uoluntas.
Zonam dic strophium, palmam dic esse trophaeum,
Est trophos istius, strophin est illius origo.
{{Versus|130}}Confraga concinne nemorum denseta uocantur,
Confraga dicantur ubi copia multa fragorum.
{{Versus|131a}}[Que dant fraga loca, recte confraga vocantur.]
Illud quo crinis fit tortilis est calamistrum,
Vittaque qua crinis fit planus sit redimiclum.
Est nomen patrium quod nomine sumitur urbis,
{{Versus|135}}Nomen gentile est quod sumitur a regione.
Pelles uuarum uinacia dic fore tantum,
Et dicas acinum quod in uua cernis acutum.
Electrum gummi est, electrum gemma uocatur,
Electrum quoque, ceu dicunt, solet esse metallum.
{{Versus|140}}Sit tibi dictamen, sit coniuratio carmen,
Et cantilenas nos carmina saepe uocamus.
Pertinet ad quando tempus dimensio rerum,
Signatur per idem pars praeterea faciei,
Hac pro parte tamen praesumunt dicere quidam
{{Versus|145}}Timpos, quod tanquam dictum puerile refuto.
Cum per tres casus neutrum genus obtineat plus,
      Casibus in reliquis continet omne genus.
Sorditiem dic esse lutum prima breuiata,
      Sed lutum color est, lutens inde uenit:
{{Versus|150}}Mollia luteola pingit uaccinia caltha.
Sunt iuga montis, sunt iuga nauis, sunt iuga currus,
Colles antemnas collumbar significabit,
Iugera dic spatium campi pluraleque tantum.
Os oris loquitur, corio uestitur os ossis,
{{Versus|155}}Os oris longum, sed os ossis corripiendum.
Afrorum lingua signare mapalia dicas
Pastorum caueas, et idem magalia signant:
Distant quod breue sit illud, producitur istud.
Annorum spatia dic seclum, sit quoque uita
{{Versus|160}}Seclaris, seclum mundana sit atque uoluptas:
Dic sequor et claustrum tribus his caput esse cleosque.
Vniuersale genus est, discretio sexus,
Maneriesque rei, suboles genitorque minorum.
Dicitur aurile, quoniam supponitur auri,
{{Versus|165}}Ceruical ceruici, puluinar quia pluma est.
Non aliquod per se debes proferre licenter,
Non adiectiue pones aliquid sapienter.
Septima festa dies, septena hebdomada tota,
      Sabbata dicuntur haec tria uoce pari.
{{Versus|170}}Est aeris species stannum, stans est aqua stagnum,
N duplici primum scribas, cum gque secundum.
Chrisma sit id proprie quod sumit Christianismus,
Sit quoque charisma tibi gratia, quae data gratis.
Cauma cremat, sed spuma est casmia, casma coruscat,
{{Versus|175}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Casmia femineum, cetera neutra duo.
Momentum pretium, momentum dicito tempus,
Sicut enim dicunt momentum continet instans.
Momentum tempus dicas, monimen monimentum,
Hincque sepulturam dicas proprie monumentum:
{{Versus|180}}Quis moueo memini moneo dicatur origo.
Si proprie attendas, examen iudicium sit,
Est examen apum collectio linguaque librae:
X sonat asperius istinc, sed lenius illinc.
Experimenta pericula sunt, perio quoque fons est,
{{Versus|185}}A pereoque pericula sunt discrimina uere.
Discrimen tibi sit distantia sitque glabella,
Et discrimina tu signare pericula dicas.
{{Versus|187a}}[Est tria discrimen, divisio, glabra, periclum.]
Hebraei, Graeci, diuersificantque Latini:
Psalterium Graeci, nos organa, nabla Iudaei.
{{Versus|190}}Pabula sunt hominis, sed bruti dic animalis
Pascua, non tamen his diuersificatur origo.
Atria dic aulas, eadem cimeteria dicas
Et loca sacrorum: dicas caput attero primi,
At reliquis atrum proprie dicatur origo.
{{Versus|195}}Labra uirorum sunt, sed labia sunt mulierum,
Vel dicas quod erit melius, dic inferiora
Labia, labra quoque contra dic esse suprema.
Est unguen simplex, unguentum compositum sit,
      Vnum pro reliquo saepe tamen uideo.
{{Versus|200}}Si numeres horas in nocte, crepuscula dicas,
Conque ticinia dic, sunt intempesta deinde,
Gallicantus et antelucanum diluculumque.
Da scrinium cuiuis, sed da sacraria templis,
Gazarum proprie sunt gazophylacia regum.
{{Versus|205}}Est tibi delictum, si non facias facienda,
Est tibi peccatum, facias si non facienda
Balsamus est arbor, folium folibalsama reddit,
Carpobalsama dat cortex, opobalsama lignum,
Balsama sunt qui liquuntur de sponte liquores.
{{Versus|210}}Cum bona nuntio tunc euangelium tibi dico,
Et descendit ab eu, quod designat bonitatem,
Cum mala nuntio tunc euangelium tibi signo,
Euan enim Graece peruersum dico Latine.
Diuersas hoc nomen habet partes elementa,
{{Versus|215}}Nam quidam dicunt ab alo, quasi sint alimenta,
Et quidam dicunt ab yle, quasi sint ylementa,
Sunt et ab eleuo dicta, quasi sint eleuamenta.
&lt;/poem&gt;

==12.==
&lt;poem&gt;
Dicitur hinc anima quia uiuificat uegetata,
Mens hinc quod meminit, animus quia ui rationis
Vtitur, umbra manens circa tumulum, Stygiales
Sunt animae manes, quae sic a mane uocantur,
{{Versus|5}}Non quia sint clarae, sed quod semper tenebrosae,
Vel sit origo mene, quia deficiunt bonitate.
Dicitur infernus, quia sit niger atque profundus,
Sed quoniam prorsus locus insatiabilis Orchus,
Tartarus a tare quasi deficiens bonitate,
{{Versus|10}}Hic idem, quia sit sine uere, uocatur Auernus,
Quod sine laetitia, nomen trahit hic Acheronta,
Sic etiam barathrum, quoniam uorat omnia, dicas.
Populus est arbor, populus collectio gentis,
      Populus est aliquid, sed nihil est populus.
{{Versus|15}}Est cyclas pannus, circumdat Cyclada pontus,
Hic declinando primo des haecque secundo.
Nos hominum proprie mammillas dicimus esse,
Vbera sunt pecudum, sed mammae sunt mulierum:
Cuius mammillas dixisti dicque papillas.
{{Versus|20}}Est omnis generis uber nota fertilitatis,
Est neutri tantum cum fetus est alimentum.
Est animatorum semen, campoque satorum
Sementis proprie, sementinum quod in arca
Conditur atque suo spargetur tempore in agro:
{{Versus|25}}Seminium cuiusque rei dicatur origo.
Est coma quadrupedis, colubri iuba siue leonis
Caesaries hominis, crinis proprie mulieris,
Huius et illius bene dicitur esse capillus.
Dragma notat pondus et tunc fit in ae genitiuus,
{{Versus|30}}Dragma etiam quaerit et tunc genitiuus in is fit.
Dicitur a limo limes, limum quia uitat,
Aut a limando, quia sit limatus ab aeuo,
Hinc trames quod homo cito transmeat hunc gradiendo,
Dicitur hinc callis quod gressu callet euntis,
{{Versus|35}}A semus sema fit semita, sit quia stricta.
Infans paruus erit quia posse loqui sibi desit,
Ast a pure puer, uel purus dicitur aer,
Vel puer a pueros potius, quod uerbero signat.
Est adolens crescens, nomen trahit hinc adolescens,
{{Versus|40}}Aut iuxta Graecos sit adulescens ab adulos,
Quod seruire sonat, quia sic aetas sua poscat.
A iuuo sit iuuenis, quia possit opem dare multis,
Vel iuuat eiusdem sit pro delectat origo,
Nam ludis potius gaudet lasciua iuuentus.
{{Versus|45}}Dicitur a uireo uir, nam uirtute uirere
Debet, ad aetatem postquam uenit ipse uirilem.
Dicitur a seneo uel sex morosa senectus,
Hanc a sex dicas potius, quia sexta sit aetas,
Vel quia perfecta sicut senarius haec est.
{{Versus|50}}Virginis est sertum, clerique corona, poetae
Laurea, rex gestat diadema uel induperator.
Aula domus comitum, sed regia mansio regum,
Induperatorum sunt celsa palatia ditum.
Alea ludentis, prandentis mensa, tabella
{{Versus|55}}Cleri, campsoris trapezetum liquet esse.
{{Versus|55a}}[Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.]
Militis est bellum fortis, pugilisque duellum,
Pugnaque potorum, sed proelia sunt mulierum.
Lectus sanorum, decumbentisque grabatum,
Est sponsi sponsaeque torus, toreumaque regum.
{{Versus|60}}Fertur ab humet humus, sed tellus a tolerando,
      Terraque quod teritur, a solidoque solum.
Rex solium, doctor cathedram, iudexque tribunal
Possidet, at sedem praesul, praetorque curule
Obtinet, accusans suggestus, castra senatus,
{{Versus|65}}Nauita transtra tenet, dictator rostra tenebit,
Gentis at innumerae nomen generale sedile.
Est mare siue salum pelagus, quoniam sit amarum,
A pello pelagus, quia pellunt litora fluctus,
Aequor ab aequando, cum nil turbatur in ipso,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A potu pontus, quod citus Oceanus.
Dicitur hinc altum, quia uix tanges ibi fundum,
      Dicitur inde fretum, quod super omne fremit.
Dic Amphitriten, quia terram circuit omnem,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|75}}Cum sine turbine sit tunc dicitur aequor ab aequo,
      Cum fremit a fremitu se probat esse fretum.
Cum penitus lateat pelagus, mare cum sit amarum,
      Ponte carens pontus nomen habere potest.
Candelae fulgor lux est candelaque lumen,
{{Versus|80}}Lux a natura, sed lumen materiale est.
Finis consumens, est consummatio finis,
Est proprium finis, quandoque est actio finis.
Est petra quod firmum, rupes quod rumpitur illud,
      Saxum sit moles unde recisa cadit.
{{Versus|85}}Cautis acumen habet et ob hoc cauet eius origo,
      Laesuramque pedis uox sonat ista lapis.
Dicitur iste dies ostenso tempore certo,
      Incertum spatium denotat illa dies.
Dicitur allodium fundus, fundum maris imum.
{{Versus|90}}Noctua nycticorax et bubo nyctimeneque
Nomina sunt auium noctis uespertilioque,
De quibus in libris nulla est distantia certa.
Est animal dictum, uegetat quia spiritus ipsum,
A fero fers fera, se quoniam fert impetuose,
{{Versus|95}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bestia quod uastat, at pecus ima notat.
Est ars rhetorica, rhetor dat dogma liberque
Rhetoricus, sit rhetorici distinctio duplex.
Arte poetica fungor dum fingo poema,
Ipse poeta uocor, mea fictio dicta poesis.
{{Versus|100}}Est equitum clipeus sic a uerbo clepo dictus,
Est peditum scutum, quod uult caput esse rotundum.
Pectoris est proprie spinter pariterque monile,
Ornatus colli sit torques, auris inauris,
Anulus est manuum, sunt armillae scapularum,
{{Versus|105}}Atque perichelides exornant brachia nymphes.
A cubito supra dimensio dicitur ulna,
Quodque premit cubitus dici solet esse lacertus,
Hae partes geminae dicuntur brachia iunctae
Hoc nomen populus homines generaliter urbis
{{Versus|110}}Colligit eiusdem, sed plebs ignobilitatem
Continet aut uulgus, uel sic uariare licebit:
Hic summos notat, haec medios, hoc colligit imos.
Palma notat laudem belli, uictoria finem,
Hostes imbelles quando dant terga, trophaeum
{{Versus|115}}Dicitur, ast hinc exsultatio facta triumphus.
Sol est ipse globus, soles uariae nota lucis,
Dicunturque tamen soles quandoque calores.
Sal neutri generis condimentum notat oris,
Hic sal si dicas, id quod sapientia signas,
{{Versus|120}}Cuius plurale reprehensio dicitur esse.
Est uitrum saphirum, pro gemma dico saphirum:
Corripias primi mediam producque secundi.
Fornix lenonis locus est, pariter meretricis,
      Ast arcus muri dicitur exterior.
{{Versus|125}}Quo purgas aurum fornax aliudue metallum,
      Fornicor a primo fornice nomen habet.
Est usura suos cum quis tradit mihi nummos
Spe lucri, faenus duplex usura uocatur.
Libra statera, stater est quod libratur in ipsa:
{{Versus|130}}A sto stasque steti proprie dicatur utrumque.
Dicitur insitio tempus ramosa serendi,
      Actio qua seritur dicitur insitium.
Est aetas hominis, ast aeuum philosophiae,
Quodque magis liqueat aetatem continet aeuum.
{{Versus|135}}Dic caules olera, dicuntur ouilia caulae,
Callus durities dicatur, semita callis.
Dic cocleam turris scalam testamque limacis,
Est coclear proprie quo pultes ponis in ore.
Octo iuncturam foliorum dico quaternum,
{{Versus|140}}Ille quaternio sit qui supra quattuor exstat.
A tumeo tumulum dic, a moneo monumentum,
A sepelit coeptum dicatur habere sepulcrum,
Sarcofagum dices, carnem quod edant ibi uermes,
      Quod bona sit ratio sarco faginque probant.
{{Versus|145}}Ast hoc Mausoleum sit ab inuentore uocatum,
Vel sit mansoleum, quod totum manibus exstat.
Dic feretri caput esse fero, libitum Libitinae,
Hoc nomen tumba complectitur omnia dicta.
Sensus sunt hominum, uerborum sensa suorum,
{{Versus|150}}Sentire est sensus, tibi sit sententia sensum.
Remex est proprie quod ponit nauita puppe,
Remus quo medii ueniens ciet aequora ponti,
Est remex ducens, est remus ductus in unda,
At tibi remorum collectio remigium sit.
{{Versus|155}}Grex ouium proprie fertur subolumque suarum,
Ast armenta boum, dicas pecus esse caprarum.
Est dolus in lingua male dicentis manifesta,
Fraus est fallentis sub lingua blanda loquentis.
Est amplus latus, etiam latus est hominis pars,
{{Versus|160}}Estque prioris in i genitiuus in isque secundi,
Estque later tegula, sic dicta sit haec quia lata.
Lignum de fuste, sed linum dicitur esse
Ardendi causa, quia uoluitur undique cera.
Cingula quadrupedis, cingentis cingulus esto,
{{Versus|165}}At neutri generis sit zona tibi mulieris.
{{Versus|165a}}[Cingula sunt hominum, cingula cingit equum.]
Dicitur esse liber codex, sed libra statera,
Libraque quandoque collectio sit solidorum.
{{Versus|167a}}[Pro signo celi quandoque potest reperiri.]
Est crater patera, connexio uirgea cratis,
Quam munimentum perhibent turri dare magnum.
{{Versus|170}}Quod sit ad assandum pisces tu craticulam dic,
Hanc tamen improprie dictam cratem legis esse.
Sinum de uase dicas, sinus esto puellae:
Primam producas primi breuiesque secundi.
Intestinorum pars est lactis, liquor est lac:
{{Versus|175}}Illud femineum, debes hoc dicere neutrum.
{{Versus|175a}}[Lac liquor mamme, piscis lactes habet in se.]
Ista parens matri uox conuenit et genitori,
      Mater quod pariat dicitur esse parens.
Non sic de patre dices, quoniam nequit esse,
      Sed quia sit partus causa uocatur ita.
{{Versus|180}}Hoc flamen neutri pro flatu debet haberi,
Hic si praecedat, stantem Iouis ad sacra signat:
A flo flas flamen, a filo dicito flamen.
Dicitur esse decus ueneratio, sed decor oris:
Illius decoris, huius dic esse decoris.
{{Versus|185}}Est uitium crimen, uiciam fore dicito semen,
A uitio uitias horum dicatur utrumque.
Dic fibram uenam, sed dic animal fore fibrum,
Nam fibris totum uenisque puto fore plenum.
Virga rudis, rudis est incurius et sine laude,
{{Versus|190}}Estque rudis quandoque nouus, quod saepe repertum est,
      Sed magis istud idem quam duo prima notat.
Ille sororius est cui nupta soror mea, glos est
Quam frater duxit, laeuir de fratre mariti
      Dicitur hinc laeuum quod notat esse uirum.
{{Versus|195}}Pauperis et ditis Libitinam dicimus esse,
      Sandapilum tantum pauperis est feretrum.
Hic glomus hocue glomus fili glomeratio fertur,
Tertia respondet reliquo, primoque secunda,
Hoc nomenque globus aliis poteris dare rebus.
{{Versus|200}}Dic praedam quod ui depraedans surripis hosti,
Quidquid captiuo tolles spolium fore dices.
Est uallus palus circa castrum praeacutus,
Nexio palorum sibi mutua sit tibi uallum.
Aufertur quod ui iactura potest bene dici,
{{Versus|205}}Quod fortuna malum parat ultro dic fore damnum.
Cena cibus, caenum sordes, umbratio scena:
A ceno primum, a scenon tu cetera dicas.
Claua genus baculi, clauis sera, clauus acutus,
Clauus remigium, clauus quoque sit tibi uestis.
{{Versus|210}}Ceruos rete, plaga lepores, cassis capit apros,
Haec cassis galea, dicas hic reteque fiet:
      Decidit in casses praeda petita meos.
Dicitur haec buxus dum uiuit in arbore ramus,
At si detrunces, hoc buxum dicere debes.
{{Versus|215}}Est acies oculi, sed acumen sit tibi cultri,
      Est acies pugnans gens tamen improprie.
Quod teres inde polus, quod feruens fertur Olympus,
Quodque domus solis hinc caelum dicitur esse.
Dicitur ille locus gratissimus hic paradisus,
{{Versus|220}}Ad signanda loci iocunda sit haec paradisus.
Fons silet est siluae, quia nil sit ibi quod abundet
Murmure, sit lucus a luceo, quod sit opacus,
Sicque per antifrasim dices a luceo lucum.
Ad nauem malus spectat, malus est uitiosus,
{{Versus|225}}Faux est mala, malum uitium, malum quoque pomum.
Aulae dicuntur aulaea, petasmata templi,
Cortinae thalami, uelaria uela theatri.
Est a materia fragili sumens homo nomen,
      Fons quia fertur humus nominis huius homo.
{{Versus|230}}A uirtute uir est, qua debet quisque uirere,
Anthropos est quoniam uultus ad sidera tollit.
Est altare dei, diuorum dicimus aras,
Vel si mauis materies quadrata sit ara,
Ast altare lapis super aram marmoreus sit.
{{Versus|235}}Hymnus diuina laus est, sunt cantica mentis
Laetitiae, quae fiunt de caelestibus ipsis.
Dic a materia nomen sibi sumere lora,
At quod habere manu soleas dicuntur habenae.
Hinc scola dicatur, quia mens ibi sollicitatur
{{Versus|240}}Circa doctrinam doctoris suscipiendam.
Affectus mentis ad discendum studium sit,
Ast exercitium labor artis continuatus,
Et tamen improprie studium scola dicitur esse.
Quo latro signatur dic cauterium fore ferrum,
{{Versus|245}}Cauteriam proprie dicas in carne foramen.
Vir trapezeta, trapezetum sua mensa.
Semis dimidius indeclinabile semper,
Semis semissis dicetur dimidius pes.
Hoc imperfectus signatur nomine semis,
{{Versus|250}}A quo semideus uolo compositum fore dicas,
      Semiuir a semis dicitur atque uiro.
Est uenter maris, est uterus mulieris et aluus,
Ast uterus sit praegnantis, sit uirginis aluus,
Vel sic dicatur, quia sic diuersificatur:
{{Versus|255}}Venter consumit, uterus parit, egerit aluus.
Astrum uel stella de solo dicitur astro,
Astrorum proprie glomeratio sit tibi sidus:
A sto stas stellas, a sido sidera dicas,
Ex astur dicas, quod lux est, astra uenire.
{{Versus|260}}Est summum pinna templi cirrusque capilli,
      At galeae conus, sit tibi doma domus.
Est uertex montis, dic arboris esse cacumen.
Zelus amor sponsae cum sponso dicitur esse,
Inuidiamque hominum designat idem reproborum,
{{Versus|265}}De muliere notat habitam quoque suspicionem.
Custos qui seruat, custodia dicitur actus.
Corpora quis tegimus pannos sudaria dicas,
Quae sunt re uera sic a uerbo suo dicta,
Talibus insuimus pannis quia corpus humandum.
{{Versus|270}}Ast ad quadrupedem sudaria pertinet, eius
Sudo caput, quoniam sudore sit uda caballi.
Aegis dicatur, tegitur quia pelle caprina,
A pello pelta, quia pellit fortiter ictus,
Denotat ancile scutum, quoniam solet esse
{{Versus|275}}Decisum circa, procerum tantummodo parma,
A clepo sit clipeus, a scuton scuta uocantur.
Est scaber ferrum, quo pes purgatur equinus,
Ast hominem scabrum dic, quem cernis scabiosum.
Ex usu portus acus et lacus et tribus, inde
{{Versus|280}}Ante bus u teneant arc- art- part- ex ratione.
Nomina sunt quinque plurale gerentia quintae
Haec: res atque dies acies facies speciesque,
Et si sint plura, tamen usus non tenet illa.
Funera confirmant fore pompas exsequiarum,
{{Versus|285}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exsequias dicunt corporis obsequium.
Corporis alteritas affectio dicitur esse,
At spectat mentis affectus ad interiora.
Torrens est ueniens aqua niuibus ex liquefactis,
Stans ex artificum studio dices fore stagnum,
{{Versus|290}}At lacus, ut dicunt, aqua mobilis est aliquantum,
Stans ex natura palus est, sed turbida limpha,
Fons aqua natura subtilis, clara, sub aestu
Frigida, sed cedens sub frigiditate calori,
Est puteus locus intus habens latices, grauis haustu,
{{Versus|295}}Cuius margo tenet circum lignumue petramue.
Copula si neutrum, nexum maris et mulieris
Denotat, at si sit primae, nexum catulorum.
Ordinis est nomen Seraphin pluraleque neutrum,
Sique Seraph dicas, quemuis ex ordine signas.
{{Versus|300}}Obsequium sit amantum, seruitium famulantum,
At serui proprie dicatur seruitus esse.
Colligitur parua grandisque per arbutus arbor,
Arbuta plurale nomen fructus notat esse.
Est arbor taxus, si dicas haec, animalque,
{{Versus|305}}Hic si praecedat, etiam melota uocatur,
Dicitur a multis proprie sub nomine pellis.
Pluralis numeri plantaria denotat illa,
Quae tanquam soleas sub planta conspicis esse,
Si sit singlare, nomen tibi significabit
{{Versus|310}}Ramum, quem plantas uellisque, deinde replantas.
Fontis margo, maris litus, sed ripa fluentis.
Est monachorum conuentus nec non monacharum,
Vel diuersorum collectio discipulorum,
Sed conuenticulum dicas pietate carentum.
{{Versus|315}}Fucus asilus erit, ubi pax dicatur asylum,
Turbat asilus apes, miseris succurrit asylum.
Facturam facies notat oris et a facio fit,
Velle notat uultus et ob hoc uolo uis caput eius.
Est arbor pomus, pomum quod dat tibi fructus.
{{Versus|320}}Quis pomi plures loca tu pomeria dices,
At pomaria sunt ubi poma absconsa tenentur.
Est stratum proprie lectus, uia regia strata,
Stratum quandoque uia regia dicitur esse.
Fructificans olea, fructuque carens oleaster,
{{Versus|325}}Fructus oliua oleae, fertur liquor eius oliuum,
Ast oleum proprie nucis asseritur liquor esse.
{{Versus|326a}}[Res incorporea choitum figmentaque signat]
{{Versus|326b}}[Vtile, personam, verum, possessio, factum]
{{Versus|326c}}[Dividit et large denotat omne quod est.]
De non uisibili debet tantummodo dici
Res, cum principium reor huic sit pro puto dictum,
Sed res uisibiles potius fore corpora dices,
{{Versus|330}}Omne tamen corpus res est, uelut asserit usus.
Quod ueteri puerum similem facit esse ueternum
Dicas, qui patitur dicatur quisque ueternus.
Mos est antiqua consuetudo atque probata,
Est consuetudo ius scriptum more statutum.
{{Versus|335}}Sordidus est foedus, pax est procerum quoque foedus,
A foeda porca dic foedus foederis esse.
Vi premit exactor, dominorum exactio uis est.
Dicitur hinc scortum, quoniam solet excoriare,
At meretrix, quia substat pro quadrante merendo,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc lupa quod lupa sit deteriorque lupa.
Est uini proprie metreta modusque modesti,
Hisque licet subici quod sit mensura lacerti.
Est seclum gentis successio, seculus aedis,
Fons quoque sit primi sequor et secludo secundi.
{{Versus|345}}Haec bria si dicas modus est, uas Romipetarum
Hic bria, quo uinum sibi distribuunt quasi libra.
Cum pus nil sequitur, per pus putredo notatur,
Si puris subeat, id quod custodia signat.
Est febris frigor hiemisque coactio frigus,
{{Versus|350}}A frigo frigis seu frigeo dicis utrumque.
Aeris est nubes, nebulae de flumine surgunt,
Nubila sunt proprie nubes nimbis oneratae,
At panis nebula tibi subtilissimus esto.
Argumenta locos, homines loca dicis habere.
{{Versus|355}}Est sutoris acus, si quartae femineumque
Ast et acus tritici purgamentum solet esse,
Sed tunc est neutrum faciens aceris genitiuum.
Dicitur inde latex, quoniam lateat, sed ab aequo
      Est aqua dicta, quod est plana superficie.
{{Versus|360}}Hinc amnem dicas, quia ripas gestat amoenas,
      Torrens est, quoniam uoluitur absque modo.
Corporis est proprie ualitudo potentia firmi,
Estque potentatus maiorum siue potestas.
Carduus est tribulus, tribulum terit allia salsa,
{{Versus|365}}Dicitur id tribula, teritur quo putrida gleba.
Est hic turba chorus, qui uentat in aere corus.
      Ast instrumentum dicitur esse chorus,
Cancellusque chorus mensuraque siue chorea.
Est somnus proprie dormitio continuata,
{{Versus|370}}Somnia sunt ea quae per somnum nocte uidemus.
Est imber pluuia nubis caligine tecta,
Est nimbus tenuis, quo nos aspergit Aprilis,
Hoc nomen pluuia nectit generaliter ista.
Stringitur unda gelu, bruma gelida riget arbor,
{{Versus|375}}Per campi plana diffunditur alba pruina.
Vespere sit nona: si re conuerteris in ra,
Solis habes ortum: si ra conuerteris in rum,
Illius occasum: uesper sit quaelibet hora,
Qua sol uel luna tegitur caligine taetra.
{{Versus|380}}Ri rorum cantant, rae rarum tympana pulsant.
Est Vesperta dea, dicatur et Hesperus astrum.
In quo mulgetur lac tempus multra uocatur,
Vas est multrale, mulsum quod defluit inde.
Est ficus morbus, est ficus fructus et arbor,
{{Versus|385}}Pro tribus est quartae, genus est uariatio partis,
Dicitur hic ficus pro morbo, pro reliquis haec:
Hinc Priscianus dicens ad Caecilianum:
Cum dixi ficus rides quasi barbara uerba,
      Et dici ficos, Caeciliane, iubes.
{{Versus|390}}Dicimus at ficus, quas scimus in arbore nasci,
      Dicemus ficos, Caeciliane, tuos.
Corna gerit cornus, pecudum sunt cornua, cornu
Militis est, quando properat sua bella parando.
Pila subest ponti, pila ludus, pila taberna,
{{Versus|395}}Pila terit pultes et pila geruntur in hostes,
Quod terit est pilus, pilus est in fronte capillus.
Stirps de progenie, stirps radix dicitur esse,
Arboribus dabitur hic stirps, animalibus haec stirps.
Punctus sit pelle, sed punctum sit tibi sectae.
{{Versus|400}}A pupugi punctus, a punxi sit tibi punctum.
Est socer uxoris genitor, socrus genetrix est,
Ast uxor nati dicitur esse nurus.
Vir gener est proprie soceri, cui filia nupsit,
Dictus sic, quod ad augendum genus huic sociatur.
{{Versus|405}}Affectus mentis, sed corporis esse uoluptas
Dicitur, at uelle si dicas est utriusque.
Vestes sunt mulierum, uestimenta uirorum.
Esca uolatilium cibus est, epulaeque uirorum,
      Diuorumque dapes, firmat ut Isidorus.
{{Versus|410}}Cenam prandentum, conuiuia dic sociorum,
Sanorumque cibus, generale cibaria nomen.
Baptismum proprie tibi sit mundatio mentis,
Exterior quae fit per aquam baptisma uocatur,
      Haec uox baptismus nectit utrumque simul.
{{Versus|415}}Est, ut ego didici, paludamentum genus ostri,
At palus est sordes, ubi se sus saepe uolutat.
Pilleus est iuuenum, peregrinantumque galerus,
Praesulis at mitra sit, nobiliumque tiara.
Ornatus uestes hominum dic esse nitentes,
{{Versus|420}}Ast ornamentum tantum dic ecclesiarum.
Aucupis est laqueus, clamidisque lacinia nodus,
Indeque pictorum laquearia dic thalamorum.
Sit thalamus sponsi, cameram dic esse scolaris,
At secreta loca templi penetralia dicas.
{{Versus|425}}Pauperis est palla, ditis clamis, at mediocris
Pallia sunt, tribus his mantellus conuenit haec uox.
Culcitra dicitur a calcando, a fulcio fulcrum.
Est componentis speculum se ceu meretricis,
At speculam tantum fore dicas excubiarum.
{{Versus|430}}Hic lucarius est, qui custodit nemus ipsum,
Est lucar proprie pretium, quod sumitur inde,
Quo sol tecta subit lucanar finge foramen.
Ceparum condimentum ceparia dicas,
Est cepullatum leporinis carnibus aptum.
{{Versus|435}}Scrobes serpentum sunt, at spelunca latronum,
Suntque sepultorum foueae, sunt antra draconum,
Vtque placet plerisque cauernae cuniculorum.
Fertur inexpleta iubilus laetatio mentis,
Signat concinnum laudis iubilatio cantum.
{{Versus|440}}Est stipes firma de ligno facta columna,
Stips est pondus, quod pro solo ponitur asse.
Est uectis ferrum longum pariterque rotundum,
Ostia quo firmo, dictum sic a ueho uerbo,
At uerteuellas quaedam esse foramina dicas,
{{Versus|445}}Quod uertuntur in his uectes quocunque iubentur.
Aequoris insula sit, fluuii tibi sit mediamnis,
Insula cincta salo, mediamnem circuit amnis.
Est locus arbustum, fert arbutus arbuta fructus,
Haec in plurali dicas, singlariter hic dic.
{{Versus|450}}Meta genu femoris, sed ducit ab inguine coeptum,
Sura genu coeptum, sed surae est in pede finis,
Continet utrumque, ceu dicunt, tibia crusue.
Vrinas hominum, sed lotia dic asinorum.
Virtus iustitia est, sed iustitium fit in urbe.
{{Versus|455}}Limus aquae, spectat ad ferrum lima terendum.
Est Helice maior ursa, septentrio, plaustrum,
Est Cynosura minor ursa, septentrio, plaustrum,
Custos Arctophylax, Arcturus siue Bootes.
Est thorax pectus, thorax lorica liquorque,
{{Versus|460}}Estque toral lecto quod supra ponitur alto
Ornatus causa, quod fertur culcitra picta.
Esse librum librique ducem dic esse registrum.
&lt;/poem&gt;
==13.==
&lt;poem&gt;
Aeternum uere sine principio et sine fine,
Perpetuum, cui principium, sed fine carebit,
Hoc animam dicas, dicasque perenne per annos,
At quodcunque uelis sempiternum bene dicis,
{{Versus|5}}Et tamen aeternum sempiternumque simul sunt.
Illatum uulnus, innatum dicitur ulcus,
Infero sit primi caput innascorque secundi.
Rumor credibilis res, credula quae cito credit,
Sic incredibilis et sic incredula distant.
{{Versus|10}}Sunt tria quae pariter substantiuant muliebre:
Dustria, curia, iuria, si praecedat in istis.
Est uinum bibile, bibulum concedis harenae,
Actum significat bibulus, bibilis facit aptum.
Lumine priuatus uiolenter dicitur orbus,
{{Versus|15}}Caecus inutiliter gerit instrumenta uidendi.
Est is abortiuus, qui caesa tractus ab aluo est,
Postumus est natus post exsequias genitoris.
Sit uerbis lepidus aliquis factisque facetus.
Te uestis pulchrum reddit, natura decorum.
{{Versus|20}}Angustum tempus dicetur, sed locus artus,
Ango sit primi caput, arceo sitque secundi.
Album natura facit, est res candida cura,
Estque dealbatus paries albedine tinctus.
Subdolus est uerbo mihi, perfidus est malefacto,
{{Versus|25}}Nam dolus est uerbi, factique fides solet esse.
Nobilis est homo mente uel ingenuus, bene pugnans
Inclitus, insignem facit ipsum purpura regem.
Reddit origo patrum laudabilis hunc generosum,
Dicitur illustris uir conspicuus benefactis,
{{Versus|30}}Egregius proprie sublimatus probitate.
Hasta teres proprie tibi sit pomumque rotundum.
Semestris luna medio sub mense reducta.
Pernix pro uelox casus producit ubique,
Pernitorque caput illius dicitur esse,
{{Versus|35}}Si breuiat casus, tunc est nota perditionis,
Ast eius coeptum dicatur perneco uerbum:
Icarus ad caelum tendit pernicibus alis,
      Sed possum melius dicere pernicibus.
Semper hians patulum liquet esse, patens quod ad horam,
{{Versus|40}}Dic patulas aures, oculos dic esse patentes.
Terrea sunt uasa, terrena colentia terram,
Verum terrestre nomen comprendit utrumque.
{{Versus|42a}}[Eget mente ferox, egrotus corpore †divum†.]
{{Versus|42b}}[Mamma vel ubertas vel fertilis uber habetur.]
Confinis meus est, mihi mansio proxima cuius,
Signa parentelae notat hinc affinis et inde.
{{Versus|45}}Humida res extra, res uuida dicitur intra,
Humeo fons primi tibi sit, caput uua secundi.
Diues et intentus notat assiduus sub eadem
Voce, pro intentus est assideo caput eius,
Quando notat diues, tunc est as eius origo.
{{Versus|50}}Dicitur elinguis qui nescit parcere uerbis,
Duplicis at cordis homo dicitur esse bilinguis.
Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcum,
{{Versus|52a}}[Dicitur arcitenens aliquis quando tenet arcem,]
      Primatumque tenens dicitur architenens.
Aemulus ille tibi sit, cui labor est imitari
{{Versus|55}}Doctum, quique bonis socii dolet inuidus ille,
Aemulus improprie fertur tamen inuidus esse.
De multis proprie primus dices aliusque,
Sed prior ac alter dic concordare duobus,
Istis alteruter uter associes et uterque.
{{Versus|60}}A figor fixus, a findor sit tibi fissus,
Fixuram primum designat, at illud hiatum.
Viuax ingenium, sed uiuidus est color oris,
Inde uigorosum corpus tibi dicitur esse,
Est homo uitalis, comes est cui uita salubris.
{{Versus|65}}Signat emax quod emit uel quod dignum est ut ematur,
      Tantum passiuum respicit empticium.
Est censu cupidus, sed honore uir ambitiosus,
A cupio primum, sed ab ambio dico secundum.
Immemor oblitus notat, oblitus est maculatus,
{{Versus|70}}Huic obliuiscor, est illius oblino coeptum.
Res est sincera, res sinceris est quoque pura,
      Et cum praedictis sincere signat idem.
Diuersum tamen est ab eis in origine, namque
      Huic caries, illis est sine cera caput.
{{Versus|75}}Veridicus dictis, sed uerax est homo factis,
      At sermo uerus sit tibi ueridicus.
Laetus es aut alacer praesenti prosperitate,
      Instantique bono sospes es aut hilaris.
Sospes enim cum spe sociumue spei notat esse,
{{Versus|80}}Incolumem dices quem sanum corpore cernes.
Est bonus aut sapiens probus aut uir relligiosus,
      Pro placidoque probum saepe legis positum.
Post gibbosus habet strumam, gibbrosus at ante,
Fertur utrobique strumam strumosus habere.
{{Versus|85}}Ambitus circumdatus est cum tempore signans,
Ambitus est nota circuitus, tantummodo nomen.
Additur his quod et ambitus est affectus honoris,
Quod translatiue dictum credo magis esse.
Vultu concinno uir tristis dicitur esse,
{{Versus|90}}Dicitur at maestus uir mente, habituque molestus.
Est homo securus a cura quaque remotus,
Sed uir in agminibus confidens est bene tutus.
Dicitur id facile quod non grauat ad faciendum,
      Cui non pondus inest dicitur esse leue.
{{Versus|95}}Oppositum facili graue dico, leui quoque pondus,
      Hoc ex praedictis noscere quisque potest.
Vnus cum solus, quorum genitiuus in ius,
Absque uocatiuo non sunt testante magistro.
{{Versus|98a}}[Et si vis &quot;totus&quot; illis erit associatus.]
Proximus est quiuis natura conditionis,
{{Versus|100}}Spe conuertendi bonus est homo proximus hosti,
Proximus est tantum quem constat stirpe propinquum,
Proximus estque suum mihi praesentans benefactum,
Confinisque meus mihi proximus, ut notat usus.
Ad corpus sanctus, ad mentem pertinet almus,
{{Versus|105}}Vir sacer est digne qui sacra solet celebrare.
Praedo rapax, fluuius rapidus, rabidusque catellus,
Vltimus a rabie, sunt a rapio duo primi.
Totum comprendit massam, sed diuidit omne,
Et quandoque tamen complectitur omnia cunctus,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quandoque tamen colligit opposita.
Vomer aduncus, anus incurua, et pandus asellus,
Et tamen interdum comprendit omnia curuum.
Rusticus esto loquax, ostentatorque procax sit,
Garrula sit uolucris, replicans homo uerba dicax sit,
{{Versus|115}}Facundus proprie uerbis dicatur abundans,
Verum disserere qui nouerit ille disertus.
Improbus est aliquis uerbo, factoque proteruus.
Corpus habens habile cursu fertur citus esse,
Accelerans celer est, sed currens impetuose
{{Versus|120}}Velox uel uolucer, haec confundit tamen usus.
Dapsilis est dapibus, largus aliis quoque rebus.
Concinnus cantus dicatur, congruus ordo,
      Concors hac uoce uelle notatur idem.
Ad numerum paritas, aequale ad corpora spectat,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et de compositis dicitur illud idem.
Aduena fertur homo, quia sit ueniens aliunde
Spe uico castro uel rure uel urbe manendi,
De prope conueniens, quasi sit tecto sub eodem,
Conuena dicetur, erraticus est alienus,
{{Versus|130}}Qui peragrat uaria loca cum pera peregrinus,
      Ast inquilinus dicitur illud idem.
Desidet a primis deses, segnisque uigorem
Non habet, ignauus animi uacuatur ab igne,
Estque piger pedibus, sed iners priuatus ab arte.
{{Versus|135}}Si quaeras: quotus iste uenit? numerum mihi signas,
Si: quotus iste sedet a me? tunc ordo notatur:
      Ordo notatur ita per quotus et numerus.
Cautum prouisum, cautum signat quoque firmum.
Crudus non coctus, est crudelis quoque crudus.
{{Versus|140}}Bos nondum domitus a multis dicitur iniux,
Subque iugo positus bos dicetur tibi subiux,
      At si sit serus dicitur emeritus.
Est uir in obsequiis fidus, sermone fidelis,
At fido primi caput esto, fidesque secundi.
{{Versus|145}}Dicitur ingratus acceptorum immemor omnis,
Et cuius merita sequitur retributio nulla,
Et cui dicendi deest gratia uel faciendi.
Est binus geminus, anni gemini quoque bimus,
      Vnus fons primo, fons sit hiems reliquo.
{{Versus|150}}Dente carens edentulus est sed natus habere,
Qui dentes habuit nec habet dentes nec habebit
Est edentatus: prior est infans, uetus alter.
Campester uolucer alacerque saluber equester
Siluester celeber acerque celerque pedester
{{Versus|155}}Horum bis quinque tenet hic er et haec is et hoc e,
Sic et non aliter debes formare paluster.
Nullius possessor inops homo dicitur esse,
Pauper cui possessorum non suppetit usus,
At mendicus qui pro uoce manu quasi quaerit.
{{Versus|160}}Audax non audenda cauens audenda requirit,
Sed quae sunt audenda cauet temerarius, inde
Quae non sunt audenda petit, socors sine corde
Quae sunt audenda, quae non audenda cauebit.
Esse locus debet dubius, ubi sit uia duplex,
{{Versus|165}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anceps est gladius, quaestioque ambigua.
Est diues proprie, cui res succedit abunde,
Felix qui possessa tenet cum prosperitate.
Instudet aeternis sapiens, prudensque futuris.
Quod leuiter penetrare potes penetrabile dices,
{{Versus|170}}Quod domus interior capit hoc penetrale uocabis.
Quod sentire potest et sentiri tibi sit res
Sensibilis, sed sentiri sit sensile tantum.
Terra ferax culta, regio dicatur opima,
Fertilis alta domus, homo sit locuples opulentus.
{{Versus|175}}Nil mentis retinens homo secum dicitur amens,
Partim mente furens, non prorsus, sit tibi demens.
Spiritus inde malus uaemens est, uae quia menti
Ingerit, at bonus hinc, quoniam uae subtrahit illi.
Vas sit odoriferum tibi, sit quod odorat odorum.
{{Versus|180}}Crudelis placito, ferus est homo percutiendo,
Saeuus in utroque, placito uel percutiendo.
Est numeri paucus, sed staturae nota paruus,
Opponas pauco multum, magnum quoque paruo.
Est indiuiduum corpus, quo non minus ullum,
{{Versus|185}}Et quod duritia nequit iste secare uel ille,
Ac indiuiduum nimio dicatur amore,
Discretum tandem sub uoce tenetur eadem.
Dicitur a luna lunaticus hac ratione,
Quod certis sub temporibus mensis furit ille,
{{Versus|190}}At limphaticus est, cerebrum cuius malus humor
Turbat et illidit, sed non sub tempore certo.
Est energumenus, quem daemon possidet unus,
Sunt arrepticii uexati daemone multo,
Is maniaticus est, qui se perimit sine causa.
{{Versus|195}}Est cute uir lenis plana, factoque suauis,
Blandus in affatu, mitis parili comitatu,
Ast epulum gustu magis esse suaue probatur.
Est homo morosus, si sit bene morigeratus,
At si sit tardus, tunc dicitur esse morosus:
{{Versus|200}}Mos me morosum, mora me facit esse morosum.
Est tintinnabulum uas fusile, futile cribrum,
De terra facta uas fictile dicitur olla.
Me comitem uia, me socium labor indicat esse,
Me scola consortem facit et conuiua sodalem,
{{Versus|205}}Missio collegam facit aut collectio quemquam.
Qui de suspectus, sed de quo suspiciosus,
Inuidus est qui de, sed de quo est inuidiosus:
Inuidiosus ego, non inuidus esse laboro.
Pro plano leuis, sed pro leuitate leuis dic,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alleuiat simul et leuigat ista probant.
Nos operum lassos reddit labor et uia fessos,
Nosque fatigatos labor, aequor, terraque reddit.
Simplex legitimus, simplex idiota uocatur,
      Simplicitas bona sit et mala simplicitas.
{{Versus|215}}Sit uanum corpus, aer dicatur inanis,
Sitque locus uacuus, sic dicere suspicor usum.
Ob mala praeterita malus ille nefarius est, at
Quod mala sint eius praesentia facta nefandus.
Infimus ac imus sibi distant, sic quoque distant:
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Infimus ordine sit, imus at ille loco.
A patria profugus discedens dicitur ultro,
Ast expulsus ui ualet exsul homo bene dici,
Exsul abit sine spe reditus patriaeque reique,
Inscriptus manet in patria sed re spoliatus,
{{Versus|225}}Amittit proscriptus opes nec posse reuerti,
Quisque relegatus sua cum remeabit habebit,
Transfuga qui sub perfidia transfugit ad hostes.
Membris formosus, ast ore quis est speciosus,
Ast habilem pulchrum dices lepidumque decorum.
{{Versus|230}}Inflatus tumidus fertur tumidusque superbus,
Sic cutis excessum, mentis quoque significabit.
Est homo cirritus qui cirros uertice gestat,
Cerritus dicetur quem uesania torquet.
Labilis est fluuius, dicatur lubricus anguis,
{{Versus|235}}Et tamen utrumque de labor laberis exit.
Noxius est proprie nequam, potioque nociua.
Dic apte flauum crinem, fuluumque metallum.
Spissum de toto solido dicetur, ad illud
Densum dicatur, ubi lucus opacus habetur.
{{Versus|240}}Fertur castratus homo testiculis uiduatus,
Castrato similis est gallinaceus omnis.
Ebrius absque bria, comes est cui sobrius ille.
Inscius ignorans, quo culpa est conscius esto,
Praescius est quisquis poterit praescire futura.
{{Versus|245}}Dicta modesta, sed acta uocari dic moderata,
At primi caput esto modus, moderorque secundi.
Signat iniquus quidquid et impius hoc quod et asper,
Vnde ait Ouidius &quot;non per iuga montis iniqui&quot;.
Suffusus proprie uir dicitur esse liquore,
{{Versus|250}}Ast infusus sit oleo, unguentoque perunctus.
Res sunt absconsae quas celas calliditate,
Quae natura tegit nobis abscondita dicas.
Letatus quasi mortuus a leto quasi morbo,
A laetor de laetitia laetatus habetur.
{{Versus|255}}Dicitur intentus plenusque labore operosus,
Des operam primo caput, ast opus esto secundo.
Est detestatus quiuis anathemate strictus,
Praeuentus morte intestatus dicitur esse.
Est breuis argutus, est callidus atque sonorus.
{{Versus|260}}Plenum flexibilem tardum lentus tibi monstrat,
At lentos dices facientes otia saepe,
Sicque luto plenus tibi dicatur lutulentus:
Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis.
Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Vlixe.
{{Versus|265}}Tu modo Pompeia lentus spatiare sub umbra.
Dentur in exempla lectoribus haec tria nota.
&lt;/poem&gt;
==14.==
&lt;poem&gt;
Donati nostri uestigia prima secutus
Nomine tractato nunc de pronomine dicam,
Non quia sim Prisci dictis contrarius ani,
Sed quod in hoc opere uolo doctrinare minores.
{{Versus|5}}Causa duplex igitur pronominibus reperitur,
Cur sint inuenta, quarum tibi prima necesse est,
Altera commoditas: nam primae siue secundae
Quae sunt personae pluralia singula siue
Illa necessario nobis inuenta fuere,
{{Versus|10}}Sicut sunt ego tu cum casibus, illaque uere
Quae sunt alterius personae commoditate
Esse inuenta reor, sicut sunt iste uel ille.
Namque notant de re pronomina semper eadem
Sermonem fieri, quod non de nomine dico.
{{Versus|15}}Eiusdemque rei sit certa relatio causa,
Demonstratio uel discretio sunt quoque causae.
Nomina enim quamuis quid demonstrent referantue,
Confuse tamen hoc faciunt, pronomina certe.
Et quandoque tamen demonstrant nomina certe.
{{Versus|20}}At nomen uere tibi significabit usiam,
Et tibi significat pronomen hypostasim ipsam
Dans intelligere, quod sit substantia mere.
Quaeritur et, quare proprio pro nomine poni
Dicatur, cum pro reliquis saepe inueniatur.
{{Versus|25}}Nobis est super hoc inuenta solutio duplex:
Ponitur in prima dicatur, id est reperitur,
Dicimus in reliqua, quamuis referatur ad illud,
Non tamen idcirco pro nomine ponitur illo,
Nam certum facit hoc, quod per se non facit illud:
{{Versus|30}}Sic plane et breuiter est quaestio nostra soluta.
Curque sui careat recto, fit quaestio saepe,
Soluitur et uarie, poteris sic soluere primo:
He conuertis in es, si sit conuersio recta,
At si conuertas hi, sic statim facies si,
{{Versus|35}}At si conuertas, prorsus statim facies is,
Sed neutrum facere uult concidentia uere.
Nec nouit casum sua reciprocatio rectum,
Vel quod apud Graecos emaytoy non habet illum.
Haec pronomina sunt quae primitiua uocantur
{{Versus|40}}Haec ego tuque sui et ille iste uel ipse uel hic is.
Haec et simplicia sunt dicta modisque duobus:
Primo dicuntur haec simplicis esse figurae,
Hoc quoque respectu Graecorum dicitur esse,
Vel sunt simplicia, quia significatio simplex.
{{Versus|45}}Haec quoque simplicitas ad possessiua refertur,
Nam persona duplex possessiuis reperitur.
Cetera sed septem deriuatiua uocantur:
Me. tu. suus noster uester nostras quoque uestras,
Quae deriuantur a primorum genitiuis,
{{Versus|50}}Ac per simplicia fit mentio compositorum.
Quaeritur et, quare pronomina singula tantum
Ponimus in prima persona siue secunda,
Tertia cum per se teneat pronomina plura.
Ac sic soluitur hoc: quia prima secundaque solum
{{Versus|55}}Obseruare modum dicuntur significandi,
Nam discretiue et praesenter significare
Dicas, quocirca uox uni sufficit una,
Nec si sit praesens semper, tamen est quasi praesens.
Tertia multimode personam significare
{{Versus|60}}Dicitur et uarie praesens absens prope longe,
Ac ideo plures uoces nanciscitur una,
In sola quoniam fieret confusio uoce.
Iste uel hic tantum demonstrant, isque suique
Haec tantum referunt, demonstrant haec referuntque
{{Versus|65}}Scilicet ille ipse: Cato currit et ille mouetur,
Ille uel ipse legit, uir currit et ipse mouetur.
Huius et istius est demonstratio distans,
Intellectiua huius et istius est oculata:
&quot;Iste uir, hic animus&quot; sic debet dicere quiuis.
{{Versus|70}}Contra personam primam contraque secundam
Is non discernit, uox ista sui facit illud.
Cuiuis personae per se bene iungitur ipse,
Quod minime ille facit nisi cum reliquo mediante.
Rem referas, de qua loquitur quis uel meditatur,
{{Versus|75}}Rem de qua loqueris &quot;uir currit et ille mouetur&quot;,
Aut meditans de quo dicas sic &quot;ipse mouetur&quot;,
&quot;Sortes qui currit&quot; re et uoce relatio sic fit.
At si quis dicat &quot;semen qui Christus habetur&quot;,
Re tantum ad semen, ad Christum uoce refertur.
{{Versus|80}}Illud idem monstrant pronomina significantque,
At quod demonstrat non significat tibi nomen,
Nil quoque demonstrant aduerbia, sed modo citant.
Prima notitia fit, si demonstratio fiat,
Fitque secunda notitia, quando relatio fiet,
{{Versus|85}}Cumque relatio fit, fit saepe notitia rerum
Tertia, ceu si quis dicat &quot;qui proelia fecit&quot;
Is de quo prima praecessit mentio facta.
Ipseque quandoque pro non alius reperitur:
Si sic exponas, discretio dicitur esse.
{{Versus|90}}Ipseque multotiens fore pro melius reperitur:
Si sic exponas, tibi significantia fiet.
Ast ubicunque tibi fit significantia, semper
Si bene quis studeat discretio fiet ibidem.
At non conuertas, quia non conuertitur illud.
{{Versus|95}}Hic est articulus et pro quidam reperitur,
Vt si quis dicat &quot;hominum stant hi, resident hi&quot;.
Hic quoque multotiens pro talis ponitur, ut si
Tu dicas &quot;haec herba meo reuirescit in horto&quot;.
Hic quoque demonstrat, quod saepe potest reperiri.
{{Versus|100}}Deriuatiuis est significatio duplex,
Nam possessoris intrin. persona notatur,
Ast extrinsecus hinc possessio significatur.
Hoc utrumque suus numerum designat utrimque,
Vt &quot;suus illius, suus illorum&quot; bene dicis.
{{Versus|105}}Sunt tria primae, sed solummodo quinque secundae,
Tertia quinque tenet inflexio, sed duo quarta.
Quaeritur a multis, quare pronomina gentis
Tantum formentur pluralibus a genitiuis.
Huius causa rei sit significatio, namque
{{Versus|110}}Gentem significant, quae multos colligit in se.
Sed quid obest gentile sui pronomen habere,
Cum sit utrobique numeri dominans utriusque?
Hoc respondemus, quoniam dubitatio causa est,
Nam dicendo &quot;suas&quot; nescis, cuius numeri sit.
{{Versus|115}}Dicere uel poteris, quod pluralis genitiuus
Sumitur a primo, quocirca non habet illud,
Vel respectiuum quoniam sit siue relatum,
      Genti proprietas non ualet haec tribui.
Cuncta uocatiuo careant pronomina casu
{{Versus|120}}Quattuor exceptis noster nostrasque meus tu.
Cur possessiua quintum teneant sibi casum,
Quaedam quaestio fit, siue hoc possessio siue
Possessor faciat: facit hoc possessio, sed non
Possessor, quoniam possessio tertia semper,
{{Versus|125}}Possessor uero primae et quandoque secundae,
Alterius quoque personae reperitur, et inde
Ad rem possessam sermonem dirigo, sed non
Ad possessorem: sic soluat quilibet istud.
Curque relatiua quintum pronomina casum
{{Versus|130}}Non habeant, nostras haec quaestio uentilat aures.
Huius causa rei sit demonstratio quinti,
Per quintumque rei fit prima notitia semper,
Perque relatiuum semper dic esse secundam,
Non primamque rei: patet ergo quod ista repugnant.
{{Versus|135}}Cur ego non habeat quintum quaeri solet istud:
Nos respondemus, quod prima loqui nequit ad se,
Vel quia personae primae est, contraque secundam
Est discretiuum: quinto sic ergo carere
Debuit obliquo, sibi cum contraria sint haec.
&lt;/poem&gt;
 
==15.==
&lt;poem&gt;
Verbum quadruplici sensu credo uariari,
Sicut in his patet exemplis: &quot;uerbum caro factum&quot;,
&quot;Verba dat omnis amans&quot;. non sunt sine tempore uerba.
&quot;Demophoon, uentis et uerba et uela dedisti,
{{Versus|5}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vela queror reditu, uerba carere fide&quot;.
Tunc uacat intendit cum dico &quot;uacat rationi&quot;,
Cum dico &quot;ratione uacat&quot; ratione carere est,
Tuncque notat uacuum cum dico &quot;uacat locus iste&quot;,
Atque uacat per se dic significare licere.
{{Versus|10}}Percontor notat id quod perscrutor per o scriptum,
      Percunctorque per u dicitur esse moror.
Prorogo protelo procrastino sunt nota sensus
Eiusdem, tribus his prolongo connumerabis.
Assignare diem praefigere uel dare dicas,
{{Versus|15}}Assignare tamen exponere dicimus esse.
Subiugo pessundo designat suppeditoque,
Suppeditoque tamen placet ut plerisque ministro.
Instauras, si quid destructi condis ad instar,
Restauras renouans quod restat more priorum.
{{Versus|20}}Noto notifico, noto scribo, noto reprehendo,
A nosco primum, nota sit caput exteriorum,
Primaque produci debet tibi syllaba primi
Te uexo proprie dicas, sed nemo Latine
&quot;Iste laborat eum&quot; dicat, nec habetur in usu:
{{Versus|25}}Est transitiuum prius, absoluitque secundum.
De multis oro dicas, in lite peroro,
Fratres exoro, Christum sapienter adoro
Accusatiuo poteris nec non genitiuo,
      Quin ablatiuo iungere participo:
{{Versus|30}}Participo rem re, participoque rei.
Peierat affirmans, sed periurat sacra frangens,
Abiurat patriam nunquam rediturus in illam,
Adiurat uel coniurat quaerens dubium quid.
Cre. do. se. nex. iu. sto. la. mi. ue. to. fri pli. ne. cu. so.
{{Versus|35}}Haec faciunt in ui uel in i, reliquis datur aui.
Si componatur cum nominibus plico uerbum,
Vltima praeteriti uox conformatur in aui.
Si praepositio coniungitur huic plico uerbo
Praeteritum semper in ui finito licenter.
{{Versus|40}}De neco dic aui, ferro necui, reliqua ui.
Qui superat uincit aut uiuit: Virgilius sic:
&quot;Quid puer Ascanius? superatne? et uescitur aura ...&quot;
Degrado depono uel tecum pignere certo,
Estque caput primi gradus, est et gratia summi.
{{Versus|45}}Cauillo fallo, pro perforo pono cauillo,
Dic caluo primi caput esse, cauumque secundi.
Qui mittit legat, moriens dando sua legat,
Legatus missus, legatum morte relictum.
Accusat maior, est incusare minoris,
{{Versus|50}}Ast excusare proprium dicas utriusque.
Dic pro purgare uel pro circumdare lustro,
A primoque potest lustrum purgatio dici.
Quod non sum simulo, sed dissimulo quod ego sum,
Assimilare bono, non assimulare laboro.
{{Versus|55}}Tunc ego praeuaricor eum crimina uera repello,
Cui falsum crimen impono calumnior illum.
Pastor oues baculo minat, lupus ore minatur,
Hoc producatur, illud quoque corripiatur.
Mutuo credendo, sed mutuor accipiendo,
{{Versus|60}}Mutuo dat nummos, sed mutuor accipit illos.
Accusatiuum regit insto simulque datiuum,
Insto dans operam tibi, te dum persequor insto.
Obsto cum consto doctrina supinat in atum,
      Cetera composita terminat ars in itum.
{{Versus|65}}Strangulo suffoco, exstinguo suffoco dicas,
      Quod bona sit ratio fauxque focusque probant.
A cio si dicas, axcitat tu bene dicis,
      Excitat econtra dicitur a cieo.
Fla. facit ardorem, sed fra. largitur odorem,
{{Versus|70}}Ignis enim &quot;flagrat, sed poma recentia fragrant.
Occido dum labor, occido dum gladiabor.
Excubat in castris homo peruigil, incubat ornix,
Excubiaeque probant primum, probat incubus illud.
Litem dant homines, obiurgantur mulieres,
{{Versus|75}}Rixanturque canes, altercanturque sophistae,
Certant inter se pugiles pro laudis honore.
A cubo bas batum dicatur itumque supinum:
Sanus eo cubitum, male sanus uado cubatum.
Haec duo significat obseruo: sequor caueoque,
{{Versus|80}}Haec in diuinis scripturis inueniuntur.
Si rogat addideris con congregat, e dat, in infert,
Prae praefert, sub substituit, pro protrahit, inter
Quaerit, de minuit, ab destruit, arque superbit.
Quem uoco baptizo, quem quis uocat hunc trahit ad se,
{{Versus|85}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt mutet quadam conditione locum.
Milito militiam perago, sic conuenit esse,
      Si dicas equito, dicis equo sedeo:
Militis est primum, sed quisque potest equitare.
Qui uadat ille uadum transit peragrans equitando,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui uadiat certo pignere dat uadium.
Scandalizare malum dicas exemplificare,
Scandalizoque tamen derideo dicitur esse.
Sunt in eo primae screo be. me. cre. nau. cal. e. bal. la.,
Et duo sunt quartae, sed cetera cuncta secundae.
{{Versus|95}}Experior laudo dicas probo significare,
      Spectoque significat experior specio.
Iudico te damno, tibi iudico commoda quaero,
Accusatiuus damnat, prodestque datiuus.
Fulgurat hoc primum dic esse, tonatque secundum,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fulminat extremum dicitur esse cadens.
Eructo dicas cum fit ructatio, tuncque
Eructo uere uerbum, si dixero quicquam,
Si quid abundarit, ructatio dicitur esse.
Libo, si liba degusto, liboque dicas,
{{Versus|105}}Coram numinibus si tu libamina ponas.
Clunagitant homines, sed crisantur mulieres,
Crisarique tamen Sodomitica secta uidetur.
Palmito praetaxo, dic et praetaxo subarro,
      Et tamen haec taxus est utriusque caput.
{{Versus|110}}A careo casso fore dicas exinanisco,
A quatio quasso pro frango dicitur esse.
Laxo per x scriptum pro soluo dicitur esse,
Lasso per ss duplex dic significare fatigo.
Non primitiuum dicatur, sed speciei
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deriuatiuae dicitur esse noto.
Noto prior longa dicas cognosco frequenter,
      Cum noto correpta est prima notas facio.
Pernocto nocte, spatioque perendino lucis,
Tunc diuturno, si diuturnam fecero moram.
{{Versus|120}}Excubo dum castra tueor, sed lucubro nocte
      Dum studeo, uigilo dicis utroque modo.
Ebrius hic titubat, nauis uacillat in undis,
      Inde domus fragilis nutat homoque senex.
Calculo cum lapide, digitali computo sorte,
{{Versus|125}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et numero dicas qua ratione uelis.
Oscitat ore hians, halas quoque cum facis alas,
Os aperit ratio prior, altera brachia tendit.
Caelo dum sculpo lapides, celo cooperta,
A primo caeltes, caelum est a posteriori.
{{Versus|130}}Si diuersificas bene remque reique recordor,
Tuncque rei cum pars tantum mihi scita recordor,
Tuncque recordor eam cum perfecte scio totam.
Exsultans gaudet proprie, exaltansque superbit,
Primum de salio, reliquum dicatur ab alto.
{{Versus|135}}Te rigo dico bene, sine casu roro sequente,
Est transitiuum prius, absoluitque secundum.
Hoc meditor firmo, sed non hoc cogito laudo,
Primum iustorum solet esse, sequensque malorum.
Quem ueneror decoro, quem pulchrum reddo decoro,
{{Versus|140}}Principium primi decus esto, decorque secundi.
Exspirat moriens homo, suspirat gemebundus,
Tunc homo conspirat, si coniuratio fiat,
Aspirat siue potius respirat anhelans,
Et tamen aspirans quandoque fauere uidetur,
{{Versus|145}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Admonet inspirans uiuificatque frequens.
Hic moror aio bene, moror illos et moror a te,
      Actiuum neutrum sic est communeque uerbum.
Asportas remouens, apportas si mihi praebes;
      Implicat importans et supportans homo tollit.
{{Versus|150}}Quisquis amicatur nobis est noster amicus,
      Cautus amicat eum sibi, quem prece reddit amicum,
Ast inimicatur nobis inimicus apertus,
      Iste sibi uerbis socios inimicat acerbis.
Impetro quid dicto prius et mox perpetro facto,
{{Versus|155}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A patro uerbo sumit utrumque caput.
Hocque patro uerbum duo significabit in unum,
      Patro luxurio, patroque perficio.
Obsonor iratus, obsonor nocte fit esus,
Ientamus mane, cenamus uespere facto,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tertia prandere postulat, ut solitum est.
Vescitur at nona merenda messor in hora.
Conspicor aspicio, conspicor colligo spicas,
Tunc ego despicor cum spicis extraho grana,
Despicor at proprie dico cum specto deorsum.
{{Versus|165}}Gratulor est laetor et gratulor est ago grates,
A grato primum dicas, a grate secundum.
Dicitur exsquamo nec non exentero pisces,
Pullos dimembro, pullos euiscero dices.
Gaudens exsultat, contradicensque resultat,
{{Versus|170}}Hoc ablatiuum poscit, reliquumque datiuum.
Obpilat ora pilo claudens, obturat at ille
Aures cum ture, quod ab antiquo solet esse.
Inter se screo siue creo diuersificantur,
      Iactans sputa screat, res deus ipse creat.
{{Versus|175}}Haec dico significat: confirmo copulo sacro.
Exstinguens necui pecudem, feriensque necaui.
Pignero suscipiens, impignero pignera tradens,
Pignero dum capio, dum pignero pignera trado,
Pignerat haec locuples quae pauper pignerat illi.
{{Versus|180}}Irritat euacuat, irritat prouocat iras.
Scrutor ut experiar, ut sanem uulnera rimor,
      Sciscitor inquirens quae noua scire uolo.
Inuestigo sequens profugi uestigia furis.
Elongas mihi res, prolongas quod dare debes.
{{Versus|185}}Cunctatur replicans uaga uerba, pigerque moratur.
Si quid diuidimus membratim tunc laniamus,
Quando membra secas tunc eadem laceras.
Denotat allego causor confirmo iuuoque.
Solor solamen dono, solor quia solus
{{Versus|190}}Efficior, primum deponit et hoc patiatur.
Supparo cum rugo pannum, supero quoque uictum,
Hoc uerbumque paro cum sub caput est utriusque.
Efferat hic hostem signat quod terret eundem,
      Efferat at per se deuenit iste ferus.
{{Versus|195}}Accusat semper onero, sed pondero per se
Ponitur, huic pondus fons est, onus est caput illi.
Cum pasco curo, sed cum considero curo,
Cum medeor curo, simul haec tria significabit.
Consto saepe notat pretium, consto quoque saepe
{{Versus|200}}Pro perseuero reperitur proque simul sto.
Angusto stringo dicas, angustio pono
Inter pressuras, haec sunt poenale locale.
Delyro discordo, deliro deuio dicas,
Est lyra fons primi, caput est quoque lira secundi.
{{Versus|205}}Nil de composito retinet uenundo supino,
Sicut et hoc nomen semis, sunt haec duo tantum.
Dico cum tribuo concedo uoce sub una,
      Hoc uerbum do das haec tria significat.
Praesto praeualeo dicas, praesto quoque dono,
{{Versus|210}}Praestoque saepe solet accommodo significare.
Ad pulli pastum proprie tenet hoc sipo uerbum,
      Suboque porcorum pertinet ad coitum.
A sipo composita sunt obsipo dissipo dicta,
      Obsipo spargo notat, dissipo diuidere.
{{Versus|215}}Si iuuat actiuum fuerit, tunc auxiliatur
Impersonale si sit, delectat ubique.
Allactat puerum, quem mater ad ubera ponit,
Vt lac sugat ab his, ablactat eum remouendo.
Sol radiat mucroque micat fulgurque coruscat,
{{Versus|220}}Cum fulgur supra nos paret fulgurat aether.
More catelli qui loquitur sic ille catellat,
Hic tibi catillet, mulierem qui pede tangit.
Impedit intricat nec non inuoluere signat,
      Extricatque sapit expedit atque aperit.
{{Versus|225}}Praestolor exspecto, praestolor quaerere dico.
Mussat qui dubitat, mussat qui murmurat idem.
&lt;/poem&gt;
==16.==
&lt;poem&gt;
Dicit aue ueniens tibi iure ualeque recedens,
Hoc uerbum salue comprendit aueque ualeque.
Caelestem dat aue mihi significare salutem,
Humanamque uale, salue designat utrumque.
{{Versus|5}}Callet durere denotat et sapere,
Callidus et callus haec duo uerba probant.
Si largiturus mihi sis aliquid, mihi spondes,
At pro me spondes, si sis pro me fideiussor.
Exhibet hoc uerbum designat quattuor ista:
{{Versus|10}}Demonstrat, praesentat, alit, pariter dat abunde.
Confiteor cum uox respondet ad intima cordis,
Sed fateor cum lingua sonat quod corde refuto.
Arcet qui remouet, et cogere dicitur arcens,
Estque acuens arcens, unde hoc arconius exit.
{{Versus|15}}Resplendens ardet, quicunque irascitur ardet,
Ardet qui properat, ardet quicunque crematur,
Ardet mens, ardet clipeus, domus ardet et ignis,
Haec cupit, hic splendet, hic urit et uritur illa.
A careo cassum dicas caritumque supinum,
{{Versus|20}}A cassu cassus uenit, a caritu cariturus.
Apparens paret et qui bene paret oboedit,
Ast in utroque solet produci syllaba prima.
Horreo pro ueneror reperitur et horreo saepe
      Illud quod terret significare solet.
{{Versus|25}}Assidet intendit atque assidet assimilatur:
Assidet insano, medicus simul assidet aegro.
Actiuum liceo passiuum significabit,
Passiuum liceor actiuum significabit:
Non licet asse mihi qui me non asse licetur,
{{Versus|30}}Diues in orbe licet, miserum sed nemo licetur.
Paenitet et taedet miseret piget ac pudet ista
Accusatiuos poscunt simul et genitiuos,
Natura primum, sed transitione secundum.
{{Versus|33a}}[Dic tuor inspicere, tueor defendere dicas.]
Pro speculor dicas et pro defendo tueri,
{{Versus|35}}Et tuitus primo tribues, tutusque secundo,
Saepe tamen tuor hoc uerbum reperitur in usu,
A quo composita sunt contuor intuor ista.
Indulges cum tu condonas aut operam das,
Da casum primo duplicem, solumque secundo.
{{Versus|40}}Deuoueo dicens de priuat et auget ibidem,
Augens promittit, at si priuat maledicit.
Promouet exaltat, abigit quoque promouet, inde
Dicitur interdum &quot;promotus in acolythum sum&quot;.
Si ualet hic moritur, et si ualet hic ualidus fit,
{{Versus|45}}Qui ualet ille potest, defectiuumque salutat,
Et quandoque ualet pretium dat uenditionis,
      Accipitur ualeat pro queat et pereat.
Maereo producas primam, pro tristor habetur,
At mereor breuies primam, pro seruio fertur.
{{Versus|50}}Maestus sum primo, meritus sum iunge secundo,
Et quandoque tamen in praeterito merui do,
Lucanusque tamen: &quot;castrorum in plebe merebat&quot;.
Si iungas oleo sub crescit et in solitum dat,
Ad cremat et crescit, ab delet, re bene spirat,
{{Versus|55}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non redolet sed olet quod redolere solet.
Hostibus insideo, medicus pius assidet aegro,
      Subsidet hic caro, praesidet ille solo,
Obsidet hic muro, considet ille loco.
Fragmentum mensae tibi dicatur residere,
{{Versus|60}}Vnde et residuum non nunquam dicitur illud.
Arrides dilecto, derides inimicum,
Si dicas recte, subridet amator amicae.
Denotat haec torret: uoluit uertitque crematque,
Sic ergo iungas: aqua torret, id est aqua uoluit,
{{Versus|65}}Fatum torret, id est uertit, torret cremat ignis.
Haec adolet signat: crescit cremat et quoque mactat.
&quot;Tura adolete focis&quot;, infans dicatur adultus,
Debemusque deis uitulos adolere supernis.
Nos reueremur maiores hostesque ueremur,
{{Versus|70}}Est uereor timeo, reuereri dic uenerari.
Gemma nitet, sidus fulget, candelaque lucet,
Aurum resplendet, uictor certamine pollet.
Tunc fleo cum lacrimas emitto, lugeo uultum
Insinuans tristem, sed tristi maereo mente.
{{Versus|75}}Haec septem sola tantummodo neutra secundae
Praeteritum faciunt in ui, diuisa supina
Nec perdunt, sicut careo paleo ualeoque,
Et pariter doleo noceo placeo taceoque.
Nam caritum siue cassum passum ualitumque,
{{Versus|80}}Et dolitum nocitum placitum tacitum scio uere.
Per pla. ca. ta. pa. do. ua. no. potes ista uidere.
Hoc uerbum saepe placeo neutrum reperitur,
Et defectiuum sine persona reperitur.
Paenitet hoc uerbum dic praeteritis fore tantum,
{{Versus|85}}Sed piget et taedet istaec duo uerba uicissim
Dic de praeteritis, praesentibus atque futuris.
Asperitas squalet quia non est plana, sed inde
Feruor Apollineus hominum facit ora calere.
Nos exoptando, nos promittendo uouemus,
{{Versus|90}}Non sua quisque uouet, domino quoque nostra uouemus.
Multa uidentur, non ideo tamen illa uidentur,
Hoc etiam uerbum praebere obstacla uidendi
Significat, quandoque tamen discernere uisu
Signat, et illud idem quandoque quod assimilari,
{{Versus|95}}Atque facultatem designat habere uidendi,
Sicque licet somnum capiam non cesso uidere.
Torreo cum placeo, quamuis ab eis cadat in dus
Nomen, utrumque tamen ex se facit esse supinum.
Composita a uideo ualeoque simul superaddas.
{{Versus|100}}Mulgeo dat mulsi sicut dat mulceo mulsi,
Dat mulcere suum sicut mulgere supinum:
Quod probo, nam mulsum sibi sumpsit utrumque supinum.
Eiusdem sensus sunt pertinet attinet ista.
Qui parce uiuit nec abutitur abstinet ille,
{{Versus|105}}At si quis quemquam remoretur detinet ille,
At cupidus retinet uel auarus quod dare non uult,
Obtinet in causa quicunque perorat in illa,
Quique capax in se est alicuius continet ille,
At si quis fuerit constans se continet ille,
{{Versus|110}}Quique aliquid portat, portando sustinet ille,
      Et quandoque tamen sustineo patior.
Caneo canes, candeo candes haec duo uerba
Praeteritum per ui retinent, sed nulla supina.
Lugeo luges, luceo luces haec duo formant
{{Versus|115}}Praeteritum luxi, sed dicito lugeo luctum,
Luceo sit neutrum nec debet habere supinum.
Ferueo coniueo semotis a ueo dic ui,
Namque bui uel xi faciunt istaec duo uerba.
A si mutet in i maneo, per ui bene dicis,
{{Versus|120}}Si non permutet, tunc praeteritum facit in si.
&lt;/poem&gt;
==17.==
&lt;poem&gt;
Verto facit cum re deponens: uerto reuertor,
Cum reliquis genus actiuum seruatur ubique.
Auerto remouens curamque aduerto rependens,
In ui passiui notat auertor remoueri,
{{Versus|5}}Si sit deponens, designat spernere tuncque
Accusatiuum poscit iungi sibi casum.
Hoc animaduertis quod percipitur tibi mente,
Ast animaduertis in eum quem uerbere punis.
Qui tegitur mersus sub aquis summergitur ille,
{{Versus|10}}Qui sursum resilit ab aquis emergitur ille.
Si sero subiungas seui, de semine dicas,
At si subiungas serui, dic arboris esse.
Ad resipiscentem conuersio pertinet apte,
Ast euersio uel subuersio perditionem
{{Versus|15}}Denotat, euertit tamen ad scrutamina spectat.
Digeritur cibus in stomacho prius, egeriturque
Quando extra geritur per secessum, liquet inde:
&quot;Egestum&quot; uado, non digestum&quot; bene dico.
Intendas operi, doctrinam intellige docti,
{{Versus|20}}Ecce uides quod dat primum, accusatque secundum.
Designat facio gero, designat quoque porto,
      Namque gero pondus saeuaque bella gero.
Fert patitur dicit, fert cupit atque gerit.
Est dici rerum, proferri dic fore uocum.
{{Versus|25}}Currere me dico nec profero, quod logicus scit.
Committo sensum portat cuiuslibet horum:
Coniungo pecco credo facio reprehendo.
Liberat est redimit, redimit conducere dicit,
Et redimit soluit, ut per mea dicta patebit.
{{Versus|30}}Captiuum redimit dominus, quia liberat illum,
Promissum redimit qui uerax est, quia soluit,
Iudex conductus, ut lex docet, esto redemptus.
Impedit aduersans, adquirens appetit, et qui
      Suppetit hic idem ferre uocatur opem.
{{Versus|35}}Suppetit hoc prodest mihi dicas, cum quid abundat
      Suppetit illud idem, competit utilis est.
Quaeritur ignotum, queritur qui perdit amicum,
Primum passiuum, deponens dico secundum,
Primam produco primi breuioque secundi.
{{Versus|40}}Exigo perficio dicatur et exigo posco,
      Parsque sibi regimen exigit alterius.
Diffidit ille facem, diffidit non bene fidens,
A findo primum dicas, a fido secundum.
Corripio castigo notat simul abbreuioque,
{{Versus|45}}Et tamen a rapio uerbo dicatur utrumque.
Scalpo per p et l scribatur, sed scabo per b,
      Est rationalis scalpere, scabo suis.
Haec tria significat pango: cano, iungo, paciscor:
Panxi uoce, fide pepigi, pegique bacillo.
{{Versus|50}}Aere luo pignus, cruce poenas, luce tenebras,
      Dicitur et luere, quando salitur ouis.
Sisto facit statui, si transeat, atque statutum,
Sed si sit neutrale, steti nullumque supinum.
Afficit informat punit cupit haec tria signat,
{{Versus|55}}Affectoque frequens hinc pro cupio reperitur.
Fur aurum, uirgo flores, mare nauita, libros
      Clericus, aequiuoce singula quisque legit.
A cado dic cecidi, sed dic a caedo cecidi,
Extremum generat occido, sed occido primum:
{{Versus|60}}Occido perimo, sed denotat occido labor.
Sternitur aequiuoce mare lectus asellus et hostis,
Et sic hoc uerbum replicabit quattuor in se.
Agros, rus, formam, superos colit atque parentes,
      Hos arat, hoc habitat, ornat honorat amat.
{{Versus|65}}Si cubat in cumbit mutetur et addideris con,
Luxuriat, dis et ad comedunt; sub subiacet hosti,
Orat pro, re iacet, obit ob, de languet, in instat.
Laudo cano, describo cano, dic et cano canto,
Haec tria significat hoc uerbum uoce sub una.
{{Versus|70}}Dum cano diuino, cano laudo, metraque scribo,
Carmentis uentura canit, canit arma poeta,
      Regem scurra canit, et citharista canit.
Cum transitiuum fuerit delinquo, relinquo
Significat, neutrum peccatum significabit.
{{Versus|75}}Fallo falsifico designat, fallo relinquo,
      Falloque pro ludo saepius accipitur.
Ludo multotiens pro deludo reperitur,
      Et quandoque solet significare iocum.
Alloquitur qui me compellat uoce loquendo,
{{Versus|80}}Eloquitur qui rhetorice profert sua uerba,
Proloquitur logicus qui uerbis plenus abundat,
Obloquitur qui dat uerbis contraria uerba,
Colloquitur qui cum socio socialia confert,
Illeque subloquitur, loquitur qui decipiendo,
{{Versus|85}}Praeloquitur qui prae reliquis sua uerba recludit,
Qui loquitur quocunque modo profert sua uerba.
Vir sapiens sapere dicatur, quique sapore
      Congruus est sapere dicitur ille cibus.
Hic qui contigue tangit uel tangitur ille
{{Versus|90}}Contingit, sed saepe sub euentu reperitur.
Est expergiscor deponens atque solutum,
Expergefacio contra tibi transit in actum.
Crede deo uel crede deum, plus credere dico,
      Si credas in eum quam uel ei uel eum.
{{Versus|95}}Trado te de te facio cum traditionem,
Cum tibi quid trado tunc possum dicere dono:
Accusat primum, dat et accusatque secundum.
Cum quid prolongas trahis illud, qui uiolenter
      Aut male detrahitur, dicitur ille trahi.
{{Versus|100}}Qui remouet tollit, qui sublimat quoque tollit,
      Et pro nutrire tollere saepe datur:
Tollit alit remouet gerit erigit accipit aufert.
Cogo constringo dico, cogo coaduno,
      Vnde et Virgilius: Tityre, coge pecus.
{{Versus|105}}Carpo cum lanas traho, carpo cum reprehendo,
      Carpo quid lanians, carpo quid accipiens.
Cedo locum tribuo dicas et cedo recedo,
Et caedo saepe pro scindo dicitur esse,
Atque cedo pro dic defectiuum reperitur.
{{Versus|110}}&quot;Quo tendis cedo&quot; &lt;dic&gt;, nec me cessisse negabo:
Prima duo cessi faciunt reliquumque cecidi.
Fingo quid simulans, et pro facio reperitur,
      Et tamen hoc proprie pertinet ad figulum.
Admittens recipit, ast amittens homo perdit,
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est cum d primum, sed sine d reliquum.
Cum quis seducit hominem male decipit illum,
Cum quis subducit naues ad litora ducit.
Tendo pro uado: &quot;quo tendis?&quot; dicitur inde,
A tendo tendis extendo retia dicis.
{{Versus|120}}Soluo persoluens nummos, cum libero soluo
De seruo eiciens, soluo cum tollo ligamen.
Rege deo fruimur, exoptatisque potimur,
      Vescimur ac dapibus, utimur utililibus,
{{Versus|123a}}[Vtimur utilibus, fruimus celestibus escis,]
      Econtra dicis fungimur officiis.
{{Versus|124a}}[Vescimur optato potior, sed fungor honore.]
{{Versus|125}}Pungo facit punxi, debet pupugi quoque subdi,
Si punxi faciat, casum subici sibi culpat,
Si pupugi dicas, te uel similem superaddas.
Cingor ad hoc ut opus subeam, succingor iturus,
Accingor gladio, praecingor gausape sumpto.
{{Versus|130}}Notis assurges, insurge malignus in hostes,
Consurges de sede tua, de morte resurges.
Illum deficio bene dico, quando relinquo,
Deficis a studio, quando desistis ab ipso.
Praesulis indictum, dic edictum fore regum,
{{Versus|135}}Edicunt reges, indicit festa sacerdos.
Admitto donum notat, admitto fore factum,
      Ac introduco, subdoque calcar equo.
Ascribit iactans, proscribit crimina damnans,
Inscribit signans, describit rem manifestans.
{{Versus|140}}Praesens praeteritum dic inquam siue futurum,
Quod monstrat clare persaepe Boetius ipse.
Conficit hic physice, rex hostes conficit arte.
{{Versus|142a}}[Rex hostes, medicus species, corpusque sacerdos]
{{Versus|142b}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Conficit: ille necat, miscet hic, ille sacrat.]
Decedit moriens, discedit ab urbe recedens.
Consulo te posco, tibi consulo consilium do.
{{Versus|145}}Est interpono sero, per sero semina signo.
Affligit tortor, malus infligitque locutor,
Sed decertando confligere dico sophistas.
Conducit pretium tradens, praebensque ducatum.
Vir sponsam ducit, sed sponso femina nubit.
{{Versus|150}}Exegi quasi perfeci, tamen exigo poscens.
Vir male praesumit, qui non sibi debita sumit,
Confidens bene de firmo praesumit amore.
Quod remoues abigis, dubitasque quod ambigis esse.
Ingerit astutus se, se intrudit uiolentus.
&lt;/poem&gt;
==18.==
&lt;poem&gt;
Conueniunt pariter me conueniunt ut oportet,
      Mecum conueniunt, conuenit haec mihi res.
{{Versus|2a}}[Conveniens animo non fuit ille meo.]
Conuenit ire domum pones hoc pro decet ipsum,
Illum conuenio compello dicitur esse:
{{Versus|5}}Conuenit accipitur pro pangit et assimilatur,
Pro coit atque decet, compellat, inest et oportet.
{{Versus|6a}}[Conditur versus, conditur olus sed conditur aurum.]
Scanditur uersus, conditur olus faba lensque,
S recipit primum, negat s retinere secundum.
Ascis adiungis, appello denotat accis,
{{Versus|10}}S iungas primo, cc duplex adde secundo.
Quaesitum inuenio, reperis quod sors parat ultro,
Hinc ait Ouidius: tu non inuenta reperta es.
Venimus in prisco, praesenti dico uenimus,
Est uenio neutrum, passiuum ueneo dictum.
{{Versus|15}}Perficio designat obit uallo moriorque,
      Si quis eat contra, fertur obire satis.
Qui tantum praebet aures sermonibus audit,
Qui fauet auditis hic exaudire uidetur,
Qui bene praelati mandatum complet oboedit,
{{Versus|20}}Quique suas aures simulando claudit obaudit,
Quique aliud uerbis intelligit ille subaudit.
Haurio fontis aquas, haustus quoque dicitur inde,
{{Versus|22a}}[Haurit consumit, videt, evacuat, ferit, audit.]
Aurio percutiens, aurigaque dicitur inde.
Haec tria si dicas orior potior moriorque,
{{Versus|25}}Declinando potes iris uel eris reperire.
Arcesso cupio sapio peto quaero lacesso
Solis praeteritis perfectis atque supinis
Haec retinent quartam, quamuis non sint ea quartae.
Scribe per l simplex salio saltumque supino,
{{Versus|30}}Scribe per ll duplex, sallitum tunc bene dices.
Sallio sallo sale, salio pede, cantica psallo,
Sallio sallitum dat, salsum sallo supinum,
Dat saltum salio, priuatur psallo supino.
Quae componuntur ab eo retinent eo semper,
{{Versus|35}}Ambio sumit io secumque superbio iungit,
      Cetera sunt in eo quae ueniunt ab eo.
Dicunturque simul i corripiendo supina,
Et tamen ambitum semper produco supinum:
Iussit et ambitae circumdare litora terrae.
{{Versus|40}}Transit init et obit et circuit, his simul adde
      Ambio circueo, transeo praetereo.
Ambio dic cupio, sed dicitur ambio lustro,
Ambitio sit circuitus nota sitque cupido.
Ordior orditus dat praeteritum, dat et orsus,
{{Versus|45}}Ordimur telas, ordimur uerba loquendo.
Veneo longatur, uenio sed corripiatur,
Primum seruat eo, sed io dic esse secundo.
Sancio sancitum faciet sanctumque supinum,
Sic sanciturus et sic sanctus reperitur.
{{Versus|50}}Qui fallit uerbis aliquem circumuenit ille,
Tunc circumuenio cum circumdo loca multa.
Operio quem sub aliquo uelamine pono,
Illumque opperior quem praestolor praeeundo:
Nec tardum opperior nec praecedentibus insto.
{{Versus|55}}A queo composita primum duplicare futurum
Semper dicuntur nec ab illis excipiuntur
Ex eo composita, quod in am formantur et in bo,
      Dic ibo uel eam, quiboque siue queam.
Ex usu perio lapsum sit, et inde peritus
{{Versus|60}}Venit et experior, pereoque tibi dabit usus.
Est assentire proprie uerbis adulari,
Sed consentire dicas factis adulari,
Et quandoque tamen primum deponit agitque.
Antiquum perio uerbum non constat in usu,
{{Versus|65}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A siue o dat ui, re quoque con dat eri.
Repperit hinc dicas et comperit, ut bene dicas,
      Ex hinc aperuit dicis et operuit.
Dicas metibor et metiar, huic quoque iunge
      Partior: haec duo sunt quae faciunt bor et ar
{{Versus|70}}Machino corrodo seu diruo, si bene lector
Omnia scrutetur, demolior haec tria signat.
&lt;/poem&gt;
==19.==
&lt;poem&gt;
Narro refert signat, hoc pertinet, hoc quoque distat,
Corripiturque prior pro primo, pro reliquis non.
Accusatiuum poscit simul atque datiuum
Pro narro positum, pro distat non regit ullum,
{{Versus|5}}Ast ablatiuum pronominis et genitiuum
Nominis exigit hoc pro pertinet arte uolente.
Per memet calui, sub pannis me calefeci,
      Absoluat primum, transeat et reliquum.
Intimat ad mentem, sed suggero spectat ad aurem,
{{Versus|10}}Suggerit ad bona, suggerit ad mala pertinet apte.
Parcendo miseratur homo, Christus miseretur,
Quilibet istorum proprie miseret miserorum.
Vltro promitto quid, polliceorque rogatus:
Inter promissum sic differt pollicitumque.
{{Versus|15}}Inficit intingens, qui denegat infitiatur,
      Et sibi sumpserunt hinc caput infitiae.
Qui capit ille locat, conducit qui pretium dat,
Conducit dantis pretium, locat accipientis.
Lacteo lac sugo, lacto lac praebeo nato,
{{Versus|20}}Sicque puer lactet, puerum mater sua lactat.
Pendeo suspensus, pendo dum subleuo pondus,
Pendo do poenas, dum pendeo suffero poenas.
Corporeis oculis cerno, considero mente,
Quid profecturum mihi sit uel quid nociturum.
{{Versus|25}}Obloquitur qui clam personam rodit honestam,
Exprobrat in faciem praesentis turpia dicens.
Corrigo discipulum, reprehendo uirum uitiosum,
Illum uitupero, de quo conuicia dico.
Est domini quod praecipiat, parere minoris,
{{Versus|30}}Hortarique parem debet par ad probitatem.
Poscere consilium pariter dare debet amicus.
Drensat olor, clangit anser, crocitat quoque coruus,
At pardus felit, uultur pulpat, leo rugit,
Ast onager mugilat, bos mugit, rana coaxat,
{{Versus|35}}Vociferans barrit elephas, gryllusque minurrit,
Blatterat ac uespertilio, strittinnit hirundo,
Balat ouis, uagit capra, sed gallina gracillat,
Frendit aper, uulpes quoque gannit, rudit asellus,
Hinnit equus, grunnit porcus, pipat quoque nisus,
{{Versus|40}}Sed catulus latrat, hinc murilegusque catellat,
{{Versus|40a}}[Anser et anseruli dicunt per pascua pipi.]
Est hominumque loqui, quod dicto praeualet omni.
Signat honestatem decet, expedit utilitatem,
      Conuenit idoneum temporis atque loci.
Si pono proprie, per oportet signo necesse,
{{Versus|45}}Appello primae signat uoco, lisque sequente
Denotat ad terram nauem propellere nautam.
Pertinet ad frigus hoc uerbum frigeo, frigo
Si frigis subdas, per idem frixoria signas.
Obtinet in causa qui ius adquirit in ipsa,
{{Versus|50}}Sed pugnans aliquis uincit cum terga dat hostis.
Designat facio gero, designat quoque porto,
Bella gero faciens, sic et gero pondera portans.
Si sero subdo seras, tunc liminis ostia claudo,
Cum sero dico seris, tunc terrae semina mando.
{{Versus|55}}Iste manum retrahit a munere, uerba retractat,
Et tamen alterius altrum dicatur origo.
Luxuriat seges aut coma, lasciuitque puella,
Luxuries primi, lasciuia forma secundi.
Assentimur amicis blandimurque tyrannis,
{{Versus|60}}Vtque magis placeamus adulamur dominanti.
{{Versus|60a}}[Effeta recludit, effeta germina claudit.]
Obserit impediens, hic obserat ostia claudens.
Vir generat mulierque parit, sed gignit uterque,
      Gignit pro generat ponitur improprie.
Si crepo sit primae, solet hoc quod dissipat esse,
{{Versus|65}}Si crepis adiungas, signare crepo sono dicas.
Vinum delibo, de quo experiens ego gusto,
Delibor quasi deficiens a munere labor,
Dilabor cum per uarias partes ego labor.
Retro pedem iaciens repedas, repedieque reuertens.
{{Versus|70}}Assignare diem praefigere uel dare dicas,
His definire uel praetaxare marites.
Arrogat ascribens sibi quisquam plus ratione,
Qui socios spernit praeeunte ualore superbit.
Cum bene respondet decius compello iocose,
{{Versus|75}}Compello tumidam, cur sic agat impetuose.
Aede deest quisquam, qua non est nec fuit unquam,
At quis abest aede, qua non est sed fuit ante.
Est ceuere uirum, sed crisari mulierum,
Clunagitant homines in se, pariter mulieres.
{{Versus|80}}Tu consternaris, si defectum patiaris
Mente, sed ex onere consterneris immoderato.
Accusatiuum medico, medeorque datiuum
Exigit, at medicor hunc casum poscit et illum.
Vado uiam, uado quadrupedem, uadio uadium do,
{{Versus|85}}Pro consorte uador sonat hoc quod sum fideiussor.
Si quando facias quod non debes, homo, peccas,
Sed tunc delinquis cum non facis utque iuberis.
Sit, quid delictum, quid peccatum, tibi dictum.
Pando facit passum, patior, pateoque supinum.
{{Versus|90}}Tondemus barbas, crines, sed tundimus herbas.
Fundas ecclesiam, fundis laticem bene dicis.
Decipitur facto, solet at quis fallere dicto,
Dicto factoque socium circumuenit ille.
Albes candidus es sonat, albas quod facis album,
{{Versus|95}}Est naturale primum, fit et arte secundum.
Quae noua sunt narro, refero narrata secundo.
Vallamus proprie castrum, saepimus ouile,
Saltum lustramus, campi planum peragramus,
Ambimus quod nos cupimus, notat ambitus illud.
{{Versus|100}}Vnguentum manat, nix liquitur, ast aqua stillat.
Vitem bruma cremat, sed torris aduritur igne,
Sol torret messes, succendit amor mulieres.
      Garrit auis proprie, garrulat ipse loquax.
Irrationale stillat, ratione fruentis
{{Versus|105}}Mingere sit proprie, quoniam sic conuenit esse.
Cor sapit et pulmo loquitur, fel commouet iram,
      Splen ridere facit, cogit amare iecur.
Est quaedam proprie res, quae proprium gerit esse,
Est simplex prorsus sicut deus et uelut yle,
{{Versus|110}}Dic aliquid fore, quod non esse suum trahit ex se.
Educo prima facit, educo tertia dicit,
      Sic facit as alo, sicut is est ab alo.
A metor exit eris, uariatur metor in aris.
Prima dico colo, tertia dico colo,
{{Versus|115}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima uado lego, tertia uado lego.
Est redimit quartae, de seque facit redimire,
At redimo redimis inflexio tertia accit,
Hoc redimitus habet ex se, reliquumque redemptus.
Como dum crines orno, como splendeo dicas,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huic comis subdas, huic quoque subde comas.
Comentes homines dicas galeasque comantes.
Praebeo praebendas, tribuoque tributa tribuno,
Dono nil sperans, sed do tibi mutua quaerens,
      Largior ut largus, erogo pauperibus.
{{Versus|125}}Dormito sub pigritie, sed dormio uere,
Dormitauerunt omnes dic dorque mierunt.
Qui uocat asciscit arcessit et acciet accit,
Arcessit simul accersit pariter sociabis,
Sed tria sunt ternae, tamen acciet esto secundae,
{{Versus|130}}Accit et arcessit respondent haec duo quartae.
Quae faciunt in sco fore dicas inchoatiua,
Ista sed excipias et quae formantur ab illis:
Con. dis. com. glis. pos. uis. fus. co. nos. qui. a. cres. pas.
&lt;/poem&gt;
==20.==
&lt;poem&gt;
Sunt adiectiua uerborum aduerbia semper,
Sicut testatur artis doctissimus auctor.
Adiunctum uerbo dicas, ut dicit origo.
Vnde ubi quo uel qua loca quaerunt quattuor ista,
{{Versus|5}}Quo petit ad, qua per, in ubi petit, unde petit de.
Hic illic istic alibi foris haec ad ubi das,
Hinc illinc istinc aliunde foris petit unde,
Huc illuc istuc alioque foras dabis ad quo,
Hac illac istac alia qua uult sibi iungi.
{{Versus|10}}Quo poscit quartum responderi sibi casum,
Vnde et qua sextum propriis sic esse locorum
      Declinabilibus collige nominibus.
Ast in ubi debet fieri uariatio quaedam.
Nomina si primae sint propria siue secundae
{{Versus|15}}Et careant numero plurali, sit nota praesto.
Si quaeras per ubi, danda est tibi uox genitiui,
Nomina si primae plurale notentur habere
Tantum, tunc ad ubi debet sextus tibi subdi.
Propria consimilem quae tertia continet edent:
{{Versus|20}}Romae Rotomagi Vernone moratur Athenis,
      Rure moratur humi militiaeque domi.
Romam Rotomagum Vernonem tendit Athenas,
      Rus tendebat humum militiamque domum.
Roma Rotomago Vernone meabat Athenis,
{{Versus|25}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rure meabat humo militiaque domo.
Roma Rotomago Vernone redibat Athenis,
      Rure redibat humo militiaque domo.
Intro eo, sedet intus homo, uenit inde deintus,
      Egrediturque foras, stat foris ante scolas.
{{Versus|30}}Eminus ad longe, sed comminus ad prope spectat,
Huic extra caput est proprie, reliquo manus et con.
Indicat ecce mares et praeterea mulieres,
Ast hominem tantum, non plures indicat eccum,
Ast eccam tantum demonstrabit mulierem.
{{Versus|35}}His prorsus similes ellum dic esse uel ellam.
Ad tempus numquam, sed pertinet ad loca nusquam,
Sic de simplicibus istorum intellige dictum.
Nunc praesens tantum signat, modo tempora terna:
Ista modo feci facioque modo faciamque.
{{Versus|40}}Et quandoque solet modo sic diuersificari:
Pro paulo prius et paulo post aut aliquando.
{{Versus|41a}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; [Vt modo sum monachus, et modo canonicus.]
Designatiuum tunc temporis, ordinis est tum,
Tumque pro et saepe poni reperimus in arte.
Heu dat responsum, dic heu signare dolorem,
{{Versus|45}}Heus uocat, et comicus heus dicit saepe uocando.
Eia monet uel age, sed laetitiam notat euge,
      Et totiens agite scribito sicut age.
Qui bene cuncta notat signatiuum sciet inde
      Ordinis et pariter temporis atque loci.
{{Versus|50}}Designat uox ista foras ad, sed foris inde.
Olim praeteritum signat praesensque futurum,
Milo transpositum tria ducit tempora secum.
Praesens praeteritum quondam notat atque futurum.
Sicut olim dudum tria quodlibet indicat horum.
{{Versus|55}}Est iam componens, est assumens geminatum,
Et dicas etiam, iamiam, dicas quoque iamque.
Hanc uocem minime reperimus saepe negando,
      Et dicas minime significare parum.
Est personale proprie pariterque locale,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et signatiuum temporis est alias.
Vt dic pro sicut, pro postquam dixeris illud,
Sicque notat simile, pariter tempus quoque saepe,
      Quanque titas saepe significatur ab hoc:
Vt uidi, ut timui, ut me dolor ussit inertem!
{{Versus|65}}Exspectatiuum sit adhuc quodcunque negaris,
      Si quicquam affirmes, continuabit adhuc:
Antichristus adhuc non uiuit, Christus adhuc est.
Omnino qualis, omnifariamque localis.
Si dicas afatim, tunc significabit abunde,
{{Versus|70}}Dicas affatim, facunde significabit:
Est afatos primi caput, affatumque secundi.
Dic idioma meum consignificare meatim,
Vsum uel mores dic significare meapte.
Voces consimiles tua uel sua sunt in eodem.
{{Versus|75}}Sunt aduerbia ter, inflexio tertia format:
Rectus in ens uel in ans s in ter mutat ut amans,
Si secus est uero, sub fine ter adde datiuo,
Hoc generale feras, nisi syncopa destruit illud.
Nudius incertum tempus demonstrat, at illi
{{Versus|80}}Tertius addatur, iam certum significabit.
Multimodum tempus signant aduerbia quaedam,
Vt lego persaepe, legi persaepe, legamque.
Sunt quae dicantur contra sub tempore solo:
Cras illud dicam, dico nunc, antea dixi.
{{Versus|85}}Multimodumque modum quaerunt aduerbia quaedam,
Quaedam discrete nec multimode uariantur.
Num simul et numquid coniungimus indicatiuo,
Nam proprie semper interrogat indicatiuus,
At nisi componas non, non datur imperatiuo.
{{Versus|90}}Cum si coniungant utinam, ne, quatenus optant.
Ast infinitus nil quaerit ut imperatiuus,
Et tamen huic semper hortandi aduerbia iunge.
At sine participe nil plene uel sine uerbo
Significant ista, nisi ponis siue subaudis.
{{Versus|95}}Ast huius partis pars quaelibet est caput et fons:
Docte de doctus, hinc ex pronomine dicas,
A sto stas statim, a sensu dicito sensim,
Saepius a saepe, nequaquam de neque sume,
Dicis ab ex extra, sed ab o deducitur o si.
{{Versus|100}}Iunge necessario cum uerbo quolibet, inde
Cum substantiuo tu semper iunge necesse.
Significatio sit anormala semper in istis:
Funditus et passim satiusque fere quoque statim,
Dumtaxat sane sensim actutum quoque ualde.
{{Versus|105}}Dicantur recte simul haec anormala uoce:
Vt semel ex unus, bis a duo sic reperimus.
Saepius unde refert, interrogat unde frequenter,
Ac uno dempto reperitur rarius unde.
Quorsum uel quorsus haec in sum dico uel in sus:
{{Versus|110}}Aduersus uersum rursum prorsum quoque sursum,
Sicque sinistrorsum dextrorsum siue deorsum.
Dic per pro ualde, pro non, iurat quoque saepe:
Perfide, perpulcher, per Christum exempla notato.
Dicas humane uel diuine simili re,
{{Versus|115}}Ast humanitus ac diuinitus haec ais in re.
Praesens, praeteritum uult quondam siue futurum:
Hoc quondam feci, &quot;quondam tua dicere facta
Tempus erit&quot;, potes exemplum dare Virgilianum
&quot;Quondam etiam uictis redit in praecordia uirtus&quot;.
{{Versus|120}}Si dicas &quot;quando uenisti?&quot; interrogat, at si
&quot;Quando solus eram,&quot; respondet, &quot;quando valebo
Tunc ueniam&quot;, sic infinitum significabit,
At persaepe loco quia ponitur aut aliquando.
Da coniunctiuum quasi ceu tanquam tribus istis,
{{Versus|125}}Coniunctumque aliis praebeto uel indicatiuum.
Inuenies pro sicut uti, pro quatenus autem:
Multotiens dominus praecepit, uti facias hoc.
Dic adeo tantum, dicas adeo quoque certe,
Affirmatiue dicas et quantitatiue.
{{Versus|130}}Vt quidam dicunt, sodes uerbum comicum sit,
Ast alii dicunt, quod sodes esto sodalis,
Et tamen est inter hortandi aduerbia postum.
Pro tantummodo dum dicatur, et inde Lucanus:
Dux sit in his castris senior, dum miles in illis.
{{Versus|135}}Ac dum pro donec ponit physiologus ipse:
Natus non uigilat dum sol se tertio gyrat.
Dum pro cum saepe reperitur temporis esse.
Pro pariter dic esse simul, sic congregat inde,
Pro postquam dic esse simul, sic tempora signat.
{{Versus|140}}Si paulo minus est oratio comparat, inde
Esto fere, si dictio sit paulominus una.
Quaerit ubi, respondet ubi, dicas ubi postquam,
Ast infinitum sit ubi: Thebaidos auctor
&quot;Est ubi dat uires nimius timor&quot; approbat illud.
{{Versus|145}}Hic pro tunc saepe reperitur temporis esse,
      Hicque locum signat saepius et proprie:
Inde locum signat, tempus quandoque, sed usus
Insinuat uere persaepius ordinis esse.
Sic monstrat simile, sic iurat, Maroque dicit
{{Versus|150}}&quot;Sic tua Cyrneas fugiant examina taxos&quot;.
Si bene quaeque notes, si singula uerba retractes:
O stupet, o dubitat, uocat, indignatur et optat,
Clamat, conqueritur, uelut exemplis reperitur:
O quibus, o quantis, o qualibus es viduata!
{{Versus|155}}O - quam te memorem, uirgo? namque haud tibi uultus ...
O regina, nouam cui condere Iuppiter urbem ...
Adsis o tantum et propius tua munera firmes!
Perdidit o qualem uincendo plura triumphum!
O male uicinis haec moenia condita Gallis!
{{Versus|160}}Pluribus est agite dicendum, dic age soli,
Eia dic cuiuis, sit Virgilius tibi testis:
      Ergo agite, o iuuenes, surge age, care pater.
Haec aduerbia si recites pariter simul una,
      Sunt unitiua temporis atque loci.
{{Versus|165}}Tempus idem signant simul ista locum uel eundem.
Dic secus esse aliter iuxtaque localiter unum
Dices, ast illud tu dices qualitatiue.
Esse negatiuam dicas uel comparatiuam
Hanc uocem minus et contraria significare,
{{Versus|170}}Vnde minus prudens pro stultior accipiatur.
Ex adiectiuis ueniunt aduerbia saepe,
Nominibus propriis ueniunt aduerbia raro.
Vsque locum saepe, donec tantummodo tempus,
Tempus siue locum dic significare quousque.
{{Versus|175}}Prae uel post poni possunt aduerbia uerbis
Non uel ne dum cum praeter monosyllaba tantum.
Demonstratiua simul aut interrogatiua
Et dubitatiua semper sunt praepositiua,
His hortatiua simul oplatiua marites.
{{Versus|180}}Semper acuta manet aliquando secunda, sed inde
Tertia quam citius acuatur in hoc aliquanto.
Dicas improprium quasi consimileque notare,
      Atque rei uerum significare quasi:
Noxque diesque quasi contraria, tu quasi stultus,
{{Versus|185}}Ast unigenitum quasi uidimus a patre natum.
Demonstrant numerum quandoque aduerbia: mecum
Siue etiam tecum dicas singlaria secum,
No. uel uobiscum pluralia dicimus esse.
Quaedam coniurant et quaedam aduerbia iurant,
{{Versus|190}}Coniurant ita, sic, sed iurant Hercule, Castor.
Vt quidam dicunt, casus aduerbia poscunt:
Ecce Maecenatem dicunt pridieque Kalendas.
Copulat interdum, quandoque est comparatiuum
Haec uox quam, cum qua quoque tu superadicias tam.
{{Versus|195}}Quam cito, confestim, mox, protinus, illico, statim,
Continuo, propere, uelociter et properanter,
Cursim, festine, festinanterque, repente,
Actutum, celere, cito, mature subitoque
Vere haec dena nouem sensu retinentur eodem.
{{Versus|200}}Si nil praecedat, ne pro non dico frequenter,
Si quid praecedat, pro ut non conuenienter:
      &quot;Ne facies&quot; dicas &quot;oroque ne facias&quot;.
Humane, dure, large, firmeque, benigne,
Ignaueque, probe uel auare siue seuere,
{{Versus|205}}Inde noue, plene uel abunde siue proterue
Dicis in er uel in e, quamuis sint illa secundae.
Quod pendet, similat, monstrat, rogat, eligit, optat
Praecedit rectum, succedunt cetera uerbum:
Vt postquam, sicut, en, cur, quinimo utinamque.
{{Versus|210}}Obliquos saepe casus aduerbia quaerunt
Tunc, ubi, sat, mage, multum, plus, uiam, pridie et heu, o:
Plus magis exquirunt genitiuum quantitatiue,
Ast ablatiuum donabis qualitatiue.
Principium finemque notant simul intrin. et extrin.,
{{Versus|215}}Intrin. personae sunt possessiua prioris,
Si bene disseritur, hic principium notat intrin.
Dic aspirandas intrinsecus esse sonantes,
      Hic tantum finem dico notare rei.
Illud idem faciet haec uox extrinsecus, unde
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec exempla probant, quae tibi dicta prius.
Tu plus siue magis non addas comparatiuis,
Tam uel quam pariter potes addere conuenienter.
&lt;/poem&gt;
==21.==
&lt;poem&gt;
Participem dicas quia participare duobus
      Dicatur uerbis nominibusque simul.
Omnia nascuntur aliis ex partibus, illud
      Non reperire potes partibus in reliquis.
{{Versus|5}}Participes autem personas pleniter omnes
      Atque modos omnes circueunt pariter.
Dic &quot;legeret scribens&quot;, &quot;lege scribens, uel &quot;lego scribens&quot;
      Exponens uerbo participem similem.
Conueniuntque mari quaedam, quaedam mulieri,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Da futuens maribus, da pariens aliis.
Suntque trium generum uel in una uoce uel inde
      Vocibus in multis, sicut amatus amans.
Optatiua uelut coniunctim tempora signant,
      Voces temporibus non bene sufficiunt.
{{Versus|15}}Vnde probans praesens imperfectumque, probatus
      Praeteritum uel plus significare scias.
Fertur abundare tamen hoc in uoce futuri,
      Quamuis dixissem non bene sufficere.
Praesens participis a praesenti generatur,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed diuersimode nascitur et uarie.
N interponit persona secunda duarum,
      Sicut amans ab amas dico docensque doces.
Ternae uel quartae persona prior generabit
      O si uertis in ens, cum queo tollis eo:
{{Versus|25}}Vnde quiens uel iens genitiuus non fit in entis,
      Regula sed fallit, untis uterque tenet.
Tus, ctus, ptus, stus, sus, psus, xus finalia sunt haec
      Praeteriti, sicut dicitur inferius.
Notus uel doctus sumptus questus quoque uisus
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lapsus uel fixus tot uariato modis.
Praeteritis dictis us quoque consocies.
Deficiunt quaedam pro deficiente supino,
Rus non profertur, nisi si praecesserit ans ens,
      Sed dic coepturus, deficiat licet ens.
{{Versus|35}}Inuenies ens praeteritum consignificare,
      Vt meminens dicas sum memor atque fui.
Praeteritum pariter praesens consignificabit,
      Istius exempla coeptus et osus erunt.
Nomina sunt, quae participes tamen esse uidentur,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc quoque scutatus et galeatus habes,
Atque paludatus, tunicatus uel manicatus,
      Sic praetextatus et caligatus erunt,
Bacatus, bracatus, pilatus, penulatus,
      Pilleus hoc faciunt, ocrea, crista simul.
{{Versus|45}}Ac si quis recte consideret omnia, noscet
      Quot sunt arma uiri, nomina tot fieri.
Participes non deficiunt in casibus ullis,
      Sicut deficiunt nomina saepe suis.
At quidam futuens non femineum fore dicunt,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nuptus pariter uoce priore caret.
Ac si participes desint qui, nomen habetur
      Cum uerbo iunctum sub uice participis.
Vt cum participe si iungas sum, uice uerbi
      Fungitur et uerbum deficiens recitat.
{{Versus|55}}De neutris duo participes nascuntur, erunt tres
      Neutropassiuis quae sua contriplicant.
A duplici uerbo ueniat uox ista futurus,
      Nam de sum uel de fio futurus erit.
Et tamen a neutro formatur, namque supinum
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A fio factum comprobo, sumque nihil.
Si deponentis bene praeteritum recitabis,
      Huic semper sensus uis utriusque datur.
Idcirco semper dicetur conuenienter:
      Nos siue a nobis auxiliatus eris.
{{Versus|65}}Quattuor haec latus fractus seu tactus et actus
      Possunt componi, ceu referunt alii.
At nos dicamus ex nostra parte figurae
      Nullum participem composite fieri.
Omnes participes aut simplicis esse figurae
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut decompositae dicere non dubites.
Hi sunt participes, sine uerbo quos reperimus:
Cursus, anhelatus, erratus uel uigilatus,
Siue laboratus, regnatus siue quietus,
Spiratus, placitus, passus, cassus, titubatus.
{{Versus|75}}Vt curso spatio, uigilatum carmen amicis.
Isset anhelatos non praemedicatus in ignes.
Maro refert &quot;acri quondam regnata Lycurgo&quot;.
&quot;Talia commemorat relegens errata retrorsum.&quot;
&quot;Arte laboratae uestes ostroque superbo.&quot;
{{Versus|80}}Haecque notes in tus sine uerbo stare uel in dus:
Facta fugis, facienda petis: rus et ens sine forma,
Vnde quiens uel iens, ens a sum siue futurus,
Sicque decens, meminens, oriturus uel moriturus.
Participes a scor uenientes reiciunt s,
{{Versus|85}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed pastus, fessus haec simul s retinent.
Ac praesens pro praeterito poteris reperire:
&quot;Offendi adueniens&quot; firmatque Terentius ipse,
Et caligantes abrupto sole Mycenas.
Participesque loco fore nominis inueniuntur,
{{Versus|90}}Si componatur, si comparet et regat altrum.
Doctior, indoctus uel doctus iuris in hoc est,
Si tempus perdat, ut amandus dignus amari.
Absolui non uult ablatiuus, nisi iungas
      Participem uel quid sub uice participis.
{{Versus|95}}Siue subauditur, ut &quot;sedi rege sedente&quot;,
&quot;Me duce carpe uiam&quot;, &quot;natus sub rege Philippo&quot;,
      &quot;Versa est in cineres sospite Troia uiro&quot;.
&lt;/poem&gt;
==22.==
&lt;poem&gt;
A iungo iungis coniunctio dicitur esse,
      Nam iungit partes nomina uerba simul.
Res simul esse notans coniunctio uim notat, ordo
      Significatur ab hac, cum notat ipsa sequi.
{{Versus|5}}&quot;Sortes et Plato currunt&quot;, uis adesto, monetur,
      Si currit dicas, ordo notatur ibi.
Atque uel ac saepe reperimus copulatiue,
      Interdum pro quam nos reperimus eas.
&quot;Haud secus ac iussi faciunt&quot; ac dicito pro quam.
{{Versus|10}}&quot;Ne simili utamur fortuna atque usi sumus&quot;.
Continuatiuae dicuntur consecutiuae
      Si seu sin siue, confer et his similes.
At subcontinuant, quibus additur ordo sequiue,
      Nam subcontinuant hae quia uel quoniam.
{{Versus|15}}Quae sunt causales adiunctiuaeque uocantur,
Causalesque tamen differre feruntur ab illis,
Affirmant namque causales semper, ac inde
Tu dicas semper adiunctiuas dubitare.
Dic ne pro an breuiter, ne longam pro neque semper.
{{Versus|20}}Terentius: &quot;eamne? ne nunc quidem cum arcessor ultro&quot;.
Verbaque multotiens coniunctio continet ipsa,
Nec cessat saepe sub temporibus uariare.
Dico pro quamuis liceat licet atque licebit:
&quot;Omnia maiorum uertamus busta licebit&quot;.
{{Versus|25}}Quando notat tempus quando, coniunctio non est,
Pro quia dic quando, coniunctio dicitur esse:
Hic tibi - fabor enim, quando haec te cura remordet&quot;.
At disiunctiua coniunctio cur uocitatur,
Cum non coniungat, sed disiungat quasi iuncta?
{{Versus|30}}Quod sic soluatur: coniunctio non uocitatur,
Vt tantum sensus coniungat, sed quia uoces
Vocibus adiungit, quod disiunctiua facessit.
Vel dicas etiam, uel saltem, uel quoque siue:
&quot;Qui uirtute sua superant uel aromata cuncta&quot;,
{{Versus|35}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Si non camisiam, da mihi uel tunicam&quot;,
&quot;Iste uel ille legit, Sortes uel Plato mouetur&quot;.
Approbat interdum si Virgilioque probante:
Di, si. qua est caelo pietas, quae talia curet.
      Adiungit dicens &quot;si uenias, faciam&quot;.
{{Versus|40}}Abnegat ut sequitur &quot;fecissem, si potuissem&quot;,
      At dubitat dicens &quot;nescio, si moriar&quot;.
&quot;Ausus si fueris, facias hoc&quot; ecce minatur,
      Est rationale &quot;si deus est animus&quot;.
Si pro non dicas: &quot;si dabit, mentiar&quot; hoc est.
{{Versus|45}}&quot;Si nunc se nobis ille aureus arbore ramus
Ostendat nemore in tanto!&quot; si taliter optat.
A praecedenti sensu pendere uidentur
Nec pendent, uelut est &quot;igitur Martinus&quot; et illud
&quot;Si qua tamen caecis errabunt scripta lituris.&quot;
{{Versus|50}}Dic equidem fore compositum pronomine primae,
      Quod bene Virgilius comprobat Aeneidos.
Ast alii tamen auctores confundere sueti
      Illud personae cuilibet adiciunt.
Dicis ego, dicis equidem, sicut reperimus.
{{Versus|55}}Dic quoque pro certe, pro et aut etiam similique:
Per uarios quaesita libros exempla docebunt.
Si tu iungis enim cum sed, postponere debes,
At si cum uero, semper praeponere dico.
Disiungunt quaedam, subdisiungunt quoque quaedam,
{{Versus|60}}Disiungunt uaria, subdisiungunt similata:
&quot;Bos uel homo&quot; disiungit, subdisiungere si uis,
      &quot;Fortis Alexander&quot; dicito &quot;siue Paris&quot;.
Ordinis has fieri tu dicas praepositiui: .
Sicut, at, ast, aut, ac, uel, nec, neque, quatenus, et, si,
{{Versus|65}}Quin, seu, ni, siue, neu, neue potes sociare.
Subiungas que, ue, ne, quoque, uero, da simul autem,
Iunge quidem uel enim, sed communes aliae sunt.
Inclinant que, ue, ne, quas encliticas reor esse.
Postpositas acuis, sed praepositiua grauantur,
{{Versus|70}}Encliticae nisi sint, quas semper dico grauari.
Si componatur coniunctio, subiciatur:
Vtique et utrimque, plerumque uel undique, ubique,
Ast infinita praeponunt: si qua uel ne qua.
Inuenies que breuem pro sed saepissime poni:
{{Versus|75}}Virgilius: &quot;precibusque iubent exposcere pacem.&quot;
Ac pro id est saepe reperitur et expositiue,
Atque notat sicut, ceu Virgilius struit ipse:
Me famulo famulamque Heleno transmisit habendam.
Sin autem pro sed si dic, sicut reperimus,
{{Versus|80}}Et quandoque tamen pro si non inueniemus,
Sic affirmare dicas et saepe negare.
Nomen dic utrum, coniunctio dicitur utrum,
Cum quarto nomen sit, ni disiungat, at inde
Si desit quartus, coniunctio dicitur esse:
{{Versus|85}}Nomen erit pro quem, sed sit coniunctio pro ne.
Dictio quatenus est, oratio qua tenus esto,
Dictio sub medio breuis est, oratio longa,
Si fiat prosa, breuiant tamen utraque metra
Vt postquam dicas, ut quamuis, ut quoque sicut,
{{Versus|90}}Vt quoque significat quatenus aut etiam:
Quattuor in primis sunt manifesta satis,
De quinto quaeras exemplum: Horatius inquit
&quot;Iuppiter, ut pereat positum robigine telum!&quot;
Si bene quaestiua coniunctio quaeque notetur,
{{Versus|95}}Sex an, nonne rogant anne, num, numquid et utrum.
&lt;/poem&gt;
==23.==
&lt;poem&gt;
Praepositiua modis pars dicitur esse duobus,
Nam compositiue dicatur et appositiue,
      Sicut praepositus prae reliquis positus.
Et quandoque tamen succedit in appositiuis,
{{Versus|5}}Sicut &quot;pube tenus&quot;, sicut &quot;maria omnia circum&quot;,
      &quot;Transtra per et remos&quot; Virgilius recitat.
Quocirca, mecum succedit compositiue,
Interponuntur aliquando uel mediantur,
Vt &quot;qua de causa&quot;, &quot;qua de re&quot; siue &quot;quam ob rem&quot;.
{{Versus|10}}Ordo mutatus accentum mutat in istis,
Impediens nisi sit distantia, pone penesue.
Et quandoque loco ponatur nominis ipsa
Vt pro te causa, ratione, loco uel amore.
Propter et ob faciunt id idem pro nomine postae.
{{Versus|15}}Per se prolatae sub fine reguntur acuto,
In serie positas accentu prome grauato.
Hoc generale dato, nisi sit praeposterus ordo,
Si praeposterus est, monosyllaba pars acuatur,
Si disyllaba sit, paenultima poscit acutum.
{{Versus|20}}Non aspirantur coniunctio praepositaeque,
Cum reliquas omnes regat aspiratio partes:
Heres, haeret, habens, hic, huc, heu cuncta notato.
Multotiens etiam uerbo deest praepositiua:
&quot;Vna Eurusque Notusque ruunt&quot; deest praepositiua:
{{Versus|25}}Huicque deest uerbum &quot;super Astyanactis imago&quot;.
Ornatus causa iungatur praepositiua
Cum proprii casus genitiuo: &quot;sub Canis ortu&quot;.
Ad te personam notat, ad Troiamque locale,
Ad pentecosten tempus, numerum dat ad annum.
{{Versus|30}}Dic ad pro iuxta, signabit proximitatem,
&quot;Ad quid uenisti?&quot; causam notat, assimilatur
&quot;Nos habet ad porcos&quot;, ast aduersatur &quot;ad illum
Est mihi pugna&quot;, modo tamen addit &quot;ad hoc mala dicas&quot;.
Ad si componas intendit, ceu probo firmo,
{{Versus|35}}Dirigit interdum, si uerto uel loquor addas,
Ridet uel ludit uel plaudit iunge, fauebit.
Ad d non mutat h q m i u b d sequente,
Sed d mutatur, reliquae si subiciantur.
Semper causale dicatur ob appositiue:
{{Versus|40}}&quot;Cuius ob auspicium infaustum moresque sinistros&quot;.
Si componatur, contra circumque notatur:
Obuius occurro uel obambulo dicis obumbro.
Per signat tempus, personam, uel loca, causam:
Per noctem, per me, per rus, per proelia laudor.
{{Versus|45}}Si componatur, perfectio saepe notatur,
Sicut in his perago, percurro, persto, peroro.
Dicas periurus uel perfidus, ecce negabit,
Percitus excellit, perpulcher perspicuusque.
Compositae quaerunt omnem iungi sibi casum,
{{Versus|50}}Si sint appositae, cum quarto subice sextum.
Appositae uel compositae minime uariantur,
Hostes inuado, uado quoque dicis in hostes.
Appositae sensum permutant compositaeque,
Vt &quot;de te facio uerbum, te deprimo&quot; dicas.
{{Versus|55}}De notat augmentum, personam de notat ipsam,
Quamuis compositum potius reor esse deorsum.
Additur ad uerbis interdum compositiue,
Quamuis proferri desiderat appositiue,
Vnde et Virgilius: &quot;Tyriam qui adueneris urbem&quot;.
{{Versus|60}}Tanquam syllabica iunctura frequenter abundat,
      Si uis emorior dicere pro morior.
Interdum redolent aduerbia praepositiuas,
Econtra redolent aduerbia praepositiuae,
Nam &quot;pridie Nonas&quot; dicis &quot;pridieque Kalendas&quot;.
{{Versus|65}}At si nominibus tu demas praepositiuas,
Nomina quae fuerant fient aduerbia statim
      Sic dicendo &quot;domum transeo, uado domum.&quot;
Haec tria signantur per post: tempus, locus, ordo,
Post nonam seu post montem seu post ea dicas.
{{Versus|70}}Iungitur et sexto: &quot;longo post tempore uenit,&quot;
Sicut paulo ante, sicut multo ordine circum:
&quot;Anna, uides toto properari litore circum.&quot;
Subter uult quartum, dat Virgilius quoque sextum:
&quot;Ferre iuuat subter densa testudine casus.&quot;
{{Versus|75}}Cisque locum, tempus, aliud quoque significabit:
Cis Rhenum, cis definitam non uenit horam,
Et cis naturae leges poteris reperire.
Cis proprium nomen, citra commune requirit,
Nam bene &quot;cis Rhenum&quot;, &quot;citra mare&quot; dicere possum.
{{Versus|80}}Hoc in compositis etiam retinere licebit,
Hinc cisalpinus dicas et citramarinus.
Perdit n interdum trans dictum compositiue:
Traicio trabea traduco tranoque trado.
Interdum supra dat trans et saepius ultra,
{{Versus|85}}Transgressus supra, traiectus denotat ultra.
Dicis &quot;apud uillam&quot;, iam sic apud esto locale,
Dicis &quot;apud regem&quot;, personam dat uel &quot;apud me&quot;.
Ante locum, tempus, personam significabit:
Ante scolas, ante lucem siue ante parentes.
{{Versus|90}}Pro coram saepe potes illud idem reperire.
At fieri possunt aduerbia praepositiuae
Ex duplici, sicut circumcirca reperimus.
Circa dat tempus, circa causale, locale,
Sed causale tamen tantum fit compositiue,
{{Versus|95}}Nam sic quocirca notat idcirco quoque causam.
Circiter at semper tempus tibi significabit:
Circiter Aprilis dic Nonas siue Kalendas.
Affectum semper et nil aliud notat erga,
Et nisi sit Graecum nunquam componitur erga.
{{Versus|100}}Erga si dicis, notat affectum bonitatis,
      Aduersus contra damna malumque notant.
Inter cum casu reperitur saepe soletque
Casu priuari: &quot;tu dextrorsum iacuisti,
Ille sinistrorsum, sed nos dormiuimus inter&quot;.
{{Versus|105}}Interius uel subterius tibi denotat infra,
Dicas infra me, sub me bene dicis et in me.
Extra pro praeter uel pro sine dico frequenter:
Extra me nemo est, extra damnum sine damno.
Et quandoque locum tibi denotat exteriorem.
{{Versus|110}}A uel ab abs ex e dic unum significare,
Ex ab uocales, e quaerunt aque sonantes,
Asperitas nisi defuerit, quia dicimus &quot;ex quo&quot;.
Abs autem semper poni uolt ante sonantem.
Ab si componas, quaecunque elementa sequuntur,
{{Versus|115}}C q t tantum simul hae tres excipiuntur.
A quoque suscipit m componens uque sonantem,
Abs quoque composite consueuit c t praeire,
Sicut in abscondo potes abstineoque probare.
Eque praeire nouem solet, ut b d g l r n m,
{{Versus|120}}Ique sonando uel u praeponatur, reliquis ex.
Eque modo priuat, intendit et exteriorat,
Ex hinc eneruas enectum elimino dicas.
Illud idem facit ex, sicut stirpo pleo claudo.
Priuat et intendit de, deprecor approbat ambo:
{{Versus|125}}Saepe precor mortem, mortem quoque deprecor idem.
Pro causam, pretium: pro te dabo, pro solidis sex,
Et pro pro iuxta: fecit pro uiribus iste.
Ast in compositis pro multotiens breuiatur
A procul, at longa sit, si descenderit a pro.
{{Versus|130}}Prae pro ad inuenies: potes hunc contemnere prae me.
Prae pro ab, ut miser est homo prae mulieris amore.
Pro super inuenies: prae cunctis laude bearis.
Dic prae pro ualde: praecelsus praeualidusque.
Ac prae dic ante: praedico praescio praebe.
{{Versus|135}}Hocque notes: omnis monosyllaba praepositiua
Praeter cum solam reperitur compositiua.
Coram siue palam dic unum significare,
Coram personam, sed denotat omnia palam.
Quamuis significent unum; sine distat ab absque,
{{Versus|140}}Dat sine componi, sed non componitur absque,
Dat sine postponi, semper praeponitur absque.
Cum postponatur semper, cur praepositiua
Dicitur esse tenus? quoniam casum sibi iungit,
Et quandoque sequens Aeolismum uult genitiuum:
{{Versus|145}}Maro &quot;crurum tenus a mento palearia pendent&quot;.
Dic sub pro subtus, pro per sub pone uel ante:
&quot;Arma sub aduersa posuit radiantia quercu&quot;.
&quot;Vrit atrox Iuno et sub noctem cura recursat&quot;.
&quot;Sub lucem exportans calathis&quot; sub dicitur ante.
{{Versus|150}}Sub quoque deminuit, subtristis sit tibi testis.
Dic super a supera descendere, dic quoque supra,
Apocope facit hoc, sed syncopa perficit illud.
Dis c p t f s i praeponitur, ast aliis di,
Di sit productum, dirimo iace siue disertum.
{{Versus|155}}Sensum compositae mutant, complent minuuntque:
Impius incuruus subtristis nomina sunt haec.
Mutat init, minuit subridet, complet inardet.
Construe cum quarto super in sub subter eundo,
Cum sexto stando, tamen in potes addere quarto.
{{Versus|160}}In notat usque super contra iuxtaque diu per:
&quot;Seruor in hunc tibi, Christe, diem uel seruor in illum&quot;.
&quot;In gentem faciam te magnam si sinis istam&quot;.
&quot;Fertur in aduersos rigide&quot;, &quot;bellatur in hostes&quot;.
&quot;In ripam fluuii turba comitante resedi&quot;.
{{Versus|165}}Viuat in aeternum rex noster, uiuat in aeuum!&quot;
&quot;Iustitiae portas aperis ingressus in illas&quot;.
Est imitatiuum cum dico &quot;credis in ipsum&quot;.
Sexto cum circa super ante per inter ad intra:
&quot;In ligno baculi trans Iordanem pedes iui&quot;.
{{Versus|170}}&quot;Calceus in pedibus, in crinibus esto galerus&quot;.
&quot;In Domino mentem iacta totamque tuam spem&quot;.
&quot;Inque suis oculis Sedeciae mors data seruis&quot;.
&quot;In patribus Dominus, in nato deinde locutus&quot;.
&quot;Cepisti dona, deus, in mortalibus alma&quot;.
{{Versus|175}}&quot;In proprio latere Dominus tibi, ne capiare&quot;.
&quot;Israel, o uirgo, propriis in moenibus ito!&quot;
Cum sexto iunctum signabit saepius infra:
&quot;Rex sedet in solio, busto tumulandus in arto&quot;.
Sub, si quaeque notes, tibi signabit prope subter:
{{Versus|180}}Dicas &quot;sub lucem uenio&quot; uel &quot;sub patre uiuo&quot;.
Supra uel contra de iuxta dat super ista:
&quot;Pugno super montem, munitus eo super hostem&quot;.
&quot;Multa super Priamo rogitans, super Hectore multa&quot;.
&quot;Sedimus in lacrimis super fluuium Babylonis&quot;.
{{Versus|185}}Finis, causa, locus, contra, supra, prope, tempus
Ex ad signatur, sic ex de sermo notatur,
Finis, materia, numerus, tempus, loca, causa:
&quot;Dimicat ad palmam, frendens ad uim faciendam&quot;,
&quot;Curritur ad cenam, ferit ad petram cocus ollam&quot;,
{{Versus|190}}&quot;Vir sedet ad ripam, iacet ad portam, stat ad haram&quot;.
&quot;De domino narrat, de belli laude laborat&quot;,
&quot;De lana panni sunt, de numero quoque lucri&quot;,
&quot;In mensem de mense uenis, es de Babylone&quot;,
&quot;Lis est de minimo, pugna est de paupere regno&quot;.
{{Versus|195}}Cum simul et contra: &quot;sta cum socio neque pugna&quot;,
&quot;Cum socio pugnas&quot; bene dicis, &quot;cum socio stas&quot;.
&quot;Vestibus indue te pro frigore proque calore&quot;,
Sic aduersatur in pro sententia duplex.
Haec tria significat tibi re: rursum retro contra:
{{Versus|200}}Vt reparo retraho bene dicis siue recludo.
Si bene distribuas, praeter tollendo propinquat:
Dic &quot;nullus currit praeter me&quot; sic tibi tollit,
&quot;Sto praeter ripam&quot; sic signat proximitatem,
At si &quot;praetereas&quot;, praeter pro trans bene dicas.
{{Versus|205}}Est inclusiuum &quot;praeter me conuoco multos&quot;,
Est exclusiuum &quot;praeter me nemo mouetur&quot;.
Includit simul excludit quoque saepius usque,
Quae nunc sola regit et nunc alia comitante.
Sed tamen ista notes: quotiens etenim duplicantur,
{{Versus|210}}Casus praepositae respondet posteriori:
&quot;De post fetantes&quot;, &quot;de supra moenia&quot; dicas.
Tuque nouem numera, quas casibus addimus extra:
Ex in ad ab cum de, da simul aque per eque,
Abs ob pro prae cis post sub trans adicias his.
{{Versus|215}}Vsque subauditur in ad, et dicas ad in usque:
Lucanus &quot;summis perduxit ad aequora castris&quot;.
&quot;Vsque Paraetonias Eoa ad litora Syrtes&quot;.
&lt;/poem&gt;
==24.==
&lt;poem&gt;
Interiectiuas dicunt aduerbia uere,
Vel quoniam uerbis iunguntur uel quia saepe
Verba subaudiri soleant in uocibus harum.
Sed cur dicatur, cum non interiaciatur,
{{Versus|5}}Interiectiua, non a paucis dubitatur.
Ad quod re uera sic respondere ualemus;
Nam menti et uoci medians interiacet ipsa,
Cum praecedat mens et cum uox ipsa sequatur,
Quae media inseritur interiectiua uocatur.
{{Versus|10}}Hocque notes: omnis interiectiua recusat
Non aspirari, quia subiacet asperitati.
At semiplena semper sub uoce feruntur,
Significatiue tamen has proferre memento,
Semiplena uelut oratio significans est.
{{Versus|15}}Hocque scias: nulla uoce indiget expositiua.
Sed quidam dicunt ueh gah uelut expositiue,
Cum non exponant linguaque fruantur eadem.
Quaeritur a multis, si plena uoce loquamur,
Vtrum debeat haec interiectiua uocari.
{{Versus|20}}Dicamus super hoc affectum saepe loquentis
Voce frui non perfecta, quae sic uocitatur,
Vt Donatus ait &quot;uox est incondita uox haec&quot;.
Haec quoque quae plena est uox interiectio non est.
Cur non ponatur prior, a pleris dubitatur,
{{Versus|25}}Nam cum nascatur puer, haec statim recitatur.
Hoc respondemus quod, quamuis prima feratur,
Non prima est, quia sic uocis ratio moreretur.
Si proprie attendat quis, lamentatio quaeque
Sub ratione potest interiectiua uocari.
{{Versus|30}}Sicut subseruit oculo signum digitale,
Sic auri seruit interiectiua sonora.
Interiectiuas fore quidam sibila dicunt,
Sunt quoniam uoces affectum significantes.
Absit quod dicunt, quia scribi non bene possunt.
{{Versus|35}}Quaeuis lingua suas proprie dicatur habere
Interiectiuas, nec linguam lingua reposcit,
Sicut et in reliquis reperimus partibus esse.
At uenatores et pastores uariatim
Interiectiuas sibi fingunt officiosas.
{{Versus|40}}O stupet, applaudit euge, sed ridet hahahe,
Heu dedignatur, aha probat, ehohe clamat,
Histque silere monet, io laudat teste Nasone:
&quot;Dicite io Paean et io bis dicite Paean&quot;.
A a conqueritur, au uagit, uituperat proh,
{{Versus|45}}Vah quoque deridet, papae miratur et ohe,
O utinam gliscit, sed io festinat et arri,
Euax laetatur, dolet heu uel uae, timet attat.
Interiectiua praeponitur, indeque Flaccus
      &quot;Ohe praesidium dulce decusque meum
{{Versus|50}}Persius at postponit eam: &quot;cute perditus ohe!&quot;
Non solum generant sensum ratione fruentis,
Sed quandoque mouent animum ratione carentis.
&lt;/poem&gt;
==25.==
&lt;poem&gt;
Viginti septem specierum nomina dicas,
Primitus homonymum, quod et aequiuocum uocitatur:
Pyrrus Achilleides, Pyrrus rex Epirotarum,
Homonymumque canis signum latrabile piscis.
{{Versus|5}}Postea synonymum Corneli Scipio Publi,
Econtra gladius ensis mucro synonymantur.
Inde relatiuum, sicut pater et patre natus,
Alterutro quorum pereunte simul perit altrum.
Vtque relatiua ceu lux nox dextra sinistra.
{{Versus|10}}Nomen gentile Flandrensis seu Catalanus,
Dic patrium nomen Ebrardus Bethuniensis,
Hic interserui nomenque locumque magistri.
Quis qualis quantus quoduis interrogat horum.
Sunt infinita quis qualis saepius ista.
{{Versus|15}}Sunt collectiua populus gens plebs quoque turba.
Sint tibi diuidua neuter simul alter uterque.
Ficticium nomen onomatopoeia fingit
Vt tintinnabulum seu turtur et offa uel obba.
Ac generale genus rerum tibi significabit:
{{Versus|20}}Est uelut herba color fructus animal lapis arbor.
At species rerum tibi significat speciale,
Vt siler albedo glans bos smaragdus acerque.
Ordinis est nomen, ut primus siue secundus.
Dic unus duo tres, nomen facies numerale.
{{Versus|25}}Vt deus et ratio nomen dic esse solutum,
Nec ex uoce sua dant collateralia sciri.
Temporis est nomen, sicut mensisque diesque.
Vicinus uel longinquus sit utrumque locale.
In tor et in trix a uerbis uerbalia dicas.
{{Versus|30}}Ac ex se faciunt quandoque aduerbia nomen
Aut a participe, quod dico participale.
A patribus uel auis fieri patronomica dicas.
Dic possessiua, quia primi possideant rem.
Quod notat excessum tu dicas comparatiuum,
{{Versus|35}}Indeque latiuum super ulterius facit illud.
Deminuit primi rem semper deminutiuum.
Quod de nomine fit dicas denominatiuum,
Iuxta quod dici reor a nigredine nigrum.
Dicis in eus pessessiuum, si materiam det,
{{Versus|40}}Populnus quernus ficulnus tolle colurnus,
Aa oleaginus excipias faginusque abiegnus.
Possessum facit in nus ex animalibus ortum,
Nam uere sunt deminutiua suillus ouillus.
Si possessiuum sub fine tenetur in anus,
{{Versus|45}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anus producas, Dardanus excipias.
At possessiuum semper producitur in nus,
Crastinus et faginus oleaginus excipiuntur,
Sicque diutinus et clandestinus ac tinus horno.
Neuter uter prior alteruter uel uterque uel alter
{{Versus|50}}Haec sunt diuidua, sed sunt inter duo dicta.
Quilibet aut aliquis aut unusquisque uel omnis
Nullus uel primus et cetera talia dicas
Distribuenda tribus aut pluribus, illa duobus.
Omne superlatiuum cum casu quoque dicas
{{Versus|55}}Significare magis, sine casu dat tibi ualde,
Vt minimus ualde paruus, minimus mage paruus.
Illud idem uoces finales continet octo
Has simus atque rimus limus, adde timus quoque remus,
Inde nimus siue ximus et fimus his superaddas:
{{Versus|60}}Pessimus et primus uel agillimus optimus atque
Extremus minimus uel proximus infimus adde.
Superlatiuus sit proximus et positiuus,
A prope dic ipsum, sed ab illo proximior sit.
Sit quoque latiuus extremus, sit positiuus,
{{Versus|65}}Nobis sit primus, sit apud Graecosque secundus,
Vtque probes, uere dic extremissimus inde.
Superlatiuum non significat positiuum,
Vnde nouus dicis exitque nouissimus inde.
Comparat ac saepe nomen non canonicale
{{Versus|70}}Absque gradu primo, quoniam caret ocior illo.
Plurimus et multus se comparat absque secundo.
Ante senex iuuenisque superlatiua carent his.
Ast in praedictis defectus fit generalis,
Sed supplent alia defectum uoce aliena,
{{Versus|75}}Nam primo ponunt aduerbia praepositasue,
Seu manis ista potior uel detero uerba.
Hanc uocemque magis gradibus posuere secundis,
Quod faciunt saepe uocales continuatae.
Hoc nomen celsus suscepit ad ultima summus.
{{Versus|80}}Bis septem dicas aduerbia praepositasue,
Quae nunc grammatici posuere loco positiui:
Ante citra prope post extra supraque uel intra
Infra nuper ocis ultra pridem penitusque,
Ac pene quidam seu penes addere quaerunt.
{{Versus|85}}Dicit ocis Graecus, parat ocior inde Latinus.
Inde penitior a penitus Apuleius offert,
Et penitissimus hinc dat Mostellaria Plauti.
Suntque superlatiua duo unius positiui,
Extimus extremus ambo dicuntur ab extra,
{{Versus|90}}Visque notam primi, Truculentum consule Plauti.
Ac trisyllaba sunt minus omnia comparatiua,
Plus prior et peior maior minor excipiantur.
Eiusdem generis sunt omnia deminutiua
Cum primitiuis, bis sex retrahuntur et unum:
{{Versus|95}}Rana canis statua scutum uel qualus et anguis
Vngula pistrilla uel glandula pannula nubes
Ensis uel beta sunt haec sexu uariata,
Ac istis supra dictis aculeus addas.
Omne superficiem signabit nomen in atus,
{{Versus|100}}Sicut stannatus auratus siue cupratus.
Nomen in eus semper totum tibi significabit:
Stanneus et cupreus argenteus aureus haec sunt.
Inque bilis nomen dic aptum significare,
Exponendo tamen, ut amabilis aptus amari.
{{Versus|105}}Nomen in ax semper tibi denotat assiduari,
      Vnde rapax rapiens dicitur assidue.
In bundus nomen semper notat assimilari,
Sicut amabundus similis dicatur amanti.
At nomen plenum notat in lentus uel in osus,
{{Versus|110}}Nummis nummosus plenusque luto lutulentus.
Excipias tantum Molosus et inuidiosus.
Significare locum dic nomen in anus et ensis,
Sicut Romanus, Thebanus Bethuniensis.
Nomen multimode diuersifices numerale:
{{Versus|115}}Multotiens numeri substantia significatur,
Sicut binarius uel ternarius tibi monstrant.
Designant numerum simul ordine concomitante,
Vt unus duo tres et sic ad mille uenitur.
Sed tamen et quaedam dic esse sub ordine tantum,
{{Versus|120}}Vt si dicamus &quot;tu primus siue secundus&quot;.
Quaedam distinguunt: bini terniue quaterni.
Simplus uel duplus dic pondera significare,
Significantque plicam simplexque duplexque triplexque.
Nomina dic dubii generis pluralia primi,
{{Versus|125}}Hic singlare uel haec dicas finisque diesque.
Impetus atque dies ritus nox u uel e casu
Dicunt in sexto, quae quattuor esse memento.
Nomen in x donat in cis uel gis genitiuum
Quattuor exceptis nix noxque senexque supellex.
{{Versus|130}}Nomen plurale faciens in ium genitiuum
Accusatiuum uel in is uel in es uariabit.
Seu fit in is uel in es finem producit utrumque.
Infera uel supera uel cetera dic tria tantum
Adiectiuari, sed uoce carentia recti.
{{Versus|135}}Feminei generis sunt haec socialia neutris:
Eu. Dor. Abro. Sophro. Gly. Philor. Cle.que notato.
Cuncta metallorum dic nomina singula tantum,
Excipis aes aeris dicens pluraliter aera.
Nomina sunt octo, quae dant in ius genitiuum:
{{Versus|140}}Vnus cum totus solus alius quis uterque
Alter et ullus compositis simul annumeratis.
Cuncta uocatiuo praeter tria sola carebunt,
Sed totus quidam quinto priuare tulerunt.
A quis composita bis septem dic fore cuncta,
{{Versus|145}}Bis duo quis primi dant sexus, sed qua secundi,
Hinc aliquis nequis numquis siquis bene dicis,
Quattuor at primi retinent qui quaeue secundi,
Quilibet et quiuis quidam quicunque notabis,
Sex autem primi retinent quis quaeue secundi,
{{Versus|150}}Vt quisquis quisque quisquam quisnamque piamque,
Inde putas addis, sic bis septem numerabis,
Ac unusquisque quidam simul apposuere.
Ex rectis quotiens nomen componitor unum,
Vtrasque in partes fore declinabile credas,
{{Versus|155}}At nunquam, si sit ex obliquis, uariatur,
Ast ex his mixtum, rectus uariabitur, inde
Obliquus uere datur inuariabilis esse.
Neutrum nomen in us faciens in eris genitiuum
Ex se formabit in ero uerbum quoque primae,
{{Versus|160}}Demitur at uello, quod ternae noueris esse.
Deriuatiuae tor trix tio sunt speciei
A propriis uerbis, et sunt uerbalia semper.
Nomina sunt septem, quae casibus in tribus exstant,
Singula si fuerint, sed nil pluralia perdunt:
{{Versus|165}}Vis uicis et foris et precis et necis ac opis et daps.
Et tamen ex istis uis casus quattuor ambit
Virgilio teste, qui dicit &quot;odora canum uis&quot;.
Quae faciunt in ubus quartae sunt nomina septem:
Arcus uel partus artus ratione uolente,
{{Versus|170}}Ex solo portus acus et tribus et lacus usu,
Sed quidam ficus quercus penus et specus addunt,
Qui uerubus dicunt ueribus mage dicere debent.
Nomina bis quinque dic quartae siue secundae:
Laurus uel quercus pinus cornusque domusque
{{Versus|175}}Et colus et ficus cantus uel c(o)etus et (h)ortus.
Nunquam prima suum, sed mutant ultima sensum.
I praeit es, purae fuerint si nomina quintae,
Quattuor exceptis res spes plebesque fidesque.
Addunt uel minuunt genitiuo nomina terna:
{{Versus|180}}I proceres, u tolle boues, u suscipit ales.
In ceps a capio pis suscipit in genitiuo,
Si uenit a capite, tunc suscipiet pitis apte:
Praecipitis praeceps, sed dicis ab aucupis auceps.
Nomen in es uel in is, si rectus par genitiuo,
{{Versus|185}}Pluralem faciet in ium statim genitiuum
His tribus exceptis canis et panis iuuenisque.
Haec adiectiua sunt hospita sospita dicta,
Neutraque sunt tantum nec non pluralia tantum.
Si sit in al neutrum, tunc dico per i fore sextum,
{{Versus|190}}Sicut uectigal animal sicutque bidental.
Neutrum nomen in e dat in i sextum tibi uere
Praeter praesepe uel praeter gausape cepe,
Istis Praeneste superaddas atque Soracte.
Neutrum nomen in ar producens a genitiuo
{{Versus|195}}Sextum finit in i, breuiantia dant in e sextum.
Debes nectar in e, sed calcar in i retinere.
Non in e dant sed in i potius sua nomina menses,
Sicut September sicutque Nouember Aprilis.
Im faciunt et in em se. tur. res. bu. ma. na. pup. pel.,
{{Versus|200}}Em uel in im turris restis cum puppe securis.
Magudaris peluis tussis buris sitis et uis
Im tribuunt ista, nec non et quae genitiuis
Graeca pares rectos faciunt, em dat tamen Alpis.
Semper nomen in o retinebit o sub genitiuo
{{Versus|205}}Praeter feminea do uel go, praeter et ista,
Quae sunt masclina, ceu cardo turbo uel ordo,
Sicut homo margo uel Apollo Cupido uel Anio.
Nomina festorum dicas in ium uel in orum:
Termina. cum Flora. Neptu. Compi. quoque Bacha.
{{Versus|210}}Satur. uel Quinqua., sed bis duo iungimus ista:
Moenia dic primum, dic iugera uasa supellex.
Cera colus cliuus animus iuga frena bacillus
Horum composita duplici ratione uoluta
A ueniens ex us sine neutro transit in abus,
{{Versus|215}}Haec animatorum sunt discernentia sexum.
Vs fit in e, pelagus uulgus fili deus agnus,
Sic populus fluuius, propriis ius abicias us:
&quot;Degener o populus&quot; dicit Lucanus, et illud
&quot;Corniger Hesperidum Fluuius regnator aquarum&quot;.
{{Versus|220}}Praeterea duo sunt, ut Panthus siue Melampus,
Quae nec in us nec in e nec in i sed in u cecidere:
Virgilius Panthu dicit, Statiusque Melampu.
Nomen in eus proprium tollens s dat tibi quintum,
Vt Nereus Nereu sic Perseus dicito Perseu.
{{Versus|225}}Si non sit proprium, tunc declines in e quintum,
Nec niueus niueu nec dicis ab aureus aureu.
At nomen proprium, quod declinatur in eus
E longa stante, definiat us retinens e,
Sicut Thaddeus Alpheus Bartolomeus.
{{Versus|230}}Sed quia de casu fit mentio, dicere pauca
Restat, quid fieri sibi uult inflexio Graeca.
Dicimus in primo Graecum fieri sine sexto,
Graecus in os uel in e sic declinatur ubique:
Dic Delos rectum, genitum li, loque datiuum,
{{Versus|235}}Dic Delon quartum, similem recto trahe quintum.
Dic Phoebe Phoebes Phoebae Phoeben quoque Phoebe.
Sic dicas in ne patronomica femineorum.
Quod fit in is uel in as inflexio tertia dicit,
Aeneis est rectus, dis uel dos sit genitiuus,
{{Versus|240}}Diue deiue datus, dem den daue sit tibi quartus,
I uel is est quintus, nescit uariamina sextus.
Pluralem quartum des uel das dicito tantum,
Differt a nostro, quoniam breuiatur in utro.
In des finimus primi patronomica sexus,
{{Versus|245}}Est sexus primi uelut est inflexio prima,
Atrides rectus, genitus dae, daeque datiuus,
Den uel dam quartus, da uel de sit tibi quintus,
Dic ablatiuum uel in e uel in a tibi factum.
Pluralis numeri sextus quoque non uariatur.
{{Versus|250}}&quot;Atride, magis apta tibi tua dona relinquam&quot;.
Pillea Tartara sibila Gargara Dindyma cete
Ismara, sic loca suppara, sic ioca Taenarus atque
Maenalus infernus simul hic us et haec a dat usus.
His quartus decimus superaccumuletur Auernus.
{{Versus|255}}Ex istis a uel i loca uel ioca suppara dixi.
Pergamus intiba carbasus arbuta pascua Tempe
Singula feminei sexus, pluralia neutri.
Balnea delicias epulas haec nomina tantum
Singula neutrantur, pluralia femineantur,
{{Versus|260}}Plurali numero tibi balnea conduplicato.
Nomina sunt quinque, quae neutri dicimus esse
Singlari numero, sexu pluralia primo:
Frenum seu filum rastrum porrum quoque caelum.
I tantum caelum, sed quattuor i uel a dicunt.
{{Versus|265}}Bis duo nomina sunt ternae, duplicant quoque quartum,
Ex quo feminea, quibus est inflexio prima,
Formant, ceu panther lampas, ceu crater et aether:
Aethera panthera crateraque lampada dicas.
Dic adiectiua tantummodo quattuor esse,
{{Versus|270}}Quae sunt feminea substantiuare parata:
Iuria dustria curia regia quattuor ista,
In tribus appone primis, quarto nihil adde.
Nomen in a fluuii sexus dicas fore primi,
Sicut erit Secana, sicut sunt Ausona Cinga.
{{Versus|275}}Vrbis nomen in is non declinabile dicis,
Sed declinatur, quando polis accumulatur.
Quattuor ista genus gradus aut inflexio sensus
Nomina scrutanti faciunt etheroclita dici,
Vt caelum melior uas uasis opis caro fascis.
{{Versus|280}}Dic proprium primae, dic ternae siue secundae,
Non quartae aut quintae praeter duo Spesque Fidesque.
Femineum dicas fore nomen, si cadat in tas,
A praecedente tum gignens i remouendo,
At ternae dicas neutrum, si desinat in ma.
{{Versus|285}}Donat ium nomen duplicem retinendo sonantem,
Ni coniunx hiemum chalybum ps a capit ortum,
Nam ps a capite per ium nostri docuere.
Semper nomen in or primi sexus reminiscor,
Femineumque soror arborque uxorque recordor,
{{Versus|290}}Neutraque marmor ador dicas simul esse cor aequor.
Dic commune memor pariterque augentia peior,
Mas tamen est senior, sed dicitur haec et hic auctor.
Quae color atque decor formant corpusque notemus:
Horum composita communi sunt socianda.
{{Versus|295}}Arboreumque tamen dic femineum fore nomen,
Ni dumus rubus oleaster siue pinaster.
Nomen in x dat in um tibi pluralem genitiuum,
Adiectum remoues et nix nox atque supellex.
Dans in ium: recites genitiuum nomen in rs,
{{Versus|300}}Vt mors ars et iners discors sors sortis et expers.
Nomen uerbale, quod in or fit t praeeunte,
Femineum format ex se mutando tor in trix,
Nutritorque tamen nutritrix dicere nescit,
Quod melius resonat nutrix euphonia format.
{{Versus|305}}In sor uerbale non femineum facit ex se,
Ex tensore tamen tonstrix denomino nomen.
Cum positiuus in er, semper rimus adice praeter
Hoc nomen dexter, potes huic sociare sinister
Inque limus quinque facies: agilis facilisque
{{Versus|310}}Ac humilis gracilis similis, compostaque iungis.
Gigno colo uenio si uis componere recto,
Communis generis nomen formatur ab illis,
      Aduena monticola monstrat et indigena.
Excipe uerbigena, quod Christo conuenit uni.
{{Versus|315}}In tinus nomen, si t trahat a genitore,
Ti producatur, sin autem, corripiatur:
Dic mediastinus, dic crastinus, ista notato.
Bis duo nomina sunt quae substantiua uocantur,
Quae uel in is uel in er rectum posuere frequenter,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt puluis uomis, ut cinis et cucumis,
Sic puluer uomer, sic ciner et cucumer.
Sunt et in os et in or, quae quattuor esse recordor:
Dicis honos et honor odor et labor, addis et arbor.
A cano si nomen ueniat, quod desinat in cen
{{Versus|325}}Et componatur, i prae cen corripiatur,
Tibicen longo, tubicen lyricen breuiabo.
Nomina bis septem quarto sua uerba praeibunt:
Quis qualis quantus neuter talis quoque tantus
Tot quot nemo nihil alius nullus nihilum nil,
{{Versus|330}}Atque quotennis eis poteris coniungere, si uis.
&lt;/poem&gt;
==26.==
&lt;poem&gt;
Si proprie attendas, tunc uerbum a uerbero dicas
Non ideo solum quia uerberet aera uerbum,
Sed quoniam solet hoc oratio saepius uti.
Atque solent aliae quoque partes uerba uocari,
{{Versus|5}}Hinc dicit &quot;quaeso bona uerba&quot; Terentius ipse.
Hinc appellamus alias quoque nomina partes,
Hincque Maro &quot;foliisque notas et nomina mandat&quot;.
In sco finita semper sunt inchoatiua,
Sicut uiuisco feruesco uel ueterasco.
{{Versus|10}}Ista sed excipias et quae componis ab illis:
Con. dis. com. glis. pos. uis. fus. co. nos. qui. a. cres. pas.
At meditatiuum semper sit in urio dictum,
      Sicut parturio, sicut et esurio.
Verbi forma frequens to so xo sic triplicatur,
{{Versus|15}}Vt fugito domito merso nexo quoque flexo.
In so sit uerbum semper desideratiuum,
Hinc uiso dicas arcesso capesso lacesso.
In lo finitum uerbum sit deminutiuum:
Garrulo sorbillo, sic dic a caluo cauillo.
{{Versus|20}}Forma frequens et deminuens inflexio prima est,
Inchoatiua trahunt secum desideratiua,
Sed meditatiua tu quartae dicito uerba.
Inde modis aliis praeponitur indicatiuus,
Quod perfectior est personis temporibusque,
{{Versus|25}}Vel quoniam semper alii formantur ab ipso,
Vel quia signatur essentia semper ab illo.
Huicque sequente loco submittitur imperatiuus,
Non eget auxilio partis, nam uoce solutus
Semper nobilis imperat, ast ignobilis optat.
{{Versus|30}}Hunc optatiuus sequitur, quoniam minor optat,
Semper et optandi sibi uult aduerbia iungi.
Sit subiunctiuus quartus, quoniam tribus ipse
Indiget auxiliis, in quo patet et minor esse.
Coniunctiua cupit aduerbia uel quoque uerba:
{{Versus|35}}Si ueniam uel cum ueniam, bona plurima dicam.
Ast omnes alii possunt et ei sociari,
Qui cum diuersos sensus habeat, tamen illi
Non sensus, sed ei donat constructio nomen.
Interdum dubitat, ut &quot;si ualeam, tibi dicam&quot;.
{{Versus|40}}Et modo confirmat, hinc Maro: &quot;pollicitasti
Qui mare, qui terras omni dicione tenerent&quot;.
Interdum suadet: &quot;si legeris, utile dico&quot;.
Signat possibile: &quot;fecissem, si potuissem&quot;.
Ast infinitus idcirco sit tibi summus,
{{Versus|45}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod sine persona dicitur et numero.
Omnia praeter hio formant simul inchoatiua
Indicatiuorum semper persona secunda.
Verbaque composita casum solummodo mutant,
A do das trado, casum sensum quoque, sicut
{{Versus|50}}Pello compello, casum sensumque genusque,
      Quando de sedeo dicitur insidior.
Sex neutris species, sex deponentibus addes,
Vt facio ceno bibo palleo uapulo uiuo,
Ludificor uescor metor mor nascor adulor.
{{Versus|55}}Induo te moneo rogo flagito calceo posco
Instituo doceo succingo uestio celo
Exuo siue peto geminatis haec adhibeto.
Abstineo dominor egeo pleo seu probo dicor
Laudor obliuiscor misereri damno recordor
{{Versus|60}}Accuso teneo dat talia lex genitiuo.
Cum quanti quanto quantum ualet aut emo consto.
Quattuor inde modis quarto neutralia iungis:
Subueniente alio: &quot;Corydon ardebat Alexim&quot;,
Praeposita media: &quot;bellum palafredus anhelat&quot;,
{{Versus|65}}Seu per synedochen: &quot;nares doleo caput aures&quot;,
Aut &quot;asinum uiue&quot;, quasi tu dicas &quot;asinine&quot;.
Est facio neutrum cum nominibus sociatum,
Passiuique loco sibi uult adiungere fio,
Mox actiuatur, si praepositae sociatur,
{{Versus|70}}Inde tepefacio passiuatur tepefio,
      Et de perficio dic bene perficior.
Sufficit excipias et proficit officit una,
Sed cum sufficior reperis dic esse ministro.
Praeteritum primae praesens debet superare,
{{Versus|75}}Sed iuuo siue lauo tollantur nil superando.
Ter septem uerba dic praeterito geminanda:
Mordeo caedo cado pedo curro tondeo fallo
Spondeo tendo cano pello posco pario do
Sto tango pango tundo tollo quoque pungo,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; De tollo antiqui protulerant tetuli.
His addas disco, sed cetera pauca memento.
Quae sunt composita finales congeminabunt,
Ex hinc simplicia geminabunt principiales.
Praeterito primae non syllaba prima mouetur
{{Versus|85}}Quattuor exceptis dat stat lauat et iuuat istis.
A cubo compositis addas in, tertia fiet,
Sin autem, fiet uerborum inflexio prima
Si do componas, inflexio tertia fiet
His tribus exceptis circum. pessum. quoque uenum.
{{Versus|90}}In di praeteritum in sum facit omne supinum,
Vnum tolle dedi cum componentibus ipsis.
A lego composita faciunt gi, sed tria tollas
Haec intelligo negligo diligo, quae faciunt xi.
Semper praeterita dicas disyllaba longa,
{{Versus|95}}Sed sex excipe do fero scindo sto bibo findo.
Si cano componis, in ui centum bene dicis,
      Succino succentum dic quoque succinui.
A sum composita praeter tria non retinent ens,
      Vt praesens absens dic simul atque potens
{{Versus|100}}Ex eo composita retinent eo cuncta, sed inde
Ambio tu remoue pariterque superbio tolle.
Ex eo composita breuiant i cuncta supina,
Inde superbitum simul ambitumque repelle.
Ex eo composita dicas duplicare futura,
{{Versus|105}}Et simul adde queo: redeam dic siue redibo.
Quartae uel ternae tria deponentia dicas,
Vt morior potior orior, non plura recordor.
Si dicas moreris bene dicis siue moriris.
Augeri gradibus dicas duo uerba, uelut sint
{{Versus|110}}Nomina, nam potior et defero sunt positiua.
Ars substantiua tria fert tantummodo uerba,
Sum simul exsisto fio, nil amplius addo.
Sisto uel consto sto persisto quasi substant.
Quinque uocatiua dicas tantummodo uerba:
{{Versus|115}}Nominor appellor et nuncupor et uocor dicor.
Ast adiectiua dicas fore cetera cuncta.
Primae praeterita format persona secunda
Semper praesentis do cum ter quinque remotis:
Cre. do. se. nex. iu. sto la. mi. ue. to. fri pli. ne. cu. so.
{{Versus|120}}Sex tamen et per ui simul et reperimus in aui,
Vt frico siue plico neco uel cubo uel crepo laui,
Quod per composita satis approbo perque supina.
De neco dic aui ferro, necui reliqua ui.
Syllaba dat plicui, disyllaba multiplicaui.
{{Versus|125}}In ui praeteritum si fiat, ui dabit in tum,
Bis sex excipias, quaecunque inflexio fiat,
Vt cautum fautum uel saltum siue sepultum,
Venum siue satum uolui solui uel amictum,
Potum potatum dat potaui geminatum,
{{Versus|130}}Lotum uel lautum triplicatur siue lauatum,
Sic dicas olitum uel adultum sic adoletum,
S interponas, paui pastum quoque dicas.
Quae per ui primae per itum sunt siue secundae,
Quattuor excipias primae, sectum quoque dicas
{{Versus|135}}Et nexum nectum frictum, tacuit mico mictum.
Tuque nouem remoue de uerbis uerba secundae,
Vt tentum doctum mixtum passum quoque tostum,
Sorbeo sum uel tum dat itum simul arceo uel ctum,
Censeo cum careo per itum per sumque memento,
{{Versus|140}}Censeo sed quartae uoluit Prudentius esse:
&quot;Stirpe recensita sacra de uirgine nata&quot;.
Cum timeo metuo pariter caruere supino,
Nam per ui neutra semper tacuere supina.
Excipias nocitum dolitum placitum ualitumque,
{{Versus|145}}Cassum uel caritum passum libitum licitumque.
Audeo cum soleo cum prandeo gaudeo fido
Mereo cum fio neutropassiua uocato,
Neutris passiuis fio tamen associabis.
Ex deo dant tria si: risi suasique uel arsi,
{{Versus|150}}Candeo uult per ui cum splendeo frendeo dici,
Sordeo cum madeo praedictis associabo,
Gaudeo gauisus sic audeo prandeo pransus.
Dant tibi cetera di, geminatur stridet ui di.
Ex deo fac tibi sum, sedeo capit s sibi sessum,
{{Versus|155}}Nideo praeterito, stridi priuato supino,
Ac per ui neutra dixi sepelire supina.
L uel r ante geo si praeteritum dare dico,
Cetera xi faciunt, rigeo uigeo quoque tollunt.
In si praeteritum mutat si quodlibet in sum,
{{Versus|160}}Indulsi torsi tum sum simul adice sorpsi,
Dat gessi gestum, simul ussi iunge, dat ustum,
Si quartae per tum nisi sensum uel nisi rausum.
Quae per psi per ptum, uelut ex prompsi trahe promptum,
Quae per xi per ctum, fixum tamen excipe fluxum,
{{Versus|165}}Sic flexum nexum pexum plexum ueho uexum,
Hinc est conuexum, sed debes dicere uectum.
Ex leo sume lui, sed quattuor aestimo tolli,
Quae faciunt eui: leo uel fleo uel cleo pleui
Et sicut dictum scio dat soleo solitus sum,
{{Versus|170}}Ex oleo per ui dic compositum uel in eui.
Compositum mansi cecini fit ui fit a tunc i.
Pollicitus fassus tutus meritusque misertus,
Sic ratus et ueritus, medeor tacet utraque prorsus,
Haec octo uere deponunt uerba secundae.
{{Versus|175}}Aio sisto fero tollo ferio furo cerno
Sumunt praeteritum, sumunt aliunde supinum,
Et cum praedictis sido potes iungere, si uis.
Ambigo compesco disco posco tremo glisco
Lambo lingo pauet cerno metuo timet urget
{{Versus|180}}Sic caluo linquo surgo fugit annuo scando
Nunquam praeteritum faciunt uel raro supinum.
Prae cio stans a uel i fit e perdit o uel cio fit xi:
Feci iecique aspexi lexi elicuique,
Ne foret electum fit itum, fit et ex cio xi ctum.
{{Versus|185}}A manet hinc inde paenultima siue sit ante,
Dic gradior gressum nec credas dicere grassum.
A si transit in i praesentis, adest e supinis,
Vt facio inficio facit infectum, nisi do go.
Quae per uo per ui, struxi fluxi iace pluui,
{{Versus|190}}Et faciunt utum: nuo nutum, sic pluo plutum,
De ruo sume rutum ruitum, metuo tacet utum,
De fruor est fructus, tamen hinc oritur fruiturus,
Intuor intuitum, loquor et sequor ede per utum.
Vngo uel exstinguo cingo lingo coquo linquo
{{Versus|195}}In xi praeteritum faciunt in ctumque supinum,
Liqui deponit lictum, nisi compositum sit.
Vo fit in ui: calui solui uolui, nisi uixi,
Ex his dic utum, de uixi dicito uictum.
De bo psi: scripsi nupsi, bibo lambo scabo bi,
{{Versus|200}}A cumbo fit ui, psi ptum, sed itum dat ui bi,
De labor lapsum declinauere supinum.
Noui composita per itum posuere supina,
Ast ignoturus fit ab ignotum uel iturus.
Ex sco uel ex urio neutrum proferre memento,
{{Versus|205}}Cresco compesco deposco pasco quiesco
Assuesco uisco conquexi disco corusco
Infusco nosco canisco gliscoque tolle.
Prurio luxurio numero remouentur ab isto.
Glisco praeteritum, conquexi tolle supinum,
{{Versus|210}}Vi dabit esurio, sed dico carere supino.
In si do muta, si sit paenultima longa,
Vt laesi rasi cusi cudi quoque uasi,
Plausi complosi dic trusi claudere rosi,
De cado dic cecidi, sido nil, caedo cecidi,
{{Versus|215}}De cedo cessi, fido sus, pedo pepedi.
A uel e porrigit e geminantibus, ergo facit ce.
De tribus n tolle fudique fidique scidique,
Scandi defendi pandi, prendo per idi dic,
Mando dic per idi uel ui, tutudique tetendi,
{{Versus|220}}Edi diuisi, rudo rudi, pendo pependi.
Do mutant in sum, de fundo dicito fusum,
Et dicas geminum tunsum tusumque supinum,
Tensum uel tentum, sic esum dicis et estum.
S geminat fissum scissum, sic pandere passum,
{{Versus|225}}Mando cum pedo rudi caruere supino.
Rogo si: mersi sparsi, sic tergere tersi,
Ex ago dic egi, frango fregi, lego legi,
Ast intellexi cum diligo negligo per xi.
Cetera sunt in xi: plango planxi, rego rexi,
{{Versus|230}}Ni tetigi, pupugi ferro, rationeque punxi,
Pro pacto pepigi, cano panxi, iungoque pegi.
Si mutant in sum, go uertunt cetera per ctum,
De fixi fixum, quia fit de fingere fictum.
I uel a si super n fuerint, pariter remouent n,
{{Versus|235}}Exstinctum cinctum tinctum planctum foris anctum.
De fungor functum debes proferre supinum.
Lo, si sola sit l, per ui dic, si duplices, li,
Excipitur psallo uelli uulsi quoque uello,
Excello per li, per eo per ui bene dixi.
{{Versus|240}}De mo psi prome, uocalis longa sit ante,
Vt sumpsi prompsi dempsi, simul adice compsi.
Quae remanent mitte per ui: fremui tremuique,
Sic gemui uomui, pressi superexstat et emi.
Dicis ui per itum, pressum superaddis et emptum.
{{Versus|245}}De posui genui fit itum, de: temnere psi ptum,
De cecini cantum, dic compositis fore centum,
Occino grammatici dixerunt, occano multi.
Cetera sunt in ui: creui straui sino spreui,
Liui uel leui lino dat linioque liniui.
{{Versus|250}}In ui dic de so, ceu quaeso arcesso lacesso,
Dic in ui pinso, si uiso capesso facesso.
De si prodit itum, sed ab iui nascitur itum,
De pinso pistum nostri dixere supinum.
In xi cto uerte: pexiue xuiue ctuiue,
{{Versus|255}}Nexi siue xui, flexi, de plectere plexi,
De meto sume sui - messem feci - peto tiui,
Sterto dic in ui, uerti misi superadde.
Sisto sit actiuum statuendo, standoque neutrum,
Sisto praeteritum tacuit, stertoque supinum.
{{Versus|260}}Si sit n ante cio, xi declinabis ab illo,
Vt sanxi uinxi, sed l u uel r ante fit in si,
Vt fulsi farsi rausi, simul adice sarsi.
A perio dant nata rui, nisi quod reperire
Comperioque peri faciendo praeteriere.
{{Versus|265}}Cetera sunt in ui, nisi saepsi sentio ueni,
Sic hausi campsi salui saliique saliui.
Omne quod est iui fit ii, quod ii fit et iui,
Sed liui siui triui sunt simpla per iui.
De sanxi sanctum, de sanciui uenit itum,
{{Versus|270}}De ueni uentum, de ueniui quoque uenum.
Dic acui fulsi paui creuique pependi
Luxi quaesiui frixi tersi luo ciui
Excello arcesso stridi ferui seco nexo
Praeteritum simile dic uerbis pluribus esse.
&lt;/poem&gt;
==27.==
&lt;poem&gt;
Paenitet et tardet miseret piget et pudet ista
Accusatiuum poscunt simul et genitiuum,
Natura primum, sed transitione secundum:
Et iuuat atque decet dabit ac delectat oportet.
{{Versus|5}}Sed libet atque licet placet et liquet accidit atque
Congruit euenit et contingit et expedit ista
Cum reliquis paribus debes sociare datiuis.
Refert inter et est genitiuo iungere prodest.
Sed sextum proprie donant pronomina quinque,
{{Versus|10}}Nam refert nostra dicis, refert quoque uestra.
Dic adiectiuum substantiuo sociari
Casu quocunque nec non et ei similari
De substantiuis tibi fiet regula talis:
Vult, si praeueniat uerbum, rectus tibi fiat
{{Versus|15}}Regula, nam uerbo personam reddere dico.
Si sequitur uerbum, datur haec tibi regula: uerbum
Omne uocatiuum substantiuumque uel altrum
Istis consimile casus similes habet in se:
Vt &quot;uocor Ebrardus&quot;, uel &quot;sum bonus&quot;, &quot;ambulo rectus&quot;,
{{Versus|20}}Quamque regit rectum, si iungis comparatiuum.
At si constructus cum nomine sit genitiuus,
Hoc possessiue fiet uel distributiue,
Aut excellenter fiet uel comparatiue,
Aut per naturam uel forsan consecutiue:
{{Versus|25}}Vt &quot;liber Ebrardi&quot; bene dicis et &quot;alter eorum&quot;,
&quot;Caeli caelorum&quot; dicis &quot;primus sociorum&quot;,
Vel &quot;dignus laudis saeclorum saecula&quot; dicis.
At eum nominibus comes est quandoque datiuus
Adquisitiue seu naturaliter in se:
{{Versus|30}}&quot;Ille mihi socius, mihi commodus atque nociuus&quot;.
&quot;Vae mihi! uae uobis!&quot; absoluendo bene dicis.
Accusatiuum cum nomine construe casum,
Nam per naturam facies hoc perque figuram:
&quot;Exosus bellum&quot; dices &quot;nudusque lacertum&quot;,
{{Versus|35}}&quot;Ecce uirum&quot; dico tamen absoluens aliquando.
At semper quintum debes absoluere casum,
Mobile si non sit, quia tunc fixum sibi quaerit.
Dic ablatiuum iungi eum nomine casum,
Hoc per naturam fiet seu comparatiue:
{{Versus|40}}Vt &quot;plenus uino&quot; dicis seu &quot;fortior illo&quot;.
Causam signare dicas, ut &quot;fessa labore&quot;.
Et tamen absoluo cum dico &quot;legente magistro&quot;.
Aut notat excessum: &quot;pleno pede maior eo sum&quot;.
At si constructus sit cum uerbo genitiuus,
{{Versus|45}}Dic transitiue uel naturaliter in se:
Vt &quot;miserere mei, saltem miserere meorum&quot;.
&quot;Parce tuum uatem sceleris damnare, Cupido!&quot;
Interdum casum cum uerbo iunge datiuum
Tali nempe modo, sicut cum nomine dico.
{{Versus|50}}Accusatiuum cum uerbo iungito casum,
Hoc transitiue uel naturaliter in se:
&quot;Induo te clamidem, doceo te philosophiam&quot;.
Quattuor inde modis quartum neutralibus addis:
Vt &quot;doleo collum, Corydon ardebat Alexim&quot;,
{{Versus|55}}&quot;Hic asinum uiuit, bellum palafredus anhelat&quot;.
Interdum uerbis ablatiuum sociabis,
Hoc per naturam seu significat tibi causam
Aut instrumentum uel materiam prope uerbum:
&quot;Indigeo pane&quot; dic &quot;deficioque labore&quot;,
{{Versus|60}}&quot;Percutio baculo, conflabitur anulus auro&quot;.
Verbaque cum motu sibi iungunt diptota tum tu.
Explicit Ebrardi Graecismus nomine Christi,
Qui dedit alpha et ω, sit laus et gloria Christo.
 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>2l8fh26oi0gp0f41mkqqxbzav9435pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Alexander de Villa Dei</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84325</id>
    <revision>
      <id>274085</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="5icrwhzcbcnrbcmg4c0rq5tbsys7vwo" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}
==Opera==
*[[Doctrinale]]</text>
      <sha1>5icrwhzcbcnrbcmg4c0rq5tbsys7vwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Alexander de Villa Dei scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84326</id>
    <revision>
      <id>274086</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="4reaqumhy3d8vx8e157cv9bfj4hppqe" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Alexander de Villa Dei}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Alexander de Villa Dei]]</text>
      <sha1>4reaqumhy3d8vx8e157cv9bfj4hppqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doctrinale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84327</id>
    <revision>
      <id>274087</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>n</comment>
      <origin>274087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="n41o3jrhd6k5buamfnims3o9i7eystq" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Alexander de Villa Dei
|OperaeTitulus=Doctrinale
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= E. D. Reichling, 1893
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}</text>
      <sha1>n41o3jrhd6k5buamfnims3o9i7eystq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274088</id>
      <parentid>274087</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125166" sha1="ec05nek95q5s4khj41n7bnp7smc5am4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Alexander de Villa Dei
|OperaeTitulus=Doctrinale
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= E. D. Reichling, 1893
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Mamertus_Claudianus_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0 Corpus Corporum]
}}

&lt;poem&gt;
Scribere clericulis paro Doctrinale novellis,
Pluraque doctorum sociabo scripta meorum.
Iamque legent pueri pro nugis Maximiani
Quae veteres sociis nolebant pandere caris.
{{Versus|5}}Praesens huic operi sit gratia Pneumatis almi;
Me iuvet et faciat complere quod utile fiat.
Si pueri primo nequeant attendere plene,
Hic tamen attendet, qui doctoris vice fungens,
Atque legens pueris laica lingua reserabit;
{{Versus|10}}Et pueris etiam pars maxima plana patebit.
Voces in primis, quas per casus variabis,
Vt levius potero, te declinare docebo.
Istis confinem retinent heteroclita sedem.
Atque gradus triplicis collatio subditur istis.
{{Versus|15}}Cuique sit articulo quae vox socianda, notabo.
Hinc de praeteritis Petrum sequar atque supinis.
His defectiva suberunt et anormala verba.
Verborum formas exinde notabo quaternas.
Hinc pro posse meo vocum regimen reserabo.
{{Versus|20}}Quo iungenda modo constructio sit, sociabo.
Post haec pandetur, quae syllaba quanta locetur.
Accentus normas exhinc variare docebo.
Tandem grammaticas pro posse docebo figuras.
Quamvis haec non sit doctrina satis generalis,
{{Versus|25}}Proderit ipsa tamen plus nugis Maximiani.
Post Alphabetum minus haec doctrina legetur;
Inde leget maius, mea qui documenta sequetur;
Iste fere totus liber est extractus ab illo.
Rectis as es a dat declinatio prima,
{{Versus|30}}Atque per am propria quaedam ponuntur Hebraea,
Dans ae diphthongon genetivis atque dativis.
Am servat quartus; tamen en aut an reperimus,
Cum rectus fit in es vel in as, vel cum dat a Graecus.
Rectus in a Graeci facit an quarto breviari.
{{Versus|35}}Quintus in a dabitur, post es tamen e reperitur.
A sextus, tamen es quandoque per e dare debes.
Am recti repetes quinto, sextum sociando.
Primo plurali decet ae quintoque locari.
Atque secundus habet arum, nisi syncopa fiat.
{{Versus|40}}Tertius aut sextus habet is, tamen excipiemus:
Quando mas fit in us, in a femineum sine neutro,
Femineis abus sociabitur, ut dominabus,
Sexum discernens; istis animas superaddes.
Accusativis pluralibus as sociabis.
{{Versus|45}}Versibus his nota fit declinatio prima.
Er vel ir ur aut um vel us aut eus pone secunda.
I genetivus erit; sed quando rectus habebit
Ir aut ur aut eus, genetivus eum superabit.
Vm par fiet et us, sed quod fit in er, variamus.
{{Versus|50}}Er s p iuncta superabit et er sine muta;
S t si praesit, genetivus non superabit.
Huic normae suberit ternamve sequester habebit.
Par est, cum mutae subit er per a dans muliebre;
Hinc tamen excipias, quae de gero vel fero formas.
{{Versus|55}}Crescunt, quae dant us; et adulter erit superandus,
Celtiber atque lacer, liber, socer ac Iber, atque
Presbyteri cum Mulcibero memor esse memento.
Dexter format eri, poteris quoque dicere dextri.
Cetera cum muta dic esse frequentius aequa.
{{Versus|60}}Vnus et ullus, uter et nullus, solus et alter,
Totus dant in ius genetivos, addis alius;
Namque tenent normam pronominis ista secundam.
Cum datur i bina, iacitur quandoque suprema.
Eus dat ei vel eos genetivo more Pelasgi.
{{Versus|65}}Tertius o posuit sextumque sibi sociavit;
Sed dabis i terno, cum feceris us genetivo.
Vm retinet quartus, sed neutris provideamus:
Primum cum quarto quintoque sono dabis uno.
Cum tenet eus rectus, aliquando fit per a quartus.
{{Versus|70}}On iunges Graecis: tibi testis erit Menelaon.
Rectus in r vel in um similem faciet sibi quintum;
Ex er quandoque per metathesim reperis re.
Recti diphtongus dabit eu quinto quasi Graecus.
Cum proprium dat ius, tenet i quintus iaciens us.
{{Versus|75}}Vs mutabis in e, si formas cetera recte.
Quintus habet casus fili, Deus, agne vel agnus,
Et vulgus, pelagus, populus, fluvius quoque dant us.
Cum proprium longam dabit us, u quintus habebit.
Primo plurali decet i quintoque locari.
{{Versus|80}}Hos casus neutri quartumque decet per a poni;
Excipis ambo, duo, tamen haec heteroclita pono.
Dic nisi concisis orum fieri genetivis
Tertius is finit sextumque sibi sociavit.
Os faciet quartus, nisi neutris; a damus illis.
{{Versus|85}}O dabit e que vel a tibi declinatio terna.
C iunges a vel e, d vult i sola praeesse.
L cum vocali patietur qualibet addi.
N u non iunges, reliquis vocalibus addes.
Cuilibet r iungis; s insuper omnibus addis.
{{Versus|90}}B quoque praeposita datur omnibus s sociata.
Vls ut plus sequitur, sed et ems ut hiems reperitur
S, si praepones n, omnibus addere debes.
Non u, sed reliquis s, p praeeunte, locabis.
Non i, sed reliquae praeeunt r s sociatae.
{{Versus|95}}Dicimus aes ut praes, aus ut laus iungere debes
Irps ut stirps iungis, u solam t sociabis.
X quoque vocali patietur cuilibet addi.
Alx dabit anx, arx, unx, ut calx, lanx, arx quoque coniunx.
Format nomen in a genetivum tis sibi iuncta.
{{Versus|100}}Is facies ex e, veluti mare sive sedile.
Onis habes ex o; sed inis do perficit et go
Femineo genere; nemo sociatur homoque
Ordo vel margo, cardo, cum turbine virgo.
Sic et Apollo facit; Britonisque Brito, caro carnis.
{{Versus|105}}Lac lactis ponit, allec allecis habebit.
Is post l pone; sed lis mel felque dedere.
Al alis longam dat neutrum, cetera curtam;
Curtam pone salis; el, ol dant elis et olis.
Vl dat ulis, il ilis: pugil et consul tibi testis.
{{Versus|110}}An erit is iuncta fietque paenultima longa.
E super n dat inis curtam; sed deme lienis,
Renis, Syrenis, splenisque; sed in dabit inis.
On sibi copulat is; sed quaedam propria dant tis.
Quod nomen proprium, quod non, ita sit tibi notum:
{{Versus|115}}Id proprium dices, quod non notat univoce res
Plures; namque duo sensu non signat in uno,
Non licet univoce proprium tibi plura notare.
Appellativis varias res univocabis.
Is post ar pone, sed far facit r geminare.
{{Versus|120}}Quae primaria sunt, nisi Naris, curta manebunt;
In derivatis neutris producitur aris.
Primitialis erit vox, in qua dicitur esse
Primum praepositae data significatio sectae;
Est derivata vox, quae descendit ab illa.
{{Versus|125}}Simplicium norma formabis compositiva.
Dictio compositam dicetur habere figuram,
Quam licet in geminas partes distinguere, quarum
Significata gerat vox designanda per ipsam.
Non poteris tale sub simplice scisma notare.
{{Versus|130}}Et dices epatis, iubaris cum nectare ponis;
Asparis usus habet et bostaris [adicis illis].
Er tibi praebet eris; cer mobile vertitur in cris.
Ter per tris forma; sint Iupiter et later extra
Et luter, spinter, stater, his coniunge character,
{{Versus|135}}Aether et crater; per bris formabitur imber
Et sua composita; ver et panther dabit eris.
Ir breviabit iris, martyr fiat tibi testis.
Is post or iunge; cor cordis debet habere.
Mas aut commune dabit oris femineumque;
{{Versus|140}}Format oris rhetor, memor, arbor neutraque, castor
Et quaedam propria, velut Hectoris [associantur].
Vr tibi format uris, sed fur subdit sibi furis.
Robur praebet oris, ebur et iecur et femur addis.
Ex as est atis; elephasque gigasque dat antis
{{Versus|145}}Et diamas, adamas, veterum quoque propria quaedam.
Mas maris, as assis, vas vasis; vas vadis, isti
Iunges, quae Pallas vel lampas format et Arcas.
His similem formam dant patronymica quaedam.
Sic brevis as format genetivum [Graecus os addit].
{{Versus|150}}Mas aut commune, si fiat in es breviatam,
E mutans dat itis: miles fiat tibi testis.
Vt praepes, dat etis diphthongus in antesuprema.
Quae derivantur a verbis associantur,
In quibus e curta reperitur in antesuprema.
{{Versus|155}}Inquies est curta; tamen etis erit sibi iuncta.
Femineum dat etis curtam: seges est tibi testis.
A pede compositum dat edis; sed apes removebis.
Quod praebet sedeo, formabit idis genetivo.
Es longam mutabis in is; sed deme quietis,
{{Versus|160}}Heredis, Cereris, mercedis vel locupletis,
Magnetis iunges, Agnetis [dicere debes].
Cum praeit i, formabit etis: paries tibi testis.
Is correpta sibi similem faciet genetivum;
Cuspidis et lapidis et cassidis excipiantur,
{{Versus|165}}Et chlamydis dices.
Sanguinis, et dices exanguis, et aspidis addes,
Aegidis atque notes et patronymica iunges.
Tethyos et Thetidis dices; Paris is dat idisque;
Sardis inis; sed iaspis idis; sic ibidis ibis.
{{Versus|170}}Isidis adiunges; indeclinabile semis
Est pro dimidio; pondus semissis habeto;
Et Thybris Thybridis, tigrisque, Quirisque Quiritis.
Quod dedit er, dat eris: pulvis vomisque cinisque
Et cucumis [pariter praedictis associabis].
{{Versus|175}}Is itis producta dabit; tamen excipientur
Glis gliris glissis et vis.
Oris formabit os pro mare; deme nepotis.
Cetera dant otis, sed de potis hoc breviabis,
Sed bovis et gloris demantur et oris et ossis,
{{Versus|180}}Custodis, simul herois, Minos sit in illis.
Vs curtam dat oris neutro; sed eris damus illis,
Quae dant lus, nus, dus; sed oris praebet tibi fenus
Et facinus, pignus; intercus utis tibi praebet.
Dat pecus haec pecudis, pecus hoc pecoris sibi iungit.
{{Versus|185}}Haec formas in eris, quae sunt confinia verbis,
In quibus e curta reperitur in antesuprema.
Neutrum declina, quod comparat, ut duo prima.
Dant aceris leporis acus et lepus, addito tempus.
Vs producta tibi dabit utis; deme paludis
{{Versus|190}}Et quos dant tellus, incus.
Formabunt uris monosyllaba; grus gruis et sus
Dat suis.
Aes aeris dabitur, praes praedis, laus quoque laudis,
Fraus fraudis [pariter, sed Emaus non flectere dicis].
{{Versus|195}}Si praeit s b vel m vel p, faciens genetivum
Interpones i; tamen e si b praeit aut p,
E mutatur in i, si non monosyllaba fiant;
Aucupis excipitur [ex auceps quod reperitur].
L s aut n s aut r s s removebis,
{{Versus|200}}Tis iunges, frondis, lendis glandisque remotis,
Quae cor vel pendo componit, eis sociando.
Semper iens cum prole sua formabit euntis;
Ambio lege caret uncisque, quod uncia format.
Vt tibi format itis: sic per caput esse probabis.
{{Versus|205}}A verbis in go veniens x gis tibi format;
Coniugis n removet [cum rectus n sibi servet].
Cis iungunt alia, tamen x prius inde remota.
E super x, nisi sint monosyllaba compositumve,
Ex ipsis e per i mutant, quae vult breviari;
{{Versus|210}}Lodicis demes, vervecis dicere debes.
Si mas fiat in ix, dat icis; mastix dabit icis
Et Phoenix icis, bombyx bombycis habebit.
Cetera, quae dant x, producunt antesupremam;
Sed gregis atque crucis, facis et picis et nucis inde
{{Versus|215}}Excipis atque trucis, ducis et salicis silicisque.
Nec g nec c tenent, quae dant nix atque supellex.
Dic senis et noctis, Sphingos vel dicito Sphingis.
Crementum duplex debet formare supellex;
Quae das a capite, velut anceps, iunge, bicepsque.
{{Versus|220}}Per praedicta tibi patet excessus genetivi.
Is genetivus habet; sed tertius i tibi praebet.
Cum dedit es Graecus, fit saepe per i genetivus.
Em retinet quartus; sed in im quandoque locamus:
Magudarim, turrim, pelvim, sitimque securim,
{{Versus|225}}Vim, burim, restim, puppim tussimque, Charybdim.
His quaedam propria sociantur paucaque Graeca,
Vt Tigrim, Thybrim, Tripolim, Syrtim, vel eclipsim;
Iris et hypocrisis sociantur eis et Erinys.
Em dat et im restis, turris cum puppe, securis.
{{Versus|230}}Quin etiam multa per a ponuntur quasi Graeca.
Neutra notare decet; sic nullum regula fallet.
Par recto quintus; sed saepe tamen facit usus
Ad morem Graeci, ceu Thebai Pallaque, Colchi.
Es Graeci longae simul es subiungitur eque.
{{Versus|235}}Sextus in i vel in e; quandoque tamen dat utrumque.
I dat nomen in e; quaedam retrahi decet inde:
Gausape, Praeneste praesepeque, cepe, Soracte.
Cum praeit er aut is, per e si neutrale sequatur,
Ablativus in i debet tantummodo poni.
{{Versus|240}}Quod fit in al vel in ar, sic formas, dum genetivo
A longam teneas; dat e far, par i vel e ponas.
Quod fit in as longam gentile per i vel e ponam.
Consona si praeit is dupla, sextus in i vel e finit;
Testis cum peste per e fit iuncta sibi veste.
{{Versus|245}}Quatuor imber habet, quibus i tantummodo praebet,
I dant tres menses; solam dat e sospes et hospes.
Quidam pro certo reputant e vel i dare sexto
Cuncta trium generum; sed degener, uber e tantum,
Ipsa tamen reperimus in i [sed non nisi raro].
{{Versus|250}}Ponunt alterutrum, si fiat mobile fixum.
Invenies alia per e saepius esse notata.
Quod dedit im quarto casu, solet i dare sexto.
Primo plurali dabis es, et ei sociabis
Quartum cum quinto; sed a debes ponere neutro.
{{Versus|255}}Si sexto dabitur i sola vel i simul eque,
Fit neutrum per ia; quod comparat inde retracta.
Ludicra vel vetera dices, amplustraque iunges.
Cum dedit e solam sextus, solam dat a rectus.
Praedictis saepe tribus is veteres posuere.
{{Versus|260}}Vm vel ium pone genetivo, vel dat utrumque.
Quod dabit i sexto, formabit ium genetivo,
Et praebens e vel i; quod comparat hinc volo demi.
Artificum iunge, memorum, veterum vigilumque,
Atque sacerdotum, custodum, vel locupletum.
{{Versus|265}}C per ium fit et l; fraus et laus um tibi praebent.
Non crescens per ium facit es aut is genetivum;
Vm dat apis, volucris panisque, canis iuvenisque,
Et soboles, heresis cum fruge vel indole, vates.
Ons per ium formas; s iunges r praeeunte,
{{Versus|270}}Consors atque cohors demantur [quae faciunt um].
Simplex compositi normam quandoque tenebit:
Sic cor opesque probant [si componatur utrumque].
Saepe per um vel ium facit ans aut ens genetivum.
Glans dat ium, gens, mens, dens, consociabitur illis
{{Versus|275}}Calx, plebs, puls, seps, stirps per ium, falx, arx simul et lanx.
Dempta carne per um facies a vel o, sociando
Il vel ul nque simul, er solam iungimus irque;
Cor demes, or et ur pones, as addere debes;
Quae monosyllaba sunt, adimes [quod comprobat hic mas].
{{Versus|280}}Si crescant is et es dant um; monosyllaba demes.
Plus dat ium, sed pes dabit um; pluralia sola
Quae dant es, fiunt per ium; sed deme penatum.
Praeter os um faciunt os et us, sed et s praeeunte
B vel p ponis et t; monosyllaba demis.
{{Versus|285}}Supradicta notes, sed ium per cetera formes,
Quae praebent e vel i sexto; facit um sibi subdi,
Quod datur a capio: sic municipum tibi formo.
Cumque caput dabit eps, formabit ium, velut anceps.
X fixum dabit um nisi nox nix atque supellex;
{{Versus|290}}Vm supplex, complex [sed ium format tibi simplex].
More metri demit his usus saepe vel addit:
I proceres iacit uque boves, u suscipit ales.
Tertius est in ibus, et ei sextum sociamus,
Dicemusque boum seu bobus [duplice casu].
{{Versus|295}}Quarta dat us recto; dabit u, sed non nisi neutro.
V non mutabis, donec plurale tenebis.
Vs genetivus habet; sed tertius ui tibi praebet.
Vm quarto dabitur; quintus recto sociatur.
V sextus retinet; sed flecte domum sapienter.
{{Versus|300}}Primo plurali dabis us binos sociando;
Neutra notare decet; genetivus uum tibi praebet;
Datque dativus ibus sextusque, sed excipiemus:
Ante bus u servant ficus, tribus, arcus acusque,
Artus cum verubus, portus partusque lacusque,
{{Versus|305}}Et specus et quercus.
Es rectus quintae dat semper et est muliebre;
Mente diem memori volo compositumque teneri.
Ei dicetis genetivis atque dativis.
Em quarto, quinto damus es, decet e dare sexto.
{{Versus|310}}Primo plurali dabis es, qui vult sibi subdi
Quartum cum quinto, tribuens erum genetivo.
Tertius et sextus semper formantur in ebus.
Desunt plurali genetivi sive dativi
Et sexti quintae nisi res speciesque diesque,
{{Versus|315}}Progenies et maneries dic materiesque.
Rectos compone, simul inflectuntur utrimque.
Non sic alterutrum declines nec leopardum.
Obliquo rectum componens iungis in unum;
Ex sola parte recti decet hunc variare.
{{Versus|320}}Si componantur obliqui, non variantur.
Patronymica dat tibi declinatio prima,
Quae dantur maribus; sed in es rectum faciemus.
Am quartus casus aut en gerit; e vel a quintus,
Et reperitur in es.
{{Versus|325}}Ablativus in e vel in a, nec cetera muta.
Tertia feminea tibi patronymica format.
Is recto praebens genetivus erit tibi crescens,
Isque vel os faciet; a vel m quartus tibi praebet;
Quintus i servabit, sed rectum non superabit.
{{Versus|330}}E solam sextus tenet; esque vel as reperimus
Plurali quarto; nil plus praeter metra muto.
Interdum per ias haec patronymica formas.
As brevis in recto dat adis vel ados genetivo;
Em vel a dat quartus; in e fit tantummodo sextus.
{{Versus|335}}Dans reliquos terna nil mutat in his nisi metra;
More vides Graeci tamen s quinto removeri.
Ne plerisque damus, quibus e normam sociamus.
Cum dedit e Graecus recto, tenet es genetivus,
Em aut en quartus; recto reliquos sociamus.
{{Versus|340}}Cum Graeci rectus tenet os, par est genetivus,
Vel dat oy Graecus [melos et meloy tibi testis].
Quartus on, os quintus, o tertius atque supremus.
Saepe dat is rectus: dat ios vel eos genetivus;
Im quartus dabit, i quintus, neuter superabit.
{{Versus|345}}Fit quintus recto par declinante Latino.
Dat genesis quintum similem sibi; dat genetivum
Is vel eos; tenet im quartus, reliquique dabunt i.
Dic Moyses Moysi, reliquos ternae sociabis.
Dat Iesus um quarto, reliquis u semper habeto.
{{Versus|350}}Est declinandi pronomina norma quaterna.
Estque mei vel mis in prima tuque suique.
Recto personae non servit regula primae.
Debet ius facere genetivum norma secundae;
Debes formare per eam pronomina quinque.
{{Versus|355}}His octo species primaria dicitur esse.
Monstrant et referunt haec et quasi fixa manebunt.
Deque tribus primis septem fit origo supremis.
Personas duplices haec designare videntur;
Cum possessore possessio significatur.
{{Versus|360}}Formans quis vel qui Donato crede minori.
Tertia per primam fit nominis atque secundam.
Has tres Donatus distinguit sufficienter.
Quarta quidem ternae par debet nominis esse.
Haec tibi signabis, quae declinans variabis.
{{Versus|365}}Pascua sola datur et pascua plura dabuntur.
Est zizania, sunt zizania plura -niaeque.
Balnea dic vel -eas, -ea non prius est, sed -eum das.
Sic et amygdala dic [-lum fructus, -lus dedit arbor].
Delicium tibi sit, mihi semper deliciae sint.
{{Versus|370}}Hoc epulum comedis, epulaeque parantur amicis.
Est locus, atque loci sunt artis, sunt loca terrae.
Sic iocus atque ioci, sunt et ioca plurima gentis.
Balteus addatur, filum plurale sequatur.
Carbasus una ratis, et carbasa plura videbis.
{{Versus|375}}Arbutus est similis, huic intiba, Pergama iungis.
Cui caelum servit, caelos et cuncta creavit.
Sic rastrum rastros porrumque facit tibi porros.
Frenum detur equo, frenos et frena teneto.
Sic claustrum formas, filum pariterque capistrum.
{{Versus|380}}Dicimus altilia, si plura, sit altilis una;
Consimilique modo sit declinanda supellex.
Tartarus ater habet plurale -ra, vinaque dant -rum.
Sibilus hic dices et sibila plurima iunges.
Supparus esto comes, prius hic tenet us, sed a subdes.
{{Versus|385}}Taenarus infernus, sic Maenala, sic et Avernus.
Dindyma, pileus, Ismara, Gargarus his sociamus.
Vas vasis ternam tibi dat, plurale secundam.
Ista solent quarta variari sive secunda:
Cum lauro quercus, cornus, pinus quoque, ficus;
{{Versus|390}}His colus atque domus, penus et lacus associamus,
Et cantus, cetus, ortus [sensu variato].
Is vel us ista suis dices dare compositivis:
Cera, iugum, limus, animus, colus, arma, bacillus;
Cum norma nervum, cum freno collige clivum.
{{Versus|395}}Pluralem numerum retinent aes atque metallum;
Raro per reliqua dabitur plurale metalla.
Aequor et unda, fretum mare, melque, latex, aqua, vinum,
Pocula, fons, flumen, fluvius pluralia servant,
Stagna, lacus, amnes, limphae [limus, palus, imbres].
{{Versus|400}}Cetera pluralem retinent humentia raro.
Lex mensuratis tamen et pensis datur ista.
Ordea, frumenta, faba melonesque, citrulli,
His plurale damus, sic dant far, pisa, lupinus.
Raro seminibus aliis plurale locamus.
{{Versus|405}}Raro plurale dat quinta tibi nisi quinque:
Res pariterque dies, acies, facies speciesque.
Progenies et maneries dic, materiesque.
Raro plurale vult pax et sanguis habere.
Neutra facis sine plurali vulgus pelagusque.
{{Versus|410}}Nescio telluris vel humi plurale geluve.
Nescit ador normae contraria norma movere.
Aptota neutra tene pus et fas irque nefasque.
Obliquum de se non format fors nisi forte.
Tabes declino, nec dat tabi nisi tabo.
{{Versus|415}}Ilia declinat tibi tertia nec nisi plura;
Ipsaque plurales declinat moenia, manes.
Dicamus proceres pluraliter atque penates.
Nec nisi plurali tenebras aut exta notavi;
Arma vel insidias, artus, sponsalia iungas;
{{Versus|420}}Divitiasque, minas, nuptias, indutias,
[Blanditias ac infitias ac exequias quoque, cunas,
Nundinas, exuvias iungas pariterque kalendas].
Cornua mutantur, sed cornu non variatur.
De genubus, verubus normam servabis eandem.
{{Versus|425}}De nece deque prece dic quod rectis caruere
Primis, atque dapem socia, vice iungis eisdem.
Vis vim vique dabit, totum plurale tenebit.
Plus neutrale facit nec dat primo nisi pluris;
Casum plurale dat quemlibet et genus omne.
{{Versus|430}}Quae quaerunt, quae distribuunt referuntque negantque,
Infinita quoque casu caruere vocante.
Distribuit, si vim facias, et colligit omnis;
Colligit improprie positum, non distribuendo.
Quatuor exceptis pronomina nulla vocabis;
{{Versus|435}}Tu, meus et noster, nostras, haec sola vocantur.
Tres in plurali casus os oris amittit;
Aes, far, rus, ius, thus illi sociare solemus.
Terra fit Ops, et avarus opes et opem petit aeger.
Lens lendis capiti, lens lentis convenit ori.
{{Versus|440}}Hic dat et haec hospes haec hospita, sospita sospes.
Vesper -rum -re -ra pars est extrema diei,
Noctis vel mundi, vesperque suum tenet aetas;
Quamlibet aetatem mundi lego vesper habere.
Vesperus est stella, -ri dant psalmos tibi solos.
{{Versus|445}}Officium tibi -rae -rarum totaliter implent.
Glis animal, glis terra tenax, glis lappa vocatur;
-Ris primus, glissis tenet altera, tertia glitis.
Cassis idis galea, capitur fera casse retenta.
Tignus vel tignum declina pisaque pisum.
{{Versus|450}}Cornus vel cornu dices, tonitrus tonitruve.
Est glomus atque glomi, vult hoc glomeris sibi subdi.
Ambo duoque mari faciunt neutrum similari.
Par primo quintus, orumque tenet genetivus;
Saepe duum dabitur neutro, si syncopa fiat.
{{Versus|455}}Cum terno sextus facit obus, et os sociamus
Quarto; sed neutrum formabis in o quasi primum.
Prorsus femineum datur ad morem dominarum.
Hunc gradibus ternis, qui comparat, ire notabis.
De primis ambos debes formare supremos.
{{Versus|460}}Est adiectivis graduum collatio talis,
Dum valet augeri sua proprietas minuive.
Declinat terna positivos sive secunda.
Si tibi declinet positivum norma secundae,
Taliter inde gradum debes formare secundum:
{{Versus|465}}I brevies, quam dat genetivos, et or superaddes.
Ternae consimili formabunt more dativi.
Inde sinisterior, hinc iunior excipiantur,
Et potis et nequam praebent aliam tibi formam.
Verbum quandoque vel quae sunt praepositivae
{{Versus|470}}Voces audivi supplere vices positivi;
Formae consimilis adverbia saepe videbis;
Participans iungis, quod tunc pro nomine sumis:
Detero, post, extra pridemque, vel ante vel infra,
Intra vel citra, sapiens, ultra, prope, supra.
{{Versus|475}}Vsque secunda tenens superantem de genetivo
Sic format: iungit s atque simus superaddit.
Cum tenet er rectus, rimus est illi sociandus.
In terna formo simus addens cum genetivo;
Sed tamen r recti sibi vult rimus associari.
{{Versus|480}}Dant tibi quinque limus, quos signat nomine fagus,
Et sua composita.
Dat remus supra, cui post sociatur et extra.
Solus erit minimus, faciuntque ximus prope, magnus,
Dantque timus citra, bonus, ultra, iungitur intra.
{{Versus|485}}Infimus est solus, de pridem fit tibi primus.
Res bona, res melior, res optima, res mala, peior,
Pessima, res magna, res maior, maxima rerum,
Parva, minor, minima; dic multus plurimus addens
Plus pluris neutro, totum plurale teneto.
{{Versus|490}}I vel u si praeit us, sequitur magis et positivus,
Aut u si praeit is: tenuis fiet tibi testis.
Voce gradus medii superant primos nisi quini:
Iunior et maior, peior, prior et minor, ista
Et non plura suis aequalia sunt positivis.
{{Versus|495}}Credo gradus summos collatis connumerandos.
Si gradibus summis fiat collatio, debet
Rebus in excessis excedens participare;
Congrua non est haec: fortissimus est leo lyncum.
In quantum potero, de nomine quolibet, in quo
{{Versus|500}}Ponatur genere, praesens est cura docere.
Sed quia per sexum mulierum sive virorum
Noscuntur propria, non est mihi dicere cura.
Attendas hominum quae nomina sive locorum;
Haec sexu gemino sua derivata locanto;
{{Versus|505}}Et si divisim tibi declinatio monstret,
Vt Graecus, Graeca, tanto levius tibi fiet.
Quaedam sunt opera solis maribus adhibenda,
Quaedam femineis, quaedam dat sexus uterque.
Inde genus poterit per nomina multa patere.
{{Versus|510}}Quae fiunt propria fluviorum, pone marina.
Nominis arborei vis haec sibi vult sociari.
Pro mare pone siler, dumus, rubus ac oleaster.
Proficit ad vitem siler hic, siler hoc ad odorem.
Angelicum nomen dabit hic; sed dicito neutra
{{Versus|515}}Plurali numero Cherubin Seraphinque beata.
Est Cherub, est Cherubim, Cherubin, Seraphim Seraphinque,
Atque Seraph.
Haecque dabit Virtus, Dominatio sive Potestas.
Idola dicta dei dant hic, gerit haec dea dictum.
{{Versus|520}}Nominibus volucrum nequit, ut credo, generalis
Norma dari; tamen est naturae sexus in illis:
Haec, nisi gallina vel gallus, sunt epicoena;
Articulus namque sexum dabit unus utrumque;
Masque columbus erit, muliebre columba tenebit.
{{Versus|525}}In triplici genere numeralia nomina pone;
Quae sunt mobilia per se fiunt manifesta.
Barbara, Graeca genus retinent, quod habere solebant.
Debes in mente generalia dicta tenere
Et sic excipere, quia non licet haec iterare.
{{Versus|530}}Debent ex omni norma generalia demi.
Sit tibi nomen in a muliebre, sed excipe plura.
Quod declinatum dat tertia, sit tibi neutrum.
Derivata decet et compositiva notare,
Nomina signari debent simul officiorum.
{{Versus|535}}Si sexu gemino iungunt sua significata,
Omnibus his hic et haec iungentur, et hac ratione
Quod colo componit, commune locare decebit,
Quodque facit gigno, pincernaque lixaque, iungo
Advena sive Scytha; sed si mas praesit in istis,
{{Versus|540}}Vt Graecus, tubicen, erit a tantum muliebre.
Si solis maribus datur, hic tenet, ut patriarcha.
Non est Verbigena nisi Christus, vera sophia.
Mannaque neutrale cum pascha dicitur esse;
Mammona sic dices, neutrum muliebre polenta.
{{Versus|545}}Cetaque, balaena, mustelaque talpaque, damma
Articulo sexum servant utrumque sub uno,
Et panthera simul [praedictis consociatur].
Neutrum nomen in e facit, ut praesepe, cubile;
Adiectiva notes; haec barbara Graecaque poscunt.
{{Versus|550}}Neutrum plurale fit cete, recollige Tempe.
I neutrum ponis, tamen adiectiva notabis.
O, sicut cento, maribus sociare memento.
Que dant do vel go, bene signes, si tamen ex o
Obliquus facit i; quae poscunt haec sibi subdi.
{{Versus|555}}Hic recipit cardo, margo sociatur et ordo.
Omne dabit pseudo, praesto; dabit hoc tibi pondo.
Est communis homo, pariter cum virgine latro.
Haec dat verbale per io; caro, talio iunge.
Articulum mutat et triplicat unio sensum.
{{Versus|560}}V, c, d vel t neutris debes sociare.
Quot, tot ad omne genus sunt et quae de tot habemus.
Sit tibi nomen in al neutrum, sic pone tribunal.
Hic sal hocque dabit, neutro plurale carebit.
El neutrum pone [sed propria nomina tollo].
{{Versus|565}}Il dabit hoc; demas hic et haec vigil, et pugil est mas.
Ol dabit hic, ut sol [tollatur femina Nicol].
Vl dat hic, ut consul; hic et haec dant praesul et exul.
Omne genus dabit am, sic debes ponere nequam.
Tantundem neutrum, totidem plurale fit omnis.
{{Versus|570}}Vm neutrum pones, mulierum nomina signes.
Hic dat nomen in an: testis fiat tibi Titan.
En dabit hoc; sed ren habet hic, pecten simul et splen
Atque lien, et eis iungas quae de cano formas.
His adiungis hymen [mas est neutrumque repertum].
{{Versus|575}}Haec retinet Siren; habet hic faciens sacra flamen.
In dat hic, ut delphin [nec talia multa supersunt].
On maribus iunges, tamen inde localia demes.
Quae dia sive gera componunt, sint tibi neutra.
Ponis nomen in ar neutrum; sotular dat hic et lar;
{{Versus|580}}Sed tria dant genera par et sua compositiva.
Er maribus detur; iter hoc vesperque sequetur,
Spinter seu ruder; decet his adiungere iuger.
Campester, volucer alacerque, pedester, equester,
Silvester, celeber, acerque celerque, saluber,
{{Versus|585}}His in bis quinque tenet hic er et haec is et hoc e;
Datque sequester idem [quod ternae sive secundae].
Sicque paluster erit; hic et haec alacris retinebit.
Tertia dans ber, ver dabit hoc; tamen hic dabit imber
Et sua composita; tamen adiectiva notentur.
{{Versus|590}}Sexum plura notant, sicut mater mulierque.
Fetibus hoc terrae dat tertia, deme cucumer;
Et commune notes sicut sunt puber et uber,
Degener et pauper et linter [dicere debes].
Pluribus ex istis sociari neutra videbis.
{{Versus|595}}Ir maribus detur; neutris ir associetur.
Est hic et haec martyr; hoc debes dicere Gadir.
Or maribus socia, sed plurima sunt retrahenda.
Omne memor iungit; quod comparat ad duo transit.
Mas tantum senior; hic et haec sed dicitur auctor.
{{Versus|600}}Aequor, ador, marmor et cor sunt neutra; sed arbor
Haec tenet; atque soror sexu noscuntur et uxor.
Quae color atque decus formant corpusque notemus.
Nomen, quod fit in ur, dabit hoc: testis tibi murmur.
Si t vel x praeit ur aut f, hic ei sociatur,
{{Versus|605}}Dum sit gentile tamen aut avium speciale.
Hic aut haec turtur.
Hic aut haec furfur; sed et adiectiva notentur;
Quae sexu gemino iungunt sua significata,
Iungere dicuntur hic et haec, ut fur, Ligur, augur.
{{Versus|610}}His datur haec norma, quae declinat tibi terna.
Haec dat nomen in as; facit hic as, vas vadis et mas.
Nomen gentile commune locatur, ut Arcas.
Quae sunt concisa, velut Alpinas, sociantur.
Omne tenet nugas, nec declinabile credas.
{{Versus|615}}Hic, abbas pone, boreas, primasque gigasque.
Hoc fas atque nefas retinent, et dicitur hoc vas.
Es brevis hic ponit; seges et teges haec sociabit
Et compes; triplicat pes cetera, quae tibi format,
Praeter apes vel apis [quoniam reperitur utrumque].
{{Versus|620}}Quae duo dant signes, ut miles equesque, superstes,
Dives, hebes, sospes, praepes, teres et comes, hospes,
Inquies, antistes, ales; dic per tria deses.
Istorum multa neutris legimus sociata.
Haec dabis es longae; verres hic debet habere.
{{Versus|625}}Hic dabit haecve dies; dant hi tantummodo plures,
Cumque meri dabit hic, et patronymica iungis.
Es quoque commune, ceu sunt heres locuplesque.
Cum tenet i rectus super s, et t genetivus
Suscipit, hic iunges: paries fiet tibi testis.
{{Versus|630}}Haec dicenda quies, hic pes, et dicitur hoc aes.
Haec dat nomen in is; tamen hic declino molaris,
Caulis et aedilis et quae crescunt genetivis.
X is praeposita tenet hic aut consona bina,
Vnica dum teneat has aut n syllaba, sive
{{Versus|635}}In liquida faciat paenultima syllaba finem,
Vt lapis ac axis, piscis, cinis, unguis et orbis.
Haec febris, pestis, neptis vallisque, bipennis
Et cassis, lactis et iaspis, restis et aspis
Et pellis, turris, vestis, pelvis quoque, cuspis;
{{Versus|640}}Glis glissis, glitis et patronymica iungis.
Hic aut haec finis, clunis; dabit haec tibi classis
Et messis, tussis, ibis, sic lis quoque litis.
Haec tibi Graeca dabunt, et eis se barbara iungunt.
Adiectiva tenent hic et haec pariterque tricuspis.
{{Versus|645}}Istius obliquis neutrum quandoque locabis.
Dis in plurali genus omne videtur habere.
Est hic et haec testis, civis, burgensis et hostis
Et canis.
Hic os praeponis; tenet hoc os oris et ossis
{{Versus|650}}Et chaos atque melos, Argos [logos associatur].
Dant duo bos, impos, compos custosque, sacerdos.
Haec dant cos, dos, glos; sic Graeca locantur et arbos.
Dant hic in us facta tibi declinante secunda.
Haec paradisus habet, nardus, domus atque phaselus,
{{Versus|655}}Et synodus, costus et carbasus, alnus, abyssus,
Alvus, crystallus et humus byssusque, papyrus;
Haecque smaragdus habet, vannus, colus atque iacinthus,
Aegyptus, diphthongus.
Crystallum tamen hoc dicemus et hic paradisus,
{{Versus|660}}Hoc vulgus, pelagus, indeclinabile virus.
Os Graecum saepe mutamus in us muliebre.
Hoc ternae dabit us, si non tenet u genetivus.
Dat lepus hic, tenet intercus genus omne vetusque.
Dant haec, si crescat genetivus et u sibi servet.
{{Versus|665}}Hoc monosyllaba dant, ut thus; sed dicitur haec grus;
Hic dat et haec tibi sus, epicoenum dat genus hic mus.
Est pecus haec, pecus hoc, venus haec.
Quartae nomen in us maribus sociare solemus.
Haec anus atque tribus et porticus et manus, idus;
{{Versus|670}}Haec acus et pinus, nurus et domus et socrus addis.
Hic tenet hocve specus, penus illi iungere debes.
Cum nomen fit in aus, haec illi iungitur, ut laus,
S vult haec iungi, si consona praesidet illi.
Adiectiva notes, quibus omne genus dare debes.
{{Versus|675}}Mons, pons, fons dant hic, mars seps, dens, cals quoque, quadrans,
Et partes assis; torrens sociabitur illis
Atque chalybs.
Dant hic p s iuncta polysyllaba; sed variantur
Hic aut haec forceps et adeps, sed dicitur hic seps;
{{Versus|680}}Pluraque danthic et haec: caelebs, infansque parensque
Et princeps, effrons.
Haec x praepones, sed plurima demere debes.
In triplici genere decet adiectiva notare.
X, e si praesit, maribus polysyllaba iungit.
{{Versus|685}}Est tamen haec paelex, vibex obexque, supellex,
Forfex et forpex; hic aut haec dat tibi cortex
Atque silex; dabit haec carex ramexque vel ilex.
Fetibus haec terrae dabis, hicque frutex retinebit.
Sed dux et coniunx commune locantur et exlex.
{{Versus|690}}Hic dant rex et grex fornixque calixque Cilixque
Et phoenix, mastix; hic calx pedis, haec latomorum.
Trix tenet haec, tamen obliquis neutrum superaddes:
Victrices turbae victricia tela tulere.
Vt tibi per metrum formatio praeteritorum
{{Versus|695}}Atque supinorum pateat, praesens lege scriptum.
Et primo disce, quae sit formatio primae:
Vi vel ui vel di vel ti formatio primae.
As in praeterito vi suscipit s removendo.
Non sic formantur ter quinque, sed excipiuntur:
{{Versus|700}}Cre. do. do mi. iu. sto pli. fri. so. ne. ve. la. se. cu. to.
Nam cubo sive crepo, domo, deinde fricoque micoque,
Nexo plicoque, sono, seco, deinde tonoque vetoque
Praetereunt in ui divisas; do dedit et sto
Dat stetit, et iuvi iuvo praeterit et lavo lavi.
{{Versus|705}}Et neco, quod necui facit et quandoque necavi:
De neco dic avi, ferro, necui reliqua vi.
Increpo format ui, tamen et reperitur in avi.
Avi praeteritum plico dat cum nomine iunctum,
Hoc sine praebet ui, tamen et reperitur in avi.
{{Versus|710}}Regula, quae formam servans as mutat in avi,
Recte praeteritum formando supinat in atum.
Sed lavo dat lotum vel lautum, potoque potum,
Doque datum dat, stoque statum, format iuvo iutum.
Quod dat ui dat itum, nisi desinat in co; sed in ctum
{{Versus|715}}Ista supinantur; plicat et micat excipiantur.
Nam plico dat plicitum, mico nescit habere supinum.
Avidimico dat vel ui, primumque supinat.
Sic neco dans nectum facit et quandoque necatum.
More patris nexum faciet tibi nexo supinum.
{{Versus|720}}Debes formare post primam verba secundae.
Vi vel ui vel di, si format xique secunda.
Litera longa vel ar deo si facit, excipe stridi.
Si brevis est e vel i, producitur atque facit di.
Ante deo veniens e vel o liquida mediante
{{Versus|725}}Principium geminat, si muta vel m venit ante;
E vel o si iuncta sit mutae, lex tenet ista,
Continue iuncta; si non, lex non tenet ista.
Si componantur geminantia, non geminantur.
Lex erit haec cunctis, pos. sto do dis.que remotis:
{{Versus|730}}Do sto composita geminabunt poscoque, disco.
Curro tamen cum prae geminat, sic pungere cum re,
Praecurrique notes [sed ui tibi splendeo praebet].
Vocalis longa vel ar ante deo geminansque,
Et quae praeponunt e brevem vel i sic patefiunt.
{{Versus|735}}Haec praeter per ui deo praeterit; excipe prandi,
Pransus sum; iunge neutropassiva secundae.
Dans deo si vel di geminansve supina dat in sum;
Sic sedeo sessum, reddit tamen s geminatum.
Gaudeo gavisum praebet, vult regula gausum.
{{Versus|740}}[Strideo praeterito dat di privato supino.]
Praeteriens in ui dat itum nullumve supinum.
Si facit l vel r ante geo; xi litera longa
Vel diphthongus habet; in ui geo cetera format.
Praebet ui nullum, si per sum, xi facit in ctum;
{{Versus|745}}Dic tamen indultum; sed procreat urgeo nullum.
Addita muta leo facit evi, vique facit tum:
Sic leo, sic oleo de se facit omne creatum,
Et quandoque tamen olui reperitur itumque.
Ex oleo per ui venientia dic et in evi.
{{Versus|750}}Duplex praeteritum reddit duplexque supinum:
Etum vel per itum; dicas adolere per ultum;
Hinc et adultus erit.
Iuncta leo muta patet hinc oleoque leoque.
Cetera verba leo per ui facit absque supino.
{{Versus|755}}Sed doleo dat itum soleo valeoque supinum.
Si queo sumque facit, tamen in tum plurima reddit.
Dat veo vi per tum; vi format ubique supinum;
Ex vi nil removens facies tum, nil superaddens.
Excipe pas. ca. fa. se. la. sol. vol. ag. cog. et a. se:
{{Versus|760}}Dat caveo cautum, faveo fautum, sed amictum
Ex amicire facis, solvo vel volvo dat utum;
De sero sume satum; lavo lotum, pascoque pastum,
Ag- vel cognosco dat itum, sepelire sepultum.
Ferveo vi dat sive bui, conniveo vi xi.
{{Versus|765}}Vi tum dante praeit vocalis non breviata;
Qui. si. ci. sa. li. i. demantur et inde creata.
De deo deque geo, leo vel veo vel queo dicta
Sufficiant; in ui divisas cetera formant.
Dat iubeo iussi, maneo mansi, neo nevi.
{{Versus|770}}Dans a per i maneo dat ui careatque supino.
Lucet, pollucet faciunt xi, mulceo mulsi.
Haereo si praebet, dat sorbeo psique buique.
Quae dant praeteritum per ui, caruere supinis,
Ni faciant in itum; teneo tentum, doceo ctum,
{{Versus|775}}Censeo dat censum, sed itum sua compositiva.
Misceo dat mixtum.
Pauca supinantur praeter sex neutra secundae.
Sex retinent neutra pla. no. ca. va. pa. do. supina:
Format itum doleo, noceo, valeo placeoque;
{{Versus|780}}Dat careo carui, caritum cassumve supino,
Pareo praebet itum, licet ac oleo taceoque.
Cum dat ui pateo, dat passum, torreo tostum.
Pando, pati, pateo passum fecere supino.
Versibus his terna formatio fiet aperta:
{{Versus|785}}Vi vel ui vel di, ri, ci, ni dat tertia, xi, gi,
Bi, psi, li, pariter pi, si, mi, qui quoque cum ti.
A brevis ante cio cum compositis facit eci;
Elicui praeter cio cetera format in ex i.
Elicui dat itum, ci vel xi transeat in ctum.
{{Versus|790}}Si praesens tenet a, tenet hic et ubique supina;
A si composita mutant in i, dant e supina,
Vt probat inficio; sed debes demere do, go.
Dat di sumque dio; gio gi dat itumque supino.
Dat pio semper ui sine cepi sive cupivi.
{{Versus|795}}Ptum facit omne pio sapio cupioque remoto.
Dat sapio sapui sapitum, cupioque cupitum.
Dat peperi pario, partum paritumque supino.
Dat si sumque tio, sed ultrolibet s geminando.
Semper uo dat ui; debet struo vel fluo demi
{{Versus|800}}Et pluo; dehinc utum producit dando supinum.
Xum fluxi, struxi structum, pluo vi dat et utum
Atque plui.
Dat ruitum ruo sive rutum, nonnullaque nullum.
Bo psi ptumque facit, si litera longa praeibit;
{{Versus|805}}Cetera bi formant praeter quae de cubo fiunt;
Et nisi psi faciant, per itum bo cuncta supinant.
Si co praeveniat vocalis longa, facit xi.
N vel s abicitur; haec ci facit, illa facit vi:
Hinc vinco vici sunt testes crescoque crevi.
{{Versus|810}}Excipe conquexi, didici, compesco, poposci,
Et quae praeteritis caruerunt atque supinis;
Haec sunt verba, quibus inceptio significatur.
Glisco praeteritum, conquexi tolle supinum.
Ici praeteritum praebens ico migrat in ictum.
{{Versus|815}}Praeteritum parco dat parsi sive peperci;
Dat parsi parsum de se nullumque peperci.
Ci vel xi dat ctum, vi tum facit, excipias, quae
Excipienda docet, quae dat veo, norma secundae.
Dant in itum disco, compesco, posco supina.
{{Versus|820}}In si do vertit, si per se longa praeibit
Ante do vocalis, cu. si. stri. ce. pe. remotis:
Haec faciunt cudi, stridi cessique, cecidi;
Nullum sido gerit; quod turpe sonat fit in edi
Nulla supina gerens; cessi creat s sibi duplans.
{{Versus|825}}A do composita formabunt di geminata;
His iunges prendo; diphthongus si tibi format.
Ante do si veniat i vel u simul n mediante,
In di praetereunt, sed in his n demitur ante.
Tu geminans tundo tutudi dat sumque supino.
{{Versus|830}}Dat tundo tutudi, donat tondere totondi;
Tondeo dat tonsum, sed praebet tundere tusum.
Datque cado cecidi, format rudo quoque rudi.
Ante do diphthongus productave litera, vel quae
Do dedit aut i vel u super n, prendoque patescunt
{{Versus|835}}Et tundo.
Nil aliud mutans praebet per cetera di do,
Divido si demas et quae fiunt geminando.
Do sum praebet in his exceptis a dare natis;
Ista supinantur per itum, quotiens geminantur.
{{Versus|840}}N quibus eripitur, paenultima si breviatur,
Additur s duplex; si longa fit, s ibi simplex.
Dans passum pando subducit n, s geminando.
Pando pati pateo passum fecere supino.
Dat tendo tensum, tum quaedam compositorum.
{{Versus|845}}Edi donat edo, sum donans tumque supino.
Haec sua composita cogunt duplicare supina;
Namque dat ambesus esum comedoque comestum.
Si facit r go, nisi sint a rego nata; sed in xi
Cetera sunt; pun. pan. le. tan. sed demis et a. fran.
{{Versus|850}}Haec cum compositis dant gi tribus a lego demptis,
Haec: intelligo, negligo, diligo, quae faciunt xi.
Praeteritum triplicat et sensum pango: &quot;pacisci&quot;
Dat pepigi, panxi dat &quot;cantus&quot;, &quot;iungere&quot; pegi.
Tango facit tetigi; sed ago vel frango dat egi.
{{Versus|855}}Praeterito duplici duo significans &quot;stimulando&quot;
Pungo facit pupugi; punxi &quot;punctos numerando&quot;.
Degi dego dabit; quod dat rego xi sociabit.
Dans go si sum dat, per ctum gi xique supinat.
Dat fixi fixum [quia fit de fingere fictum].
{{Versus|860}}I vel a si prae go venit n mediante, supino
Semper n eripitur; stin. cin. tin. an. excipiantur:
N retinent ango, cingo tingoque supino.
Dat plango planctum, panxi ctum degoque nullum.
Ho xi ctumque facit; dat ui lo, ni geminetur
{{Versus|865}}L ibi; tunc per li lo praeterit; excipe vulsi,
Dic etiam velli.
L duplex repetit mutam, si muta praeibit.
Tollo tuli, psallo dat psalli, salloque salli.
Simplex dat tum, sum dat geminata supino.
{{Versus|870}}Tum vel itum dat alo; caret omni malo supino,
Psallere, nolle carent; alienum dat tibi tollo.
Mo dat ui, dat itum, premo praeter emoque; sed illa
Excipias, quibus est per se paenultima longa;
Nam psi praeterito tunc reddunt ptumque supino.
{{Versus|875}}S geminat premo si sum dans, emo mi dat et emptum.
No dat ui, g vel o si praesit, et a cano nata.
Ante no psi facit m praeter cano, cetera vi dant;
Dat lino vi vel ni.
No per ui dat itum sine natis a cano; nam tum
{{Versus|880}}N praecedit in his; psi ptum dat vique facit tum.
Po dat ui, dat itum, brevis e si praevenit; m pi
Ptumque remota facit; psi cetera ptumque dedere.
Dat linquo liqui, coquo coxi, ctum dat utrumque.
Ro vi tumque tenet ge. cur. excipiendo ver. u. que.
{{Versus|885}}Dat si stumque gero velut uro, curro cucurri
Cursum, ri vel si verro versumque supino.
Quaero quaesivi quaesitum [redde supino].
A sero composita serui sertumque dedere;
Insero sic format et consero, vique situm dat.
{{Versus|890}}Sic sero formavit prius et sensum duplicavit.
So sivi situmque facit; sed deme capesso,
Quod si sumque facit; sic viso sicque facesso.
Pinsoque praeteritum per ui formando dat istum.
Ante to c veniens in xi to mutat et in xum;
{{Versus|895}}Datque xui pecto, pariter xi; sic quoque necto.
E duo corripiunt, quorum peto vi facit et tum;
S geminando sui format meto, deinde facit sum.
Ante to verba duo retinent r, et absque supino
Praebet ui sterto, ti format sum quoque verto.
{{Versus|900}}Dat si sum mitto, tamen s geminante supino.
Dat sisto statui, si transeat, atque statutum,
Et si sit neutrale, steti nullumque supinum.
L vo praeveniens de vo vi format et utum;
Longaque vocalis praecedens xi facit et ctum.
{{Versus|905}}Xo dat ui, xum nexo facit, texo quoque textum.
Post praedicta vide, quae sit formatio quartae.
Vi vel ui vel ii si ri dat xi quoque psi ni.
Dat cio xi quotiens n praevenit, hac sine dat si.
Non sine compositis debent disyllaba demi,
{{Versus|910}}Haec faciunt in vi; sic format sancio vel xi.
De verbis quartae, quae dat cio, dicta notate.
Cetera praeteriti vocem fecere per ivi.
Sed legem cassant hanc &quot;cassus&quot; et inde creata:
Haurio, saepio, sentio si, ui cambio vel psi;
{{Versus|915}}Dat veni venio, sic quae componis ab illo;
Dat salio salii, salui quoque sive salivi.
Quaeque parit pario simul excipiantur, et aio.
A pario dant nata rui, nisi quod reperire
Comperioque peri faciendo praeteriere.
{{Versus|920}}In xi praeterita per ctum fecere supina.
L praeeunte vel r si tum facit, his sine dat sum;
Excipias haustum dans haurio, saepio saeptum.
Vt venio, sic dant ab eo venientia ventum,
Et quicquid pario parit r praeeunte facit tum.
{{Versus|925}}Ivi praeteritum semper transfertur in itum;
Dans salio saltum, dum vi facit, excipiendum.
I quibus eripitur, duo deme supina: sepultum,
Quod sepelire facit, amicire figurat amictum.
A queo composita vel eo breviare supina
{{Versus|930}}Constat, et ambitum non corripit ambio solum.
Si reperire cupis ex deponente supina,
Activi finge vocem formaque per illam,
Sicut laetatum, veritum; sed plurima verba
Illa creant aliter: probat hoc ratus atque misertus.
{{Versus|935}}Dat fateor fassum; nullum liquor medeorque
Et vescor, reminiscor [eis adiungere cures];
Haec circumloquium non servant praeteritorum
Disce supina dare per deponentia ternae:
Gressus, commentus, fructus fruitusque, profectus
{{Versus|940}}Et fretus, lapsus, nactus quoque, pactus, adeptus,
Vltus et iratus, oblitus, functus et usus,
Questus, complexus, nisus vel dicito nixus.
Ortus, et est oriturus, mortuus et moriturus.
Dat tutum tueor, tuitum tuor, ambo tueri;
{{Versus|945}}Hinc experrectus; faciunt loquor et sequor utum.
Dat nascor natum, dat mensum metior, orsum
Ordior, et passum patior, potiorque potitum.
Credo, quod exosus verbo caret atque perosus.
Donatum sequere per verba fruentia lege.
{{Versus|950}}Dic duc fac dicis, sic quae componis ab illis.
Cum facit a vertit in i, verbi regula servit.
In vi praeteritum de se data tempora quaedam
Syncopat; hinc deme disyllaba quodque fit inde.
Dic etiam nosti, flasti, scisti quoque, flesti.
{{Versus|955}}Cum verbum quod habet quarto casu sociari,
Participis tempus dare praeteritum videamus,
Et careant illo, quae non licet addere, quarto
Praeteritum verbi damus istis, participantis
Nunquam praeteritum, nunquam vel raro supinum:
{{Versus|960}}Ambigo, compesco, disco, posco, tremo, glisco,
Lambo vel lingo, metuo, timet, urgeo, calvo,
Linquo vel sugo, paveo, fugit, horreo, scando,
Mando, scabo, cerno [praedictis iungere curo].
Accusativi possunt tamen his sociari.
{{Versus|965}}Dices de neutris, quod raro participantis
Servant praeterita, sed multis adde supina,
Dicque fere cuncta per rus formare futura.
Inde tamen tollis ea, quae caruere supinis.
Praeteritum neutra dant haec desuntque supina,
{{Versus|970}}In rus par ratio facit illa carere futuro:
Aestuo, sterto, mico, rudo, strido, strideo, psallo,
Conquexi, parco.
Vt docui iunge, praeter sex, neutra secundae.
Sex retinent neutra pla. no. ca. va. pa. do. supina.
{{Versus|975}}Audeo cum soleo, fio quoque, gaudeo, fido,
Quinque, puer, numero neutropassiva tibi do.
Exulo, vapulo, veneo, fio, quatuor ista
Sensum passivi sub voce gerunt aliena.
Largior, experior, veneror, moror, osculor, hortor,
{{Versus|980}}Criminor, amplector tibi sint communia, lector,
Et bene si numeres, interpretor addere debes.
Bis duo sunt: odi, novi, coepi meminique,
Quae retinent sensum praesentis praeteritique.
Quae formantur ab his, pariter sensum duplicabunt.
{{Versus|985}}Datque mementote memini, dedit ante memento.
Ex do passiva nisi dor solum lego dicta.
Aio, sisto, fero, ferio, cerno, furo, tollo,
Ex his praeterita negat usus habere creata.
Passivi ternis impersonale locabis.
{{Versus|990}}Personas dabit imperium primas in utroque
Tempore, praesenti ternas, quas dat modus optans
Extremo; ternis est altera forma futuri.
Quas dedit indicii sibi praesens, has dabis illi;
O vel or adicias; volo compositivaque demas.
{{Versus|995}}Ante -te -tote -mini -minor a dat prima, sequensque
E longam, i brevem dat tertia, quartaque longam.
Praesentis nota tibi sit persona secunda:
A prior, eque sequens, dat e terna, sed i dabo quartae.
Adde re passivo; modus ultimus huic similatur.
{{Versus|1000}}Tres ri pro re dabunt, re lego iacit ique dat ex e
Provideas primis e vel a ternisque futuris.
Sum passiva notant, sed abest modus imperialis;
Sis dabis huic, sed ades ex adsum sume vel adsis.
Sitis et este vide, formabis cetera recte.
{{Versus|1005}}Tempora terna forem dant et fore, cetera sperne:
-Rem dat -res -ret -rent, -remus caret atque foretis.
Normam praeterita servant per anormala cuncta.
Dat praesens primi fers fert fertisque, secundi
Praesens fer ferte, ferto fertote futurum.
{{Versus|1010}}Dat terni praesens ferrem socium sibi iungens.
Dat quinti ferre praesens, eademque notate
Tempora passivo: ferris ferturque notentur,
Ferre, dehinc fertor, ferrer ferrique sequuntur.
Ad morem ternae fero cetera debet habere.
{{Versus|1015}}Dat volo vis et vult volumus vultisque voluntque.
Iussio deficiens capit ex optante supremum.
Dat primo vellem, dat fine velim modus optans.
Haec sociis repete; supremus dat tibi velle;
Huic finem demas; per ternam cetera formas.
{{Versus|1020}}Dic malo primum raro formare futurum;
Iura tenere partis per cetera tempora dicis.
Nolo patrem sequitur; tamen imperialis habetur:
Noli nolite nolito [dicere debes].
Es est ac esse dat edo, dat cetera ternae;
{{Versus|1025}}Ad plures edite dic, plures dant tamen este.
Est estur format.
Dat fio fierem fieri, dant cetera ternam.
Extremum terni praesens dabit imperialis.
Quaesumus ex quaeso retinens nil plus dare quaero.
{{Versus|1030}}Dat mereor merui, maestus sum maereo flenti.
Explicit expliciunt dic, infit et inquit et inquam.
Tantum praesentis sunt temporis infit et inquit;
Nil plus inveni, nec ab inquio dicitur inquit,
Hoc defectivum sed verbum dicito solum.
{{Versus|1035}}Inquam praesentis est et quandoque futuri.
Inquio -quis inquit, pluralis -imus dabit -untque,
-Am tantum dicunt -es -et donare futurum.
Est praesens inque, nil plus vult usus habere.
-Is -it declines ausim, pluraliter ausint.
{{Versus|1040}}Deque vale quidam dixere valete valeto.
Sic formetur ave, nil plus poteris reperire.
Processu simili salve formare decebit.
Aio dic -is -it, -unt plurali sociabis.
Sic per praeteritum, lector, discurre secundum.
{{Versus|1045}}Invenietur ai.
Et faxo faxis faxit dico, cedo pro dic.
Quatuor in verbis sunt formae, praeteritisque
Dic inceptivam meditativamque carere;
Esuriit tamen invenies et parturierunt.
{{Versus|1050}}Ex verbis illas perfectis credimus ortas;
Quaeque frequenter agis, etiam formantur ab illis,
Atque prior sit ei data declinatio verbi.
Ex u supremi decet o formare supini:
Sic curro curso formabit, nectoque nexo.
{{Versus|1055}}Si tamen a longa sit in illius antesuprema,
Hanc in i mutabis formans et eam breviabis:
Sic rogo dat rogito, sic aptito fiet ab apto.
Sed si perfecti sit praeteritum retinens gi,
Tunc ex persona praesentis deme secunda
{{Versus|1060}}S, et to iungas: legito sic ex lego formas.
Sciscitor et scitor dices et quaerito, sector.
Hanc inceptive formam veteres posuere:
Co cum persona praesentis iunge secunda
Verbi perfecti; decet hinc exemplificari:
{{Versus|1065}}Ferves fervesco dat norma tepesque tepesco.
Sed dices hisco, cum regula format hiasco.
Hanc declinari faciet tibi tertia verbi.
In meditativis fiet formatio talis:
Verbi supremum perfecti pone supinum
{{Versus|1070}}Et finem brevia, cum quo rio sit sociata:
Parturio facere sic debes esurioque,
Verborumque data sit declinatio quarta.
Hic iubet ordo libri vocum regimen reserari.
Vult intransitio rectum supponere verbo;
{{Versus|1075}}De personali tamen hoc intellige dici.
Saepe vocans verbum sibi vult apponere rectum
Et substantivum vel quod vim servat eorum.
Horum consimiles debet coniungere casus
Copula, personam dum pertineant ad eandem.
{{Versus|1080}}Ex vi personae rectum regit initialem;
Rectum, qui sequitur, verbi natura gubernat.
Apponens duplices substantivos sibi iunges
In casu simili, poteritque genus variari.
Tunc illos ad rem spectare decebit eandem,
{{Versus|1085}}Et plus communis praecedere debet in istis,
Sicut homo Sortes, animal capra consimilesque.
Ternae personae generaliter omnis habetur
Rectus; sed deme pronomina quatuor inde,
Ista vocant rectos ad primam sive secundam:
{{Versus|1090}}Pauper ego ludo, dum tu dives meditaris;
Nos tuti loquimur, cum vos timidi taceatis.
Personas, genera, numeros conceptio iungit,
Personas sibi dissimiles conceptio iungit.
Ac per et in medio positam conceptio fiet;
{{Versus|1095}}Si praeponatur, conceptio nulla paratur.
Concipiens simile sibi vult verbum retinere.
Prima duas alias recipit, sed non vice versa;
Concipiens mediae da ternam, nec retroverte;
Concipit in ternis quae prima locatur in illis.
{{Versus|1100}}Sic ego tuque damus; ego te fraterque rogamus;
Tu fraterque datis dominus servusque precantur].
Per cum, sed nunquam per vel conceptio fiet:
Tu mecum iuste debemus iura tenere.
Sic ego cum Petro gaudemus regna tenendo.
{{Versus|1105}}Sed non per quintum fiet conceptio casum,
Si quintus desit: tu, Petre, tuique rogate;
Cumque tuis sociis, orate, sacer Dionysi.
Inter personas non fit conceptio ternas;
Sed per et aut per cum coniunctio fiet earum,
{{Versus|1110}}Neutraque concipitur: dominus servusque precantur;
Petrus cum Paulo regnant cum rege superno.
Pluribus est tanquam sententia certa, quod inter
Personas possit fieri conceptio ternas.
Vt personarum, generum conceptio fiet.
{{Versus|1115}}Adiectiva tenet generis conceptio, masque
Femineum recipit et neutrum, nec retroverte:
Hic uxorque toro sunt iuncti, mente remoti;
Sunt domino grati virgo cum virgine iuncti;
Bos et iumentum sunt ad praesepe ligati.
{{Versus|1120}}Neutraque femineis tanquam concepta videbis:
Per vim sunt leges et plebiscita coactae.
Hoc etiam saepe facies in distribuente:
Pronus uterque iacet, de Petro dic Helenaque.
Disiungit regimen, quod iunxerat ante, prolempsis:
{{Versus|1125}}Hi metuunt alius dominos aliusque magistros.
Aut, quod proposuit, extra sumendo reducit:
Hi properant et ego; tu ludis et ille sedendo.
Invenies rectum quandoque regente solutum.
Ecce tibi quartum rectumve solet dare casum.
{{Versus|1130}}Est obliquorum regimen, quod scire laboras.
In primis regimen, quod fit per nomina, post haec,
Quod per verba, dehinc, quod fit per cetera, dicam.
Hinc exempla notes, quibus ista videbis aperte.
Nomen significans possessum da genetivo.
{{Versus|1135}}Dicere si vere possis: istud mea res est,
Cum nihil adiungas, tunc est possessio pura.
Dentur in exempla tibi regis equus, ducis aula.
Si petis adiungi, non est possessio pura.
Per plures species huius divisio fiet.
{{Versus|1140}}Pars propriumque regunt genetivos atque reguntur,
Dum tamen attendas laudem vel crimen utrimque:
Dextra viri fortis speciem superat mulieris.
Vir fortis dextrae, speciei femina mirae.
Vir duri capitis et formae femina turpis.
{{Versus|1145}}Et debet parti, quod pars fuit, annumerari.
Clausum sub parte dices tunc temporis esse.
Contentum regit hos et res, quae continet illud,
Vt vinum vasis et sunt duo dolia vini.
Contentis suberunt ea, quae contenta fuerunt.
{{Versus|1150}}Tempus, qui fiunt in eodem, continet actus.
His adiungetur praelatio cum famulatu:
Rex huius populi veniet regisque minister.
Proximitas, contrarietas, genus his sociatur:
Huius vicinus, hostis regis, pater eius.
{{Versus|1155}}Verbum, quod transit, dat in or verbale vel in trix,
Praesens participans pro nomine ponitur: istos
Ista regunt casus, ut amator, amans et amatrix;
Cuilibet istorum poteris coniungere vini.
Suntque regendo pares praedictis aequiperantes,
{{Versus|1160}}Vt cupidus ludi puer est timidusque flagelli.
Artifici regimen datur hic, ut epistola Pauli.
Quodque fit ob causam, regit hos, ut busta parentum.
Effectus nomen causae iunges genetivo:
Effectus culpae pudor est et poena reatus.
{{Versus|1165}}Illud, quod regitur, et rector idem tibi signant:
Virtus vera Dei nos crimine purget ab omni.
Materiam signans iungatur, ut anulus auri;
Aut ablativum dabis ex aut de praeeunte.
Adde relativum: sunt dupla quaterna duorum.
{{Versus|1170}}Sic generis speciem dic atque genus speciei.
Cum partitivis numerum seriemque locabis:
Quilibet, alter, uter, neuter, duo, quartus eorum.
Pone gradum medium, partitio quando notatur.
Vt partitivum pones ubicunque locorum.
{{Versus|1175}}Sub partitivis pronomina terna locabis,
Vt volucrum canit haec, gemit ista, tacens manet illa.
Da gradui summo genetivum plura notantem:
Est Salomon populi doctissimus atque virorum.
Iste gradus geminos quandoque regit genetivos:
{{Versus|1180}}Esse solet nemorum regum ditissimus iste.
Expositum poterit regimen tibi notificare.
Idque, quod esse solet de consuetudine, iunges,
Vt caupo, pistor, horum schola sive taberna;
Laetitiae cathedram sub consuetudine ponam.
{{Versus|1185}}Additur excellens: flos florum virgo beata.
His pretium iunges, ut salmo decem solidorum;
Aetatem iungo, velut annorum puer octo;
Mensuramque notans, ut vasa trium modiorum.
Remque repraesentans regit hos, aut signa figurans:
{{Versus|1190}}In crucis hoc signo vel regis imagine signo.
Per supplementum propriis iunges genetivum:
Dalida Samsonis probat hoc Iacobique Maria.
Multaque comperies, cum possessiva resolves.
Additur oblitus, memini, memor atque recordor,
{{Versus|1195}}Inter et est iunge demens pronomina quinque:
Intererit regis, ut regnum iure gubernet.
Reginae refert, ut vivat crimine munda.
Est intellectum pro pertinet additur istis:
Est patris matrisque pie succurrere nato.
{{Versus|1200}}Dat regimen simile quod pertinet officiumque.
Et rectore caret genetivos saepe localis,
Cum nullum motum designas, dum praeeuntis
Sit numeri nomen, et primae sive secundae:
Rotomagi studeas, et Romae deinde moreris.
{{Versus|1205}}Militiae tamen atque domi residebis humique.
Vespera paschalis hoc poni more videtur.
Possessum debes sociare genusque dativo
Cum verbo, per quod substantia significatur.
Sicque relativae voces hunc saepe gubernant.
{{Versus|1210}}His contrarietas societur proximitasque:
Isti dissimilis, vicinus sive propinquus.
In bilis aut in dus verbalia iungis eisdem:
Sic nobis Christus et amabilis est et amandus.
Damnum significans aut utile pone dativo:
{{Versus|1215}}Hic patri gratus hostique gravis; dare debes
Patri si prosit, illi, quod subtrahis hosti.
Istius regimen dabit adquisitio casus:
Nobis est passus, qui nobis cuncta creavit;
Nobis surrexit, qui nobis Tartara fregit.
{{Versus|1220}}Verbo saepe duos dabis adquirendo dativos:
Haec mihi sunt lucro, sunt nobis cetera damno.
Adquisita notes, quibus adquisita notabis.
Saepe resolvis in ab: huic visus, visus ab illo.
His praeceptiva quartisve potes dare verba;
{{Versus|1225}}Iunges, quae fari signant vel significare:
Haec tibi clarifico, signo vel denoto, scribo.
Erudio, iubeo, doceo, simul instruo, disco
Ac introduco debes coniungere quarto;
Dum tamen adquiris. decet haec sociare dativis.
{{Versus|1230}}Obvius atque -viam, -vio, vae simul, heu quoque iungam;
Contigit, evenit, accidit et placet adde dativo,
Et libet atque licet, liquet et vacat additur istis.
Accusativi regimen subiungitur istis.
Saepe, quod est partis, toti datur et regit illam.
{{Versus|1235}}Est ibi synodoche: quando faciem nigra dentes
Albet; nuda pedes; mulier redimita capillos.
Multotiens verbum fert significata duorum;
Voce gerundivi solet unum significari;
Accusativos hoc verbum dat tibi binos,
{{Versus|1240}}Dum manet activum, sed et alter habetur eorum,
Qui, si iungatur passivo, non variatur.
Infinitivi natura modi sociatur;
Impersonalis tamen hinc modus excipiatur.
Hinc datur exemplum tibi triplex: dico magistrum
{{Versus|1245}}Discipulos mores placidos de iure docere.
Infinitivi natura regit praeeuntem,
Doctrinam capiens regitur vi transitionis;
Hocque gerundivum tradendo dic ibi clausum,
Cuius vi regitur casus, qui non variatur,
{{Versus|1250}}Dum per passivi vocem volo dicta resolvi;
Aut illic positi regit hunc vis propria verbi.
Accusativis data per vim transitionis,
Si vox concordet, activa frequenter habebis.
Verbo composito casum quandoque locabis,
{{Versus|1255}}Quem dat componens, ut: vis exire penates?
Paenitet et taedet, miseret, pudet et piget, ista
Accusativos sibi iungunt et genetivos,
Natura primum, sed transitione secundum.
Accusansque modo damnansque locatur eodem,
{{Versus|1260}}Verbaque sumpta foris: Christi bonus ardet amorem.
Quae sine persona sunt atque gerundia iungis,
Si tamen a verbo, quod transeat, illa creabis:
Matthaeum legitur; psalmos erat ante legendum.
Postulo, posco, peto, doceo, rogo, flagito, celo,
{{Versus|1265}}Exuo cum vestit, monet, induo, calceo, cingo,
Accusativos geminos haec verba requirunt.
Hunc dant passiva, quem verba volunt ibi clausa,
Seu quem vis verbi sibi postulat associari.
Qui verbi regitur vi, passivis sociatur.
{{Versus|1270}}Ornatus verbum spatiique moraeque gubernant
Accusativos vocum, quae talia signant:
Te vesti tunicam; perges iam milia septem.
Saepe regente caret vitae modus, idque probato:
Vir bone, vive Deum, sic vives saecula cuncta.
{{Versus|1275}}His obliviscor iunges meminique, recordor;
His iungas iuvat atque decet, delectat, oportet.
O que sibi quartum solet, heu quoque, iungere casum.
Adde per et similes: per vicos itur ad urbes.
Inque notans contra quarto solet esse locata.
{{Versus|1280}}Huncque gerundivis veteres casum posuere
Vt supponentem; quod multorum tenet usus.
Saepe regente loci nomen caret, ut Babylonem,
Rusque, domum vel militiam rex vadit humumque.
Nomina, quae villis sunt appropriata locove,
{{Versus|1285}}Qui minor est, servant hanc normam; sunt et eisdem
Rus et militia, domus ac humus associata.
Ablativorum regimen subiungitur istis.
Tres notat esse gradus, qui comparat, inde notabit
Multimodum regimen, qui rem discernit aperte:
{{Versus|1290}}Ditior est auro sapiens Salomone Sibylla.
Per magis expone regimenque videbis aperte:
Est auro dives regina magis Salomone.
Est ablativus demonstrans, quantus habetur
Excessus; regit hunc excessum dictio signans:
{{Versus|1295}}Hoc lignum digitis excedit quatuor illud.
Hoc lignum digitis est maius quatuor isto.
Remque notans fieri regit id, quo res ea fiet:
Orator verbis vincit, vir bellicus armis.
Mobile mensuram designans addere debes:
{{Versus|1300}}Longum sex pedibus lignum latumque duobus.
Verbum materiam, causam, spatium pretiumve
Aut tempus signans ablativos regit horum,
Quae praedicta notant, ut: frenum fabricat aere;
Ista pudore silet; stadiis sex distat ab urbe;
{{Versus|1305}}Nocte morans tota panem nummis tribus emit.
Nomen eis adiunge, modum quod signat agendi:
Accentu plura proferre solemus acuto.
Saepe potestatis nomen subiungitur istis:
A., rex Ierusalem domini dono, B. salutem.
{{Versus|1310}}Synodochen iungas, ut vultu virgo decora.
Ornatum subdis: indutus vestibus albis.
Toti da partem, subiecto proprietatem,
Sed laudem iunge vel vituperamen utrimque:
Vir manibus validis et virgo crinibus albis;
{{Versus|1315}}Dextra vir fragili vel forma femina turpi.
Mobile vel verbum designans proprietatem
Sextis construitur, per quos ea significatur,
Aut instrumenti vel causae nomina iunge:
Cursu festinus; fulget virtute modestus;
{{Versus|1320}}Est velox pedibus; blando sermone facetus;
Viribus invictus; properat pede; voce benignus.
Reque carere notans ablativum regit eius:
Vt poena careat, homo purus crimine fiat.
Inter et est iuncta tibi dant pronomina quina:
{{Versus|1325}}Intererit nostra vestraque meaque tuaque
Atque sua; normam refert servabit eandem.
Plenus, inops casum dant istum sive secundum:
Vini vel vino duo dolia plena videto;
Pauper, egenus, inops vino vel panis egebit.
{{Versus|1330}}Dignor cum potior, fungor, vescor, fruor, utor
Et careo iungo casu tantummodo sexto.
Hos casus de, prae, coram sociaeque gubernant.
Cum super est pro de, sexto decet hanc sociare.
Iste datur casus passivis ab praeeunte:
{{Versus|1335}}Cernitur hic a me, quandoque videbor ab illo.
Vel si susceptum quod signes sive recessum:
Sic a te disco libros, a teve recedo.
Sunt ablativi plures rectore soluti:
Discere discipuli debent doctore legente.
{{Versus|1340}}Atque loci nomen quandoque regente carebit:
Roma, militia vel humo vel rure domoque
Rex venit, atque means normam servabit eandem.
Servat idem verbum sine motu, dum societur
Nomen plurale vel cui sit regula ternae:
{{Versus|1345}}Qui modo cure canit, Vernone canet vel Abrincis.
Ad nomen positum sic saepe relatio fiet,
Vt Romam vado, quae moenibus eminet altis.
Quaeris, si possit adiectivum sociari,
Vt: debet doctas bonus ire scholaris Athenas.
{{Versus|1350}}Per quo, qua vel ubi fit quaestio sive per unde:
Illuc pergo foras; huc, istuc pergis eoque.
His intro iungas; hac, illac pone meando;
Hic, illic, istic, intus, foris est et ubique;
Hinc, illinc, istinc remeat, foris, intus et inde.
{{Versus|1355}}Participans, quod in ans vel in ens fit, dicito praesens.
Tus vel sus dat praeteritum, rus dusque futurum.
Quaere per activa praesens, in rusque futura.
Quae dabit activum, dabit haec eadem tibi neutrum.
Sunt per passiva tibi cetera significanda.
{{Versus|1360}}Deponens terna tibi dat, commune quaterna;
Lex tamen est talis, quod, quae caruere supinis,
Non possunt recte per rus formare futurum.
In verbi genere quae significatio, quaere;
Hinc tibi multimodum credas regimen reserandum.
{{Versus|1365}}Dum mutat regimen, fit participans tibi nomen,
Dum perdit tempus, dum comparat, et sociamus
Istis compositum, dum simplex sit tibi verbum.
Est post praedicta constructio iure locanda.
In geminas species constructio scinditur: illi
{{Versus|1370}}Transitio debet intransitioque subesse.
Cum partes, per quas constat constructio plena,
Signant diversa, constructio transeat illa;
Iudicium fit idem tanquam diversa notando.
Hanc in membra duo distinguere convenit; eius
{{Versus|1375}}Sunt species: simplex quae transit quaeque retransit.
Est intransitio tibi per praedicta notanda.
Per binas species hanc distingues, quia simplex
Hanc intransitio pariterque reciproca scindunt.
Ecce, per exempla res est tibi notificanda:
{{Versus|1380}}Hic socium superat, vel Marcum Tullius orat.
Exorat Marcum Cicero, quod diligat ipsum.
Tullius est Marcus; bos est leo; capra iuvencus.
Se regit hic, ego me, tu te, nos diligimus nos.
Isti se sociant, vos autem diligitis vos.
{{Versus|1385}}Actus transitio personarumque notetur.
Quando non transit actus, nec passio cuiquam
Infertur, nunquam transit constructio plena:
Filius Alphaei Iacobique Maria quiescunt.
Construe sic: casum, si sit, praepone vocantem;
{{Versus|1390}}Mox rectum pones; hinc personale locabis
Verbum, quod primo statues, si cetera desint.
Tertius hinc casus et quartus saepe sequuntur,
Aut verbo subdes adverbia. subde secundum
Casum rectori. debet vox praepositiva
{{Versus|1395}}Praeiungi quarto vel sexto, quem regit illa.
Infinitivum personae sive quibusdam
Des adiectivis, ut sunt habilis, piger, aptus;
Hanc olim pulcram veteres dixere figuram.
Verbaque sunt: debet, iubet, audet, vultque potestque,
{{Versus|1400}}Nititur et temptat, dignatur, scitque monetque,
Incipit et taedet, pudet et piget atque meretur,
Et properat, gaudet, delectat, paenitet, urget,
Et parat et discit, decet et licet et solet; adde
Quae praedicta notant et quae contraria signant.
{{Versus|1405}}Addere multa potes quarto casu praeeunte.
Quae iunges verbo, iunges et participanti.
Si generi verbi sua significatio fiat
Consona, debetur ipsi constructio verbi;
Sed personale supponens rectus habebit.
{{Versus|1410}}Aut ablativi praeeunt rectore soluti,
Aut postponuntur, sed vix interseris illos.
Appellans verbum substantivumque vel horum
Vim retinens rectum post se quandoque locabunt.
Est substantivi data significatio verbi
{{Versus|1415}}Passivis, et saepe solet constructio tradi.
Quis, qualis, quantus, cuius, cuias, quotus et quot,
Missa relative, penitus praeponere debent
Obliquos verbo; praeiunges missa rogando.
Hanc sua iungendi retinent adverbia formam.
{{Versus|1420}}Quis proprium nomen et quae substantia, quaerit.
Si proprium novi, debet substantia quaeri;
Qua nota proprio tantum de nomine quaero.
Communi per quis etiam de nomine quaeris:
Quis bonus est aratro? bos. quis natat aequore? piscis.
{{Versus|1425}}Quaesitiva pares optant reddi sibi casus.
Cum, quia, dum, donec, quoniam similesque praeibunt;
Namque relativi ius implicitum tenuere.
Cumque relativis de iure viam paret horum
Praecedens, decet obliquos quandoque praeire,
{{Versus|1430}}Cum notat hoc rectus ac obliquus notat illud:
Isti subveniant sua mater vel pater eius.
Verbum multotiens substantivum petis extra.
Mobilis et fixi naturam nosse decebit:
Est adiectivum vocis vel significati.
{{Versus|1435}}Solius est generis adiectivum, variatque
Cum numero casum, velut: hic venit una sororum;
Est inter fratres bonus aut de fratribus unus.
Cum diversorum verbum rectis numerorum
Interponatur, utrilibet assimilatur:
{{Versus|1440}}Sermones summi patris est meditatio iusti.
Quando relativum generum casus variorum
Inter se claudunt, qui rem spectant ad eandem,
Per genus hoc poterit utrilibet associari:
Est pia stirps Iesse? quem Christum credimus esse.
{{Versus|1445}}Sic adiectivum reperimus saepe locatum:
Est coluber facta vel factus mystica virga.
Ponere suprema duo non debes sine causa.
Occurretque tibi quandoque relatio simplex:
Femina, quae clausit vitae portam, reseravit.
{{Versus|1450}}Ad partem vocis de iure relatio fiet;
Extra saepe tamen quaeres, ad quod referatur:
Rex est Carnoti, patriae quae praevalet omni.
Saepe relativo conformari reperitur
Praecedens, illi cum praesidet immediate:
{{Versus|1455}}Sermonem quem vos audistis, verus habetur.
Vsu communi tamen hoc non debet haberi.
Invenies iunctum possessivo genetivum,
Vt: mea defunctae da molliter ossa cubare.
Saepe relativum pro parte refertur ad ipsum,
{{Versus|1460}}Vt: mea scripta legis, qui sum submotus ad Histrum.
Ponis ob id solum praecedens saepe, quod inde
Certa relatio fit: tua virga, Deus, baculusque,
Ipsa mihi vere praebent solatia vitae.
Ad verbum saepe vel ad adiectiva relatum
{{Versus|1465}}Invenies: fugis aut piger es, mihi quod procul absit.
Pro sola voce supponit saepe relatum,
Quamvis praecedens supponat significando:
Dat Deus aureolam, quod nomen hebetur ab auro.
Estque relativis praecedens materialis:
{{Versus|1470}}Nomen equiria sit; nobis placet illa videre.
Saepe relativum permutat significatum:
Sunt Domini, quae nos fecere, manus crucifixae.
Et numerum mutat: hominem divina potestas
Plasmat, eosque marem factor creat et mulierem.
{{Versus|1475}}Invenies positum sine praecedente relatum:
Ipsa petenda mihi! Iuno de paelice dixit.
Flens Magdalena quaerit, si sustulit illum.
Indefinite praecedens sive relatum
Saepe locas, nullum designans inde locatum:
{{Versus|1480}}Cuncta timent hominem, quia praesidet ille creatis.
Et personalem permutat proprietatem,
Vt: Domino benedic, aqua, quae caelos super extat.
Sed non est nobis imitanda relatio talis.
Non das ad vocem quandoque relata, sed ad rem
{{Versus|1485}}Nominis: est bona gens, Deus est protector eorum.
Adiectiva modo poni reperimus eodem:
Pars hominum validi turres et moenia scandunt.
Sunt adiectivi plurales distribuenti;
Huic etiam verbum reperis plurale locatum:
{{Versus|1490}}Vtraque formosae me iudice sunt venerandae.
Sed non est nobis constructio congrua talis.
Impersonalis fit demonstratio saepe;
Sal monstrans dicis: te misit aquis Eliseus.
Aequivalens geminis harum si iungitur uni
{{Versus|1495}}Dictio, pro reliqua tantummodo debet haberi.
Sic visu caecum visu dic esse carentem.
Quando negativum verbo constructio iungit
Obliquum, per non exponere convenit illum,
Aut simul exponi debet constructio tota.
{{Versus|1500}}Fiet asymbasma sine recto clausula plena:
Me taedet vitii; placet illi iura tueri.
Quaestio fit, si fiat in his constructio duplex:
Huic placet esse probo; nobis placet esse peritos.
Iungere consimiles debet coniunctio casus;
{{Versus|1505}}Quam, nisi, praeterquam similem retinent sibi formam.
Actum sive pati signare gerundia possunt
Atque supina; per hoc datur his constructio duplex,
Si tamen a verbis veniant signantibus actum:
Haec delectatur in spectando quasi pulcra.
{{Versus|1510}}Deque gerundivis, quae sum gerit, esse videtur
Quaestio, si triplex illis constructio detur:
Presbyter essendi causa vis, clerice, radi;
Militis essendi causa precor arma parari;
Essendi regem causa me posco iuvari.
{{Versus|1515}}Infinitivo primum distingue supinum
Atque gerundivis primis suprema supina,
Si iungam verbo, per quod motum tibi signo.
Fiet de voce sermo quandoque per ipsam;
Materialiter hanc ibi dices esse tenendam;
{{Versus|1520}}Casus per voces confundis materiales.
Vox, cuius pars est apponens praepositiva
Vna potest alii sociari praepositivae:
De post fetantes; de sub pede; de prope fontes.
In, sub, -ter vel -tus dant quartum, dum sociamus
{{Versus|1525}}Verbo signanti motum vel participanti;
De motu dici credas tamen exteriori.
Si non designo tibi motum, construe sexto.
In campo curro, si sis, bene dicis, in illo;
Si sis exterius, in campum sit tibi cursus.
{{Versus|1530}}Iungere non poterit coniunctio mobile fixo;
Iungit diversa coniunctio significata.
Quaeris, si liceat voces coniungere binas
Per vel sive per et solam vel non mediante,
Cum voces fuerint tales, quod significato
{{Versus|1535}}Vnius alterius comprendis significatum.
Recte dicetur: homo grammaticus similesque.
Et parti iunctum debes restringere totum;
Id solum praesta, quod pars non denotat illa.
Inde potest quaeri, si possit idem sibi iungi,
{{Versus|1540}}Aut si iungatur quod adesse nequit vel abesse.
Si iungas recte, facies quam participare:
Concesso, quod tu melior sis quam Plato, recte
Concludes: ergo Plato participat bonitate.
Deque relativis logicae sit regula talis:
{{Versus|1545}}Quando relatio fit extrinseca, debet eidem
Dictio subiungi, quae rem determinat eius;
Cumque relatio fit intrinseca, nil petit addi
Plurali numero: similes sunt, quos ego cerno.
Pandere proposui per versus syllaba quaeque
{{Versus|1550}}Quanta sit, et pauca proponam congrua metris.
Quae doctrina licet non sit penitus generalis,
Proderit ipsa tamen pueris; si lectio detur,
Per se multa scient, et doctor pace fruetur.
Multotiens aliquas, quas dat tibi regula longas
{{Versus|1555}}Sive breves, metri gravitas cogit variari.
Graecaque nunc nostro, nunc more suo variantur
Ad placitum poni propriorum multa notavi.
Cum sim Christicola, normam non est mihi cura
De propriis facere, quae gentiles posuere.
{{Versus|1560}}Distinxere pedes antiqua poemata plures.
Sex partita modis satis est divisio nobis:
Dactylus et spondeus, exinde trocheus, anapestus,
Iambus cum tribracho possunt praecedere metro.
Dactylus ex longa brevibusque duabus habetur.
{{Versus|1565}}Dicitur ex longis spondeus constare duabus.
Syllaba bina, trocheu, constat tibi, longa brevisque.
Productam brevibus subdes, anapeste, duabus.
Terna brevis tribracho, iambo brevis insita longae.
Syllaba, quae brevis est, unum tempus tenet, in quo
{{Versus|1570}}Profertur; longae spatium debes geminare.
Sic cuiusque pedis quot tempora sint, numerabis.
Versibus hexametris semper debet pede poni
Dactylus in quinto; sextum nunquam retinebit.
In pedibus primis hunc spondeumve locabis.
{{Versus|1575}}Omnes spondeo donare potes nisi quintum.
Sedes nulla datur praeterquam sexta trocheo.
Quarta pentametri quintave locas anapestum.
Pentametri tribracho sedes patet ultima tantum.
Iambo vel nulla, vel tantum tertia detur.
{{Versus|1580}}Forte sibi sedem tribrachus dare posset eandem.
Et proceleumaticum posuit quandoque vetustas,
Hunc nullus ponit; brevibus sonat ille quaternis.
Quinae vocales sunt: a prior eque secunda,
I succedit eis, o quarta sit uque suprema.
{{Versus|1585}}Omnis praeter eas tibi litera consona fiet.
Mutae sunt b c d vel f vel g k p q t.
Sunt l et r vere liquidae, quia saepe liquescunt;
M simul nque vel s liquidas quandoque locamus.
S nunquam, sed n mque prius, nunc neutra liquescit.
{{Versus|1590}}Consona bina per i dic saepe per uque notari;
Hoc quando fuerit, vocum sonus ipse docebit.
Vocali praeiungitur u non consona vimque
Perdit, et hoc suavis, queror aut aqua, lingua probabit.
Nam diphthongus ab u nostro non inchoat usu.
{{Versus|1595}}Mosque modernus habet quandoque, quod s praeeunte
Syllaba dividitur; tunc u vocalis habetur.
Versificatores h pro nulla reputabunt.
Dum teneant iotam vocales undique clausam,
Consona iota duplex, duplices x zetaque fiunt.
{{Versus|1600}}Simpla tamen zeta reperitur, ut est perizoma;
Iotaque composita simplex est saepe reperta.
Dictio vocali finita vel m, sibi subdi
Versu vocalem nunquam permittit eodem.
Syllaba, quae binas vocales vim retinentes
{{Versus|1605}}Continet, est longa diphthongo: sic probat aura.
Quando vocalem duo consona iuncta sequuntur
Aut unum duplex, producit eam positura.
Sed cum finitur vocali dictio curta,
Consona, quae subeunt, non hanc producere possunt.
{{Versus|1610}}Si faciat curta vocali syllaba finem
Mutaque cum liquida vocem subeant in eandem,
Ex vi naturae propria licet hanc breviare,
Et propter mutam liquidamque potes dare longam.
E, de, prae vel se componens non breviabis,
{{Versus|1615}}Sed vocalis eas poterit breviare sequela.
Reicio, refert distat dant re tibi longam;
Corripies aliis, nisi duplex consona subsit.
Bis, bi breves dantur, nisi consona bina sequatur.
In derivatis sua quae sit origo, notetis,
{{Versus|1620}}Qua fiat parte descensus apertior inde,
Vt moveo, motum, motabile, sive movendum,
Et quae vocalis in origine quantaque mansit.
Nam derivatum tantam servare decebit,
Subdita vocali si consona non moveatur.
{{Versus|1625}}Vocalem saepe nova consona dat variare:
Mobilis ex moveo datur et mutatur ab illo.
Excipienda suae ponentur in ordine normae.
Hoc de compositis teneas, quod sit tibi tanta
Vocalis, quantam servabit dictio simplex.
{{Versus|1630}}Si mutes etiam vocalem, norma tenebit,
Consona dum maneat in simplice subdita voce.
Excipienda locis, quibus est opus, excipiemus.
Omnia praeterita pones disyllaba longa.
Quae breviant geminae vocales deme, bibitque
{{Versus|1635}}Et dedit atque fidit, scidit et stetit et tulit, haec sex.
Praeteritum geminans primam facit hanc breviari,
Estque secunda brevis; tamen unum caedoque demis.
Praeteritis plusquamperfectis atque futuris
Coniunctivorum lex servit praeteritorum.
{{Versus|1640}}Haec in passivo sunt tempora iuncta supino;
Normam praesentis per cetera tempora ducis.
Participans socia praesens in dusque futura.
Debent consimilem servare gerundia legem.
Longa supina dabis disyllaba; sed breviabis
{{Versus|1645}}Qui. si. ci. sa. li. i. da. ru. sta. ra.; deque supinis
Orta sequuntur ea, sit staturus tamen extra,
Nec patrem sequitur ambitus, si moveatur.
Quod fit in us vel in o, vel in or verbale vel in rix,
Participans quoque praeteritum per rusque futurum
{{Versus|1650}}Ad normam debent se conformare supini.
Vi tum dante praeit vocalis non breviata;
Qui. si. ci. sa. li. i. cog. ag. demis et inde creata.
Qui rectos superant, obliquos crescere dices.
A pluralis et e crementum protrahit o que;
{{Versus|1655}}I vel u cremento breviare iubemus eodem:
Sunt testes quorum, quarum, rerum manibusque
Et verubus, rebus, dominabus sive duobus.
Verbum, personam quod habet superare secundam
Primi praesentis, crescens hac arte notabis.
{{Versus|1660}}Debet ad activi praesens haec norma referri,
Et si non habeat, activum fingere debes.
A crescens verbum producere debet ubique.
Ex do fit a brevis cum primae compositivis.
E, nisi cum subit r, debes producere semper;
{{Versus|1665}}Cum subit r, curtam dant plurima, plurima longam.
In sum sive fero crementa velimque notato,
Ac edo discutias modo longans et modo curtans.
Omne lego praesens breviat quartique secunda.
Longum passivo reris vel rere notato.
{{Versus|1670}}Plusquamperfectum per quamlibet est breviandum.
In coniunctivo duo tempora curta notato.
Curta fit in prima beris et bere sive secunda.
E verbum crescens alibi producit ubique.
I tibi producit quartae crescentia prima.
{{Versus|1675}}Omni praeterito reperimus imus breviando,
Inque velim produc crementa priora vel in sim.
I brevias aliis, si non u consona subsit.
O verbum crescens producit et u breviabit.
Has per crementa normas disyllaba serva;
{{Versus|1680}}Sed tamen has omnes dic ad medias speciales.
Compositum partis retinens i fine prioris
Hanc breviat mediis, sicut tubicen; sed ibidem
Excipies, iungetur ei tibicen, ubique.
Ex di compositum produc; sed deme disertus,
{{Versus|1685}}Et, quae componis ex Graeco, curta locabis.
Vocalis brevis est alia subeunte; sed inde
Demi plura queunt, ut dius diaque, dium,
Et fio, cum sit disyllaba vox, breviatque
Cum polysyllaba fit: fiet probat hoc fieretque.
{{Versus|1690}}E super i longam dat declinatio quinta,
Quando vocalis praeit e; sed eam breviabis,
Consona si praeeat: dic ergo rei, speciei.
Graecaque iungantur, quae longa frequenter habentur.
I super a propriis raro breviatur Hebraeis.
{{Versus|1695}}Vt tua metra petunt, dabitur genetivus in ius;
Corripis alterius, semper producis alius.
Tenditur Eous, aer, platea, chorea.
Vocalem mediae breviant, si muta sequatur
Cum liquida; tamen hanc productam pone brevemque.
{{Versus|1700}}Longa sit adiutrix, Octobris, nomen in atrix.
Cum chiragra podagram quidam breviant, alii non.
Ante b corripis a, sicut scabo sive scabellum
Et stabilis, stabulum, dabo vel labo sive flabellum
Et labor; hinc demas labi vel fabula, flabam,
{{Versus|1705}}Scabidus et tabes et stabam, pabula, labes
Et fabor, strabo nabamque simul sociabo;
Fabellam varies.
A c brevis: probat hoc acer arbor, acerbus, acesco.
Cum b praeit vel p, produc; sed deme paciscor
{{Versus|1710}}Et placet et baculus, spatium, brachos; estque morandus
Hic acer, Thracus, facundus, machina, Dacus,
Graculus addatur; sed iacinthus variatur.
A d corripies: tibi sint gradus et vada testes.
Excipitur radix et clades, suadeo, spadix,
{{Versus|1715}}Trado, traduco, Gradivus radoque, vado
Et Gades.
Est super f brevis a; sit saphirus tamen extra.
A g brevis: probat ecce sagax; strages retrahatur,
Vagio, vagina, magalia, stragula, saga;
{{Versus|1720}}Lagana producit Petrus; indago sociatur.
Si p vel f praesit, produc; sed deme flagellum,
Additur huic fragor et fragilis, plaga rete vel ora.
A super l tardant disyllaba; sed calo verbum
Ac alit atque malum, quod mobile, demo palamque
{{Versus|1725}}Atque phalam, sit deinde Pales his cuncta phalumque
Atque salum mare.
Haec, quibus est crescens genetivus, corripe, sicut
Sal salis atque palus; calo dematur et ales.
Quae polysyllaba sunt, brevies; balistaque tolles,
{{Versus|1730}}Alea, caligo balaenaque, salebra, squalet.
A super m tardant disyllaba quaeque sequuntur;
Sint damus atque fames, chlamys et tamen ac amo dempta
Atque thamos.
Quae polysyllaba sunt, brevies; amitto sit extra,
{{Versus|1735}}Lamina, lamentor, quibus amentum sociabis.
A super n longam faciunt disyllaba; deme
Hinc manus atque cano, canis, haec anus addis anasque
Ac ana sive phanes.
Ni sint a longis, polysyllaba curta locabis;
{{Versus|1740}}Ganeo dematur.
A p brevis, nisi papilio vel vapulo, papo,
Apulus et papa, saphirus, crapula, lap[p]a
Map[p]aque cum rapa.
Ante q fit brevis a semper nisi compositiva.
{{Versus|1745}}Ar brevis est, quod arista probat, varicosus aruspex.
Excipitur carex ac areo, varica, varix,
Area, Narycia vel glarea, pareo, naris,
Carica.
Produc rus vel ra vel rum: testis tibi carus;
{{Versus|1750}}Ara Dei; sed ara suis et para dempta parumque.
Cum subit s produc disyllaba, sit quasi dempta
Et casa sive basis; polysyllaba curta locabis,
Caseus excipitur, et basia longa notentur.
A t brevis: nato sit testis, quater atque quaternus
{{Versus|1755}}Atque statum, status ac statio, latet; ac retrahatur
Vates, Saturnus laternaque, mobile latus,
Atria, catholicus; clatros sociare solemus,
Quatuor ac fatum naturaque, quatinus, ater.
Platos cum statim varies; sed longa locabis
{{Versus|1760}}In quibus m super est aut r muta praeeunte.
Philosophi mathesim breviant vatesque mathesim.
Vt placet est platea vel platea sive platea.
A super u brevias; sed gnavus et avia demas,
Gavisus, navis et Mavors pavoque, mavis,
{{Versus|1765}}Suavis, pravus, item si praesit addita mutae.
Ante b fit brevis e, si non duo consona praesint;
Deformat debet, Ph[o]ebus Thebaeque notentur,
Nebrida, debilitas et Ph[o]ebe [neboque nebam.]
E c brevis: secus est testis, nisi s[a]ecula, m[o]echus
{{Versus|1770}}F[a]ecis: securus, fecundus, Gr[a]ecia, c[a]ecus,
Pr[a]eco, me-, te-, se-, vecors vel secius, echo,
Thecaque longatur, de quo chirotheca creatur.
Ante d protrahis e, si sint disyllaba, sicut
Sedes et t[a]edet; cedo pro dic demis edoque,
{{Versus|1775}}Pes pedis atque pedum, cedrus, et polysyllaba curta,
Vt sedeo, medicus; sed sedulus excipiatur,
Seditioque simul.
Cum subit f, brevis e; sed compositiva notate.
Ante g fit brevis e rego teste legoque tegoque;
{{Versus|1780}}Excipies reges reginaque, regula, leges,
[A]eger et [A]egyptus, legans et tegula, iunges
[A]egis et [a]egoceros.
E super longam faciunt disyllaba, sicut
Chele; demo chelym, velut inde, velimque geluque
{{Versus|1785}}Atque melos, scelus atque celer, melus; et breviabis
Quae polysyllaba sunt; speluncaque, belua demas,
Delibutus et electrum spelaeaque Graecum,
Elysius cum deliciis delubraque iungam.
E super m brevis est; sed femina, semina demam,
{{Versus|1790}}Demoque producis; sed longis addere debes
E super m solam, sed correptis emo iungam
Ac emio, Themis [extrahe demum, semita, semis],
Et cum cremento disyllaba nomina produc;
Sed memor atque nemus, pariterque femur breviamus.
{{Versus|1795}}E super n longa; sit enim brevis atque fenestra
Atque penum, penitus, penetro, penes atque penates
Et phrenesis, teneo.
Si b vel s t vel u vel g praeiungitur illi,
Fit brevis; at venum produci venaque debet,
{{Versus|1800}}T[a]enia, t[a]ena simul et venor, T[a]enara, senus.
Ante p fit brevis e, veluti reperire; p duplex
Repperit excipies et pr[a]e, pr[a]eputia, pr[a]epes,
Cepaque protrahit e; sed et hanc producere debes
S sibi praeposita; breviato tamen sepelire
{{Versus|1805}}Longa fit epacta, repoque simul sociatur.
Ante q fit brevis e, sicut neque; demitur a[e]quor
[A]equus et a[e]qualis, nequaquam nequaque, nequam.
E super r brevis, ut series, hera sive ceraunos,
Sic et herilis, herus, heresis; tamen excipis heros,
{{Versus|1810}}H[a]ereo, feralis, [a]erumnaque, c[a]erulus, heres,
M[a]eret et eruca ceromaque, seria, C[a]eres,
[A]es [a]eris, qu[a]ero, gens Seres ceraque, sero,
Erigone,
Xerampellinas, clerus; debesque notare
{{Versus|1815}}Longas ve super r, sed deme veru vereorque;
Corripis inferias feretrumque.
P quoque praeposita pones disyllaba longa.
Longa fit e super s nisi compositiva thesisque
Atque Iesus.
{{Versus|1820}}Ante t longa fit e, ceu fretus; deme metallum
Ac etiam metuoque, fretum, meto, metra retroque,
Adiungasque Getes, et si p praevenit aut u;
Pr[a]e format pr[a]eter.
Tethys ΥΟΣ Tethim dabit, estque Thetis Thetidisque.
{{Versus|1825}}E super u produc, ut s[a]evus; deme severus
Et levo sive bever, brevis et leve, non onerosum.
Ante b corripis i; tribulus probat hoc et Iberus;
Tribula dematur, hibernus, fibula, scribo,
Tibia, Liburnum, vel mobile liber et ibo
{{Versus|1830}}Et libum, libo, vibex quoque, sibila, quibo
Ac ibis.
Ante c corripis i: sit convicior tibi testis
Atque dicax; demo convicia, spicula, dico,
Ficus cum mica, vel niciteria, trica,
{{Versus|1835}}Vicenus quoque, tricenus, ficedula, picus,
Licia cum spica vel sicut picaque, vicus.
E duplicat sicca, siccus; sed ico variabis,
Quaeque dicax ponit, ut fatidicus, breviabis.
Ante d longa fit i, velut idem pro mare, fido
{{Versus|1840}}Et fidus; sed demis idem neutrale fidesque,
His ideo, fidis atque Cydonia iunge quidemque.
Addis idoneus his et si b vel u praeit aut t.
Strideo produces et strido, rideo rides.
Idola dic longa; tamen invenies idolatra.
{{Versus|1845}}I super f longa nisi compositiva scyphusque.
Ante g corripis i; vult figo fligoque demi,
Viginti, bigae trigintaque, frigora, pygae,
Migro, pygargus, frigoque simul sociatur.
S t si praeeunt, ut stigo, longa manebunt;
{{Versus|1850}}Sed Styga cum strigibus brevies, strigilis variemus.
Longa fit i super l, ut milia; deme cylindrum
Et philomela, filix, hilaris, ciliumque Cilixque
Et granum milii, bilibris, pilus et pila ludus.
Si praeit s aut t, tunc debes i breviare.
{{Versus|1855}}I super m tardant disyllaba; sed thyma deme
Et nimis atque fimus, simul, his sit Hymen sociatus.
Quae polysyllaba sunt nisi simia curta manebunt.
Longa fit i super n; tineam, linio, lino demas.
Tinea produxit Petrus Riga.
{{Versus|1860}}Quae e vel s aut m iungunt i, sunt brevianda,
Vt cinis atque minor; sed sinum minoque demis.
Ante p fit brevis i; vult vipera ripaque demi,
Sipharium, sipho, cip[p]us, cum stipite stipo.
I q brevis: probat hoc liqueo, liquor, unde liquoris,
{{Versus|1865}}Atque liquor -quaris; sit liquor liqueris extra.
I super r longant; disyllaba: lira probabit;
Vult pyra sive viri, pirus et resonans lyra demi.
Quae polysyllaba sunt, breviantur; tiria deme,
Pirula, pirata, sit pyramis his sociata.
{{Versus|1870}}Longa fit i super s; nisi deme miserque, disertus,
His tisanam iungis, sed compositiva notabis.
I brevis ante t fit: iter hoc testatur itemque,
Ambitus, ambitio; demes ambitus et itur,
Nitor, dis ditis, clitellaque, lis quoque litis,
{{Versus|1875}}Psit[t]acus et Titan, titilloque, sis quoque sitis,
Italus et Python, glitis, pytismata iungo.
Littera t duplicat.
M praeeunte vel r aut u producere debes;
Sed brevies vitulum, Britones, ovique vitellum
{{Versus|1880}}Atque mitos filum.
V longam facit i; nivis hinc vult regula demi.
Bisque notes et tris et quae componis ab illis.
Ante b longa fit o, velut obex obicioque;
Excipiatur obes verbum, soboles vel obesus,
{{Versus|1885}}Corripies etiam, si duplex consona praesit.
O c corripimus, veluti iocus atque iocosus
Et iocor et proceres, oculus vocor; et retrahatur
Iocundus, vocis, procerus, et ocior adde
Phocaque, vocalis, Cocytus; c duplicavit
{{Versus|1890}}Occulo; longa dare decet ocia, pocula iunge.
Occo c duplicat, suffoco decet variare.
O d producunt disyllaba; sed modo deme
Ac odor atque modus; polysyllaba curta manebunt.
Proderit est longa; sed poderis est varianda.
{{Versus|1895}}O super f brevis: ecce profor, profugus vel ofella,
Profugio dempta vel profero, profuit, of[f]a.
Produces o g; toga deme rogoque rogusque
Atque logos.
L curtam facit o, sicut colit; excipe nolo,
{{Versus|1900}}Molior et moles, sol solis, dolia, proles,
Solor, boletus, olim, coliphia, solus,
Polypus et stola, prolixus, coloque colas,
Sollemnis, sollers, quibus l duplex reperitur.
O super m longam facies, ut comere, comis,
{{Versus|1905}}Omentum; sed homo demas, stomachum vel omasum
Et comedo, dominus, domus et coma sive comare
Et glomus et glomero, comes atque domo vel omitto
Et tomos atque vomo, sic quae componis ab illo,
Atque gomor.
{{Versus|1910}}Est super n brevis o nisi nonus zonaque, pono,
Et nonas pone; mono longam credo brevemque.
Si c d vel p praecedit, longa locatur.
O p brevis, veluti sopor atque soporus, oportet
Atque propago; sed opilio pop[p]ysmaque demo,
{{Versus|1915}}Vitis propago, sic sopio, populus arbor
Et tophus.
Opportunus et opperior tibi p duplicabunt.
Cum c praeit, longa, scopulus, cophinus, copos extra.
O q corripitur; sed compositiva notentur.
{{Versus|1920}}O super r brevis; excipitur flans corus et oris
Oroque cum coram vel thorax horaque, noram,
Coralium, quorum, mos moris, morus et horum,
Doricus et sorex,
Et cum praevenit l aut r, producere debes.
{{Versus|1925}}O super s longa; rosa demitur atque proseucha
Et dosis et prosa.
Ante t fit brevis o: totidem, quotus et noto testes.
Et nota; sed deme dos dotis potoque, cotis,
Cotidie, totus, votum notumque notemus.
{{Versus|1930}}Produces etiam, si praesit consona bina;
Sed breviare ptotos et ab illo sumpta solemus
Atque protervus, item protos.
O super u brevies; ovum, provincia demes,
Providus esto comes [proventus provenioque].
{{Versus|1935}}Ante b fit brevis u: testis ruber est rubeusque.
Excipies tuber, rubigo, suber et uber
Et puber, pubes, et si b praevenit aut n.
Innuba corripies et pronuba sive bubulcus;
Nubo tamen longum, conubia ceu metra poscunt.
{{Versus|1940}}Ante c longa fit u, ceu duco, luceo, lucis;
Deme lucerna, lucror et dux ducis atque ducenti,
Et si praeponis n aut c vel r, breviabis.
Ante d longa fit u, ceu trudo; deme rudentes
Et pudet atque sudes, rudis atque rudes studeoque
{{Versus|1945}}Et cudo; sed rudo pones ceu metra requirunt.
V raro ponis super f, nec eam breviabis.
V g produco; tugurique tamen memor esto.
F praeeunte vel i vel p debes breviare;
Fruges produces, et iugera mobile iungis
{{Versus|1950}}Et frugi.
V super l brevies; uligo demere debes.
G praeeunte vel f aut m producere debes;
Excipitur fulica, mulier, gula iungitur istis.
Longa fit u super m: sic humanum dabo testem;
{{Versus|1955}}Hinc humus ac humerus, humilis, sumus excipiemus.
Si praeit n aut c vel t, debes breviare;
Numen produco, strumamque simul sociabo
Ac humor.
V super n longa; cuneum tunicamque retracta.
{{Versus|1960}}V p corripitur; sed Iupiter excipiatur
Cupaque cum stupa.
N praeeunte vel r vel p producere debes;
Sed pupulam varies [pupillum protrahe tantum].
V producatur super r; nurus excipiatur
{{Versus|1965}}Et furit, adiunges muriam simul atque curules.
Longa fit u super s; sed deme susurro, pusillum.
Vt producunt disyllaba; sed puto deme,
Putris, uti, cutis atque frutex, uter utra lutumque.
Quae polysyllaba sunt cum prole sua breviantur.
{{Versus|1970}}Mutuus excipitur et mutuo, glutio, putet,
Futilis addatur cum futio, longus habetur
Vtilis ac utor; uterus bene non sapit utrem.
V super u solam produc; dant cetera curtam.
A brevis in mediis datur ante b: syllaba testis.
{{Versus|1975}}Si bilis a sequitur, ut amabilis, excipiatur,
Et laetabundus formamque parem sociamus;
Quae facies in ulum iunges: venabula testes.
Ante c fit brevis a; demantur opaca, cloaca;
Quod dat ulum iunges; obliquos addere debes,
{{Versus|1980}}Sed nunquam mediis suberunt disyllaba normis.
Ante d corripis a, velut Hellada; deme cicadam.
A super f brevis est: colaphus testis tibi fiat.
Ante g longa fit a; sed nomina deme secundae:
Sic pelagus ponis; his Abdenago sociabis.
{{Versus|1985}}A super l brevias, velut Italus; excipias, quae
Tertia declinat: hoc australis manifestat.
Produc in neutris obliquos: ecce toralis.
Ascalon esto brevis, superadditur Absalon illi.
Italides et Tantalides sua curtat origo.
{{Versus|1990}}M subeunte brevis datur a, thalamusque probabit.
Quae faciunt amen, produces et thymiama.
A super n brevis, ut clibanus; tamen excipis illa,
Quae declinabit tibi tertia, sicut inanis.
Vocali iuncta producitur, ut Matiana,
{{Versus|1995}}Derivata simul, nomen gentile locique;
Sed Libanum brevies; sit aranea iuncta balano.
Produc obliquos, et compositiva notato;
Istis Vulcanum cum Gargano superaddes.
Ante p fit brevis a; sed deme Priape, sinapis.
{{Versus|2000}}A super r brevias, ut barbarus; hinc zodoara
Excipe, quaeque vides derivari manifeste.
Quidam denarium breviant. non primitiales
Obliquos produc; iubaris vel Caesaris educ.
Compositiva notes et nectaris, asparis atque
{{Versus|2005}}Bostaris.
A super s brevis est, ut carbasus; excipias, quae
Derivata palam cognoscis, sicut agaso.
Longis Parnasum iunges, sociabis omasum.
Ante t corripis a, sicut cyathus; tamen inde
{{Versus|2010}}Excipies voces, quas derivabis aperte.
Quae fiunt in tes sociabis, sicut achates.
Iungit nomen in as obliquos: sic probat abbas;
Corripies alios.
Longa fit a super u: tibi sit pro teste cadaver;
{{Versus|2015}}Compositiva notes.
Ante b longa fit e: fiat tibi testis ephebus;
Deficit hic Erebus, Hesebon, simul et terebinthus,
Additur elleborus.
Ante c longa fit e; Senecam tamen excipis inde.
{{Versus|2020}}Ante d produces e; sed tamen esseda deme;
Melchisedech socias et nomina, quae facis in da.
Pes dat edis cum compositis.
E super f dabitur brevis: hinc elephas breviatur.
E g corripimus; sed abest tristega, Cethegus.
{{Versus|2025}}E super l dabimus longam: patet ecce phaselus.
Abimelech remove; debet brevis angelus esse.
E super m longa; vehemens heremusque retracta;
Additur his hiemis, Alemannia, Getsemanique.
Longa fit e super n; Helenam tamen hinc Helenumque
{{Versus|2030}}Et iuvenes, Asenech, ebenus debes removere.
Ante p rara fit e, moneo tamen hanc breviare;
Excipe praesepe.
R subeunte brevis datur e; tamen excipies rus
In propriis, sicut Gualterus, et adde statera
{{Versus|2035}}Et derivatum, quod rus tibi terminat in rum:
Ex hoc austerus producitur atque galerus.
Cerberus esto brevis; sunt longa Meg[a]era, Chim[a]era.
Infera cum superis, iterum brevies uterumque
Et pateram.
{{Versus|2040}}Pantheramque morans crateram iungis, Iberum.
Corripis obliquos alios; varia mulierum,
Cumque rium sequitur, usu vario reperitur.
E super s brevies tollens divina mathesis.
Ad placitum pones phrenesim.
{{Versus|2045}}T subeunte datur e longa; sed excipis haec, quae
Tertia declinat; iungetur eis amethystus.
Obliquos brevies; Agnetis demere debes.
Longis utere locuplete, lebete, quiete
Et magnete simul; temetum breviare solemus.
{{Versus|2050}}E super u rara; fiet tamen haec tibi longa.
Ante b fit brevis i; sed compositiva notabis.
Quae dat quarta, solent variari possibilisque.
I c sequente brevis; dematur apricus, amicus,
Additur his umbilicus, formica, pudicus
{{Versus|2055}}Et cum lorica lectica, myrica, Caicus.
Istis mendicus cum vesica sociamus
Ac urtica simul et quae post format et ante.
In propriis icus producitur, ut Fredericus.
Longa fit icis ab ix: exemplum dat tibi felix;
{{Versus|2060}}Sed mas solus icis, sicut calicis, breviabit.
Iunges cum filice salicem; pernix dabit icis
A pernitor, icis a perneco sic variabis.
Masticem produc et Phoenicem, breviando
Quod dedit ex nisi lodicis; bombex dabit ycis.
{{Versus|2065}}I d corripitur, sicut cupidus; sed Abydus
Excipies et quae trisyllaba ponis in ides;
Hisque Coroniden veteres iungi voluere.
Produces ido, sicut formido, cupido;
Cum desideriis addes desidero longis.
{{Versus|2070}}Pone duas primas Davidis, sicut metra poscunt.
Perfidus infidusque fides fidoque probabunt.
I super f ponis raro, sed eam breviabis.
I dabo prae g brevem; sed quae facis in ga vel in go,
Demis, ut auriga, caligo; sed brevianda
{{Versus|2075}}Quaedam composita; tibi sint caligae sociandae.
I super l brevias, solum tamen excipe neutrum,
Cum facies ile; quae sunt a nomine iunges,
Sicut Quintilis; brevis est humilis parilisque,
Dapsilis et pestilens et nubilis, additur istis
{{Versus|2080}}Exilis longum, subtilis, Aprilis, asylum.
I brevis est super m; tamen excipiatur opimus,
Cum quo sublimis; sed compositiva notabis.
Zyma puto longum; tamen azymus est breviandum;
Et derivatum de quarta sit tibi longum.
{{Versus|2085}}I super n brevia; tamen hinc festino, caminus
Excipitur, propriaque simul iunges et Erinys.
Iungas cuminium, catinum sive salinum
Et derivatum: tibi sit pro teste Quirinus,
Pina superque dabunt tibi longa propino, supina;
{{Versus|2090}}Cedrinus iungas praedictis, adde lupinum.
Crastinus esto brevis, simul hiccine, nundina, iungis
Protinus his acinumque, perendino iungitur et quae
Ex oleo, bysso, clam formas seroque, fago,
Et quae iacinthus bombexque dat ac amethystus.
{{Versus|2095}}Ante na longa fit i; vult femina, pagina demi,
Machina cum trutina, Proserpina, lamina iunges,
Buccina cum Mutina, seu sarcina, fuscina curtas;
Sic elemosyna sit.
Obliquos ex in produc, alios breviabis.
{{Versus|2100}}Ante p fit brevis i: sic antipos est tibi testis.
Obstipum retrahas [constipo consociabis].
Q subeunte dabis i longam, sicut iniquus;
Cum siliquis reliquos et compositiva notabis.
I super r brevis est; tamen excipis inde butyrum.
{{Versus|2105}}Sic delirus erit, saphirum iunge papyro
Appellans lapidem, sed pro vitro breviabis.
Est super s brevis i; paradisum non breviabis,
Anchisen iunge, gavisus ei superadde.
Praecedente para breviatur laesio longa.
{{Versus|2110}}Ante t fit brevis i: levitas erit hinc tibi testis.
Quae fiunt in ta proprio de nomine sumpta
Sive loci propriaque simul producere debes,
Vt margarita, Levita, simul heremita.
Vt placet est pituita; Petrus dixit polymita.
{{Versus|2115}}Quae fiunt in tes aut in tis, longa notabis.
Itus, si detur a nomine, longus habetur:
Et sic ex censu censitus dicere debes.
Servus curtat itus. adverbia sic breviabis.
A verbo quartae venientia longa notate.
{{Versus|2120}}Tertia praeteriens in ui dat itum breviando;
Praeteriens aliter itum producere debet.
Curtat itum pario vel disco poscoque, parco,
Quae gio dat vel bo, quae prima dat atque secunda.
Cumque supina dabunt i longam t subeunte,
{{Versus|2125}}Quae formantur ab his, ito longam reputabis.
Agnitus esto brevis, societur cognitus illi.
Itus producit, quod deponens generavit;
Sed tuor abbreviat ea, quae de se tibi format.
Et producuntur lecythus et hermaphroditus;
{{Versus|2130}}Sic aconita locas, Cocytus ei sociatur.
Nominis obliquos, quod fiet in is, dabo longos;
Corripies alios, ut miles militis, ales.
I super u longa; Ninive tamen est brevianda.
Est orobus testis, quod o super b breviabis;
{{Versus|2135}}Demitur ambobus, October sive duobus.
Ante c fit brevis o; tamen obliqui retrahantur.
Ante d fit brevis o, velut exodus; hinc procul esto
Herodes, et ei custodes sint sociandi.
Est o supra g brevis, velut ecloga; sed removebis,
{{Versus|2140}}Quae g vocali praeiungunt, ut synagoga.
O super l fiat brevis: hoc soboles manifestat.
O super m brevis est: Salomon sic esse probabit.
Quod servat neutrum genus, excipe, sicut amomum.
Longa fit o super n; sed sindonis excipiatur,
{{Versus|2145}}Sardonis atque diaconus et Turonis, sociatur
Calcedonis, Redonis [et Vasconis associabis];
Lingonis et Britonis ac obliquos propriorum,
Quae loca designant, praedictis addere debes;
Cum proprium fit in on, tamen excipies: Calydonis.
{{Versus|2150}}Simonis, harmonicus, mamonam breviare solemus.
Canonis esto brevis cum daemone, Sidonis, ut vis.
P subeunte brevis datur o: caropos tibi testis;
Asopum retrahis, Europam sive pyropum;
Vt placet, est Canopus.
{{Versus|2155}}O super r brevias: Sephoram testem tibi sumas.
Derivata palam produc: patet ecce sonorus.
Nominis obliquos, quod in or fit, iunge; sed arbor
Et memor et rhetor, castor seu marmor et aequor
Corripuere suos, sed longis adde Pelorum;
{{Versus|2160}}Et quaedam propria sunt obliquis brevianda.
Mas facit os oris; quae dant ur et us breviabis.
O super s longa, sicut testatur alosa.
T subeunte dabis o longam, sicut Azotum;
Quae componuntur, discreta mente notentur.
{{Versus|2165}}O super u raro; sed compositiva notato.
Ante b fit brevis u; sed demitur inde saluber.
V c protrahimus, quotiens a vel um subit aut us;
Cetera corripies; sed Pollucem tibi demes,
Manduco iunges, fiducia [consociamus].
{{Versus|2170}}Ante d longa datur u; sed pecudis retrahatur.
Ante g longa fit u, tamen hinc tibi coniuge dempta.
Sugo producis; sed sanguisugam breviabis.
V super l brevia, Gaetulus, adulor adempta.
Quae declinabit tibi tertia, longa notabis
{{Versus|2175}}Nomina; sed Zabulon breviabitur Hercule iuncto;
His sotular iungo, specular breviabit origo.
Obliquos brevies, ut praesulis, exulis, omnes.
V dabimus longam super m tibi, sicut alumen;
Incolumis, contumax demis et autumo iungis
{{Versus|2180}}Et columen.
V super n longa ponetur teste lacuna.
Ante p fit brevis u; sed compositiva notabis.
V super r longa; sed purpura ponitur extra.
Excipe verba, quibus meditatio convenit, et quae
{{Versus|2185}}Sunt formae similis, ut luxurio, sociabis.
Mercuriumque notes, lemures cum centurione.
Obliquos brevies, tellurem demere debes.
V super s longa: tibi sit pro teste cerusa.
Prae t longa fit u, tamen arbutus est brevianda;
{{Versus|2190}}Compositiva notes.
Vocis fine dabis a longam; sed breviabis
Rectum cum quarto quintum casum sociando.
Hinc tamen excipias, cum rectus in as tibi fiat:
Inde vocativum, velut Andrea, dabo longum.
{{Versus|2195}}In numeris -ginta sunt ad placitum tibi danda.
Postea non brevia, nisi fiat dictio bina.
Vtputa corripies, ita vel quia iungere debes.
Productum Graeci rectum quandoque notavi.
E correpta datur; exceptio multa sequatur.
{{Versus|2200}}Graecum nomen in e produc: testis tibi Phoebe.
Declinansque per ae diphthongon nomina primae
Et casus sextos in quinta dicito longos.
Longum pone fame, quoniam famei dedit ante;
Et, quae componis de quinta, longa notabis:
{{Versus|2205}}Quare, cotidie tibi sint testes hodieque.
Longum pone doce, similis quoque tempora formae.
Eque vocativum dat nomen in es tibi longum.
Nomen longa dabit adverbia, si tamen apte
Comparat, ut iuste; sed non bene nec male crede
{{Versus|2210}}Producenda fore, quia neutrum comparat apte.
Saepe brevem ponis, quia non a nomine sumis.
Summi cuncta gradus adverbia longa locamus.
Qu[a]e nomen longum, que notans et erit breviandum.
Me, te, se longis, simul e, de, pr[a]e sociabis,
{{Versus|2215}}Et ne, ni dabit an, produc, fermeque fereque.
Aut ve dabit curtam, dabit interiectio longam.
I dabitur longa; quaedam volo demere Graeca.
Sed mihi sive tibi, sibi vel quasi vel nisi semper
Ad placitum ponis, et ibi vel ubi sociabis
{{Versus|2220}}Et sua composita.
Vt tua metra petunt, o ponis; deme dativos
Ac ablativos, quoniam decet hos dare longos.
Quae monosyllaba sunt, semper producta manebunt:
Deque gerundivis tua consule metra locandis.
{{Versus|2225}}V producta datur, exceptio nulla paratur.
Quae dant b d vel m vel t, debes breviare;
Excipe diphthongum, concisas vel posituram:
Audit, aut, dicunt ex hoc testes tibi fiunt.
C longam ponis, lac, nec donecque remotis.
{{Versus|2230}}Hic poni poterit ceu metri regula poscit.
L breviare dabo; sed nil producere quaero;
Ol, ut sol, iungis et in el quae barbara ponis.
Istorum multa tamen invenies breviata.
N producta datur; sed forsitan excipiatur,
{{Versus|2235}}Forsan et in, tamen atque dein, iungas an et exin.
Rectus in a Graeci facit an quarto breviari.
Si brevis est crescens genetivus in antesuprema,
Ex hoc in recto decet n poni breviando.
Quartus casus in on solet in Graeco variari,
{{Versus|2240}}Rectus produci nisi neutra, sed haec breviari.
R breviando locas; quae sunt monosyllaba demas:
Testes sunt ver, par et ab hoc quae sumis, ut impar;
Quae tamen in multis breviata locis reperimus.
Et brevis est per, fer et cor vir terque; sed aether
{{Versus|2245}}Et crater ac Iber usus producit et aer.
S lego vocali divisim cuilibet addi;
Hinc levius scitur, quae syllaba quanta locetur.
As longam ponis, ut Musas; sed breviabis
Nomen in as Graecum, quod ponit in os genetivum.
{{Versus|2250}}In Graeco variat pluralem tertia quartum.
Es producta datur; tamen hinc penes excipiatur.
Es cum compositis, sicut potes, abbreviabis.
Obliquus crescens, qui corripit antesupremam,
In recto facit es curtam: testis tibi miles.
{{Versus|2255}}Sed res atque Ceres et spes sunt longa fidesque.
Rectus, qui tenet i super es, nescit breviari,
Cum tamen hic e brevem gerat ante tis in genetivo,
Vt paries, aries; sic usi ponere patres.
Forte tamen ratio concederet in breviando.
{{Versus|2260}}Multi dant longam pes et sua compositiva.
Pluralem Graeci variatum saepe notavi.
Is brevias; casum sextum trahis atque dativum,
Cumque suis addes monosyllaba compositivis.
In rectis brevio quis et is, bis eis sociando.
{{Versus|2265}}Accentu longa verbi persona secunda
Plurali numero facit is longam praeeunte:
Hinc tibi sit possis pro teste velisque vel audis.
Protrahit is rectus, si protrahit i genetivus
Crescens, ut Samnis; longumque dabo tibi quamvis.
{{Versus|2270}}Os longam ponis; tamen excipiatur os ossis,
Cumque potis dabit os, brevias, ut compos et impos.
Nomen in as Graecum breviabit in os genetivum.
Rectus in os Graeci, ceu Delos, habet breviari.
Vs curtam ponis; tamen hinc monosyllaba demis.
{{Versus|2275}}Declinans quartae genetivum tresque sequentes
Plurali similes casus producere debes.
V genetivus habens longam solet us dare recto
Longam: pro teste tibi sit tellusque palusque;
Tu tamen, Horati doctor, palus abbreviasti.
{{Versus|2280}}Invenies aliqua Graecorum nomina longa.
Accentus varias decet hinc distinguere normas.
Est gravis accentus, et sunt moderatus, acutus,
Et circumflexum multi tenuere priorum.
Hic gravis est, qui deprimitur nec tendit in altum.
{{Versus|2285}}Vt gravis incipiet, sed in altum tendit acutus,
Atque gravis medius et acuti fit moderatus.
Est circumflexus gravis in primo, sed in altum
Tollitur inque gravem recidit; sed cessit ab usu.
In primis mediisque modo regimus moderato
{{Versus|2290}}Voces accentu; finis regitur sub acuto.
Accentum, per quem regitur, vox ultima servat,
Aut hunc iunctarum propius tenet una duarum,
Datque gravem iure quaecunque carebit utroque.
Hos solos usu debes servare moderno.
{{Versus|2295}}Accentum tibi vox monosyllaba reddit acutum.
Sunt quaedam, quibus accentus gravis est quasi nullus,
Vt coniunctivae voces et praepositivae.
Dictio, cui tantum duplex est syllaba, servat
Accentum supra primam, sit longa brevisve.
{{Versus|2300}}Ergo pro causa, circum, puta, pone, vel una
Non declinata super extremas acuuntur;
Sic alias acuis.
De pronominibus adverbia quae facis, addis.
Huic acuendo sonat, si fiat dictio bina.
{{Versus|2305}}Hi profers et di; debet tamen i dupla scribi.
Omnis barbara vox non declinata latine
Accentum super extremam servabit acutum;
Nostra dat accentum data declinatio nostrum.
Attrahit enclitica vox accentum sibi vocis
{{Versus|2310}}Praemissae, quod eum finalis syllaba servat.
Accentum vocis concisae litera servat,
Quae servaret eum, si vox perfecta maneret;
Quae tibi si desit, huic publica regula servit.
Regula vocali cedet tamen ipsa sequenti.
{{Versus|2315}}Accentum servat polysyllaba vox super illam,
Quae praeit extremam, si longa sit haec, aliter non.
Si brevis est, sedet accentus super antelocatam,
Sive sit illa brevis, seu longa, tamen tenet illum.
Accentum servant in compositis facit et fit,
{{Versus|2320}}Dum vox composita vocalem servat eandem.
Quando compositum festinat et inde, licet sint
Longa, simul pones intus longeque, deinceps;
His orsum iungunt aliqui.
Pleraque proferre cunctando vel utraque disce.
{{Versus|2325}}Barbarus el acuit; obliquis regula servit.
Haec excepta solent usum variare legendi;
Hunc etiam mutat lector, si quaestio fiat.
Graeca per accentum debes proferre Latinum.
Accentus normas legitur posuisse vetustas;
{{Versus|2330}}Non tamen has credo servandas tempore nostro.
Si sit natura monosyllaba dictio longa,
Circumflectatur, sed si brevis est, acuatur.
Si teneat longam disyllaba dictio primam
Sitque suprema brevis, veterum si iussa sequaris,
{{Versus|2335}}Circumflectetur prior, in reliquis acuetur.
Servabit legem polysyllaba dictio talem:
Si sit correpta paenultima, quae praeit illi,
Seu sit producta, seu non, tamen est acuenda.
Si sit suprema brevis, et paenultima longa
{{Versus|2340}}Fiat natura, sit circumflexus in illa.
Illic in fine circumflectes comitesque.
Et si productam positura dat antesupremam,
Haec acuendo sonat, brevis ultima longave fiat.
Noster non penitus has normas approbat usus.
{{Versus|2345}}Barbara, concisa vox, usus et enclisis ista
Cassant interdum; facit hoc distantia vocum.
Pausat tripliciter lector; distinctio plena
Namque fit et media, fit subdistinctio terna.
Si suspensiva fiat constructio, quando
{{Versus|2350}}Pausabit, media poterit distinctio dici,
Si sit perfecta constructio. si tamen addi
Convenit, ut plena sententia possit haberi,
Si lector pauset, ibi subdistinctio fiet.
Completo sensu fiet distinctio plena;
{{Versus|2355}}Haec est periodus mutato nomine dicta.
Est metrum media distinctio; finis habetur
Versus periodus; est subdistinctio punctus.
Pro puncto saepe metras, sed non retroverte,
Sustentans pauses, si bis metrare recuses.
{{Versus|2360}}Pluribus est membris distincta figura loquelae.
Haec sunt schema, tropus, metaplasmus; rursus earum
Quamlibet in proprias species distinguere debes.
Sunt plures aliae scripto vel voce figurae.
Hinc sunt exempla: pleonasmos, acyrologia
{{Versus|2365}}Et cacosyntheton et eclipsis, tautologia,
Amphibologia, tapinosis, macrologia,
Perissologia, cacenphaton, aleoteta.
Sed nequit his soloe. vel barbaris. associari;
Sunt etenim vitia nulla ratione redempta.
{{Versus|2370}}Barbaris. est vocis corruptio facta Latinae:
Hoc vitium facimus dicendo domina, dominus.
Si tamen eloquiis commisces verba Latinis
Barbara, doctores hoc dicunt barbarbarolexim.
Est soloecismus incongrua copula vocum,
{{Versus|2375}}Vt, si dicatur vir bellica, sponsa pudicus.
Barbaris. et soloe. tibi sint penitus fugiendae.
Improprie posita vox format acyrologiam,
Si dicas requiem timeo vel spero laborem.
Dictio turpe sonans cacenphaton: arrigit aures
{{Versus|2380}}Detur in exemplum vel tu cum compare ludis.
Atque supervacua debet dici pleonasmos
Additio vocis, ut sic est ore locuta.
Signat idem verbis diversis tautologia:
Exultans redeo rursus gaudensque revertor.
{{Versus|2385}}Dicitur unius verbi defectus eclipsis,
Quod poni decet, ut fiat constructio plena:
Haec secum: precibusne bonum parere precantis?
Cum per verba rei magnae submissio fiet,
Tunc tapinosis erit, si dicatur mare gurges.
{{Versus|2390}}Et male confusa cacosyntheton est vocitanda
Congeries vocum.
Discipulos caedit cum virgis terga magister.
Perissologia dicenda superflua vocum
Additio sine vi rerum, quae significentur:
{{Versus|2395}}Qua poterant, ibant, sed non, qua non potuerunt.
Cum res comprendit varias sententia longa,
Macrologia datur; prologis hoc saepe videmus.
Amphibologia [est] constructio non manifestans
Sensum perfecte: puto te socium superare.
{{Versus|2400}}Hoc fit multotiens, quia non determino plene
Affectum mentis defectu praepediente,
Sive duplex sensus ex verbis possit haberi.
Confundit casus, numeros, genus alleoteta.
Addendo saepe fiet metaplasmus, et eius
{{Versus|2405}}Prothesis est species et epenthesis et paragoge.
Subtrahis interdum; species tunc eius habendae
Auferesis vel syncopa sunt vel apocopa finis.
Auferesis tollit capiti; sed prothesis addit.
Syncopa de medio tollit, quod epenthesis auget.
{{Versus|2410}}Hoc, fini tollit quod apocopa dat paragoge.
Si longam brevies, debet tibi systola dici.
Ectasis esse solet, si producas breviandam.
Bis binas species habet ectasis, hasque vocamus
Caesuras: faciet penthemimerim tibi terni
{{Versus|2415}}Syllaba prima pedis; ibi producis breviandam.
Semi- vel ante- praeit, produceturque secundi
Prima pedis, ut in hoc poteris cognoscere versu.
Quarti prima pedis hephthemimerim tibi format
Producendo brevem: versus hoc denotat iste.
{{Versus|2420}}Post hephthemimerim dat quinti syllaba prima
Curtam producens, sicut versus habet iste.
Altera caesurae species, si subiciatur
M vel vocali vox, cuius litera prima
Vocalis, nec in his ideo collisio fiet:
{{Versus|2425}}O utinam populum hunc salvet gratia Christi.
Syllaba dividitur, et dieresis vocitatur:
Aulai in medio libabant pocula Bacchi.
Si iungas plures, dic syneresim tibi factam.
Haec eadem species dicatur episynalimphe:
{{Versus|2430}}Fixerat aeripedem cervam.
Ecthlipis necat m, sed vocalem synalimpha.
Tu populum, alme pater, salvasti a morte redemptor.
Viles sunt istae prae cunctis et renuendae.
Syncrisis istarum solet utraque saepe vocari.
{{Versus|2435}}Non solum voces, sed tempora saepe videmus
Elidi metris, velut hic: vale, inquit, Iolla.
Dicitur antithesis, si litera ponitur una,
Ponere cum debes aliam: sic dicimus olli.
Metathesim facies, si transponas elementum,
{{Versus|2440}}Si dicas Teucre, cum debes dicere Teucer.
A te vitari debent species metaplasmi;
Sed penthemimeri sola modo nos decet uti.
Syncopa cum fiet, patrum vestigia servet.
Dat species tibi schema prolempsim, zeugma, sylempsim;
{{Versus|2445}}Est et hypozeuxis, anadiplosis, epanalempsis;
Est et epizeuxis et anaphora, paronomoeon;
Est schesis onomaton, his additur homoteleuton,
Et paronomasiam, polyptoton addis, hirinos;
Iungis homoptoton his, pariter polysyndeton addis;
{{Versus|2450}}Vltima dialyton vel asyndeton est vocitanda.
Praesumit, quae sunt suprema locanda, prolempsis:
Cerno ducentos hinc natos hincque nepotes.
Zeugma fit in verbo, si plurima clauseris uno:
Hymnus, Christe, tibi, tibi laus, tibi gloria detur.
{{Versus|2455}}Clausas dissimiles ligat una voce sylempsis:
In te, Christe, salus, in te sunt praemia nostra.
Cum collectivo iunctum plurale sylempsim
Assignant aliqui: plebs ista parant equitare.
Sed magis est propria constructio: plebs parat ire.
{{Versus|2460}}Estque sylempsis, ubi pro multis ponitur unus,
Vt, cum dicis: adest rex multo milite cinctus.
Reddit hypozeuxis personae plurima verba
Vni: nos mundet, nos ornet gratia Christi.
Fiet anadiplosis verbi geminatio, quando
{{Versus|2465}}Principium clausae fit idem cum fine prioris:
Nummis istorum caret alter et alter abundat.
Clausis principium dat anaphora pluribus unum:
Christus mundavit, Christus nos purificavit.
Principio finem facit epanalempsis eodem:
{{Versus|2470}}Nobis grata prius non sunt, modo congrua nobis.
Vnius est epizeuxis geminatio verbi
Significantis idem: me, me petit ultio digna.
Voces, paene pares quae sunt, diversa notantes
Dant paronomasiam: non curas vera, sed aera.
{{Versus|2475}}Principium simile voces iunctae retinentes
Dant paronomoeon: vim vitat virgo virilem.
Iunctura simili voces multae sociatae
Dant schesis onomaton: umbone repellitur umbo,
Pes pede comprimitur, ensisque retunditur ense.
{{Versus|2480}}Clausula totalis tibi format homoptoton uno
Casu contenta: flentes tristes lacrimantes.
Cum plures voces sub fine tenentur eodem,
Homoteleuton erit; hinc carmina consona subdis
Huicque leonina simul et caudaria iungis.
{{Versus|2485}}Per varios casus distincta polyptoton implet
Clausula: litoribus contraria litora, fluctus
Fluctibus esse precor, populos populis inimicos.
Longa tenens seriem constructio dicitur hirmos:
Principio caelum, terras camposque liquentes
{{Versus|2490}}Lucentemque globum lunae, solis iubar, astra
Spiritus intus alit.
Diversas voces coniunctio plurima iungit,
Sic polysyndeton est: materque paterque neposque.
Cum sine iunctura variae voces iterantur,
{{Versus|2495}}Dialyton facient: rex, miles, plebs negat illud.
Multa tropi species: metaphora, metonomia,
Antonomasia, catachresis vel metalempsis,
Onomatopoeia vel epitheton, homozeuxis,
Synodoche vel periphrasis, simul allegoria;
{{Versus|2500}}Addis hyperbaton his et hyperbole.
Cum res est alii similis, pro nomine nomen
Ponitur, ut fit, homo simplex cum dicitur agnus,
Debet metaphora dici translatio talis.
Fit catachresis, ubi sub nomine res alieno
{{Versus|2505}}Signatur: sic pisce carens piscina vocatur.
Pro praeeunte sequens positum faciet metalempsim,
Vt, cum significas annos tot per tot aristas.
Plures esse modos reperimus metonomiae,
Cum pro contento, quod continet, aut vice versa
{{Versus|2510}}Ponitur, aut factor pro facto vel vice versa.
Antonomasia solet excellentia dici,
Si proprium taceas ponens nomen generale:
Sic David insinuas nomen dicendo prophetae.
Si iungam proprium voci rem significanti,
{{Versus|2515}}Fiet epitheton, ut si dicas tristia bella.
Si partem sumas pro toto vel vice versa,
Synodochen facies.
Onomatopoeiam facies, si nomina sumas
De sonitu tracta: sic sus scrofa dicitur esse.
{{Versus|2520}}Periphrasis circumloquium de iure vocatur,
Cum verbis curas attollere rem tibi gratam,
Aut in re turpi verbis non turpibus uti.
Transcensus veri manifestus hyperbola fiet:
Astra ferit sonus armorum clangorque tubarum.
{{Versus|2525}}Vocum turbatus formabit hyperbaton ordo.
Syncrisis ac temesis ac hysterologia subsunt;
Huic et anastropha vult pariterque parenthesis addi.
Hysteron et proteron solet hysterologia dici.
Haec fit, cum rectam seriem sententia mutat:
{{Versus|2530}}Hi Cererem torrere parant et frangere saxo.
Syncrisis ex omni confusa locutio parte:
Nos virtute lavat qui labem criminis ornat.
Dat temesim partes in binas dictio secta:
Est boreae regio septem subiecta trioni.
{{Versus|2535}}Dictio si subsit, cum sit praecedere digna,
Fiet anastropha: sic surgit mare littora contra.
In clausa clausam si commisces alienam,
Inde parenthesis est: princeps (quia bella minantur
Hostes) militibus urbes praemunit et armis.
{{Versus|2540}}Cum designatur aliud quam clausula signat,
Allegoria datur; septem species dabis illi:
Hae sunt antiphrasis, charientismos et enigma
Atque paroemia, sarcasmos ac ironia,
Astismos.
{{Versus|2545}}Antiphrasis sermo signans contraria dictis:
Sic lucum dices, quia raro luce nitescit.
Est charientismos, cum profers dura relatu
Gratius: hinc Hammon nomen traxisse putamus.
Obscurus sermo, quasi mirandus, fit enigma:
{{Versus|2550}}Patrem progenies occidit matris in alvo;
Quam mater genuit, generavit filia matrem.
Si proponantur proverbia publica, dices
Esse paroemiam: lupus est sermone sub isto.
Sarcasmos solet hostilis derisio dici
{{Versus|2555}}Auxiliante modo dicendi significata.
Per voces dictis contraria dant ironiam.
Vrbane ludens verbis, non concitus ira,
Astismon facies: hircos mulgere labores.
Est et homozeuxis, quando rem notificabis
{{Versus|2560}}Ex alia, cui rem possis conferre priorem,
Quae sit nota minus, per eam, quae notior exstat.
Tres species: icon, paradigma, parabola, subsunt.
In simili genere qui comparat, efficit icon;
Haec solet ex usu quandoque parabola dici.
{{Versus|2565}}Sed dici poterit de iure parabola, si quis
Inter dissimiles res comparat, utputa: semen
Est evangelium, quod nutrivit bona terra,
Quod petra suscepit, quod spinae detinuerunt.
Hic paradigma facit, qui primum comparat et post
{{Versus|2570}}Assignat simile: Domini sunt semina verbum,
Spinae divitae, mens arida petra vocatur.
Alterius vox una tenens vim praepositiva,
Vt supra pro de, fit protheseos paralange.
Cum plus significas, dicis minus, haec tibi fiat
{{Versus|2575}}Liptota; fit sub ea firmando negatio bina.
Describendo locum topographiam faciemus.
Chronographia solet certum describere tempus.
Si dicatur agens patiens res vel vice versa,
Sive modo simili tibi sit conversio facta,
{{Versus|2580}}Fiet hypallagium: perflavit fistula buccas.
Personamque novam formans das prosopopoeiam.
Absenti sermo directus apostropha fiet;
Sic loquor absenti, scriptam dum mitto salutem.
Est adiectivum substantivo resolutum
{{Versus|2585}}Aut e converso; sic hendiadim tibi formo:
Armatumque virum designo per arma virumque;
Armatoque viro decet arma virumque notare.
Extra materiam describens vana vagatur
Auctor, et hanc ebasim plures dixere figuram.
{{Versus|2590}}Emphasis efficitur, si fixum proprietatem
Significans ponis, ubi debet mobile poni.
Sic loquor expresse dicens: Davus scelus ipsum.
Est efflexegesis exponens dicta priora.
Dum retices, quod turpe sonat, dic euphoniam:
{{Versus|2595}}Circuit haec et relliquiae dant relligioque.
Dicitur esse lepos sermo directus ad unum
Vtens plurali, velut hic: nostis, bone praesul.
Pro numero numerum, pro casu ponere casum
Te facit antitosis inter se dissona iungens.
{{Versus|2600}}Saepius audivi tempus pro tempore poni:
Ludere ludebat ad ludendumque vocabat;
Inque prophetiis mutantur tempora sacris.
Verba per antitheton respondent ultima primis:
Est Daniel Noe Iob castus rectorque maritus.
{{Versus|2605}}Respondens ad ea, tibi quae sunt obicienda.
Das anthypophoram, cum nil tamen obiciatur.
Sensus oppositos notat anticlasis eodem
Verbo: non obsto, sed toto posse resisto.
Cum verbis vertit antimetabola sensum:
{{Versus|2610}}Non, ut edas, vivas; sed edas, ut vivere possis.
Incipimus fari quicquam quandoque, sed illud
Vltro desinimus intercipimusque, tacendo;
Vult aposiopasis dici defectio talis.
Est euphemismos pro verbo ponere verbum:
{{Versus|2615}}Exsultat domini vocem mea lingua superni.
Contingens verbi mutat synepthesis: ecce
Vnica facta fuit mulier, quae sunt modo plures.
Ista sed in nostrum mutatio non venit usum.
Dicuntur binae species synepthesis esse,
{{Versus|2620}}Scilicet haec et ea, qua personam variamus:
Nobis parce, deus; nobis lavet ille reatus.
Vult oliopomenon ex dictis plura notare;
Moto sermone sic plura licet memorare:
Vrit amor Paridem; nuptam rapit; armat Atriden
{{Versus|2625}}Vltio; pugnatur; fit machina; Troia crematur.
Exponens homophesis est non nota per aeque
Vel magis ignota: dic alchitrop esse cavillam,
Quae tenet allidadam cum valdagora sociatam.
Saepe prius dicta geminat tibi theologia
{{Versus|2630}}Epimonenque vocat, haec si repetitio fiat,
Vt, quod dicetur, sic certius esse probetur:
Exspectando David exspectans sic geminavit.
Si, quae sunt hominis, assignentur deitati,
Anthropospathos est: sic saepe Dei legis iram.
{{Versus|2635}}Si sint res aliquae concordi foedere iunctae,
Id, quod inest uni, reliquam dices operari:                  
Sic linguam cordi concordem dic meditari,
Ac homopathion talem dic esse figuram.
Nil reor assertum, quod non queat esse tenendum,
{{Versus|2640}}Pluraque signavi, quae non debes imitari.
Doctrinale Dei virtute iuvante peregi.
Grates reddo tibi, genitor Deus, et tibi, Christe,
Nate Dei Deus, atque tibi, Deus Halitus alme,
Quos tres personas in idem credo deitatis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>ec05nek95q5s4khj41n7bnp7smc5am4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274092</id>
      <parentid>274088</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125060" sha1="hgwyny85a3o1d2bcughm1zuqxnetnrs" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Alexander de Villa Dei
|OperaeTitulus=Doctrinale
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, grammatica
|Editio= E. D. Reichling, 1893
|Fons=Musa Mediaevalis
}}

&lt;poem&gt;
Scribere clericulis paro Doctrinale novellis,
Pluraque doctorum sociabo scripta meorum.
Iamque legent pueri pro nugis Maximiani
Quae veteres sociis nolebant pandere caris.
{{Versus|5}}Praesens huic operi sit gratia Pneumatis almi;
Me iuvet et faciat complere quod utile fiat.
Si pueri primo nequeant attendere plene,
Hic tamen attendet, qui doctoris vice fungens,
Atque legens pueris laica lingua reserabit;
{{Versus|10}}Et pueris etiam pars maxima plana patebit.
Voces in primis, quas per casus variabis,
Vt levius potero, te declinare docebo.
Istis confinem retinent heteroclita sedem.
Atque gradus triplicis collatio subditur istis.
{{Versus|15}}Cuique sit articulo quae vox socianda, notabo.
Hinc de praeteritis Petrum sequar atque supinis.
His defectiva suberunt et anormala verba.
Verborum formas exinde notabo quaternas.
Hinc pro posse meo vocum regimen reserabo.
{{Versus|20}}Quo iungenda modo constructio sit, sociabo.
Post haec pandetur, quae syllaba quanta locetur.
Accentus normas exhinc variare docebo.
Tandem grammaticas pro posse docebo figuras.
Quamvis haec non sit doctrina satis generalis,
{{Versus|25}}Proderit ipsa tamen plus nugis Maximiani.
Post Alphabetum minus haec doctrina legetur;
Inde leget maius, mea qui documenta sequetur;
Iste fere totus liber est extractus ab illo.
Rectis as es a dat declinatio prima,
{{Versus|30}}Atque per am propria quaedam ponuntur Hebraea,
Dans ae diphthongon genetivis atque dativis.
Am servat quartus; tamen en aut an reperimus,
Cum rectus fit in es vel in as, vel cum dat a Graecus.
Rectus in a Graeci facit an quarto breviari.
{{Versus|35}}Quintus in a dabitur, post es tamen e reperitur.
A sextus, tamen es quandoque per e dare debes.
Am recti repetes quinto, sextum sociando.
Primo plurali decet ae quintoque locari.
Atque secundus habet arum, nisi syncopa fiat.
{{Versus|40}}Tertius aut sextus habet is, tamen excipiemus:
Quando mas fit in us, in a femineum sine neutro,
Femineis abus sociabitur, ut dominabus,
Sexum discernens; istis animas superaddes.
Accusativis pluralibus as sociabis.
{{Versus|45}}Versibus his nota fit declinatio prima.
Er vel ir ur aut um vel us aut eus pone secunda.
I genetivus erit; sed quando rectus habebit
Ir aut ur aut eus, genetivus eum superabit.
Vm par fiet et us, sed quod fit in er, variamus.
{{Versus|50}}Er s p iuncta superabit et er sine muta;
S t si praesit, genetivus non superabit.
Huic normae suberit ternamve sequester habebit.
Par est, cum mutae subit er per a dans muliebre;
Hinc tamen excipias, quae de gero vel fero formas.
{{Versus|55}}Crescunt, quae dant us; et adulter erit superandus,
Celtiber atque lacer, liber, socer ac Iber, atque
Presbyteri cum Mulcibero memor esse memento.
Dexter format eri, poteris quoque dicere dextri.
Cetera cum muta dic esse frequentius aequa.
{{Versus|60}}Vnus et ullus, uter et nullus, solus et alter,
Totus dant in ius genetivos, addis alius;
Namque tenent normam pronominis ista secundam.
Cum datur i bina, iacitur quandoque suprema.
Eus dat ei vel eos genetivo more Pelasgi.
{{Versus|65}}Tertius o posuit sextumque sibi sociavit;
Sed dabis i terno, cum feceris us genetivo.
Vm retinet quartus, sed neutris provideamus:
Primum cum quarto quintoque sono dabis uno.
Cum tenet eus rectus, aliquando fit per a quartus.
{{Versus|70}}On iunges Graecis: tibi testis erit Menelaon.
Rectus in r vel in um similem faciet sibi quintum;
Ex er quandoque per metathesim reperis re.
Recti diphtongus dabit eu quinto quasi Graecus.
Cum proprium dat ius, tenet i quintus iaciens us.
{{Versus|75}}Vs mutabis in e, si formas cetera recte.
Quintus habet casus fili, Deus, agne vel agnus,
Et vulgus, pelagus, populus, fluvius quoque dant us.
Cum proprium longam dabit us, u quintus habebit.
Primo plurali decet i quintoque locari.
{{Versus|80}}Hos casus neutri quartumque decet per a poni;
Excipis ambo, duo, tamen haec heteroclita pono.
Dic nisi concisis orum fieri genetivis
Tertius is finit sextumque sibi sociavit.
Os faciet quartus, nisi neutris; a damus illis.
{{Versus|85}}O dabit e que vel a tibi declinatio terna.
C iunges a vel e, d vult i sola praeesse.
L cum vocali patietur qualibet addi.
N u non iunges, reliquis vocalibus addes.
Cuilibet r iungis; s insuper omnibus addis.
{{Versus|90}}B quoque praeposita datur omnibus s sociata.
Vls ut plus sequitur, sed et ems ut hiems reperitur
S, si praepones n, omnibus addere debes.
Non u, sed reliquis s, p praeeunte, locabis.
Non i, sed reliquae praeeunt r s sociatae.
{{Versus|95}}Dicimus aes ut praes, aus ut laus iungere debes
Irps ut stirps iungis, u solam t sociabis.
X quoque vocali patietur cuilibet addi.
Alx dabit anx, arx, unx, ut calx, lanx, arx quoque coniunx.
Format nomen in a genetivum tis sibi iuncta.
{{Versus|100}}Is facies ex e, veluti mare sive sedile.
Onis habes ex o; sed inis do perficit et go
Femineo genere; nemo sociatur homoque
Ordo vel margo, cardo, cum turbine virgo.
Sic et Apollo facit; Britonisque Brito, caro carnis.
{{Versus|105}}Lac lactis ponit, allec allecis habebit.
Is post l pone; sed lis mel felque dedere.
Al alis longam dat neutrum, cetera curtam;
Curtam pone salis; el, ol dant elis et olis.
Vl dat ulis, il ilis: pugil et consul tibi testis.
{{Versus|110}}An erit is iuncta fietque paenultima longa.
E super n dat inis curtam; sed deme lienis,
Renis, Syrenis, splenisque; sed in dabit inis.
On sibi copulat is; sed quaedam propria dant tis.
Quod nomen proprium, quod non, ita sit tibi notum:
{{Versus|115}}Id proprium dices, quod non notat univoce res
Plures; namque duo sensu non signat in uno,
Non licet univoce proprium tibi plura notare.
Appellativis varias res univocabis.
Is post ar pone, sed far facit r geminare.
{{Versus|120}}Quae primaria sunt, nisi Naris, curta manebunt;
In derivatis neutris producitur aris.
Primitialis erit vox, in qua dicitur esse
Primum praepositae data significatio sectae;
Est derivata vox, quae descendit ab illa.
{{Versus|125}}Simplicium norma formabis compositiva.
Dictio compositam dicetur habere figuram,
Quam licet in geminas partes distinguere, quarum
Significata gerat vox designanda per ipsam.
Non poteris tale sub simplice scisma notare.
{{Versus|130}}Et dices epatis, iubaris cum nectare ponis;
Asparis usus habet et bostaris [adicis illis].
Er tibi praebet eris; cer mobile vertitur in cris.
Ter per tris forma; sint Iupiter et later extra
Et luter, spinter, stater, his coniunge character,
{{Versus|135}}Aether et crater; per bris formabitur imber
Et sua composita; ver et panther dabit eris.
Ir breviabit iris, martyr fiat tibi testis.
Is post or iunge; cor cordis debet habere.
Mas aut commune dabit oris femineumque;
{{Versus|140}}Format oris rhetor, memor, arbor neutraque, castor
Et quaedam propria, velut Hectoris [associantur].
Vr tibi format uris, sed fur subdit sibi furis.
Robur praebet oris, ebur et iecur et femur addis.
Ex as est atis; elephasque gigasque dat antis
{{Versus|145}}Et diamas, adamas, veterum quoque propria quaedam.
Mas maris, as assis, vas vasis; vas vadis, isti
Iunges, quae Pallas vel lampas format et Arcas.
His similem formam dant patronymica quaedam.
Sic brevis as format genetivum [Graecus os addit].
{{Versus|150}}Mas aut commune, si fiat in es breviatam,
E mutans dat itis: miles fiat tibi testis.
Vt praepes, dat etis diphthongus in antesuprema.
Quae derivantur a verbis associantur,
In quibus e curta reperitur in antesuprema.
{{Versus|155}}Inquies est curta; tamen etis erit sibi iuncta.
Femineum dat etis curtam: seges est tibi testis.
A pede compositum dat edis; sed apes removebis.
Quod praebet sedeo, formabit idis genetivo.
Es longam mutabis in is; sed deme quietis,
{{Versus|160}}Heredis, Cereris, mercedis vel locupletis,
Magnetis iunges, Agnetis [dicere debes].
Cum praeit i, formabit etis: paries tibi testis.
Is correpta sibi similem faciet genetivum;
Cuspidis et lapidis et cassidis excipiantur,
{{Versus|165}}Et chlamydis dices.
Sanguinis, et dices exanguis, et aspidis addes,
Aegidis atque notes et patronymica iunges.
Tethyos et Thetidis dices; Paris is dat idisque;
Sardis inis; sed iaspis idis; sic ibidis ibis.
{{Versus|170}}Isidis adiunges; indeclinabile semis
Est pro dimidio; pondus semissis habeto;
Et Thybris Thybridis, tigrisque, Quirisque Quiritis.
Quod dedit er, dat eris: pulvis vomisque cinisque
Et cucumis [pariter praedictis associabis].
{{Versus|175}}Is itis producta dabit; tamen excipientur
Glis gliris glissis et vis.
Oris formabit os pro mare; deme nepotis.
Cetera dant otis, sed de potis hoc breviabis,
Sed bovis et gloris demantur et oris et ossis,
{{Versus|180}}Custodis, simul herois, Minos sit in illis.
Vs curtam dat oris neutro; sed eris damus illis,
Quae dant lus, nus, dus; sed oris praebet tibi fenus
Et facinus, pignus; intercus utis tibi praebet.
Dat pecus haec pecudis, pecus hoc pecoris sibi iungit.
{{Versus|185}}Haec formas in eris, quae sunt confinia verbis,
In quibus e curta reperitur in antesuprema.
Neutrum declina, quod comparat, ut duo prima.
Dant aceris leporis acus et lepus, addito tempus.
Vs producta tibi dabit utis; deme paludis
{{Versus|190}}Et quos dant tellus, incus.
Formabunt uris monosyllaba; grus gruis et sus
Dat suis.
Aes aeris dabitur, praes praedis, laus quoque laudis,
Fraus fraudis [pariter, sed Emaus non flectere dicis].
{{Versus|195}}Si praeit s b vel m vel p, faciens genetivum
Interpones i; tamen e si b praeit aut p,
E mutatur in i, si non monosyllaba fiant;
Aucupis excipitur [ex auceps quod reperitur].
L s aut n s aut r s s removebis,
{{Versus|200}}Tis iunges, frondis, lendis glandisque remotis,
Quae cor vel pendo componit, eis sociando.
Semper iens cum prole sua formabit euntis;
Ambio lege caret uncisque, quod uncia format.
Vt tibi format itis: sic per caput esse probabis.
{{Versus|205}}A verbis in go veniens x gis tibi format;
Coniugis n removet [cum rectus n sibi servet].
Cis iungunt alia, tamen x prius inde remota.
E super x, nisi sint monosyllaba compositumve,
Ex ipsis e per i mutant, quae vult breviari;
{{Versus|210}}Lodicis demes, vervecis dicere debes.
Si mas fiat in ix, dat icis; mastix dabit icis
Et Phoenix icis, bombyx bombycis habebit.
Cetera, quae dant x, producunt antesupremam;
Sed gregis atque crucis, facis et picis et nucis inde
{{Versus|215}}Excipis atque trucis, ducis et salicis silicisque.
Nec g nec c tenent, quae dant nix atque supellex.
Dic senis et noctis, Sphingos vel dicito Sphingis.
Crementum duplex debet formare supellex;
Quae das a capite, velut anceps, iunge, bicepsque.
{{Versus|220}}Per praedicta tibi patet excessus genetivi.
Is genetivus habet; sed tertius i tibi praebet.
Cum dedit es Graecus, fit saepe per i genetivus.
Em retinet quartus; sed in im quandoque locamus:
Magudarim, turrim, pelvim, sitimque securim,
{{Versus|225}}Vim, burim, restim, puppim tussimque, Charybdim.
His quaedam propria sociantur paucaque Graeca,
Vt Tigrim, Thybrim, Tripolim, Syrtim, vel eclipsim;
Iris et hypocrisis sociantur eis et Erinys.
Em dat et im restis, turris cum puppe, securis.
{{Versus|230}}Quin etiam multa per a ponuntur quasi Graeca.
Neutra notare decet; sic nullum regula fallet.
Par recto quintus; sed saepe tamen facit usus
Ad morem Graeci, ceu Thebai Pallaque, Colchi.
Es Graeci longae simul es subiungitur eque.
{{Versus|235}}Sextus in i vel in e; quandoque tamen dat utrumque.
I dat nomen in e; quaedam retrahi decet inde:
Gausape, Praeneste praesepeque, cepe, Soracte.
Cum praeit er aut is, per e si neutrale sequatur,
Ablativus in i debet tantummodo poni.
{{Versus|240}}Quod fit in al vel in ar, sic formas, dum genetivo
A longam teneas; dat e far, par i vel e ponas.
Quod fit in as longam gentile per i vel e ponam.
Consona si praeit is dupla, sextus in i vel e finit;
Testis cum peste per e fit iuncta sibi veste.
{{Versus|245}}Quatuor imber habet, quibus i tantummodo praebet,
I dant tres menses; solam dat e sospes et hospes.
Quidam pro certo reputant e vel i dare sexto
Cuncta trium generum; sed degener, uber e tantum,
Ipsa tamen reperimus in i [sed non nisi raro].
{{Versus|250}}Ponunt alterutrum, si fiat mobile fixum.
Invenies alia per e saepius esse notata.
Quod dedit im quarto casu, solet i dare sexto.
Primo plurali dabis es, et ei sociabis
Quartum cum quinto; sed a debes ponere neutro.
{{Versus|255}}Si sexto dabitur i sola vel i simul eque,
Fit neutrum per ia; quod comparat inde retracta.
Ludicra vel vetera dices, amplustraque iunges.
Cum dedit e solam sextus, solam dat a rectus.
Praedictis saepe tribus is veteres posuere.
{{Versus|260}}Vm vel ium pone genetivo, vel dat utrumque.
Quod dabit i sexto, formabit ium genetivo,
Et praebens e vel i; quod comparat hinc volo demi.
Artificum iunge, memorum, veterum vigilumque,
Atque sacerdotum, custodum, vel locupletum.
{{Versus|265}}C per ium fit et l; fraus et laus um tibi praebent.
Non crescens per ium facit es aut is genetivum;
Vm dat apis, volucris panisque, canis iuvenisque,
Et soboles, heresis cum fruge vel indole, vates.
Ons per ium formas; s iunges r praeeunte,
{{Versus|270}}Consors atque cohors demantur [quae faciunt um].
Simplex compositi normam quandoque tenebit:
Sic cor opesque probant [si componatur utrumque].
Saepe per um vel ium facit ans aut ens genetivum.
Glans dat ium, gens, mens, dens, consociabitur illis
{{Versus|275}}Calx, plebs, puls, seps, stirps per ium, falx, arx simul et lanx.
Dempta carne per um facies a vel o, sociando
Il vel ul nque simul, er solam iungimus irque;
Cor demes, or et ur pones, as addere debes;
Quae monosyllaba sunt, adimes [quod comprobat hic mas].
{{Versus|280}}Si crescant is et es dant um; monosyllaba demes.
Plus dat ium, sed pes dabit um; pluralia sola
Quae dant es, fiunt per ium; sed deme penatum.
Praeter os um faciunt os et us, sed et s praeeunte
B vel p ponis et t; monosyllaba demis.
{{Versus|285}}Supradicta notes, sed ium per cetera formes,
Quae praebent e vel i sexto; facit um sibi subdi,
Quod datur a capio: sic municipum tibi formo.
Cumque caput dabit eps, formabit ium, velut anceps.
X fixum dabit um nisi nox nix atque supellex;
{{Versus|290}}Vm supplex, complex [sed ium format tibi simplex].
More metri demit his usus saepe vel addit:
I proceres iacit uque boves, u suscipit ales.
Tertius est in ibus, et ei sextum sociamus,
Dicemusque boum seu bobus [duplice casu].
{{Versus|295}}Quarta dat us recto; dabit u, sed non nisi neutro.
V non mutabis, donec plurale tenebis.
Vs genetivus habet; sed tertius ui tibi praebet.
Vm quarto dabitur; quintus recto sociatur.
V sextus retinet; sed flecte domum sapienter.
{{Versus|300}}Primo plurali dabis us binos sociando;
Neutra notare decet; genetivus uum tibi praebet;
Datque dativus ibus sextusque, sed excipiemus:
Ante bus u servant ficus, tribus, arcus acusque,
Artus cum verubus, portus partusque lacusque,
{{Versus|305}}Et specus et quercus.
Es rectus quintae dat semper et est muliebre;
Mente diem memori volo compositumque teneri.
Ei dicetis genetivis atque dativis.
Em quarto, quinto damus es, decet e dare sexto.
{{Versus|310}}Primo plurali dabis es, qui vult sibi subdi
Quartum cum quinto, tribuens erum genetivo.
Tertius et sextus semper formantur in ebus.
Desunt plurali genetivi sive dativi
Et sexti quintae nisi res speciesque diesque,
{{Versus|315}}Progenies et maneries dic materiesque.
Rectos compone, simul inflectuntur utrimque.
Non sic alterutrum declines nec leopardum.
Obliquo rectum componens iungis in unum;
Ex sola parte recti decet hunc variare.
{{Versus|320}}Si componantur obliqui, non variantur.
Patronymica dat tibi declinatio prima,
Quae dantur maribus; sed in es rectum faciemus.
Am quartus casus aut en gerit; e vel a quintus,
Et reperitur in es.
{{Versus|325}}Ablativus in e vel in a, nec cetera muta.
Tertia feminea tibi patronymica format.
Is recto praebens genetivus erit tibi crescens,
Isque vel os faciet; a vel m quartus tibi praebet;
Quintus i servabit, sed rectum non superabit.
{{Versus|330}}E solam sextus tenet; esque vel as reperimus
Plurali quarto; nil plus praeter metra muto.
Interdum per ias haec patronymica formas.
As brevis in recto dat adis vel ados genetivo;
Em vel a dat quartus; in e fit tantummodo sextus.
{{Versus|335}}Dans reliquos terna nil mutat in his nisi metra;
More vides Graeci tamen s quinto removeri.
Ne plerisque damus, quibus e normam sociamus.
Cum dedit e Graecus recto, tenet es genetivus,
Em aut en quartus; recto reliquos sociamus.
{{Versus|340}}Cum Graeci rectus tenet os, par est genetivus,
Vel dat oy Graecus [melos et meloy tibi testis].
Quartus on, os quintus, o tertius atque supremus.
Saepe dat is rectus: dat ios vel eos genetivus;
Im quartus dabit, i quintus, neuter superabit.
{{Versus|345}}Fit quintus recto par declinante Latino.
Dat genesis quintum similem sibi; dat genetivum
Is vel eos; tenet im quartus, reliquique dabunt i.
Dic Moyses Moysi, reliquos ternae sociabis.
Dat Iesus um quarto, reliquis u semper habeto.
{{Versus|350}}Est declinandi pronomina norma quaterna.
Estque mei vel mis in prima tuque suique.
Recto personae non servit regula primae.
Debet ius facere genetivum norma secundae;
Debes formare per eam pronomina quinque.
{{Versus|355}}His octo species primaria dicitur esse.
Monstrant et referunt haec et quasi fixa manebunt.
Deque tribus primis septem fit origo supremis.
Personas duplices haec designare videntur;
Cum possessore possessio significatur.
{{Versus|360}}Formans quis vel qui Donato crede minori.
Tertia per primam fit nominis atque secundam.
Has tres Donatus distinguit sufficienter.
Quarta quidem ternae par debet nominis esse.
Haec tibi signabis, quae declinans variabis.
{{Versus|365}}Pascua sola datur et pascua plura dabuntur.
Est zizania, sunt zizania plura -niaeque.
Balnea dic vel -eas, -ea non prius est, sed -eum das.
Sic et amygdala dic [-lum fructus, -lus dedit arbor].
Delicium tibi sit, mihi semper deliciae sint.
{{Versus|370}}Hoc epulum comedis, epulaeque parantur amicis.
Est locus, atque loci sunt artis, sunt loca terrae.
Sic iocus atque ioci, sunt et ioca plurima gentis.
Balteus addatur, filum plurale sequatur.
Carbasus una ratis, et carbasa plura videbis.
{{Versus|375}}Arbutus est similis, huic intiba, Pergama iungis.
Cui caelum servit, caelos et cuncta creavit.
Sic rastrum rastros porrumque facit tibi porros.
Frenum detur equo, frenos et frena teneto.
Sic claustrum formas, filum pariterque capistrum.
{{Versus|380}}Dicimus altilia, si plura, sit altilis una;
Consimilique modo sit declinanda supellex.
Tartarus ater habet plurale -ra, vinaque dant -rum.
Sibilus hic dices et sibila plurima iunges.
Supparus esto comes, prius hic tenet us, sed a subdes.
{{Versus|385}}Taenarus infernus, sic Maenala, sic et Avernus.
Dindyma, pileus, Ismara, Gargarus his sociamus.
Vas vasis ternam tibi dat, plurale secundam.
Ista solent quarta variari sive secunda:
Cum lauro quercus, cornus, pinus quoque, ficus;
{{Versus|390}}His colus atque domus, penus et lacus associamus,
Et cantus, cetus, ortus [sensu variato].
Is vel us ista suis dices dare compositivis:
Cera, iugum, limus, animus, colus, arma, bacillus;
Cum norma nervum, cum freno collige clivum.
{{Versus|395}}Pluralem numerum retinent aes atque metallum;
Raro per reliqua dabitur plurale metalla.
Aequor et unda, fretum mare, melque, latex, aqua, vinum,
Pocula, fons, flumen, fluvius pluralia servant,
Stagna, lacus, amnes, limphae [limus, palus, imbres].
{{Versus|400}}Cetera pluralem retinent humentia raro.
Lex mensuratis tamen et pensis datur ista.
Ordea, frumenta, faba melonesque, citrulli,
His plurale damus, sic dant far, pisa, lupinus.
Raro seminibus aliis plurale locamus.
{{Versus|405}}Raro plurale dat quinta tibi nisi quinque:
Res pariterque dies, acies, facies speciesque.
Progenies et maneries dic, materiesque.
Raro plurale vult pax et sanguis habere.
Neutra facis sine plurali vulgus pelagusque.
{{Versus|410}}Nescio telluris vel humi plurale geluve.
Nescit ador normae contraria norma movere.
Aptota neutra tene pus et fas irque nefasque.
Obliquum de se non format fors nisi forte.
Tabes declino, nec dat tabi nisi tabo.
{{Versus|415}}Ilia declinat tibi tertia nec nisi plura;
Ipsaque plurales declinat moenia, manes.
Dicamus proceres pluraliter atque penates.
Nec nisi plurali tenebras aut exta notavi;
Arma vel insidias, artus, sponsalia iungas;
{{Versus|420}}Divitiasque, minas, nuptias, indutias,
[Blanditias ac infitias ac exequias quoque, cunas,
Nundinas, exuvias iungas pariterque kalendas].
Cornua mutantur, sed cornu non variatur.
De genubus, verubus normam servabis eandem.
{{Versus|425}}De nece deque prece dic quod rectis caruere
Primis, atque dapem socia, vice iungis eisdem.
Vis vim vique dabit, totum plurale tenebit.
Plus neutrale facit nec dat primo nisi pluris;
Casum plurale dat quemlibet et genus omne.
{{Versus|430}}Quae quaerunt, quae distribuunt referuntque negantque,
Infinita quoque casu caruere vocante.
Distribuit, si vim facias, et colligit omnis;
Colligit improprie positum, non distribuendo.
Quatuor exceptis pronomina nulla vocabis;
{{Versus|435}}Tu, meus et noster, nostras, haec sola vocantur.
Tres in plurali casus os oris amittit;
Aes, far, rus, ius, thus illi sociare solemus.
Terra fit Ops, et avarus opes et opem petit aeger.
Lens lendis capiti, lens lentis convenit ori.
{{Versus|440}}Hic dat et haec hospes haec hospita, sospita sospes.
Vesper -rum -re -ra pars est extrema diei,
Noctis vel mundi, vesperque suum tenet aetas;
Quamlibet aetatem mundi lego vesper habere.
Vesperus est stella, -ri dant psalmos tibi solos.
{{Versus|445}}Officium tibi -rae -rarum totaliter implent.
Glis animal, glis terra tenax, glis lappa vocatur;
-Ris primus, glissis tenet altera, tertia glitis.
Cassis idis galea, capitur fera casse retenta.
Tignus vel tignum declina pisaque pisum.
{{Versus|450}}Cornus vel cornu dices, tonitrus tonitruve.
Est glomus atque glomi, vult hoc glomeris sibi subdi.
Ambo duoque mari faciunt neutrum similari.
Par primo quintus, orumque tenet genetivus;
Saepe duum dabitur neutro, si syncopa fiat.
{{Versus|455}}Cum terno sextus facit obus, et os sociamus
Quarto; sed neutrum formabis in o quasi primum.
Prorsus femineum datur ad morem dominarum.
Hunc gradibus ternis, qui comparat, ire notabis.
De primis ambos debes formare supremos.
{{Versus|460}}Est adiectivis graduum collatio talis,
Dum valet augeri sua proprietas minuive.
Declinat terna positivos sive secunda.
Si tibi declinet positivum norma secundae,
Taliter inde gradum debes formare secundum:
{{Versus|465}}I brevies, quam dat genetivos, et or superaddes.
Ternae consimili formabunt more dativi.
Inde sinisterior, hinc iunior excipiantur,
Et potis et nequam praebent aliam tibi formam.
Verbum quandoque vel quae sunt praepositivae
{{Versus|470}}Voces audivi supplere vices positivi;
Formae consimilis adverbia saepe videbis;
Participans iungis, quod tunc pro nomine sumis:
Detero, post, extra pridemque, vel ante vel infra,
Intra vel citra, sapiens, ultra, prope, supra.
{{Versus|475}}Vsque secunda tenens superantem de genetivo
Sic format: iungit s atque simus superaddit.
Cum tenet er rectus, rimus est illi sociandus.
In terna formo simus addens cum genetivo;
Sed tamen r recti sibi vult rimus associari.
{{Versus|480}}Dant tibi quinque limus, quos signat nomine fagus,
Et sua composita.
Dat remus supra, cui post sociatur et extra.
Solus erit minimus, faciuntque ximus prope, magnus,
Dantque timus citra, bonus, ultra, iungitur intra.
{{Versus|485}}Infimus est solus, de pridem fit tibi primus.
Res bona, res melior, res optima, res mala, peior,
Pessima, res magna, res maior, maxima rerum,
Parva, minor, minima; dic multus plurimus addens
Plus pluris neutro, totum plurale teneto.
{{Versus|490}}I vel u si praeit us, sequitur magis et positivus,
Aut u si praeit is: tenuis fiet tibi testis.
Voce gradus medii superant primos nisi quini:
Iunior et maior, peior, prior et minor, ista
Et non plura suis aequalia sunt positivis.
{{Versus|495}}Credo gradus summos collatis connumerandos.
Si gradibus summis fiat collatio, debet
Rebus in excessis excedens participare;
Congrua non est haec: fortissimus est leo lyncum.
In quantum potero, de nomine quolibet, in quo
{{Versus|500}}Ponatur genere, praesens est cura docere.
Sed quia per sexum mulierum sive virorum
Noscuntur propria, non est mihi dicere cura.
Attendas hominum quae nomina sive locorum;
Haec sexu gemino sua derivata locanto;
{{Versus|505}}Et si divisim tibi declinatio monstret,
Vt Graecus, Graeca, tanto levius tibi fiet.
Quaedam sunt opera solis maribus adhibenda,
Quaedam femineis, quaedam dat sexus uterque.
Inde genus poterit per nomina multa patere.
{{Versus|510}}Quae fiunt propria fluviorum, pone marina.
Nominis arborei vis haec sibi vult sociari.
Pro mare pone siler, dumus, rubus ac oleaster.
Proficit ad vitem siler hic, siler hoc ad odorem.
Angelicum nomen dabit hic; sed dicito neutra
{{Versus|515}}Plurali numero Cherubin Seraphinque beata.
Est Cherub, est Cherubim, Cherubin, Seraphim Seraphinque,
Atque Seraph.
Haecque dabit Virtus, Dominatio sive Potestas.
Idola dicta dei dant hic, gerit haec dea dictum.
{{Versus|520}}Nominibus volucrum nequit, ut credo, generalis
Norma dari; tamen est naturae sexus in illis:
Haec, nisi gallina vel gallus, sunt epicoena;
Articulus namque sexum dabit unus utrumque;
Masque columbus erit, muliebre columba tenebit.
{{Versus|525}}In triplici genere numeralia nomina pone;
Quae sunt mobilia per se fiunt manifesta.
Barbara, Graeca genus retinent, quod habere solebant.
Debes in mente generalia dicta tenere
Et sic excipere, quia non licet haec iterare.
{{Versus|530}}Debent ex omni norma generalia demi.
Sit tibi nomen in a muliebre, sed excipe plura.
Quod declinatum dat tertia, sit tibi neutrum.
Derivata decet et compositiva notare,
Nomina signari debent simul officiorum.
{{Versus|535}}Si sexu gemino iungunt sua significata,
Omnibus his hic et haec iungentur, et hac ratione
Quod colo componit, commune locare decebit,
Quodque facit gigno, pincernaque lixaque, iungo
Advena sive Scytha; sed si mas praesit in istis,
{{Versus|540}}Vt Graecus, tubicen, erit a tantum muliebre.
Si solis maribus datur, hic tenet, ut patriarcha.
Non est Verbigena nisi Christus, vera sophia.
Mannaque neutrale cum pascha dicitur esse;
Mammona sic dices, neutrum muliebre polenta.
{{Versus|545}}Cetaque, balaena, mustelaque talpaque, damma
Articulo sexum servant utrumque sub uno,
Et panthera simul [praedictis consociatur].
Neutrum nomen in e facit, ut praesepe, cubile;
Adiectiva notes; haec barbara Graecaque poscunt.
{{Versus|550}}Neutrum plurale fit cete, recollige Tempe.
I neutrum ponis, tamen adiectiva notabis.
O, sicut cento, maribus sociare memento.
Que dant do vel go, bene signes, si tamen ex o
Obliquus facit i; quae poscunt haec sibi subdi.
{{Versus|555}}Hic recipit cardo, margo sociatur et ordo.
Omne dabit pseudo, praesto; dabit hoc tibi pondo.
Est communis homo, pariter cum virgine latro.
Haec dat verbale per io; caro, talio iunge.
Articulum mutat et triplicat unio sensum.
{{Versus|560}}V, c, d vel t neutris debes sociare.
Quot, tot ad omne genus sunt et quae de tot habemus.
Sit tibi nomen in al neutrum, sic pone tribunal.
Hic sal hocque dabit, neutro plurale carebit.
El neutrum pone [sed propria nomina tollo].
{{Versus|565}}Il dabit hoc; demas hic et haec vigil, et pugil est mas.
Ol dabit hic, ut sol [tollatur femina Nicol].
Vl dat hic, ut consul; hic et haec dant praesul et exul.
Omne genus dabit am, sic debes ponere nequam.
Tantundem neutrum, totidem plurale fit omnis.
{{Versus|570}}Vm neutrum pones, mulierum nomina signes.
Hic dat nomen in an: testis fiat tibi Titan.
En dabit hoc; sed ren habet hic, pecten simul et splen
Atque lien, et eis iungas quae de cano formas.
His adiungis hymen [mas est neutrumque repertum].
{{Versus|575}}Haec retinet Siren; habet hic faciens sacra flamen.
In dat hic, ut delphin [nec talia multa supersunt].
On maribus iunges, tamen inde localia demes.
Quae dia sive gera componunt, sint tibi neutra.
Ponis nomen in ar neutrum; sotular dat hic et lar;
{{Versus|580}}Sed tria dant genera par et sua compositiva.
Er maribus detur; iter hoc vesperque sequetur,
Spinter seu ruder; decet his adiungere iuger.
Campester, volucer alacerque, pedester, equester,
Silvester, celeber, acerque celerque, saluber,
{{Versus|585}}His in bis quinque tenet hic er et haec is et hoc e;
Datque sequester idem [quod ternae sive secundae].
Sicque paluster erit; hic et haec alacris retinebit.
Tertia dans ber, ver dabit hoc; tamen hic dabit imber
Et sua composita; tamen adiectiva notentur.
{{Versus|590}}Sexum plura notant, sicut mater mulierque.
Fetibus hoc terrae dat tertia, deme cucumer;
Et commune notes sicut sunt puber et uber,
Degener et pauper et linter [dicere debes].
Pluribus ex istis sociari neutra videbis.
{{Versus|595}}Ir maribus detur; neutris ir associetur.
Est hic et haec martyr; hoc debes dicere Gadir.
Or maribus socia, sed plurima sunt retrahenda.
Omne memor iungit; quod comparat ad duo transit.
Mas tantum senior; hic et haec sed dicitur auctor.
{{Versus|600}}Aequor, ador, marmor et cor sunt neutra; sed arbor
Haec tenet; atque soror sexu noscuntur et uxor.
Quae color atque decus formant corpusque notemus.
Nomen, quod fit in ur, dabit hoc: testis tibi murmur.
Si t vel x praeit ur aut f, hic ei sociatur,
{{Versus|605}}Dum sit gentile tamen aut avium speciale.
Hic aut haec turtur.
Hic aut haec furfur; sed et adiectiva notentur;
Quae sexu gemino iungunt sua significata,
Iungere dicuntur hic et haec, ut fur, Ligur, augur.
{{Versus|610}}His datur haec norma, quae declinat tibi terna.
Haec dat nomen in as; facit hic as, vas vadis et mas.
Nomen gentile commune locatur, ut Arcas.
Quae sunt concisa, velut Alpinas, sociantur.
Omne tenet nugas, nec declinabile credas.
{{Versus|615}}Hic, abbas pone, boreas, primasque gigasque.
Hoc fas atque nefas retinent, et dicitur hoc vas.
Es brevis hic ponit; seges et teges haec sociabit
Et compes; triplicat pes cetera, quae tibi format,
Praeter apes vel apis [quoniam reperitur utrumque].
{{Versus|620}}Quae duo dant signes, ut miles equesque, superstes,
Dives, hebes, sospes, praepes, teres et comes, hospes,
Inquies, antistes, ales; dic per tria deses.
Istorum multa neutris legimus sociata.
Haec dabis es longae; verres hic debet habere.
{{Versus|625}}Hic dabit haecve dies; dant hi tantummodo plures,
Cumque meri dabit hic, et patronymica iungis.
Es quoque commune, ceu sunt heres locuplesque.
Cum tenet i rectus super s, et t genetivus
Suscipit, hic iunges: paries fiet tibi testis.
{{Versus|630}}Haec dicenda quies, hic pes, et dicitur hoc aes.
Haec dat nomen in is; tamen hic declino molaris,
Caulis et aedilis et quae crescunt genetivis.
X is praeposita tenet hic aut consona bina,
Vnica dum teneat has aut n syllaba, sive
{{Versus|635}}In liquida faciat paenultima syllaba finem,
Vt lapis ac axis, piscis, cinis, unguis et orbis.
Haec febris, pestis, neptis vallisque, bipennis
Et cassis, lactis et iaspis, restis et aspis
Et pellis, turris, vestis, pelvis quoque, cuspis;
{{Versus|640}}Glis glissis, glitis et patronymica iungis.
Hic aut haec finis, clunis; dabit haec tibi classis
Et messis, tussis, ibis, sic lis quoque litis.
Haec tibi Graeca dabunt, et eis se barbara iungunt.
Adiectiva tenent hic et haec pariterque tricuspis.
{{Versus|645}}Istius obliquis neutrum quandoque locabis.
Dis in plurali genus omne videtur habere.
Est hic et haec testis, civis, burgensis et hostis
Et canis.
Hic os praeponis; tenet hoc os oris et ossis
{{Versus|650}}Et chaos atque melos, Argos [logos associatur].
Dant duo bos, impos, compos custosque, sacerdos.
Haec dant cos, dos, glos; sic Graeca locantur et arbos.
Dant hic in us facta tibi declinante secunda.
Haec paradisus habet, nardus, domus atque phaselus,
{{Versus|655}}Et synodus, costus et carbasus, alnus, abyssus,
Alvus, crystallus et humus byssusque, papyrus;
Haecque smaragdus habet, vannus, colus atque iacinthus,
Aegyptus, diphthongus.
Crystallum tamen hoc dicemus et hic paradisus,
{{Versus|660}}Hoc vulgus, pelagus, indeclinabile virus.
Os Graecum saepe mutamus in us muliebre.
Hoc ternae dabit us, si non tenet u genetivus.
Dat lepus hic, tenet intercus genus omne vetusque.
Dant haec, si crescat genetivus et u sibi servet.
{{Versus|665}}Hoc monosyllaba dant, ut thus; sed dicitur haec grus;
Hic dat et haec tibi sus, epicoenum dat genus hic mus.
Est pecus haec, pecus hoc, venus haec.
Quartae nomen in us maribus sociare solemus.
Haec anus atque tribus et porticus et manus, idus;
{{Versus|670}}Haec acus et pinus, nurus et domus et socrus addis.
Hic tenet hocve specus, penus illi iungere debes.
Cum nomen fit in aus, haec illi iungitur, ut laus,
S vult haec iungi, si consona praesidet illi.
Adiectiva notes, quibus omne genus dare debes.
{{Versus|675}}Mons, pons, fons dant hic, mars seps, dens, cals quoque, quadrans,
Et partes assis; torrens sociabitur illis
Atque chalybs.
Dant hic p s iuncta polysyllaba; sed variantur
Hic aut haec forceps et adeps, sed dicitur hic seps;
{{Versus|680}}Pluraque danthic et haec: caelebs, infansque parensque
Et princeps, effrons.
Haec x praepones, sed plurima demere debes.
In triplici genere decet adiectiva notare.
X, e si praesit, maribus polysyllaba iungit.
{{Versus|685}}Est tamen haec paelex, vibex obexque, supellex,
Forfex et forpex; hic aut haec dat tibi cortex
Atque silex; dabit haec carex ramexque vel ilex.
Fetibus haec terrae dabis, hicque frutex retinebit.
Sed dux et coniunx commune locantur et exlex.
{{Versus|690}}Hic dant rex et grex fornixque calixque Cilixque
Et phoenix, mastix; hic calx pedis, haec latomorum.
Trix tenet haec, tamen obliquis neutrum superaddes:
Victrices turbae victricia tela tulere.
Vt tibi per metrum formatio praeteritorum
{{Versus|695}}Atque supinorum pateat, praesens lege scriptum.
Et primo disce, quae sit formatio primae:
Vi vel ui vel di vel ti formatio primae.
As in praeterito vi suscipit s removendo.
Non sic formantur ter quinque, sed excipiuntur:
{{Versus|700}}Cre. do. do mi. iu. sto pli. fri. so. ne. ve. la. se. cu. to.
Nam cubo sive crepo, domo, deinde fricoque micoque,
Nexo plicoque, sono, seco, deinde tonoque vetoque
Praetereunt in ui divisas; do dedit et sto
Dat stetit, et iuvi iuvo praeterit et lavo lavi.
{{Versus|705}}Et neco, quod necui facit et quandoque necavi:
De neco dic avi, ferro, necui reliqua vi.
Increpo format ui, tamen et reperitur in avi.
Avi praeteritum plico dat cum nomine iunctum,
Hoc sine praebet ui, tamen et reperitur in avi.
{{Versus|710}}Regula, quae formam servans as mutat in avi,
Recte praeteritum formando supinat in atum.
Sed lavo dat lotum vel lautum, potoque potum,
Doque datum dat, stoque statum, format iuvo iutum.
Quod dat ui dat itum, nisi desinat in co; sed in ctum
{{Versus|715}}Ista supinantur; plicat et micat excipiantur.
Nam plico dat plicitum, mico nescit habere supinum.
Avidimico dat vel ui, primumque supinat.
Sic neco dans nectum facit et quandoque necatum.
More patris nexum faciet tibi nexo supinum.
{{Versus|720}}Debes formare post primam verba secundae.
Vi vel ui vel di, si format xique secunda.
Litera longa vel ar deo si facit, excipe stridi.
Si brevis est e vel i, producitur atque facit di.
Ante deo veniens e vel o liquida mediante
{{Versus|725}}Principium geminat, si muta vel m venit ante;
E vel o si iuncta sit mutae, lex tenet ista,
Continue iuncta; si non, lex non tenet ista.
Si componantur geminantia, non geminantur.
Lex erit haec cunctis, pos. sto do dis.que remotis:
{{Versus|730}}Do sto composita geminabunt poscoque, disco.
Curro tamen cum prae geminat, sic pungere cum re,
Praecurrique notes [sed ui tibi splendeo praebet].
Vocalis longa vel ar ante deo geminansque,
Et quae praeponunt e brevem vel i sic patefiunt.
{{Versus|735}}Haec praeter per ui deo praeterit; excipe prandi,
Pransus sum; iunge neutropassiva secundae.
Dans deo si vel di geminansve supina dat in sum;
Sic sedeo sessum, reddit tamen s geminatum.
Gaudeo gavisum praebet, vult regula gausum.
{{Versus|740}}[Strideo praeterito dat di privato supino.]
Praeteriens in ui dat itum nullumve supinum.
Si facit l vel r ante geo; xi litera longa
Vel diphthongus habet; in ui geo cetera format.
Praebet ui nullum, si per sum, xi facit in ctum;
{{Versus|745}}Dic tamen indultum; sed procreat urgeo nullum.
Addita muta leo facit evi, vique facit tum:
Sic leo, sic oleo de se facit omne creatum,
Et quandoque tamen olui reperitur itumque.
Ex oleo per ui venientia dic et in evi.
{{Versus|750}}Duplex praeteritum reddit duplexque supinum:
Etum vel per itum; dicas adolere per ultum;
Hinc et adultus erit.
Iuncta leo muta patet hinc oleoque leoque.
Cetera verba leo per ui facit absque supino.
{{Versus|755}}Sed doleo dat itum soleo valeoque supinum.
Si queo sumque facit, tamen in tum plurima reddit.
Dat veo vi per tum; vi format ubique supinum;
Ex vi nil removens facies tum, nil superaddens.
Excipe pas. ca. fa. se. la. sol. vol. ag. cog. et a. se:
{{Versus|760}}Dat caveo cautum, faveo fautum, sed amictum
Ex amicire facis, solvo vel volvo dat utum;
De sero sume satum; lavo lotum, pascoque pastum,
Ag- vel cognosco dat itum, sepelire sepultum.
Ferveo vi dat sive bui, conniveo vi xi.
{{Versus|765}}Vi tum dante praeit vocalis non breviata;
Qui. si. ci. sa. li. i. demantur et inde creata.
De deo deque geo, leo vel veo vel queo dicta
Sufficiant; in ui divisas cetera formant.
Dat iubeo iussi, maneo mansi, neo nevi.
{{Versus|770}}Dans a per i maneo dat ui careatque supino.
Lucet, pollucet faciunt xi, mulceo mulsi.
Haereo si praebet, dat sorbeo psique buique.
Quae dant praeteritum per ui, caruere supinis,
Ni faciant in itum; teneo tentum, doceo ctum,
{{Versus|775}}Censeo dat censum, sed itum sua compositiva.
Misceo dat mixtum.
Pauca supinantur praeter sex neutra secundae.
Sex retinent neutra pla. no. ca. va. pa. do. supina:
Format itum doleo, noceo, valeo placeoque;
{{Versus|780}}Dat careo carui, caritum cassumve supino,
Pareo praebet itum, licet ac oleo taceoque.
Cum dat ui pateo, dat passum, torreo tostum.
Pando, pati, pateo passum fecere supino.
Versibus his terna formatio fiet aperta:
{{Versus|785}}Vi vel ui vel di, ri, ci, ni dat tertia, xi, gi,
Bi, psi, li, pariter pi, si, mi, qui quoque cum ti.
A brevis ante cio cum compositis facit eci;
Elicui praeter cio cetera format in ex i.
Elicui dat itum, ci vel xi transeat in ctum.
{{Versus|790}}Si praesens tenet a, tenet hic et ubique supina;
A si composita mutant in i, dant e supina,
Vt probat inficio; sed debes demere do, go.
Dat di sumque dio; gio gi dat itumque supino.
Dat pio semper ui sine cepi sive cupivi.
{{Versus|795}}Ptum facit omne pio sapio cupioque remoto.
Dat sapio sapui sapitum, cupioque cupitum.
Dat peperi pario, partum paritumque supino.
Dat si sumque tio, sed ultrolibet s geminando.
Semper uo dat ui; debet struo vel fluo demi
{{Versus|800}}Et pluo; dehinc utum producit dando supinum.
Xum fluxi, struxi structum, pluo vi dat et utum
Atque plui.
Dat ruitum ruo sive rutum, nonnullaque nullum.
Bo psi ptumque facit, si litera longa praeibit;
{{Versus|805}}Cetera bi formant praeter quae de cubo fiunt;
Et nisi psi faciant, per itum bo cuncta supinant.
Si co praeveniat vocalis longa, facit xi.
N vel s abicitur; haec ci facit, illa facit vi:
Hinc vinco vici sunt testes crescoque crevi.
{{Versus|810}}Excipe conquexi, didici, compesco, poposci,
Et quae praeteritis caruerunt atque supinis;
Haec sunt verba, quibus inceptio significatur.
Glisco praeteritum, conquexi tolle supinum.
Ici praeteritum praebens ico migrat in ictum.
{{Versus|815}}Praeteritum parco dat parsi sive peperci;
Dat parsi parsum de se nullumque peperci.
Ci vel xi dat ctum, vi tum facit, excipias, quae
Excipienda docet, quae dat veo, norma secundae.
Dant in itum disco, compesco, posco supina.
{{Versus|820}}In si do vertit, si per se longa praeibit
Ante do vocalis, cu. si. stri. ce. pe. remotis:
Haec faciunt cudi, stridi cessique, cecidi;
Nullum sido gerit; quod turpe sonat fit in edi
Nulla supina gerens; cessi creat s sibi duplans.
{{Versus|825}}A do composita formabunt di geminata;
His iunges prendo; diphthongus si tibi format.
Ante do si veniat i vel u simul n mediante,
In di praetereunt, sed in his n demitur ante.
Tu geminans tundo tutudi dat sumque supino.
{{Versus|830}}Dat tundo tutudi, donat tondere totondi;
Tondeo dat tonsum, sed praebet tundere tusum.
Datque cado cecidi, format rudo quoque rudi.
Ante do diphthongus productave litera, vel quae
Do dedit aut i vel u super n, prendoque patescunt
{{Versus|835}}Et tundo.
Nil aliud mutans praebet per cetera di do,
Divido si demas et quae fiunt geminando.
Do sum praebet in his exceptis a dare natis;
Ista supinantur per itum, quotiens geminantur.
{{Versus|840}}N quibus eripitur, paenultima si breviatur,
Additur s duplex; si longa fit, s ibi simplex.
Dans passum pando subducit n, s geminando.
Pando pati pateo passum fecere supino.
Dat tendo tensum, tum quaedam compositorum.
{{Versus|845}}Edi donat edo, sum donans tumque supino.
Haec sua composita cogunt duplicare supina;
Namque dat ambesus esum comedoque comestum.
Si facit r go, nisi sint a rego nata; sed in xi
Cetera sunt; pun. pan. le. tan. sed demis et a. fran.
{{Versus|850}}Haec cum compositis dant gi tribus a lego demptis,
Haec: intelligo, negligo, diligo, quae faciunt xi.
Praeteritum triplicat et sensum pango: &quot;pacisci&quot;
Dat pepigi, panxi dat &quot;cantus&quot;, &quot;iungere&quot; pegi.
Tango facit tetigi; sed ago vel frango dat egi.
{{Versus|855}}Praeterito duplici duo significans &quot;stimulando&quot;
Pungo facit pupugi; punxi &quot;punctos numerando&quot;.
Degi dego dabit; quod dat rego xi sociabit.
Dans go si sum dat, per ctum gi xique supinat.
Dat fixi fixum [quia fit de fingere fictum].
{{Versus|860}}I vel a si prae go venit n mediante, supino
Semper n eripitur; stin. cin. tin. an. excipiantur:
N retinent ango, cingo tingoque supino.
Dat plango planctum, panxi ctum degoque nullum.
Ho xi ctumque facit; dat ui lo, ni geminetur
{{Versus|865}}L ibi; tunc per li lo praeterit; excipe vulsi,
Dic etiam velli.
L duplex repetit mutam, si muta praeibit.
Tollo tuli, psallo dat psalli, salloque salli.
Simplex dat tum, sum dat geminata supino.
{{Versus|870}}Tum vel itum dat alo; caret omni malo supino,
Psallere, nolle carent; alienum dat tibi tollo.
Mo dat ui, dat itum, premo praeter emoque; sed illa
Excipias, quibus est per se paenultima longa;
Nam psi praeterito tunc reddunt ptumque supino.
{{Versus|875}}S geminat premo si sum dans, emo mi dat et emptum.
No dat ui, g vel o si praesit, et a cano nata.
Ante no psi facit m praeter cano, cetera vi dant;
Dat lino vi vel ni.
No per ui dat itum sine natis a cano; nam tum
{{Versus|880}}N praecedit in his; psi ptum dat vique facit tum.
Po dat ui, dat itum, brevis e si praevenit; m pi
Ptumque remota facit; psi cetera ptumque dedere.
Dat linquo liqui, coquo coxi, ctum dat utrumque.
Ro vi tumque tenet ge. cur. excipiendo ver. u. que.
{{Versus|885}}Dat si stumque gero velut uro, curro cucurri
Cursum, ri vel si verro versumque supino.
Quaero quaesivi quaesitum [redde supino].
A sero composita serui sertumque dedere;
Insero sic format et consero, vique situm dat.
{{Versus|890}}Sic sero formavit prius et sensum duplicavit.
So sivi situmque facit; sed deme capesso,
Quod si sumque facit; sic viso sicque facesso.
Pinsoque praeteritum per ui formando dat istum.
Ante to c veniens in xi to mutat et in xum;
{{Versus|895}}Datque xui pecto, pariter xi; sic quoque necto.
E duo corripiunt, quorum peto vi facit et tum;
S geminando sui format meto, deinde facit sum.
Ante to verba duo retinent r, et absque supino
Praebet ui sterto, ti format sum quoque verto.
{{Versus|900}}Dat si sum mitto, tamen s geminante supino.
Dat sisto statui, si transeat, atque statutum,
Et si sit neutrale, steti nullumque supinum.
L vo praeveniens de vo vi format et utum;
Longaque vocalis praecedens xi facit et ctum.
{{Versus|905}}Xo dat ui, xum nexo facit, texo quoque textum.
Post praedicta vide, quae sit formatio quartae.
Vi vel ui vel ii si ri dat xi quoque psi ni.
Dat cio xi quotiens n praevenit, hac sine dat si.
Non sine compositis debent disyllaba demi,
{{Versus|910}}Haec faciunt in vi; sic format sancio vel xi.
De verbis quartae, quae dat cio, dicta notate.
Cetera praeteriti vocem fecere per ivi.
Sed legem cassant hanc &quot;cassus&quot; et inde creata:
Haurio, saepio, sentio si, ui cambio vel psi;
{{Versus|915}}Dat veni venio, sic quae componis ab illo;
Dat salio salii, salui quoque sive salivi.
Quaeque parit pario simul excipiantur, et aio.
A pario dant nata rui, nisi quod reperire
Comperioque peri faciendo praeteriere.
{{Versus|920}}In xi praeterita per ctum fecere supina.
L praeeunte vel r si tum facit, his sine dat sum;
Excipias haustum dans haurio, saepio saeptum.
Vt venio, sic dant ab eo venientia ventum,
Et quicquid pario parit r praeeunte facit tum.
{{Versus|925}}Ivi praeteritum semper transfertur in itum;
Dans salio saltum, dum vi facit, excipiendum.
I quibus eripitur, duo deme supina: sepultum,
Quod sepelire facit, amicire figurat amictum.
A queo composita vel eo breviare supina
{{Versus|930}}Constat, et ambitum non corripit ambio solum.
Si reperire cupis ex deponente supina,
Activi finge vocem formaque per illam,
Sicut laetatum, veritum; sed plurima verba
Illa creant aliter: probat hoc ratus atque misertus.
{{Versus|935}}Dat fateor fassum; nullum liquor medeorque
Et vescor, reminiscor [eis adiungere cures];
Haec circumloquium non servant praeteritorum
Disce supina dare per deponentia ternae:
Gressus, commentus, fructus fruitusque, profectus
{{Versus|940}}Et fretus, lapsus, nactus quoque, pactus, adeptus,
Vltus et iratus, oblitus, functus et usus,
Questus, complexus, nisus vel dicito nixus.
Ortus, et est oriturus, mortuus et moriturus.
Dat tutum tueor, tuitum tuor, ambo tueri;
{{Versus|945}}Hinc experrectus; faciunt loquor et sequor utum.
Dat nascor natum, dat mensum metior, orsum
Ordior, et passum patior, potiorque potitum.
Credo, quod exosus verbo caret atque perosus.
Donatum sequere per verba fruentia lege.
{{Versus|950}}Dic duc fac dicis, sic quae componis ab illis.
Cum facit a vertit in i, verbi regula servit.
In vi praeteritum de se data tempora quaedam
Syncopat; hinc deme disyllaba quodque fit inde.
Dic etiam nosti, flasti, scisti quoque, flesti.
{{Versus|955}}Cum verbum quod habet quarto casu sociari,
Participis tempus dare praeteritum videamus,
Et careant illo, quae non licet addere, quarto
Praeteritum verbi damus istis, participantis
Nunquam praeteritum, nunquam vel raro supinum:
{{Versus|960}}Ambigo, compesco, disco, posco, tremo, glisco,
Lambo vel lingo, metuo, timet, urgeo, calvo,
Linquo vel sugo, paveo, fugit, horreo, scando,
Mando, scabo, cerno [praedictis iungere curo].
Accusativi possunt tamen his sociari.
{{Versus|965}}Dices de neutris, quod raro participantis
Servant praeterita, sed multis adde supina,
Dicque fere cuncta per rus formare futura.
Inde tamen tollis ea, quae caruere supinis.
Praeteritum neutra dant haec desuntque supina,
{{Versus|970}}In rus par ratio facit illa carere futuro:
Aestuo, sterto, mico, rudo, strido, strideo, psallo,
Conquexi, parco.
Vt docui iunge, praeter sex, neutra secundae.
Sex retinent neutra pla. no. ca. va. pa. do. supina.
{{Versus|975}}Audeo cum soleo, fio quoque, gaudeo, fido,
Quinque, puer, numero neutropassiva tibi do.
Exulo, vapulo, veneo, fio, quatuor ista
Sensum passivi sub voce gerunt aliena.
Largior, experior, veneror, moror, osculor, hortor,
{{Versus|980}}Criminor, amplector tibi sint communia, lector,
Et bene si numeres, interpretor addere debes.
Bis duo sunt: odi, novi, coepi meminique,
Quae retinent sensum praesentis praeteritique.
Quae formantur ab his, pariter sensum duplicabunt.
{{Versus|985}}Datque mementote memini, dedit ante memento.
Ex do passiva nisi dor solum lego dicta.
Aio, sisto, fero, ferio, cerno, furo, tollo,
Ex his praeterita negat usus habere creata.
Passivi ternis impersonale locabis.
{{Versus|990}}Personas dabit imperium primas in utroque
Tempore, praesenti ternas, quas dat modus optans
Extremo; ternis est altera forma futuri.
Quas dedit indicii sibi praesens, has dabis illi;
O vel or adicias; volo compositivaque demas.
{{Versus|995}}Ante -te -tote -mini -minor a dat prima, sequensque
E longam, i brevem dat tertia, quartaque longam.
Praesentis nota tibi sit persona secunda:
A prior, eque sequens, dat e terna, sed i dabo quartae.
Adde re passivo; modus ultimus huic similatur.
{{Versus|1000}}Tres ri pro re dabunt, re lego iacit ique dat ex e
Provideas primis e vel a ternisque futuris.
Sum passiva notant, sed abest modus imperialis;
Sis dabis huic, sed ades ex adsum sume vel adsis.
Sitis et este vide, formabis cetera recte.
{{Versus|1005}}Tempora terna forem dant et fore, cetera sperne:
-Rem dat -res -ret -rent, -remus caret atque foretis.
Normam praeterita servant per anormala cuncta.
Dat praesens primi fers fert fertisque, secundi
Praesens fer ferte, ferto fertote futurum.
{{Versus|1010}}Dat terni praesens ferrem socium sibi iungens.
Dat quinti ferre praesens, eademque notate
Tempora passivo: ferris ferturque notentur,
Ferre, dehinc fertor, ferrer ferrique sequuntur.
Ad morem ternae fero cetera debet habere.
{{Versus|1015}}Dat volo vis et vult volumus vultisque voluntque.
Iussio deficiens capit ex optante supremum.
Dat primo vellem, dat fine velim modus optans.
Haec sociis repete; supremus dat tibi velle;
Huic finem demas; per ternam cetera formas.
{{Versus|1020}}Dic malo primum raro formare futurum;
Iura tenere partis per cetera tempora dicis.
Nolo patrem sequitur; tamen imperialis habetur:
Noli nolite nolito [dicere debes].
Es est ac esse dat edo, dat cetera ternae;
{{Versus|1025}}Ad plures edite dic, plures dant tamen este.
Est estur format.
Dat fio fierem fieri, dant cetera ternam.
Extremum terni praesens dabit imperialis.
Quaesumus ex quaeso retinens nil plus dare quaero.
{{Versus|1030}}Dat mereor merui, maestus sum maereo flenti.
Explicit expliciunt dic, infit et inquit et inquam.
Tantum praesentis sunt temporis infit et inquit;
Nil plus inveni, nec ab inquio dicitur inquit,
Hoc defectivum sed verbum dicito solum.
{{Versus|1035}}Inquam praesentis est et quandoque futuri.
Inquio -quis inquit, pluralis -imus dabit -untque,
-Am tantum dicunt -es -et donare futurum.
Est praesens inque, nil plus vult usus habere.
-Is -it declines ausim, pluraliter ausint.
{{Versus|1040}}Deque vale quidam dixere valete valeto.
Sic formetur ave, nil plus poteris reperire.
Processu simili salve formare decebit.
Aio dic -is -it, -unt plurali sociabis.
Sic per praeteritum, lector, discurre secundum.
{{Versus|1045}}Invenietur ai.
Et faxo faxis faxit dico, cedo pro dic.
Quatuor in verbis sunt formae, praeteritisque
Dic inceptivam meditativamque carere;
Esuriit tamen invenies et parturierunt.
{{Versus|1050}}Ex verbis illas perfectis credimus ortas;
Quaeque frequenter agis, etiam formantur ab illis,
Atque prior sit ei data declinatio verbi.
Ex u supremi decet o formare supini:
Sic curro curso formabit, nectoque nexo.
{{Versus|1055}}Si tamen a longa sit in illius antesuprema,
Hanc in i mutabis formans et eam breviabis:
Sic rogo dat rogito, sic aptito fiet ab apto.
Sed si perfecti sit praeteritum retinens gi,
Tunc ex persona praesentis deme secunda
{{Versus|1060}}S, et to iungas: legito sic ex lego formas.
Sciscitor et scitor dices et quaerito, sector.
Hanc inceptive formam veteres posuere:
Co cum persona praesentis iunge secunda
Verbi perfecti; decet hinc exemplificari:
{{Versus|1065}}Ferves fervesco dat norma tepesque tepesco.
Sed dices hisco, cum regula format hiasco.
Hanc declinari faciet tibi tertia verbi.
In meditativis fiet formatio talis:
Verbi supremum perfecti pone supinum
{{Versus|1070}}Et finem brevia, cum quo rio sit sociata:
Parturio facere sic debes esurioque,
Verborumque data sit declinatio quarta.
Hic iubet ordo libri vocum regimen reserari.
Vult intransitio rectum supponere verbo;
{{Versus|1075}}De personali tamen hoc intellige dici.
Saepe vocans verbum sibi vult apponere rectum
Et substantivum vel quod vim servat eorum.
Horum consimiles debet coniungere casus
Copula, personam dum pertineant ad eandem.
{{Versus|1080}}Ex vi personae rectum regit initialem;
Rectum, qui sequitur, verbi natura gubernat.
Apponens duplices substantivos sibi iunges
In casu simili, poteritque genus variari.
Tunc illos ad rem spectare decebit eandem,
{{Versus|1085}}Et plus communis praecedere debet in istis,
Sicut homo Sortes, animal capra consimilesque.
Ternae personae generaliter omnis habetur
Rectus; sed deme pronomina quatuor inde,
Ista vocant rectos ad primam sive secundam:
{{Versus|1090}}Pauper ego ludo, dum tu dives meditaris;
Nos tuti loquimur, cum vos timidi taceatis.
Personas, genera, numeros conceptio iungit,
Personas sibi dissimiles conceptio iungit.
Ac per et in medio positam conceptio fiet;
{{Versus|1095}}Si praeponatur, conceptio nulla paratur.
Concipiens simile sibi vult verbum retinere.
Prima duas alias recipit, sed non vice versa;
Concipiens mediae da ternam, nec retroverte;
Concipit in ternis quae prima locatur in illis.
{{Versus|1100}}Sic ego tuque damus; ego te fraterque rogamus;
Tu fraterque datis dominus servusque precantur].
Per cum, sed nunquam per vel conceptio fiet:
Tu mecum iuste debemus iura tenere.
Sic ego cum Petro gaudemus regna tenendo.
{{Versus|1105}}Sed non per quintum fiet conceptio casum,
Si quintus desit: tu, Petre, tuique rogate;
Cumque tuis sociis, orate, sacer Dionysi.
Inter personas non fit conceptio ternas;
Sed per et aut per cum coniunctio fiet earum,
{{Versus|1110}}Neutraque concipitur: dominus servusque precantur;
Petrus cum Paulo regnant cum rege superno.
Pluribus est tanquam sententia certa, quod inter
Personas possit fieri conceptio ternas.
Vt personarum, generum conceptio fiet.
{{Versus|1115}}Adiectiva tenet generis conceptio, masque
Femineum recipit et neutrum, nec retroverte:
Hic uxorque toro sunt iuncti, mente remoti;
Sunt domino grati virgo cum virgine iuncti;
Bos et iumentum sunt ad praesepe ligati.
{{Versus|1120}}Neutraque femineis tanquam concepta videbis:
Per vim sunt leges et plebiscita coactae.
Hoc etiam saepe facies in distribuente:
Pronus uterque iacet, de Petro dic Helenaque.
Disiungit regimen, quod iunxerat ante, prolempsis:
{{Versus|1125}}Hi metuunt alius dominos aliusque magistros.
Aut, quod proposuit, extra sumendo reducit:
Hi properant et ego; tu ludis et ille sedendo.
Invenies rectum quandoque regente solutum.
Ecce tibi quartum rectumve solet dare casum.
{{Versus|1130}}Est obliquorum regimen, quod scire laboras.
In primis regimen, quod fit per nomina, post haec,
Quod per verba, dehinc, quod fit per cetera, dicam.
Hinc exempla notes, quibus ista videbis aperte.
Nomen significans possessum da genetivo.
{{Versus|1135}}Dicere si vere possis: istud mea res est,
Cum nihil adiungas, tunc est possessio pura.
Dentur in exempla tibi regis equus, ducis aula.
Si petis adiungi, non est possessio pura.
Per plures species huius divisio fiet.
{{Versus|1140}}Pars propriumque regunt genetivos atque reguntur,
Dum tamen attendas laudem vel crimen utrimque:
Dextra viri fortis speciem superat mulieris.
Vir fortis dextrae, speciei femina mirae.
Vir duri capitis et formae femina turpis.
{{Versus|1145}}Et debet parti, quod pars fuit, annumerari.
Clausum sub parte dices tunc temporis esse.
Contentum regit hos et res, quae continet illud,
Vt vinum vasis et sunt duo dolia vini.
Contentis suberunt ea, quae contenta fuerunt.
{{Versus|1150}}Tempus, qui fiunt in eodem, continet actus.
His adiungetur praelatio cum famulatu:
Rex huius populi veniet regisque minister.
Proximitas, contrarietas, genus his sociatur:
Huius vicinus, hostis regis, pater eius.
{{Versus|1155}}Verbum, quod transit, dat in or verbale vel in trix,
Praesens participans pro nomine ponitur: istos
Ista regunt casus, ut amator, amans et amatrix;
Cuilibet istorum poteris coniungere vini.
Suntque regendo pares praedictis aequiperantes,
{{Versus|1160}}Vt cupidus ludi puer est timidusque flagelli.
Artifici regimen datur hic, ut epistola Pauli.
Quodque fit ob causam, regit hos, ut busta parentum.
Effectus nomen causae iunges genetivo:
Effectus culpae pudor est et poena reatus.
{{Versus|1165}}Illud, quod regitur, et rector idem tibi signant:
Virtus vera Dei nos crimine purget ab omni.
Materiam signans iungatur, ut anulus auri;
Aut ablativum dabis ex aut de praeeunte.
Adde relativum: sunt dupla quaterna duorum.
{{Versus|1170}}Sic generis speciem dic atque genus speciei.
Cum partitivis numerum seriemque locabis:
Quilibet, alter, uter, neuter, duo, quartus eorum.
Pone gradum medium, partitio quando notatur.
Vt partitivum pones ubicunque locorum.
{{Versus|1175}}Sub partitivis pronomina terna locabis,
Vt volucrum canit haec, gemit ista, tacens manet illa.
Da gradui summo genetivum plura notantem:
Est Salomon populi doctissimus atque virorum.
Iste gradus geminos quandoque regit genetivos:
{{Versus|1180}}Esse solet nemorum regum ditissimus iste.
Expositum poterit regimen tibi notificare.
Idque, quod esse solet de consuetudine, iunges,
Vt caupo, pistor, horum schola sive taberna;
Laetitiae cathedram sub consuetudine ponam.
{{Versus|1185}}Additur excellens: flos florum virgo beata.
His pretium iunges, ut salmo decem solidorum;
Aetatem iungo, velut annorum puer octo;
Mensuramque notans, ut vasa trium modiorum.
Remque repraesentans regit hos, aut signa figurans:
{{Versus|1190}}In crucis hoc signo vel regis imagine signo.
Per supplementum propriis iunges genetivum:
Dalida Samsonis probat hoc Iacobique Maria.
Multaque comperies, cum possessiva resolves.
Additur oblitus, memini, memor atque recordor,
{{Versus|1195}}Inter et est iunge demens pronomina quinque:
Intererit regis, ut regnum iure gubernet.
Reginae refert, ut vivat crimine munda.
Est intellectum pro pertinet additur istis:
Est patris matrisque pie succurrere nato.
{{Versus|1200}}Dat regimen simile quod pertinet officiumque.
Et rectore caret genetivos saepe localis,
Cum nullum motum designas, dum praeeuntis
Sit numeri nomen, et primae sive secundae:
Rotomagi studeas, et Romae deinde moreris.
{{Versus|1205}}Militiae tamen atque domi residebis humique.
Vespera paschalis hoc poni more videtur.
Possessum debes sociare genusque dativo
Cum verbo, per quod substantia significatur.
Sicque relativae voces hunc saepe gubernant.
{{Versus|1210}}His contrarietas societur proximitasque:
Isti dissimilis, vicinus sive propinquus.
In bilis aut in dus verbalia iungis eisdem:
Sic nobis Christus et amabilis est et amandus.
Damnum significans aut utile pone dativo:
{{Versus|1215}}Hic patri gratus hostique gravis; dare debes
Patri si prosit, illi, quod subtrahis hosti.
Istius regimen dabit adquisitio casus:
Nobis est passus, qui nobis cuncta creavit;
Nobis surrexit, qui nobis Tartara fregit.
{{Versus|1220}}Verbo saepe duos dabis adquirendo dativos:
Haec mihi sunt lucro, sunt nobis cetera damno.
Adquisita notes, quibus adquisita notabis.
Saepe resolvis in ab: huic visus, visus ab illo.
His praeceptiva quartisve potes dare verba;
{{Versus|1225}}Iunges, quae fari signant vel significare:
Haec tibi clarifico, signo vel denoto, scribo.
Erudio, iubeo, doceo, simul instruo, disco
Ac introduco debes coniungere quarto;
Dum tamen adquiris. decet haec sociare dativis.
{{Versus|1230}}Obvius atque -viam, -vio, vae simul, heu quoque iungam;
Contigit, evenit, accidit et placet adde dativo,
Et libet atque licet, liquet et vacat additur istis.
Accusativi regimen subiungitur istis.
Saepe, quod est partis, toti datur et regit illam.
{{Versus|1235}}Est ibi synodoche: quando faciem nigra dentes
Albet; nuda pedes; mulier redimita capillos.
Multotiens verbum fert significata duorum;
Voce gerundivi solet unum significari;
Accusativos hoc verbum dat tibi binos,
{{Versus|1240}}Dum manet activum, sed et alter habetur eorum,
Qui, si iungatur passivo, non variatur.
Infinitivi natura modi sociatur;
Impersonalis tamen hinc modus excipiatur.
Hinc datur exemplum tibi triplex: dico magistrum
{{Versus|1245}}Discipulos mores placidos de iure docere.
Infinitivi natura regit praeeuntem,
Doctrinam capiens regitur vi transitionis;
Hocque gerundivum tradendo dic ibi clausum,
Cuius vi regitur casus, qui non variatur,
{{Versus|1250}}Dum per passivi vocem volo dicta resolvi;
Aut illic positi regit hunc vis propria verbi.
Accusativis data per vim transitionis,
Si vox concordet, activa frequenter habebis.
Verbo composito casum quandoque locabis,
{{Versus|1255}}Quem dat componens, ut: vis exire penates?
Paenitet et taedet, miseret, pudet et piget, ista
Accusativos sibi iungunt et genetivos,
Natura primum, sed transitione secundum.
Accusansque modo damnansque locatur eodem,
{{Versus|1260}}Verbaque sumpta foris: Christi bonus ardet amorem.
Quae sine persona sunt atque gerundia iungis,
Si tamen a verbo, quod transeat, illa creabis:
Matthaeum legitur; psalmos erat ante legendum.
Postulo, posco, peto, doceo, rogo, flagito, celo,
{{Versus|1265}}Exuo cum vestit, monet, induo, calceo, cingo,
Accusativos geminos haec verba requirunt.
Hunc dant passiva, quem verba volunt ibi clausa,
Seu quem vis verbi sibi postulat associari.
Qui verbi regitur vi, passivis sociatur.
{{Versus|1270}}Ornatus verbum spatiique moraeque gubernant
Accusativos vocum, quae talia signant:
Te vesti tunicam; perges iam milia septem.
Saepe regente caret vitae modus, idque probato:
Vir bone, vive Deum, sic vives saecula cuncta.
{{Versus|1275}}His obliviscor iunges meminique, recordor;
His iungas iuvat atque decet, delectat, oportet.
O que sibi quartum solet, heu quoque, iungere casum.
Adde per et similes: per vicos itur ad urbes.
Inque notans contra quarto solet esse locata.
{{Versus|1280}}Huncque gerundivis veteres casum posuere
Vt supponentem; quod multorum tenet usus.
Saepe regente loci nomen caret, ut Babylonem,
Rusque, domum vel militiam rex vadit humumque.
Nomina, quae villis sunt appropriata locove,
{{Versus|1285}}Qui minor est, servant hanc normam; sunt et eisdem
Rus et militia, domus ac humus associata.
Ablativorum regimen subiungitur istis.
Tres notat esse gradus, qui comparat, inde notabit
Multimodum regimen, qui rem discernit aperte:
{{Versus|1290}}Ditior est auro sapiens Salomone Sibylla.
Per magis expone regimenque videbis aperte:
Est auro dives regina magis Salomone.
Est ablativus demonstrans, quantus habetur
Excessus; regit hunc excessum dictio signans:
{{Versus|1295}}Hoc lignum digitis excedit quatuor illud.
Hoc lignum digitis est maius quatuor isto.
Remque notans fieri regit id, quo res ea fiet:
Orator verbis vincit, vir bellicus armis.
Mobile mensuram designans addere debes:
{{Versus|1300}}Longum sex pedibus lignum latumque duobus.
Verbum materiam, causam, spatium pretiumve
Aut tempus signans ablativos regit horum,
Quae praedicta notant, ut: frenum fabricat aere;
Ista pudore silet; stadiis sex distat ab urbe;
{{Versus|1305}}Nocte morans tota panem nummis tribus emit.
Nomen eis adiunge, modum quod signat agendi:
Accentu plura proferre solemus acuto.
Saepe potestatis nomen subiungitur istis:
A., rex Ierusalem domini dono, B. salutem.
{{Versus|1310}}Synodochen iungas, ut vultu virgo decora.
Ornatum subdis: indutus vestibus albis.
Toti da partem, subiecto proprietatem,
Sed laudem iunge vel vituperamen utrimque:
Vir manibus validis et virgo crinibus albis;
{{Versus|1315}}Dextra vir fragili vel forma femina turpi.
Mobile vel verbum designans proprietatem
Sextis construitur, per quos ea significatur,
Aut instrumenti vel causae nomina iunge:
Cursu festinus; fulget virtute modestus;
{{Versus|1320}}Est velox pedibus; blando sermone facetus;
Viribus invictus; properat pede; voce benignus.
Reque carere notans ablativum regit eius:
Vt poena careat, homo purus crimine fiat.
Inter et est iuncta tibi dant pronomina quina:
{{Versus|1325}}Intererit nostra vestraque meaque tuaque
Atque sua; normam refert servabit eandem.
Plenus, inops casum dant istum sive secundum:
Vini vel vino duo dolia plena videto;
Pauper, egenus, inops vino vel panis egebit.
{{Versus|1330}}Dignor cum potior, fungor, vescor, fruor, utor
Et careo iungo casu tantummodo sexto.
Hos casus de, prae, coram sociaeque gubernant.
Cum super est pro de, sexto decet hanc sociare.
Iste datur casus passivis ab praeeunte:
{{Versus|1335}}Cernitur hic a me, quandoque videbor ab illo.
Vel si susceptum quod signes sive recessum:
Sic a te disco libros, a teve recedo.
Sunt ablativi plures rectore soluti:
Discere discipuli debent doctore legente.
{{Versus|1340}}Atque loci nomen quandoque regente carebit:
Roma, militia vel humo vel rure domoque
Rex venit, atque means normam servabit eandem.
Servat idem verbum sine motu, dum societur
Nomen plurale vel cui sit regula ternae:
{{Versus|1345}}Qui modo cure canit, Vernone canet vel Abrincis.
Ad nomen positum sic saepe relatio fiet,
Vt Romam vado, quae moenibus eminet altis.
Quaeris, si possit adiectivum sociari,
Vt: debet doctas bonus ire scholaris Athenas.
{{Versus|1350}}Per quo, qua vel ubi fit quaestio sive per unde:
Illuc pergo foras; huc, istuc pergis eoque.
His intro iungas; hac, illac pone meando;
Hic, illic, istic, intus, foris est et ubique;
Hinc, illinc, istinc remeat, foris, intus et inde.
{{Versus|1355}}Participans, quod in ans vel in ens fit, dicito praesens.
Tus vel sus dat praeteritum, rus dusque futurum.
Quaere per activa praesens, in rusque futura.
Quae dabit activum, dabit haec eadem tibi neutrum.
Sunt per passiva tibi cetera significanda.
{{Versus|1360}}Deponens terna tibi dat, commune quaterna;
Lex tamen est talis, quod, quae caruere supinis,
Non possunt recte per rus formare futurum.
In verbi genere quae significatio, quaere;
Hinc tibi multimodum credas regimen reserandum.
{{Versus|1365}}Dum mutat regimen, fit participans tibi nomen,
Dum perdit tempus, dum comparat, et sociamus
Istis compositum, dum simplex sit tibi verbum.
Est post praedicta constructio iure locanda.
In geminas species constructio scinditur: illi
{{Versus|1370}}Transitio debet intransitioque subesse.
Cum partes, per quas constat constructio plena,
Signant diversa, constructio transeat illa;
Iudicium fit idem tanquam diversa notando.
Hanc in membra duo distinguere convenit; eius
{{Versus|1375}}Sunt species: simplex quae transit quaeque retransit.
Est intransitio tibi per praedicta notanda.
Per binas species hanc distingues, quia simplex
Hanc intransitio pariterque reciproca scindunt.
Ecce, per exempla res est tibi notificanda:
{{Versus|1380}}Hic socium superat, vel Marcum Tullius orat.
Exorat Marcum Cicero, quod diligat ipsum.
Tullius est Marcus; bos est leo; capra iuvencus.
Se regit hic, ego me, tu te, nos diligimus nos.
Isti se sociant, vos autem diligitis vos.
{{Versus|1385}}Actus transitio personarumque notetur.
Quando non transit actus, nec passio cuiquam
Infertur, nunquam transit constructio plena:
Filius Alphaei Iacobique Maria quiescunt.
Construe sic: casum, si sit, praepone vocantem;
{{Versus|1390}}Mox rectum pones; hinc personale locabis
Verbum, quod primo statues, si cetera desint.
Tertius hinc casus et quartus saepe sequuntur,
Aut verbo subdes adverbia. subde secundum
Casum rectori. debet vox praepositiva
{{Versus|1395}}Praeiungi quarto vel sexto, quem regit illa.
Infinitivum personae sive quibusdam
Des adiectivis, ut sunt habilis, piger, aptus;
Hanc olim pulcram veteres dixere figuram.
Verbaque sunt: debet, iubet, audet, vultque potestque,
{{Versus|1400}}Nititur et temptat, dignatur, scitque monetque,
Incipit et taedet, pudet et piget atque meretur,
Et properat, gaudet, delectat, paenitet, urget,
Et parat et discit, decet et licet et solet; adde
Quae praedicta notant et quae contraria signant.
{{Versus|1405}}Addere multa potes quarto casu praeeunte.
Quae iunges verbo, iunges et participanti.
Si generi verbi sua significatio fiat
Consona, debetur ipsi constructio verbi;
Sed personale supponens rectus habebit.
{{Versus|1410}}Aut ablativi praeeunt rectore soluti,
Aut postponuntur, sed vix interseris illos.
Appellans verbum substantivumque vel horum
Vim retinens rectum post se quandoque locabunt.
Est substantivi data significatio verbi
{{Versus|1415}}Passivis, et saepe solet constructio tradi.
Quis, qualis, quantus, cuius, cuias, quotus et quot,
Missa relative, penitus praeponere debent
Obliquos verbo; praeiunges missa rogando.
Hanc sua iungendi retinent adverbia formam.
{{Versus|1420}}Quis proprium nomen et quae substantia, quaerit.
Si proprium novi, debet substantia quaeri;
Qua nota proprio tantum de nomine quaero.
Communi per quis etiam de nomine quaeris:
Quis bonus est aratro? bos. quis natat aequore? piscis.
{{Versus|1425}}Quaesitiva pares optant reddi sibi casus.
Cum, quia, dum, donec, quoniam similesque praeibunt;
Namque relativi ius implicitum tenuere.
Cumque relativis de iure viam paret horum
Praecedens, decet obliquos quandoque praeire,
{{Versus|1430}}Cum notat hoc rectus ac obliquus notat illud:
Isti subveniant sua mater vel pater eius.
Verbum multotiens substantivum petis extra.
Mobilis et fixi naturam nosse decebit:
Est adiectivum vocis vel significati.
{{Versus|1435}}Solius est generis adiectivum, variatque
Cum numero casum, velut: hic venit una sororum;
Est inter fratres bonus aut de fratribus unus.
Cum diversorum verbum rectis numerorum
Interponatur, utrilibet assimilatur:
{{Versus|1440}}Sermones summi patris est meditatio iusti.
Quando relativum generum casus variorum
Inter se claudunt, qui rem spectant ad eandem,
Per genus hoc poterit utrilibet associari:
Est pia stirps Iesse? quem Christum credimus esse.
{{Versus|1445}}Sic adiectivum reperimus saepe locatum:
Est coluber facta vel factus mystica virga.
Ponere suprema duo non debes sine causa.
Occurretque tibi quandoque relatio simplex:
Femina, quae clausit vitae portam, reseravit.
{{Versus|1450}}Ad partem vocis de iure relatio fiet;
Extra saepe tamen quaeres, ad quod referatur:
Rex est Carnoti, patriae quae praevalet omni.
Saepe relativo conformari reperitur
Praecedens, illi cum praesidet immediate:
{{Versus|1455}}Sermonem quem vos audistis, verus habetur.
Vsu communi tamen hoc non debet haberi.
Invenies iunctum possessivo genetivum,
Vt: mea defunctae da molliter ossa cubare.
Saepe relativum pro parte refertur ad ipsum,
{{Versus|1460}}Vt: mea scripta legis, qui sum submotus ad Histrum.
Ponis ob id solum praecedens saepe, quod inde
Certa relatio fit: tua virga, Deus, baculusque,
Ipsa mihi vere praebent solatia vitae.
Ad verbum saepe vel ad adiectiva relatum
{{Versus|1465}}Invenies: fugis aut piger es, mihi quod procul absit.
Pro sola voce supponit saepe relatum,
Quamvis praecedens supponat significando:
Dat Deus aureolam, quod nomen hebetur ab auro.
Estque relativis praecedens materialis:
{{Versus|1470}}Nomen equiria sit; nobis placet illa videre.
Saepe relativum permutat significatum:
Sunt Domini, quae nos fecere, manus crucifixae.
Et numerum mutat: hominem divina potestas
Plasmat, eosque marem factor creat et mulierem.
{{Versus|1475}}Invenies positum sine praecedente relatum:
Ipsa petenda mihi! Iuno de paelice dixit.
Flens Magdalena quaerit, si sustulit illum.
Indefinite praecedens sive relatum
Saepe locas, nullum designans inde locatum:
{{Versus|1480}}Cuncta timent hominem, quia praesidet ille creatis.
Et personalem permutat proprietatem,
Vt: Domino benedic, aqua, quae caelos super extat.
Sed non est nobis imitanda relatio talis.
Non das ad vocem quandoque relata, sed ad rem
{{Versus|1485}}Nominis: est bona gens, Deus est protector eorum.
Adiectiva modo poni reperimus eodem:
Pars hominum validi turres et moenia scandunt.
Sunt adiectivi plurales distribuenti;
Huic etiam verbum reperis plurale locatum:
{{Versus|1490}}Vtraque formosae me iudice sunt venerandae.
Sed non est nobis constructio congrua talis.
Impersonalis fit demonstratio saepe;
Sal monstrans dicis: te misit aquis Eliseus.
Aequivalens geminis harum si iungitur uni
{{Versus|1495}}Dictio, pro reliqua tantummodo debet haberi.
Sic visu caecum visu dic esse carentem.
Quando negativum verbo constructio iungit
Obliquum, per non exponere convenit illum,
Aut simul exponi debet constructio tota.
{{Versus|1500}}Fiet asymbasma sine recto clausula plena:
Me taedet vitii; placet illi iura tueri.
Quaestio fit, si fiat in his constructio duplex:
Huic placet esse probo; nobis placet esse peritos.
Iungere consimiles debet coniunctio casus;
{{Versus|1505}}Quam, nisi, praeterquam similem retinent sibi formam.
Actum sive pati signare gerundia possunt
Atque supina; per hoc datur his constructio duplex,
Si tamen a verbis veniant signantibus actum:
Haec delectatur in spectando quasi pulcra.
{{Versus|1510}}Deque gerundivis, quae sum gerit, esse videtur
Quaestio, si triplex illis constructio detur:
Presbyter essendi causa vis, clerice, radi;
Militis essendi causa precor arma parari;
Essendi regem causa me posco iuvari.
{{Versus|1515}}Infinitivo primum distingue supinum
Atque gerundivis primis suprema supina,
Si iungam verbo, per quod motum tibi signo.
Fiet de voce sermo quandoque per ipsam;
Materialiter hanc ibi dices esse tenendam;
{{Versus|1520}}Casus per voces confundis materiales.
Vox, cuius pars est apponens praepositiva
Vna potest alii sociari praepositivae:
De post fetantes; de sub pede; de prope fontes.
In, sub, -ter vel -tus dant quartum, dum sociamus
{{Versus|1525}}Verbo signanti motum vel participanti;
De motu dici credas tamen exteriori.
Si non designo tibi motum, construe sexto.
In campo curro, si sis, bene dicis, in illo;
Si sis exterius, in campum sit tibi cursus.
{{Versus|1530}}Iungere non poterit coniunctio mobile fixo;
Iungit diversa coniunctio significata.
Quaeris, si liceat voces coniungere binas
Per vel sive per et solam vel non mediante,
Cum voces fuerint tales, quod significato
{{Versus|1535}}Vnius alterius comprendis significatum.
Recte dicetur: homo grammaticus similesque.
Et parti iunctum debes restringere totum;
Id solum praesta, quod pars non denotat illa.
Inde potest quaeri, si possit idem sibi iungi,
{{Versus|1540}}Aut si iungatur quod adesse nequit vel abesse.
Si iungas recte, facies quam participare:
Concesso, quod tu melior sis quam Plato, recte
Concludes: ergo Plato participat bonitate.
Deque relativis logicae sit regula talis:
{{Versus|1545}}Quando relatio fit extrinseca, debet eidem
Dictio subiungi, quae rem determinat eius;
Cumque relatio fit intrinseca, nil petit addi
Plurali numero: similes sunt, quos ego cerno.
Pandere proposui per versus syllaba quaeque
{{Versus|1550}}Quanta sit, et pauca proponam congrua metris.
Quae doctrina licet non sit penitus generalis,
Proderit ipsa tamen pueris; si lectio detur,
Per se multa scient, et doctor pace fruetur.
Multotiens aliquas, quas dat tibi regula longas
{{Versus|1555}}Sive breves, metri gravitas cogit variari.
Graecaque nunc nostro, nunc more suo variantur
Ad placitum poni propriorum multa notavi.
Cum sim Christicola, normam non est mihi cura
De propriis facere, quae gentiles posuere.
{{Versus|1560}}Distinxere pedes antiqua poemata plures.
Sex partita modis satis est divisio nobis:
Dactylus et spondeus, exinde trocheus, anapestus,
Iambus cum tribracho possunt praecedere metro.
Dactylus ex longa brevibusque duabus habetur.
{{Versus|1565}}Dicitur ex longis spondeus constare duabus.
Syllaba bina, trocheu, constat tibi, longa brevisque.
Productam brevibus subdes, anapeste, duabus.
Terna brevis tribracho, iambo brevis insita longae.
Syllaba, quae brevis est, unum tempus tenet, in quo
{{Versus|1570}}Profertur; longae spatium debes geminare.
Sic cuiusque pedis quot tempora sint, numerabis.
Versibus hexametris semper debet pede poni
Dactylus in quinto; sextum nunquam retinebit.
In pedibus primis hunc spondeumve locabis.
{{Versus|1575}}Omnes spondeo donare potes nisi quintum.
Sedes nulla datur praeterquam sexta trocheo.
Quarta pentametri quintave locas anapestum.
Pentametri tribracho sedes patet ultima tantum.
Iambo vel nulla, vel tantum tertia detur.
{{Versus|1580}}Forte sibi sedem tribrachus dare posset eandem.
Et proceleumaticum posuit quandoque vetustas,
Hunc nullus ponit; brevibus sonat ille quaternis.
Quinae vocales sunt: a prior eque secunda,
I succedit eis, o quarta sit uque suprema.
{{Versus|1585}}Omnis praeter eas tibi litera consona fiet.
Mutae sunt b c d vel f vel g k p q t.
Sunt l et r vere liquidae, quia saepe liquescunt;
M simul nque vel s liquidas quandoque locamus.
S nunquam, sed n mque prius, nunc neutra liquescit.
{{Versus|1590}}Consona bina per i dic saepe per uque notari;
Hoc quando fuerit, vocum sonus ipse docebit.
Vocali praeiungitur u non consona vimque
Perdit, et hoc suavis, queror aut aqua, lingua probabit.
Nam diphthongus ab u nostro non inchoat usu.
{{Versus|1595}}Mosque modernus habet quandoque, quod s praeeunte
Syllaba dividitur; tunc u vocalis habetur.
Versificatores h pro nulla reputabunt.
Dum teneant iotam vocales undique clausam,
Consona iota duplex, duplices x zetaque fiunt.
{{Versus|1600}}Simpla tamen zeta reperitur, ut est perizoma;
Iotaque composita simplex est saepe reperta.
Dictio vocali finita vel m, sibi subdi
Versu vocalem nunquam permittit eodem.
Syllaba, quae binas vocales vim retinentes
{{Versus|1605}}Continet, est longa diphthongo: sic probat aura.
Quando vocalem duo consona iuncta sequuntur
Aut unum duplex, producit eam positura.
Sed cum finitur vocali dictio curta,
Consona, quae subeunt, non hanc producere possunt.
{{Versus|1610}}Si faciat curta vocali syllaba finem
Mutaque cum liquida vocem subeant in eandem,
Ex vi naturae propria licet hanc breviare,
Et propter mutam liquidamque potes dare longam.
E, de, prae vel se componens non breviabis,
{{Versus|1615}}Sed vocalis eas poterit breviare sequela.
Reicio, refert distat dant re tibi longam;
Corripies aliis, nisi duplex consona subsit.
Bis, bi breves dantur, nisi consona bina sequatur.
In derivatis sua quae sit origo, notetis,
{{Versus|1620}}Qua fiat parte descensus apertior inde,
Vt moveo, motum, motabile, sive movendum,
Et quae vocalis in origine quantaque mansit.
Nam derivatum tantam servare decebit,
Subdita vocali si consona non moveatur.
{{Versus|1625}}Vocalem saepe nova consona dat variare:
Mobilis ex moveo datur et mutatur ab illo.
Excipienda suae ponentur in ordine normae.
Hoc de compositis teneas, quod sit tibi tanta
Vocalis, quantam servabit dictio simplex.
{{Versus|1630}}Si mutes etiam vocalem, norma tenebit,
Consona dum maneat in simplice subdita voce.
Excipienda locis, quibus est opus, excipiemus.
Omnia praeterita pones disyllaba longa.
Quae breviant geminae vocales deme, bibitque
{{Versus|1635}}Et dedit atque fidit, scidit et stetit et tulit, haec sex.
Praeteritum geminans primam facit hanc breviari,
Estque secunda brevis; tamen unum caedoque demis.
Praeteritis plusquamperfectis atque futuris
Coniunctivorum lex servit praeteritorum.
{{Versus|1640}}Haec in passivo sunt tempora iuncta supino;
Normam praesentis per cetera tempora ducis.
Participans socia praesens in dusque futura.
Debent consimilem servare gerundia legem.
Longa supina dabis disyllaba; sed breviabis
{{Versus|1645}}Qui. si. ci. sa. li. i. da. ru. sta. ra.; deque supinis
Orta sequuntur ea, sit staturus tamen extra,
Nec patrem sequitur ambitus, si moveatur.
Quod fit in us vel in o, vel in or verbale vel in rix,
Participans quoque praeteritum per rusque futurum
{{Versus|1650}}Ad normam debent se conformare supini.
Vi tum dante praeit vocalis non breviata;
Qui. si. ci. sa. li. i. cog. ag. demis et inde creata.
Qui rectos superant, obliquos crescere dices.
A pluralis et e crementum protrahit o que;
{{Versus|1655}}I vel u cremento breviare iubemus eodem:
Sunt testes quorum, quarum, rerum manibusque
Et verubus, rebus, dominabus sive duobus.
Verbum, personam quod habet superare secundam
Primi praesentis, crescens hac arte notabis.
{{Versus|1660}}Debet ad activi praesens haec norma referri,
Et si non habeat, activum fingere debes.
A crescens verbum producere debet ubique.
Ex do fit a brevis cum primae compositivis.
E, nisi cum subit r, debes producere semper;
{{Versus|1665}}Cum subit r, curtam dant plurima, plurima longam.
In sum sive fero crementa velimque notato,
Ac edo discutias modo longans et modo curtans.
Omne lego praesens breviat quartique secunda.
Longum passivo reris vel rere notato.
{{Versus|1670}}Plusquamperfectum per quamlibet est breviandum.
In coniunctivo duo tempora curta notato.
Curta fit in prima beris et bere sive secunda.
E verbum crescens alibi producit ubique.
I tibi producit quartae crescentia prima.
{{Versus|1675}}Omni praeterito reperimus imus breviando,
Inque velim produc crementa priora vel in sim.
I brevias aliis, si non u consona subsit.
O verbum crescens producit et u breviabit.
Has per crementa normas disyllaba serva;
{{Versus|1680}}Sed tamen has omnes dic ad medias speciales.
Compositum partis retinens i fine prioris
Hanc breviat mediis, sicut tubicen; sed ibidem
Excipies, iungetur ei tibicen, ubique.
Ex di compositum produc; sed deme disertus,
{{Versus|1685}}Et, quae componis ex Graeco, curta locabis.
Vocalis brevis est alia subeunte; sed inde
Demi plura queunt, ut dius diaque, dium,
Et fio, cum sit disyllaba vox, breviatque
Cum polysyllaba fit: fiet probat hoc fieretque.
{{Versus|1690}}E super i longam dat declinatio quinta,
Quando vocalis praeit e; sed eam breviabis,
Consona si praeeat: dic ergo rei, speciei.
Graecaque iungantur, quae longa frequenter habentur.
I super a propriis raro breviatur Hebraeis.
{{Versus|1695}}Vt tua metra petunt, dabitur genetivus in ius;
Corripis alterius, semper producis alius.
Tenditur Eous, aer, platea, chorea.
Vocalem mediae breviant, si muta sequatur
Cum liquida; tamen hanc productam pone brevemque.
{{Versus|1700}}Longa sit adiutrix, Octobris, nomen in atrix.
Cum chiragra podagram quidam breviant, alii non.
Ante b corripis a, sicut scabo sive scabellum
Et stabilis, stabulum, dabo vel labo sive flabellum
Et labor; hinc demas labi vel fabula, flabam,
{{Versus|1705}}Scabidus et tabes et stabam, pabula, labes
Et fabor, strabo nabamque simul sociabo;
Fabellam varies.
A c brevis: probat hoc acer arbor, acerbus, acesco.
Cum b praeit vel p, produc; sed deme paciscor
{{Versus|1710}}Et placet et baculus, spatium, brachos; estque morandus
Hic acer, Thracus, facundus, machina, Dacus,
Graculus addatur; sed iacinthus variatur.
A d corripies: tibi sint gradus et vada testes.
Excipitur radix et clades, suadeo, spadix,
{{Versus|1715}}Trado, traduco, Gradivus radoque, vado
Et Gades.
Est super f brevis a; sit saphirus tamen extra.
A g brevis: probat ecce sagax; strages retrahatur,
Vagio, vagina, magalia, stragula, saga;
{{Versus|1720}}Lagana producit Petrus; indago sociatur.
Si p vel f praesit, produc; sed deme flagellum,
Additur huic fragor et fragilis, plaga rete vel ora.
A super l tardant disyllaba; sed calo verbum
Ac alit atque malum, quod mobile, demo palamque
{{Versus|1725}}Atque phalam, sit deinde Pales his cuncta phalumque
Atque salum mare.
Haec, quibus est crescens genetivus, corripe, sicut
Sal salis atque palus; calo dematur et ales.
Quae polysyllaba sunt, brevies; balistaque tolles,
{{Versus|1730}}Alea, caligo balaenaque, salebra, squalet.
A super m tardant disyllaba quaeque sequuntur;
Sint damus atque fames, chlamys et tamen ac amo dempta
Atque thamos.
Quae polysyllaba sunt, brevies; amitto sit extra,
{{Versus|1735}}Lamina, lamentor, quibus amentum sociabis.
A super n longam faciunt disyllaba; deme
Hinc manus atque cano, canis, haec anus addis anasque
Ac ana sive phanes.
Ni sint a longis, polysyllaba curta locabis;
{{Versus|1740}}Ganeo dematur.
A p brevis, nisi papilio vel vapulo, papo,
Apulus et papa, saphirus, crapula, lap[p]a
Map[p]aque cum rapa.
Ante q fit brevis a semper nisi compositiva.
{{Versus|1745}}Ar brevis est, quod arista probat, varicosus aruspex.
Excipitur carex ac areo, varica, varix,
Area, Narycia vel glarea, pareo, naris,
Carica.
Produc rus vel ra vel rum: testis tibi carus;
{{Versus|1750}}Ara Dei; sed ara suis et para dempta parumque.
Cum subit s produc disyllaba, sit quasi dempta
Et casa sive basis; polysyllaba curta locabis,
Caseus excipitur, et basia longa notentur.
A t brevis: nato sit testis, quater atque quaternus
{{Versus|1755}}Atque statum, status ac statio, latet; ac retrahatur
Vates, Saturnus laternaque, mobile latus,
Atria, catholicus; clatros sociare solemus,
Quatuor ac fatum naturaque, quatinus, ater.
Platos cum statim varies; sed longa locabis
{{Versus|1760}}In quibus m super est aut r muta praeeunte.
Philosophi mathesim breviant vatesque mathesim.
Vt placet est platea vel platea sive platea.
A super u brevias; sed gnavus et avia demas,
Gavisus, navis et Mavors pavoque, mavis,
{{Versus|1765}}Suavis, pravus, item si praesit addita mutae.
Ante b fit brevis e, si non duo consona praesint;
Deformat debet, Ph[o]ebus Thebaeque notentur,
Nebrida, debilitas et Ph[o]ebe [neboque nebam.]
E c brevis: secus est testis, nisi s[a]ecula, m[o]echus
{{Versus|1770}}F[a]ecis: securus, fecundus, Gr[a]ecia, c[a]ecus,
Pr[a]eco, me-, te-, se-, vecors vel secius, echo,
Thecaque longatur, de quo chirotheca creatur.
Ante d protrahis e, si sint disyllaba, sicut
Sedes et t[a]edet; cedo pro dic demis edoque,
{{Versus|1775}}Pes pedis atque pedum, cedrus, et polysyllaba curta,
Vt sedeo, medicus; sed sedulus excipiatur,
Seditioque simul.
Cum subit f, brevis e; sed compositiva notate.
Ante g fit brevis e rego teste legoque tegoque;
{{Versus|1780}}Excipies reges reginaque, regula, leges,
[A]eger et [A]egyptus, legans et tegula, iunges
[A]egis et [a]egoceros.
E super longam faciunt disyllaba, sicut
Chele; demo chelym, velut inde, velimque geluque
{{Versus|1785}}Atque melos, scelus atque celer, melus; et breviabis
Quae polysyllaba sunt; speluncaque, belua demas,
Delibutus et electrum spelaeaque Graecum,
Elysius cum deliciis delubraque iungam.
E super m brevis est; sed femina, semina demam,
{{Versus|1790}}Demoque producis; sed longis addere debes
E super m solam, sed correptis emo iungam
Ac emio, Themis [extrahe demum, semita, semis],
Et cum cremento disyllaba nomina produc;
Sed memor atque nemus, pariterque femur breviamus.
{{Versus|1795}}E super n longa; sit enim brevis atque fenestra
Atque penum, penitus, penetro, penes atque penates
Et phrenesis, teneo.
Si b vel s t vel u vel g praeiungitur illi,
Fit brevis; at venum produci venaque debet,
{{Versus|1800}}T[a]enia, t[a]ena simul et venor, T[a]enara, senus.
Ante p fit brevis e, veluti reperire; p duplex
Repperit excipies et pr[a]e, pr[a]eputia, pr[a]epes,
Cepaque protrahit e; sed et hanc producere debes
S sibi praeposita; breviato tamen sepelire
{{Versus|1805}}Longa fit epacta, repoque simul sociatur.
Ante q fit brevis e, sicut neque; demitur a[e]quor
[A]equus et a[e]qualis, nequaquam nequaque, nequam.
E super r brevis, ut series, hera sive ceraunos,
Sic et herilis, herus, heresis; tamen excipis heros,
{{Versus|1810}}H[a]ereo, feralis, [a]erumnaque, c[a]erulus, heres,
M[a]eret et eruca ceromaque, seria, C[a]eres,
[A]es [a]eris, qu[a]ero, gens Seres ceraque, sero,
Erigone,
Xerampellinas, clerus; debesque notare
{{Versus|1815}}Longas ve super r, sed deme veru vereorque;
Corripis inferias feretrumque.
P quoque praeposita pones disyllaba longa.
Longa fit e super s nisi compositiva thesisque
Atque Iesus.
{{Versus|1820}}Ante t longa fit e, ceu fretus; deme metallum
Ac etiam metuoque, fretum, meto, metra retroque,
Adiungasque Getes, et si p praevenit aut u;
Pr[a]e format pr[a]eter.
Tethys ΥΟΣ Tethim dabit, estque Thetis Thetidisque.
{{Versus|1825}}E super u produc, ut s[a]evus; deme severus
Et levo sive bever, brevis et leve, non onerosum.
Ante b corripis i; tribulus probat hoc et Iberus;
Tribula dematur, hibernus, fibula, scribo,
Tibia, Liburnum, vel mobile liber et ibo
{{Versus|1830}}Et libum, libo, vibex quoque, sibila, quibo
Ac ibis.
Ante c corripis i: sit convicior tibi testis
Atque dicax; demo convicia, spicula, dico,
Ficus cum mica, vel niciteria, trica,
{{Versus|1835}}Vicenus quoque, tricenus, ficedula, picus,
Licia cum spica vel sicut picaque, vicus.
E duplicat sicca, siccus; sed ico variabis,
Quaeque dicax ponit, ut fatidicus, breviabis.
Ante d longa fit i, velut idem pro mare, fido
{{Versus|1840}}Et fidus; sed demis idem neutrale fidesque,
His ideo, fidis atque Cydonia iunge quidemque.
Addis idoneus his et si b vel u praeit aut t.
Strideo produces et strido, rideo rides.
Idola dic longa; tamen invenies idolatra.
{{Versus|1845}}I super f longa nisi compositiva scyphusque.
Ante g corripis i; vult figo fligoque demi,
Viginti, bigae trigintaque, frigora, pygae,
Migro, pygargus, frigoque simul sociatur.
S t si praeeunt, ut stigo, longa manebunt;
{{Versus|1850}}Sed Styga cum strigibus brevies, strigilis variemus.
Longa fit i super l, ut milia; deme cylindrum
Et philomela, filix, hilaris, ciliumque Cilixque
Et granum milii, bilibris, pilus et pila ludus.
Si praeit s aut t, tunc debes i breviare.
{{Versus|1855}}I super m tardant disyllaba; sed thyma deme
Et nimis atque fimus, simul, his sit Hymen sociatus.
Quae polysyllaba sunt nisi simia curta manebunt.
Longa fit i super n; tineam, linio, lino demas.
Tinea produxit Petrus Riga.
{{Versus|1860}}Quae e vel s aut m iungunt i, sunt brevianda,
Vt cinis atque minor; sed sinum minoque demis.
Ante p fit brevis i; vult vipera ripaque demi,
Sipharium, sipho, cip[p]us, cum stipite stipo.
I q brevis: probat hoc liqueo, liquor, unde liquoris,
{{Versus|1865}}Atque liquor -quaris; sit liquor liqueris extra.
I super r longant; disyllaba: lira probabit;
Vult pyra sive viri, pirus et resonans lyra demi.
Quae polysyllaba sunt, breviantur; tiria deme,
Pirula, pirata, sit pyramis his sociata.
{{Versus|1870}}Longa fit i super s; nisi deme miserque, disertus,
His tisanam iungis, sed compositiva notabis.
I brevis ante t fit: iter hoc testatur itemque,
Ambitus, ambitio; demes ambitus et itur,
Nitor, dis ditis, clitellaque, lis quoque litis,
{{Versus|1875}}Psit[t]acus et Titan, titilloque, sis quoque sitis,
Italus et Python, glitis, pytismata iungo.
Littera t duplicat.
M praeeunte vel r aut u producere debes;
Sed brevies vitulum, Britones, ovique vitellum
{{Versus|1880}}Atque mitos filum.
V longam facit i; nivis hinc vult regula demi.
Bisque notes et tris et quae componis ab illis.
Ante b longa fit o, velut obex obicioque;
Excipiatur obes verbum, soboles vel obesus,
{{Versus|1885}}Corripies etiam, si duplex consona praesit.
O c corripimus, veluti iocus atque iocosus
Et iocor et proceres, oculus vocor; et retrahatur
Iocundus, vocis, procerus, et ocior adde
Phocaque, vocalis, Cocytus; c duplicavit
{{Versus|1890}}Occulo; longa dare decet ocia, pocula iunge.
Occo c duplicat, suffoco decet variare.
O d producunt disyllaba; sed modo deme
Ac odor atque modus; polysyllaba curta manebunt.
Proderit est longa; sed poderis est varianda.
{{Versus|1895}}O super f brevis: ecce profor, profugus vel ofella,
Profugio dempta vel profero, profuit, of[f]a.
Produces o g; toga deme rogoque rogusque
Atque logos.
L curtam facit o, sicut colit; excipe nolo,
{{Versus|1900}}Molior et moles, sol solis, dolia, proles,
Solor, boletus, olim, coliphia, solus,
Polypus et stola, prolixus, coloque colas,
Sollemnis, sollers, quibus l duplex reperitur.
O super m longam facies, ut comere, comis,
{{Versus|1905}}Omentum; sed homo demas, stomachum vel omasum
Et comedo, dominus, domus et coma sive comare
Et glomus et glomero, comes atque domo vel omitto
Et tomos atque vomo, sic quae componis ab illo,
Atque gomor.
{{Versus|1910}}Est super n brevis o nisi nonus zonaque, pono,
Et nonas pone; mono longam credo brevemque.
Si c d vel p praecedit, longa locatur.
O p brevis, veluti sopor atque soporus, oportet
Atque propago; sed opilio pop[p]ysmaque demo,
{{Versus|1915}}Vitis propago, sic sopio, populus arbor
Et tophus.
Opportunus et opperior tibi p duplicabunt.
Cum c praeit, longa, scopulus, cophinus, copos extra.
O q corripitur; sed compositiva notentur.
{{Versus|1920}}O super r brevis; excipitur flans corus et oris
Oroque cum coram vel thorax horaque, noram,
Coralium, quorum, mos moris, morus et horum,
Doricus et sorex,
Et cum praevenit l aut r, producere debes.
{{Versus|1925}}O super s longa; rosa demitur atque proseucha
Et dosis et prosa.
Ante t fit brevis o: totidem, quotus et noto testes.
Et nota; sed deme dos dotis potoque, cotis,
Cotidie, totus, votum notumque notemus.
{{Versus|1930}}Produces etiam, si praesit consona bina;
Sed breviare ptotos et ab illo sumpta solemus
Atque protervus, item protos.
O super u brevies; ovum, provincia demes,
Providus esto comes [proventus provenioque].
{{Versus|1935}}Ante b fit brevis u: testis ruber est rubeusque.
Excipies tuber, rubigo, suber et uber
Et puber, pubes, et si b praevenit aut n.
Innuba corripies et pronuba sive bubulcus;
Nubo tamen longum, conubia ceu metra poscunt.
{{Versus|1940}}Ante c longa fit u, ceu duco, luceo, lucis;
Deme lucerna, lucror et dux ducis atque ducenti,
Et si praeponis n aut c vel r, breviabis.
Ante d longa fit u, ceu trudo; deme rudentes
Et pudet atque sudes, rudis atque rudes studeoque
{{Versus|1945}}Et cudo; sed rudo pones ceu metra requirunt.
V raro ponis super f, nec eam breviabis.
V g produco; tugurique tamen memor esto.
F praeeunte vel i vel p debes breviare;
Fruges produces, et iugera mobile iungis
{{Versus|1950}}Et frugi.
V super l brevies; uligo demere debes.
G praeeunte vel f aut m producere debes;
Excipitur fulica, mulier, gula iungitur istis.
Longa fit u super m: sic humanum dabo testem;
{{Versus|1955}}Hinc humus ac humerus, humilis, sumus excipiemus.
Si praeit n aut c vel t, debes breviare;
Numen produco, strumamque simul sociabo
Ac humor.
V super n longa; cuneum tunicamque retracta.
{{Versus|1960}}V p corripitur; sed Iupiter excipiatur
Cupaque cum stupa.
N praeeunte vel r vel p producere debes;
Sed pupulam varies [pupillum protrahe tantum].
V producatur super r; nurus excipiatur
{{Versus|1965}}Et furit, adiunges muriam simul atque curules.
Longa fit u super s; sed deme susurro, pusillum.
Vt producunt disyllaba; sed puto deme,
Putris, uti, cutis atque frutex, uter utra lutumque.
Quae polysyllaba sunt cum prole sua breviantur.
{{Versus|1970}}Mutuus excipitur et mutuo, glutio, putet,
Futilis addatur cum futio, longus habetur
Vtilis ac utor; uterus bene non sapit utrem.
V super u solam produc; dant cetera curtam.
A brevis in mediis datur ante b: syllaba testis.
{{Versus|1975}}Si bilis a sequitur, ut amabilis, excipiatur,
Et laetabundus formamque parem sociamus;
Quae facies in ulum iunges: venabula testes.
Ante c fit brevis a; demantur opaca, cloaca;
Quod dat ulum iunges; obliquos addere debes,
{{Versus|1980}}Sed nunquam mediis suberunt disyllaba normis.
Ante d corripis a, velut Hellada; deme cicadam.
A super f brevis est: colaphus testis tibi fiat.
Ante g longa fit a; sed nomina deme secundae:
Sic pelagus ponis; his Abdenago sociabis.
{{Versus|1985}}A super l brevias, velut Italus; excipias, quae
Tertia declinat: hoc australis manifestat.
Produc in neutris obliquos: ecce toralis.
Ascalon esto brevis, superadditur Absalon illi.
Italides et Tantalides sua curtat origo.
{{Versus|1990}}M subeunte brevis datur a, thalamusque probabit.
Quae faciunt amen, produces et thymiama.
A super n brevis, ut clibanus; tamen excipis illa,
Quae declinabit tibi tertia, sicut inanis.
Vocali iuncta producitur, ut Matiana,
{{Versus|1995}}Derivata simul, nomen gentile locique;
Sed Libanum brevies; sit aranea iuncta balano.
Produc obliquos, et compositiva notato;
Istis Vulcanum cum Gargano superaddes.
Ante p fit brevis a; sed deme Priape, sinapis.
{{Versus|2000}}A super r brevias, ut barbarus; hinc zodoara
Excipe, quaeque vides derivari manifeste.
Quidam denarium breviant. non primitiales
Obliquos produc; iubaris vel Caesaris educ.
Compositiva notes et nectaris, asparis atque
{{Versus|2005}}Bostaris.
A super s brevis est, ut carbasus; excipias, quae
Derivata palam cognoscis, sicut agaso.
Longis Parnasum iunges, sociabis omasum.
Ante t corripis a, sicut cyathus; tamen inde
{{Versus|2010}}Excipies voces, quas derivabis aperte.
Quae fiunt in tes sociabis, sicut achates.
Iungit nomen in as obliquos: sic probat abbas;
Corripies alios.
Longa fit a super u: tibi sit pro teste cadaver;
{{Versus|2015}}Compositiva notes.
Ante b longa fit e: fiat tibi testis ephebus;
Deficit hic Erebus, Hesebon, simul et terebinthus,
Additur elleborus.
Ante c longa fit e; Senecam tamen excipis inde.
{{Versus|2020}}Ante d produces e; sed tamen esseda deme;
Melchisedech socias et nomina, quae facis in da.
Pes dat edis cum compositis.
E super f dabitur brevis: hinc elephas breviatur.
E g corripimus; sed abest tristega, Cethegus.
{{Versus|2025}}E super l dabimus longam: patet ecce phaselus.
Abimelech remove; debet brevis angelus esse.
E super m longa; vehemens heremusque retracta;
Additur his hiemis, Alemannia, Getsemanique.
Longa fit e super n; Helenam tamen hinc Helenumque
{{Versus|2030}}Et iuvenes, Asenech, ebenus debes removere.
Ante p rara fit e, moneo tamen hanc breviare;
Excipe praesepe.
R subeunte brevis datur e; tamen excipies rus
In propriis, sicut Gualterus, et adde statera
{{Versus|2035}}Et derivatum, quod rus tibi terminat in rum:
Ex hoc austerus producitur atque galerus.
Cerberus esto brevis; sunt longa Meg[a]era, Chim[a]era.
Infera cum superis, iterum brevies uterumque
Et pateram.
{{Versus|2040}}Pantheramque morans crateram iungis, Iberum.
Corripis obliquos alios; varia mulierum,
Cumque rium sequitur, usu vario reperitur.
E super s brevies tollens divina mathesis.
Ad placitum pones phrenesim.
{{Versus|2045}}T subeunte datur e longa; sed excipis haec, quae
Tertia declinat; iungetur eis amethystus.
Obliquos brevies; Agnetis demere debes.
Longis utere locuplete, lebete, quiete
Et magnete simul; temetum breviare solemus.
{{Versus|2050}}E super u rara; fiet tamen haec tibi longa.
Ante b fit brevis i; sed compositiva notabis.
Quae dat quarta, solent variari possibilisque.
I c sequente brevis; dematur apricus, amicus,
Additur his umbilicus, formica, pudicus
{{Versus|2055}}Et cum lorica lectica, myrica, Caicus.
Istis mendicus cum vesica sociamus
Ac urtica simul et quae post format et ante.
In propriis icus producitur, ut Fredericus.
Longa fit icis ab ix: exemplum dat tibi felix;
{{Versus|2060}}Sed mas solus icis, sicut calicis, breviabit.
Iunges cum filice salicem; pernix dabit icis
A pernitor, icis a perneco sic variabis.
Masticem produc et Phoenicem, breviando
Quod dedit ex nisi lodicis; bombex dabit ycis.
{{Versus|2065}}I d corripitur, sicut cupidus; sed Abydus
Excipies et quae trisyllaba ponis in ides;
Hisque Coroniden veteres iungi voluere.
Produces ido, sicut formido, cupido;
Cum desideriis addes desidero longis.
{{Versus|2070}}Pone duas primas Davidis, sicut metra poscunt.
Perfidus infidusque fides fidoque probabunt.
I super f ponis raro, sed eam breviabis.
I dabo prae g brevem; sed quae facis in ga vel in go,
Demis, ut auriga, caligo; sed brevianda
{{Versus|2075}}Quaedam composita; tibi sint caligae sociandae.
I super l brevias, solum tamen excipe neutrum,
Cum facies ile; quae sunt a nomine iunges,
Sicut Quintilis; brevis est humilis parilisque,
Dapsilis et pestilens et nubilis, additur istis
{{Versus|2080}}Exilis longum, subtilis, Aprilis, asylum.
I brevis est super m; tamen excipiatur opimus,
Cum quo sublimis; sed compositiva notabis.
Zyma puto longum; tamen azymus est breviandum;
Et derivatum de quarta sit tibi longum.
{{Versus|2085}}I super n brevia; tamen hinc festino, caminus
Excipitur, propriaque simul iunges et Erinys.
Iungas cuminium, catinum sive salinum
Et derivatum: tibi sit pro teste Quirinus,
Pina superque dabunt tibi longa propino, supina;
{{Versus|2090}}Cedrinus iungas praedictis, adde lupinum.
Crastinus esto brevis, simul hiccine, nundina, iungis
Protinus his acinumque, perendino iungitur et quae
Ex oleo, bysso, clam formas seroque, fago,
Et quae iacinthus bombexque dat ac amethystus.
{{Versus|2095}}Ante na longa fit i; vult femina, pagina demi,
Machina cum trutina, Proserpina, lamina iunges,
Buccina cum Mutina, seu sarcina, fuscina curtas;
Sic elemosyna sit.
Obliquos ex in produc, alios breviabis.
{{Versus|2100}}Ante p fit brevis i: sic antipos est tibi testis.
Obstipum retrahas [constipo consociabis].
Q subeunte dabis i longam, sicut iniquus;
Cum siliquis reliquos et compositiva notabis.
I super r brevis est; tamen excipis inde butyrum.
{{Versus|2105}}Sic delirus erit, saphirum iunge papyro
Appellans lapidem, sed pro vitro breviabis.
Est super s brevis i; paradisum non breviabis,
Anchisen iunge, gavisus ei superadde.
Praecedente para breviatur laesio longa.
{{Versus|2110}}Ante t fit brevis i: levitas erit hinc tibi testis.
Quae fiunt in ta proprio de nomine sumpta
Sive loci propriaque simul producere debes,
Vt margarita, Levita, simul heremita.
Vt placet est pituita; Petrus dixit polymita.
{{Versus|2115}}Quae fiunt in tes aut in tis, longa notabis.
Itus, si detur a nomine, longus habetur:
Et sic ex censu censitus dicere debes.
Servus curtat itus. adverbia sic breviabis.
A verbo quartae venientia longa notate.
{{Versus|2120}}Tertia praeteriens in ui dat itum breviando;
Praeteriens aliter itum producere debet.
Curtat itum pario vel disco poscoque, parco,
Quae gio dat vel bo, quae prima dat atque secunda.
Cumque supina dabunt i longam t subeunte,
{{Versus|2125}}Quae formantur ab his, ito longam reputabis.
Agnitus esto brevis, societur cognitus illi.
Itus producit, quod deponens generavit;
Sed tuor abbreviat ea, quae de se tibi format.
Et producuntur lecythus et hermaphroditus;
{{Versus|2130}}Sic aconita locas, Cocytus ei sociatur.
Nominis obliquos, quod fiet in is, dabo longos;
Corripies alios, ut miles militis, ales.
I super u longa; Ninive tamen est brevianda.
Est orobus testis, quod o super b breviabis;
{{Versus|2135}}Demitur ambobus, October sive duobus.
Ante c fit brevis o; tamen obliqui retrahantur.
Ante d fit brevis o, velut exodus; hinc procul esto
Herodes, et ei custodes sint sociandi.
Est o supra g brevis, velut ecloga; sed removebis,
{{Versus|2140}}Quae g vocali praeiungunt, ut synagoga.
O super l fiat brevis: hoc soboles manifestat.
O super m brevis est: Salomon sic esse probabit.
Quod servat neutrum genus, excipe, sicut amomum.
Longa fit o super n; sed sindonis excipiatur,
{{Versus|2145}}Sardonis atque diaconus et Turonis, sociatur
Calcedonis, Redonis [et Vasconis associabis];
Lingonis et Britonis ac obliquos propriorum,
Quae loca designant, praedictis addere debes;
Cum proprium fit in on, tamen excipies: Calydonis.
{{Versus|2150}}Simonis, harmonicus, mamonam breviare solemus.
Canonis esto brevis cum daemone, Sidonis, ut vis.
P subeunte brevis datur o: caropos tibi testis;
Asopum retrahis, Europam sive pyropum;
Vt placet, est Canopus.
{{Versus|2155}}O super r brevias: Sephoram testem tibi sumas.
Derivata palam produc: patet ecce sonorus.
Nominis obliquos, quod in or fit, iunge; sed arbor
Et memor et rhetor, castor seu marmor et aequor
Corripuere suos, sed longis adde Pelorum;
{{Versus|2160}}Et quaedam propria sunt obliquis brevianda.
Mas facit os oris; quae dant ur et us breviabis.
O super s longa, sicut testatur alosa.
T subeunte dabis o longam, sicut Azotum;
Quae componuntur, discreta mente notentur.
{{Versus|2165}}O super u raro; sed compositiva notato.
Ante b fit brevis u; sed demitur inde saluber.
V c protrahimus, quotiens a vel um subit aut us;
Cetera corripies; sed Pollucem tibi demes,
Manduco iunges, fiducia [consociamus].
{{Versus|2170}}Ante d longa datur u; sed pecudis retrahatur.
Ante g longa fit u, tamen hinc tibi coniuge dempta.
Sugo producis; sed sanguisugam breviabis.
V super l brevia, Gaetulus, adulor adempta.
Quae declinabit tibi tertia, longa notabis
{{Versus|2175}}Nomina; sed Zabulon breviabitur Hercule iuncto;
His sotular iungo, specular breviabit origo.
Obliquos brevies, ut praesulis, exulis, omnes.
V dabimus longam super m tibi, sicut alumen;
Incolumis, contumax demis et autumo iungis
{{Versus|2180}}Et columen.
V super n longa ponetur teste lacuna.
Ante p fit brevis u; sed compositiva notabis.
V super r longa; sed purpura ponitur extra.
Excipe verba, quibus meditatio convenit, et quae
{{Versus|2185}}Sunt formae similis, ut luxurio, sociabis.
Mercuriumque notes, lemures cum centurione.
Obliquos brevies, tellurem demere debes.
V super s longa: tibi sit pro teste cerusa.
Prae t longa fit u, tamen arbutus est brevianda;
{{Versus|2190}}Compositiva notes.
Vocis fine dabis a longam; sed breviabis
Rectum cum quarto quintum casum sociando.
Hinc tamen excipias, cum rectus in as tibi fiat:
Inde vocativum, velut Andrea, dabo longum.
{{Versus|2195}}In numeris -ginta sunt ad placitum tibi danda.
Postea non brevia, nisi fiat dictio bina.
Vtputa corripies, ita vel quia iungere debes.
Productum Graeci rectum quandoque notavi.
E correpta datur; exceptio multa sequatur.
{{Versus|2200}}Graecum nomen in e produc: testis tibi Phoebe.
Declinansque per ae diphthongon nomina primae
Et casus sextos in quinta dicito longos.
Longum pone fame, quoniam famei dedit ante;
Et, quae componis de quinta, longa notabis:
{{Versus|2205}}Quare, cotidie tibi sint testes hodieque.
Longum pone doce, similis quoque tempora formae.
Eque vocativum dat nomen in es tibi longum.
Nomen longa dabit adverbia, si tamen apte
Comparat, ut iuste; sed non bene nec male crede
{{Versus|2210}}Producenda fore, quia neutrum comparat apte.
Saepe brevem ponis, quia non a nomine sumis.
Summi cuncta gradus adverbia longa locamus.
Qu[a]e nomen longum, que notans et erit breviandum.
Me, te, se longis, simul e, de, pr[a]e sociabis,
{{Versus|2215}}Et ne, ni dabit an, produc, fermeque fereque.
Aut ve dabit curtam, dabit interiectio longam.
I dabitur longa; quaedam volo demere Graeca.
Sed mihi sive tibi, sibi vel quasi vel nisi semper
Ad placitum ponis, et ibi vel ubi sociabis
{{Versus|2220}}Et sua composita.
Vt tua metra petunt, o ponis; deme dativos
Ac ablativos, quoniam decet hos dare longos.
Quae monosyllaba sunt, semper producta manebunt:
Deque gerundivis tua consule metra locandis.
{{Versus|2225}}V producta datur, exceptio nulla paratur.
Quae dant b d vel m vel t, debes breviare;
Excipe diphthongum, concisas vel posituram:
Audit, aut, dicunt ex hoc testes tibi fiunt.
C longam ponis, lac, nec donecque remotis.
{{Versus|2230}}Hic poni poterit ceu metri regula poscit.
L breviare dabo; sed nil producere quaero;
Ol, ut sol, iungis et in el quae barbara ponis.
Istorum multa tamen invenies breviata.
N producta datur; sed forsitan excipiatur,
{{Versus|2235}}Forsan et in, tamen atque dein, iungas an et exin.
Rectus in a Graeci facit an quarto breviari.
Si brevis est crescens genetivus in antesuprema,
Ex hoc in recto decet n poni breviando.
Quartus casus in on solet in Graeco variari,
{{Versus|2240}}Rectus produci nisi neutra, sed haec breviari.
R breviando locas; quae sunt monosyllaba demas:
Testes sunt ver, par et ab hoc quae sumis, ut impar;
Quae tamen in multis breviata locis reperimus.
Et brevis est per, fer et cor vir terque; sed aether
{{Versus|2245}}Et crater ac Iber usus producit et aer.
S lego vocali divisim cuilibet addi;
Hinc levius scitur, quae syllaba quanta locetur.
As longam ponis, ut Musas; sed breviabis
Nomen in as Graecum, quod ponit in os genetivum.
{{Versus|2250}}In Graeco variat pluralem tertia quartum.
Es producta datur; tamen hinc penes excipiatur.
Es cum compositis, sicut potes, abbreviabis.
Obliquus crescens, qui corripit antesupremam,
In recto facit es curtam: testis tibi miles.
{{Versus|2255}}Sed res atque Ceres et spes sunt longa fidesque.
Rectus, qui tenet i super es, nescit breviari,
Cum tamen hic e brevem gerat ante tis in genetivo,
Vt paries, aries; sic usi ponere patres.
Forte tamen ratio concederet in breviando.
{{Versus|2260}}Multi dant longam pes et sua compositiva.
Pluralem Graeci variatum saepe notavi.
Is brevias; casum sextum trahis atque dativum,
Cumque suis addes monosyllaba compositivis.
In rectis brevio quis et is, bis eis sociando.
{{Versus|2265}}Accentu longa verbi persona secunda
Plurali numero facit is longam praeeunte:
Hinc tibi sit possis pro teste velisque vel audis.
Protrahit is rectus, si protrahit i genetivus
Crescens, ut Samnis; longumque dabo tibi quamvis.
{{Versus|2270}}Os longam ponis; tamen excipiatur os ossis,
Cumque potis dabit os, brevias, ut compos et impos.
Nomen in as Graecum breviabit in os genetivum.
Rectus in os Graeci, ceu Delos, habet breviari.
Vs curtam ponis; tamen hinc monosyllaba demis.
{{Versus|2275}}Declinans quartae genetivum tresque sequentes
Plurali similes casus producere debes.
V genetivus habens longam solet us dare recto
Longam: pro teste tibi sit tellusque palusque;
Tu tamen, Horati doctor, palus abbreviasti.
{{Versus|2280}}Invenies aliqua Graecorum nomina longa.
Accentus varias decet hinc distinguere normas.
Est gravis accentus, et sunt moderatus, acutus,
Et circumflexum multi tenuere priorum.
Hic gravis est, qui deprimitur nec tendit in altum.
{{Versus|2285}}Vt gravis incipiet, sed in altum tendit acutus,
Atque gravis medius et acuti fit moderatus.
Est circumflexus gravis in primo, sed in altum
Tollitur inque gravem recidit; sed cessit ab usu.
In primis mediisque modo regimus moderato
{{Versus|2290}}Voces accentu; finis regitur sub acuto.
Accentum, per quem regitur, vox ultima servat,
Aut hunc iunctarum propius tenet una duarum,
Datque gravem iure quaecunque carebit utroque.
Hos solos usu debes servare moderno.
{{Versus|2295}}Accentum tibi vox monosyllaba reddit acutum.
Sunt quaedam, quibus accentus gravis est quasi nullus,
Vt coniunctivae voces et praepositivae.
Dictio, cui tantum duplex est syllaba, servat
Accentum supra primam, sit longa brevisve.
{{Versus|2300}}Ergo pro causa, circum, puta, pone, vel una
Non declinata super extremas acuuntur;
Sic alias acuis.
De pronominibus adverbia quae facis, addis.
Huic acuendo sonat, si fiat dictio bina.
{{Versus|2305}}Hi profers et di; debet tamen i dupla scribi.
Omnis barbara vox non declinata latine
Accentum super extremam servabit acutum;
Nostra dat accentum data declinatio nostrum.
Attrahit enclitica vox accentum sibi vocis
{{Versus|2310}}Praemissae, quod eum finalis syllaba servat.
Accentum vocis concisae litera servat,
Quae servaret eum, si vox perfecta maneret;
Quae tibi si desit, huic publica regula servit.
Regula vocali cedet tamen ipsa sequenti.
{{Versus|2315}}Accentum servat polysyllaba vox super illam,
Quae praeit extremam, si longa sit haec, aliter non.
Si brevis est, sedet accentus super antelocatam,
Sive sit illa brevis, seu longa, tamen tenet illum.
Accentum servant in compositis facit et fit,
{{Versus|2320}}Dum vox composita vocalem servat eandem.
Quando compositum festinat et inde, licet sint
Longa, simul pones intus longeque, deinceps;
His orsum iungunt aliqui.
Pleraque proferre cunctando vel utraque disce.
{{Versus|2325}}Barbarus el acuit; obliquis regula servit.
Haec excepta solent usum variare legendi;
Hunc etiam mutat lector, si quaestio fiat.
Graeca per accentum debes proferre Latinum.
Accentus normas legitur posuisse vetustas;
{{Versus|2330}}Non tamen has credo servandas tempore nostro.
Si sit natura monosyllaba dictio longa,
Circumflectatur, sed si brevis est, acuatur.
Si teneat longam disyllaba dictio primam
Sitque suprema brevis, veterum si iussa sequaris,
{{Versus|2335}}Circumflectetur prior, in reliquis acuetur.
Servabit legem polysyllaba dictio talem:
Si sit correpta paenultima, quae praeit illi,
Seu sit producta, seu non, tamen est acuenda.
Si sit suprema brevis, et paenultima longa
{{Versus|2340}}Fiat natura, sit circumflexus in illa.
Illic in fine circumflectes comitesque.
Et si productam positura dat antesupremam,
Haec acuendo sonat, brevis ultima longave fiat.
Noster non penitus has normas approbat usus.
{{Versus|2345}}Barbara, concisa vox, usus et enclisis ista
Cassant interdum; facit hoc distantia vocum.
Pausat tripliciter lector; distinctio plena
Namque fit et media, fit subdistinctio terna.
Si suspensiva fiat constructio, quando
{{Versus|2350}}Pausabit, media poterit distinctio dici,
Si sit perfecta constructio. si tamen addi
Convenit, ut plena sententia possit haberi,
Si lector pauset, ibi subdistinctio fiet.
Completo sensu fiet distinctio plena;
{{Versus|2355}}Haec est periodus mutato nomine dicta.
Est metrum media distinctio; finis habetur
Versus periodus; est subdistinctio punctus.
Pro puncto saepe metras, sed non retroverte,
Sustentans pauses, si bis metrare recuses.
{{Versus|2360}}Pluribus est membris distincta figura loquelae.
Haec sunt schema, tropus, metaplasmus; rursus earum
Quamlibet in proprias species distinguere debes.
Sunt plures aliae scripto vel voce figurae.
Hinc sunt exempla: pleonasmos, acyrologia
{{Versus|2365}}Et cacosyntheton et eclipsis, tautologia,
Amphibologia, tapinosis, macrologia,
Perissologia, cacenphaton, aleoteta.
Sed nequit his soloe. vel barbaris. associari;
Sunt etenim vitia nulla ratione redempta.
{{Versus|2370}}Barbaris. est vocis corruptio facta Latinae:
Hoc vitium facimus dicendo domina, dominus.
Si tamen eloquiis commisces verba Latinis
Barbara, doctores hoc dicunt barbarbarolexim.
Est soloecismus incongrua copula vocum,
{{Versus|2375}}Vt, si dicatur vir bellica, sponsa pudicus.
Barbaris. et soloe. tibi sint penitus fugiendae.
Improprie posita vox format acyrologiam,
Si dicas requiem timeo vel spero laborem.
Dictio turpe sonans cacenphaton: arrigit aures
{{Versus|2380}}Detur in exemplum vel tu cum compare ludis.
Atque supervacua debet dici pleonasmos
Additio vocis, ut sic est ore locuta.
Signat idem verbis diversis tautologia:
Exultans redeo rursus gaudensque revertor.
{{Versus|2385}}Dicitur unius verbi defectus eclipsis,
Quod poni decet, ut fiat constructio plena:
Haec secum: precibusne bonum parere precantis?
Cum per verba rei magnae submissio fiet,
Tunc tapinosis erit, si dicatur mare gurges.
{{Versus|2390}}Et male confusa cacosyntheton est vocitanda
Congeries vocum.
Discipulos caedit cum virgis terga magister.
Perissologia dicenda superflua vocum
Additio sine vi rerum, quae significentur:
{{Versus|2395}}Qua poterant, ibant, sed non, qua non potuerunt.
Cum res comprendit varias sententia longa,
Macrologia datur; prologis hoc saepe videmus.
Amphibologia [est] constructio non manifestans
Sensum perfecte: puto te socium superare.
{{Versus|2400}}Hoc fit multotiens, quia non determino plene
Affectum mentis defectu praepediente,
Sive duplex sensus ex verbis possit haberi.
Confundit casus, numeros, genus alleoteta.
Addendo saepe fiet metaplasmus, et eius
{{Versus|2405}}Prothesis est species et epenthesis et paragoge.
Subtrahis interdum; species tunc eius habendae
Auferesis vel syncopa sunt vel apocopa finis.
Auferesis tollit capiti; sed prothesis addit.
Syncopa de medio tollit, quod epenthesis auget.
{{Versus|2410}}Hoc, fini tollit quod apocopa dat paragoge.
Si longam brevies, debet tibi systola dici.
Ectasis esse solet, si producas breviandam.
Bis binas species habet ectasis, hasque vocamus
Caesuras: faciet penthemimerim tibi terni
{{Versus|2415}}Syllaba prima pedis; ibi producis breviandam.
Semi- vel ante- praeit, produceturque secundi
Prima pedis, ut in hoc poteris cognoscere versu.
Quarti prima pedis hephthemimerim tibi format
Producendo brevem: versus hoc denotat iste.
{{Versus|2420}}Post hephthemimerim dat quinti syllaba prima
Curtam producens, sicut versus habet iste.
Altera caesurae species, si subiciatur
M vel vocali vox, cuius litera prima
Vocalis, nec in his ideo collisio fiet:
{{Versus|2425}}O utinam populum hunc salvet gratia Christi.
Syllaba dividitur, et dieresis vocitatur:
Aulai in medio libabant pocula Bacchi.
Si iungas plures, dic syneresim tibi factam.
Haec eadem species dicatur episynalimphe:
{{Versus|2430}}Fixerat aeripedem cervam.
Ecthlipis necat m, sed vocalem synalimpha.
Tu populum, alme pater, salvasti a morte redemptor.
Viles sunt istae prae cunctis et renuendae.
Syncrisis istarum solet utraque saepe vocari.
{{Versus|2435}}Non solum voces, sed tempora saepe videmus
Elidi metris, velut hic: vale, inquit, Iolla.
Dicitur antithesis, si litera ponitur una,
Ponere cum debes aliam: sic dicimus olli.
Metathesim facies, si transponas elementum,
{{Versus|2440}}Si dicas Teucre, cum debes dicere Teucer.
A te vitari debent species metaplasmi;
Sed penthemimeri sola modo nos decet uti.
Syncopa cum fiet, patrum vestigia servet.
Dat species tibi schema prolempsim, zeugma, sylempsim;
{{Versus|2445}}Est et hypozeuxis, anadiplosis, epanalempsis;
Est et epizeuxis et anaphora, paronomoeon;
Est schesis onomaton, his additur homoteleuton,
Et paronomasiam, polyptoton addis, hirinos;
Iungis homoptoton his, pariter polysyndeton addis;
{{Versus|2450}}Vltima dialyton vel asyndeton est vocitanda.
Praesumit, quae sunt suprema locanda, prolempsis:
Cerno ducentos hinc natos hincque nepotes.
Zeugma fit in verbo, si plurima clauseris uno:
Hymnus, Christe, tibi, tibi laus, tibi gloria detur.
{{Versus|2455}}Clausas dissimiles ligat una voce sylempsis:
In te, Christe, salus, in te sunt praemia nostra.
Cum collectivo iunctum plurale sylempsim
Assignant aliqui: plebs ista parant equitare.
Sed magis est propria constructio: plebs parat ire.
{{Versus|2460}}Estque sylempsis, ubi pro multis ponitur unus,
Vt, cum dicis: adest rex multo milite cinctus.
Reddit hypozeuxis personae plurima verba
Vni: nos mundet, nos ornet gratia Christi.
Fiet anadiplosis verbi geminatio, quando
{{Versus|2465}}Principium clausae fit idem cum fine prioris:
Nummis istorum caret alter et alter abundat.
Clausis principium dat anaphora pluribus unum:
Christus mundavit, Christus nos purificavit.
Principio finem facit epanalempsis eodem:
{{Versus|2470}}Nobis grata prius non sunt, modo congrua nobis.
Vnius est epizeuxis geminatio verbi
Significantis idem: me, me petit ultio digna.
Voces, paene pares quae sunt, diversa notantes
Dant paronomasiam: non curas vera, sed aera.
{{Versus|2475}}Principium simile voces iunctae retinentes
Dant paronomoeon: vim vitat virgo virilem.
Iunctura simili voces multae sociatae
Dant schesis onomaton: umbone repellitur umbo,
Pes pede comprimitur, ensisque retunditur ense.
{{Versus|2480}}Clausula totalis tibi format homoptoton uno
Casu contenta: flentes tristes lacrimantes.
Cum plures voces sub fine tenentur eodem,
Homoteleuton erit; hinc carmina consona subdis
Huicque leonina simul et caudaria iungis.
{{Versus|2485}}Per varios casus distincta polyptoton implet
Clausula: litoribus contraria litora, fluctus
Fluctibus esse precor, populos populis inimicos.
Longa tenens seriem constructio dicitur hirmos:
Principio caelum, terras camposque liquentes
{{Versus|2490}}Lucentemque globum lunae, solis iubar, astra
Spiritus intus alit.
Diversas voces coniunctio plurima iungit,
Sic polysyndeton est: materque paterque neposque.
Cum sine iunctura variae voces iterantur,
{{Versus|2495}}Dialyton facient: rex, miles, plebs negat illud.
Multa tropi species: metaphora, metonomia,
Antonomasia, catachresis vel metalempsis,
Onomatopoeia vel epitheton, homozeuxis,
Synodoche vel periphrasis, simul allegoria;
{{Versus|2500}}Addis hyperbaton his et hyperbole.
Cum res est alii similis, pro nomine nomen
Ponitur, ut fit, homo simplex cum dicitur agnus,
Debet metaphora dici translatio talis.
Fit catachresis, ubi sub nomine res alieno
{{Versus|2505}}Signatur: sic pisce carens piscina vocatur.
Pro praeeunte sequens positum faciet metalempsim,
Vt, cum significas annos tot per tot aristas.
Plures esse modos reperimus metonomiae,
Cum pro contento, quod continet, aut vice versa
{{Versus|2510}}Ponitur, aut factor pro facto vel vice versa.
Antonomasia solet excellentia dici,
Si proprium taceas ponens nomen generale:
Sic David insinuas nomen dicendo prophetae.
Si iungam proprium voci rem significanti,
{{Versus|2515}}Fiet epitheton, ut si dicas tristia bella.
Si partem sumas pro toto vel vice versa,
Synodochen facies.
Onomatopoeiam facies, si nomina sumas
De sonitu tracta: sic sus scrofa dicitur esse.
{{Versus|2520}}Periphrasis circumloquium de iure vocatur,
Cum verbis curas attollere rem tibi gratam,
Aut in re turpi verbis non turpibus uti.
Transcensus veri manifestus hyperbola fiet:
Astra ferit sonus armorum clangorque tubarum.
{{Versus|2525}}Vocum turbatus formabit hyperbaton ordo.
Syncrisis ac temesis ac hysterologia subsunt;
Huic et anastropha vult pariterque parenthesis addi.
Hysteron et proteron solet hysterologia dici.
Haec fit, cum rectam seriem sententia mutat:
{{Versus|2530}}Hi Cererem torrere parant et frangere saxo.
Syncrisis ex omni confusa locutio parte:
Nos virtute lavat qui labem criminis ornat.
Dat temesim partes in binas dictio secta:
Est boreae regio septem subiecta trioni.
{{Versus|2535}}Dictio si subsit, cum sit praecedere digna,
Fiet anastropha: sic surgit mare littora contra.
In clausa clausam si commisces alienam,
Inde parenthesis est: princeps (quia bella minantur
Hostes) militibus urbes praemunit et armis.
{{Versus|2540}}Cum designatur aliud quam clausula signat,
Allegoria datur; septem species dabis illi:
Hae sunt antiphrasis, charientismos et enigma
Atque paroemia, sarcasmos ac ironia,
Astismos.
{{Versus|2545}}Antiphrasis sermo signans contraria dictis:
Sic lucum dices, quia raro luce nitescit.
Est charientismos, cum profers dura relatu
Gratius: hinc Hammon nomen traxisse putamus.
Obscurus sermo, quasi mirandus, fit enigma:
{{Versus|2550}}Patrem progenies occidit matris in alvo;
Quam mater genuit, generavit filia matrem.
Si proponantur proverbia publica, dices
Esse paroemiam: lupus est sermone sub isto.
Sarcasmos solet hostilis derisio dici
{{Versus|2555}}Auxiliante modo dicendi significata.
Per voces dictis contraria dant ironiam.
Vrbane ludens verbis, non concitus ira,
Astismon facies: hircos mulgere labores.
Est et homozeuxis, quando rem notificabis
{{Versus|2560}}Ex alia, cui rem possis conferre priorem,
Quae sit nota minus, per eam, quae notior exstat.
Tres species: icon, paradigma, parabola, subsunt.
In simili genere qui comparat, efficit icon;
Haec solet ex usu quandoque parabola dici.
{{Versus|2565}}Sed dici poterit de iure parabola, si quis
Inter dissimiles res comparat, utputa: semen
Est evangelium, quod nutrivit bona terra,
Quod petra suscepit, quod spinae detinuerunt.
Hic paradigma facit, qui primum comparat et post
{{Versus|2570}}Assignat simile: Domini sunt semina verbum,
Spinae divitae, mens arida petra vocatur.
Alterius vox una tenens vim praepositiva,
Vt supra pro de, fit protheseos paralange.
Cum plus significas, dicis minus, haec tibi fiat
{{Versus|2575}}Liptota; fit sub ea firmando negatio bina.
Describendo locum topographiam faciemus.
Chronographia solet certum describere tempus.
Si dicatur agens patiens res vel vice versa,
Sive modo simili tibi sit conversio facta,
{{Versus|2580}}Fiet hypallagium: perflavit fistula buccas.
Personamque novam formans das prosopopoeiam.
Absenti sermo directus apostropha fiet;
Sic loquor absenti, scriptam dum mitto salutem.
Est adiectivum substantivo resolutum
{{Versus|2585}}Aut e converso; sic hendiadim tibi formo:
Armatumque virum designo per arma virumque;
Armatoque viro decet arma virumque notare.
Extra materiam describens vana vagatur
Auctor, et hanc ebasim plures dixere figuram.
{{Versus|2590}}Emphasis efficitur, si fixum proprietatem
Significans ponis, ubi debet mobile poni.
Sic loquor expresse dicens: Davus scelus ipsum.
Est efflexegesis exponens dicta priora.
Dum retices, quod turpe sonat, dic euphoniam:
{{Versus|2595}}Circuit haec et relliquiae dant relligioque.
Dicitur esse lepos sermo directus ad unum
Vtens plurali, velut hic: nostis, bone praesul.
Pro numero numerum, pro casu ponere casum
Te facit antitosis inter se dissona iungens.
{{Versus|2600}}Saepius audivi tempus pro tempore poni:
Ludere ludebat ad ludendumque vocabat;
Inque prophetiis mutantur tempora sacris.
Verba per antitheton respondent ultima primis:
Est Daniel Noe Iob castus rectorque maritus.
{{Versus|2605}}Respondens ad ea, tibi quae sunt obicienda.
Das anthypophoram, cum nil tamen obiciatur.
Sensus oppositos notat anticlasis eodem
Verbo: non obsto, sed toto posse resisto.
Cum verbis vertit antimetabola sensum:
{{Versus|2610}}Non, ut edas, vivas; sed edas, ut vivere possis.
Incipimus fari quicquam quandoque, sed illud
Vltro desinimus intercipimusque, tacendo;
Vult aposiopasis dici defectio talis.
Est euphemismos pro verbo ponere verbum:
{{Versus|2615}}Exsultat domini vocem mea lingua superni.
Contingens verbi mutat synepthesis: ecce
Vnica facta fuit mulier, quae sunt modo plures.
Ista sed in nostrum mutatio non venit usum.
Dicuntur binae species synepthesis esse,
{{Versus|2620}}Scilicet haec et ea, qua personam variamus:
Nobis parce, deus; nobis lavet ille reatus.
Vult oliopomenon ex dictis plura notare;
Moto sermone sic plura licet memorare:
Vrit amor Paridem; nuptam rapit; armat Atriden
{{Versus|2625}}Vltio; pugnatur; fit machina; Troia crematur.
Exponens homophesis est non nota per aeque
Vel magis ignota: dic alchitrop esse cavillam,
Quae tenet allidadam cum valdagora sociatam.
Saepe prius dicta geminat tibi theologia
{{Versus|2630}}Epimonenque vocat, haec si repetitio fiat,
Vt, quod dicetur, sic certius esse probetur:
Exspectando David exspectans sic geminavit.
Si, quae sunt hominis, assignentur deitati,
Anthropospathos est: sic saepe Dei legis iram.
{{Versus|2635}}Si sint res aliquae concordi foedere iunctae,
Id, quod inest uni, reliquam dices operari:                  
Sic linguam cordi concordem dic meditari,
Ac homopathion talem dic esse figuram.
Nil reor assertum, quod non queat esse tenendum,
{{Versus|2640}}Pluraque signavi, quae non debes imitari.
Doctrinale Dei virtute iuvante peregi.
Grates reddo tibi, genitor Deus, et tibi, Christe,
Nate Dei Deus, atque tibi, Deus Halitus alme,
Quos tres personas in idem credo deitatis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>hgwyny85a3o1d2bcughm1zuqxnetnrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84328</id>
    <revision>
      <id>274089</id>
      <timestamp>2026-07-24T15:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}} {| |- | colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Chirche || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d. |- | colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Felde || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d. |- | colspan=&quot;6&quot; | De Ricardo de Nortone, pro terra Carterii || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d. |- | De Johanne Viryng || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align:...</comment>
      <origin>274089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="77ejyp8h968ywnsctcbplpj0p4oant4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|266|{{capitales|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}}
{|
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Chirche || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Atte Felde || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;6&quot; | De Ricardo de Nortone, pro terra Carterii || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| De Johanne Viryng || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;7&quot; | De Thoma le Wrothe, nihil, — condonatur, quia
|-
| colspan=&quot;7&quot; | pauper.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Rogero Cristemase || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| De Ricardo Foulere || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| De Adam Hereward || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| De Thoma Adam || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Palmere || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Ysabella Atte Hulle || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;7&quot; | De Johanna Atte Hulle, nihil, —condonatur, quia
|-
| colspan=&quot;7&quot; | pauper.
|}
Omnes isti tenent dimidium ''ferthing-lond''.

{|
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Willelmo Bi Northe || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;4&quot; | De Petro Kyny2t, pro terra Over Ree || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Sampson, pro terra Heroun || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | xii. d.
|-
| colspan=&quot;7&quot; | De Roberto David, nihil, — condonatur, quia pauper.
|-
| De Johanne Warde || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Johanne Atte Chirche, pro uno ''sotlond'' || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Wilelmo Atte Beke || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| De Thoma Adam || - || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | De Johanne Bithewode || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|-
| colspan=&quot;5&quot; | De Emma Atte Grene, pro uno ''sotlond'' || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | vi. d.
|}
Omnes isti tenent unum ''sotlond''.
{|
|-
| Summa || - || - || - || - || style=&quot;text-align: right;&quot; | cxviii. s. x. d. 
|}

==== De redditu viginti solidorum de quodam molendino in Langeleye, per processum placiti per Abbatem Ricardum de Regina Angliæ recuperato. ====

{{Marginalia sinistra|Abbot Richard recovers from Isabella, the}} Circa idem tempus idem Abbas recuperavit versus Isabellam Reginam, tenentem manerium de Langleye ex dono Regis, redditum viginti solidorum de molendino Redulphi Chendut in Langley, per billam in pleno&lt;noinclude&gt;{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77ejyp8h968ywnsctcbplpj0p4oant4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Petrus de Riga</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84329</id>
    <revision>
      <id>274090</id>
      <timestamp>2026-07-24T15:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="shmiib2evyxsdwy1j0z2cfqu1nm8p6x" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
*[[Aurora]]
*[[De ornatu mundi]]
*[[Oratio]]</text>
      <sha1>shmiib2evyxsdwy1j0z2cfqu1nm8p6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Petrus de Riga scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84330</id>
    <revision>
      <id>274091</id>
      <timestamp>2026-07-24T16:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="7570t3c43uhfb163etyxxajhbcamdxk" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Petrus de Riga}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Petrus de Riga]]</text>
      <sha1>7570t3c43uhfb163etyxxajhbcamdxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Draco Normannicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84331</id>
    <revision>
      <id>274093</id>
      <timestamp>2026-07-24T16:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="cpfelik0ehin3zx3mb37zorex4fl9ah" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Stephanus Rothomagensis
|OperaeTitulus=Draco Normannicus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, elegi
|Editio= R. Howlett, 1885
|Fons=Musa Mediaevalis
}}</text>
      <sha1>cpfelik0ehin3zx3mb37zorex4fl9ah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274095</id>
      <parentid>274093</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214735" sha1="pd87g03gp9t73bvanchrwpzzmdtkoks" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Stephanus Rothomagensis
|OperaeTitulus=Draco Normannicus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, elegi
|Editio= R. Howlett, 1885
|Fons=Musa Mediaevalis
}}
==1.==
&lt;poem&gt;
Ingenii virtus crescit fervore studendi,
     Ac studii nimio pressa labore iacet.
Hanc regit, informat, refovet moderatior usus;
     Turbat maeror, alit gloria, servat amor:
{{Versus|5}}Maeror, nam laetos quaerit meditatio iugis,
     Discendi studium tristia corda fugit:
Gloria, dum sapiens claros conscendit honores,
     Stultus et elinguis laudis honore caret.
Sic amor instigat studium, sic fervor amantis
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogitat id solum, quod sibi dulce sapit.
Instruit ingenium tum lectio, tum meditandi
     Vsus consolidat callidiusque facit.
Efficitur subtile quidem subtilia scrutans,
     Gnarus in his solus mentis acumen habet.
{{Versus|15}}Eloquio splendet, qui callet in arte loquendi,
     Si tamen assuetum servat in arte modum.
Cogitet, inveniat quid causae postulet usus,
     Obviet adversis, quae sibi iusta probet,
Distribuatque locis discretis quaeque reperta:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollia stent mediis, cetera firmet onus.
Sensibus inventis, adiungat dicta polita:
     Par servetur in his cura decorque modus.
Nil praedicta valent memori, nisi pectore stringat,
     Thesaurus reseret credita iure sibi.
{{Versus|25}}Callidus orator post haec pronuntiet ore
     Quam variis rebus mens sibi clara nitet.
Hac qui parte caret, perdit quod in arte laborat:
     Respuit auditor quod sibi turpe sonat.
Iudicium referens inventis, singula penset,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quinque supradictos sumat ab arte modos.
Haec servanda reor causam tractare volenti,
     Servet et haec metri lege poeta novus.
Insita carminibus veterum discernimus ista:
     In causis redolent rethoricisque libris.
{{Versus|35}}His sine lingua caret verbis ex arte politis,
     Nititur haec fari, turbida quaeque refert.
Gnarus in arte modum tenet, ornat dicta, colores
     Spargit, opus librat, singula verba notat.
Turbinis instar habens, indoctus turbida profert,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscet et involvit quicquid in ore ruit.
Sensum, verba, modum, confundit, congerit, aufert,
     Iudicioque carens, dicere cuncta cupit.
Invenit, exornat, disponit conscius artis.
     Haec tria quid valeant iudicat, idque regit.
{{Versus|45}}Excolit ingenium, studium pro viribus arcet,
     Plura legit, sensum ruminat, alta subit.
Cernere contendit quae sit lux vera sophiae:
     Depellit tenebras, pectoris error abit.
Informatque fidem, spem firmat, mundat amorem;
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scire suum vitae consociare parat.
Vtque sapit mores componit, roborat, aequat,
     Sensu consilii, pondere, iure, modo.
Ingenii vires studiis enixius urget:
     Carmine nunc resonat, nunc sibi prosa placet.
{{Versus|55}}Dum moror in studiis, haec mecum saepe revolvens,
     Ex propriis gazis edere pauca libet.
Henrici iuvenis, praeclari regis in armis,
     Materiae causam vita thronusque dedit.
Hic breviter tanti describo principis actus,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum de matre loquor, coniuge, prole, patre.
Altius aggredior Danorum scribere gesta,
     Rollonisque ducis proelia celsa cano;
Quis fuerit, qualis, quantus, quam nobilis armis,
     Quae sibi gens, socii, dicere cordis erit;
{{Versus|65}}Quae sit et unde, quibus ducibus gens Francigenarum,
     Quam sibi dux stravit Danicus ille, noto.
Hastingum refero, primus qui Danica bella
     Francorum cuneis intulit atque faces.
Nec taceo quis rex Francorum sceptra regebat,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi pax fieret, Rollo quid inde tulit.
Foedere pro pacis datur huic Normannica tellus,
     Tellus cui Britonum iungitur; idque placet.
Inde duces claros recolo Normannigenarum,
     Qui fuerint, quanti, quis sibi finis adest.
{{Versus|75}}Insignisque ducis Willelmi prelia narro,
     Anglos qui superat, dum diadema capit.
Natorum seriem, moresque, thronumque revolvo:
     Dividit his regnum, tuncque beatus obit.
Horum gesta canens, Henrici proelia magni
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laudibus eximiis acis referre volo:
Fratrem cum cuneis forti certamine cepit,
     Francigenas acies tradidit ille fugae.
Nec regis sileo raptum Stephani diadema,
     Quod tamen armorum viribus ipse tulit.
{{Versus|85}}[In] numero regum fuerit successio qualis
     Francigenis, ex quo Rollo subacta regit.
Nomina cum gestis horum distinguo quibusdam,
     Cum Normannigenis quis sibi pacis amor.
Nec Karolum sileo, Stephanus quem papa sacravit,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuique patrique suo Francica sceptra dedit.
Italiae medio quae princeps gessit uterque
     Viribus egregiis, hic duo bella fremunt.
Horum progenies Hugonis traditione
     Qualiter a regno decidit, inde noto.
{{Versus|95}}Regibus his nostris quae sit discordia pingo,
     Scribitur hinc regis filia nupta viro.
Post geminos refero Papas, quos Roma creavit:
     Concilium geminum rhetoris ore cano.
Carminis in calcem mortem describo Mathildis:
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ex gemino regum foedere finis adest.
Non genus, aut virtus, non divitiae vel honores
     Aut mortem superant, aut superare valent.
Hoc natura trahit de primi iure parentis;
     Labitur hic pomo, quo perit omnis homo.
{{Versus|105}}Rumphea flammigera Christi restincta cruore
     Vertitur. Hinc homini iam polus ipse patet.
Pro meritis discretus honor coelestia donat,
     Exigit hoc vita sexus uterque sibi.
Non animam sexus distinguit: vir mulierque
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sunt anima similes, non ibi sexus inest.
In meritis solis discretio sola tenetur,
     Sicque piis studiis vita beata datur.
Mors igitur dum scire facit quid quisque meretur,
     Iudicii veri ius generale gerit,
{{Versus|115}}Huic requiem tribuit, dat et illi iure laborem:
     Dispar vita fuit, nec locus unus erit.
Sic ius, sic ratio meritorum praemia pensat,
     Singula sic librat, sicque creata regit.
Ius necis omnis homo metuit, tremit imperialis
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria, nam subicit invida quaeque sibi.
Pontifici regem sociat, rhetorque sophistae
     Iungitur, indoctum cum sapiente rapit
Omnia consumit proprii quae iuris habentur:
     Quaeque sibi nasci conspicit, illa terit.
{{Versus|125}}Haec floris speciem nostri gemmaeque nitorem
     Stravit; flos cecidit; splendida gemma ruit.
Imperii splendor, decus orbis, laus mulierum
     Mathildis subiit corpore iura necis.
Spiritus ex meritis coelesti sede locatus,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Credo quod aeterna luce beatus erit.
Quae duo semotis spatiis iam dissociata
     Vniet aeterni Iudicis illa manus.
Quae cum in propria renovabit climata mundi
     Hanc gemina veste vestiet arte nova.
{{Versus|135}}Immortalis enim duplici cum dote resurget
     Aeterni thalami conscia, mente, fide.
Hec igitur regis Henrici splendida proles
     Moribus et vita consonat ipsa patri.
Nobilis hanc peperit Mathildis regia coniux,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Splendor honestatis coniugiique decus.
Nominis et fidei matri pia subditur heres,
     Nata piae matris servat et intrat iter.
Anglia resplendet exortu sideris huius,
     Quae si non sidus, sideris instar habet.
{{Versus|145}}Nam virtute prius, nunc famae luce coruscat,
     In mundo radiat lumine clara novo.
Interea magnus Henricus in imperiali
     Culmine conspicuus ius dabat omne suis.
Hic Karoli proles Alamannica sceptra tenebat,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mundi Roma caput subdita iura tulit.
Sideris hic nostri, fama volitante, decorem
     Noscit, amat, querit consociare sibi.
Clarior ut claro sit sidere nititur, ardet
     Coniugii specimen fretus amore patris.
{{Versus|155}}Ostro conspicui, gemmis auroque nitentes
     Legati veniunt, imperiique decus.
Terrarum fines penetrant, et in Anglica regna
     Tendentes subeunt regia tecta viri.
Auribus in regis legatos imperiales
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affore quis retulit, narrat, adauget opes.
Curia completur comitum procerumque caterva,
     Confluit atque simul militis ampla manus.
Assunt legati, dant imperialia iussa,
     Applaudunt proceres, rexque comesque favent.
{{Versus|165}}Sicque puella decens Mathildis filia regis
     Poscitur, accipitur, coniugioque datur.
Ortu, divitiis, comitatu splendida, linquit
     Stella solum patrium: redditur atra dies.
Splendidius, fateor, nil protulit Anglica tellus
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ingenio, sensu, munere, mente, fide.
Regalis soboles Alamannica regna subintrat.
     Hic aquilam vatis nidificare vides.
Suscipit Henricus sponsam, secumque coronat,
     Hoc insigne decus maxima Roma dedit.
{{Versus|175}}Pluribus haec lustris, tanto condigna marito,
     Vixit in imperii culmine cara suis.
Vt dominam proceres, ut matrem pauper amabat;
     Hos retinet caros, hos pietate fovet.
Quae morum probitate nitens et gloria regni,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lux sibi, lux populis ecclesiaeque fuit.
Non diadema micans nec opes fecere superbam,
     Sed magis urgebant ad pietatis opus.
Floruit imperium sub tanti floris honore,
     Dum sibi Mathildem sensit honore parem.
{{Versus|185}}Proh dolor! in tanto dum culmine clara nitescit,
     Evacuatur honos, gloria tota ruit.
Cessit enim fatis Henricus in imperiali
     Praecellens solio, morteque pressus obit.
Hinc Alamannorum maeror, Romania tota
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbine ceu venti turbida facta gemit.
Vrbibus illatus rumor dum quaeque pererrat,
     Cuncta replet luctu, clade, dolore, metu.
Sic decus ille ducum, populi lux, splendor in armis,
     Solaris radius deficit igne suo.
{{Versus|195}}Invida vae tibi mors! Quid morsu singula stringis?
     Vasta lues tantis parce nefanda viris.
Parcere sed nescis; Parcarum fila perurgent;
     Et quia non parcunt, parcere saeva nequis.
Nunc hos nunc illos subicis, nullumque refutas,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque tui iuris perspicis, illa trahis.
Imperialis honor tibi subditur, alta potestas
     Corruit, inque tuum ius grave victa cadit.
Cur proceres tantos tam parvo tempore sternis?
     Cum miser hinc rapitur, quis dolor esse queat?
{{Versus|205}}Cum vero virtute vigens geminave peritus
     Rerum notitia tollitur, inde dolor.
Vt domus obruitur caesis fractisque columnis,
     Sic ruit hic mundus, morte trahente pios.
Lumine ceu proprio Mathildis sic viduata
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deserit externum corpore corde solum.
Lux redit in patriam, patrium se reddit in hortum
     Flos nitidus, nobis undique spirat odor.
Hanc pater excipiens, nativo germine gaudet,
     Morte viri scita condolet, inde gemit.
{{Versus|215}}Flos iuvenum, vis militiae, consul probitatis,
     Andegavensis apex hanc petit, ardet, amat.
Per se perque suos tum munere tum prece temptat,
     Temptat coniugii talis inire decus.
Consulis in tanti manibus datur imperialis
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coniux, et soboles regia clara satis.
Si diadema micans, si purpura cultibus adsit,
     Credas quod maneat gloria prima sibi.
His par nobilitas dum proles regis uterque,
     Nulla magis tanto nubere digna viro.
{{Versus|225}}Moribus et vitae sanguis concordat et aetas,
     In paribus pariter par honor atque genus.
Ex his rege satis generatur lucifer iste,
     Qui fremit in mundo viribus, ense, throno.
Gaudet uterque parens exorto pignore tanto,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus in tali sidere gaudet avus.
Hic Gallis bello superatis dum mare sulcat,
     Qua vehitur proles, obruit unda ratem.
Aequoris in pisces catulos transire leonis
     Vates insonuit, sors miseranda nimis!
{{Versus|235}}In nata natoque suo spes sola relicta,
     Cernitur ex uno substituisse duos.
Hic quantus fuerit vivens, in morte cometa
     Praecinit innumeris irradiata comis.
Comparat hunc vates rugienti iure leoni,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum quia magnanimus tum quia terror erat.
Cuius et acta canit quasi iam transacta referret,
     Inspicit hoc relegens mystica verba viri.
Defuncti cerebrum, cor, servat Neustria; corpus
     Anglia; spiritui sit locus ipse polus.
{{Versus|245}}Vniet unius partes tres, trinus et unus,
     Cernat ut unitus quod sibi constat idem.
Huius in imperium Stephanus successit in armis:
     Egregius consul, regis et ipse nepos.
Huncque suosque novos natos horumque favorem
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sublimem fieri vatis in arte vides.
Heres Henrico nisi natae natus et ipsa
     Non erat, at natus tempore parvus adhuc.
Sensibus, ingenio, studiis, animi probitate,
     Corpore dum crescit, crescit et ipse puer.
{{Versus|255}}Laetatur genitor, se totum cernit in illo,
     Vultu, consiliis, moribus, ore, manu.
Hinc mater binos diverso tempore natos
     Concipit; hos simili nutrit amore pater,
Hi pariter parili servantur honore parentum,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; His quia par sensus, par genus, atque decor.
Interea Gaufridus adest ceu fulmen ab alto;
     Neustria concutitur fulgure tacta novo.
Improvisus enim, ceu venti turbine facto,
     Turbat eam per se, per sua, perque suos.
{{Versus|265}}Caesaris aggreditur galeatis viribus urbem,
     Militis obsistit vis procerumque vigor.
Obvius armatis veniens exercitus urbis
     Caeditur et caedit, pellitur, inde fugit.
Demum per gladios, per vim, per tela, per ignem
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nobilis urbs capitur, traditur arxque duci.
Dempto sic capitis tanta virtute vigore,
     Ex facili subicit cetera membra sibi.
Gallis devictis hanc Caesar condidit urbem,
     Milite Romam complet et ornat eam.
{{Versus|275}}Nuncupat hanc Rodomum, Romanis quod domus extet,
     Caesaris hinc Burgus, Iulia fitque Bona.
Neustria tota simul superatur, cedit, obedit,
     Consulis atque ducis viribus, arte, metu.
Henricus dux efficitur sudore paterno:
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Andegavim remeat natus et ipse pater.
O violenta nimis, quid agis, mors, invida pestis?
     Quid patria lumen tollere saeva cupis?
Rem morti similem quis demonstrare valebit?
     Quae polus aut orcus suscipit, ista necat.
{{Versus|285}}Sublimes, humiles, fortes, castos, sapientes,
     Obruit, extinguit, comprimit, arcet, habet.
Heu dolor! insignis consul valetudine pressus
     Dum sibi succedunt prospera, fata subit.
Flos comitum, decus imperii, vis maxima belli,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae splendor, sensus acutus, obit.
Nobilis successus iuvenis resolutus ad astra,
     Labitur, occumbit, deficit, exit, abit.
Spiritus ad requiem transfertur, nam Cenomannis
     Inclyta praeclari continet ossa viri.
{{Versus|295}}Dux igitur patrii successor iuris et heres,
     Matris ad imperium protegit omne solum.
Foederis hinc aquilam rupti sibi foederat: ipsam
     Dux genuit, cuius gens Aquitana fuit.
Hinc duplicatur honor, geminatur honore ducatus,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vis animi maior quam suus omnis honos.
Consulis atque ducis dux consul honorat honorem,
     Quo magis hic crescit culmine, crescit honos.
Hinc animi feritas, hinc militis anxia virtus,
     Haec trahit, haec urget quo sua iura petat.
{{Versus|305}}Natus ad imperium, sibi regnum quaerit avitum,
     Hoc cupit, hoc ardet subdere iure, manu.
Instruit inde rates, armatos colligit, instat
     Viribus et ferro fortis ubique leo.
Navali strepitu mare sulcans littora linquit,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi fata favent, sic polus, aura canit.
Navibus egreditur galeatus, Iulius alter,
     Fretus militiae viribus, ense fremit.
Fama volat Normannigenas cum turbine belli
     Cum duce moliri vulnera, dampna, neces.
{{Versus|315}}Vi Normannigenum superabitur Anglica tellus,
     Inviolata manent diva statuta sibi.
Belliger insignis Rollo Francos superavit,
     Regia cui proles pars patriaeque datur.
Hinc ferus et validus Willelmus surgit in armis,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haraldum superat viribus, huncque necat.
Altius insurgens Normanni germinis ardor
     Alpes transgreditur, longius arma gerit.
Wischardus vehemens Siculae telluris in arces
     Victrices aquilas inserit, hasque capit.
{{Versus|325}}Vt genus, ut virtus, ut honor, Normannica proles,
     Contulit, instigat, quaeritur, alta petit.
Dux igitur noster, vallatus milite multo,
     Anglica pervadit moenia, castra locat.
Hinc acies, hastas, enses, cuneos, grave bellum,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ordinat, extollit, nudat, adauget, init.
Dum parat, accelerat, sumuntur vincere bella
     Vires, rex Stephanus non minus arma capit.
Hinc natus, probitate vigens armisque peritus,
     Colligit armatos undique; cuncta rapit.
{{Versus|335}}Vastat cum sociis Edmundi praedia regis;
     Cernere virtutem martyris ille nequit.
Percussus sentit quod vivat regia virtus;
     Sternitur hic lecto, fata repente subit.
Non rex, non proceres, non miles plangere cessat,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc dolor, hinc luctus tristia corda replet.
Sic sua defendet martyr, vincit sine ferro,
     Sicque duci nostro subvenit, immo suo.
Dux indefessus nunc haec nunc occupat illa,
     Vi ferri subicit fortia, quaeque potest.
{{Versus|345}}Vt valet obsistit comitum procerumque potestas,
     Quisque sibi pavidus munit ubique sua.
Conflictus varios, eventus quosque referre
     Non sinit haec brevitas, res vetat ampla nimis.
Pontificum procerumque metus pro pace laborans,
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impetrat hanc regi conditione dari.
Dum dolet ex nato, dum deflet, dum timet hostem,
     Heredem sibi rex annuit esse ducem
Conditio tamen haec: viventi sceptra relinquat,
     Et regi referat quod mare claudit ei.
{{Versus|355}}Pactum firmatur cum concilio generali,
     Rex, coetus procerum, cum duce foedus init.
Vt ius divinum statuit, post tempore parvo
     Rex obit, inde duces dant diadema duci.
Montibus instat aper, galeati transvolat umbram,
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Merlinus merulae vocibus ista canit.
Coniuge cum clara primum diademate fulsit
     Londoniae qua Lux Coelica nata die.
Iulius in terris Macedonis astat in armis,
     Exprimit iste duos sensibus, ense, manu.
{{Versus|365}}Nec minor eloquio, vi mentis, culmine morum,
     Ortu, divitiis, nobilitate ducum.
Mundi pars minor huic, fidei sed luce refulget:
     Hac superatur ab his, hac superavit eos.
Terror Francigenis, galeatus murus in armis,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae splendor, nobilitatis apex.
Summus ubique leo vi nulla cedere novit,
     Fulguris instar habens hostibus ense fremit.
Obtinet hic solus quod iam fuit ac genitoris
     Pictavisque ducis, nec minor ipse tribus.
{{Versus|375}}Vnit tres unus, sic et tria perficit unum,
     Vna trium virtus, imperium fit idem.
Quidquid tres probitatis erant transivit in istum,
     Cernitur in tanto vivere quisque trium.
Nomen avi retinens, par sensu, par feritate,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc super excellit rebus, honore, throno.
Lux generis proprii toto resplenduit orbi,
     Ex atavis huius par sibi nemo fuit.
Hic Normannigenum rex et dux denus habetur;
     Andegavis consul denus et ipse manet.
{{Versus|385}}Perfecto numero, perfectae vir probitatis,
     Hos illosque simul claudere dignus erat.
Fratribus hic binis quasi muris iam galeatis
     Cinctus, terror erat hostibus, arma suis.
Quis clypeos tales vallatos viribus, armis
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flecteret, hos unus si sociasset amor?
Ingenium speciale tribus sensusque politus,
     Artibus hos dederat doctus et ipse pater.
O fortuna gravis, quid tantis floribus instas?
     Matri saeva neces ingeris ante necem.
{{Versus|395}}Tertia numquid erit rex nidificatio matris?
     Gaudeat, ut vates praecinit ille suus.
Gaudet in hoc solo: secuit duo splendida fila
     Atropos, hinc flores perdidit ista duos.
Hunc regit, hunc sternunt, nil sors sua, nil sua fata,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immo Dei nutus haec tenet, illa movet.
Rex superest solus, solamen matris et heres,
     Vnica vis regni iustitiaeque vigor.
Consulis et regis rapiuntur bis duo nati,
     Hosque deos stravit vis violenta necis.
{{Versus|405}}Sic bis ternorum vires rediguntur ad unum,
     Vnus habet quidquid sex habuere simul.
In natos vultum transfundit sponsa paternum:
     Ex duce progenitus primus ad astra meat.
Forte sibi regnum reputaret regius heres
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt manet hic regis natus, et ille ducis.
Transtulit hunc Qui cuncta videt, dispensat, et arcet,
     Nam primogenitum dixerat esse suum.
Innocui corpus sed parvum virginis huius
     Vt tenet haec proavi, clara Radingis habet.
{{Versus|415}}Germine consimili germani iam quasi stellae
     Resplendent patriae, Neustria nostra nitet.
Hi timor, hi gemitus Gallis, hi flamma futuri,
     Clades, bella, dolor, damna, ruina, furor.
Vt balista iacit, muros aries quatit, isti
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obvia quaeque terent, fulguris instar erunt.
Praecinit hinc vates, catulos dicitque regentis
     Evigilaturos, quos modo somnus habet.
Vrbes venatum cum viribus ingredientur,
     Postponentque nemus, ludus ubique procul.
{{Versus|425}}Strages innumeras obstantibus hostibus addent,
     Mutus erit taurus, lingua superba ruet.
Hique prement variis tumidorum colla catenis,
     Stent ut avita sibi tempora lege pari.
Tunc, si non cessit, cedet Tholosa dolosa,
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruet in Francos, hinc magis ille furor.
Extitit haec quondam Pictavis subdita iuri
     Egidii, consul quam tenet arte, dolo.
Ars, dolus, inconstans Constantia ni subiisset
     Consulis eiusdem iura secunda thori.
{{Versus|435}}Nam leo tunc noster magnis hanc viribus urbem
     Impetiit, ratio dum sibi iusque favent.
Dum parat ut ferro, balistis, ariete crebro
     Aut ruat aut cedat, nuntius inde volat,
Regem Francorum, clausum sapienter in urbem,
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tela parare, neces, ut soror ipsa iubet.
Rex velut orator legiones convocat, adsunt
     Et regni proceres militiaeque duces.
Vt genus exposcit causae deliberativum,
     Ponit, distribuit, utiliusque legit.
{{Versus|445}}Orditur, narrat, confirmat, sicque refutat,
     Claudit, et ex istis quatuor, illa regit.
An dominum regem clausum subvertat et urbem;
     An vivum capiat, consul et ipsa ruat;
Vrgeat an clausos muris ad deditionem;
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exspectet potius hanc sine rege capi.
Hisque peroratis bis binis, concionator
     Epilogo stringit singula, cuncta ligat.
Consulit inde duces, quaerit, deliberat; ex his
     Quatuor, utilius quid sibi, quidve suis.
{{Versus|455}}Quodlibet ex primis tribus his, vis militis audax
     Expetit, hortatur, id feritate cupit.
Ingenium procerum simul experientia rerum
     Vt quartum teneat consulit, illud agat.
Regibus Anglorum facinus miserabile, regem
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frangere Francorum, deditione premi.
Clausis parcendum, pietatem solvere victis,
     Vrbem ne repleat planctibus, igne, nece.
Consilio procerum rex regi parcit et urbi,
     Pars patriae fuerat iamque subacta sibi.
{{Versus|465}}Advolat hinc, Anglos repetit, Walensibus instat,
     Quos dolus, ars, feritas incitat, armat, alit.
Hos indignari socios sibi collaterales
     Iungere, laetari sanguine, carmen ait.
Subdola gens, fallaxque nimis, sine iure, latenter
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat, incendit, diripit, audet, habet.
Haec feritate leo quanto propellitur, arcet,
     Instat et instigat, cedere victa nequit.
In bellis audax, nec stat truculentior usquam,
     Nam bellando mori gloria summa sibi.
{{Versus|475}}Dum vastant, caedunt, praedantur, regia virtus
     Obviat, impellit, proterit, hosque fugat.
Mortibus alternis desudans bellica virtus
     Hos illos iaculis vulnerat, ense necat.
Sic sors, sic bellum, nunc hos, nunc obruit illos,
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dantque feruntque simul vulnera, tela, neces.
Hostibus ad tempus rex tandem pacificatis,
     Partibus in nostris aequore vectus adest.
Francorum feritas Danorum proelia rursus
     Concitat, et regem cogit ad arma suum.
{{Versus|485}}Horum iam totiens claros experta triumphos,
     Hinc retulit nullum ius speciale sibi.
Hos glacialis hiems, borealis nutriit aura,
     Frigore durati mollia quaeque terunt.
Illos meridies solari lumine torret,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iure resolvendo corpora, mollit eos.
Gallorum vires stravit vis Caesariana:
     Francigenis nondum Gallia nota fuit.
Troiani belli Francos subversio fudit,
     Thracia suscepit Danubiusque simul.
{{Versus|495}}Nobilis urbs fit ab his Sicambria, clara triumphis,
     Divitiis, silvis, flumine, vite, situ.
Pluribus haec annis viguit, Valentiniani
     Tempus ad usque, sibi subdita, visque sibi.
Nativa feritate potens opibusque superba
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempnit Romulidas, hisque tributa negat.
Strenuus hinc surgit Valentinianus in armis,
     Troia progenitos viribus, ense petit.
Germinis antiqui memores, cuneis galeatis
     Sicambri statuunt proelia, signa, duces.
{{Versus|505}}Congressu vario variantur vulnera, strages:
     Hic fugat, hic cedit, sternitur, isque ruit.
Saevit vis Teucrum, Romanis cedere nescit,
     Gloria Romanos incitat, hosque movet.
Romulidas gnaros bellandi viribus arcent,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro patria pugnant viribus, arte, manu.
Afflictos demum Teucros, nec iam superatos,
     Thracia transmittit, quo sua fata vocant.
Alpibus ascensis, tenet hos Germania, Rhenus.
     Hinc Gallos superant; moenia, tecta locant.
{{Versus|515}}Horrida bella gerunt, sibi subdunt ardua quaeque:
     Hos timet, hic cedit Gallica turba ducum.
Roma duces Teucrum, transcensis Alpibus, audit
     Gallica regna sibi subdere, bella geri.
Saevit Roma ferox, furit hinc Valentinianus
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesar: quos domuit Roma tenere nequit?
Imperii virtus Romani Gallica tendit
     Moenia, sic Teucris proelia saeva parat.
Montibus inde Iovis, tironibus undique lectis,
     Labitur, armato milite cuncta replet.
{{Versus|525}}Bellis praeteritis Teucrum constantior ira
     Omnibus id praefert, vincere sive mori.
Ordine bellorum legiones constituuntur,
     Tollitur hinc clamor, personat inde tuba.
Aer densatur telorum turbine multo;
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora, thoraces, lancea prona subit.
Congeminant ictus, cassis mucrone cruento
     Finditur, armorum fulmine bella sonant.
Romani numero, Teucri superant feritate,
     Sed numerum feritas detrahit, ense secat.
{{Versus|535}}Obstinata furit Troianae gloria prolis,
     Nam subit exilium victa, vel ense necem.
Nil sibi iam medium circumspicit, omnia temptat,
     Vt leo iam saevit, ut ferus instat aper.
Aestuat, obtruncat, prosternit, fulminat, ardet;
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut Teucri vincent aut morientur ibi.
Sanguinis hinc rivi campos Rhenumque cruentant,
     Horribilis strages undique cuncta tenet.
Vt furor hostilis reprimatur, tunc Iovis ales
     Altius erigitur, sed furit inde magis.
{{Versus|545}}Irruit in signum, stat ibi Valentinianus,
     Hic furor Hectoreus vivit et ense micat.
Hic Marchomirus, Sonno, Genebaldus in armis
     Ceu tria fulmina stant, ac feritate pares.
Hosque duces Teucrum Sicambria magna refudit,
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi belli rabies, hi probitatis honor.
Intendunt cuneos aquilam iuxta penetrare
     Caesaris, hic vitae summa necisque manet.
Scinditur inde phalanx, via ferro facta patescit,
     Romulidum virtus obstupefacta fuit.
{{Versus|555}}Proelia turbantur, Teucrum vis saevit et ira,
     Diffugiunt acies non sine caede tamen.
Admirans Teucros Caesar Valentinianus,
     Dum superare nequit, iam superatus abit.
Nominat hos Francos veluti feritate feroces,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Res tulit hoc nomen quod sibi Roma dedit.
Hinc iam Francorum crescit cum nomine virtus,
     Et sibi Gallorum subdita regna facit,
Nec contenta suis, Romanos ipsa lacessit,
     Ac mundi dominam iam facit esse suam.
{{Versus|565}}Haec Karolus magnus mira virtute peregit,
     Primus et in Romam Francica signa tulit.
Francos, Romanos, Alamannos possidet unus;
     Vnica vis unum sic tria regna facit.
Tempore post multo Karolus cognomine Simplex
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sceptra gerens Francis imperat, hosque regit.
Deliciis mollita suis, quae viribus obsunt,
     Perdiderat geminum Francia clara thronum.
Non iam Romanis regnabat, non Alamannis,
     Vnum quod fuerat coeperat esse duo.
{{Versus|575}}Examen nostrum tunc fundit Dacia tellus;
     Vi, probitate, manu, clarius esse nequit.
Continet haec igitur magnas bis quatuor urbes;
     Metropolis Londis, quae diadema tenet,
Regalis sedes et regem sola coronat:
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tellus dives, at haec frigida vite caret.
Saxoniaeque Comes hunc suscipit inde liquorem;
     Partibus ex geminis cingitur ipsa mari.
Argenti puri numismata conficit ipsa,
     Exundans opibus, stat sine monte quidem.
{{Versus|585}}Pulchra situ, silvisque virens, portuque iocunda,
     Piscibus exundat fluminis, inde maris.
Haec geminis telis Francorum perculit urbes,
     Nulla sibi fidei luxerat ante dies.
Insignita fide nunc Trino servit et Vni:
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Waldamarus ibi regia sceptra gerit.
Rex fuit hic magnus Lobrocus, tempore cuius
     Advenit Hastingus, sic simul ipse Bier.
Lobroci natus fuit hic. Hos Dacia misit.
     Paulo post socios Rollo secutus adest.
{{Versus|595}}Hingar et Huba simul Lobroci regia proles,
     Viribus audaces, sunt probitate pares.
Funus post patrium rex Hingar, fratre favente,
     Arripit arma, rates instruit; unda favet.
Danorum primi gentes alias spoliarunt,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplar sociis in feritate pari.
Appulit haec classis Edmundi regis ad urbes,
     Has vincit, spoliat, vi, feritate, manu.
Rex igitur regi mandat; nil tale verenti,
     Vt tria perficiat vel sibi bella sciat.
{{Versus|605}}Thesauros tribuat, diis libet, sceptra sub ipso
     Amodo detineat, sicque redibit ovans.
Hinc lento sequitur gressu subcenturiatus,
     Aestimat id velut est quod vetet ille tria.
Audit et incautum circumvenit; undique septus
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clauditur, hinc capitur, silva retentat eum.
Caeditur ille, caput capiti, Christo sociandus,
     Martyris obsequiis hic celebrandus erat.
Hostis discedit. Regem dum turba requirit,
     Invenit hic corpus, nec videt illa caput.
{{Versus|615}}Longius in dumis illud proiecerat hostis,
     Nescius abscissum corpore posse loqui.
Flet, gemit, inquirens circumspicit, omnia lustrat,
     &quot;Her&quot; proprio ritu regia lingua sonat.
Curritur ad vocem notam, caput hic reperitur,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudet hic invento, condolet ille neci
Pars sociae parti sociatur, sic sepelitur,
     Thesaurus latet hic, nil ibi vermis habet.
Tempore condigno transfertur, et integer extat,
     Incorrupta caro undique clamat eum.
{{Versus|625}}Martyris Oswaldi regis caput arcet in ulnis
     Cuthbertus similis integritate pari.
Sic Edeldridae corpus manet inviolatum,
     Vt fuit integra mens, sic viget alma caro.
Iure pari geminos invenit Mediolani
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ambrosius, mirum! sanguinis unda recens.
Vrbibus et villis incensis depopulatis,
     Hingar cum sociis in sua iura redit.
Solibus hinc fusis multis, Hastingus in alto
     Navigat, et classis bellica multa nimis.
{{Versus|635}}Danus et ipse ferox Francorum diruit urbes,
     Carnotum superat, detinet, obstat, habet.
Suscipit hunc laticis fons vivus, crimina delet,
     Pluribus hinc annis vixit, et astra petit.
Cum petiit Francos octingentesimus unus
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quinquies et denus luminis annus erat.
Francia ter senis bis binis quatuor annis
     Pertulit hunc hostem primitus, inde ducem:
Huius tunc numeri fuerat penultimus annus,
     Altera cum classis bella secunda movet.
{{Versus|645}}Octies a Verbo centenus, sicque quaternus
     Septies et denus binus hic annus erat.
Turbine navali Danorum clara iuventus
     Hinc mare sulcando Francica regna petit.
Hos prius Hastingus, post fulgur Rollo tonantis
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxit, flos iuvenum nobilitasque ducum.
Nudatis gladiis Francos galeata iuventus
     Provocat, invadit, sauciat, hosque fugat.
Vrbes ingreditur, succendit, depopulatur;
     Obstantes subicit; caedibus, igne furit.
{{Versus|655}}Quam variis bellis insignis fulserit, huius
     Carminis et brevitas, et locus ipse vetat.
Summa rei, cursu navali cuncta pererrat,
     Inspicit, explorat, diripit, ambit opes.
Primitus exurit Nannetum, iamque Britannos
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Straverat. Arturus nesciit ista, geri.
Ad classem remeat spoliis opibusque refertam,
     Andegavim tendit, bella cruenta parat.
Armis ornatus variis exercitus ingens
     Classes linquit, init proelia, castra movet.
{{Versus|665}}Excipiturque trium comitum bello triplicato,
     Quos timor univit, maius ut instet onus.
Belli principio fuit his tam fervida virtus,
     Vt classi referat quos vigor ipse tulit.
Inde sub aurora claris structis aciebus
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostes aggrediens, hos necat, hosque fugat.
Andegavim captam Vulcano lambere tradit;
     Sublatis opibus, littora cara subit.
Haec agit. Instigat vis coelica gnara futuri;
     Crimina sic plebis iudicat Ille parens.
{{Versus|675}}Audit Pictavim populosam ferrea classis,
     Sperat opes, tendit carbasa, currit iter.
Advenit hinc urbem; castellis undique victis,
     Irruit, obtruncat, diripit, ardet, abit.
Lemovicas itidem simili feritate perurit;
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post Noviomenses diruit, igne cremat.
Ad classem remeat, molitur maxima, fidit
     Fatis: cuncta sibi prospera, triste nihil.
Armis insignis Francos petit, Aurelianum
     Obsidet, incendit; sola stat aula crucis.
{{Versus|685}}Vndique bellorum strepitu vallatur et armis,
     Simplice cum Karolo Francia tota furit.
Sed simplex animus, pugnandi viribus impar,
     Aut ruit aut cedit, dum feritate caret.
Nuper in auxilium Rollonis classica virtus
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Venerat a Danis fortis amica ducis.
Ligeris in ripis munita classe relicta,
     In Karolum Rollo proelia, tela, movet
Ordinat instructas legiones, cuncta recenset,
     Arma, viros, cuneos, cornua, signa, duces.
{{Versus|695}}Stans coram cuneis armatus concionatur,
     Et patria lingua commonet esse viros.
Demonstrativo generi subiecta perorat,
     Francos vituperat, laudat ubique suos.
Orditur, variis superatis gentibus armis
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plures regna sibi substituisse manu.
Narrat, qui Dani, quid quaerant, curve laborent,
     Quae sibi spes, aut quid proelia tanta gerant.
Confirmat, Gallos ut Franci iam superarunt,
     Sic sibi Francigenum subdere colla ducum.
{{Versus|705}}Confutat, quod Francus ait sine diis sibi regnum
     Quaerere, vel quod in hoc ius sibi maius inest.
Concludit, gentes alias Francosque petisse
     Sedes, divitias; Danus at ista petit.
Hisque peroratis, legionum consonat ardor;
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria nexve sibi permanet iste dies.
Rex igitur bellique duces Franci galeati
     Adversis cuneis hostibus arma parant.
Dissueti bellis et longa pace remissi,
     Cum numero superent, par sibi fervor abest.
{{Versus|715}}Bellorum virtus est, ut Vegetius inquit,
     Militiae probitas, non numerosa manus.
O mira feritate viros, mirique vigoris,
     Tot cuneos tanta sic penetrare manu!
Bellica vis, animi feritas, sedisque cupido
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Danorum cuneos edocet, urget, habet.
Horribilis sonitus hinc militis, inde tubarum,
     Exoritur, Danus belliger ense fremit.
Arma volant, hinc scuta sonant, lorica calore
     Mollior, et cassis scissa cruore madet.
{{Versus|725}}Vulnera congeminat Danus, nam cautior armis
     Ictu continuo vulnus adauget idem.
Instat Francigenum virtus, impellere classi
     Hostiles cuneos; vanus at iste labor.
Hinc violenta phalanx Danorum perforat ense
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regales acies, cetera turba ruunt.
Quos reperit primos confodit, saevit et arcet,
     Nulla quies ferri, caedibus arva calent,
Hic Karolus Simplex, non simplicitate coactus,
     Barbaricis armis arva cruenta sinit.
{{Versus|735}}Fusis tot Francis, Danos blasphemat eundo,
     Hos missos ovibus iudicat esse lupos.
Flens detestatur, praedones nuncupat, orat
     Vt voret hos tellus, fulminet ipse Iovis.
Martyrium tribuit patriam defendere nisis;
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstulerant Gallis hanc prius, idque silet.
Francos sic superat Danus, quos Roma nequivit:
     His etiam quondam subdita Roma fuit.
Plausibus insultat Danus, spoliisque potitur,
     Nobilis iste dies, gloria perpes ei.
{{Versus|745}}Dicit Francorum cuneos nunc nosse quid armis
     Danus possit, et his amodo notus erit.
Sese Romanis praefert, praefert Alamannis;
     Vicerat hos Francus, hic superavit eum.
Vastat et incendit, redit ad navalia, rursus
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instruitur classis, non remanebit ibi
Subdere delegit sibi claram Caesaris urbem
     Haec placet, hanc solam flumine vecta petit.
O violenta virum virtus! o classis alumna
     Belli! Vis animi quae fuit ista tibi?
{{Versus|755}}Aut tibi per medios Francos victoria summa,
     Aut reditus turpis, Caesaris urbe cares.
Quid moror? horribilis vi, ferro, principe, classis
     Dum Rodomum tendit, subdere cuncta cupit.
Rollo ferus claudi legionibus imperat urbes,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruit, occidit, concremat, inde rapit.
Francorum medio Danorum ferrea classis
     Transvehitur. Virtus hoc agit alta virum.
Sequana laeta vehit classem; nec clarior ulla
     Milite, divitiis, ac probitate ducis.
{{Versus|765}}Dum Rodomum pergit, Belvacum cernere gliscit,
     Exit, abit, claudit, diripit, hincque redit.
Sic auro spoliis classis iam tota referta,
     Vi sedem faciet, dum timor omnis abest.
Caesaris urbs celebris Romano germine creta
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A Danis petitur; novit, et arma parat.
Vrbs antiqua, potens, populosa, decora, iocunda,
     Divitiis pollens, nobilitate, situ.
Labitur hinc fluvius dulcis potuque salubris,
     Navigiis clarus, piscibus unda ferax.
{{Versus|775}}Desuper adveniens alius decurrit in urbem,
     Vtilis, at primus undique grana molit.
Hinc alius similis cursum deflectit ab Ortu.
     Deserit Occasum tertius, inde fluit.
Fons ortu dubius mediam transcurrit in urbem,
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et duplici cives utilitate fovet.
Collibus et silvis hinc cingitur, inde nitescit
     Fructibus, et pratis stat speciosa satis.
Crescere vix patitur botryones frigida tellus,
     Munere tam clara Francia servit ei.
{{Versus|785}}Moenia non recolo, turres portusque relinquo,
     Civibus atque locis aura salubris adest.
Vrbs igitur florens sibi cernitur esse perennis,
     Dum semper variis affluit ipsa bonis.
Armari socios Rollo iubet, arduus instat,
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et classi breviter concionatur ita:
&quot;O socii magni, legionum flos specialis,
     Se fore quemque virum nunc meminisse decet.
Quid variis bellis tantos superasse labores
     Proderit, optata sede carendo diu?
{{Versus|795}}En Hastingus habet Carnotum, consulis arcem
     Obtinet, et Franci iam sine caede favent.
Hic nostri primus generis navalia bella
     Francis intonuit, nos imitamur eum.
Fallitur hinc Francus quod nos acciverit idem,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Falso culpat eum, nescius ille fuit.
Quinis iam lustris tanta probitate peractis,
     Summo cum sociis culmine degit adhuc.
Nec minor in nobis feritas, par fervor ad arma,
     Spes eadem, virtus maxima, parque genus.
{{Versus|805}}Nobilis haec tellus, dives, fecunda, decora,
     Haec fessis requies; hic habitare libet.
Huius opes et amor me dudum detinet urbis,
     Omnibus ex rebus commodus iste locus.
Hic aliud belli genus est, nam cetera quaeque
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrere, praedari, sternere moris erat.
His tribus amotis, urbem sedem faciamus,
     Subdita sit nobis, integra cuncta sibi.
Armis obstantes armis pellamus in urbem,
     Caedibus haud multis ingrediamur eam.
{{Versus|815}}Ariete, balistis, superentur Caesaris arces,
     Implacidus civis sentiat ense necem.
Substrata nostris tam clara viribus urbe,
     Quarum vis minor est flectere colla licet.&quot;
Hinc silet, et clamor legionum fertur ad astra
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consilium laudat cum probitate ducis.
Sol oritur, rutilis geminatur fulgor in armis,
     Cum fluvio tellus irradiata nitet.
Imminet hinc urbi, clangorem Rollo tubarum
     Imperat audiri, scuta parare iubet.
{{Versus|825}}Ordinat inde rates; quae vi praestantior, armis
     Promptior existit, prima tenere facit.
Praecipit hinc alias ferro transmittere pontem,
     Civibus ut fessis undique bella gerant.
Armis terribilis classis tunc cernitur urbi,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exerit horribilem bucina multa sonum.
Armati cives densantur littora circum,
     Moenibus et ferro civis obumbrat opes.
Occupat hinc classis fluvium, pontemque subintrat.
     Hic exire ratem nititur, ille vetat.
{{Versus|835}}Iungitur urbs fluvio, nec belli stat locus ullus,
     Mons tenet hinc Ortum, lambit et unda pedem.
Ni stragem faciat, vel ni succenderit urbem,
     Occasum teneat, quo sibi prata virent.
Inspicit id Rollo, monet istos parcere civi,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transvolat hinc pontem, florida prata capit.
Exilit hic legio, tellus tegitur galeatis,
     Dux prior arma rapit, stat violenta phalanx,
Prospicit Occasum locus hic, parvos sed amoenus
     Sub clivo residet fluminis, urbis amor.
{{Versus|845}}Perpetuam tenet hic famam, quam Danica virtus
     Contulit, et belli nomine prata nitent.
Parce tuis, Rollo; legiones, parcite victis:
     Caesaris urbs florens amodo vestra manet.
Hanc vobis Iesus tribuit, cum credat in Illum;
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non Iovis ipse, fidem cuius habetis adhuc.
Novit quid, quando, quibus, et per quos operetur:
     Pervigil hic semper, mundus et iste suus.
Non sors, non fatum, non constellatio mundi
     Res movet aut mutat, sed vigor ipse Dei.
{{Versus|855}}Huius ius patriae vestrum vestrisque futurum
     Sic statuit, sic vult, sic iubet Ille potens:
Abluet, ut novit, puri vos unda lavacri,
     Inclyta progenies vestra perennis erit.
Ira, furor, Francos agitabit, tollere quaerent
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Belligeris Danis quod Deus ipse dabit.
Aut velit aut nolit, tenet hoc semperque tenebit:
     Cum Teucris Dani vivere semper habent.
Dux igitur classem iam cernens obtinuisse
     Flumen, in armatos undique bella movet.
{{Versus|865}}Perstrepit urbs planctu, miles furit, obstat et arcet
     Civis, et hostilis clamor ad astra volat.
Vrbis vis iuvenum gladiis accincta repente
     Moenibus egreditur, cum duce prata tenet.
Dux laetus sociis captam nunc asserit urbem,
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Civibus ac sociis, &quot;Ingrediemur,&quot; ait.
Egressumque globum paulatim cingere iussit,
     Vndique conclusos agminis ense ferit.
Aut classem repetas, aut vincas, aut moriaris,
     Dane ferox! Vrbem scito sed esse tuam
{{Versus|875}}Nascitur hinc bellum: cives hic pellit in urbem,
     Vt classem repetat cogitur ille suam.
Hic fugit, hic cedit, ruit hic, collabitur ille,
     In chalybem gladius figitur, igne micat.
Ast aliud bellum fit ubi pons iungitur urbi,
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc illoque loco Danus in arma furit.
Fessi iam cives quae Rollo prata tenebat
     Linquunt, arma tegunt qui periere nece.
Rollo furens urbem consertus civibus intrat,
     Cives diffugiunt, planctus ubique sonat.
{{Versus|885}}Terrent haec alios pugnantes littore, cedunt,
     Insequitur Danus, moenia capta tenet.
Mucronem metuens civis consentit, obedit.
     Arcibus hinc captis, Rollo subacta regit.
Gazas multimodas Danus deportat in urbem,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Membra quies refovet; iam labor omnis abest.
Principis ex iussu combustum, depopulatum,
     Caesum nil fuerat, urbsque subacta tremit.
Omnibus ad votum rebus iam Rollo peractis,
     Vrbes contiguas occupat, implet, habet.
{{Versus|895}}Castellis, villis superatis, cetera quaeque
     Distribuit sociis, urbibus hosque locat.
Obvius exierat praesul Franco galeatis,
     Reddidit hos mites pacificosque sibi.
Intonuit Francis captam iam Caesaris urbem
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperat his Rollo sedibus, urbsque favet.
Insanit Francus, Karolus fremit, accelerato
     Concilio, queritur quod sua Danus habet.
Hortatu procerum princeps a rege secundus
     Mittitur, Hastingo consule dante manum.
{{Versus|905}}Hinc adeunt Danum, qui multo milite cinctus
     Obviat, et campos militis arma replent.
Nec minor his numerus, sed Francus viribus impar
     Archis castra locant, undique cuncta timent.
Dux Raynaldus adest; Hastingi lingua polita,
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sociis Danis Danica verba sonat.
Inquirit qui sint, quis dux, quae causa laboris,
     Vel si Francigenis subdere colla velint:
Hastingi nomen Dani si fama tulisset
     Auribus, aut Christum si pietate colant.
{{Versus|915}}His breviter Rollo: &quot;Dani sumus, agminis huius
     Dux ego, summa rei subdere regna mihi.
Nos non Francigenis subdemur, non alienis;
     Quidquid subiicimus iussio nostra tenet.
Novimus Hastingi famam, nam belliger armis
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenum domitor, marcidus ecce iacet!
Christum nescimus, patriis diis thurificamus,
     Atque Creatori, qui sua cuncta regit.&quot;
Singula sic tangens, Francis iubet ista referri,
     Nescius Hastingi consulis esse sonum.
{{Versus|925}}Ille redit, narrat, procerum furor aestuat, arma
     Congregat, et Danos ense necare parat.
Aggere defosso vallari castra suorum
     Rollo iubet, planam deserit inde viam.
Imperat armatis sedeant scutisque tegantur,
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus ut pateat parvula tanta manus.
Aggeris inde viam Rollandus, dux legionis,
     Ingreditur: Dani dissimulando favent.
Raynaldus sequitur, Carnoti consule iuncto;
     Danos scuta tegunt, sed dolus arte latet.
{{Versus|935}}Rollonis subito, protractis ensibus, agmen
     Exilit, et Francos undique mucro ferit.
Rollandus, non ille potens qui sub Pyrenaei
     Collibus interiit, caesus ab hoste ruit.
Tantam Francigenum stragem cum principe consul
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cernentes fugiunt, vix sua castra tenent.
His Rollo victis, navali turbine rursus
     Parisius tendit, laetus ad arma volat,
Classis Mellentum veniens obtruncat et ardet,
     Diripit, at tantos pellere nemo valet.
{{Versus|945}}Francigenis iterum Danorum fulgur adesse
     Dicitur, et Danis bella parantur item.
Victi iam totiens, Franci necdum superantur:
     Quod casu fieret, vi superare volunt.
Praeteritis caesis cuneis, alii renovantur,
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Raynaldus remeat belliger, ultor erit.
Dedecus iste fugae simul et caedem legionis
     Advenit ulcisci, ruminat alta nimis.
Fluminis ad ripas, quo Dani castra locarant
     Advolat, excipitur Francigenumque phalanx.
{{Versus|955}}Autumat is fluvium Danorum sanguine tingi,
     Vt cruor exundans Caesaris urbe meet.
Confligunt acies, virtus virtute gravatur,
     Armorum strepitu littora muta sonant.
Ignaros belli iuvenes Lutetia misit;
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostis ad arma potens hos fugat hosque metit.
Res miseranda satis! colles hinc occupat hostis
     Vt levius sternat quos cava vallis habet.
Grandinis instar adest legio, Rollo quasi fulgur
     Collibus elapsu ense micante furit:
{{Versus|965}}Danorum cinctus cuneis dux, fulgidus armis,
     Quo Raynaldus adest proelia dira movet.
Praeteritae caedis memor et quam sit turpiter actus,
     Exserit hic Francus quidquid ad arma potest.
Praeterea timidus ne Parisius potiatur,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ictus continuos sustinet, isque refert.
Impetus hostilis, de collis vertice lapsus,
     Ensibus obtruncat quos tenet ima palus.
Iam roseus fluvius Francorum caede liquescit,
     Reque satis dura mergit ubique suos.
{{Versus|975}}Danorum virtus, quae Francis cedere nescit,
     Obruit, impellit, vulnerat, hosque necat;
Quae duce confisa, quasi saevo firma leone,
     Devorat, extinguit, stragibus arva replet.
Se violenter agi, prosterni viribus, ense,
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Franci dum reputant, cedere quisque cupit.
Vincant sive neci succumbant, nam legiones
     Vincere Danorum non suus ille labor.
Hic iam Francigenum Raynaldus dux legionum
     Viribus et ferro totus ad arma ruit.
{{Versus|985}}Sed cedunt socii, fugientes dum retinere
     Nititur, hostilis surgit ad alta sonus.
Dux tandem fessus legionum Francigenarum
     Cum reliquis cedens, Danica bella fugit.
Heu sors flenda nimis! dum tendit ut insula sese
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detineat, telo figitur atque perit.
Comperit id Rollo, fugientes opprimit armis,
     Parisius veniens obsidione premit.
Francigenas victos, Raynaldum iamque peremptum
     Audiit ut Karolus, flet populique gemunt.
{{Versus|995}}Tutum nil Francis, ferus hostis victor ubique
     Armis impavidus cuncta pavere facit.
Viribus elatus, comperto quidquid in armis
     Francigenum valet ars, absque timore manet.
Hastingus culpatur in his. Auro comitatum
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Thebaldo tribuit, sicque refertus abit.
Rex, proceres, clerus, fessi, ceu nauta procellis,
     Ecclesiae navim iam titubare vident.
Dirigitur Danis Franco, Rollonis amicus,
     Praesul et is Rodomi, Francigenumque duces.
{{Versus|1005}}His mandat Karolus vel Francia tota salutem,
     Danica mirantur proelia, quidve petant:
Si regni partem, si divitias et honores,
     Munere gratuito Francia prompta dabit.
Iure sibi fidei divinae consocientur,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et puri laticis purificentur aquis.
Bis ternas urbes tribuet, cum Caesaris urbe,
     Quaeque favent istis cuncta redacta sibi.
Prospicit haec tellus Britones qua tendit ad Austrum;
     Qua Boream cernit, cingitur ipsa mari.
{{Versus|1015}}Anglos Occasu videt, Ortu Parisienses;
     Andegavis sedet hinc, Flandria iuncta manet.
Tali pro terra se numquam pacificari
     Rollo refert, tellus adiiciatur adhuc:
Flandria tota datur, Karolus quam solus habebat:
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spernitur a Dano, tunc paludosa nimis.
Offerturque duci post tota Britannica tellus:
     Suscipit hanc, nam tunc haec opulenta satis:
Gisla, puella decens, regalis florida proles
     Dano sponsa datur, Francia laeta favet.
{{Versus|1025}}Rollo redit Rodomum, legionibus undique septus:
     Dicere musa nequit, gloria quanta fuit.
Iure triumphali Rodomensem Danus in urbem
     Tendit, Francigenum quem comitatur apex,
Princeps Robertus, proceres et filia regis;
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regni nobilitas, pontificumque chorus.
Ecce dies clarus rutilat, fons rite sacratur;
     Hinc miles, populus confluit, inde duces.
Dux igitur Danus vivis submergitur undis,
     Hic vetus ingreditur, sed novus exit homo.
{{Versus|1035}}Praesulis officio Rodomensis cuncta geruntur,
     Astant pontifices, clerus et omnis adest.
Suscipit hunc de fonte sacro dux Francigenarum,
     Nomine de proprio nomen adaptat ei.
Anni tunc novies centeni terque quaterni
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transierant ex quo fit Deus altus homo.
Ter denis annis bis ternis ante lavacrum
     Francica vastavit moenia Rollo potens.
Perspicis hoc spatio verum quod tanta peregit
     Bella, quibus pretium Neustria tota datur.
{{Versus|1045}}Contulit ecclesiis octonis Rollo diebus,
     In quibus albatur, munera multa nimis.
Connubio stabili, Francis praesentibus, alto
     Sanguine sponsatur regia virgo duci.
Francigenum proceres redeunt, dux iura gubernat,
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Partitur sociis praedia, rura, nemus.
Northmannos vocat hos homines, quia sunt Boreales:
     &quot;North&quot; Boreas, &quot;man&quot; homo Danica lingua sapit.
Exprimit hinc nomen Northmannia clara triumphis,
     Nominis antiqui tempnit habere notam:
{{Versus|1055}}Neustria fertur et haec nova Danis quod sit ad Austrum;
     Hos fudit Boreas, Austria terra tenet.
Vrbes Francigenum ter binas detinet armis
     Danus, et in clara Caesaris urbe sedet.
Omitto narrare situm telluris amoenae,
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne nimius videar, dum satis ipse notus.
Villas et burgos sileo gazis opulentos,
     Nec castella noto moenibus alta suis:
Nobilibus parco silvis lustrisque ferarum.
     Insignes fluvii tractibus arva rigant,
{{Versus|1065}}Inque locis variis cognoscis surgere vites,
     Fructiferis lignis undique terra micat.
Nec maris aut terrae fluviorum commeaturas
     Dinumero, quibus haec commoda multa trahit.
Tellus digna suis legionibus, inclyta bellis,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gazis, cive, situ, nobilitate, duce.
Iam ducis exemplo legiones dantur in undis:
     Hinc Northmannigenum crescit ad alta vigor.
Willelmo nato dux successore relicto,
     Lustrum post lavacrum vixit et astra petit.
{{Versus|1075}}Vrbes quas Rollo succendit depopulando,
     Vel prior Hastingus, commemorare libet.
Non simul has omnes pessumdedit ille vel iste,
     Rollo sed has, alias perculit ille ferus.
Iste tamen quasdam vastavit quas prius ille,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Argenti nimii copia causa fuit.
Ecclesias taceo claras, castella subacta,
     Vrbes commemoro, nomina sola quidem.
Nannetum, Remis, Belvacus, et Aurelianis,
     Carnotum, Turonis, Parisiusque simul.
{{Versus|1085}}Partibus in nostris Baiocas, Ebroicasque,
     Hinc Rodomus, quam dux fortis uterque capit.
Andegavis sociata manet, Pictavis et ipsa,
     Sic Noviomum fert proelia, tela, rogum.
Nobilis Arvernus Vulcano traditur ipsi,
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanctonum simili cum feritate perit.
Lemovicas florens horum vastatur ab armis,
     Engolisma ferox cedit, et ense caret.
Hinc Aquitanorum caput Avaricum superatur,
     Caesaris hic virtus obstupefacta fuit.
{{Versus|1095}}Inde Petragoricum succensum depopulantur,
     Tunc petitur Lunis, urbs populosa nimis.
Hanc Hastingus et ipse Bierus Ferrea-costa;
     Lobroci soboles, obsidione premunt.
Dictus sic, matris quod talibus illitus herbis
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extitit, ut ferrum respuat ipsa caro.
Cingitur interea Lunis, quae Roma putatur,
     Hostilibus signis clausa perire timet.
Est tamen interius praesul cum consule, quorum
     Is dat consilium, protegit ille suos.
{{Versus|1105}}Captu difficilis, timet ingenio superari,
     Nam dolus et virtus hostibus arma duo.
Hastingus simulat se mortis solvere iura,
     Decubat hic lecto, praesul ad ista venit.
Praedicat huic normam fidei, tingitque lavacro:
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ha dolus! ecce lupum pellis ovina tegit.
Cinthia dum Phoebum sequitur mundoque coruscat,
     Pervigil ars vivit, nec dolus ipse silet.
Horridus Hastingus lorica fulgidus astat,
     Substinet et galeam sic ocreasque gerit.
{{Versus|1115}}Sistitur in feretro, gladio lateri sociato,
     Armantur socii, vestibus arma tegunt.
Exoritur clamor legionum, littora deflent,
     Vrbs fremit, audito consulis esse necem.
Praesulis officio corpus defertur in urbem,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Circumstant cunei, consul et urbis adest.
Confluit hinc populus, legionum Danica virtus,
     Hinc et inde simul planctus in alta sonat.
Hi dominum deflent, illi pietate moventur,
     Paulo post pietas luctibus horror erit.
{{Versus|1125}}Fertur in ecclesiam vivum funus galeatum,
     Exequias praesul iam periturus init.
Exilit e feretro Danus praefulgidus armis,
     Continuoque caput praesulis ense secat.
Vrbis ibi consul simili feritate necatur,
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vestibus abiectis Danica tela micant.
Clari sternuntur proceres, cleroque perempto,
     Divus et ipse locus fit theatrale forum.
Vertitur in populum strages, discurrit in urbem
     Hostis, et ingressus moenia caede furit.
{{Versus|1135}}Hinc pretii vestes, fulvum congestat et album,
     Vrbis delicias quaerit, anhelat, habet.
Occupat, obtruncat, conscindit, diripit, ardet,
     Arces, indigenas, moenia, cuncta, domos.
Comperit ut Danus Romanis arcibus istas
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non peperisse neces, aestuat atque gemit.
Nam dominam mundi se subdere semper amabat,
     Quod Catilina ferox, Hannibal ipse nequit.
Congerit urbis opes, subductis navibus, alto
     Moenia respectat, fumat ubique rogus.
{{Versus|1145}}Tale Iugurta ferus voluisset cernere regnum,
     Cum redit, et Romae moenia retro videt.
Audit Romuleam Danus fore longius urbem,
     Arces in medio classica bella vetant.
Hinc redit. Hastingo vastanti Gallica regna
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carnotum tribuit rex procerumque chorus.
Lobroci natus socia cum classe Bierus
     Anglica regna petit, proelia clara gerit.
Pluribus exactis annis, hic morte sopitur,
     Et claris sociis munera multa sinit.
{{Versus|1155}}Interea Karolo Francorum bella parantur,
     Dux Robertus in his efferus arma tenet.
Nam diadema capit, tumidus vi fidit et armis,
     Vngitur in regem, subdita cuncta tremunt.
Exoritur bellum, nam clara Suessio vidit
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regem iure novum tunc subiisse necem.
Cum redit hinc Karolus, Vermendensis sibi consul
     Obviat Herbertus, nec videt ille dolum.
Parronam castrum consul monet esse propinquum:
     Rex divertit, et is carcere claudit eum.
{{Versus|1165}}Nam soror huius erat quam rex Robertus habebat:
     Vt dolor altus adest vindicat ille virum.
Rex captus moritur. Post Ludovicus ad Anglos.
     Confugit, hic Karoli filius unus erat.
Filius inde ducis, quem dat Burgundia, regnum
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Radulphus retinet, plebs proceresque favent.
Lustris hic binis sceptrum gerit ac tribus annis;
     Ingreditur demum flebile mortis iter.
Filius en Karoli tunc Ludovicus ab Anglis
     Advenit, et patrium iam diadema capit.
{{Versus|1175}}Consulis Arnulphi Flandrensis vis sibi subdit
     Iura Moritolii, condolet ipse comes;
Quod Northmannigenum captum virtute vel armis
     Redditur Herberto, cuius et ante fuit.
Arnulfus retinens clausum sub corde venenum,
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempus et optatum tendit habere locum.
Hinc ducis alloquium Willelmi temptat inire,
     Mandat, conveniunt, dirimit unda duos.
Stant hinc inde duces, procerum stat coetus utrimque,
     Quaerit amicitiam subdolus ille ducis.
{{Versus|1185}}Annuit iste pius, petitur quo transeat undam,
     Flumine transmisso caeditur, isque ruit.
Hostes diffugiunt, Normannicus ingemit horror
     Nam transire vetat fluminis unda latens.
Vexit cymba ducem, nam navis deerat omnis,
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec revehit funus, funeris instat onus.
Devehitur Rodomum, propria sepelitur in urbe,
     Rollonis patrium confovet ipse latus.
Iram Normanni retinent sub pectore diram,
     Ricardum puerum substituuntque patri,
{{Versus|1195}}Robore cum multo, ceu mortis consulis ultor,
     Ludovicus adest, Danica turma furit.
Consule sic dempto, Normannos pellere quaerit,
     Ira sed instigat quos dolor urit, habet.
Hinc Normannigenum virtus occurrit, et ense
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cincta ducis proprii condolet ipsa neci.
Rex petit alloquium placidus Normannigenarum,
     Sed dolus anterior callida corda facit.
Stare Moritolii comitem Normannicus ardor
     Perspicit, initium mortis at iste ducis.
{{Versus|1205}}Danus in hunc audax oculum deflectit, et hasta
     Transforat, in puncto spiritus huius abit.
Nascitur hinc bellum, ducis ultor Danus in armis
     Saevit, et in Francos proelia dira gerit.
Francigenum proceres funduntur, et undique sanguis
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Profluit, et campos corpora pulchra tegunt.
Virtus Francigenum regem dum protegit, hostem
     Propellit gladiis, is tamen ense furit.
Sternuntur cunei, Francorum bellicus horror,
     Arva replet strages undique multa nimis.
{{Versus|1215}}Vertitur in proceres et regem Danica virtus,
     Hos obtruncat, et hunc cum feritate petit.
Horrida vis belli! furit is pro rege, sed ille
     Vel victum capiet, vel nece sternet eum.
Caesis iam cuneis, quae regis corpus obumbrant,
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex capitur. Danis splendidus iste dies.
Diffugiunt Franci, maeror urget, nec locus armis,
     Nam Normannigenum vis violenta viget.
Sic dux Willelmus, Rollonis splendida proles,
     Caesus Francigenis fit dolor atque lues.
{{Versus|1225}}Ducitur a Danis rex Ludovicus in urbem
     Caesaris, et clausus carcere fata gemit.
Regis Francigenum Karoli fuit unica proles,
     Deflet et hic patrium cum pietate thronum,
Qui Normannigenum cuneos dum sternere temptat,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regni pro solio carceris ima fovet.
Baiocasinae locus hic stat proximus urbi,
     Quo Normannigenum perpetuatur honos.
Belliger haec Danus Bernardus bella peregit,
     Ricardique ducis fidus alumnus erat.
{{Versus|1235}}Dacia tunc proprium transmiserat inclyta regem,
     Qui Normannigenis praestitit ense manum.
Rex Ludovicus, Normannis pacificatis,
     Carcere dimissus iura paterna petit;
Qui, bellis pressus variis, hoc deficit anno:
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carceris urgebat forsitan ille dolor.
Hinc patris imperium Lotharius inclytus armis
     Obtinet, et Danis terra subacta silet.
Cedit et is fato, natis diadema relinquens,
     Vnus post alium sceptra paterna regit.
{{Versus|1245}}Nam Ludovicus regni diademate sumpto,
     Hoc Karolo fratri, morte favente, sinit.
Dux hinc Francigenum, qui Magnus dicitur Hugo,
     Fata subit, natis dans sua iura tribus.
Primus in his Hugo, Capitis cognomen adeptus,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux fit, et in regnum iura secunda tenet.
Suscipit Othonem fratrem Burgundia. Parvo
     Tempore dux factus, morte sopitus obit.
Occupat Henricus fraterni iura ducatus,
     Nam fratri soboles nulla futura fuit.
{{Versus|1255}}Post contra Karolum dux nobilis Hugo rebellat,
     Contrahit armatam cum feritate manum.
Intra Laudunum regem concludit et arcet,
     Is tamen egrediens hunc probitate fugat.
Laudunum remeat, iam castris hostis adustis,
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hugo sed rediens irruit, huncque capit.
Rex Karolus captus concluditur Aurelianis,
     Carceris ima tenens, tristia fata subit.
Praecelsi Karoli soboles decurrit in istum,
     Tam clari generis finis et iste fuit.
{{Versus|1265}}Insigni primo Ricardo fata tenente,
     Nomen, ius patrium filius huius habet.
Tertius inde subit, par nomine, viribus, ense,
     Sed vitae spatio, non probitate minor.
Ius tenet hinc fratris Robertus, nam sine nato
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fatis cedit, et is sanguine primus adest.
Ad carnis tumulum Verbi mens huius anhelat,
     Nicaeam rediens hanc tumulatus habet.
Vnicus hinc natus Willelmus rexque futurus,
     Dux Normannigenum parvulus extat adhuc.
{{Versus|1275}}Rex igitur Karolus Francorum, carcere clausus,
     Hugonis moritur traditione ducis.
Extitit hic Magni Karoli rex ultima proles,
     Haec mors Francigenis gloria turpis erit.
Vltor nullus erat regalis proditionis,
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hugonis feritas cuncta timere facit.
Christi tunc novies centenus septimus annus
     Octogenus erat, cum diadema rapit.
Vrbs celebris Remis hunc maxima rite coronat,
     Cum ducibus splendor pontificalis adest.
{{Versus|1285}}Vndenis annis in sceptri luce peractis,
     Transit, et in celsi martyris aede iacet.
Hic insigniri natum diademate fecit,
     Anno quo rapuit Francica regna sibi.
Nobilis hic Robertus erat, quem philosophiae,
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gerbertus studiis imbuit atque replet.
Regis doctori Remensis pontificatus,
     Inde Ravennatis Romuleusque datur.
Astrologus mirus gradibus diiudicat astra,
     Sicque gradus scandit, quos pia tumba gemit.
{{Versus|1295}}Huic regina parit ternos Constantia natos,
     Iura paterna tenent cum pater astra subit.
Roberto cedit primo Burgundia tellus,
     Hugo sequens patrium protegit ense thronum.
Imperii primo moriens is deficit anno.
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detinet Henricus fratris et ipse locum.
Exuit hic hominem, Philippo sceptra relinquens;
     Vnicus hic natus par probitate patri.
Huius temporibus resplenduit ipsa cometa,
     Cuius ab igne novo Neustria clara nitet:
{{Versus|1305}}Nam super hanc rutilans crines detorquet in Anglos,
     Mirantur populi, Gallia tota stupet.
Nam iubaris tanti nitor ardet quinque diebus;
     Vt reor, hic quintus rex radiabat ei.
Navibus instructis exercitus, horridus armis,
{{Versus|1310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transvolat hoc anno culmina salsa freti.
Dux Normannigenum, Willelmus fortis et audax,
     Tantae classis erat causa comesque simul.
Angligenum regnum proprium fore dicit, et armis
     Hunc sibi vel natis quaerit habere thronum.
{{Versus|1315}}Vt Normannigenas Haraldus novit adesse,
     Contrahit in cuneos quidquid in arma valet.
Sic cum rege suo furit, aestuat Anglica virtus,
     Ac Normannigenis subdere colla vetat.
Testatur superos, Willelmum mittet ad Orcum,
{{Versus|1320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt dum regna petit, dividat ense ducem.
Dux igitur socias armare iubet legiones.
     Parturiet bellum nunc diadema sibi.
Hinc propriis armis validus vestitur et ipse,
     Accidit huic omen, quod videt ipsa phalanx:
{{Versus|1325}}Nam, dum loricam vestit, pervertit in ante
     Quod retro fuerat, nescius ille rei.
Iurat splendorem divinum prospera cuncta
     Omine iam tali significata sibi:
Perfidus Haraldus, qui regni prima tenebat,
{{Versus|1330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Posterior fiet subditus ipse neci,
Hinc Normannigenas acies dux ordinat idem,
     Praecipit et proprium quemque tenere locum.
Armatis igitur legionibus, altius astat,
     Splendidus excelsa voce perorat ita.
{{Versus|1335}}&quot;O Normannigenum virtus, o flos probitatis,
     Nominis en nostri fama perennis adest.
Gloria summa dies victoribus iste futurus,
     Dedecus at victis permanet iste quidem.
Rollonis patrios iuvat hic meminisse triumphos,
{{Versus|1340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuius laus, probitas, Neustria semper erit.
Hanc a Francigenis extorsit viribus, armis,
     Liquit et hanc nobis posteriore loco.
Qui tanta probitate suis hanc contulit, huius
     Tramitis exemplo commovet ire suos.
{{Versus|1345}}Subdidit is ferro patriam: quod vincere possit
     Heres sic aliam, testis et ipse docet.
Iusque sacramque fidem violavit perfidus iste
     Cum diadema meum fecit inesse suum.
Edwardus moriens mihi rex regni diadema
{{Versus|1350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sivit ut heredi, iuribus idque peto.
Haraldum misit, firmantur foedera; carnis
     Ponit onus, sceptrum perfidus iste capit.
Fratricida sui foedatus sorde cruoris,
     Crimine pro gemino vulnera plura dabit.
{{Versus|1355}}Periurus diadema tenet, fratrisque necator;
     Perdat, et ense ruat conditione pari.
Non aliena mihi conor supponere regna
     Viribus armatis, at mea iura peto.
Rollonis claros imitari certo labores,
{{Versus|1360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Certent et socii laudis honore pares.
Subdidit ille sibi summa feritate feroces,
     Angligenum nobis subdere sceptra libet.
Perspiciat miles quantae probitatis in armis
     Sit diadema sibi praeripuisse manu.
{{Versus|1365}}Nam ducis est probitas, tum militis inclyta virtus
     Tum feritas animi consiliique vigor.
Desint ista; quid arma sibi fient nisi pondus?
     Nam timidis ferrum turpe videtur onus.
Turpius in Danis fateor nil accidit umquam,
{{Versus|1370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam si tot cuneos Anglicus iste premat.
Alpibus insonuit, Normannos Anglica regna
     Viribus et ferro subdere velle sibi.
Horrida fama manet seu laudis sive pudoris:
     Vincere, laus; vinci, pessimus horror erit.
{{Versus|1375}}Victi Francigenis erimus derisus et orbi:
     Vincimus? his nostri splendida fama nitet.
Navibus impelli, vanum; nam cedere campo
     Danus nescit; ibi stare, iacere, suum.
Millibus Haraldus confidit, nos feritate.
{{Versus|1380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proelia non numero, sed probitate vigent.
Testis adest Rollo, devictor tot cuneorum;
     Innumeros stravit, nec sibi tanta manus.
Non tamen est nobis legionum copia parva,
     Cum ter mille rates impleat ista phalanx.
{{Versus|1385}}Tot siquidem iussi fieri, nec defuit ulla:
     Splendidior classis bellica nulla fuit.
Nam si Caesaream classem bis Anglia sensit,
     Huius maxima pars est tumulata freto.
Sic et Alexandri Magni dum comprimit urbem,
{{Versus|1390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Navibus instructis bellica turba fremit.
Hinc ex urbe rates proprio cum rege feruntur;
     Classi classis adest, is ferit, isque ruit.
Rostris precisis, cuneos dum suscipit unda,
     Multis cum sociis Caesar et ipse natat.
{{Versus|1395}}Huius dextra librum tenet, aequoris unda sinistram,
     Ripas Caesar habet, Romuleique duces.
Illius hic urbis rex mersus deficit undis;
     Aurea quem thorax pandit, arena tenet.
Caesaris hac oculis delata fertur in urbem,
{{Versus|1400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inspicit hanc civis, moenia clausa patent.
Iam bello superatus erat Pompeius, et huius
     Flet caput abscissum Iulius ipse videns.
Sic fortuna rates deiecit principis orbis;
     Nostras unda tumens cum pietate tulit.
{{Versus|1405}}Pompeii similes poenas dabit iste rebellis;
     Perdit iure caput qui diadema rapit.
Hannibal, in luna cuneos disponere suetus,
     Stravit Romulidas, sole micante sibi.
Ex horum digitis gemmas detraxit et aurum,
{{Versus|1410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carthago modios tres tenet inde sibi.
Nocte sub hac acies simili probitate parentur,
     Solis ab exortu Danica sistra canant.
Multis cum cuneis iam traditor ille propinquat,
     Aestimat incautos tradere posse neci.
{{Versus|1415}}Impetus hostilis magnus, reor, iste futurus;
     Sed virtus tumidos calliditate premat.
Ictus sustineat clypeus lassosque repellat,
     Congeminet fessis vulnera dextra recens.
Caute pugnando mortis discrimina vitet,
{{Versus|1420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui vitare cupit turpia damna fugae.
Belliger iste locus victores sive necatos
     Nos tenet, at retro pellere nemo valet.
Vtile quidquid erat, reor, hic iam concionatus,
     Colligo cuncta tribus quae retinere libet.
{{Versus|1425}}Vis Normannigenum, spes regni, splendida fama,
     Armis nos moveat, provocet, atque tegat.&quot;
His dux finitis, Normannicus insonat ardor,
     Quisque sibi firmat vincere sive mori.
Vmbra sub terrae cuneos Haraldus anhelans
{{Versus|1430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ducit, ut incautum dissecet ense ducem.
Cernitur a Danis armorum splendor, et ipsis
     Aurorae radiis iam dolus ipse patet.
Nec fuerat minor his astutia, Danus in armis
     Degit sub tenebris, excubiasque fovet.
{{Versus|1435}}Luxerat Arcturus obliquis splendidus astris,
     Cum pullis Pliades imbribus arva rigant.
Nascitur inde dies Calixti morte notatus:
     Danorum calices Anglia saeva bibet.
Trinis ordinibus dux ordinat hinc legiones,
{{Versus|1440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instruit Haraldus cum feritate suos.
Hunc summus planeta diem genitorque deorum
     Vidit; in hoc Danus proelia summa gerit.
Perdidit ille thronum, novus a hunc sibi vindicat armis;
     Quem tenet Haraldus, fit thronus ecce ducis.
{{Versus|1445}}Omnibus instructis legionibus, hora diei
     Tertia fit, resonat clangor ubique tubae.
Armorum studiis princeps insignis uterque,
     Strenuus in bellis Danus et Anglus erat.
Confligunt acies, armorum perstrepit horror.
{{Versus|1450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vndique concertat vis violenta virum.
Straverat Haraldus Norwingos nuper, et armis
     Fessus cum sociis est probitate minor.
Stat feritas animi legionibus inviolata,
     Principe cum proprio vincere quisque cupit.
{{Versus|1455}}Cessat telorum iactus, pharetris vacuatis,
     Hastas fert clypeus, cassis ab ense sonat.
Cernitur horribilis tantarum vis acierum,
     Incitat has feritas ingenitusque vigor.
His furor augetur spe regni, divite censu:
{{Versus|1460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec Anglus metuens saevit in arma ferus.
Certent pro patria, propellant caedibus hostes
     Rex monet, et Danos viribus ipse petit.
Anglorum legio regem circumstat, et armis
     Horrida bellorum fulmine clara micat.
{{Versus|1465}}Hinc fessas acies dux, belli lege peritus,
     Retro stare iubet, suggerit inde novas.
Hic Normannigenum virtus, furor ardet, in Anglos
     Saevit, et in regem iam furibunda ruit.
Angligenum gladiis pelluntur; et ense resistunt,
{{Versus|1470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum strepitu strages arva cruenta tenet.
Quis furor hic fuerit, quis, quaeso, dicere possit?
     Quae vis, quae rabies, impetus, horror erat?
Regis pro vita, pro regno dissidet Anglus;
     Hanc petit, hoc quaerit Danus in arma furens.
{{Versus|1475}}Regales acies, Anglis caesis, penetrantur,
     Is petitur solus qui diadema tulit.
Nam belli fieret finis iam rege perempto,
     Militis at virtus ferrea claudit eum.
Non nisi per gladios capiatur sive necetur
{{Versus|1480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vllum restat iter, proelia dira vetant.
Labitur a centro Phoebus, Neptunia regna
     Dum petit, armatis iam sua terga dabat.
Hinc ducis et regis gladiis acies sociantur,
     Quae fuit hic probitas exitus ipse docet.
{{Versus|1485}}Audax regalem dux perforat ipse phalangem:
     Angligenum virtus, gloria tota furit.
Sed Normannorum vis, quae Francos superavit,
     Anglos nunc superat, deprimit, ense secat,
Nam ducis in vultu proprii regisque futuri
{{Versus|1490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regem cum sociis confodit atque necat.
Principibus caesis regis lateri sociatis,
     Angli diffugiunt quo via quaeque patet.
Sic catuli fugitant, caeso rugiente leone,
     Linquitur a natis ursa subacta neci.
{{Versus|1495}}Dum regem proceres ................
     &lt;&gt;
Dux redit, hostiles acies rex promovet, armis
     Insequitur fratrem, transvolat inde fretum.
Subnixus cuneis, Baiocas obsidet urbem,
{{Versus|1500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruit hostili more, subacta rapit.
Hinc, Cadomo capto, castellum praetitulatum
     Cingit et oppugnat, nec tamen ipse capit.
Namque Moritolii cum consule, cuius et illud
     Tunc erat, adveniens dux ferus arva tenet.
{{Versus|1505}}Cum sibi multa manus, rege is violentior extat,
     Ac numero superat, spes ubi summa sibi.
Instructas acies frater disponit uterque;
     Qui diadema tulit fortior esse cupit.
Nam contra dominum fratrem si praevalet ense,
{{Versus|1510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vis ibi non iuris sed probitatis adest.
Ius petit ut natu maior sceptrum moderetur,
     At ferri probitas vertere iura potest.
Rex igitur proceresque sui, structis aciebus,
     Concertant numero, vi, feritate, manu.
{{Versus|1515}}Consertoque gravi bello paucisque peremptis,
     Dux fortis capitur, consul et ipse simul.
Quo primum steterant, fissis cuneis, capiuntur,
     Dedignatur enim quis resilire retro.
Eventus belli varios, discrimina pugnae,
{{Versus|1520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perspicit ut captos, rex memorando redit.
Subditur interea regi Normannia tota,
     Hosque sibi socians Anglica regna petit.
Custodire iubet tantos, sed libera vincla
     Talibus indulget, deliciisque fovet.
{{Versus|1525}}Iam comites, iam pontifices, clerus, populusque
     Regis necne ducis iura verenda tremunt.
Milleni seni centeni terminus anni
     Fluxerat, et fratrum Neustria bella videt.
Hoc anno radians iam luxerat ipsa cometes,
{{Versus|1530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fratrum bella canit, tristia fata ducis.
Rex Ludovicus fatorum vincere fila
     Dum nequit, occumbit, martyris aede iacet.
Hic natum regem Philippum fecerat ante,
     Quatuor ex natis hic sibi primus erat.
{{Versus|1535}}Hic iuvenis dum pellit equum, ruit, ultima solvit:
     Parisius plangit, quam videt ipsa necem.
Hac tunc consilium tenet Innocentius urbe,
     Praesul et is summus urbis et orbis erat.
Rhetoricus splendor causarum iura retractat,
{{Versus|1540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Matris lingua sonat Romuleaeque tubae.
Ex Institutis, quo legum summa tenetur,
     Legister replicat quae sibi digna videt.
In Digestorum totum se mergit abyssum,
     Digerit et pandit utile quidquid inest.
{{Versus|1545}}Profert in medium tunc imperatoria iura;
     Codex ipsa ligat; quod placet iste legit.
Explicat Edictis, et solvit multa Novellis:
     Catholicae legis rex nova iura dedit.
Hinc fluvius, torrens, Gratianus ad alta redundat,
{{Versus|1550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo sine nil leges, nil ibi iura valent.
Fons decretorum, totius iuris abyssus,
     Luminis ecclesiae splendida stella micat.
Affluit, exornat, distinguit, terminat, arcet,
     Verbis, flore, locis, sensibus, epilogis.
{{Versus|1555}}Vt ius iure docet, pro causa quisque laborat,
     Partem nempe suam firmat, adauget, init.
Haec pater Innocuus componit, iudicat, urget,
     Lites, facta, modum, foedere, iure, fide;
Huius Apostolici manibus rex inde sacratur
{{Versus|1560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ludovicus, honor maximus iste throni.
Dux Normannorum moritur sub carcere fratris:
     Natu maior erat nec feritate minor.
Nobilis hinc natus, miles praefulgidus armis,
     Fata patris metuit, Francigenasque petit.
{{Versus|1565}}Hunc Ludovicus clarus pietate retentat,
     Condolet is iuvenis casibus atque patris.
O natura ferox! Hic fratrem comprimit armis,
     Sicque nepos, patrui dum timet arma, fugit.
Pellitur a patruo, sed suscipit hunc alienus:
{{Versus|1570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O pietas! patruus hic erit atque pater.
Consul Flandrensis Karolus, dum perstat in aede
     Sacra, confoditur, sicque peremptus obit.
Parcere dum propriis dominis sic Flandria novit,
     Cernitur innatae fraudis habere dolum.
{{Versus|1575}}Ius sicut proprium, dum nullus consulis heres,
     Ludovicus habet quicquid et ipse comes.
Francigenum proceres, Flandrensis et ordinis alta
     Nobilitas assunt, natus et ipse ducis.
Curia sollemni Francorum culmine splendet,
{{Versus|1580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Willelmo iuveni Flandria tota datur.
Filius iste ducis Roberti, Danica proles,
     Militiae fulgor, Martis alumnus erat.
Insignis probitas Francos illexit amore,
     Aptius hac nihil est iungere corda sibi.
{{Versus|1585}}Armorum feritas, virtutis gloria quanta
     Huius erat, testis permanet altus honor.
Hoc insigne tulit quod vix sibi quilibet armis
     Iungitur, horrorem dum timet ille viri;
Thoraces, clipeos vibrans dum perforat hasta
{{Versus|1590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel ruit ille, vel haec sanguine tacta madet.
Armis indutus radiat murus galeatus,
     Hunc, dum scandit equum, pellere nemo potest.
Laus fuit ista sibi quod dum ruit, ille vel ille
     Consulis arma fugit, dum timet ense necem.
{{Versus|1595}}Quo fit ut ignotis ludens spatietur in armis:
     Nota viri tanti quilibet arma fugit.
Largitur comiti propriam regina sororem,
     Foedere legali consociatur ei.
Hinc rex, hinc proceres, hinc gaudet Flandria tota,
{{Versus|1600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus sic aliis sic sibi clara nitet.
Invisus propriis, fit carus sic alienis:
     Quos pellunt alii, Francia ditat, habet.
Pervenit ad patruum tam splendida fama nepotis,
     Aestuat ac metuit perdere iura ducis.
{{Versus|1605}}Quis tumor est animi, rerum quae caeca cupido?
     Cuncta tenere sibi, perdere, sicque mori!
Cum Ludovico consul parat arma, cohortes:
     Hos ambos metuens Neustria tota furit.
Cum natis Henricus adest, legit undique vires,
{{Versus|1610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assunt et Britones regis ad arma sui.
Hos cum Normannis possedit Rollo subactos,
     Quos sibi perpetuo Francia larga dedit.
Sed fera gens animo cervicem flectere nescit,
     Ni Normannigenum vis violenta premat.
{{Versus|1615}}Horrida bellorum virtus utrimque paratur,
     Loricae radiis solis et arva nitent.
Armati reges radiant ut fulmina coeli,
     Vallati cuneis arma tremenda tegunt.
Instructos armis cuneos rex iungit uterque,
{{Versus|1620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ensibus arma sonant, ferrea turba fremit.
Tres Britonum primas acies Flandrensis abegit,
     Ex Normannigenis quarta repente subit.
Willelmus regis soboles, dux agminis huius,
     Vt leo cum sociis saevit et ense furit.
{{Versus|1625}}Francigenum virtus, Flandrensis gloria gentis
     Exerit hic quicquid viribus ipsa valet.
Impetus horrendus Francorum turbat et arcet
     Vim Normannigenum, sed furit illa magis.
Praeteritas acies cum Francis Flandria vicit,
{{Versus|1630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aestimat et Danos subdere posse sibi.
Spes illos reparat, Danus succenditur ira;
     Spem fugat ira potens, spes ruit, ira viget.
Scinditur hinc acies Flandrensis, Francus in armis
     Sanguine iam madidus Danica bella fugit.
{{Versus|1635}}Horrisonus fragor arva replet, ceu turbine belli,
     Flandria cum Francis tota repente ruat.
Franci Flandrenses ut equos agitare periti,
     Pondera sic belli vix pede ferre valent.
Hi, Normannorum bello campoque relicto,
{{Versus|1640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vitant, dum fugiunt, vulnera saeva necis.
Rex Normannigenas laudat cum consule claro;
     Quod superatur ab his laus sibi summa manet.
Laus est Francigenis a Danis iam superari,
     Contigit hoc solito, semper et illud erit.
{{Versus|1645}}Nam sibi nulla fuit gens belli pondere nota,
     Cuius tot variis sit superata modis.
Cum natis a Marte redit rex belliger audax:
     Flandria, Francigenae iam sua iura petunt.
Neustria Normannis remanet cum laude triumphi,
{{Versus|1650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Claris cum spoliis Danica turba redit.
Sic dum ventus adest, dum silvas concutit altas,
     Radix fixa manet, robora turbo quatit,
Gallorum turres rugitum iure leonis
     Quod timeant, vates praecinit ille novus.
{{Versus|1655}}At leo cum binis catulis dum tendit ad Anglos,
     Piscibus hos linquit, quos vorat unda freti.
Angligeni regni scit cursum diva potestas;
     Quanta sit haec, vates coelicus ille canit.
Praeteritis signis praetendit vera futura,
{{Versus|1660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacri radiis flaminis ista videt.
Regni totius summam describit, et ipsa
     Saxonicae gentis proelia primo refert.
Praecinit hinc regno quidquid videt esse futurum,
     Stringens cuncta brevi, terminat arce poli.
{{Versus|1665}}Ni iam praetereat, nescis quid vaticinetur;
     Dum transacta vides, credere cuncta licet.
Ignotus David est, ignotus sic Ysaias,
     Tam transacta canunt, et tibi tecta patent.
Filius inde ducis Roberti, consulis arcem
{{Versus|1670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flandria cui tribuit, vivere desit ibi.
Astans cum sociis castello, vulnere parvo
     Laeditur in dextra, nilque doloris inest.
Hoc minimum negligit, sed parvo iure neglecto
     Crescit et inflatur quod putat esse nihil.
{{Versus|1675}}Igneus ingreditur in parvo vulnere morbus,
     Vt dextram resecet physicus ipse iubet.
Vel totus vivet, vel totus iam morietur,
     Nulla cohaeret ei pars sine parte sui
Sic cedit fatis, Hector sic deficit alter,
{{Versus|1680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non probus, at probitas; non ferus, immo leo.
Terminus hic Verbi centenus bis duodenus
     Millenusque simul necne quaternus erat.
&lt;/poem&gt;
==2.==
&lt;poem&gt;
Inde cometa micat, rex tunc Henricus ab Anglis
     Advolat, ulterius non rediturus adest.
Efferus iste leo Castellum iure Leonum
     Advenit, et procerum confluit ampla manus.
{{Versus|5}}Isque cibo sumptas muraenas semper amavit,
     Ambrosii dictum nesciit iste reor.
Muraenam repetens ad ripam sibilat anguis,
     Amplexus ineunt, illaque foeta redit;
Sicque venenato proles ex foedere nata
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pestiferum multis contulit ipsa cibum,
Et licet expressum purgetur ab igne venenum,
     Omne venenosum qui timet, ille sapit.
Inscius hanc comedens moritur vel debilitatur,
     Dulcia dum sumit cruda venena cibo.
{{Versus|15}}Vltimus ista cibus deflendi iure leonis
     Extat, et hic causa dicitur esse necis.
Rex humeris procerum defunctus fertur in urbem
     Caesaris, et planctus horridus arva tenet.
Rumor ut hoc prodit, praedonum turba resurgit,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iustitiae trames, hoc moriente, ruit.
Quantus erat vivens, ius mortis concinit huius,
     Iudice sublato, fraus, dolus ecce viget.
Huius corpus habet, quam condidit, ipsa Radingis,
     Ecclesiam Prati cor cerebrumque fovet.
{{Versus|25}}Horrendus turbo mortem praecesserat huius:
     Horrida fama volat, turbida cuncta facit.
Millenis annis decies denos sociabis
     Septem lustra simul, cum subit iste polum.
Cum frater capitur, senis regnaverat annis,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post totidem lustris se videt esse ducem.
Heres nata sibi pro natis sola relicta,
     Consulis Andegavis nobilis uxor erat.
Parvulus huic natus dux, consul, rexque futurus,
     Temnitur a Stephano, qui diadema capit,
{{Versus|35}}Quique nepos regis, consul praeclarus in armis,
     Angligenas subicit, cuncta silere facit.
Ternis hic lustris regnat cum quatuor annis,
     Henricus iunior splendet in arce throni.
Huius regis avi mortem mors Pictaviensis
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consulis insequitur, alter ut annus adest.
Vnica sola sibi fuit heres iure ducatus,
     Nam Raymundus abest frater et ipse ducis.
Dum tumulum petit is, fit princeps Antiochensis,
     Vlterius patrium nec videt iste solum.
{{Versus|45}}Hinc Ludovicus neptem sibi copulat huius,
     Et dux efficitur dum pater ipse viget.
Deserit hoc anno vitam rex Francicus iste,
     Parisius luget, funera martyr habet.
Hic breviter refero factum, quod displicet, huius,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum quia natus adest, tum quia culpa gravis.
Novit et hoc natus, et culpam fama retractat;
     Filius hanc reprimat, culpa repente ruet.
Nobilis ecclesiam structurae nobile castrum
     Passeium servat, clarus et ipse locus.
{{Versus|55}}Hanc cum praebendis pater huius contulit olim
     Ecclesiae Becci; clerus ad ista dolet.
Artis quicquid habet simul excitat, urget, et urit,
     Officio, lingua, munere cuncta ligat.
Rhetor, causidicus, regis flectuntur ad aures,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flexerat hos aurum, flectere corda potens.
Ariete ceu crebro pulsatur rex; tamen huius
     Mens inflexibilis, inviolata manet.
Quid latet in fundo scit, novit ubi dolor angit,
     Dirimit in puncto quod parat arte dolus.
{{Versus|65}}Donum confirmat, causaeque ligamina solvit,
     Actor quae replicat terminat iste brevi.
Clericus ecclesia se perspicit ut spoliatum,
     Regia iura timens, vulnere iure tumet.
Optat et expectat Fatorum fila secari,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Terminus hic regis si tamen esse queat.
Nec spe frustratur; nam multis deinde diebus
     Exactis moritur; clericus ipse favet.
Hinc causam renovat, queritur se non spoliatum
     Aequa lance, sibi curia testis erit.
{{Versus|75}}Se vi regali pulsum, nec iure coactum,
     Romae iudicium nec licuisse peti.
Testibus id geminis, Albino necne Rufino,
     Comprobat, hi fratres causidicique simul.
Tullius eloquii fons, ipse Salustius acer
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Istis congrediens tunc sine voce foret.
Curia clara nitet quae nunquam subditur istis:
     Subdita, fit vilis, nam sine iure manet.
Reges, pontifices, proceres, vis comprimit horum,
     Bella, neces, urbes, excitat, auget, habet.
{{Versus|85}}Subdolus Albinus rhetor, linguaque politus
     Centies obtulerat quatuor ipse libras.
Causa ligatur in his, latet hic facundia tota,
     Hic solus superat, praevalet, ore ligat.
Sic regem, proceres, ars huius cingit et artat,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac in velle suum regia corda trahit.
Hinc Ludovicus monachos expellere iussit;
     Sic patris hic animae consulit, immo suae!
Inde per Albinum praebendas clerus adeptas
     Dividit has natis coniugibusque suis.
{{Versus|95}}Hicque preces fletus fundunt pro funere regis,
     Nam monachus pulsus desiit ista quidem.
Regum Francigenum donum primum fuit illud,
     Ecclesiae Becci, finis et iste manet.
Ex horum donis id solum Beccus habebat,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstulit Albinus quod niger ille tenet.
Ludovicus obit, cuius iam filius, heres
     Nominis et regni, ius regit omne patris.
Vngitur hic, annis centum, sex, mille peractis,
     Sexies et quinis additus unus erit.
{{Versus|105}}Sic rex Francigenum, sic dux Aquitanicus extat,
     Vxor et ipsa simul iam diadema gerit.
Esse sed hanc regis testatur fama propinquam,
     Hosque sibi iungi coelica iura vetant.
Hinc proceres, hinc pontifices, hinc turba susurrat,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auribus amborum funditur inde sonus.
Connubium tantum solvi concedit uterque:
     Amplexus varios quaerere quemque licet.
Hinc consanguinitas horum iuratur utrimque:
     Inde solum patrium libera stella petit.
{{Versus|115}}Comparat hanc avium reginae providus ille,
     Sic aquilam rupti foederis ore canit.
Hanc sibi reginam prospexerat ille futuram,
     Huius nam geminum fert diadema caput.
Copulat hanc sibi dux, consul simul, ipse ducatum
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat; amborum sic triplicatur honos.
Conclusos triplici Gallo tenet iste ducatu,
     Elatos Britones associare libet.
Dux binus, consul geminus, rex Anglicus idem,
     Solus tanta regit, continet, arcet, habet.
{{Versus|125}}Invida corda movet, quod solus, quod specialis
     Terris, divitiis, coniuge, prole, throno.
Annis a Verbo transactis mille quaternis
     Quindecies denis, is diadema tulit.
Bis septem socias, regis cum Francigenarum
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Respuit iste thronum, temnit habere iugum.
Quod quid sit paucis referam, prolixa notabo,
     Regalemque viam, vera loquendo, sequar.
Inter Francigenum reges fulsit Dagobertus
     Nobilitate, throno, viribus, ense, fide.
{{Versus|135}}Huius progenies multo prolixior aevo
     Tempore diverso Gallica sceptra gerit.
Vltimus ex istis Francorum fert diadema
     Childericus, at is segnis et hebes erat.
Nomine regali solo contentus ab armis
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstinet, et metuit proelia, tela, necem.
Pensa puellis dans, imitatur Sardanapallum,
     In thalamis degit, carceris ima fugit.
Ostro purpureus, gemmis resplendet et auro:
     Thoraces, galeae, pondera dura sibi.
{{Versus|145}}Sub divo residens, glaciem fremitusque borinos
     Vitat, id armatis gloria saepe fuit
Otia dum sequitur satrinam carpit in hortis;
     Sertum de violis colligit atque rosis.
Hostiles nescit cuneos impellere, silvis
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saltus horret, in his cornua densque vigent.
Nam cervos, capreas, et apros pro dente timendos,
     Dum mortem metuit, non fugat, immo fugit.
Cum colat hic Christum, Bacchus sibi semper amicus,
     Qui Cereris socius corda calore movet.
{{Versus|155}}Indulgens dapibus, dum cor premit ipse Falerno,
     Philosophus summum credit id esse bonum.
Intonsus barba residens, cum crine refuso,
     Hac in parte sui Scoticus esse cupit.
Legatos recipit sic regum; quod sibi iussum
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edoctumve fuit, talibus ipse refert.
Quod parat atque iubet, tribuit praepositus aulae,
     Id solum pavidus suscipit, audet, habet.
Dux tunc Francigenum, Pipinus splendidus armis,
     Regni iura fovet, rege favente tamen.
{{Versus|165}}Deliciis variis rex affluit, ille labores
     Et curas patitur, murus et arma suis.
Interea Stephanus, praesul tunc urbis et orbis,
     Alpibus emensis, Francica regna venit.
Eloquio nitidus, praeclarus religione,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Filius atque Petri dignus honore, fide
Corripit hunc valitudo gravis metuitque resolvi,
     Pontificis Graeci perstat in aede sacra.
Obsecrat hic, iam martyr adest, eiusque magister
     Paulus et almifluus tertius ipse Petrus.
{{Versus|175}}Amodo sanus erit, fatur Dionysius ipse,
     Sed sociis binis ara sacretur ibi.
Visa refert, altare sacrat, sanusque resurgit,
     Sedis Apostolicae munera digna sinit.
Cum propria palla claves deponit ibidem,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In signum fidei, nominis, atque rei.
Incolumis redit hinc, docet ecclesiastica iura,
     Fracta ligat, curat vulnera, sana fovet.
Nobilis, antiqui, famosi, divitis audit
     Dedecus imperii Francigenique throni,
{{Versus|185}}Regalis splendor, bellorum gloria, regni
     Nobilitas, virtus annihilata ruit.
Hinc regni proceres, et pontificalis honoris
     Personas sociat, clerus honorus adest.
Gloria Francigenum Pipinus, nobilitatis
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux specialis, ibi clarus honore micat.
Ipsa ducis soboles Karolus, lux Francigenarum,
     Affuit atque patris assidet ipse latus.
Ex horum radiis astrorum curia fulget,
     Gloria regalis quisque futurus erat
{{Versus|195}}Praesul causidicus, dudum Ciceronis alumnus,
     Causarum triplicem noverat esse modum.
Nam quis personam demonstrat laude colendam,
     Digne pro meritis vituperatve suis.
Quid fieri possit deliberat ille vel ille,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vtile pertemptat, quaerit honesta sibi.
Quaeritur hinc etiam sententia iudicialis,
     Legibus ut cautum, plectitur ipse reus.
Horum sub primo causam dum conspicit esse,
     Multa ligans paucis, papa perorat ita.
{{Versus|205}}&quot;Vsus habet, natura docet, ratione tenetur,
     Doctior in nautis ut regat ipse ratem.
Vires corporeae nautae rediguntur ad artem,
     Quae duo se mutuo consociata tenent.
Nam sine virtutis vi cassa peritia constat,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus arte carens firma manere nequit.
Indoctus sine vi, dum fluctus frangere nescit
     Nec valet, et clavum deserit atque ratem.
Syrtibus et scopulis navis contracta, repulsa,
     Fissis iam tabulis, undique cedit aquis.
{{Versus|215}}Navita sic stolidus nescit discrimina ponti,
     Sed sibi commissos obruit unda freti.
Caesareae classis pars olim sic ruit undis
     Dum maris Angligeni littora caeca subit
Ferratasque sudes ibi cautus fixerat hostis,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignarus negligit navita mortis iter.
Currum sic auriga regens, dum flectere nescit,
     Se, sua confringit, labitur, isque perit,
Solaris currus Phaethon dum rexit habenas,
     Inscius artis erat, terra perusta dolet.
{{Versus|225}}Solis iustitiae currum, qui vivus habetur,
     Quilibet indoctus dum regit, ille ruit.
Sic sensus, virtus in praesule, rege petuntur,
     Quis sine nec populis nec sibi digna vident.
Si caret his praesul, si rex, vilescit honoris
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et locus et meritum, subdita turba gemit.
Desidiae, ventri, pastoribus ecce subactis,
     Morsibus ipse lupi grex sine lege patet.
Sic nunc Francigeni defecit gloria regni,
     Regia maiestas iam sine rege ruit.
{{Versus|235}}Vndique fama volat, ciet omnes, transvolat Alpes,
     Auribus Italicis turpior esse nequit.
Francorum probitas iam fit derisus ubique,
     Barbaricis telis iure subacta tremit.
Desidis hoc regis levitas et inertia fecit,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Luxus, non gravitas, non vigor, immo sopor.
Corporis enervat vires, sensumque resolvit
     Luxuries, cultus ventris, amorque sui.
Rex igitur vester nimio se stringit amore,
     Dum tria, quae dixi, nocte dieque colit,
{{Versus|245}}Rem populi negligit; regis retinet nisi nomen;
     Indignusque manet sceptra tenere throni.
Nam sicut regni rex dignus honorat honorem,
     Est stolidi regis sic inhonorus honos.
Parvum magnanimis praeclarum reddit honorem,
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inscius et stultus maxima parva facit.
Si docto confertur honos, plus doctus honori
     Luminis impendit, quam sibi clarus honos.
Indoctus vitae tenebris obscurat honorem,
     Ex stulti meritis deficit altus honos.
{{Versus|255}}Hoc in rege gemo, dum penso pondus honoris,
     Quod sic pro viciis unctio cassa manet.
Incurrit poenam contempto chrismate sancto,
     Si sceleris labem iunxerit ipse sacro.
Romanae sedis tenet hoc antiqua potestas,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reges, pontifices, ut removere queat.
Insuper ipsa novos reges et pontificatus,
     Quo nunquam fuerant, sistere iure potest.
Sedis ego Petri, licet hoc indignus honore,
     Ius, claves, teneo, qualiter ipse videt;
{{Versus|265}}Claves sunt verax discretio, firma potestas;
     Quid liget et solvat, haec videt, illa potest.
Clavibus his geminis vix quilibet esse videtur
     Praeditus, alternis dum sibi desit opus.
Pontificum pauci discreti, sed tamen omnis
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Id ligat, id solvit quod sibi iure placet.
Discretis ovibus non suppetit ipsa potestas,
     Si tamen haec assit, clavis utraque viget.
Antistes caecus dissolvere sive ligare
     Nescit; et inde sibi mors manet atque suis.
{{Versus|275}}Sedis Apostolicae, cum Petri clavibus, heres,
     Francigenum regnum clavibus hisce rego.
Huius enim regni, constat sententia nostra,
     Providus et fortis ut diadema gerat.
Segnis et invalidus rex, quem ligat ipsa voluptas,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt decet, hunc solvit curia nostra throno.
Otia sectetur, quae diligit, in paradiso
     Claustri tonsus, ovis pascua vera petat.
Sicque voluptati turpi succedat honesta,
     Et requiem requies pellat amore boni.
{{Versus|285}}Sic clavus clavum, dictamnus tela repellit,
     Verax religio crimina pellit ita.
Antidotum felix, quod mentis vulnera sanat,
     Carni mors animae ne sociata gemat.
Clari pontifices, proceres, regalis honoris,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nostra simul praesens curia, clerus adest.
Ex his Francigenum ducibus qui fortior armis,
     Sensu callidior, Francica sceptra regat.
Nunc igitur nostrum sententia sit generalis:
     Vox eadem cunctis, consonet omnis idem.
{{Versus|295}}Filius hic noster Pipinus splendidus armis,
     Consilio magnus, rex erit, idque volo.
Cum Karolo nato vobis hunc dono sacratum,
     Quorum Francigenum gloria iura ferat.
His diadema datur a nobis iure perenni,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regia progenies iura paterna regat.
Obtestor superos ne quis, diademate sumpto,
     Tantorum sobolem pellat ab arce throni.
Hi sceptro digni, quos fulcit bellica virtus,
     Exacuit sensus, consiliumque regit,
{{Versus|305}}Quos vitae probitas, et castus splendor honestat,
     Iustificat virtus, temperat atque docet.
Ista peroratus Stephanus, lux pontificalis,
     Dignus Apostolici dicitur esse loci.
Laudatur virtus animi, constantia verbi,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iudicium regi, consiliumque duci.
Audacem virtus fecit, constantia firmum;
     Hac fit rex monachus, sceptra dat illa duci.
Factus ovis Christi rex tonsus tendit ad astra;
     Vngitur hinc Karolus, eius et ipse pater.
{{Versus|315}}Francia laetatur, Pipino sceptra tenente,
     Huic natoque suo Gallica turba favet.
Rex Langobardus Haistulfus vindicat armis
     Itala iura sibi, plebs proceresque gemunt.
Claras Italiae devincit et occupat urbes,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iuris Apostolici praedia cuncta rapit.
Pipinum Stephanus movet, urget ut arma capessat,
     Haistulfum superans, Itala sceptra ferat.
Transvolat hinc Alpes Stephanus; rex, Francica virtus,
     Quae sibi bella volunt, rex sibi quisque parat.
{{Versus|325}}Inde die facto solaris splendor ab armis
     Emicat, hostilis stat geminata phalanx.
Insurgunt acies, belli furor undique multus,
     Qui quantus fuerit, terminus ipse docet.
Nam rex Pipinus cuneos dum perforat hostis,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italicis campis sanguine, caede furit.
Instat et obtruncat rex Langobardus, at ensem
     Exerit horrendum Francus, et ille fugit.
Ingressus Papiam Francorum cingitur armis,
     Obsessus metuit tela cruenta, necem.
{{Versus|335}}Compulsusque modis variis ad deditionem,
     Reddere capta refert, si sibi vita datur.
Sic a Francigenis et papa iure receptus,
     Vrbes restituit, praedia capta sinit.
Inde sequens cervos, percussus fulguris ictu,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignibus ecclesias qui dedit, igne calet.
Hinc Desiderius, dux Langobardus in armis
     Strenuus, a Stephano suscipit alta throni.
Post Stephano Stephanus sociatur carne solutus,
     Martyrio dispar, maior honore sacro.
{{Versus|345}}Romulei cleri ius eligit hinc Adrianum,
     Hic Stephanum sequitur moribus, ore, fide.
Dudum Pipinus, rediens cum laude triumphi,
     Liquerat Italici culmina celsa soli.
Qui, tribus emensis lustris, diadema reliquit;
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Martyr corpus habet, Parisiusque dolet.
Hunc nati Karolus Karlomannusque sequuntur,
     Culmine, consiliis, viribus ambo pares.
Quorum posterior binis post deficit annis,
     In Karolo solo spes manet ipsa throni.
{{Versus|355}}Nec spes falsa fuit, cum solus Francigenarum
     Regum flos, speculum, sensibus, ense fuit.
Praeteritos superans, obscurat posteriores,
     Ex his nemo sibi par probitate, throno.
Ampliat imperium prae cunctis, viribus, armis:
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auctum, desidia posteriore ruit.
Hic Alamannorum cervices subdidit altas,
     Pressit Saxoniae colla superba iugo.
Italiae stravit vires, sibi quaeque subegit,
     In domina mundi tunc diadema tulit.
{{Versus|365}}Hinc Langobardum regem superavit, et ipsum
     In Papia clausum, vi, probitate capit.
Huius ab Italia sobolem tunc depulit armis;
     Clarus Adalgisus Francica signa fugit.
Sic Desiderius captus traducitur Alpes,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam linquit Parisiusque venit.
Iusserat ut Karolus, Dionysius excipit istum,
     Stropha sibi statim callida facta fuit.
Ex propriis regi fit flava corona capillis,
     Italici regni qui diadema tulit.
{{Versus|375}}Purpura regalis fit ei iam pulla cuculla,
     Pulmentum similat regius ille cibus,
Italiae fines claustro metitur in arcto,
     Vertitur in requiem bellicus ille labor.
Hymnisonos cantus mutat clangore tubarum,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Daviticam citharam regia sacra sonat,
Pro sceptro baculus iam fessos sustinet artus;
     Hinc moritur, cultus regius omnis abest.
Martyris altaris tenet hunc pars dextera: dextrae
     Iudicis ipsius consocietur ovis.
{{Versus|385}}Langobardorum regem sic vicit, abegit,
     Claustravit Karolus; illeque finit ita.
Sic Langobardos, sic Romam, sic Alamannos
     Perdomuit, cepit, subdidit ille ferus.
Sic sibi Saxoniae gens Pictavisque superba,
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Andegavisque potens subdita semper erat.
Flandria servivit, timuit Burgundia sceptrum,
     Lotharingia fert iura verenda ducis:
Neustria tunc eadem quae Francia iussa ferebat,
     Sic Britonum cervix flexa tributa dabat.
{{Versus|395}}Haec summus Karolus tenuit, virtute subegit,
     Haec soboli linquens, ut reor, astra petit.
Corpus Aquisgranum servat, quod myrrha perunxit,
     Balsama vina tenent ardua membra viri.
Bis septenus erat octingentesimus annus,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum Deitas carnis tegmine clausa fuit.
Post Ludovicus triplices compescit habenas,
     Dum patrii iuris suscipit ipse decus.
Cum sibi subiectis servit Maguncia, Roma,
     Parisius; triplicem sic regit ille thronum.
{{Versus|405}}Regni sic triplicis primas dum continet urbes,
     Ex tribus his unum iam diadema facit.
Posterior soboles in partes dividit unum,
     Pars minor a toto deficit ipsa suo.
Sic Alamannorum, sic perdunt Romulidarum,
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigeni reges subdita iura sibi.
Gloria paulatim regni sic deficit huius,
     Vt sibi subiectis vix dare iura queat.
Iamque duces regni tot reges esse videntur;
     Rex facit, ille iubet; quod vetat, iste sinit.
{{Versus|415}}Anno milleno centeno bisque quaterno
     Cum decies seno Francia bella movet.
Tertia pars regni Karoli sibi sola relicta
     A se vix regitur, vix sibi tota favet.
Maximus Anglorum rex hic et fulguris instar
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Henricus iuvenis nititur esse suus.
Francigeni iuris comitatus necne ducatus
     Bis binos retinens, iam facit esse suos.
Temnit Francigenis audacia subdere colla,
     Indomitusque leo respuit omne iugum.
{{Versus|425}}Hinc Ludovicus cum Francis surgit in ira:
     Perdit membra throni, dum tenet ipse caput.
Sic caesis membris, capitis vis debilitatur,
     Parva fit, hoc laeso, corporis ipsa salus.
Regis ad alloquium nostri rex Francicus ille
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milite vallatus convenit atque duce.
More sibi sueto, cuneis stipatus et armis,
     Advolat Anglorum rex procerumque cohors.
Pontificumque chorus praesens, vis religionis
     Vt sibi praescribit, pacis amoena petit.
{{Versus|435}}Exul adest Thomas antistes Canturiensis,
     Foedera perturbat, proelia sola cupit.
Vt dolor amissi compellit pontificatus,
     Tela quibus pacem dirimat ore gerit.
Primitus iste tulit regalis iura sigilli,
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc Dorobernensis praesulis alta tenet.
Hic regis fratrem pertaesum semper habebat,
     Ne consul foret hic, obvius ille fuit:
Cum nata comitis comitem Warenna tulisset,
     Nobilis hic praesul ni nocuisset ei.
{{Versus|445}}Ira permotus, numquam rediturus, ab Anglis
     Advenit is, matri nunciat ista piae.
Hinc Beccum veniens fratrum se tradit amori,
     Heu, iuvenis clarus quam cito fata subit!
Paulo post Rodomi morbo grassante gravatur,
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffidunt medici, ius subit ille necis.
Corpus habet Rodomus, dolet hinc, ut visio dixit,
     Nam Becci monachis se moriendo dedit.
Fratrem rex plangit, putat hunc ex sanguine mixto
     Irae praeteritae sic subiisse necem.
{{Versus|455}}Causatur praesul, necis huius causa notatur;
     Regia mens illi nota fit, inde timet.
Transvolat hinc pontum, papam petit, exulat idem,
     Francigeni regni moenia cara tenet.
Se queritur pulsum, sed Roma pulsus et ille
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec sibi nec pulsis tutus adesse potest.
Italiam redit hic, colit is nunc Francica rura,
     Arma movet, caedes praeparat, ore furit.
Aut sibi restituet rex Anglus pontificatum,
     Aut per bella, neces, auferet iste thronum.
{{Versus|465}}Nolit sive velit, rex vivet tempore longo,
     Et senio canus tendet ad alta poli:
Hunc incorruptum servabunt balsama pura,
     Totus splendidior sole perennis erit.
Natos conspiciet praeclaros viribus, armis:
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi iaculaturi fulmina, tela, faces.
At praesul, triplicis qui fraudis Symonis heres
     Perfidus est, merito sedis ab arce ruit:
Vellitur, arescit, moritur plantatio falsa,
     Planta Patris coeli vivida semper erit.
{{Versus|475}}Rex igitur Gallus, tendens Gisortia rura,
     Angligeni regis proxima castra venit.
Francigeni iuris terras, quas detinet ille,
     Is petit, aut solvat debita iura sibi.
Quid sibi Danorum dux debeat aut Aquitanus
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Novit, et Andegavus Pictaviusque comes.
Cum tantos teneat bis binos solus honores,
     Serviat ut Francis, est sibi summus honos.
Praedecessorum teneatur norma suorum;
     Francis servierant, serviat iste simul.
{{Versus|485}}Ius ratioque tenent regi quod serviat illi,
     Imperii cuius talia membra tenet.
Regi per regni proceres haec mandat; at ille,
     Regem se recolens, efferus ista refert.
Anglorum diadema gerit; se subdere regi,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum ducibus propriis tum sibi turpe manet.
Regibus Angligenis proprium, ni bellica virtus
     Hos premat, alterius se dare nolle iugo.
Par sibi stat probitas, par virtus, parque potestas,
     Vt mens, utque manus, ut docet ipse thronus.
{{Versus|495}}A Normannigenis ducibus Franci superantur,
     Extorquetur ab his Neustria tota simul.
Angligenas vincunt, et totum nobile regnum
     Tantorum subicit vis violenta sibi.
Reges sic facti, nullis virtute minores,
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viribus, ense simul seque suosque tegunt.
Caedes, bella, faces patiuntur nec subiguntur,
     Clarior immo micat vis probitasque throni.
Inque vicem referunt caedes, incendia, praedas;
     Aut sibi pax, aut vi colla superba prement.
{{Versus|505}}Vi patria regnum patrium patriosque ducatus
     Contra Francigenas semper ubique tenent.
Divitiis, ortu, regno, virtute, vel armis
     Francigenum regi se canit esse parem.
Hique pares cuneis certent, aut corpore solo,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maior ut ex paribus fulminet ense suo.
Par diadema sibi fiet pro viribus impar,
     Ex geminis sceptris vis minor una duum:
Natos regales bis binos crescere cedat
     Annis, ingenio, viribus, ense, manu.
{{Versus|515}}Bellica gesta legant, aut verbis haec doceantur,
     Testa recens potet bella futura sibi.
Curtius his Macedo, Vigetius arma peroret,
     Cumque Suetonio Caesaris acta canant.
Hinc sibi narrentur vires virtutis avitae,
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella quibus quantis viribus ipsa gerant.
Audax vis mentis nutritur talibus escis,
     Cautior in bellis ista tenendo manet.
His disciplinis imbutos cum dabit aetas,
     Natos constituet pro probitate duces.
{{Versus|525}}Regi Francigenum subiecti tunc sua iura
     Viribus obtineant obsequioque suo.
Offerat hic lympham, mantilia praebeat iste,
     Tergeat ablutas nobilis ille manus;
Regi sic proprio cum discum deferat alter,
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alter conficiat pocula digna sibi.
Curia Francorum bis binis splendeat astris,
     Horum rex, proceres, subdita colla premant.
Obsequio multo pro terra quisque laboret,
     Sic vis ipsa throni Francigenaeque volunt.
{{Versus|535}}Quatuor hisque rotis solium regale feratur,
     Sed ruet id forsan si grave fiat onus.
Flumine bis bino Francorum prata rigentur,
     Sed solet alluvio multa domare solum.
Rex, si fata sinant, servabit more parentum
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se, solii culmen, subdita cuncta sibi.
Regis Francigenum discum scyphumque refutat,
     Curia suspecti iudicis extat ibi.
Rollonis natum scit traditione peremptum;
     Anterior casus posteriora docet.
{{Versus|545}}Redditur astutus discernens facta priorum,
     Multa per exemplum quisque cavere potest.
Regi rex fari veniet sub climate nudo;
     Quod peraget regi, nil nisi regis erit.
Nunciat haec regi ius pontificalis honoris:
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regnum Francigenum quod ruat ille refert,
Vt sibi consilium dictat, vel comprimit ira,
     Regem nunc hominem denegat esse suum.
Praecipit a regno discedere, castra relinquat,
     Cis mare ne manent consulit, immo iubet.
{{Versus|555}}Audit ut iste ferus dominum quod se negat ille,
     Servum se Domini commonet esse poli.
Haud mare transibit, sed terras viribus armis
     Defendet proprias, ius reget omne suum.
Nil habet ex Francis, dudum sibi quisque parentum,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vxor et ipsa dedit quicquid in orbe tenet.
Tollere qui tentat sibi per vim iura paterna,
     Is metuat patrii perdere iura throni.
Regum colloquium sub verbis solvitur istis,
     Quos procerum virtus pacificare nequit.
{{Versus|565}}In sua discedunt, incendia, bella parantur,
     Castellisque suis undique quisque timet.
Milite, farre, mero, dapibus murisque vel armis
     Regum quisque suos cingit, adimplet, alit.
Anglus rex igitur, firmatis undique marchis,
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrbibus, et castris, bella futura cavet.
Ex propriis terris lectas legit ille cohortes;
     Has sibi consocians, tutus ubique manet.
Expendat quantum iam nullus dinumeraret,
     Nam numero numerus, ut reor, ipse caret
{{Versus|575}}Thesauros aperit, nil clarius extat honore,
     Argentum superat gloria celsa throni.
Vt sibi subiectae vallentur ab hostibus urbes
     Praestolatur, et his subdita castra simul.
Cum Northmannigenis a regno Francigenarum
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc vis vel ratio pellere nulla potest.
Attamen obsessis castellis efferus ipse
     Cum sociis aderit, viribus, ense nece.
Sed vis Francigenum cupit, ardet, nec tamen audet,
     Vt castella ducis obsidione premat.
{{Versus|585}}Hi cum rege suo cedunt epulisque iocisque
     Hosque Medunta tenet, Bacchus et ipse fovet.
Ille sub arma madet, quem thorax fulgida cingit,
     Cum cuneis multis firmat ubique sua.
Arguitur cum nil a Francis is patiatur,
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur acies tantae, cur sibi tanta manus?
Cur impensarum non saltem pondus abhorret,
     Quas cum Francigenis orbis et ipse stupet?
Aut socios spargens hos in castella remittat,
     Aut solii tanti culmine digna gerat.
{{Versus|595}}His rex impulsus Gisortia moenia linquit,
     Agminis ex armis sol magis ipse nitet.
Ex Normannigenis, Walensibus, agmine iuncto,
     Hunc equitem ducit, currit at ille pedes.
Calmontem, clarum castrum, petit inde, quod armis,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milite, valle, situ, divitiisque viget.
Regius hic frater, Francorum gloria tota,
     Militiae virtus nobilitasque manet.
Angligeni regis timor istos associavit,
     Vt vis tanta virum regia castra premat.
{{Versus|605}}Armis irradians, pedetentim proximat ille,
     Praecedit, sequitur quem geminata phalanx.
Imperat armatis Walensibus ingrediantur
     Castellum, fluvii quo fluit unda liquens.
Hinc cum Northmannis ad castri moenia tendit,
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cernitur ipsa phalanx, dum tenet arva soli.
Armatur virtus, Francorum gloria regni
     Cum strepitu portis exilit, arva tenet.
Occurrit cuneis regalibus, arva coruscant,
     Advolat hinc Danus, Francus at inde venit.
{{Versus|615}}Tam claras acies dum rex procedere portis
     Inspicit, admirans personat ista suis:
&quot;Gloria nulla quidem constat, quod fortis et audax
     In fragiles, timidos, proelia clara movet.
Fortis dum superat fortes, id gloria, virtus,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortibus ex geminis fortior ipse micat.
Militiae virtus haec est, et laus probitatis,
     Horribiles acies vi superare, manu.
En vis Francigenum properat Calmontis ab arce,
     Inque loco regis frater et eius adest.
{{Versus|625}}Quanta sibi virtus animi, spes quanta triumphi,
     Vultibus in nostris impetus ipse docet.
Occurrunt nobis, vim temnunt obsidionis,
     Angligenum regem se superare putant.
Laus sibi virtutis debetur iure perenni,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod Northmannigenas pellere retro volunt.
Hoc regum potuit nemo nullaeque cohortes,
     Gens invincibilis vincere cuncta solet.
Hi forsan numero superant, superant probitate,
     Quae tamen his probitas, cernet utraque phalanx.
{{Versus|635}}Advolat hic Petrus sibi fortis, rexque secundus,
     Tertius is fiet quem vigil ille videt.
Adsunt Warlandi, Merlonibus associantur,
     Pisseii virtus foedere iuncta venit.
Francigenum vis terna micat, triplicisque phalangis
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi flos, lux, speculum, pectore, mente, manu.
Francorum proceres numero vel nobilitate
     Se Northmannigenis notificare solent.
Nil valet in bellis iactantia nobilitatis:
     Degener omnia erit, qui timet atque fugit.
{{Versus|645}}Nobilis is solus qui viribus opprimit hostem,
     Qui sibi, qui sociis vis clypeusque manet.
Rollonis virtus Northmannica iura reliquit
     Nobis, progenies ipsius ecce sumus:
Quod tanta probitate suis quaesivit et armis,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francorum feritas tollere nempe cupit,
Vis Northmannigenum tantis sudoribus olim
     Abstulit haec, tenuit, possidet, obstat, habet.
Proh dolor! id quanti censebitur esse pudoris,
     Si requies perdat quod labor ipse dedit?
{{Versus|655}}Immo non requies, sed turpis inertia, Francis
     Serviat ut Danus, par feritate, manu.
Non par, at maior. Nam quos sibi subdidit armis,
     Cum terris propriis, temnit habere pares.
Hi tamen, hi tanti rapient castella vel urbes,
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas patrium nobis ius dedit? Absit idem.
Non castrum nostrum, non urbes ingredientur,
     Forsitan agnoscent iam sua nostra fore.
Aut horum fusas acies linquamus in arvis,
     Aut cogamus eos carpere iura fugae.
{{Versus|665}}Ignibus et ferro castelli nobilis huius
     Ante suos vultus deiiciantur opes.
Hoc Normannigenum sibi fiet pignus amoris,
     Per medias flammas dum sibi cursus erit.
Terra negetur eis, armis claudantur in arce,
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec duo linquantur, murus et ipse rogus.
Francigenae torres teneant, coelumque favillas,
     Fama solum lustret, laus tamen iste labor.
Prologus hic belli, praeludia talia scribat;
     Maior erit, fateor, bellicus ipse liber.&quot;
{{Versus|675}}Dixit, et armatis legionibus undique cinctus
     Francos aggreditur, obstat et ipsa phalanx.
Audax haec animis, bellorum lege perita,
     Se tegit, et Danos vi penetrare cupit.
Sic venatorum turbis leo pressus in ipsas
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nititur, et sudat tradere cuncta neci;
Aut refugit tandem laqueos aut stringitur arte,
     Iusque suum perdens, desinit esse suus.
Haud aliter regis cuneos compellit et arcet
     Francigenum virtus; stat tamen ille ferus.
{{Versus|685}}Obliquos validus sic murus sustinet ictus
     Arietis, at fortis permanet ipse lapis.
Hostilis feritas Danorum pariete firmo
     Tentato resilit, cornua fracta cadunt.
Hic vis Francigenum, fratris cum rege, sub armis
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sudat, et in Danos tota repente ruit.
Regem si superet, sibi gloria lausque perennis;
     Nulla sibi luxit clarior ante dies.
Hoc petit, explorat, contendit, anhelat, et audet,
     Armis, militibus, mente, furore, manu.
{{Versus|695}}Normannos similis tum vis tum gloria tangit:
     Vis sibi, si vincunt, gloria regis erit.
Seque suosque premi rex non tulit; ut tulit ardor,
     In medias acies irruit ipse leo.
Vis Normannigenum, proprii ducis arma sequendo,
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae turmis firmat et ambit eum.
Gens ducibus propriis fidissima, tutior armis
     Nulla fuit, nam vi cedere retro nequit.
Haec variis bellis totiens pulsata, parentum
     Vincendi proprium ius sibi servat idem.
{{Versus|705}}Historicis campis lectoris mens spatietur,
     Nusquam perspicit hos expetiisse fugam.
Dedecus armatos fugiendi ius probitatis
     Non patitur, mavult ferre pericla necis.
Regia vis saevit, saevit Normannicus horror,
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus Francigenum cedit ad arma ducis.
Nam nec ferre valens Normannos, nec superare,
     Inde capi metuit, vitat et inde necem.
Quod reliquum fuit, hostiles acies fugiendo
     Calmontem repetit, sed duo mira videt.
{{Versus|715}}Cum Normannigenis a tergo rex galeatus
     Insequitur, castrum pascitur ipse rogus.
Tranarant fluvium Walenses, moenibus ipsis
     Vulcanum dederant, depopulantur opes.
Clamor prosequitur fugientes, clamor ubique,
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum gemitu planctus aeris ampla replet.
Innatus vigor et levitas Walensibus arma
     Suggerit, implentur quaeque furore, rogo.
At rex Angligenum per flammas ire coegit
     Francorum cuneos, nec modus ipse fugae.
{{Versus|725}}Praevenit hic socios, alium praeoccupat ille,
     Ingreditur castrum rexque suique simul.
Hi fugiunt, castrum subeunt, rapiuntur in arcem,
     Rex aciesque suae moenia clausa tenent.
Cum strepitu portas ingresso rege, Tebaldus
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux cunei capitur, sistitur ante ducem.
Rex dux subridens, captum nunc asserit; ille
     Belli sic varios commonet esse modos.
Quem fidei propriae rex credens, laudat, honorat,
     Tum quia perstiterat, tum quia solus erat.
{{Versus|735}}Nobile castellum sic captum, depopulatum,
     Gloria fit Danis, Francigenisque dolor.
Sic flos militiae Francorum, frater et ipse
     Regis, cum cuneis clausus in arce gemit.
Praeda ditatus Walensis tendit ad arcem,
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignibus et ferro solvere clausa cupit.
Parcere sed victis, confusio quos sua clausit,
     Rex iubet, armatos detinet ipse retro.
Hinc rediens Normannigenum vim laudat et arma,
     Francorum probitas senserat ista duo.
{{Versus|745}}Egressis cuneis, Vulcanus saevit, et audax
     Aeolus e contra praelia firma gerit.
Impellunt sese mutuo per tecta per aulas,
     Bella Ceres sentit, paene perusta gemit.
Pampineas Bacchus dum perdit et ipse coronas,
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Walenses pedites abluit unda dei,
Vulcani varias transmittit Iuno favillas,
     Aethereo fratri flava Diana iubet.
Haec magni Martis rabies violenta peregit,
     Imperio solo numina tanta movet.
{{Versus|755}}Omnibus exustis, dum moenia sola relinquit,
     Francigenas pandit quam sit ad arma potens.
Exhinc cum sociis Gisortia moenia tendit:
     Miles uti sudat, pondere spumat equus!
Castro succenso, Francis virtute fugatis,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrbes et patriam fama volando replet.
Ludovicus ut haec, comitum procerumque caterva,
     Comperit, Angligenum regis ad arma stupent.
Horrent tam subito subversum nobile castrum,
     Divitiis pollens, moenibus atque situ.
{{Versus|765}}Horrida vis, quae tanta die subvertit in uno,
     Quod vix obsidio debuit arcta quidem!
Tam clari sceleris pondus dum concipit aegre,
     Rex procerumque furor totus ad arma ruit.
Ardua Francigenum virtus glomeratur in unum.
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hancque Medunta tenens, congerit arma, faces.
Regis castellum rex binis his superavit,
     Pro feritate pari praeparat ista duo.
Nam sibi multimodum ferri genus, ignis adurens,
     Vt Normannigenas opprimat ense, rogo.
{{Versus|775}}Paceium totum, Gisortia tecta peruret:
     Haec Normannigenum proxima castra sibi.
Murmurat at frustra subvertere Caesaris urbem,
     Vt caput extinctum languida membra gerat.
Sed sibi concludit nisus audacia falsa.
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nosci ab antiquo quis sit in urbe vigor.
Fulmina sacra Iovis qui fabricat, auxilietur,
     Cum Zephyro Boreas fulmen ad astra ferant.
Sit licet hic burgus sine muris, est tamen ista
     Francigenum probitas, ignis ut igne ruat.
{{Versus|785}}Ignis castelli burgi superetur ab igne,
     Est hic pontificis, regis et illud erat.
Pontifici reddat metuit quod solvere regi:
     Armis iste caret, tela sed ille gerit.
Consulis acceptis verbis, rex Francicus armis
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Induitur, collo reliquiasque gerit:
Tutior incedit divino Nomine fretus,
     Vallatus variis ossibus ipse sacris.
Corpus pontificis, quem pertulit Ariopagus,
     Quod secum tulerit fama tremenda refert.
{{Versus|795}}Is praesul, caesus capitali iure, peremptus
     Francigenas forsan cerneret ense rui.
Arca Dei quondam capitur, ruit Israel ipse;
     Exemplo simili non timet iste capi.
Armatur virtus Francorum, gloria regni,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Villas ignis habet quo suus extat iter.
Hic Audoenus villas sex perdit et unam,
     Has uri patitur Nigasiique Vadum.
Ista futura sciens, rex tunc Andeleienses
     Linquant ut vacuas praecipit ipse domos.
{{Versus|805}}Naves conscendunt, sua gestant, longius astant;
     Sublatis opibus stat vacuata domus.
Assunt Francigenae, bellum cum pariete nudo
     Ignibus et ferro cum feritate gerunt.
Quilibet hoc praedo potuit, potuit puer unus,
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In vacuam villam stramina ferre, faces.
Hinc Franci redeunt, tanta probitate peracta,
     Ecclesiae Rodomi villa perusta manet.
Praeclari castri fuit haec vindicta perusti,
     Ista tamen Francis gloria nulla fuit.
{{Versus|815}}Dum venit hincque redit rex et vis Francigenarum,
     Torruit hos Phoebus, Sirius ipse simul.
Aethereus fomes, vis solis tanta perussit,
     Vt pudeat peditum commemorare sitim.
Horrida namque sitis homines extinxit equosque,
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reddit aegros potus turbidus, immo lues.
Ex morbo subeunt mortem per castra per urbes,
     Talis et in Francos ultio diva fuit.
Inclyta Mathildis, si iam translata fuisset,
     Stragibus ex multis, heu dolor, ille dies!
{{Versus|825}}Cernens quod natus sibi solus et unicus esset,
     Ne bellum gereret praecipit, idque monet.
Infidos animos, casus varios docet esse.
     Si ruit is, periit matris et omne genus.
Regibus ambobus pro tempore pacificatis,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Discedunt acies, et sua quisque petit.
Iactitat id Francus quod burgum diruit igne
     Clarum divitiis, culmine, plebe, situ.
Sed nec divitias rapuit, plebem nec abegit,
     Stat situs, exussit culmina sola soli.
{{Versus|835}}Deerat hic murus, munimen defuit arcis,
     Vrere sic villam nil probitatis erat.
At Normannigenum vis murus debuit esse,
     Arx galeata suis rex procerumque vigor.
Horridus hic armis, animi feritati tremendus,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noluit, at potuit, sternere caede, rogo.
Consilium procerum fuit hoc et iussio matris,
     Quod castrum tulerat, villa perusta ferat.
Quid sibi consilii, quid mater iusserit, ille
     Solus habet, burgum Francus in igne tenet.
{{Versus|845}}Gloria nulla fuit, villas quod Francus adussit
     Sic vacuas, immo dedecus istud erit.
At si Vernonem, ubi rex tunc deguit, igni
     Traderet, id virtus, gloria, lausque foret.
Deguit, at vidit galeatas ipse phalanges
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenum terras urere saepe suas.
Nequaquam vidit, sed villas urere cessit,
     Vt sic Francigenum desinat ipse dolor.
Matris erat Christi burgus, sic ecclesiarum
     Praedia, Danorum ius tamen illud erat.
{{Versus|855}}At timor invasit regem Danosque superbos,
     Gloria Francorum dum sibi tota venit.
Culpatur regis pietas, quod Francigenarum
     Non stravit cuneos, quos necat arcta sitis.
O si turba recens Danum cum rege volasset,
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horrida quam strages tingeret arva soli!
Tingeret. At Franci poscebant nil nisi bellum,
     Ipsa sitis fuerat Danicus ille cruor.
Cur non Paceium cinxit, si bella volebat?
     Namque Medunta prope, planus et ipse locus.
{{Versus|865}}Sterneret hic acies Danorum Francica virtus;
     Sanguine profuso, cederet ipsa sitis.
Danorum terras intravit bellica virtus
     Francigenum, belli spes sibi sola quidem.
Regis avus bello Francos regemque fugavit,
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flandrensis fugit consul et ipse simul.
Cum Ludovico repetebat iura paterna,
     Flandria cum Francis hic tremefacta fuit.
Bellorum casu nunc is nunc ille fugatur,
     Vivere quae servat nobilis illa fuga.
{{Versus|875}}Coram Francigenis, Flandrensibus inclyta virtus
     Perstitit, haud casu, sed probitate sui.
Iure pari metuunt a Danis nunc superari,
     Quos feritas armat, cum sibi tanta manus.
Franci nec numero superantur nec probitate;
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Normannis numerus stat probitasque minor.
[S]i numero superat, numerus numeretur ab ense,
     Detrahat ut probitas quae probitate tument.
Cum decies quinos Tideus solus superavit,
     Pandit quod numerus sit probitate minor.
{{Versus|885}}Militiae probitas Francorum fortis et audax
     Exstitit, id notum semper ubique fuit.
Quid notum? quibus? at sibimet. Rollo quid in armis?
     Quae tulit? aut primum Neustria cuius erat?
Hanc quotiens repetunt, fortes victique recedunt,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt timidus Danus clarior ense micet.
Quidquid praetendat Normannus, quidquid anhelet,
     At Francis minor est nobilitate, manu.
Exul is a Troia quem Tyndaris ipsa fugavit,
     Praeferet ha! Danis et genus atque manum,
{{Versus|895}}Huic genus a Troia succensa, depopulata,
     Dacia, terra potens, hos tulit hosque dedit.
Huic manus alta quidem, maior sed Danus in armis
     Quidquid habet Francus abstulit, idque tenet.
Iste tenet summo tamen hoc sudore, labore,
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; At cum deliciis Francus ubique manet.
In thalamis vivat: Danis sudorque laborque!
     Virtus vi capitur, desidiaque ruit.
Armis assuetus, levius fert pondera belli,
     Deliciis mollis protinus arma fugit.
{{Versus|905}}Gloria Rollonis num maior quam labor ipse?
     Calmontis labor hic gloria perpes erit.
Vssit quod castrum, quod paucos depulit armis,
     Angligenum regi gloria parva fuit.
Immo maxima, nam procerum vis Francigenarum
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exilit e castro, sicque fugata redit.
Castrenses nequeunt castro succurrere: flammis
     Vritur, ac hostes depopulantur opes.
Hic Francus vacuas sine muris comparet aedes,
     Nam collata duo certius ipsa nitent.
{{Versus|915}}Castrum divitiis praeclarum, moenibus, arce,
     Plenum militia, nobilitate, ruit.
Impietas haec, non probitas; Danus sceleratus,
     Walensis zabulus, rex sine mente fuit,
Nil Francus meruit, sed nec rex religiosus,
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sua sic vastet, destruat ille ferus.
Rex ferus Anglorum, nulli probitate secundus,
     Vt pacem pariat, talia bella gerit.
Complanare viam natis desiderat armis,
     Obvia cuncta teret, robora caesa ruent.
{{Versus|925}}Regnantis catulos timet, horret Francica virtus,
     Ne diadema sibi quaerere caede velint.
Primitus id tentat quod conterat ora leonis,
     Vt catuli parvi iam sine patre ruant.
Nam quis vi propria superaret quinque leones?
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sibi par feritas, par genus atque vigor.
Hinc rex Angligenum, dux hinc Normannigenarum,
     Andegavis consul belliger inde sedet;
Hinc consul Britonum, cum consule Pictaviensi,
     Vndique Francorum moenia clausa tenent.
{{Versus|935}}Sic leo cum catulis Francorum diruat urbes,
     Talibus ac tantis sunt duo regna parum.
Perlegat et memoret Francus Normannigenarum
     Gesta, quibus virtus Danica clara micat.
Se Normannigenis tunc sentiet esse minorem,
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac proprii metuet perdere iura throni.
Interea Britonum quosdam rex Anglicus armis
     Appetit, et domitos in sua stare iubet.
Dumque moratur ibi, terit hostes, opprimit, arcet,
     Diffugiunt Britones per vada perque nemus,
{{Versus|945}}Arturi dapifer, Rollandus, consul et idem
     Tunc Britonum, regi dirigit ista suo.
&quot;Arturo regi trino Rollandus. In armis
     Efferus Henricus pellit ad arma tuos.
Providus ergo tuis, quorum tu solus haberis
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rex et dominus, auxiliare cito.
Aut per te venias, aut mittas huc legiones,
     Aut iuveni manda bella necemque. Vale.&quot;
Haec legit Arturus, frendet, furit, aestuat ira,
     Rollandoque suo scripta remittit ita:
{{Versus|955}}&quot;Arturus Rollando. Magnus ventus in auras
     Solvitur, et renuit tollere flabra diu.
Impetus Henrici mihi notus, nil timeatur;
     Audiet a Rodomo tristia: mater obit.
Cloto colum, Lachesis filum tenet, attrahit, occat
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atropos, et vitam deserit illa quidem.
Desinet hic Britones, nec quibit ferre dolorem,
     Nam nihil in mundo carius extat ei.
Attamen huic nostros apices mihi mittere dignum,
     Vt sciat Arturum, deserat atque meos.
{{Versus|965}}Si vero iuvenis tantus despexerit ista,
     Lucius ut sensit, perferet iste. Vale.&quot;
Hinc vocat Arturus socios, regique superbo,
     Vt Britones linquat, mandat et ista legat.
&quot;Arturus magnus, fatorum lege perennis,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Henrico iuveni, quod meruisse putat.
Naturalis habet probitas animusque virilis
     Vt prius indicat proelia, deinde gerat.
Dedignatur enim prosternere more latronum,
     Quorum stat sceleris fraude necare dolo.
{{Versus|975}}Provocat, ostentat pro viribus arma, cohortes,
     Quae sibi bellica vis; pacificare studet.
Talis Alexandri virtus, et Caesaris ardor,
     Vsus et iste mihi semper ad arma fuit.
Conflictus varios habui, laudisque triumphos
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viribus armatis semper ubique tuli.
Substravi Britones armis, Anglosque subegi,
     Francorum domui turgida colla iugo.
Sic triplicis regni diademata tunc tria gessi
     Solus, in his terris par mihi nemo fuit.
{{Versus|985}}Frustra te iactas opibus, virtute vel armis,
     Hos super excello, quos simul orbis habet.
Non mihi magnus rex Assyrius aequiparetur,
     Primus qui populos subdidit ense sibi.
Sed nec Chaldaicus Iudaica moenia sternens,
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plebes tam validas pellere sede valens.
Nec Macedo, mundi dominus, quem solque sororque
     Arboris infusi lumine iure canunt.
Nec radians armis, quem primum pertulit Anglus,
     Romulidum virtus ingeniique decus.
{{Versus|995}}Nec pius hic cuius genuit Colecestria matrem,
     Abluit a lepra quem sacer ille latex.
Nec decus ille ducum, qui solus Francigenarum
     Arces Romuleas subdidit ense sibi.
Nec tuus hic Rollo, domuit qui Francica colla,
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec dux Angligenum qui diadema capit.
Horum quis virtute sua reges superavit
     Tot tantosque simul quot mea sola manus?
Gallica regna mihi subieci: Roma furore
     Concutitur, mandat bella nefanda, neces.
{{Versus|1005}}Vt sibi restituam terras hortatur, ab Anglis
     Tunc sub iure meo dura tributa petit.
Quae duo contemnens, verbis brevibus duo mando:
     Romam nec timeo, debeo nilque sibi.
Responso tali furit arduus ille senatus,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperiumque suum deperiisse gemit.
Lucius Hiberius, consul praeclarus in armis,
     Eligitur, vires Romuleaeque simul.
Romulidis ducibus tot vel tantis aciebus
     Praeparat ex arvis quicquid ad arma satis.
{{Versus|1015}}Cum sibi subiectis terris Romania tota
     Convenit, armorum Caesaris ipsa memor.
Hanc sequitur mundus, ceu torrens turbidus, Alpes
     Transvolat, Arturum vis galeata petit.
Graecia, vis, sensus, decus omne philosophiae,
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum ducibus, cuneis, tota superba venit.
Linguarum mater, properat Babylonica virtus,
     Nescit quid sibimet barbarus ille sonet.
Sic Aegyptus adest, olim fons astrologiae,
     Nec videt in stellis tristia bella sibi.
{{Versus|1025}}Media, cum Persis, magicas non consulit artes,
     Vt casus varios ante notare queat.
Africa, Iugurthae bellis famosa, dolosos
     Dirigit huc Numidas, nec sibi fraude pares.
Libya cum Syris, Hispania, Parthia, Creta
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conveniunt, magnis viribus arma parant.
Bithyniae virtus, simul ipsa Boeotia tota
     Cum Phrygiis tentat tradere cuncta neci.
Gentibus his tantis tam fortibus associatis,
     Regum quisque suam dirigit, arcet, habet.
{{Versus|1035}}Ne tibi mendosus videar, relegens mea gesta,
     Horum cum populis nomina scripta vides.
Bis septem fuerant, aberat sed Spiritus ille
     Qui pacata regit pacificosque facit.
Arturum properant propriis constringere loris,
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed licium Sanson rumpit, et inde furit.
Quid moror? Arturus cum mundo proeliaturus
     Per mare per syrtes advolat, arma parat.
Hunc sequitur Britonum rutilans exercitus armis;
     Nobilis Anglorum iuncta phalanga venit.
{{Versus|1045}}Walia pone subit, ruit hinc Hibernia tota,
     Gens utraque nitens tunc foritate pari.
Scotica sic virtus, simul et Norwegia tellus
     Congerit armatos, nec probitate minor.
Gallia praedives, gens Saxoniae violenta,
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dacia Northmannis clara, repente ruunt.
His fretus cuneis regum comitumque catervis,
     Hostibus Arturus praeparat arma, neces.
Augustidunum veniens, exercitus alter
     Horrida castra locat, Lucius ipse simul.
{{Versus|1055}}Arturus mandat propriis discedere terris
     Romulidas: si non, bella cruenta ciet.
Lucius audaces Britones pedibusque fugaces
     Asserit, arma suis viribus esse minas.
Audiit Arturus; praeclaras ipse phalanges
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ordinat, ac hostis castra locata petit.
Occupat hinc vallem, qua transitus est legionum,
     Per medias acies hic sibi restat iter.
Aut via Romanis iam ferro facta patescat,
     Aut eadem vallis larga sepulcra dabit.
{{Versus|1065}}Lucius Arturum cognoscens praeripuisse
     Valles, hinc metuit, consulit inde duces.
Hostilis numerus Romanis sit licet impar,
     Arturi probitas omnibus horror erat.
Dissuadent bellum tum reges tumque cohortes,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romani referunt id scelus esse fugae.
Se bellis doctos, numero, virtute priores,
     Paucos et stolidos stragibus esse datos.
Crastina lux oritur, Romanos gloria belli,
     At Britones patriae ius feritasque tenet.
{{Versus|1075}}Insonat hinc tellus clamoribus, inde phalanges
     Concurrunt, ruit haec, ensibus illa furit.
Cautius armatas acies rex ipse locarat,
     Ordine confuso Lucius ipse venit.
Bello consumpto magna sub parte diei,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Innumeras strages horrida vallis habet.
Partim iam caesis, partim fessis aciebus,
     Iunguntur Britones Romuleusque furor.
Hinc orientalis virtus, simul imperialis,
     Gloria Romulidum consociata venit.
{{Versus|1085}}Occiduae gentis feritas, Britonesque superbi
     Stant hinc, Cornubiae vatis aperque simul.
Partibus alterutris furit hostis, comprimit, arcet,
     Obruit, impellit, qui probitate viget.
In reges, proceres, descendit bellicus ardor.
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae fuit hic rabies, mens memorare fugit.
Hic iam non peditum sed regum maxima virtus
     Sternitur et sternit, dum fugit ipsa fugat.
Iusserat in latebris fore de legionibus unam
     Rex ferus, ut sociis afforet ipsa recens.
{{Versus|1095}}Elevat Arturus signum; tunc ipsa repente
     Advolat, ut cavea prosilit ipse leo.
Claudiocestrensis consul, dux agminis huius,
     Collibus elapsus, fulminis instar adest.
A tergo venit is, nam vultus torserat in se
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex. Oritur, caedes iam miseranda satis.
Cum Gallis Britones concludunt ense phalanges
     Romuleas; proceres undique caede ruunt.
Fulminat Arturus, Britonum furit ardor et ira,
     Obstat Romulidum vis procerumque manus.
{{Versus|1105}}Horrida bellorum facies, cruor undique manat,
     Corpora dissectis artubus alta iacent.
Cladibus his tantis iam parcere rex cupiebat,
     Sed furit horrendus Lucius ense, manu.
Hunc igitur virtus regalis cingit et urget,
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum ducibus propriis saevit et ipse magis.
Sic Macedo stagnum dum cingit, turba leonum
     In gladios, hastas, irruit atque ruit,
Quem Britonum virtus gladio superare nequibat,
     Transforat hunc hasta, sic ruit ille leo.
{{Versus|1115}}Romani fugiunt, reges proceresque fugantur,
     Hos magis ipse dolor quam metus ille fugat,
Prostrati corpus proceres utrique laborant
     Vt rapiant; at rex praevalet idque tenet.
Diffugiunt alii tum per castella, per urbes,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos saltus retinet, hos vada caeca necant.
Separat Arturus sociorum corpora caesa,
     Sarcophagis donat per sacra deinde loca.
Cetera per campos tumulari iussit, honori
     Romulidum clemens consulit, immo suo.
{{Versus|1125}}Praecipit afferri tunc corpus principis, illud
     Romulidis mittit, mandat et ista simul.
&quot;Arturus Romae. Petiisti, sume tributum,
     Immo tributa, tuis praemia digna minis.
Arturum superare cupis, sed te superavit.
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipe quae mitto, nobile corpus habes.
Cetera terra tegit, numerabis quot sibi desint.
     Nam meus hos mucro dinumerare nequit.
Te Constantinus possedit, mater et eius;
     Protulit hos ambos Anglia nostra potens.
{{Versus|1135}}Hos imitans, armis Anglorum iura reposco,
     Angligeni regni qui diadema gero.
Si mihi subdaris patientius, ipsa valeto,
     Si non, horrisonis viribus arma paro.
Hostibus hinc caesis Arturus et inde fugatis,
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt Romam capiat, praeparat, instat iter.&quot;
Perfidus ecce nepos regis Modredus, in armis
     Strenuus, Anglorum tunc diadema rapit.
Huic rex reginam, regnum commiserat, altos
     Romulidum cuneos dum necat atque fugat.
{{Versus|1145}}Qui commissa duo proprium ius efficit. Audit
     Arturus, tumidum transvolat inde fretum.
Excipit Arturum cum magnis viribus ille;
     Innumeris caesis, perfidus ipse fugit.
Nil tamen a coepto desistens, arma resumit,
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Restaurat cuneos, proelia saeva movet.
Advolat Arturus, legiones ordinat; audax
     Modredus simili cum feritate venit.
Cum sexagenis hic millibus arma capessit,
     Vt patruus maior vi numeroque fuit.
{{Versus|1155}}Devorat hic hostes aper audax Cornubiensis;
     Fusis innumeris, perfidus ille ruit.
Se patruo noscit sic traditor ille minorem;
     Principe prostrato, perfida turba fugit.
Rex Constantino cognato sceptra relinquit,
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Modredi geminos depulit iste ferus.
Saucius Arturus petit herbas inde sororis,
     Avallonis eas insula sacra tenet.
Suscipit hic fratrem Morganis nympha perennis,
     Curat, alit, refovet, perpetuumque facit.
{{Versus|1165}}Traditur antipodum sibi ius; fatatus, inermis,
     Belliger assistit, proelia nulla timet.
Sic hemispherium regit inferius, nitet armis,
     Altera pars mundi dimidiata sibi.
Hoc nec Alexandri potuit, nec Caesaris ardor,
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt superum tellus sic sua iura ferat.
Antipodes huius fatalia iura tremiscunt;
     Inferior mundus subditus extat ei.
Evolat ad superos, quandoque recurrit ad ima;
     Vt sua iura petunt, degit ubique potens.
{{Versus|1175}}Quis fuit Arturus vel quis sit, cernis. At ista
     Non iactando loquor, sed tibi pando sacra.
Plenius haec qui scire cupit, mea gesta revolvat,
     Quae Monemutensis vera loquendo canit:
Dinumerat mea bella liber Gildae sapientis
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum duodena refert, maxima sola notat.
Quot mea sola manus prostraverit in duodeno,
     Non mea, sed Gildae lucida verba sonant:
Ter decies deni, ter centum, ter duodeni,
     Centies et bini, quatuor adde simul.
{{Versus|1185}}Impetus hos unus Arturi misit ad Orcum,
     In bello timidis fabula talis erit.
Proelia priscorum numera, lege, cerne, recense;
     Quod tua sint ludus, protinus ipse vides.
Regum Francigenum cum regibus Angligenarum
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Splendida bella scio, risus at inde meis.
Nunc igitur mando, Britonum castella relinque,
     Respuit alterius gens mea ferre iugum.
Nuper ab antipodum pro te tellure recessi,
     Per Cycladas veniens proelia multa tuli.
{{Versus|1195}}Indos cum Parthis, itiner nostrum prohibentes,
     In campis Arabum fudimus, hosque tegunt.
Nam fatata cohors, at impenetrabilis armis,
     Quaelibet obtruncat, pervia cuncta facit.
Sic ferus Aeacides, si corporis inviolata
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pars sibi quoque foret, degeret ipse diu.
En mea classis adest, sed classis tota perennis
     Littoribus notis appulit, arma gerit.
Quod mea iura tenes simul et rex Francigenarum,
     Hoc innatus amor fert pietasque mea.
{{Versus|1205}}Id quare patiar, tam longo tempore farer?
     Sed mihi nota quidem coelica fata vetant.
Bellis antipodum pacatis atque sopitis,
     Apparebo ferus, orbis et ipse fremet.
Mundanae molis tunc nobis climata cedent,
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperium nostrum terra subacta tremet.
Ne tamen id videas, te iussis supprime nostris,
     Vt tibi vel natis regna quieta sinam.
Ipse quidem silvas, fessas refovens legiones,
     Incolo Cornubiae, proxima castra loco.
{{Versus|1215}}Si mea iussa times et amas, et pronus obedis,
     Iam valeas; si non, nuntio bella tibi.&quot;
Rex Anglus legit haec, Britonum quem silva tenebat.
     Subridens sociis, nil pavefactus, ait:
&quot;Magnus Alexander Darii dum scire laborat
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae vis; quae probitas, ut peregrinus abit.
Obviat hinc regi rex pauper solus: at ille
     Quaerit, Alexander si sibi notus erat?
&quot;Est mihi notus,&quot; ait rex, &quot;audax, clarus in armis,
     Idem philosophus ac probitatis apex.&quot;
{{Versus|1225}}Porrigit hinc apices proprios plenosque minarum;
     Mandat ut ille ferus rura paterna petat.
Orat Alexandro deferri; iurat et ille
     Ipsius in manibus scripta futura fore.
Hinc socios repetit pauper peregrinus et hostis,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Solvitur in risum tunc proceresque sui.
Ordinat hinc acies, bellorum iure peritus,
     Tota quibus tellus paene subacta fuit.
Indicit bellum Dario, multisque peremptis,
     Per silvas Darius dum fugit, ense ruit.
{{Versus|1235}}Arturi Darium praesens feritas imitatur,
     Nos terrere cupit carmine necne minis.
Romulidas stravit, nec possumus inficiari,
     Inque locis istis par sibi nemo fuit.
Rex Britonum, rex Anglus erat, rex Francicus idem,
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scimus plura quidem subdita regna sibi.
Antipodum sibi iura favent, fessae legionis
     Corpora nunc refovet, castra propinqua locat.
In silvis Darius percussus morte sopitur,
     Is forsan simili iure perire cupit.
{{Versus|1245}}Lazarus ille necis subiit bis iura tremenda,
     Ni sibi fata darent, posset et iste mori.
Vt Britones linquam, quos dant Normannica iura
     Mandat; si renuo, bella parantur, ait.
Ne se contemni reputet, nunc scripta remittam,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mitior is forsan vi rationis erit.&quot;
&quot;Arturo magno, fatorum lege perenni,
     Henricus iuvenis, cum feritate modum.
Actus cum verbis moderari, dum sapientis
     Sit proprium, nostrum pignus id esse volo.
{{Versus|1255}}Nobilis Arturi probitas laudatur ubique:
     Novi quod fuerit fulgur ad arma potens.
Hunc, cum vivat adhuc fato, qui provocat armis
     Perdet iura throni, corruet ille simul.
Comperit hoc dudum Romani gloria regni;
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucius Arturi tristia bella tulit.
Talia bella ferat qui pacis foedera vitat,
     Nostrum velle manet, nolleque semper idem.
Neustria Rollonis fuit, atque Britannia tota;
     Has a Francigenis foedere pacis habet.
{{Versus|1265}}Heres iuris ego gemini; quod iure reposco,
     Dat genus et ratio, lex favet, immo iubet.
Vt linquam Britones mandas iratus; at ira
     Fit furor insipiens, dum ratione caret.
Gens tua ferre iugum cavet, at Normannigenarum
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pertulit et perfert hoc graviusque feret.
Qui contra stimulum pugnat, bis pungitur ille,
     Quod vitat patitur, durius illud habet.
Fama volat, Mathildis obit, lux imperialis,
     Vnicus huius ego; fata tulere duos.
{{Versus|1275}}En quia mandasti, quia confert fama dolorem,
     Vt tuus fert animus, amodo cedo tuis.
Cedo sed ad tempus; nam tota Britannica tellus
     Tum mihi tum natis est referenda meis,
Hanc sub iure tuo, sub pace tua teneamus;
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ius tibi, par nobis, totaque terra simul.
Haec quia concedis, valeat tua vita perennis,
     Nam mea sub Christi iure perennis erit.&quot;
Interea Mathildis obit, regique repente
     Beccensis monachus mittitur, exit, abit.
{{Versus|1285}}Is regi notus, tum carus tumque fidelis,
     Hinc magis est iteris dulcior ipse labor.
Nec tamen hic cassus; baculo, dulcedine pleno,
     Ditatur rediens, at monachilis erat.
Dulcior at multo quam pontificalis habetur,
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic et ille simul consepelitur eis.
Si bono quid meruit, datur huic sceptrum probitatis;
     Si male, de proprio verbera dura feret.
Corpore nudatus, pastorum spiritus exit,
     Huius iudicium ferrea virga regit.
{{Versus|1295}}Intimat hinc regi monachus quod mater obisset.
     Vltra credibilem flet, gemit, ille modum.
Nec mirum; sibi nil in mundo carius ipsa,
     Nam diadema dedit, mater et eius erat.
Testatus pater hinc, ut matrem semper amaret
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussit, obediret consiliisque suis.
Hinc memor, imperio matris tria subdidit iste,
     Se, proprius actus, imperiumque simul.
Iam duo conqueritur, quod vim sibi consiliorum,
     Pro se pauperibus munera multa dabat.
{{Versus|1305}}Consilio proprio datur is; nam, matre remota,
     Anchora ceu navim, deserit illa virum.
Militiae studiis pressus, stipendia multis
     Distribuit; pastor pauperis esse nequit.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Anno milleno, ter bino, tum simul uno,
     Sedecies deno, magna Mathildis obit.
Stella die solis rapitur sub sole diei:
     Sol verus simili surgit in orbe die.
{{Versus|5}}Rectius hanc solem quam stellam forte vocarem,
     Nam similis soli quisque futurus erit.
Solum sola regens natum, binisque carebat
     Quos solos habuit, quos dedit ipsa solo.
Tertia solis erat, cum tali parte diei
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritus ille venit, spiritus huius abit.
Decalogi iussum tenuit tum mente vel actu,
     Septembris decima cessit et ipsa die.
Cumque dies Phoebus cum Virgine bis duodenos
     Splenduit, aeternum coepit habere diem.
{{Versus|15}}Iustitiae solem videat cum Virgine sacra,
     Sic et apostolicum propheticumque chorum.
Infirmata diu, paulatim deficiebat,
     Subtrahitur vitae vividus ille vigor.
Corpus, tum senio tum febribus attenuatum,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritus ut linquit, claustra beata petit.
Ex meritis credi licet hoc, nam semper egenos
     Fovit, et ecclesiis munera multa dedit.
Huius prae cunctis beneficia larga recensent
     Beccenses monachi, cuius et ossa tenent.
{{Versus|25}}Vt natos proprios hos solos semper amavit,
     Vnus ut ex illis sic erat inter eos.
Gaufridum pariens, premitur valitudine forti;
     Primus et in natis hic moriturus erat.
Dissolvi metuens, Becco petiit sepeliri,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tunc Rodomi degens annuit ista pater.
Quae Becco dederit tunc temporis enumerabo,
     Carmine finito, singula vera loquar.
Subnectam breviter post mortem quae dedit eius
     Ipsius ex rebus filius ipse suus.
{{Versus|35}}Quae vero monachis aut ecclesiae faciendae
     Contulit in censu, noscere nemo potest.
Hinc igitur natus postquam diademate fulsit,
     Cum Becci monachis vivere dulce fuit.
Pluribus hac lustris Pratensis cella refulsit;
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prati flos moritur, stella serena ruit.
Stat Rodomum iuxta locus hic, qui nomine Prati
     Censetur, monachis congruus ipse satis.
Meridiem spectat, septentrionalis in urbem
     Flat Boreas, flumen dirimit ista duo.
{{Versus|45}}Alluit hinc Pratum crescentis fluminis unda,
     Nominis inde sui vim locus ipse trahit.
Nobilis hic cellam structurae condit, adornat
     Henricus senior, ditat honore pari.
Hic Becci monachos degentes semper amavit,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auxit divitiis, praedia plura dedit.
Sumptibus ex propriis proprias hic construit aedes,
     Incolit has, Rodomum cum venit, ipse leo.
Splendidus iste locus rebus vel religione,
     Silvis ac fluvio, portubus, urbe, situ.
{{Versus|55}}Silva propinqua manens parcum demittit in amnem,
     Vrbis in obtutu floridus ipse micat.
Huncque feris variis rex praesens nobilitavit,
     Huic partem nemoris consociare libet.
Eius in extremis, regalis qua via transit,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius regis opus, regia clara nitet.
Sit qualis paries prospexit quisque viator,
     At varios vultus interiora latent.
Regia picta nitet, auro testudo refulget,
     Inscius artis adest, obstupefactus abit.
{{Versus|65}}Hanc iuxta Pratum residet, quo flos mulierum,
     Flos patriae nostrae, clara Mathildis obit.
Flore suo Pratum vacuatur, floris odorem
     Tellus nostra sapit, spirat ubique novus.
Magnus floris odor: quod coniunx imperialis,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Filia quod regis, regia mater erat.
Maior: quod prudens, quod religionis amatrix,
     Quod fons consilii cum pietate fuit;
Quod refovens inopes, monachorum quod pia mater,
     Perfugium miseris, pacis amica simul.
{{Versus|75}}Maximus: in studiis dum vivit talibus exit;
     Vt pia vita fuit, finis et ipse bonus.
Ipsa, prius naevum pandens quem contulit aevum,
     Linquens cuncta soli, transit ad alta poli.
Floris odor, quod magna, potens quod religiosa,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod vitae pia mors consociata fuit.
Hac igitur tali tam clara morte sopita,
     Vrbis praesul adest, clerus et ipse simul.
Assunt abbates, proceres, populique caterva
     Confluit, exequiis omnis habetur honos.
{{Versus|85}}Anno praeterito gravis hanc valetudo gravavit;
     Eligat ut tumuli ius sibi natus, ait.
Is Beccum memorat, sepeliri quo cupit olim,
     Hunc fore regalem denegat illa locum.
&quot;Solus regalis locus est polus&quot;, intulit ille,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Gloria nec tumuli membra beata facit.&quot;
O verbum dignum prolatum regis ab ore!
     Culmine regali regia digna fides!
Sollicitus curat quo spiritus huius abiret,
     Assiduaeque precis providet ipse locum.
{{Versus|95}}Vt ratione capax vim perspicit ipsa loquentis,
     Dat monachis caris corporis ossa sui.
Virginis eximiae clara sepelitur in aula,
     Hac rutilat Becci splendidus ipse locus.
Altaris facies pro corporis imperialis
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fulget honore, parem percipit illa vicem.
Sed superexcellit collatus splendor honoris,
     Hic sibi sit quantus spiritus ipse sapit.
Quidquid ibi sancti, quicquid consistit honesti,
     Huius erit meritum, dum polus ima petit.
{{Versus|105}}Tradidit hanc tumulo Rotrodus, tunc Rodomensis
     Praesul, et abbatum conflua turba simul.
Affuit Arnulfus antistes Lexoviensis,
     Ingenii virtus eloquiique nitor:
Praeterea clerus, proceres, coetus popularis,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grexque pius fratrum, quos sibi iunxit amor.
Permanet in terris hinc gloria tanta sepulcri,
     Maior et in coelis gloria perpes ei.
At pretii magni stat desuper ampla corona,
     Iure coronatam clara corona tegit.
{{Versus|115}}Candelabri radiis septenis, lampadibusque
     Cum totidem, tumuli condecoratur honos.
Septiformis inest animae iam Spiritus ille,
     Iam radios veri luminis ipsa videt.
Christi pura caro, sanguis tractatur ad aram,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tumulo coram mystica semper adest;
Visque sacrificii divini transit in illam;
     Id meruit, cuius munere digna fides.
Obtulit ecclesiae se totam Virginis almae,
     Corpus habens, animam diluit ipsa prece.
{{Versus|125}}Diluit et Christi vivacis sanguinis unda,
     Vnda sibi praesens, tergere cuncta potens.
Quis numeret quotiens celebrabitur Hostia vitae,
     Vel celebratur ibi, cuius et ipsa comes?
Haurit quotidie coelestis dona cruoris,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt purgata diu mundior astra petat.
Cum monachis caris radianti carne resurget,
     Quorum iam meritis associata manet.
Sicque stola gemina, dono redimita perenni,
     Iuncta Deo vitae, vita perennis erit.
{{Versus|135}}Gloria est qualis coeli vel quanta videbit,
     Quid Deus aut quid sit angelus aut quid homo.
Quae causae rerum, vel mundi quae sit origo,
     Quam natura potens, quam variata manet.
Angelus aut homo quid peccarunt, curve creati,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post mundum quid erit, cur Deus extat homo.
Anno quo moritur tria signa stupenda coruscant,
     Portentum superum, sed latet istud adhuc.
Parisius iuxta metuenda cometa refulsit,
     Martius hanc fudit, belliger ipse deus.
{{Versus|145}}Circulus aethereus solem circa radiavit
     Maximus, hunc mensis Caesaris ipse dedit.
Nocte sub umbrifera monstratur luna cruenta,
     Septimus a Martis turbine mensis erat.
Horum perspexi medium, multis sociatis:
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera bina ferunt cum gravitate viri,
Tum monachi plures, tum clerus Parisiensis,
     Quorum nota fides religioque manet.
Haec tria quid signent, scit rerum pervigil Auctor,
     Nam genus humanum cuncta futura latent,
{{Versus|155}}Bella, fames, pestes, tempestatesque futuras,
     Principis aut mortem talia signa canunt,
Sive novi regis praecellentis diadema,
     Praesulis insignis vel speciale decus.
Haec diversa quidem, non unum sed tria signant,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tamen haec extent dicere nemo valet.
Iura novi regni forsan canit ipsa cometes,
     Luna rubens belli tristia fata refert.
Solaris cyclus, alicuius splendor honoris
     Coelitus emissus, qui sit in orbe novus.
{{Versus|165}}Haec sic coniicio, nam talia saepe relegi;
     Quae tamen ista tegant, posteriora docent.
Coelica signa latent, donec videantur in actu,
     Actus habet quidnam significare velint.
Praeteritis signis succedunt significata;
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur micuit signum, res patefacta monet.
Vt reor, instat in his praesens discordia regum;
     Sed quis erit rerum terminus, ecce latet.
Vt retuli, September habet cum morte Mathildem,
     Pascha sequens cernit tela parare, faces.
{{Versus|175}}Conveniunt iterum tum reges Francus et Anglus,
     Tum proceres, clerus, militiaeque vigor.
Vt sibi subdatur, rex ut sibi serviat Anglus
     More patris, Francus rex petit, immo iubet.
Denegat ille ferus ulli se subdere regum,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impar nec cuneis par diadema nitet.
Regum colloquium tali finitur in ira,
     Militiae virtus confluit, arma capit.
Francorum probitas consueto more minatur,
     Dux Normannigenum ferrea claustra facit.
{{Versus|185}}Armatis cuneis cingit castella vel urbes,
     Has penetrare parans; Francia clausa gemit.
Nam pax turpis ei, Normannica nec superare
     Castra valet, feritas permanet ipsa ducis.
Foedera velle sui fient, nec serviet ulli;
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exerat en Francus quicquid ubique valet.
Dirigit interea proceres princeps Alamannus
     Angligenum regi pontificesque suos.
Hos dux Saxoniae ducit, dux splendidus armis,
     Terris, divitiis, milite, mente, manu.
{{Versus|195}}Principis isque nepos tanti, nitor imperialis
     Culminis; ast alius non minor eius honor.
Nam gener is regis: natam sibi copulat huius,
     Connubio tanto clarior ecce micat,
Duxerat hanc comitum maiestas pontificumque,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum quantis opibus dicere nullus habet.
Aurum quis numeret, argenti copia quanta;
     Vasorum species mens memorare nequit.
Quam varii generis, pretii, quot regia virgo
     Ornamenta tulit, scribere nemo valet.
{{Versus|205}}Gloria regalis cum sponsae tanta fuisset,
     Saxonicus sponsus splendet honore pari.
Virgo duci sociata nitet facieque decora,
     Nobilis haec animo, sic patre, matre, viro.
Hanc gens Saxoniae dominam se gaudet habere,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illustrat patriam splendida stella suam.
Plus patriae confert fulgoris, laudis, honoris,
     Quam sibi Saxonici culminis altus honos.
Haec alti generis, speciosa, futuraque mater,
     Hoc triplici nexu nectit amore virum.
{{Versus|215}}Dux igitur tantus, transmissus ab imperiali
     Culmine, quo regem cerneret, ecce venit.
Milite vallatur multo, proceres comitantur;
     Nolit sive velit, Flandria praestat iter.
Attamen hunc consul Flandrensis ducit, honorat,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per proprias terras, regis amore quidem.
Suscipit hunc, belli fomes, Normannica tellus
     Coniugis ob meritum, foedera pacis habet.
Obviat huic Anglorum rex, simul oscula libat,
     Affuit Angligeni gloria multa throni.
{{Versus|225}}Huic, quia vir natae, legatus et imperialis
     Principis atque nepos, solvitur omnis honos,
Agminibusque suis defertur quidquid honoris,
     Vrbibus hos infert rex procerumque chorus.
Hos secum retinens, ut honorus honorat honoros,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignus honorari, dignior ipse throno.
Hos socios ducit tum per castella, per urbes,
     Hique stupent regis gloria quanta manet.
Hinc regi pandit dux imperialia iussa,
     Munera tunc profert, ardua scripta simul.
{{Versus|235}}Mandat ne regi Francorum subiciatur,
     Cum sibi par virtus, par honor atque thronus;
Non par at maior, patrios si iure triumphos
     Inspicit, ac proprii culmina tanta throni.
Foedera si pacis ineat, conservet honorem
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum sibi tum natis consulibusque suis.
Imperium natis nitatur pacificare,
     Desidis est regis subdere colla iugo.
Si iubet, armatas validas mittet legiones
     Ditatas opibus, proelia ferre scias.
{{Versus|245}}Si mavult, isdem veniet simul imperialis
     Gloria, sic regem pellet ab arce throni.
Hugonis fuit hic, Karoli non ipsius heres,
     Heredes Karoli depulit ille dolo.
Eius progenies regni pellatur ab arce;
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi par ratio, ius sibi constet idem.
Translatum regnum transferri iure valebit;
     Bellica vis tollat quod tulit ipse dolus.
Ecclesiam turbans, populi vastator et ustor,
     Nec sibi nec regno proficit, immo nocet.
{{Versus|255}}Regis nomen habet, reges non destruat ergo:
     Destructor patriae sedis ab arce ruat.
Heredem Karoli se fatur, Francigenarum
     Viribus imperii quaerit habere thronum.
Ius Karoli ius eius erit, perquiret ubique
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod lex, quod ratio, quod sibi iura dabunt.
Angligeni regis natum diademate Franco
     Donabit, thronus hic nobilis huius erit,
Rem tantam peraget vis regis et imperialis,
     Hoc sua fata volunt, idque cometa canit.
{{Versus|265}}Indolis egregiae iuvenis, probitasque futurus,
     Francigenum regno cum patre iura dabit.
Vt pax in terris sub regum sorte duorum
     Floreat, is pater est, filius isque patris.
Nominibus solis naturae iura notantur,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arctius his vinclum non habet ipsa sibi.
Nata pro regis, regali proque sorore,
     Imperii munus reddet utrisque novum.
Natam regis habet, qui regis natus habetur,
     Heredes duo sunt, sunt duo regna sibi.
{{Versus|275}}Praeterea grates reddit quod filia tanti
     Principis est tanto consociata duci.
In patruum transit quidquid fit iure nepoti,
     Est patrui totus ipse nepotis honos.
Laetatur regis tanti praeventus amore,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sibi sufficiat reddere posse vicem.
Si tempus dederit, referet par pignus amoris,
     Nec minor accipiens quam fuit ipse dator.
Firmus amicitiae trames, nec morte tenorem
     Perdit, et in vita fidus ubique manet.
{{Versus|285}}In regem tantum vis imperialis amoris
     Talis erit, factis idque probare licet.
Cum duce Saxoniae proceres transmittit, ut ipsi
     Regis velle sciant consiliique modum.
Imperii virtus ad regis velle parata,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Principe cum proprio, si iubet, ecce venit.
Francorum regnum sic armis pacificabit,
     Vt securus iter quisque viator eat;
Vt nova iura novi regis cum pace noventur,
     Proelia sedentur, sit novus ipse thronus.
{{Versus|295}}His hilaris factus rex infert: &quot;Imperialis
     Est mihi gratus amor, utilis isque meis.
Gratus nam cunctis et regi constat honorus;
     Vtilis in bellis fortis adesse potest.
Contra Francigenas tumidos quod proelia mandat,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Principis affectus, is mihi nempe placet.
Colla superborum reprimantur, pacificentur
     Tum plebs tum proceres imperiumque simul.
At Normannigenum sibi sufficit ardua virtus,
     Audax Francigenum proelia nulla timet.
{{Versus|305}}Quidquid ad arma potest Francorum vis galeata
     Monstravit, rediit, iam sua rura fovet,
Dacia sola fuit, Francorum moenia stravit,
     Horum tunc patriae pars sibi magna datur.
Nunc sociis Anglis, quos dudum subdidit armis,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non minor at maior viribus, ense, viget.
Quid Britones memorem, Pictavos, Andegavenses,
     Quos sibi consocians, Neustria clara nitet?
Francigenum feritas his frustra bella minatur:
     Copia verborum stat sibi, visque minor.
{{Versus|315}}Angligeni regis tot terras tollere virtus
     Nulla valet, frustra Francia tela parat.
Nec Normannigenum capiet castella vel urbes,
     Nec sibi rex Anglus serviet. Ecce dolor!
Pax sibi nulla manet, vi pacis foedus honestum,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria Normannis sit proprioque duci.
Quod princeps tantus mandat diadema daturum
     Se nostro iuveni, gaudeo, spesque manet.
Vis coeli valet hoc, vis regis et imperialis,
     Nam transferre thronum diva statuta solent.
{{Versus|325}}Quod grates solvit quia regia virgo nepoti
     Iuncta suo fulget, fit mihi magnus honos:
Connubio natae mihi iungitur imperialis
     Gloria, bellica vis, hostibus ipse timor.
Quae tria tum mihi tum natis sunt splendor honoris,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum proprio regno consulibusque meis.
Velle meum pax firma meis; mihi tradita iura
     Defendam patria vi propriaque manu.
Principis adventus, horrendus caede futurus,
     Quod mando foveat tempus ad usque suum.
{{Versus|335}}Regum consilium praeceps virtute carebit,
     Consilii magni res manet ipsa diu.
Mens mea quid gestet, sileo; tamen imperiali
     Cordi cordis erunt omnia nota mei.
Hostis molitur mihi, natis tollere sceptrum.
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Molior ast aliquid; quid sit id, ecce latet.&quot;
His rex prolatis, mirantur dux proceresque
     Sensum, verba, modum, consiliumque viri,
Quantas fundat opes, quam multo milite fulget,
     Nobilitas quanti culminis extet ei.
{{Versus|345}}Hinc Rodomum veniens dux regia tecta subintrat,
     Egregiique loci traditur aula sibi.
Regis id hospitium, patulus quod lucus adumbrat,
     Flumine cum pratis, nobilis urbe, situ,
Interius radians auro, varioque colore
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oblectans animos, visibus aula placet.
Redditur interea Rodomo praesentia regis,
     Dux Alamannus adest, colloquiumque serunt.
Adsunt pontifices bini, quos imperialis
     Gloria transmisit, regia verba notant.
{{Versus|355}}Quid velit his pandit, denudat consiliorum
     Iura, modum, summam, nil tacet ipse tribus.
Quae secreto refert, haec imperialibus ipsi
     Auribus infundant, cuncta notentur ei.
Dux sociique sui, ditati munere multo,
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In patriam redeunt, regia iussa ferunt,
Constat ab antiquo quod Roma tumentia colla
     Semper habet, Remi prodit ut ipse cruor.
Bellorum nutrix peperit sibi proelia, reges
     Hos proprios stravit, tradidit hosque fugae.
{{Versus|365}}Binos saepe duces huius discordia fecit,
     Qui sibi, qui mundo bella necesque gerant.
Tempore sic nostro, sub tantis regibus istis,
     Exit ab antiquis sedibus ipse tumor.
Ipsum consequitur praesens dissensio regum,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius ceu fuerit Roma superba caput.
Nam clerum, populos dum pacis iura tenerent,
     Schismatis initium fit prior ipsa suis.
Cessit Apostolicus fatis, pandensque tumorem
     Pontifices binos procreat ipsa sibi.
{{Versus|375}}Antiqui naevum retinens elata tumoris,
     Nec sibi nec populis providet, immo nocet.
Olim sic orbis dominatum perdidit ipsa,
     Vix sibi iam vivit, linquitur ecce sibi.
Schismate consimili turpavit climata mundi,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum prius Apuliae dux diadema tulit.
A duce Rogero tunc alter papa receptus,
     Quo sibi dux faveat, hunc prius ipse sacrat.
Sic papa gemini fabricantur tempore nostro,
     Turpius in terris schisma fuisse nequit.
{{Versus|385}}Victor, Rollandus, sub Petri sede locantur,
     Hi duo divisi, Petrus at unus erat.
Vnum vel nullum Petri tenet ipsa cathedra,
     Nam tumidos binos arcta tenere nequit.
Respuit ipsa duos, unus nam sufficit orbi;
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Respuat hos orbis, unus ut esse queat.
Binos nulla polis recipit, nisi turgida Roma,
     Talis in exemplo qualis et ipsa latet.
Fratribus ex geminis quod traxit semper habebit;
     Discors Roma fuit, semper et illud erit.
{{Versus|395}}Horum quos retuli, papa migrante, secundus
     Eligitur, summum respuit ille gradum.
Traditur hinc alli ius pontificalis honoris;
     Suscipit hic fasces, alter ad ista dolet.
Per se perque suos repetit quod respuit ante,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eligit hunc iterum pars violenta sibi;
Hoc sine caede tamen, nam pars utraque, superba
     Quamvis erat, metuit bella movere pari.
Romulidum sensus sic pacis foedera turbat,
     Proh dolor! initium schismatis inde venit.
{{Versus|405}}Praesulibus binis mutantur nomina prisca,
     Vt mos Romulidum sorsque sacrata dedit.
Nomen Alexandri Rollandus possidet; alter
     Victoris: gemino nomine quisque nitet.
Interea mittit legatos praesul uterque,
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Orbis regna sibi subdere quisque cupit.
Iam duo non unus disponunt culmina Petri;
     Heres unus erit; si duo, Petrus abest.
Italiae partes sibi vindicat Otovianus,
     Ex geminis praesul extitit iste prior.
{{Versus|415}}Hunc per legatos princeps Constantinopolitanus
     Suscipit, et tellus subdita tota sibi.
Rexque sacri tumuli custos, cum milite sacro,
     Plebibus adiunctis, servit, obedit ei.
Cum clero, populis, favet huic princeps Alamannus
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux quoque Saxonia, Dacia tota simul.
Francus et Anglus ei reges cum plebe favissent,
     Noscere si possent ordinis ante modum.
Sed per legatos proprios hos praevenit alter,
     Legistrisque favent rhetoricisque tubis.
{{Versus|425}}Nam simul hi veniunt cum regibus, altus et ipse
     Clerus adest, populi conflua turba venit:
Hinc Papiae geniti Willelmi lingua perorat
     Causam, qui fluvius eloquiique nitor.
Arte vel ingenio reges circumvenit, omnes
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vi linguae superans in sua vota trahit.
Primus Apostolicum Rollandum nominat altus
     Francigenum clerus, rex procerumque chorus.
Cui tanti cedunt, cedit rex Angligenarum,
     Cedunt et comites pontificesque sui.
{{Versus|435}}Suscipitur clarus Rollandus papa, secundus
     Victor respuitur, sit licet ipse prior.
Schismaticique duo terrarum regna capessunt,
     Quod lex, quod ratio, quod Deus ipse vetat.
Hic successores iam perspicis imperiales
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pompeii similes Caesaris atque feri.
Ecclesiae monstrum geminum caput extulit orbi,
     Hoc fugiens vitet vivere quisque cupit.
Consensu facili multis illabitur error,
     Nam radice fides frivola saepe caret.
{{Versus|445}}Defuit alloquio regum praesul Rodomensis
     Hugo, vir sapiens, religione potens.
Quae super his Romae fuerat dissensio novit,
     Quis prior electus sive sacratus erat.
Reges causatur tanta levitate favisse
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romulidis, rerum dum latet ipse modus.
Ex his schismaticis nam se deponeret alter,
     Ecclesiae virtus si repulisset eos,
Hinc et Apostolici discordia prava sileret,
     Sic proprii sceleris esset et ipsa memor.
{{Versus|455}}Italia pulsus Rollandus transvolat Alpes,
     Quo via tuta fuit, Gallica regna venit.
A clero, populis, et regibus ille receptus,
     Discernit, statuit, solvit, et ultro ligat.
Est notum multis Romanos semper avaros;
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Manat ab antiquo criminis ipsa nota.
Nobilis historicus manet inde Sallustius index,
     Naturae generis testis hic ipse sui.
Relliquias igitur Altini necne Rufini
     Quaerere Roma venit, colligit, urget eas.
{{Versus|465}}Legatos mittit, dispersas cogit in unum,
     Vt tantas rapiat, fit sibi nulla quies.
Alter Apostolicus res gestas audiit huius,
     Romam deserit hic Italicumque solum:
Alpibus emensis, petit hinc Alamannica rura,
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stipatus sociis rhetoricisque viris.
Suscipit hunc princeps Alamannus et imperialis
     Gloria, tum proceres, clerus et ipse simul.
His notum fuerat quod primitus iste sacratus,
     Primus obedivit, dignior unde manet,
{{Versus|475}}Nam post suscepit quod primum respuit alter;
     Id latuit Gallos Angligenasque duces.
Victor praeterea Rollando mandat: &quot;Inanes
     Pontificis fastus te subiisse vides.
Post me Romani ius raptum pontificatus,
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non ius, immo nefas, omnibus esse liquet.
Cum sociis sceleris per vim conscendere tentas
     Culmen Apostolicum, stultus at iste labor.
Sponsam tu Christi perverso schismate turbas,
     Dividis in binas; una sed ipsa manet.
{{Versus|485}}Proh dolor! initium tu schismatis esse notaris,
     Qui pacis fueras hactenus ipse iuge
Romani scriptor iuris, custosque sigilli,
     Pacis foedus eras pluribus absque dolo.
Rixae pone modum, mundus nos conspicit ambos,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecclesiae parcens, parcito quaeso tibi.
Officium primus suscepi pontificalis
     Culminis; hoc nosti, novit et orbis idem.
Vsurpas igitur nomen, quod ferre nequibis:
     Convenit hoc iuri. Solus id ipse fero.
{{Versus|495}}Deponens ergo quod captas nomen inane,
     In pacem rediens subditus esto mihi.
Gratia prima tibi reddetur honorque sigilli,
     Reddeturque tuus pristinus ipse gradus.
Huius consilium pacti si forte refutas,
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; En aliud promam; quodlibet ipse tene.
Ecclesiae matris, quae nobis subditur, ambo
     Ius subeamus, ut hinc terminus esse queat.
Causam pertractans, ex nobis ipsa duobus
     Papam constituat, quem velit esse sibi.
{{Versus|505}}Terminus is litis, hic finis schismatis extat:
     Istud si renuis, iure fugandus eris.
Nil vigor Anglorum regis, nil Gallicus ardor,
     Quos sibi substravit Caesar, adesse valent.
Horum cum sociis cupiens et foedus et aurum,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praevenis hos semper callidus, arte, dolis.
Hos in schisma tuum seductos Roma repellit,
     Sic tibi sic illis omnia iura negat.
Seu mihi vita datur, seu mortem fata perurgent,
     Subdita non fiet maxima Roma tibi.
{{Versus|515}}Niteris Italiae dominatum tollere Romam,
     Si potes id, princeps Itala rura sinet.
In Roma diadema gerit princeps Alamannus,
     Hoc auferre valens, tu mihi papa manes.
In te sed rediens, errorem quaeso revolve,
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mihi subiectus desere coepta doli.&quot;
Ista legens praesul Rollandus fertur in iram;
     Ostentat sociis, mandat et ista simul:
Naturalis inest animis mortalibus ardor,
     Vt sibi subdatur quamlibet altus honos.
{{Versus|525}}Clarior ut sit homo, perquirit opes et honores,
     His sine vilior est; novit, et illa fugit.
Sic laudes quaeris per mundi climata. Romae
     Praesul si fueris, dives, honorus eris.
Me prius elegit Romani cura senatus,
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Distulit ad tempus mens mea ferre gradum.
Tu super haec audax fautorum iure tuorum
     Eligeris, Petri scandis et ipse thronum.
In me prima manet constans electio sacra,
     Et licet invitum me sibi Roma sacrat.
{{Versus|535}}Schismate sub tali Romae sic ambo sacrati,
     Ecclesiae risus nos sumus, unde dolor!
Nobile sic monstrum pestis Romana creavit,
     Corpus idem geminum coepit habere caput.
Princeps tu sceleris, et opes cupiens et honores,
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum tibi Romanos subdere semper amas.
Elatus tanti generis praetendis honorem,
     Subditur en tibi nunc imperialis honor.
Pontificis fastus tu solus surripuisti,
     Per te scissa dolet sponsa sacrata Dei.
{{Versus|545}}Rixae tu caput es, turbator pacis, et auctor
     Litis, et ecclesiae scandala cuncta foves.
Praeteritos mihi necne meis promittis honores,
     Vt subdamur ei, qui sibi papa manet.
Si non ecclesiae subeamus ius generale,
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec duo proponis, optio sicque datur.
Dum Romanus ego praesul, dum cuncta guberno,
     Quis mihi quisve meis maior honoris honos?
Orbis iudicium generale subire recuso,
     Nullus enim papam subdere iure potest.
{{Versus|555}}Lex mihi nulla potest imponi, dum super omnes
     Solus ego, iudex me minor omnis erit.
Opponis reges ut nobilitate nitentes
     Viribus atque thronis, sic et amore Dei.
Papam Romanum, propria sic sede repulsum,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horum me pietas sustinet, ornat, alit,
Aurum non cupio, contentus vestibus, esu:
     Exul pro patria Gallica rura colo.
Ne reges tantos involveret hic tuus error,
     Hos petii, caros semper habere volo.
{{Versus|565}}Anglos cum Gallis a schismate iure retraxi,
     Sedis Apostolicae qui pia iura tremunt.
Italicos fines tibi subdis, sic Alamannos,
     Imperii virtus cedit et ipsa tibi.
Haec auferre volens ius papam constituendi,
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per se pontificem te sibi falso sacrat.
Me sibi subiectum non sentiet imperialis
     Ira, nec audacis praesulis ipse tumor.
Exul ero. Quid tunc? patriam conscendere coeli
     Pauper si potero, dives honorus ero.
{{Versus|575}}Nunc igitur veniam poscens me pronus honora,
     Vt sceleris tanti sit sibi noxa data.&quot;
Victor Alexandri dum verba tumentia legit,
     Legistris sociis intimat illa suis:
&quot;Fastu verborum Rollandus,&quot; ait, &quot;superare
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nititur, at rerum constat adesse diem.
Sentiat elatus quod iam tumor ipse meretur,
     Amodo me papam noscat ut esse suum,&quot;
Hunc Alamannorum Maguncia tunc retinebat,
     Vrbs celebris regni metropolisque sui
{{Versus|585}}Sub Karolo Magno resplenduit ista sophiae
     Principibus, princeps nam fuit ille sophus.
Interea summum statuens Victor celebrare
     Concilium, quis sit notificare studet.
Convocat Italiae partes, Alamannica tellus
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Confluit, insignes Saxonicique viri.
Abbates clari, simul ordo pontificalis,
     Clerus adest multus, plebis et ampla phalanx.
Affuit et princeps Alamannus et Italus idem,
     Iungitur huic omnis imperialis honor.
 
{{Versus|595}}Curia personis Romana suis revirescit,
     Schisma tamen quasdam sciderat inde sibi.
Astant personae trecentae pontificales,
     Abbatum numerus sed duplicatus erat.
Tantis personis et tot simul associatis,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarior ex illis cernitur esse locus.
Splendidus orator Romanus papa perorat
     Primus, et ex Trino Numine sermo fuit.
Post Incarnati vim solvit Coloniensis
     Praesul, et ingenio clarus et ore simul
{{Versus|605}}Hic Rabani magni sedem qui pontificalem
     Obtinet, angelicum dividit ipse chorum.
Sic alii tractant sermones ore polito,
     Causae post resonant Romulidumque tubae.
Pluribus in causis consumptis ante diebus,
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vltima Rollandi causa notanda subit;
Hanc in concilio facundus papa perorat,
     Attonitis cunctis Tullius alter ait:
&quot;Maxima causarum, quam totus prospicit orbis,
     Hoc in concilio discutienda venit.
{{Versus|615}}Nulla mihi gravior constat nec fortior ulla,
     Nam totum fidei continet ista modum.
Praesens Italiae princeps procerumque caterva,
     Pontifices summi, clerus et altus adest.
Iudicium, ratio, non fallitur ordinis huius,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod doctrina fovet, quam tenet ipsa fides.
Hic oratores resident legisque periti,
     Tantum concilium nulla sophia latet.
Nominis ecclesiae Christum dominum caput esse,
     Sic caput est Christi summus et ipse Deus.
{{Versus|625}}Constat et Ecclesiam Christi fore corpus, ut unum
     Iam duo sint, sponsus sponsaque iuncta simul.
Vnus ut unitam sibi copulet inviolatam,
     Virgo sponsa Dei, Virgoque sponsus ei.
Haec in carne manens, in terris est peregrina,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Donec ad aeternam transeat ipsa domum;
A Christo Petrus quam primus iure recepit,
     Vt doceat, servet, nutriat atque regat:
Pascat eam pastu triplici, verbo, prece, factis,
     Vt trinum recolens noverit, oret, agat.
{{Versus|635}}Clavibus ecclesiae ditatur Petrus ab Ipso,
     Discretorque potens solvit et ipse ligat.
Discernit quis sit solvendus sive ligandus,
     Solvere quemque potens atque ligare simul.
Clemens has recipit, Petri successor et heres,
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Linquit Apostolicis has simul ipse viris.
Tradidit has nobis ius pontificalis honoris,
     Ius canonum sacrum, moris et ipse vigor.
Sim licet indignus sedem conscendere Petri,
     Sum tamen in tanto culmine solus ego.
{{Versus|645}}Nam si Rollandus a sese papa vocatur,
     Intrusor tamen est, papa nec esse potest.
Istum tam tumidum caput huius schismatis esse,
     Concilium praesens, orbis et ipse videt.
Culmen Apostolici sprevit prius ille laboris,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tantum ne fragili pectore ferret onus.
Nec tamen hunc clerus nec nobilis ille senatus
     Elegit, sed amor schismatis atque dolus.
Me post electum sibi cleri consecrat ordo,
     Praesens tunc populus necne senatus erat.
{{Versus|655}}Vt mos Romanus fert papam constituendi,
     Vt decreta iubent, sic fuit ordo rei.
Romulidum clerus praesens est ordinis huius
     Auctor, et is novit me sibi vera loqui.
Iam coetus praesens id novit, noscat et orbis,
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Schismatis ut tanti corruat ipse reus.
Sic in Apostolica me papa sede locato,
     Rollandi socius iam sibi quisque pavet;
Eligit hunc alias violentia schismatis eius,
     Contra ius canonum suscipit ille gradum.
{{Versus|665}}Toto sic hominum Dominique timore reiecto,
     Callidus intrusor spargit ubique dolos.
Turbat iura poli, sic orbis climata turbat,
     Turbida cuncta facit turbidus ipse magis.
Ex clero paucos, plures ex iure senatus
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius participes schismatis esse scio.
Dissimilis tamen hos spes impulit atque voluntas,
     Romulidis semper quae solet esse comes.
Imperiale iugum Romanos temnere semper
     Historias relegens noscere quisque potest.
{{Versus|675}}Hic residet magnus, ut cernitis, imperialis
     Princeps, semper erit subdita Roma sibi.
Romani proceres Alamannica iura tremiscunt,
     Se Karoli proli subdere constat onus.
Insignis Stephanus Romanus praesul honorem
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pipino dedit hunc, sic Karoloque suo.
Hos etenim binos in reges ipse sacravit;
     Italiam duxit. Cur, breviare libet.
Vrbes Italiae rex Langobardus adurit
     Hastulfus, Stephanus praestat ad arma minus.
{{Versus|685}}Transmeat hic Alpes, Gallos petit, invenit horum
     Regem desidiae nexibus esse datum,
Concilio facto, diademate privat inertem;
     Pipinum, Karolum, tollit in arce throni.
Principibus tantis Stephanus sibi consociatis,
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam rediens maxima bella parat.
Hosque secutus erat radians exercitus omnis
     Francigenum, Latium turbida fama replet.
Exoritur bellum Langobardique fugantur,
     In Papiam fugiens rex sua fata gemit.
{{Versus|695}}Obsidibusque datis, acceptis urbibus, illi
     Vita datur, sed post fulmine tactus obit.
Extitit haec Karoli Magni vis bellica prima,
     Huic quamvis fuerit vis sociata patris.
Nec minor ille fuit, cum fata patrem rapuissent,
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed magis enituit gloria clara viri.
Insurgens alius rex Langobardus in armis,
     Vastat et incendit; quae cupit, illa rapit.
Obviat huic iterum Karolus feritate priori,
     At belli rabies undique multa furit.
{{Versus|705}}Pluribus hic caesis Langobardisque fugatis,
     Rex Karolum fugiens quo prior ille venit.
Obsessus capitur, captus transmittitur Alpes,
     Parisius veniens iam monachatur ibi.
Sic Desiderius post Hastulfum superatur,
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam Karolus tunc facit esse suam.
Post haec ingreditur Romam cum laude triumphi,
     Inclyta Romulidum vis stupefacta tremit.
Successit Stephano, qui suscipit hunc, Adrianus;
     Imperialis ei purpura iure datur.
{{Versus|715}}In Roma Karolum diademate papa coronat,
     Francigenum nulli tantus adhaesit honos.
Francicus en princeps Alamannicus Italicusque,
     Sic tria sceptra regit, sufficit ipse tribus.
Huius sed soboles partitur iam tria iura:
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic unum retinens, cessit abesse duo.
Proles sed Karoli rex Francicus arte dolisque
     Hugonis capitur; sic perit ipse thronus.
Est huius generis septenus Gallicus iste,
     Rollandi socius schismatis atque doli.
{{Versus|725}}Altera progenies Karoli, duo regna gubernans,
     Vixit in imperii culmine, vivit adhuc.
Ex generis tanti praeclaro stemmate surgit
     Maximus hic princeps, flos procerumque decus:
Tollere iura patrum cui nititur Italiamque
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarus Alexander, schismate bella gerens.
Se Porum superare putat, ceu gemmea vitis
     Atque columnarum sit sibi praeda data.
Persarum Medosque duces Dariumque potentem,
     Hos superabit, et hunc transferet ense neci.
{{Versus|735}}At si Rollandus Karolum superare valebit,
     Istud inauditum nec polus ipse feret.
Sed Karoli sensum, virtutem, continet heres
     Eius, et his binis Itala sceptra reget.
Post caput abscissum vis corporis adnihilatur:
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arboris est radix caesa? ruina gravis.
Si caput Italiae Romam princeps Alamannus
     Rollando tribuit, cetera membra sinat.
Sic radice carens iam virtus imperialis
     Corruet, arboreus defluet ille decor.
{{Versus|745}}Nolit sive velit Rollandus necne senatus,
     Progeniem Karoli subdita Roma feret.
Haec caput imperii nomen gerit imperiale,
     Italiae princeps sic caput huius erit.
Schismatis huius erat consors pars ipsa senatus,
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pellere iam cupiens imperiale iugum.
Sed legatorum Rollandi fit dolus alter;
     Qui qualis fuerit, terminus ipse canit.
Huius pauper erat sociorum perfida turba,
     Hoc sibi praelato crescere sperat opes.
{{Versus|755}}Vt spes fixa manet, trangressis Alpibus, altas
     Francigenum gazas Angligenumque petit.
Sic instans ovibus sociatur turba luporum,
     Pastorum tamen est obvius ipse vigor.
Explorans igitur quis sit pastoribus error,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae via, quis somnus, callida quaeque videt.
Si cautos, fortes, sapientes, perspicit istos,
     Linquit ovile, sibi prospicit, ire cavet.
Hos errore leves, faciles ad devia duci,
     Sive premi somno, si scit, ovile subit.
{{Versus|765}}Diripit, extinguit, laceratque, famemque sitimque
     Sanguine, carne, cibat; sic satiata redit.
Haud aliter Gallos Rollandi turba subintrat,
     Pastores subicit primitus ipsa sibi.
Reges hosque simul per quaelibet avia ducit,
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Possidet hos somnus, devius error habet.
Quae sibi firma fides, ubi sensus pervigil horum
     Credere tam leviter, cum latet ordo, modus?
Reges praeclaros, rectores ecclesiarum,
     Schismatis auctores in sua vota tenent.
{{Versus|775}}Quodlibet hi fingunt, quaevis mendacia suadent,
     Rhetoricis vinclis torpida corda ligant.
Me subversorem coeli confundere iura
     Dicunt, ecclesiae schismatis esse caput.
Pro noxa reputant me principis esse propinquum,
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per vim, per gladios obtinuisse gradum.
Me voluisse putant Alamannis tradere Romam,
     Vrbs tamen est horum principis, idque sciunt.
Papa suus sanctus, simplex ac nobilis exul
     Me fugit, armatum persequor ipse virum.
{{Versus|785}}Quod prius oblatum despexit pontificatum,
     Quod me Roma sacrat primitus, ecce silent.
Quod libuit, suasit tunc Willelmus Papiensis,
     Legister validus causidicusque potens;
Henricus sibi Pisanus sociatur et Otho;
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scinditur a tribus his unica trina fides.
Gallia sic cedit, consentit et Anglicus ordo,
     Pastores rapiunt in sua vota lupi.
Reiicitur Victor, Rollandus papa vocatur,
     Sic fraus necne scelus arsque lupina valet.
{{Versus|795}}Hinc caulas ovium, pastoribus undique victis,
     Intrat quisque lupus, quod valet ipse rapit.
Asciscunt socios, praedantur ovilia Christi;
     Hinc ovibus maeror, risus at inde sibi.
Aurea vasa petunt, argentea quaeque reponunt,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Serica vestis eis plus pretiosa placet.
Fercula non refero tantarum deliciarum,
     Pocula diversis inficiata modis.
Felix quisque sibi cum sese proluit auro;
     Vinum si superat, vir sibi quisque manet.
{{Versus|805}}Nec memorare libet fastus varios equitandi,
     Cum Romae fuit his vix geminatus equus.
Mulus adulterium naturae clarior extat,
     Hunc sedet huncque trahit, dum sibi sessor abest.
Hos in equis cernens rectores ecclesiarum,
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Raptores ovium nuncupat atque lupos.
Spumat equus, Gallorum gazas Alpibus infert,
     Velleribus claris totus onustus abit.
Abstulit intrusor iam Caesaris iste labores,
     Roma caret Gallis Angligenisque suis.
{{Versus|815}}Sic praeclara duo Rollandus regna subegit,
     Ecclesiae partes sicque tyrannus habet.
Schismate corruptum damnat sententia Petri:
     Binos en gladios Christus adesse iubet
Ecclesiae. Gladius regalis furta, rapinas
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Punit, bella gerit, quaeque necanda necat:
Pontificis gladius anathemate percutit, urit,
     Cauterio sanat, morbida, foeda secat.
Hic ferit, occidit, ligat; hic confortat et unguit;
     Exerit hic leges, hic pietate fovet.
{{Versus|825}}Arida membra secat, putrefacta resolvit et aufert,
     Ne sanies serpens vivida quaeque terat.
Membris corruptis iam tetrum sentit odorem
     Orbis, et ex isto schismate manat odor.
Alpes transgressus, legatos iamque secutus,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; En Rollandus adest, Francia servit ei,
Reges, pontifices, seductos iam sibi stravit,
     Fert in schisma suum quos sociare valet.
Huic nostros apices dignum transmittere duxi,
     Ne sibi cernatur vir bonus absque dolo.
{{Versus|835}}Sic duo propono: vel papae se mihi subdat,
     Orbis iudicium vel subeamus idem.
Haec duo contemnens, rescripta tumentia mittit;
     Dedignatur enim flectere colla mihi.
Sic errore suo iam plebes inficiavit,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam duo regna sibi subdidit. Vnde dolor!
Concilium praesens super hoc decernat, ut auctor
     Schismatis, ecclesia pulsus, ab arce ruat.
Cum sibi subiectis anathemate percutiatur,
     Iam gladii Petri prodeat ipse vigor.&quot;
{{Versus|845}}Hisque peroratis attollitur Othovianus,
     Dignus Apostolico culmine papa manet.
Praedicat hunc ordo cum principe pontificalis,
     Regni tam proceres conciliumque simul.
Rollandum statuunt anathemate percutiendum,
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fautoresque suos conditione pari.
Exurgunt igitur cum papa maximus ordo
     Pontificum, clerus nobilis ipse simul.
Tum breviter Victor: &quot;Cum cancellarius esset
     Rollandus, subiit papa secreta necis.
{{Versus|855}}Is post eligitur, sed respuit hunc sibi Roma,
     Me rapit atque sacrat pontificemque vocat.
Hinc dolor exurgit, repetit quod tempserat audax,
     Fautorum studio se sacrat, immo necat.
Sic oritur pestis, sic orbem schismate turbat,
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dividit ecclesiam, pars sibi multa favet.
Nec mihi se subicit, nec iudicium generalis
     Ecclesiae patitur, sed tumor instat adhuc.
Hunc igitur sociosque suos anathemate damnat
     Concilium praesens, orbis et ipse simul.
{{Versus|865}}Hos etiam [socios] simul excommunicat omnes,
     Quos huic iungit amor schismatis atque scelus.&quot;
Concilium tantum sub verbis solvitur istis:
     Concilii tanti finis et iste fuit.
Praesul Alexander, transactis Alpibus, esse
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se referens papam, Gallica regna venit.
Quos retuli sursum, legatos regibus istis
     Miserat, ut sese pro pietate ferant.
Expulsus patria, licet exul praesul habetur:
     Italiam virtus imperialis habet.
{{Versus|875}}Haec papam statuit, qui noscitur esse propinquus
     Principis, ut per eum subdita Roma tremat.
Hunc tenet, hunc pellit princeps, sed amore, sed armis:
     Possidet is Romam, praesul at inde fugit.
Excipitur gaudens a tantis regibus exul,
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horum terra sibi pervia sive suis.
Regum, pontificum, cleri, collaudat amorem,
     Exilium patriam conspicit esse sibi.
Expensis igitur, quae secum detulit, ille
     Ecclesias statuit munera ferre sibi.
{{Versus|885}}Omnibus indicit quot libras ipse requirit.
     Vt censum referant mittit ubique suos.
Francos, Normannos, Pictavos, Andegavenses,
     Anglos, quaeque iubet ferre tributa facit.
Dedignatur in his Rodomensis maximus Hugo,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicit inauditum criminis esse genus.
Libera sponsa subit census, pretium generale,
     Raptores patitur, quos decet esse patres.
Angligenum primas et praesul Canturiensis,
     Deditus exequiis iam Theobaldus erat.
{{Versus|895}}Beccensis prior hic, post abbas extitit annis
     Binis, magnanimus, dives et esse sciens.
Is matrem regis cum natis semper amavit,
     Semper obedivit, subditus hisque fuit.
Hic Stephani regis natum quo iure sacraret
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogitur, id temnit, vix fugit inde necem.
Mathildis nato conservabat diadema,
     Fata trahunt illos, hunc citus ille sacrat.
Tangitur hic morbo, vitam cum corpore claudit;
     Eligit hinc Thomam regius ille vigor.
{{Versus|905}}Cancellarius is regalis nominis alti
     Pontificis sedem suscipit atque gradum.
Praesul Alexandro cum rubro dirigit album,
     Pallam tum recipit qua ferat ipse iugum.
Annis is fuerat paucis a rege secundus,
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regia dum recipit aera, reservat, habet.
Terrarum census ratione rex sibi poscit
     Solvere, sed summam sufficit ille minus.
Inter utrosque diu tractatis inde querelis,
     Se minus is purgans aequora sulcat, abit.
{{Versus|915}}Narrat Apostolico, Senonis quem clara tenebat,
     Quis sit, quae tulerit, quae sibi causa viae.
Quaelibet in regem clarum mendacia fingit,
     Se cathedra pulsum, vix fugiisse necem.
Quod latet in fundo recitet, quod praedia regis
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detraxit, rapuit, dulcia quaeque tulit.
Papa refert: &quot;Frater, cernis quod sede repulsus
     Exilium patior, tristia bella fero.
Nec mihi sive meis valeo nunc auxiliari,
     Et tibi quid possum, cum tua causa gravis?
{{Versus|925}}Casibus ex nostris perpendere te licuisset,
     Vt quantum deceat regia iussa feras.
Me princeps sequitur, me depulit Otovianus:
     Exulibus qualem deferet exul opem?
Te velut ex nihilo rex transtulit hunc ad honorem;
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huic a te fieri debuit omnis honos.
Te placidum regi tanto si semper haberes,
     Donasset levius, si qua querela foret.
At contra procerum regis quoque temnis amorem;
     Ense carens, istos te superare putas?
{{Versus|935}}Incassum sudaret homo decreta teneri
     Ecclesiae, virtus regia cuncta terit.
Investituram sibi vindicat ecclesiarum,
     Clerus vel monachi nil ibi iuris habent.
Ecclesiae causas ad se transferre laborant,
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad laicos clerus cogitur ire viros.
Ecclesiae vires regum violentia fregit,
     Hos statuunt, quosdam pellere dulce sibi.
Ergo quid nobis nisi flendo, dolendo, cavendo?
     Nunc hoc nunc aliud dissimulare licet.
{{Versus|945}}Vnde tibi, frater, patienter ferre necesse est
     Exilium, nobis quod fore cernis idem.
Nobiscum maneas, nam pacificabitur ira
     Regis, et ecclesiae schismata tanta ruent.&quot;
Interea mediis in partibus intonat orbis,
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod sibi concilium praesul uterque parat.
Concilii finis modus extitit Ottoviani,
     Qualis praeterito carmine musa canit.
Quantus Alexandri fuerit, nunc ipsa docebit,
     Tempus idem vidit, qualis et iste fuit.
{{Versus|955}}Orbem turbari Romano schismate tanto
     Cernit Alexander, tentat adesse modum.
Se papam meminit, simul ecclesiastica iura
     Pertractare cupit, pellere schisma novum.
Antiquos reparare status, legesque recentes
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Condere Romanus praesul ubique valet.
Partibus in cunctis quod quidquam iuris habebat
     Mittit, pontifices quosque venire iubet.
Anglica nobilitas, undis transvecta marinis,
     Advolat, argenti copia multa simul.
{{Versus|965}}Curia pontificis gaudet fulgere metallis:
     Albo iure rubrum carius extat ei.
Pontificum coetus transmittit Gallica tellus,
     Fastu multiplici semita quaeque scatet.
Nec minus abbatum multorum pompa relucet,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Par opibus, cleri nobilitate minor.
Concilio proceres claros rex mittit uterque;
     Quae statuantur ibi, noscere quisque cupit.
Munus uterque dedit. Sunt huius mille salutes,
     Illius ex gemmis aurea cappa fuit.
{{Versus|975}}Inclyta Gallorum Turonis resplenduit istis
     Sideribus, papam solis ad instar habet.
Mundi nulla polis illuxit clarius unquam,
     Reges si geminos ipsa vidisset ibi.
Clara ministeriis divis, hos suscipit aula;
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarior hoc coetu nullus in orbe fuit.
Sedecies deni baculi stant pontificales,
     Metropolitani sex simul atque duo;
Abbatum numerus centeni ter duodeni,
     Sic decies septem, septies atque duo.
{{Versus|985}}Hinc proceres clerusque simul numeroque carentes:
     Principibus tantis aula repleta micat.
Primus Alexander, Romano more politus,
     Incipit, eloquium fluminis instar adest;
Dicta David pandens, sanctos quod congregat illi
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Summo, multiplici verba tenore regit.
Willelmus sequitur, verbis radians, Papiensis;
     Attulit is causam praesulis ante sui.
Post hunc Henrici Pisani sermo coruscat,
     Rhetoricis clarus floribus atque locis.
{{Versus|995}}Hinc Rodomi praesul loquitur, post Eboracensis,
     Metropolitanis extitit iste locus.
Hic siluit Thomas antistes Canturiensis,
     Vt minus edoctus verba Latina loqui.
Cessit Apostolicus Arnulfo Lexoviensi
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concilium verbis irradiare suis:
Sed fluvius torrens emergens fontis ab imo
     Vix reprimi valuit vocibus atque manu.
Pro fidei norma sic actis ante diebus,
     Quis foret ostendit quilibet ore potens.
{{Versus|1005}}Hos post sermones causarum turba subintrat:
     Hic Digesta sonant, Codicis atque vigor.
Orditur causam praesul post Eboracensis;
     Contra quem geritur Canturiensis adest.
A puero doctus studiis legisque peritus,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concilio coram tres tenet inde dies.
Ingenio clarum se conspicit, ore politum,
     Solus Apostolicus iam sibi praesul erit.
Primatem regni se iudicat esse debere,
     Vt prior electus necne sacratus ibi.
{{Versus|1015}}Causae consimilis fuerat dissensio pridem,
     Quam sibi Lanfrancus subdidit atque suis.
Tempserat huic subdi Thomas tunc Eboracensis,
     Cum par divitiis par et honore foret.
Romulidum praesul legatos mittit ad Anglos;
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Res venit in medium, discutiturque modus.
Willelmi magni fuit hic praesentia regis,
     Anglia quem tremuit, cuius et arma tulit.
Affluit eloquio Thomas, panditque tenorem
     Causae rhetoricis arduus ipse modis.
{{Versus|1025}}Gregorii dicit decretis ista teneri,
     Augustinus ita suscipit acta sibi.
At Lanfrancus ad haec respondens ora resolvit,
     Italici fontis profluit unda nitens:
&quot;Constat Gregorium de praesulis Eboracensis
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil scripsisse loco, culmine, sede, gradu.
Summus Apostolicus fuit Augustinus in Anglos,
     Insula tota sibi subdita semper erat.
Pontifices, clerus, proceres, regesque favebant,
     Solus erat primas, subdita cuncta regens.
{{Versus|1035}}Has doctor gentis nobis transmisit habenas,
     Possidet has sedes ipsius, arcet, habet.
Has et ego canonum collato iure recepi,
     In tanti residens praesulis ecce throno.
Integra iura mihi solventur pontificalis
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Culminis, antiquo tradita iure meis.
His qui succedent mihi nil minuetur honoris,
     Transmittam fateor firma statuta sibi.
Fallitur hic Thomas, nil attinet Eboracensi
     Quod loquitur, causam Londoniensis habet.
{{Versus|1045}}Isto de solo papae rescripta leguntur,
     De quo nulla mihi quaestio mota fuit.
Metropolis sedes haec dudum desiit esse,
     Desiit et pallam mittere Roma sibi.
Thomae palla nitens est huius causa tumoris;
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Par erit aut maior, si sibi forte licet.
At sedis primae ius permanet inviolatum,
     Nulla superponi qualibet arte valet.
Gentis Apostolicus sibi sedem contulit istam,
     Augustinus in hac degere semper habet.&quot;
{{Versus|1055}}Ex his Lanfranci constans oratio, causam
     Obtinet, assensu conciliumque favet.
Haec renovare volens Rogerius Eboracensis
     Turbine verborum cuncta sonare facit.
Se Dorobernensi Thomae praeponit ubique
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbis, ingenio, culmine, sede, loco.
Causam pertractans, hanc tantis viribus auxit,
     Iudicis ut papae mens stupefacta foret.
Pluribus absumptis haec pertractata diebus,
     Tandem fine suo clauditur, hocque modo
{{Versus|1065}}Terminat hanc praesul Romanus; dividit ambos;
     Partibus alternis hos residere iubet.
Opponit sibimet, ne maior quilibet extet,
     Sedibus aequales sunt in honore pares.
Dum sibi causa gravis voluit supponere neutrum,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne praeiudicium quis pateretur ibi.
Causa diu dilata venit nunc Octoviani:
     Concilii tanti finis et ipsa fuit.
Omnibus intentis in tanto pondere rerum,
     Summus Alexander papa perorat ita: -
{{Versus|1075}}&quot;Iuris Apostolici ratio perpendit, ut orbi
     Provideat, causas dirimat atque regat.
Ex tantis rebus sibi maxima quaeque reservat,
     Vt per se statuat quid velit ordo rei.
Orbis causa gravis famam porrexit ubique,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maior in instanti tempore nulla fuit.
Concilium super hoc mandavit nostra potestas,
     Paruit en nobis gloria tanta patrum.
Grates innumeras refero sapientibus orbis,
     Coelicus hic mecum quos sociavit amor.
{{Versus|1085}}Gaudeo personas tot cernens pontificales,
     Quorum consilio mundus et ipse viget.
Nulla scienda latent tot fontes philosophiae,
     Singula vera vident, lucida cuncta sibi.
Nos igitur, stellis tam claris irradiati,
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Limite directo cernere cuncta licet.
Vobis id notum, Romanae gloria laudis
     Quanta fuit, quae vis ipsius urbis erat.
Romulus hanc struxit, paulatim crevit ad alta,
     Climata per mundi regia signa tulit.
{{Versus|1095}}Italiam sternens armis servire coegit,
     Vrbes contiguas subdidit ense sibi.
Hos populos terrore premens, alios sibi curvans,
     Virtutis propriae longius arma dedit.
Sic armis, feritate, manu, bellisque superba
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nominis invidiam sparsit ubique sui.
Hac virtute nitens, ad Caesaris usque triumphos
     Clara venit, tanto clarior ipsa viro.
Clarus hic eloquio, sensu, virtute, triumphis,
     Clarior in mundi climate nemo fuit,
{{Versus|1105}}Militiae probitas, decus orbis, luxque sophiae,
     Regum sol radians, fulguris instar habens.
Gallos substravit, Britones iungens Alamannis
     Sudor in his quantus ipsius acta sonant.
Romulidum nemo tantos praesumpserat ausus,
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod nullus valuit, belliger unus agit.
Is Romam rediens poscit de more triumphum,
     Vrbs negat, invidiam gloria tanta tulit.
Pompeius magnus, Scipio, totusque senatus
     Proelia contempnit Caesaris atque faces.
{{Versus|1115}}Caesar ut haec audit, sensit sibi bella parari,
     Senserat id dudum, dissimulare sciens.
Italiae claram Ravennam pervenit urbem,
     Vndique stant proceres militiaeque duces.
Magnas Italiae post idem continet urbes,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pompeius simili pro feritate furit.
Bello conflato, vincuntur Pompeiani,
     Pompeius fugiens littora tuta cupit,
Exul Alexandri Magni contendit ad urbem,
     Sed prius occisus tristia fata subit.
{{Versus|1125}}Lentulus hinc consul sub carceris ima necatur,
     Mergitur hinc Scipio, se necat ipse Cato.
Sic cum Petreio sese rex Iuba peremit,
     Caeditur Afranius Pompeiusque minor.
Caesar sic princeps effectus et urbis et orbis,
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperium solus cum probitate regit.
Nascitur imperii Romani splendor ab isto,
     Romulidae laudis Caesar origo fuit.
Praecellens sequitur maiestas imperialis,
     Digni laude viri, vi, probitate, throno.
{{Versus|1135}}Splenduit in tantis personis gloria mundi,
     In nullis aliis celsior ipsa fuit.
Cum ducibus tantis Romam devinxerat error;
     Donec in extremo tempore vita venit.
Quae fidei lumen toto dum spargit in orbe,
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paulatim subicit regia colla sibi.
Principibus victis, superatur gloria mundi,
     Religio crescit, perfidus error abit.
Sic Lapis abscissus celso de Virginis alvo
     In pedibus statuam percutit, illa ruit.
{{Versus|1145}}A Constantino fidei, pietatis origo
     Nascitur, inde fides iam generalis adest.
Abluit hunc clarus Silvester fonte perenni,
     Huncque tumor procerum, gloria tota subit.
Sic caput evictum dum cetera membra sequuntur,
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per mundi radiat climata vera fides.
Ecclesiae princeps Silvester ab imperiali
     Efficitur iussu, tunc sibi Roma datur.
Dantur et ecclesiae Romanae praedia clara
     Siciliae, quibus haec vivere semper habet.
{{Versus|1155}}Imperialis vir Byzantia moenia tendit,
     Vrbem constituit nominis ipse sui.
Purpura cum Roma Silvestro traditur, omnis
     Orbis subditur huic, quo patet ipsa fides.
At successores huius, quandoque tyrannos
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Passi, vix retinent pontificale decus.
Italiam capit is, sic Romam diripit alter,
     Armis Siciliam iam facit ille suam.
Nobilis hinc papa Stephanus, de sede repulsus,
     Auxilium quaerens Gallica regna venit.
{{Versus|1165}}Pipinum Karolumque sacrat, secumque reducens,
     Hastulfum superans Itala sceptra capit.
Sic Romam recipit. Karolus post imperialis
     Romulidum princeps iam tria regna tenet.
Italicus, Francus, Alamannicus extat in unum,
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum Karolus vivens haec tria sceptra regit.
Huius progenies in bina sorte relicta,
     Vnum, quae tria sunt, iam facit esse duo.
Pars etenim prolis Alamannos Italicosque
     Continet, at Francos altera iure regit.
{{Versus|1175}}Hinc Alamanus rex sibi vindicat imperialis
     Italiae culmen, subdita Roma sibi est.
En sibi subiectum Romanum pontificatum
     Esse refert, ac vi signifer urbis erit.
Papam constituet quem vult, aliumque repellet,
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil populus sed nec clerus ad ista valet.
Me sibi pontificem Romani cura senatus
     Elegit; propria sede repellor adhuc.
Victorem statuit papam vis imperialis;
     Per varias terras en miser exul agor.
{{Versus|1185}}Successor Petri sic perdit et imperiale
     Culmen, et officio nominis ecce caret.
Papa vocor, nec digna gero iam pontificali
     Culmine, nec rerum pondera ferre queo.
Ecclesiam scissam video, coniungere scissa
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non mea iam virtus, diva sed ipsa valet.
In duo divisus iam deficit orbis ab imo;
     Vnum si teneat, tum duo scissa ruent.
Concilium celebrat praecellens Otovianus,
     Huic Alamannus adest Italicusque nitor:
{{Versus|1195}}Summus ibi princeps, cuius manet ille propinquus,
     Imperii summi gloria tota simul.
Italiam linquens, horum dum tela pavesco,
     Vix mortem fugii, Gallica rura colo.
Armis persequitur me virtus imperialis,
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Me gladiis tentat scindere papa suus.
Percutit ille tumens anathemate nos sociatos,
     Quosque videt pridem temnere schisma suum.
Nobis solvetur benedictio pro maledicto,
     Qui benedictus erit, nunc anathema subit.
{{Versus|1205}}Inque caput proprium maledictum iure relatum,
     Iure vicem reddit, quam prior ipse dedit.
Schismaticus Victor anathemate percutiatur,
     Iungimus huic etiam quos sibi schisma refert.
Excipitur princeps a nobis imperialis,
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quem seduxit amor sanguinis atque dolus.&quot;
Clarus Alexander causam concludit in istis,
     Laudat concilii splendidus ordo virum.
Iudicat hunc papam, sit quamvis pauper et exul,
     Quae duo virtutis laude nitere solent.
{{Versus|1215}}Exurgens igitur praesul cum pontificali
     Ordine, sic astans concionatur item:
&quot;Schismatis auctorem tanti sententia nostra
     Percutit, ecclesiae qui sibi stravit oves.
Concilium praesens anathematis Otovianum
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iudicio damnat, schismaticosque suos.
Imperii princeps a nobis excipiatur,
     Quem super his nobis conciliare volo.&quot;
Concilium tantum finem sortitur in istis:
     Pontificum coetus dissociatus abit.
{{Versus|1225}}Dum sua quisque petit, plangit quod multa reliquit,
     Romulidum papae curia semper eget:
Argentum retinet praesul, conservat et aurum:
     Concilii, reor, haec causa secunda fuit.
O rerum miseranda nimis perversio talis,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecclesiae capitis dum ruit ipse status!
In duo divisus Romani splendor honoris,
     Orbis iam geminum perficit esse caput.
Corpore sic uno procedunt corpora bina:
     En duo, non unus amodo mundus erit.
{{Versus|1235}}Illius en caput est, quem subdidit Otovianus,
     Noster Alexander sic caput huius erit.
Dividit ecclesiam geminum iam schisma per orbem,
     Illius aut huius schismatis omnis erit.
Concilium binum celebratur; praesul uterque
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se mutuo damnant, subdita cuncta simul.
Divisus sese nunc excommunicat orbis;
     Huius quisquis erit sic anathema subit.
Quidquid cuique placet tanto de schismate dicat;
     Stat mihi iudicium, nullius esse volo.
{{Versus|1245}}Auro multiplici Romanis conciliatis,
     Cum vario Romam munere papa redit.
Audit ut hoc princeps Alamannus et Otovianus,
     Italiam veniunt, bella necesque parant.
Roma fremens intrare negat, concurrit ad arma,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Egrediens pars haec sternitur, illa fugit.
Trans Tiberim cives fugiunt, Rollandus et ipse:
     Vix mortem fugit is, cive minante necem.
Siciliam sese recipit, pietate fovetur
     Regis, ibi plangens crimina degit adhuc.
{{Versus|1255}}Moenia cepit ovans exercitus imperialis,
     Princeps subsequitur, Victor et ipse simul.
Principis imponit capiti Victor diadema,
     Italiae dominus solus et urbis hic est.
Italia princeps remeat iam pacificatis
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus, at Victor praesul in urbe sedet.
Guido Cremonensis Victori fata tenenti
     Succedit, validus rhetor et ore potens.
Pluribus hic annis in culmine pontificali
     Deguit, extremum claudit et iste diem.
{{Versus|1265}}Subrogat huic alium princeps, praesente senatu,
     Qui meritis fidei lumine notus erat.
Imperia[lis honor] sic Itala sceptra retentat,
     Sic cap[ut imperii] fit sibi Roma thronus.
Henricus iuvenis, rex maximus Angligenarum,
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cinctus adhuc multo milite semper erat.
Clauserat armatis muris castella vel urbes,
     Per sua iam nullis hostibus ire licet.
Rex Ludovicus regi contendere vitat,
     Nam superexcellit viribus, ense, manu.
{{Versus|1275}}Tollere Normannis pertentat iura paterna,
     At rex cum cuneis obvius arva tenet.
Rex igitur bellum sibi cernit ubique parari,
     Si Normannigenas vi penetrare velit:
Milite, divitiis, armis, et viribus impar
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paulatim refugit proelia, tela, necem.
Huius avi recolit claros cum laude triumphos,
     Quos ex Francigenis detulit atque patre.
Talia volventem timor urget, gloria pulsat,
     Praevalet interius hic magis, illa minus.
{{Versus|1285}}Collaudant proceres iam pacis iura reposci,
     Militiae virtus illius alta nimis.
Audax natura Normannus, clarus in armis,
     Proelia nulla timens, cedere sede nequit.
Pondera bellorum Francus minor, ut docet ipsa
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Neustria, quam Danus cum feritate tulit.
Angligeni regis terris stat Francia clausa,
     Hinc timor armorum, victus at inde venit.
Principis et regis sociatur maxima virtus,
     Hanc dux Saxoniae iungit, amore ligat.
{{Versus|1295}}Haec in pace simul sunt inspicienda, notanda,
     N m superare ducem proelia nulla queunt.
Consilium laudat procerum, ratione notata;
     Rex, regina favet, quod iubet illa stabit.
Post tantas igitur praedas, incendia, caedes,
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmine quas taedet stringere, foedus adest.
Conveniunt reges, de pacis iure loquuntur,
     Pars utraque petit, quae cupit illa placent.
Partibus his binis procerum pars parva fuisse
     Dicitur, hos pacis foedera cuncta latent.
{{Versus|1305}}His sine nulla potest fieri concordia regum,
     Convenient alibi, paxque perennis erit.
Discedunt reges, alias de fine loquendum
     Pacis constituunt, ponitur ipse dies.
Maximus interea regalis natus amorem
{{Versus|1310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenis pandit, Parisiusque venit.
Rex, proceres urbis, simul ecclesiasticus ordo
     Obviat huic maior gloria nulla fuit.
Normannis placuit paucis quod regia proles
     Francorum petiit dissona corda sibi.
{{Versus|1315}}Nam se fortunae committere non sapientis,
     Sed sua qui fatis contulit, esse solet.
Regius hic natus, peperit quem regia mater,
     Francigenum quondam quae diadema tulit.
Foederis hanc aquilam rupti cognominat ille
{{Versus|1320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui divis oculis tempora longa videt.
Francus ait: &quot;Nobis heredes haec peperisset
     Iam similes, primo consociata toro.
Neustria laetatur, genito sibi sidere trino,
     Fulgura Francigenis sidera trina dabunt.
{{Versus|1325}}Dirigit hos nobis rex Anglus, ut alta doloris
     Vis animos penetret vel timor ipse premat.&quot;
Haec dum Francigenum quorumdam corda revolvunt,
     Parisius iuvenem claudit, honorat, habet.
Hunc licet obsequiis veneretur amore paterno,
{{Versus|1330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se tamen in casu ponere nullus habet.
Concilii regum, clero populisque iocundus,
     Advenit ecce dies, undique turba fluit.
Pisseios campos veniunt utraeque phalanges,
     Hinc Normannus adest, Francus at illa tenet.
{{Versus|1335}}Natus adest regis, quem secum tempus ad istud
     Rex tenuit Gallus, laetus amore patris.
Foederis inde modum, finem rex pandit uterque
     Principibus coram praesulibusque suis.
Hinc Britones assunt, assunt et Pictavienses,
{{Versus|1340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regibus in pacto se sociare volunt.
Est modus hic pacis: natis regalibus altis,
     Aetas cum tulerit, det sua iura pater.
Tum Normannigenas regat is sub iure paterno,
     Tempore qui maior, primus et ipse throno
{{Versus|1345}}Nomen avi tenet. Alter erit comes Andegavensis,
     Pictavius consul dux Aquitanus erit.
Filia regalis datur huic; Tholosa notatur,
     Miles ut hic fiet, iuris et eius erit.
Decernet super hoc Francorum curia, consul
{{Versus|1350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Egidii veniet, Pictaviusque comes.
Francigenum regi subiecti, iura paterna
     Hi tres iure regant, servitiumque ferant.
Dum pater id tempsit, praesens discordia venit,
     Serviat en natus, pax sibi semper erit.
{{Versus|1355}}Partibus ambabus tum regibus haec placuere;
     Dulce manet cunctis pacis adesse modum.
Anglus rex igitur terrarum cedet habenas
     Natis, cum tulerit tempus et ordo rei.
Pro sibi collatis terris tunc quisque laboret,
{{Versus|1360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subditus hinc Francis serviat ense, manu.
Interea pax firma stabit, dum tempus adultis
     Adveniet, Gallus rex simul ista feret.
Diriget et natam binis ut fratribus adsit,
     Bina soror vigeat quo magis arctus amor.
{{Versus|1365}}Consertis manibus rex pacem firmat uterque,
     Perpetuum foedus amodo pacis erit.
Vrbes, regna, thronum, communi iure tuentur,
     Hostibus alterius quisque paratus erit.
Postque fidem regum proceres tum foedera iurant,
{{Versus|1370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudet utraque phalanx. Finis et iste fuit.
Francorum proceres proprio cum rege precantur
     Pro Dorobernensi praesule, rexque favet.
Quod decessorum mos regi detulit Anglo
     Deferat, ac liber iam sua iura petat.
{{Versus|1375}}Ecclesiae propriae salvo sibi iure redibit
     Praesul, ait, solvet quod sibi constat honor.
Rex infert se nolle novos inducere mores,
     Id solum faciat quod sibi iure decet.
Lanfranci cathedra sedet Anselmique beati,
{{Versus|1380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Is proavi praesul, sic fuit alter avi.
Hos placuisse Deo virtutum culmine constat,
     Regis quisque sui debita iura tulit.
Iste Deo solvat soli quod numinis extat,
     Solvat et ex terris regis iura sibi.
{{Versus|1385}}Vota Deo reddat, regi quae Caesaris extant;
     Quod sancti faciunt, solvere quemque licet.
Reddere iura sibi si dedignatur avita,
     Exul ab Angligenis iure perennis erit.
Hoc ius, haec ratio sibi constat, praesulis autem
{{Versus|1390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaenam sit, procerum iudicet ipse chorus.
Iurat Francigenum rex sanctos Bethleemitas
     Quod Dorobernensis nil rationis habet.
Pontificum sedis propriae vestigia servet,
     Ac in sede sua pacificatus eat.
{{Versus|1395}}Quod rex Anglorum repetit, conservat et ipse,
     Pontifices Galli regia iura tremunt.
Thomas conticuit, meditatur regia dicta,
     Nescio quid voluit, retro redire timet.
Talem sortitur regum discordia finem:
{{Versus|1400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praedo latet, miles lugeat, arma iacent.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>pd87g03gp9t73bvanchrwpzzmdtkoks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274097</id>
      <parentid>274095</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* 3. */</comment>
      <origin>274097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235425" sha1="m5yzojz9i8llai8oknsyrvoy64jzgag" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Stephanus Rothomagensis
|OperaeTitulus=Draco Normannicus
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera=carmina, elegi
|Editio= R. Howlett, 1885
|Fons=Musa Mediaevalis
}}
==1.==
&lt;poem&gt;
Ingenii virtus crescit fervore studendi,
     Ac studii nimio pressa labore iacet.
Hanc regit, informat, refovet moderatior usus;
     Turbat maeror, alit gloria, servat amor:
{{Versus|5}}Maeror, nam laetos quaerit meditatio iugis,
     Discendi studium tristia corda fugit:
Gloria, dum sapiens claros conscendit honores,
     Stultus et elinguis laudis honore caret.
Sic amor instigat studium, sic fervor amantis
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogitat id solum, quod sibi dulce sapit.
Instruit ingenium tum lectio, tum meditandi
     Vsus consolidat callidiusque facit.
Efficitur subtile quidem subtilia scrutans,
     Gnarus in his solus mentis acumen habet.
{{Versus|15}}Eloquio splendet, qui callet in arte loquendi,
     Si tamen assuetum servat in arte modum.
Cogitet, inveniat quid causae postulet usus,
     Obviet adversis, quae sibi iusta probet,
Distribuatque locis discretis quaeque reperta:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollia stent mediis, cetera firmet onus.
Sensibus inventis, adiungat dicta polita:
     Par servetur in his cura decorque modus.
Nil praedicta valent memori, nisi pectore stringat,
     Thesaurus reseret credita iure sibi.
{{Versus|25}}Callidus orator post haec pronuntiet ore
     Quam variis rebus mens sibi clara nitet.
Hac qui parte caret, perdit quod in arte laborat:
     Respuit auditor quod sibi turpe sonat.
Iudicium referens inventis, singula penset,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quinque supradictos sumat ab arte modos.
Haec servanda reor causam tractare volenti,
     Servet et haec metri lege poeta novus.
Insita carminibus veterum discernimus ista:
     In causis redolent rethoricisque libris.
{{Versus|35}}His sine lingua caret verbis ex arte politis,
     Nititur haec fari, turbida quaeque refert.
Gnarus in arte modum tenet, ornat dicta, colores
     Spargit, opus librat, singula verba notat.
Turbinis instar habens, indoctus turbida profert,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscet et involvit quicquid in ore ruit.
Sensum, verba, modum, confundit, congerit, aufert,
     Iudicioque carens, dicere cuncta cupit.
Invenit, exornat, disponit conscius artis.
     Haec tria quid valeant iudicat, idque regit.
{{Versus|45}}Excolit ingenium, studium pro viribus arcet,
     Plura legit, sensum ruminat, alta subit.
Cernere contendit quae sit lux vera sophiae:
     Depellit tenebras, pectoris error abit.
Informatque fidem, spem firmat, mundat amorem;
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scire suum vitae consociare parat.
Vtque sapit mores componit, roborat, aequat,
     Sensu consilii, pondere, iure, modo.
Ingenii vires studiis enixius urget:
     Carmine nunc resonat, nunc sibi prosa placet.
{{Versus|55}}Dum moror in studiis, haec mecum saepe revolvens,
     Ex propriis gazis edere pauca libet.
Henrici iuvenis, praeclari regis in armis,
     Materiae causam vita thronusque dedit.
Hic breviter tanti describo principis actus,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum de matre loquor, coniuge, prole, patre.
Altius aggredior Danorum scribere gesta,
     Rollonisque ducis proelia celsa cano;
Quis fuerit, qualis, quantus, quam nobilis armis,
     Quae sibi gens, socii, dicere cordis erit;
{{Versus|65}}Quae sit et unde, quibus ducibus gens Francigenarum,
     Quam sibi dux stravit Danicus ille, noto.
Hastingum refero, primus qui Danica bella
     Francorum cuneis intulit atque faces.
Nec taceo quis rex Francorum sceptra regebat,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi pax fieret, Rollo quid inde tulit.
Foedere pro pacis datur huic Normannica tellus,
     Tellus cui Britonum iungitur; idque placet.
Inde duces claros recolo Normannigenarum,
     Qui fuerint, quanti, quis sibi finis adest.
{{Versus|75}}Insignisque ducis Willelmi prelia narro,
     Anglos qui superat, dum diadema capit.
Natorum seriem, moresque, thronumque revolvo:
     Dividit his regnum, tuncque beatus obit.
Horum gesta canens, Henrici proelia magni
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laudibus eximiis acis referre volo:
Fratrem cum cuneis forti certamine cepit,
     Francigenas acies tradidit ille fugae.
Nec regis sileo raptum Stephani diadema,
     Quod tamen armorum viribus ipse tulit.
{{Versus|85}}[In] numero regum fuerit successio qualis
     Francigenis, ex quo Rollo subacta regit.
Nomina cum gestis horum distinguo quibusdam,
     Cum Normannigenis quis sibi pacis amor.
Nec Karolum sileo, Stephanus quem papa sacravit,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuique patrique suo Francica sceptra dedit.
Italiae medio quae princeps gessit uterque
     Viribus egregiis, hic duo bella fremunt.
Horum progenies Hugonis traditione
     Qualiter a regno decidit, inde noto.
{{Versus|95}}Regibus his nostris quae sit discordia pingo,
     Scribitur hinc regis filia nupta viro.
Post geminos refero Papas, quos Roma creavit:
     Concilium geminum rhetoris ore cano.
Carminis in calcem mortem describo Mathildis:
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ex gemino regum foedere finis adest.
Non genus, aut virtus, non divitiae vel honores
     Aut mortem superant, aut superare valent.
Hoc natura trahit de primi iure parentis;
     Labitur hic pomo, quo perit omnis homo.
{{Versus|105}}Rumphea flammigera Christi restincta cruore
     Vertitur. Hinc homini iam polus ipse patet.
Pro meritis discretus honor coelestia donat,
     Exigit hoc vita sexus uterque sibi.
Non animam sexus distinguit: vir mulierque
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sunt anima similes, non ibi sexus inest.
In meritis solis discretio sola tenetur,
     Sicque piis studiis vita beata datur.
Mors igitur dum scire facit quid quisque meretur,
     Iudicii veri ius generale gerit,
{{Versus|115}}Huic requiem tribuit, dat et illi iure laborem:
     Dispar vita fuit, nec locus unus erit.
Sic ius, sic ratio meritorum praemia pensat,
     Singula sic librat, sicque creata regit.
Ius necis omnis homo metuit, tremit imperialis
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria, nam subicit invida quaeque sibi.
Pontifici regem sociat, rhetorque sophistae
     Iungitur, indoctum cum sapiente rapit
Omnia consumit proprii quae iuris habentur:
     Quaeque sibi nasci conspicit, illa terit.
{{Versus|125}}Haec floris speciem nostri gemmaeque nitorem
     Stravit; flos cecidit; splendida gemma ruit.
Imperii splendor, decus orbis, laus mulierum
     Mathildis subiit corpore iura necis.
Spiritus ex meritis coelesti sede locatus,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Credo quod aeterna luce beatus erit.
Quae duo semotis spatiis iam dissociata
     Vniet aeterni Iudicis illa manus.
Quae cum in propria renovabit climata mundi
     Hanc gemina veste vestiet arte nova.
{{Versus|135}}Immortalis enim duplici cum dote resurget
     Aeterni thalami conscia, mente, fide.
Hec igitur regis Henrici splendida proles
     Moribus et vita consonat ipsa patri.
Nobilis hanc peperit Mathildis regia coniux,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Splendor honestatis coniugiique decus.
Nominis et fidei matri pia subditur heres,
     Nata piae matris servat et intrat iter.
Anglia resplendet exortu sideris huius,
     Quae si non sidus, sideris instar habet.
{{Versus|145}}Nam virtute prius, nunc famae luce coruscat,
     In mundo radiat lumine clara novo.
Interea magnus Henricus in imperiali
     Culmine conspicuus ius dabat omne suis.
Hic Karoli proles Alamannica sceptra tenebat,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mundi Roma caput subdita iura tulit.
Sideris hic nostri, fama volitante, decorem
     Noscit, amat, querit consociare sibi.
Clarior ut claro sit sidere nititur, ardet
     Coniugii specimen fretus amore patris.
{{Versus|155}}Ostro conspicui, gemmis auroque nitentes
     Legati veniunt, imperiique decus.
Terrarum fines penetrant, et in Anglica regna
     Tendentes subeunt regia tecta viri.
Auribus in regis legatos imperiales
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affore quis retulit, narrat, adauget opes.
Curia completur comitum procerumque caterva,
     Confluit atque simul militis ampla manus.
Assunt legati, dant imperialia iussa,
     Applaudunt proceres, rexque comesque favent.
{{Versus|165}}Sicque puella decens Mathildis filia regis
     Poscitur, accipitur, coniugioque datur.
Ortu, divitiis, comitatu splendida, linquit
     Stella solum patrium: redditur atra dies.
Splendidius, fateor, nil protulit Anglica tellus
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ingenio, sensu, munere, mente, fide.
Regalis soboles Alamannica regna subintrat.
     Hic aquilam vatis nidificare vides.
Suscipit Henricus sponsam, secumque coronat,
     Hoc insigne decus maxima Roma dedit.
{{Versus|175}}Pluribus haec lustris, tanto condigna marito,
     Vixit in imperii culmine cara suis.
Vt dominam proceres, ut matrem pauper amabat;
     Hos retinet caros, hos pietate fovet.
Quae morum probitate nitens et gloria regni,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lux sibi, lux populis ecclesiaeque fuit.
Non diadema micans nec opes fecere superbam,
     Sed magis urgebant ad pietatis opus.
Floruit imperium sub tanti floris honore,
     Dum sibi Mathildem sensit honore parem.
{{Versus|185}}Proh dolor! in tanto dum culmine clara nitescit,
     Evacuatur honos, gloria tota ruit.
Cessit enim fatis Henricus in imperiali
     Praecellens solio, morteque pressus obit.
Hinc Alamannorum maeror, Romania tota
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbine ceu venti turbida facta gemit.
Vrbibus illatus rumor dum quaeque pererrat,
     Cuncta replet luctu, clade, dolore, metu.
Sic decus ille ducum, populi lux, splendor in armis,
     Solaris radius deficit igne suo.
{{Versus|195}}Invida vae tibi mors! Quid morsu singula stringis?
     Vasta lues tantis parce nefanda viris.
Parcere sed nescis; Parcarum fila perurgent;
     Et quia non parcunt, parcere saeva nequis.
Nunc hos nunc illos subicis, nullumque refutas,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque tui iuris perspicis, illa trahis.
Imperialis honor tibi subditur, alta potestas
     Corruit, inque tuum ius grave victa cadit.
Cur proceres tantos tam parvo tempore sternis?
     Cum miser hinc rapitur, quis dolor esse queat?
{{Versus|205}}Cum vero virtute vigens geminave peritus
     Rerum notitia tollitur, inde dolor.
Vt domus obruitur caesis fractisque columnis,
     Sic ruit hic mundus, morte trahente pios.
Lumine ceu proprio Mathildis sic viduata
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deserit externum corpore corde solum.
Lux redit in patriam, patrium se reddit in hortum
     Flos nitidus, nobis undique spirat odor.
Hanc pater excipiens, nativo germine gaudet,
     Morte viri scita condolet, inde gemit.
{{Versus|215}}Flos iuvenum, vis militiae, consul probitatis,
     Andegavensis apex hanc petit, ardet, amat.
Per se perque suos tum munere tum prece temptat,
     Temptat coniugii talis inire decus.
Consulis in tanti manibus datur imperialis
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coniux, et soboles regia clara satis.
Si diadema micans, si purpura cultibus adsit,
     Credas quod maneat gloria prima sibi.
His par nobilitas dum proles regis uterque,
     Nulla magis tanto nubere digna viro.
{{Versus|225}}Moribus et vitae sanguis concordat et aetas,
     In paribus pariter par honor atque genus.
Ex his rege satis generatur lucifer iste,
     Qui fremit in mundo viribus, ense, throno.
Gaudet uterque parens exorto pignore tanto,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus in tali sidere gaudet avus.
Hic Gallis bello superatis dum mare sulcat,
     Qua vehitur proles, obruit unda ratem.
Aequoris in pisces catulos transire leonis
     Vates insonuit, sors miseranda nimis!
{{Versus|235}}In nata natoque suo spes sola relicta,
     Cernitur ex uno substituisse duos.
Hic quantus fuerit vivens, in morte cometa
     Praecinit innumeris irradiata comis.
Comparat hunc vates rugienti iure leoni,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum quia magnanimus tum quia terror erat.
Cuius et acta canit quasi iam transacta referret,
     Inspicit hoc relegens mystica verba viri.
Defuncti cerebrum, cor, servat Neustria; corpus
     Anglia; spiritui sit locus ipse polus.
{{Versus|245}}Vniet unius partes tres, trinus et unus,
     Cernat ut unitus quod sibi constat idem.
Huius in imperium Stephanus successit in armis:
     Egregius consul, regis et ipse nepos.
Huncque suosque novos natos horumque favorem
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sublimem fieri vatis in arte vides.
Heres Henrico nisi natae natus et ipsa
     Non erat, at natus tempore parvus adhuc.
Sensibus, ingenio, studiis, animi probitate,
     Corpore dum crescit, crescit et ipse puer.
{{Versus|255}}Laetatur genitor, se totum cernit in illo,
     Vultu, consiliis, moribus, ore, manu.
Hinc mater binos diverso tempore natos
     Concipit; hos simili nutrit amore pater,
Hi pariter parili servantur honore parentum,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; His quia par sensus, par genus, atque decor.
Interea Gaufridus adest ceu fulmen ab alto;
     Neustria concutitur fulgure tacta novo.
Improvisus enim, ceu venti turbine facto,
     Turbat eam per se, per sua, perque suos.
{{Versus|265}}Caesaris aggreditur galeatis viribus urbem,
     Militis obsistit vis procerumque vigor.
Obvius armatis veniens exercitus urbis
     Caeditur et caedit, pellitur, inde fugit.
Demum per gladios, per vim, per tela, per ignem
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nobilis urbs capitur, traditur arxque duci.
Dempto sic capitis tanta virtute vigore,
     Ex facili subicit cetera membra sibi.
Gallis devictis hanc Caesar condidit urbem,
     Milite Romam complet et ornat eam.
{{Versus|275}}Nuncupat hanc Rodomum, Romanis quod domus extet,
     Caesaris hinc Burgus, Iulia fitque Bona.
Neustria tota simul superatur, cedit, obedit,
     Consulis atque ducis viribus, arte, metu.
Henricus dux efficitur sudore paterno:
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Andegavim remeat natus et ipse pater.
O violenta nimis, quid agis, mors, invida pestis?
     Quid patria lumen tollere saeva cupis?
Rem morti similem quis demonstrare valebit?
     Quae polus aut orcus suscipit, ista necat.
{{Versus|285}}Sublimes, humiles, fortes, castos, sapientes,
     Obruit, extinguit, comprimit, arcet, habet.
Heu dolor! insignis consul valetudine pressus
     Dum sibi succedunt prospera, fata subit.
Flos comitum, decus imperii, vis maxima belli,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae splendor, sensus acutus, obit.
Nobilis successus iuvenis resolutus ad astra,
     Labitur, occumbit, deficit, exit, abit.
Spiritus ad requiem transfertur, nam Cenomannis
     Inclyta praeclari continet ossa viri.
{{Versus|295}}Dux igitur patrii successor iuris et heres,
     Matris ad imperium protegit omne solum.
Foederis hinc aquilam rupti sibi foederat: ipsam
     Dux genuit, cuius gens Aquitana fuit.
Hinc duplicatur honor, geminatur honore ducatus,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vis animi maior quam suus omnis honos.
Consulis atque ducis dux consul honorat honorem,
     Quo magis hic crescit culmine, crescit honos.
Hinc animi feritas, hinc militis anxia virtus,
     Haec trahit, haec urget quo sua iura petat.
{{Versus|305}}Natus ad imperium, sibi regnum quaerit avitum,
     Hoc cupit, hoc ardet subdere iure, manu.
Instruit inde rates, armatos colligit, instat
     Viribus et ferro fortis ubique leo.
Navali strepitu mare sulcans littora linquit,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi fata favent, sic polus, aura canit.
Navibus egreditur galeatus, Iulius alter,
     Fretus militiae viribus, ense fremit.
Fama volat Normannigenas cum turbine belli
     Cum duce moliri vulnera, dampna, neces.
{{Versus|315}}Vi Normannigenum superabitur Anglica tellus,
     Inviolata manent diva statuta sibi.
Belliger insignis Rollo Francos superavit,
     Regia cui proles pars patriaeque datur.
Hinc ferus et validus Willelmus surgit in armis,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haraldum superat viribus, huncque necat.
Altius insurgens Normanni germinis ardor
     Alpes transgreditur, longius arma gerit.
Wischardus vehemens Siculae telluris in arces
     Victrices aquilas inserit, hasque capit.
{{Versus|325}}Vt genus, ut virtus, ut honor, Normannica proles,
     Contulit, instigat, quaeritur, alta petit.
Dux igitur noster, vallatus milite multo,
     Anglica pervadit moenia, castra locat.
Hinc acies, hastas, enses, cuneos, grave bellum,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ordinat, extollit, nudat, adauget, init.
Dum parat, accelerat, sumuntur vincere bella
     Vires, rex Stephanus non minus arma capit.
Hinc natus, probitate vigens armisque peritus,
     Colligit armatos undique; cuncta rapit.
{{Versus|335}}Vastat cum sociis Edmundi praedia regis;
     Cernere virtutem martyris ille nequit.
Percussus sentit quod vivat regia virtus;
     Sternitur hic lecto, fata repente subit.
Non rex, non proceres, non miles plangere cessat,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc dolor, hinc luctus tristia corda replet.
Sic sua defendet martyr, vincit sine ferro,
     Sicque duci nostro subvenit, immo suo.
Dux indefessus nunc haec nunc occupat illa,
     Vi ferri subicit fortia, quaeque potest.
{{Versus|345}}Vt valet obsistit comitum procerumque potestas,
     Quisque sibi pavidus munit ubique sua.
Conflictus varios, eventus quosque referre
     Non sinit haec brevitas, res vetat ampla nimis.
Pontificum procerumque metus pro pace laborans,
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impetrat hanc regi conditione dari.
Dum dolet ex nato, dum deflet, dum timet hostem,
     Heredem sibi rex annuit esse ducem
Conditio tamen haec: viventi sceptra relinquat,
     Et regi referat quod mare claudit ei.
{{Versus|355}}Pactum firmatur cum concilio generali,
     Rex, coetus procerum, cum duce foedus init.
Vt ius divinum statuit, post tempore parvo
     Rex obit, inde duces dant diadema duci.
Montibus instat aper, galeati transvolat umbram,
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Merlinus merulae vocibus ista canit.
Coniuge cum clara primum diademate fulsit
     Londoniae qua Lux Coelica nata die.
Iulius in terris Macedonis astat in armis,
     Exprimit iste duos sensibus, ense, manu.
{{Versus|365}}Nec minor eloquio, vi mentis, culmine morum,
     Ortu, divitiis, nobilitate ducum.
Mundi pars minor huic, fidei sed luce refulget:
     Hac superatur ab his, hac superavit eos.
Terror Francigenis, galeatus murus in armis,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae splendor, nobilitatis apex.
Summus ubique leo vi nulla cedere novit,
     Fulguris instar habens hostibus ense fremit.
Obtinet hic solus quod iam fuit ac genitoris
     Pictavisque ducis, nec minor ipse tribus.
{{Versus|375}}Vnit tres unus, sic et tria perficit unum,
     Vna trium virtus, imperium fit idem.
Quidquid tres probitatis erant transivit in istum,
     Cernitur in tanto vivere quisque trium.
Nomen avi retinens, par sensu, par feritate,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc super excellit rebus, honore, throno.
Lux generis proprii toto resplenduit orbi,
     Ex atavis huius par sibi nemo fuit.
Hic Normannigenum rex et dux denus habetur;
     Andegavis consul denus et ipse manet.
{{Versus|385}}Perfecto numero, perfectae vir probitatis,
     Hos illosque simul claudere dignus erat.
Fratribus hic binis quasi muris iam galeatis
     Cinctus, terror erat hostibus, arma suis.
Quis clypeos tales vallatos viribus, armis
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flecteret, hos unus si sociasset amor?
Ingenium speciale tribus sensusque politus,
     Artibus hos dederat doctus et ipse pater.
O fortuna gravis, quid tantis floribus instas?
     Matri saeva neces ingeris ante necem.
{{Versus|395}}Tertia numquid erit rex nidificatio matris?
     Gaudeat, ut vates praecinit ille suus.
Gaudet in hoc solo: secuit duo splendida fila
     Atropos, hinc flores perdidit ista duos.
Hunc regit, hunc sternunt, nil sors sua, nil sua fata,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immo Dei nutus haec tenet, illa movet.
Rex superest solus, solamen matris et heres,
     Vnica vis regni iustitiaeque vigor.
Consulis et regis rapiuntur bis duo nati,
     Hosque deos stravit vis violenta necis.
{{Versus|405}}Sic bis ternorum vires rediguntur ad unum,
     Vnus habet quidquid sex habuere simul.
In natos vultum transfundit sponsa paternum:
     Ex duce progenitus primus ad astra meat.
Forte sibi regnum reputaret regius heres
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt manet hic regis natus, et ille ducis.
Transtulit hunc Qui cuncta videt, dispensat, et arcet,
     Nam primogenitum dixerat esse suum.
Innocui corpus sed parvum virginis huius
     Vt tenet haec proavi, clara Radingis habet.
{{Versus|415}}Germine consimili germani iam quasi stellae
     Resplendent patriae, Neustria nostra nitet.
Hi timor, hi gemitus Gallis, hi flamma futuri,
     Clades, bella, dolor, damna, ruina, furor.
Vt balista iacit, muros aries quatit, isti
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obvia quaeque terent, fulguris instar erunt.
Praecinit hinc vates, catulos dicitque regentis
     Evigilaturos, quos modo somnus habet.
Vrbes venatum cum viribus ingredientur,
     Postponentque nemus, ludus ubique procul.
{{Versus|425}}Strages innumeras obstantibus hostibus addent,
     Mutus erit taurus, lingua superba ruet.
Hique prement variis tumidorum colla catenis,
     Stent ut avita sibi tempora lege pari.
Tunc, si non cessit, cedet Tholosa dolosa,
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruet in Francos, hinc magis ille furor.
Extitit haec quondam Pictavis subdita iuri
     Egidii, consul quam tenet arte, dolo.
Ars, dolus, inconstans Constantia ni subiisset
     Consulis eiusdem iura secunda thori.
{{Versus|435}}Nam leo tunc noster magnis hanc viribus urbem
     Impetiit, ratio dum sibi iusque favent.
Dum parat ut ferro, balistis, ariete crebro
     Aut ruat aut cedat, nuntius inde volat,
Regem Francorum, clausum sapienter in urbem,
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tela parare, neces, ut soror ipsa iubet.
Rex velut orator legiones convocat, adsunt
     Et regni proceres militiaeque duces.
Vt genus exposcit causae deliberativum,
     Ponit, distribuit, utiliusque legit.
{{Versus|445}}Orditur, narrat, confirmat, sicque refutat,
     Claudit, et ex istis quatuor, illa regit.
An dominum regem clausum subvertat et urbem;
     An vivum capiat, consul et ipsa ruat;
Vrgeat an clausos muris ad deditionem;
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exspectet potius hanc sine rege capi.
Hisque peroratis bis binis, concionator
     Epilogo stringit singula, cuncta ligat.
Consulit inde duces, quaerit, deliberat; ex his
     Quatuor, utilius quid sibi, quidve suis.
{{Versus|455}}Quodlibet ex primis tribus his, vis militis audax
     Expetit, hortatur, id feritate cupit.
Ingenium procerum simul experientia rerum
     Vt quartum teneat consulit, illud agat.
Regibus Anglorum facinus miserabile, regem
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frangere Francorum, deditione premi.
Clausis parcendum, pietatem solvere victis,
     Vrbem ne repleat planctibus, igne, nece.
Consilio procerum rex regi parcit et urbi,
     Pars patriae fuerat iamque subacta sibi.
{{Versus|465}}Advolat hinc, Anglos repetit, Walensibus instat,
     Quos dolus, ars, feritas incitat, armat, alit.
Hos indignari socios sibi collaterales
     Iungere, laetari sanguine, carmen ait.
Subdola gens, fallaxque nimis, sine iure, latenter
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat, incendit, diripit, audet, habet.
Haec feritate leo quanto propellitur, arcet,
     Instat et instigat, cedere victa nequit.
In bellis audax, nec stat truculentior usquam,
     Nam bellando mori gloria summa sibi.
{{Versus|475}}Dum vastant, caedunt, praedantur, regia virtus
     Obviat, impellit, proterit, hosque fugat.
Mortibus alternis desudans bellica virtus
     Hos illos iaculis vulnerat, ense necat.
Sic sors, sic bellum, nunc hos, nunc obruit illos,
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dantque feruntque simul vulnera, tela, neces.
Hostibus ad tempus rex tandem pacificatis,
     Partibus in nostris aequore vectus adest.
Francorum feritas Danorum proelia rursus
     Concitat, et regem cogit ad arma suum.
{{Versus|485}}Horum iam totiens claros experta triumphos,
     Hinc retulit nullum ius speciale sibi.
Hos glacialis hiems, borealis nutriit aura,
     Frigore durati mollia quaeque terunt.
Illos meridies solari lumine torret,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iure resolvendo corpora, mollit eos.
Gallorum vires stravit vis Caesariana:
     Francigenis nondum Gallia nota fuit.
Troiani belli Francos subversio fudit,
     Thracia suscepit Danubiusque simul.
{{Versus|495}}Nobilis urbs fit ab his Sicambria, clara triumphis,
     Divitiis, silvis, flumine, vite, situ.
Pluribus haec annis viguit, Valentiniani
     Tempus ad usque, sibi subdita, visque sibi.
Nativa feritate potens opibusque superba
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempnit Romulidas, hisque tributa negat.
Strenuus hinc surgit Valentinianus in armis,
     Troia progenitos viribus, ense petit.
Germinis antiqui memores, cuneis galeatis
     Sicambri statuunt proelia, signa, duces.
{{Versus|505}}Congressu vario variantur vulnera, strages:
     Hic fugat, hic cedit, sternitur, isque ruit.
Saevit vis Teucrum, Romanis cedere nescit,
     Gloria Romanos incitat, hosque movet.
Romulidas gnaros bellandi viribus arcent,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro patria pugnant viribus, arte, manu.
Afflictos demum Teucros, nec iam superatos,
     Thracia transmittit, quo sua fata vocant.
Alpibus ascensis, tenet hos Germania, Rhenus.
     Hinc Gallos superant; moenia, tecta locant.
{{Versus|515}}Horrida bella gerunt, sibi subdunt ardua quaeque:
     Hos timet, hic cedit Gallica turba ducum.
Roma duces Teucrum, transcensis Alpibus, audit
     Gallica regna sibi subdere, bella geri.
Saevit Roma ferox, furit hinc Valentinianus
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesar: quos domuit Roma tenere nequit?
Imperii virtus Romani Gallica tendit
     Moenia, sic Teucris proelia saeva parat.
Montibus inde Iovis, tironibus undique lectis,
     Labitur, armato milite cuncta replet.
{{Versus|525}}Bellis praeteritis Teucrum constantior ira
     Omnibus id praefert, vincere sive mori.
Ordine bellorum legiones constituuntur,
     Tollitur hinc clamor, personat inde tuba.
Aer densatur telorum turbine multo;
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora, thoraces, lancea prona subit.
Congeminant ictus, cassis mucrone cruento
     Finditur, armorum fulmine bella sonant.
Romani numero, Teucri superant feritate,
     Sed numerum feritas detrahit, ense secat.
{{Versus|535}}Obstinata furit Troianae gloria prolis,
     Nam subit exilium victa, vel ense necem.
Nil sibi iam medium circumspicit, omnia temptat,
     Vt leo iam saevit, ut ferus instat aper.
Aestuat, obtruncat, prosternit, fulminat, ardet;
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut Teucri vincent aut morientur ibi.
Sanguinis hinc rivi campos Rhenumque cruentant,
     Horribilis strages undique cuncta tenet.
Vt furor hostilis reprimatur, tunc Iovis ales
     Altius erigitur, sed furit inde magis.
{{Versus|545}}Irruit in signum, stat ibi Valentinianus,
     Hic furor Hectoreus vivit et ense micat.
Hic Marchomirus, Sonno, Genebaldus in armis
     Ceu tria fulmina stant, ac feritate pares.
Hosque duces Teucrum Sicambria magna refudit,
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi belli rabies, hi probitatis honor.
Intendunt cuneos aquilam iuxta penetrare
     Caesaris, hic vitae summa necisque manet.
Scinditur inde phalanx, via ferro facta patescit,
     Romulidum virtus obstupefacta fuit.
{{Versus|555}}Proelia turbantur, Teucrum vis saevit et ira,
     Diffugiunt acies non sine caede tamen.
Admirans Teucros Caesar Valentinianus,
     Dum superare nequit, iam superatus abit.
Nominat hos Francos veluti feritate feroces,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Res tulit hoc nomen quod sibi Roma dedit.
Hinc iam Francorum crescit cum nomine virtus,
     Et sibi Gallorum subdita regna facit,
Nec contenta suis, Romanos ipsa lacessit,
     Ac mundi dominam iam facit esse suam.
{{Versus|565}}Haec Karolus magnus mira virtute peregit,
     Primus et in Romam Francica signa tulit.
Francos, Romanos, Alamannos possidet unus;
     Vnica vis unum sic tria regna facit.
Tempore post multo Karolus cognomine Simplex
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sceptra gerens Francis imperat, hosque regit.
Deliciis mollita suis, quae viribus obsunt,
     Perdiderat geminum Francia clara thronum.
Non iam Romanis regnabat, non Alamannis,
     Vnum quod fuerat coeperat esse duo.
{{Versus|575}}Examen nostrum tunc fundit Dacia tellus;
     Vi, probitate, manu, clarius esse nequit.
Continet haec igitur magnas bis quatuor urbes;
     Metropolis Londis, quae diadema tenet,
Regalis sedes et regem sola coronat:
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tellus dives, at haec frigida vite caret.
Saxoniaeque Comes hunc suscipit inde liquorem;
     Partibus ex geminis cingitur ipsa mari.
Argenti puri numismata conficit ipsa,
     Exundans opibus, stat sine monte quidem.
{{Versus|585}}Pulchra situ, silvisque virens, portuque iocunda,
     Piscibus exundat fluminis, inde maris.
Haec geminis telis Francorum perculit urbes,
     Nulla sibi fidei luxerat ante dies.
Insignita fide nunc Trino servit et Vni:
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Waldamarus ibi regia sceptra gerit.
Rex fuit hic magnus Lobrocus, tempore cuius
     Advenit Hastingus, sic simul ipse Bier.
Lobroci natus fuit hic. Hos Dacia misit.
     Paulo post socios Rollo secutus adest.
{{Versus|595}}Hingar et Huba simul Lobroci regia proles,
     Viribus audaces, sunt probitate pares.
Funus post patrium rex Hingar, fratre favente,
     Arripit arma, rates instruit; unda favet.
Danorum primi gentes alias spoliarunt,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplar sociis in feritate pari.
Appulit haec classis Edmundi regis ad urbes,
     Has vincit, spoliat, vi, feritate, manu.
Rex igitur regi mandat; nil tale verenti,
     Vt tria perficiat vel sibi bella sciat.
{{Versus|605}}Thesauros tribuat, diis libet, sceptra sub ipso
     Amodo detineat, sicque redibit ovans.
Hinc lento sequitur gressu subcenturiatus,
     Aestimat id velut est quod vetet ille tria.
Audit et incautum circumvenit; undique septus
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clauditur, hinc capitur, silva retentat eum.
Caeditur ille, caput capiti, Christo sociandus,
     Martyris obsequiis hic celebrandus erat.
Hostis discedit. Regem dum turba requirit,
     Invenit hic corpus, nec videt illa caput.
{{Versus|615}}Longius in dumis illud proiecerat hostis,
     Nescius abscissum corpore posse loqui.
Flet, gemit, inquirens circumspicit, omnia lustrat,
     &quot;Her&quot; proprio ritu regia lingua sonat.
Curritur ad vocem notam, caput hic reperitur,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudet hic invento, condolet ille neci
Pars sociae parti sociatur, sic sepelitur,
     Thesaurus latet hic, nil ibi vermis habet.
Tempore condigno transfertur, et integer extat,
     Incorrupta caro undique clamat eum.
{{Versus|625}}Martyris Oswaldi regis caput arcet in ulnis
     Cuthbertus similis integritate pari.
Sic Edeldridae corpus manet inviolatum,
     Vt fuit integra mens, sic viget alma caro.
Iure pari geminos invenit Mediolani
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ambrosius, mirum! sanguinis unda recens.
Vrbibus et villis incensis depopulatis,
     Hingar cum sociis in sua iura redit.
Solibus hinc fusis multis, Hastingus in alto
     Navigat, et classis bellica multa nimis.
{{Versus|635}}Danus et ipse ferox Francorum diruit urbes,
     Carnotum superat, detinet, obstat, habet.
Suscipit hunc laticis fons vivus, crimina delet,
     Pluribus hinc annis vixit, et astra petit.
Cum petiit Francos octingentesimus unus
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quinquies et denus luminis annus erat.
Francia ter senis bis binis quatuor annis
     Pertulit hunc hostem primitus, inde ducem:
Huius tunc numeri fuerat penultimus annus,
     Altera cum classis bella secunda movet.
{{Versus|645}}Octies a Verbo centenus, sicque quaternus
     Septies et denus binus hic annus erat.
Turbine navali Danorum clara iuventus
     Hinc mare sulcando Francica regna petit.
Hos prius Hastingus, post fulgur Rollo tonantis
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxit, flos iuvenum nobilitasque ducum.
Nudatis gladiis Francos galeata iuventus
     Provocat, invadit, sauciat, hosque fugat.
Vrbes ingreditur, succendit, depopulatur;
     Obstantes subicit; caedibus, igne furit.
{{Versus|655}}Quam variis bellis insignis fulserit, huius
     Carminis et brevitas, et locus ipse vetat.
Summa rei, cursu navali cuncta pererrat,
     Inspicit, explorat, diripit, ambit opes.
Primitus exurit Nannetum, iamque Britannos
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Straverat. Arturus nesciit ista, geri.
Ad classem remeat spoliis opibusque refertam,
     Andegavim tendit, bella cruenta parat.
Armis ornatus variis exercitus ingens
     Classes linquit, init proelia, castra movet.
{{Versus|665}}Excipiturque trium comitum bello triplicato,
     Quos timor univit, maius ut instet onus.
Belli principio fuit his tam fervida virtus,
     Vt classi referat quos vigor ipse tulit.
Inde sub aurora claris structis aciebus
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostes aggrediens, hos necat, hosque fugat.
Andegavim captam Vulcano lambere tradit;
     Sublatis opibus, littora cara subit.
Haec agit. Instigat vis coelica gnara futuri;
     Crimina sic plebis iudicat Ille parens.
{{Versus|675}}Audit Pictavim populosam ferrea classis,
     Sperat opes, tendit carbasa, currit iter.
Advenit hinc urbem; castellis undique victis,
     Irruit, obtruncat, diripit, ardet, abit.
Lemovicas itidem simili feritate perurit;
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post Noviomenses diruit, igne cremat.
Ad classem remeat, molitur maxima, fidit
     Fatis: cuncta sibi prospera, triste nihil.
Armis insignis Francos petit, Aurelianum
     Obsidet, incendit; sola stat aula crucis.
{{Versus|685}}Vndique bellorum strepitu vallatur et armis,
     Simplice cum Karolo Francia tota furit.
Sed simplex animus, pugnandi viribus impar,
     Aut ruit aut cedit, dum feritate caret.
Nuper in auxilium Rollonis classica virtus
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Venerat a Danis fortis amica ducis.
Ligeris in ripis munita classe relicta,
     In Karolum Rollo proelia, tela, movet
Ordinat instructas legiones, cuncta recenset,
     Arma, viros, cuneos, cornua, signa, duces.
{{Versus|695}}Stans coram cuneis armatus concionatur,
     Et patria lingua commonet esse viros.
Demonstrativo generi subiecta perorat,
     Francos vituperat, laudat ubique suos.
Orditur, variis superatis gentibus armis
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plures regna sibi substituisse manu.
Narrat, qui Dani, quid quaerant, curve laborent,
     Quae sibi spes, aut quid proelia tanta gerant.
Confirmat, Gallos ut Franci iam superarunt,
     Sic sibi Francigenum subdere colla ducum.
{{Versus|705}}Confutat, quod Francus ait sine diis sibi regnum
     Quaerere, vel quod in hoc ius sibi maius inest.
Concludit, gentes alias Francosque petisse
     Sedes, divitias; Danus at ista petit.
Hisque peroratis, legionum consonat ardor;
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria nexve sibi permanet iste dies.
Rex igitur bellique duces Franci galeati
     Adversis cuneis hostibus arma parant.
Dissueti bellis et longa pace remissi,
     Cum numero superent, par sibi fervor abest.
{{Versus|715}}Bellorum virtus est, ut Vegetius inquit,
     Militiae probitas, non numerosa manus.
O mira feritate viros, mirique vigoris,
     Tot cuneos tanta sic penetrare manu!
Bellica vis, animi feritas, sedisque cupido
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Danorum cuneos edocet, urget, habet.
Horribilis sonitus hinc militis, inde tubarum,
     Exoritur, Danus belliger ense fremit.
Arma volant, hinc scuta sonant, lorica calore
     Mollior, et cassis scissa cruore madet.
{{Versus|725}}Vulnera congeminat Danus, nam cautior armis
     Ictu continuo vulnus adauget idem.
Instat Francigenum virtus, impellere classi
     Hostiles cuneos; vanus at iste labor.
Hinc violenta phalanx Danorum perforat ense
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regales acies, cetera turba ruunt.
Quos reperit primos confodit, saevit et arcet,
     Nulla quies ferri, caedibus arva calent,
Hic Karolus Simplex, non simplicitate coactus,
     Barbaricis armis arva cruenta sinit.
{{Versus|735}}Fusis tot Francis, Danos blasphemat eundo,
     Hos missos ovibus iudicat esse lupos.
Flens detestatur, praedones nuncupat, orat
     Vt voret hos tellus, fulminet ipse Iovis.
Martyrium tribuit patriam defendere nisis;
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstulerant Gallis hanc prius, idque silet.
Francos sic superat Danus, quos Roma nequivit:
     His etiam quondam subdita Roma fuit.
Plausibus insultat Danus, spoliisque potitur,
     Nobilis iste dies, gloria perpes ei.
{{Versus|745}}Dicit Francorum cuneos nunc nosse quid armis
     Danus possit, et his amodo notus erit.
Sese Romanis praefert, praefert Alamannis;
     Vicerat hos Francus, hic superavit eum.
Vastat et incendit, redit ad navalia, rursus
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instruitur classis, non remanebit ibi
Subdere delegit sibi claram Caesaris urbem
     Haec placet, hanc solam flumine vecta petit.
O violenta virum virtus! o classis alumna
     Belli! Vis animi quae fuit ista tibi?
{{Versus|755}}Aut tibi per medios Francos victoria summa,
     Aut reditus turpis, Caesaris urbe cares.
Quid moror? horribilis vi, ferro, principe, classis
     Dum Rodomum tendit, subdere cuncta cupit.
Rollo ferus claudi legionibus imperat urbes,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruit, occidit, concremat, inde rapit.
Francorum medio Danorum ferrea classis
     Transvehitur. Virtus hoc agit alta virum.
Sequana laeta vehit classem; nec clarior ulla
     Milite, divitiis, ac probitate ducis.
{{Versus|765}}Dum Rodomum pergit, Belvacum cernere gliscit,
     Exit, abit, claudit, diripit, hincque redit.
Sic auro spoliis classis iam tota referta,
     Vi sedem faciet, dum timor omnis abest.
Caesaris urbs celebris Romano germine creta
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A Danis petitur; novit, et arma parat.
Vrbs antiqua, potens, populosa, decora, iocunda,
     Divitiis pollens, nobilitate, situ.
Labitur hinc fluvius dulcis potuque salubris,
     Navigiis clarus, piscibus unda ferax.
{{Versus|775}}Desuper adveniens alius decurrit in urbem,
     Vtilis, at primus undique grana molit.
Hinc alius similis cursum deflectit ab Ortu.
     Deserit Occasum tertius, inde fluit.
Fons ortu dubius mediam transcurrit in urbem,
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et duplici cives utilitate fovet.
Collibus et silvis hinc cingitur, inde nitescit
     Fructibus, et pratis stat speciosa satis.
Crescere vix patitur botryones frigida tellus,
     Munere tam clara Francia servit ei.
{{Versus|785}}Moenia non recolo, turres portusque relinquo,
     Civibus atque locis aura salubris adest.
Vrbs igitur florens sibi cernitur esse perennis,
     Dum semper variis affluit ipsa bonis.
Armari socios Rollo iubet, arduus instat,
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et classi breviter concionatur ita:
&quot;O socii magni, legionum flos specialis,
     Se fore quemque virum nunc meminisse decet.
Quid variis bellis tantos superasse labores
     Proderit, optata sede carendo diu?
{{Versus|795}}En Hastingus habet Carnotum, consulis arcem
     Obtinet, et Franci iam sine caede favent.
Hic nostri primus generis navalia bella
     Francis intonuit, nos imitamur eum.
Fallitur hinc Francus quod nos acciverit idem,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Falso culpat eum, nescius ille fuit.
Quinis iam lustris tanta probitate peractis,
     Summo cum sociis culmine degit adhuc.
Nec minor in nobis feritas, par fervor ad arma,
     Spes eadem, virtus maxima, parque genus.
{{Versus|805}}Nobilis haec tellus, dives, fecunda, decora,
     Haec fessis requies; hic habitare libet.
Huius opes et amor me dudum detinet urbis,
     Omnibus ex rebus commodus iste locus.
Hic aliud belli genus est, nam cetera quaeque
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrere, praedari, sternere moris erat.
His tribus amotis, urbem sedem faciamus,
     Subdita sit nobis, integra cuncta sibi.
Armis obstantes armis pellamus in urbem,
     Caedibus haud multis ingrediamur eam.
{{Versus|815}}Ariete, balistis, superentur Caesaris arces,
     Implacidus civis sentiat ense necem.
Substrata nostris tam clara viribus urbe,
     Quarum vis minor est flectere colla licet.&quot;
Hinc silet, et clamor legionum fertur ad astra
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consilium laudat cum probitate ducis.
Sol oritur, rutilis geminatur fulgor in armis,
     Cum fluvio tellus irradiata nitet.
Imminet hinc urbi, clangorem Rollo tubarum
     Imperat audiri, scuta parare iubet.
{{Versus|825}}Ordinat inde rates; quae vi praestantior, armis
     Promptior existit, prima tenere facit.
Praecipit hinc alias ferro transmittere pontem,
     Civibus ut fessis undique bella gerant.
Armis terribilis classis tunc cernitur urbi,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exerit horribilem bucina multa sonum.
Armati cives densantur littora circum,
     Moenibus et ferro civis obumbrat opes.
Occupat hinc classis fluvium, pontemque subintrat.
     Hic exire ratem nititur, ille vetat.
{{Versus|835}}Iungitur urbs fluvio, nec belli stat locus ullus,
     Mons tenet hinc Ortum, lambit et unda pedem.
Ni stragem faciat, vel ni succenderit urbem,
     Occasum teneat, quo sibi prata virent.
Inspicit id Rollo, monet istos parcere civi,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transvolat hinc pontem, florida prata capit.
Exilit hic legio, tellus tegitur galeatis,
     Dux prior arma rapit, stat violenta phalanx,
Prospicit Occasum locus hic, parvos sed amoenus
     Sub clivo residet fluminis, urbis amor.
{{Versus|845}}Perpetuam tenet hic famam, quam Danica virtus
     Contulit, et belli nomine prata nitent.
Parce tuis, Rollo; legiones, parcite victis:
     Caesaris urbs florens amodo vestra manet.
Hanc vobis Iesus tribuit, cum credat in Illum;
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non Iovis ipse, fidem cuius habetis adhuc.
Novit quid, quando, quibus, et per quos operetur:
     Pervigil hic semper, mundus et iste suus.
Non sors, non fatum, non constellatio mundi
     Res movet aut mutat, sed vigor ipse Dei.
{{Versus|855}}Huius ius patriae vestrum vestrisque futurum
     Sic statuit, sic vult, sic iubet Ille potens:
Abluet, ut novit, puri vos unda lavacri,
     Inclyta progenies vestra perennis erit.
Ira, furor, Francos agitabit, tollere quaerent
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Belligeris Danis quod Deus ipse dabit.
Aut velit aut nolit, tenet hoc semperque tenebit:
     Cum Teucris Dani vivere semper habent.
Dux igitur classem iam cernens obtinuisse
     Flumen, in armatos undique bella movet.
{{Versus|865}}Perstrepit urbs planctu, miles furit, obstat et arcet
     Civis, et hostilis clamor ad astra volat.
Vrbis vis iuvenum gladiis accincta repente
     Moenibus egreditur, cum duce prata tenet.
Dux laetus sociis captam nunc asserit urbem,
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Civibus ac sociis, &quot;Ingrediemur,&quot; ait.
Egressumque globum paulatim cingere iussit,
     Vndique conclusos agminis ense ferit.
Aut classem repetas, aut vincas, aut moriaris,
     Dane ferox! Vrbem scito sed esse tuam
{{Versus|875}}Nascitur hinc bellum: cives hic pellit in urbem,
     Vt classem repetat cogitur ille suam.
Hic fugit, hic cedit, ruit hic, collabitur ille,
     In chalybem gladius figitur, igne micat.
Ast aliud bellum fit ubi pons iungitur urbi,
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc illoque loco Danus in arma furit.
Fessi iam cives quae Rollo prata tenebat
     Linquunt, arma tegunt qui periere nece.
Rollo furens urbem consertus civibus intrat,
     Cives diffugiunt, planctus ubique sonat.
{{Versus|885}}Terrent haec alios pugnantes littore, cedunt,
     Insequitur Danus, moenia capta tenet.
Mucronem metuens civis consentit, obedit.
     Arcibus hinc captis, Rollo subacta regit.
Gazas multimodas Danus deportat in urbem,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Membra quies refovet; iam labor omnis abest.
Principis ex iussu combustum, depopulatum,
     Caesum nil fuerat, urbsque subacta tremit.
Omnibus ad votum rebus iam Rollo peractis,
     Vrbes contiguas occupat, implet, habet.
{{Versus|895}}Castellis, villis superatis, cetera quaeque
     Distribuit sociis, urbibus hosque locat.
Obvius exierat praesul Franco galeatis,
     Reddidit hos mites pacificosque sibi.
Intonuit Francis captam iam Caesaris urbem
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperat his Rollo sedibus, urbsque favet.
Insanit Francus, Karolus fremit, accelerato
     Concilio, queritur quod sua Danus habet.
Hortatu procerum princeps a rege secundus
     Mittitur, Hastingo consule dante manum.
{{Versus|905}}Hinc adeunt Danum, qui multo milite cinctus
     Obviat, et campos militis arma replent.
Nec minor his numerus, sed Francus viribus impar
     Archis castra locant, undique cuncta timent.
Dux Raynaldus adest; Hastingi lingua polita,
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sociis Danis Danica verba sonat.
Inquirit qui sint, quis dux, quae causa laboris,
     Vel si Francigenis subdere colla velint:
Hastingi nomen Dani si fama tulisset
     Auribus, aut Christum si pietate colant.
{{Versus|915}}His breviter Rollo: &quot;Dani sumus, agminis huius
     Dux ego, summa rei subdere regna mihi.
Nos non Francigenis subdemur, non alienis;
     Quidquid subiicimus iussio nostra tenet.
Novimus Hastingi famam, nam belliger armis
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenum domitor, marcidus ecce iacet!
Christum nescimus, patriis diis thurificamus,
     Atque Creatori, qui sua cuncta regit.&quot;
Singula sic tangens, Francis iubet ista referri,
     Nescius Hastingi consulis esse sonum.
{{Versus|925}}Ille redit, narrat, procerum furor aestuat, arma
     Congregat, et Danos ense necare parat.
Aggere defosso vallari castra suorum
     Rollo iubet, planam deserit inde viam.
Imperat armatis sedeant scutisque tegantur,
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus ut pateat parvula tanta manus.
Aggeris inde viam Rollandus, dux legionis,
     Ingreditur: Dani dissimulando favent.
Raynaldus sequitur, Carnoti consule iuncto;
     Danos scuta tegunt, sed dolus arte latet.
{{Versus|935}}Rollonis subito, protractis ensibus, agmen
     Exilit, et Francos undique mucro ferit.
Rollandus, non ille potens qui sub Pyrenaei
     Collibus interiit, caesus ab hoste ruit.
Tantam Francigenum stragem cum principe consul
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cernentes fugiunt, vix sua castra tenent.
His Rollo victis, navali turbine rursus
     Parisius tendit, laetus ad arma volat,
Classis Mellentum veniens obtruncat et ardet,
     Diripit, at tantos pellere nemo valet.
{{Versus|945}}Francigenis iterum Danorum fulgur adesse
     Dicitur, et Danis bella parantur item.
Victi iam totiens, Franci necdum superantur:
     Quod casu fieret, vi superare volunt.
Praeteritis caesis cuneis, alii renovantur,
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Raynaldus remeat belliger, ultor erit.
Dedecus iste fugae simul et caedem legionis
     Advenit ulcisci, ruminat alta nimis.
Fluminis ad ripas, quo Dani castra locarant
     Advolat, excipitur Francigenumque phalanx.
{{Versus|955}}Autumat is fluvium Danorum sanguine tingi,
     Vt cruor exundans Caesaris urbe meet.
Confligunt acies, virtus virtute gravatur,
     Armorum strepitu littora muta sonant.
Ignaros belli iuvenes Lutetia misit;
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostis ad arma potens hos fugat hosque metit.
Res miseranda satis! colles hinc occupat hostis
     Vt levius sternat quos cava vallis habet.
Grandinis instar adest legio, Rollo quasi fulgur
     Collibus elapsu ense micante furit:
{{Versus|965}}Danorum cinctus cuneis dux, fulgidus armis,
     Quo Raynaldus adest proelia dira movet.
Praeteritae caedis memor et quam sit turpiter actus,
     Exserit hic Francus quidquid ad arma potest.
Praeterea timidus ne Parisius potiatur,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ictus continuos sustinet, isque refert.
Impetus hostilis, de collis vertice lapsus,
     Ensibus obtruncat quos tenet ima palus.
Iam roseus fluvius Francorum caede liquescit,
     Reque satis dura mergit ubique suos.
{{Versus|975}}Danorum virtus, quae Francis cedere nescit,
     Obruit, impellit, vulnerat, hosque necat;
Quae duce confisa, quasi saevo firma leone,
     Devorat, extinguit, stragibus arva replet.
Se violenter agi, prosterni viribus, ense,
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Franci dum reputant, cedere quisque cupit.
Vincant sive neci succumbant, nam legiones
     Vincere Danorum non suus ille labor.
Hic iam Francigenum Raynaldus dux legionum
     Viribus et ferro totus ad arma ruit.
{{Versus|985}}Sed cedunt socii, fugientes dum retinere
     Nititur, hostilis surgit ad alta sonus.
Dux tandem fessus legionum Francigenarum
     Cum reliquis cedens, Danica bella fugit.
Heu sors flenda nimis! dum tendit ut insula sese
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detineat, telo figitur atque perit.
Comperit id Rollo, fugientes opprimit armis,
     Parisius veniens obsidione premit.
Francigenas victos, Raynaldum iamque peremptum
     Audiit ut Karolus, flet populique gemunt.
{{Versus|995}}Tutum nil Francis, ferus hostis victor ubique
     Armis impavidus cuncta pavere facit.
Viribus elatus, comperto quidquid in armis
     Francigenum valet ars, absque timore manet.
Hastingus culpatur in his. Auro comitatum
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Thebaldo tribuit, sicque refertus abit.
Rex, proceres, clerus, fessi, ceu nauta procellis,
     Ecclesiae navim iam titubare vident.
Dirigitur Danis Franco, Rollonis amicus,
     Praesul et is Rodomi, Francigenumque duces.
{{Versus|1005}}His mandat Karolus vel Francia tota salutem,
     Danica mirantur proelia, quidve petant:
Si regni partem, si divitias et honores,
     Munere gratuito Francia prompta dabit.
Iure sibi fidei divinae consocientur,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et puri laticis purificentur aquis.
Bis ternas urbes tribuet, cum Caesaris urbe,
     Quaeque favent istis cuncta redacta sibi.
Prospicit haec tellus Britones qua tendit ad Austrum;
     Qua Boream cernit, cingitur ipsa mari.
{{Versus|1015}}Anglos Occasu videt, Ortu Parisienses;
     Andegavis sedet hinc, Flandria iuncta manet.
Tali pro terra se numquam pacificari
     Rollo refert, tellus adiiciatur adhuc:
Flandria tota datur, Karolus quam solus habebat:
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spernitur a Dano, tunc paludosa nimis.
Offerturque duci post tota Britannica tellus:
     Suscipit hanc, nam tunc haec opulenta satis:
Gisla, puella decens, regalis florida proles
     Dano sponsa datur, Francia laeta favet.
{{Versus|1025}}Rollo redit Rodomum, legionibus undique septus:
     Dicere musa nequit, gloria quanta fuit.
Iure triumphali Rodomensem Danus in urbem
     Tendit, Francigenum quem comitatur apex,
Princeps Robertus, proceres et filia regis;
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regni nobilitas, pontificumque chorus.
Ecce dies clarus rutilat, fons rite sacratur;
     Hinc miles, populus confluit, inde duces.
Dux igitur Danus vivis submergitur undis,
     Hic vetus ingreditur, sed novus exit homo.
{{Versus|1035}}Praesulis officio Rodomensis cuncta geruntur,
     Astant pontifices, clerus et omnis adest.
Suscipit hunc de fonte sacro dux Francigenarum,
     Nomine de proprio nomen adaptat ei.
Anni tunc novies centeni terque quaterni
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transierant ex quo fit Deus altus homo.
Ter denis annis bis ternis ante lavacrum
     Francica vastavit moenia Rollo potens.
Perspicis hoc spatio verum quod tanta peregit
     Bella, quibus pretium Neustria tota datur.
{{Versus|1045}}Contulit ecclesiis octonis Rollo diebus,
     In quibus albatur, munera multa nimis.
Connubio stabili, Francis praesentibus, alto
     Sanguine sponsatur regia virgo duci.
Francigenum proceres redeunt, dux iura gubernat,
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Partitur sociis praedia, rura, nemus.
Northmannos vocat hos homines, quia sunt Boreales:
     &quot;North&quot; Boreas, &quot;man&quot; homo Danica lingua sapit.
Exprimit hinc nomen Northmannia clara triumphis,
     Nominis antiqui tempnit habere notam:
{{Versus|1055}}Neustria fertur et haec nova Danis quod sit ad Austrum;
     Hos fudit Boreas, Austria terra tenet.
Vrbes Francigenum ter binas detinet armis
     Danus, et in clara Caesaris urbe sedet.
Omitto narrare situm telluris amoenae,
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne nimius videar, dum satis ipse notus.
Villas et burgos sileo gazis opulentos,
     Nec castella noto moenibus alta suis:
Nobilibus parco silvis lustrisque ferarum.
     Insignes fluvii tractibus arva rigant,
{{Versus|1065}}Inque locis variis cognoscis surgere vites,
     Fructiferis lignis undique terra micat.
Nec maris aut terrae fluviorum commeaturas
     Dinumero, quibus haec commoda multa trahit.
Tellus digna suis legionibus, inclyta bellis,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gazis, cive, situ, nobilitate, duce.
Iam ducis exemplo legiones dantur in undis:
     Hinc Northmannigenum crescit ad alta vigor.
Willelmo nato dux successore relicto,
     Lustrum post lavacrum vixit et astra petit.
{{Versus|1075}}Vrbes quas Rollo succendit depopulando,
     Vel prior Hastingus, commemorare libet.
Non simul has omnes pessumdedit ille vel iste,
     Rollo sed has, alias perculit ille ferus.
Iste tamen quasdam vastavit quas prius ille,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Argenti nimii copia causa fuit.
Ecclesias taceo claras, castella subacta,
     Vrbes commemoro, nomina sola quidem.
Nannetum, Remis, Belvacus, et Aurelianis,
     Carnotum, Turonis, Parisiusque simul.
{{Versus|1085}}Partibus in nostris Baiocas, Ebroicasque,
     Hinc Rodomus, quam dux fortis uterque capit.
Andegavis sociata manet, Pictavis et ipsa,
     Sic Noviomum fert proelia, tela, rogum.
Nobilis Arvernus Vulcano traditur ipsi,
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanctonum simili cum feritate perit.
Lemovicas florens horum vastatur ab armis,
     Engolisma ferox cedit, et ense caret.
Hinc Aquitanorum caput Avaricum superatur,
     Caesaris hic virtus obstupefacta fuit.
{{Versus|1095}}Inde Petragoricum succensum depopulantur,
     Tunc petitur Lunis, urbs populosa nimis.
Hanc Hastingus et ipse Bierus Ferrea-costa;
     Lobroci soboles, obsidione premunt.
Dictus sic, matris quod talibus illitus herbis
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extitit, ut ferrum respuat ipsa caro.
Cingitur interea Lunis, quae Roma putatur,
     Hostilibus signis clausa perire timet.
Est tamen interius praesul cum consule, quorum
     Is dat consilium, protegit ille suos.
{{Versus|1105}}Captu difficilis, timet ingenio superari,
     Nam dolus et virtus hostibus arma duo.
Hastingus simulat se mortis solvere iura,
     Decubat hic lecto, praesul ad ista venit.
Praedicat huic normam fidei, tingitque lavacro:
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ha dolus! ecce lupum pellis ovina tegit.
Cinthia dum Phoebum sequitur mundoque coruscat,
     Pervigil ars vivit, nec dolus ipse silet.
Horridus Hastingus lorica fulgidus astat,
     Substinet et galeam sic ocreasque gerit.
{{Versus|1115}}Sistitur in feretro, gladio lateri sociato,
     Armantur socii, vestibus arma tegunt.
Exoritur clamor legionum, littora deflent,
     Vrbs fremit, audito consulis esse necem.
Praesulis officio corpus defertur in urbem,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Circumstant cunei, consul et urbis adest.
Confluit hinc populus, legionum Danica virtus,
     Hinc et inde simul planctus in alta sonat.
Hi dominum deflent, illi pietate moventur,
     Paulo post pietas luctibus horror erit.
{{Versus|1125}}Fertur in ecclesiam vivum funus galeatum,
     Exequias praesul iam periturus init.
Exilit e feretro Danus praefulgidus armis,
     Continuoque caput praesulis ense secat.
Vrbis ibi consul simili feritate necatur,
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vestibus abiectis Danica tela micant.
Clari sternuntur proceres, cleroque perempto,
     Divus et ipse locus fit theatrale forum.
Vertitur in populum strages, discurrit in urbem
     Hostis, et ingressus moenia caede furit.
{{Versus|1135}}Hinc pretii vestes, fulvum congestat et album,
     Vrbis delicias quaerit, anhelat, habet.
Occupat, obtruncat, conscindit, diripit, ardet,
     Arces, indigenas, moenia, cuncta, domos.
Comperit ut Danus Romanis arcibus istas
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non peperisse neces, aestuat atque gemit.
Nam dominam mundi se subdere semper amabat,
     Quod Catilina ferox, Hannibal ipse nequit.
Congerit urbis opes, subductis navibus, alto
     Moenia respectat, fumat ubique rogus.
{{Versus|1145}}Tale Iugurta ferus voluisset cernere regnum,
     Cum redit, et Romae moenia retro videt.
Audit Romuleam Danus fore longius urbem,
     Arces in medio classica bella vetant.
Hinc redit. Hastingo vastanti Gallica regna
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carnotum tribuit rex procerumque chorus.
Lobroci natus socia cum classe Bierus
     Anglica regna petit, proelia clara gerit.
Pluribus exactis annis, hic morte sopitur,
     Et claris sociis munera multa sinit.
{{Versus|1155}}Interea Karolo Francorum bella parantur,
     Dux Robertus in his efferus arma tenet.
Nam diadema capit, tumidus vi fidit et armis,
     Vngitur in regem, subdita cuncta tremunt.
Exoritur bellum, nam clara Suessio vidit
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regem iure novum tunc subiisse necem.
Cum redit hinc Karolus, Vermendensis sibi consul
     Obviat Herbertus, nec videt ille dolum.
Parronam castrum consul monet esse propinquum:
     Rex divertit, et is carcere claudit eum.
{{Versus|1165}}Nam soror huius erat quam rex Robertus habebat:
     Vt dolor altus adest vindicat ille virum.
Rex captus moritur. Post Ludovicus ad Anglos.
     Confugit, hic Karoli filius unus erat.
Filius inde ducis, quem dat Burgundia, regnum
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Radulphus retinet, plebs proceresque favent.
Lustris hic binis sceptrum gerit ac tribus annis;
     Ingreditur demum flebile mortis iter.
Filius en Karoli tunc Ludovicus ab Anglis
     Advenit, et patrium iam diadema capit.
{{Versus|1175}}Consulis Arnulphi Flandrensis vis sibi subdit
     Iura Moritolii, condolet ipse comes;
Quod Northmannigenum captum virtute vel armis
     Redditur Herberto, cuius et ante fuit.
Arnulfus retinens clausum sub corde venenum,
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempus et optatum tendit habere locum.
Hinc ducis alloquium Willelmi temptat inire,
     Mandat, conveniunt, dirimit unda duos.
Stant hinc inde duces, procerum stat coetus utrimque,
     Quaerit amicitiam subdolus ille ducis.
{{Versus|1185}}Annuit iste pius, petitur quo transeat undam,
     Flumine transmisso caeditur, isque ruit.
Hostes diffugiunt, Normannicus ingemit horror
     Nam transire vetat fluminis unda latens.
Vexit cymba ducem, nam navis deerat omnis,
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec revehit funus, funeris instat onus.
Devehitur Rodomum, propria sepelitur in urbe,
     Rollonis patrium confovet ipse latus.
Iram Normanni retinent sub pectore diram,
     Ricardum puerum substituuntque patri,
{{Versus|1195}}Robore cum multo, ceu mortis consulis ultor,
     Ludovicus adest, Danica turma furit.
Consule sic dempto, Normannos pellere quaerit,
     Ira sed instigat quos dolor urit, habet.
Hinc Normannigenum virtus occurrit, et ense
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cincta ducis proprii condolet ipsa neci.
Rex petit alloquium placidus Normannigenarum,
     Sed dolus anterior callida corda facit.
Stare Moritolii comitem Normannicus ardor
     Perspicit, initium mortis at iste ducis.
{{Versus|1205}}Danus in hunc audax oculum deflectit, et hasta
     Transforat, in puncto spiritus huius abit.
Nascitur hinc bellum, ducis ultor Danus in armis
     Saevit, et in Francos proelia dira gerit.
Francigenum proceres funduntur, et undique sanguis
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Profluit, et campos corpora pulchra tegunt.
Virtus Francigenum regem dum protegit, hostem
     Propellit gladiis, is tamen ense furit.
Sternuntur cunei, Francorum bellicus horror,
     Arva replet strages undique multa nimis.
{{Versus|1215}}Vertitur in proceres et regem Danica virtus,
     Hos obtruncat, et hunc cum feritate petit.
Horrida vis belli! furit is pro rege, sed ille
     Vel victum capiet, vel nece sternet eum.
Caesis iam cuneis, quae regis corpus obumbrant,
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex capitur. Danis splendidus iste dies.
Diffugiunt Franci, maeror urget, nec locus armis,
     Nam Normannigenum vis violenta viget.
Sic dux Willelmus, Rollonis splendida proles,
     Caesus Francigenis fit dolor atque lues.
{{Versus|1225}}Ducitur a Danis rex Ludovicus in urbem
     Caesaris, et clausus carcere fata gemit.
Regis Francigenum Karoli fuit unica proles,
     Deflet et hic patrium cum pietate thronum,
Qui Normannigenum cuneos dum sternere temptat,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regni pro solio carceris ima fovet.
Baiocasinae locus hic stat proximus urbi,
     Quo Normannigenum perpetuatur honos.
Belliger haec Danus Bernardus bella peregit,
     Ricardique ducis fidus alumnus erat.
{{Versus|1235}}Dacia tunc proprium transmiserat inclyta regem,
     Qui Normannigenis praestitit ense manum.
Rex Ludovicus, Normannis pacificatis,
     Carcere dimissus iura paterna petit;
Qui, bellis pressus variis, hoc deficit anno:
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carceris urgebat forsitan ille dolor.
Hinc patris imperium Lotharius inclytus armis
     Obtinet, et Danis terra subacta silet.
Cedit et is fato, natis diadema relinquens,
     Vnus post alium sceptra paterna regit.
{{Versus|1245}}Nam Ludovicus regni diademate sumpto,
     Hoc Karolo fratri, morte favente, sinit.
Dux hinc Francigenum, qui Magnus dicitur Hugo,
     Fata subit, natis dans sua iura tribus.
Primus in his Hugo, Capitis cognomen adeptus,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux fit, et in regnum iura secunda tenet.
Suscipit Othonem fratrem Burgundia. Parvo
     Tempore dux factus, morte sopitus obit.
Occupat Henricus fraterni iura ducatus,
     Nam fratri soboles nulla futura fuit.
{{Versus|1255}}Post contra Karolum dux nobilis Hugo rebellat,
     Contrahit armatam cum feritate manum.
Intra Laudunum regem concludit et arcet,
     Is tamen egrediens hunc probitate fugat.
Laudunum remeat, iam castris hostis adustis,
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hugo sed rediens irruit, huncque capit.
Rex Karolus captus concluditur Aurelianis,
     Carceris ima tenens, tristia fata subit.
Praecelsi Karoli soboles decurrit in istum,
     Tam clari generis finis et iste fuit.
{{Versus|1265}}Insigni primo Ricardo fata tenente,
     Nomen, ius patrium filius huius habet.
Tertius inde subit, par nomine, viribus, ense,
     Sed vitae spatio, non probitate minor.
Ius tenet hinc fratris Robertus, nam sine nato
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fatis cedit, et is sanguine primus adest.
Ad carnis tumulum Verbi mens huius anhelat,
     Nicaeam rediens hanc tumulatus habet.
Vnicus hinc natus Willelmus rexque futurus,
     Dux Normannigenum parvulus extat adhuc.
{{Versus|1275}}Rex igitur Karolus Francorum, carcere clausus,
     Hugonis moritur traditione ducis.
Extitit hic Magni Karoli rex ultima proles,
     Haec mors Francigenis gloria turpis erit.
Vltor nullus erat regalis proditionis,
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hugonis feritas cuncta timere facit.
Christi tunc novies centenus septimus annus
     Octogenus erat, cum diadema rapit.
Vrbs celebris Remis hunc maxima rite coronat,
     Cum ducibus splendor pontificalis adest.
{{Versus|1285}}Vndenis annis in sceptri luce peractis,
     Transit, et in celsi martyris aede iacet.
Hic insigniri natum diademate fecit,
     Anno quo rapuit Francica regna sibi.
Nobilis hic Robertus erat, quem philosophiae,
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gerbertus studiis imbuit atque replet.
Regis doctori Remensis pontificatus,
     Inde Ravennatis Romuleusque datur.
Astrologus mirus gradibus diiudicat astra,
     Sicque gradus scandit, quos pia tumba gemit.
{{Versus|1295}}Huic regina parit ternos Constantia natos,
     Iura paterna tenent cum pater astra subit.
Roberto cedit primo Burgundia tellus,
     Hugo sequens patrium protegit ense thronum.
Imperii primo moriens is deficit anno.
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detinet Henricus fratris et ipse locum.
Exuit hic hominem, Philippo sceptra relinquens;
     Vnicus hic natus par probitate patri.
Huius temporibus resplenduit ipsa cometa,
     Cuius ab igne novo Neustria clara nitet:
{{Versus|1305}}Nam super hanc rutilans crines detorquet in Anglos,
     Mirantur populi, Gallia tota stupet.
Nam iubaris tanti nitor ardet quinque diebus;
     Vt reor, hic quintus rex radiabat ei.
Navibus instructis exercitus, horridus armis,
{{Versus|1310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transvolat hoc anno culmina salsa freti.
Dux Normannigenum, Willelmus fortis et audax,
     Tantae classis erat causa comesque simul.
Angligenum regnum proprium fore dicit, et armis
     Hunc sibi vel natis quaerit habere thronum.
{{Versus|1315}}Vt Normannigenas Haraldus novit adesse,
     Contrahit in cuneos quidquid in arma valet.
Sic cum rege suo furit, aestuat Anglica virtus,
     Ac Normannigenis subdere colla vetat.
Testatur superos, Willelmum mittet ad Orcum,
{{Versus|1320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt dum regna petit, dividat ense ducem.
Dux igitur socias armare iubet legiones.
     Parturiet bellum nunc diadema sibi.
Hinc propriis armis validus vestitur et ipse,
     Accidit huic omen, quod videt ipsa phalanx:
{{Versus|1325}}Nam, dum loricam vestit, pervertit in ante
     Quod retro fuerat, nescius ille rei.
Iurat splendorem divinum prospera cuncta
     Omine iam tali significata sibi:
Perfidus Haraldus, qui regni prima tenebat,
{{Versus|1330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Posterior fiet subditus ipse neci,
Hinc Normannigenas acies dux ordinat idem,
     Praecipit et proprium quemque tenere locum.
Armatis igitur legionibus, altius astat,
     Splendidus excelsa voce perorat ita.
{{Versus|1335}}&quot;O Normannigenum virtus, o flos probitatis,
     Nominis en nostri fama perennis adest.
Gloria summa dies victoribus iste futurus,
     Dedecus at victis permanet iste quidem.
Rollonis patrios iuvat hic meminisse triumphos,
{{Versus|1340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuius laus, probitas, Neustria semper erit.
Hanc a Francigenis extorsit viribus, armis,
     Liquit et hanc nobis posteriore loco.
Qui tanta probitate suis hanc contulit, huius
     Tramitis exemplo commovet ire suos.
{{Versus|1345}}Subdidit is ferro patriam: quod vincere possit
     Heres sic aliam, testis et ipse docet.
Iusque sacramque fidem violavit perfidus iste
     Cum diadema meum fecit inesse suum.
Edwardus moriens mihi rex regni diadema
{{Versus|1350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sivit ut heredi, iuribus idque peto.
Haraldum misit, firmantur foedera; carnis
     Ponit onus, sceptrum perfidus iste capit.
Fratricida sui foedatus sorde cruoris,
     Crimine pro gemino vulnera plura dabit.
{{Versus|1355}}Periurus diadema tenet, fratrisque necator;
     Perdat, et ense ruat conditione pari.
Non aliena mihi conor supponere regna
     Viribus armatis, at mea iura peto.
Rollonis claros imitari certo labores,
{{Versus|1360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Certent et socii laudis honore pares.
Subdidit ille sibi summa feritate feroces,
     Angligenum nobis subdere sceptra libet.
Perspiciat miles quantae probitatis in armis
     Sit diadema sibi praeripuisse manu.
{{Versus|1365}}Nam ducis est probitas, tum militis inclyta virtus
     Tum feritas animi consiliique vigor.
Desint ista; quid arma sibi fient nisi pondus?
     Nam timidis ferrum turpe videtur onus.
Turpius in Danis fateor nil accidit umquam,
{{Versus|1370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam si tot cuneos Anglicus iste premat.
Alpibus insonuit, Normannos Anglica regna
     Viribus et ferro subdere velle sibi.
Horrida fama manet seu laudis sive pudoris:
     Vincere, laus; vinci, pessimus horror erit.
{{Versus|1375}}Victi Francigenis erimus derisus et orbi:
     Vincimus? his nostri splendida fama nitet.
Navibus impelli, vanum; nam cedere campo
     Danus nescit; ibi stare, iacere, suum.
Millibus Haraldus confidit, nos feritate.
{{Versus|1380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proelia non numero, sed probitate vigent.
Testis adest Rollo, devictor tot cuneorum;
     Innumeros stravit, nec sibi tanta manus.
Non tamen est nobis legionum copia parva,
     Cum ter mille rates impleat ista phalanx.
{{Versus|1385}}Tot siquidem iussi fieri, nec defuit ulla:
     Splendidior classis bellica nulla fuit.
Nam si Caesaream classem bis Anglia sensit,
     Huius maxima pars est tumulata freto.
Sic et Alexandri Magni dum comprimit urbem,
{{Versus|1390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Navibus instructis bellica turba fremit.
Hinc ex urbe rates proprio cum rege feruntur;
     Classi classis adest, is ferit, isque ruit.
Rostris precisis, cuneos dum suscipit unda,
     Multis cum sociis Caesar et ipse natat.
{{Versus|1395}}Huius dextra librum tenet, aequoris unda sinistram,
     Ripas Caesar habet, Romuleique duces.
Illius hic urbis rex mersus deficit undis;
     Aurea quem thorax pandit, arena tenet.
Caesaris hac oculis delata fertur in urbem,
{{Versus|1400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inspicit hanc civis, moenia clausa patent.
Iam bello superatus erat Pompeius, et huius
     Flet caput abscissum Iulius ipse videns.
Sic fortuna rates deiecit principis orbis;
     Nostras unda tumens cum pietate tulit.
{{Versus|1405}}Pompeii similes poenas dabit iste rebellis;
     Perdit iure caput qui diadema rapit.
Hannibal, in luna cuneos disponere suetus,
     Stravit Romulidas, sole micante sibi.
Ex horum digitis gemmas detraxit et aurum,
{{Versus|1410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carthago modios tres tenet inde sibi.
Nocte sub hac acies simili probitate parentur,
     Solis ab exortu Danica sistra canant.
Multis cum cuneis iam traditor ille propinquat,
     Aestimat incautos tradere posse neci.
{{Versus|1415}}Impetus hostilis magnus, reor, iste futurus;
     Sed virtus tumidos calliditate premat.
Ictus sustineat clypeus lassosque repellat,
     Congeminet fessis vulnera dextra recens.
Caute pugnando mortis discrimina vitet,
{{Versus|1420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui vitare cupit turpia damna fugae.
Belliger iste locus victores sive necatos
     Nos tenet, at retro pellere nemo valet.
Vtile quidquid erat, reor, hic iam concionatus,
     Colligo cuncta tribus quae retinere libet.
{{Versus|1425}}Vis Normannigenum, spes regni, splendida fama,
     Armis nos moveat, provocet, atque tegat.&quot;
His dux finitis, Normannicus insonat ardor,
     Quisque sibi firmat vincere sive mori.
Vmbra sub terrae cuneos Haraldus anhelans
{{Versus|1430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ducit, ut incautum dissecet ense ducem.
Cernitur a Danis armorum splendor, et ipsis
     Aurorae radiis iam dolus ipse patet.
Nec fuerat minor his astutia, Danus in armis
     Degit sub tenebris, excubiasque fovet.
{{Versus|1435}}Luxerat Arcturus obliquis splendidus astris,
     Cum pullis Pliades imbribus arva rigant.
Nascitur inde dies Calixti morte notatus:
     Danorum calices Anglia saeva bibet.
Trinis ordinibus dux ordinat hinc legiones,
{{Versus|1440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instruit Haraldus cum feritate suos.
Hunc summus planeta diem genitorque deorum
     Vidit; in hoc Danus proelia summa gerit.
Perdidit ille thronum, novus a hunc sibi vindicat armis;
     Quem tenet Haraldus, fit thronus ecce ducis.
{{Versus|1445}}Omnibus instructis legionibus, hora diei
     Tertia fit, resonat clangor ubique tubae.
Armorum studiis princeps insignis uterque,
     Strenuus in bellis Danus et Anglus erat.
Confligunt acies, armorum perstrepit horror.
{{Versus|1450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vndique concertat vis violenta virum.
Straverat Haraldus Norwingos nuper, et armis
     Fessus cum sociis est probitate minor.
Stat feritas animi legionibus inviolata,
     Principe cum proprio vincere quisque cupit.
{{Versus|1455}}Cessat telorum iactus, pharetris vacuatis,
     Hastas fert clypeus, cassis ab ense sonat.
Cernitur horribilis tantarum vis acierum,
     Incitat has feritas ingenitusque vigor.
His furor augetur spe regni, divite censu:
{{Versus|1460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec Anglus metuens saevit in arma ferus.
Certent pro patria, propellant caedibus hostes
     Rex monet, et Danos viribus ipse petit.
Anglorum legio regem circumstat, et armis
     Horrida bellorum fulmine clara micat.
{{Versus|1465}}Hinc fessas acies dux, belli lege peritus,
     Retro stare iubet, suggerit inde novas.
Hic Normannigenum virtus, furor ardet, in Anglos
     Saevit, et in regem iam furibunda ruit.
Angligenum gladiis pelluntur; et ense resistunt,
{{Versus|1470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum strepitu strages arva cruenta tenet.
Quis furor hic fuerit, quis, quaeso, dicere possit?
     Quae vis, quae rabies, impetus, horror erat?
Regis pro vita, pro regno dissidet Anglus;
     Hanc petit, hoc quaerit Danus in arma furens.
{{Versus|1475}}Regales acies, Anglis caesis, penetrantur,
     Is petitur solus qui diadema tulit.
Nam belli fieret finis iam rege perempto,
     Militis at virtus ferrea claudit eum.
Non nisi per gladios capiatur sive necetur
{{Versus|1480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vllum restat iter, proelia dira vetant.
Labitur a centro Phoebus, Neptunia regna
     Dum petit, armatis iam sua terga dabat.
Hinc ducis et regis gladiis acies sociantur,
     Quae fuit hic probitas exitus ipse docet.
{{Versus|1485}}Audax regalem dux perforat ipse phalangem:
     Angligenum virtus, gloria tota furit.
Sed Normannorum vis, quae Francos superavit,
     Anglos nunc superat, deprimit, ense secat,
Nam ducis in vultu proprii regisque futuri
{{Versus|1490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regem cum sociis confodit atque necat.
Principibus caesis regis lateri sociatis,
     Angli diffugiunt quo via quaeque patet.
Sic catuli fugitant, caeso rugiente leone,
     Linquitur a natis ursa subacta neci.
{{Versus|1495}}Dum regem proceres ................
     &lt;&gt;
Dux redit, hostiles acies rex promovet, armis
     Insequitur fratrem, transvolat inde fretum.
Subnixus cuneis, Baiocas obsidet urbem,
{{Versus|1500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruit hostili more, subacta rapit.
Hinc, Cadomo capto, castellum praetitulatum
     Cingit et oppugnat, nec tamen ipse capit.
Namque Moritolii cum consule, cuius et illud
     Tunc erat, adveniens dux ferus arva tenet.
{{Versus|1505}}Cum sibi multa manus, rege is violentior extat,
     Ac numero superat, spes ubi summa sibi.
Instructas acies frater disponit uterque;
     Qui diadema tulit fortior esse cupit.
Nam contra dominum fratrem si praevalet ense,
{{Versus|1510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vis ibi non iuris sed probitatis adest.
Ius petit ut natu maior sceptrum moderetur,
     At ferri probitas vertere iura potest.
Rex igitur proceresque sui, structis aciebus,
     Concertant numero, vi, feritate, manu.
{{Versus|1515}}Consertoque gravi bello paucisque peremptis,
     Dux fortis capitur, consul et ipse simul.
Quo primum steterant, fissis cuneis, capiuntur,
     Dedignatur enim quis resilire retro.
Eventus belli varios, discrimina pugnae,
{{Versus|1520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perspicit ut captos, rex memorando redit.
Subditur interea regi Normannia tota,
     Hosque sibi socians Anglica regna petit.
Custodire iubet tantos, sed libera vincla
     Talibus indulget, deliciisque fovet.
{{Versus|1525}}Iam comites, iam pontifices, clerus, populusque
     Regis necne ducis iura verenda tremunt.
Milleni seni centeni terminus anni
     Fluxerat, et fratrum Neustria bella videt.
Hoc anno radians iam luxerat ipsa cometes,
{{Versus|1530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fratrum bella canit, tristia fata ducis.
Rex Ludovicus fatorum vincere fila
     Dum nequit, occumbit, martyris aede iacet.
Hic natum regem Philippum fecerat ante,
     Quatuor ex natis hic sibi primus erat.
{{Versus|1535}}Hic iuvenis dum pellit equum, ruit, ultima solvit:
     Parisius plangit, quam videt ipsa necem.
Hac tunc consilium tenet Innocentius urbe,
     Praesul et is summus urbis et orbis erat.
Rhetoricus splendor causarum iura retractat,
{{Versus|1540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Matris lingua sonat Romuleaeque tubae.
Ex Institutis, quo legum summa tenetur,
     Legister replicat quae sibi digna videt.
In Digestorum totum se mergit abyssum,
     Digerit et pandit utile quidquid inest.
{{Versus|1545}}Profert in medium tunc imperatoria iura;
     Codex ipsa ligat; quod placet iste legit.
Explicat Edictis, et solvit multa Novellis:
     Catholicae legis rex nova iura dedit.
Hinc fluvius, torrens, Gratianus ad alta redundat,
{{Versus|1550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo sine nil leges, nil ibi iura valent.
Fons decretorum, totius iuris abyssus,
     Luminis ecclesiae splendida stella micat.
Affluit, exornat, distinguit, terminat, arcet,
     Verbis, flore, locis, sensibus, epilogis.
{{Versus|1555}}Vt ius iure docet, pro causa quisque laborat,
     Partem nempe suam firmat, adauget, init.
Haec pater Innocuus componit, iudicat, urget,
     Lites, facta, modum, foedere, iure, fide;
Huius Apostolici manibus rex inde sacratur
{{Versus|1560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ludovicus, honor maximus iste throni.
Dux Normannorum moritur sub carcere fratris:
     Natu maior erat nec feritate minor.
Nobilis hinc natus, miles praefulgidus armis,
     Fata patris metuit, Francigenasque petit.
{{Versus|1565}}Hunc Ludovicus clarus pietate retentat,
     Condolet is iuvenis casibus atque patris.
O natura ferox! Hic fratrem comprimit armis,
     Sicque nepos, patrui dum timet arma, fugit.
Pellitur a patruo, sed suscipit hunc alienus:
{{Versus|1570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O pietas! patruus hic erit atque pater.
Consul Flandrensis Karolus, dum perstat in aede
     Sacra, confoditur, sicque peremptus obit.
Parcere dum propriis dominis sic Flandria novit,
     Cernitur innatae fraudis habere dolum.
{{Versus|1575}}Ius sicut proprium, dum nullus consulis heres,
     Ludovicus habet quicquid et ipse comes.
Francigenum proceres, Flandrensis et ordinis alta
     Nobilitas assunt, natus et ipse ducis.
Curia sollemni Francorum culmine splendet,
{{Versus|1580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Willelmo iuveni Flandria tota datur.
Filius iste ducis Roberti, Danica proles,
     Militiae fulgor, Martis alumnus erat.
Insignis probitas Francos illexit amore,
     Aptius hac nihil est iungere corda sibi.
{{Versus|1585}}Armorum feritas, virtutis gloria quanta
     Huius erat, testis permanet altus honor.
Hoc insigne tulit quod vix sibi quilibet armis
     Iungitur, horrorem dum timet ille viri;
Thoraces, clipeos vibrans dum perforat hasta
{{Versus|1590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel ruit ille, vel haec sanguine tacta madet.
Armis indutus radiat murus galeatus,
     Hunc, dum scandit equum, pellere nemo potest.
Laus fuit ista sibi quod dum ruit, ille vel ille
     Consulis arma fugit, dum timet ense necem.
{{Versus|1595}}Quo fit ut ignotis ludens spatietur in armis:
     Nota viri tanti quilibet arma fugit.
Largitur comiti propriam regina sororem,
     Foedere legali consociatur ei.
Hinc rex, hinc proceres, hinc gaudet Flandria tota,
{{Versus|1600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus sic aliis sic sibi clara nitet.
Invisus propriis, fit carus sic alienis:
     Quos pellunt alii, Francia ditat, habet.
Pervenit ad patruum tam splendida fama nepotis,
     Aestuat ac metuit perdere iura ducis.
{{Versus|1605}}Quis tumor est animi, rerum quae caeca cupido?
     Cuncta tenere sibi, perdere, sicque mori!
Cum Ludovico consul parat arma, cohortes:
     Hos ambos metuens Neustria tota furit.
Cum natis Henricus adest, legit undique vires,
{{Versus|1610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assunt et Britones regis ad arma sui.
Hos cum Normannis possedit Rollo subactos,
     Quos sibi perpetuo Francia larga dedit.
Sed fera gens animo cervicem flectere nescit,
     Ni Normannigenum vis violenta premat.
{{Versus|1615}}Horrida bellorum virtus utrimque paratur,
     Loricae radiis solis et arva nitent.
Armati reges radiant ut fulmina coeli,
     Vallati cuneis arma tremenda tegunt.
Instructos armis cuneos rex iungit uterque,
{{Versus|1620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ensibus arma sonant, ferrea turba fremit.
Tres Britonum primas acies Flandrensis abegit,
     Ex Normannigenis quarta repente subit.
Willelmus regis soboles, dux agminis huius,
     Vt leo cum sociis saevit et ense furit.
{{Versus|1625}}Francigenum virtus, Flandrensis gloria gentis
     Exerit hic quicquid viribus ipsa valet.
Impetus horrendus Francorum turbat et arcet
     Vim Normannigenum, sed furit illa magis.
Praeteritas acies cum Francis Flandria vicit,
{{Versus|1630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aestimat et Danos subdere posse sibi.
Spes illos reparat, Danus succenditur ira;
     Spem fugat ira potens, spes ruit, ira viget.
Scinditur hinc acies Flandrensis, Francus in armis
     Sanguine iam madidus Danica bella fugit.
{{Versus|1635}}Horrisonus fragor arva replet, ceu turbine belli,
     Flandria cum Francis tota repente ruat.
Franci Flandrenses ut equos agitare periti,
     Pondera sic belli vix pede ferre valent.
Hi, Normannorum bello campoque relicto,
{{Versus|1640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vitant, dum fugiunt, vulnera saeva necis.
Rex Normannigenas laudat cum consule claro;
     Quod superatur ab his laus sibi summa manet.
Laus est Francigenis a Danis iam superari,
     Contigit hoc solito, semper et illud erit.
{{Versus|1645}}Nam sibi nulla fuit gens belli pondere nota,
     Cuius tot variis sit superata modis.
Cum natis a Marte redit rex belliger audax:
     Flandria, Francigenae iam sua iura petunt.
Neustria Normannis remanet cum laude triumphi,
{{Versus|1650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Claris cum spoliis Danica turba redit.
Sic dum ventus adest, dum silvas concutit altas,
     Radix fixa manet, robora turbo quatit,
Gallorum turres rugitum iure leonis
     Quod timeant, vates praecinit ille novus.
{{Versus|1655}}At leo cum binis catulis dum tendit ad Anglos,
     Piscibus hos linquit, quos vorat unda freti.
Angligeni regni scit cursum diva potestas;
     Quanta sit haec, vates coelicus ille canit.
Praeteritis signis praetendit vera futura,
{{Versus|1660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacri radiis flaminis ista videt.
Regni totius summam describit, et ipsa
     Saxonicae gentis proelia primo refert.
Praecinit hinc regno quidquid videt esse futurum,
     Stringens cuncta brevi, terminat arce poli.
{{Versus|1665}}Ni iam praetereat, nescis quid vaticinetur;
     Dum transacta vides, credere cuncta licet.
Ignotus David est, ignotus sic Ysaias,
     Tam transacta canunt, et tibi tecta patent.
Filius inde ducis Roberti, consulis arcem
{{Versus|1670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flandria cui tribuit, vivere desit ibi.
Astans cum sociis castello, vulnere parvo
     Laeditur in dextra, nilque doloris inest.
Hoc minimum negligit, sed parvo iure neglecto
     Crescit et inflatur quod putat esse nihil.
{{Versus|1675}}Igneus ingreditur in parvo vulnere morbus,
     Vt dextram resecet physicus ipse iubet.
Vel totus vivet, vel totus iam morietur,
     Nulla cohaeret ei pars sine parte sui
Sic cedit fatis, Hector sic deficit alter,
{{Versus|1680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non probus, at probitas; non ferus, immo leo.
Terminus hic Verbi centenus bis duodenus
     Millenusque simul necne quaternus erat.
&lt;/poem&gt;
==2.==
&lt;poem&gt;
Inde cometa micat, rex tunc Henricus ab Anglis
     Advolat, ulterius non rediturus adest.
Efferus iste leo Castellum iure Leonum
     Advenit, et procerum confluit ampla manus.
{{Versus|5}}Isque cibo sumptas muraenas semper amavit,
     Ambrosii dictum nesciit iste reor.
Muraenam repetens ad ripam sibilat anguis,
     Amplexus ineunt, illaque foeta redit;
Sicque venenato proles ex foedere nata
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pestiferum multis contulit ipsa cibum,
Et licet expressum purgetur ab igne venenum,
     Omne venenosum qui timet, ille sapit.
Inscius hanc comedens moritur vel debilitatur,
     Dulcia dum sumit cruda venena cibo.
{{Versus|15}}Vltimus ista cibus deflendi iure leonis
     Extat, et hic causa dicitur esse necis.
Rex humeris procerum defunctus fertur in urbem
     Caesaris, et planctus horridus arva tenet.
Rumor ut hoc prodit, praedonum turba resurgit,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iustitiae trames, hoc moriente, ruit.
Quantus erat vivens, ius mortis concinit huius,
     Iudice sublato, fraus, dolus ecce viget.
Huius corpus habet, quam condidit, ipsa Radingis,
     Ecclesiam Prati cor cerebrumque fovet.
{{Versus|25}}Horrendus turbo mortem praecesserat huius:
     Horrida fama volat, turbida cuncta facit.
Millenis annis decies denos sociabis
     Septem lustra simul, cum subit iste polum.
Cum frater capitur, senis regnaverat annis,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post totidem lustris se videt esse ducem.
Heres nata sibi pro natis sola relicta,
     Consulis Andegavis nobilis uxor erat.
Parvulus huic natus dux, consul, rexque futurus,
     Temnitur a Stephano, qui diadema capit,
{{Versus|35}}Quique nepos regis, consul praeclarus in armis,
     Angligenas subicit, cuncta silere facit.
Ternis hic lustris regnat cum quatuor annis,
     Henricus iunior splendet in arce throni.
Huius regis avi mortem mors Pictaviensis
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consulis insequitur, alter ut annus adest.
Vnica sola sibi fuit heres iure ducatus,
     Nam Raymundus abest frater et ipse ducis.
Dum tumulum petit is, fit princeps Antiochensis,
     Vlterius patrium nec videt iste solum.
{{Versus|45}}Hinc Ludovicus neptem sibi copulat huius,
     Et dux efficitur dum pater ipse viget.
Deserit hoc anno vitam rex Francicus iste,
     Parisius luget, funera martyr habet.
Hic breviter refero factum, quod displicet, huius,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum quia natus adest, tum quia culpa gravis.
Novit et hoc natus, et culpam fama retractat;
     Filius hanc reprimat, culpa repente ruet.
Nobilis ecclesiam structurae nobile castrum
     Passeium servat, clarus et ipse locus.
{{Versus|55}}Hanc cum praebendis pater huius contulit olim
     Ecclesiae Becci; clerus ad ista dolet.
Artis quicquid habet simul excitat, urget, et urit,
     Officio, lingua, munere cuncta ligat.
Rhetor, causidicus, regis flectuntur ad aures,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flexerat hos aurum, flectere corda potens.
Ariete ceu crebro pulsatur rex; tamen huius
     Mens inflexibilis, inviolata manet.
Quid latet in fundo scit, novit ubi dolor angit,
     Dirimit in puncto quod parat arte dolus.
{{Versus|65}}Donum confirmat, causaeque ligamina solvit,
     Actor quae replicat terminat iste brevi.
Clericus ecclesia se perspicit ut spoliatum,
     Regia iura timens, vulnere iure tumet.
Optat et expectat Fatorum fila secari,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Terminus hic regis si tamen esse queat.
Nec spe frustratur; nam multis deinde diebus
     Exactis moritur; clericus ipse favet.
Hinc causam renovat, queritur se non spoliatum
     Aequa lance, sibi curia testis erit.
{{Versus|75}}Se vi regali pulsum, nec iure coactum,
     Romae iudicium nec licuisse peti.
Testibus id geminis, Albino necne Rufino,
     Comprobat, hi fratres causidicique simul.
Tullius eloquii fons, ipse Salustius acer
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Istis congrediens tunc sine voce foret.
Curia clara nitet quae nunquam subditur istis:
     Subdita, fit vilis, nam sine iure manet.
Reges, pontifices, proceres, vis comprimit horum,
     Bella, neces, urbes, excitat, auget, habet.
{{Versus|85}}Subdolus Albinus rhetor, linguaque politus
     Centies obtulerat quatuor ipse libras.
Causa ligatur in his, latet hic facundia tota,
     Hic solus superat, praevalet, ore ligat.
Sic regem, proceres, ars huius cingit et artat,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac in velle suum regia corda trahit.
Hinc Ludovicus monachos expellere iussit;
     Sic patris hic animae consulit, immo suae!
Inde per Albinum praebendas clerus adeptas
     Dividit has natis coniugibusque suis.
{{Versus|95}}Hicque preces fletus fundunt pro funere regis,
     Nam monachus pulsus desiit ista quidem.
Regum Francigenum donum primum fuit illud,
     Ecclesiae Becci, finis et iste manet.
Ex horum donis id solum Beccus habebat,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstulit Albinus quod niger ille tenet.
Ludovicus obit, cuius iam filius, heres
     Nominis et regni, ius regit omne patris.
Vngitur hic, annis centum, sex, mille peractis,
     Sexies et quinis additus unus erit.
{{Versus|105}}Sic rex Francigenum, sic dux Aquitanicus extat,
     Vxor et ipsa simul iam diadema gerit.
Esse sed hanc regis testatur fama propinquam,
     Hosque sibi iungi coelica iura vetant.
Hinc proceres, hinc pontifices, hinc turba susurrat,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auribus amborum funditur inde sonus.
Connubium tantum solvi concedit uterque:
     Amplexus varios quaerere quemque licet.
Hinc consanguinitas horum iuratur utrimque:
     Inde solum patrium libera stella petit.
{{Versus|115}}Comparat hanc avium reginae providus ille,
     Sic aquilam rupti foederis ore canit.
Hanc sibi reginam prospexerat ille futuram,
     Huius nam geminum fert diadema caput.
Copulat hanc sibi dux, consul simul, ipse ducatum
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat; amborum sic triplicatur honos.
Conclusos triplici Gallo tenet iste ducatu,
     Elatos Britones associare libet.
Dux binus, consul geminus, rex Anglicus idem,
     Solus tanta regit, continet, arcet, habet.
{{Versus|125}}Invida corda movet, quod solus, quod specialis
     Terris, divitiis, coniuge, prole, throno.
Annis a Verbo transactis mille quaternis
     Quindecies denis, is diadema tulit.
Bis septem socias, regis cum Francigenarum
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Respuit iste thronum, temnit habere iugum.
Quod quid sit paucis referam, prolixa notabo,
     Regalemque viam, vera loquendo, sequar.
Inter Francigenum reges fulsit Dagobertus
     Nobilitate, throno, viribus, ense, fide.
{{Versus|135}}Huius progenies multo prolixior aevo
     Tempore diverso Gallica sceptra gerit.
Vltimus ex istis Francorum fert diadema
     Childericus, at is segnis et hebes erat.
Nomine regali solo contentus ab armis
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstinet, et metuit proelia, tela, necem.
Pensa puellis dans, imitatur Sardanapallum,
     In thalamis degit, carceris ima fugit.
Ostro purpureus, gemmis resplendet et auro:
     Thoraces, galeae, pondera dura sibi.
{{Versus|145}}Sub divo residens, glaciem fremitusque borinos
     Vitat, id armatis gloria saepe fuit
Otia dum sequitur satrinam carpit in hortis;
     Sertum de violis colligit atque rosis.
Hostiles nescit cuneos impellere, silvis
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saltus horret, in his cornua densque vigent.
Nam cervos, capreas, et apros pro dente timendos,
     Dum mortem metuit, non fugat, immo fugit.
Cum colat hic Christum, Bacchus sibi semper amicus,
     Qui Cereris socius corda calore movet.
{{Versus|155}}Indulgens dapibus, dum cor premit ipse Falerno,
     Philosophus summum credit id esse bonum.
Intonsus barba residens, cum crine refuso,
     Hac in parte sui Scoticus esse cupit.
Legatos recipit sic regum; quod sibi iussum
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edoctumve fuit, talibus ipse refert.
Quod parat atque iubet, tribuit praepositus aulae,
     Id solum pavidus suscipit, audet, habet.
Dux tunc Francigenum, Pipinus splendidus armis,
     Regni iura fovet, rege favente tamen.
{{Versus|165}}Deliciis variis rex affluit, ille labores
     Et curas patitur, murus et arma suis.
Interea Stephanus, praesul tunc urbis et orbis,
     Alpibus emensis, Francica regna venit.
Eloquio nitidus, praeclarus religione,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Filius atque Petri dignus honore, fide
Corripit hunc valitudo gravis metuitque resolvi,
     Pontificis Graeci perstat in aede sacra.
Obsecrat hic, iam martyr adest, eiusque magister
     Paulus et almifluus tertius ipse Petrus.
{{Versus|175}}Amodo sanus erit, fatur Dionysius ipse,
     Sed sociis binis ara sacretur ibi.
Visa refert, altare sacrat, sanusque resurgit,
     Sedis Apostolicae munera digna sinit.
Cum propria palla claves deponit ibidem,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In signum fidei, nominis, atque rei.
Incolumis redit hinc, docet ecclesiastica iura,
     Fracta ligat, curat vulnera, sana fovet.
Nobilis, antiqui, famosi, divitis audit
     Dedecus imperii Francigenique throni,
{{Versus|185}}Regalis splendor, bellorum gloria, regni
     Nobilitas, virtus annihilata ruit.
Hinc regni proceres, et pontificalis honoris
     Personas sociat, clerus honorus adest.
Gloria Francigenum Pipinus, nobilitatis
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux specialis, ibi clarus honore micat.
Ipsa ducis soboles Karolus, lux Francigenarum,
     Affuit atque patris assidet ipse latus.
Ex horum radiis astrorum curia fulget,
     Gloria regalis quisque futurus erat
{{Versus|195}}Praesul causidicus, dudum Ciceronis alumnus,
     Causarum triplicem noverat esse modum.
Nam quis personam demonstrat laude colendam,
     Digne pro meritis vituperatve suis.
Quid fieri possit deliberat ille vel ille,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vtile pertemptat, quaerit honesta sibi.
Quaeritur hinc etiam sententia iudicialis,
     Legibus ut cautum, plectitur ipse reus.
Horum sub primo causam dum conspicit esse,
     Multa ligans paucis, papa perorat ita.
{{Versus|205}}&quot;Vsus habet, natura docet, ratione tenetur,
     Doctior in nautis ut regat ipse ratem.
Vires corporeae nautae rediguntur ad artem,
     Quae duo se mutuo consociata tenent.
Nam sine virtutis vi cassa peritia constat,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus arte carens firma manere nequit.
Indoctus sine vi, dum fluctus frangere nescit
     Nec valet, et clavum deserit atque ratem.
Syrtibus et scopulis navis contracta, repulsa,
     Fissis iam tabulis, undique cedit aquis.
{{Versus|215}}Navita sic stolidus nescit discrimina ponti,
     Sed sibi commissos obruit unda freti.
Caesareae classis pars olim sic ruit undis
     Dum maris Angligeni littora caeca subit
Ferratasque sudes ibi cautus fixerat hostis,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignarus negligit navita mortis iter.
Currum sic auriga regens, dum flectere nescit,
     Se, sua confringit, labitur, isque perit,
Solaris currus Phaethon dum rexit habenas,
     Inscius artis erat, terra perusta dolet.
{{Versus|225}}Solis iustitiae currum, qui vivus habetur,
     Quilibet indoctus dum regit, ille ruit.
Sic sensus, virtus in praesule, rege petuntur,
     Quis sine nec populis nec sibi digna vident.
Si caret his praesul, si rex, vilescit honoris
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et locus et meritum, subdita turba gemit.
Desidiae, ventri, pastoribus ecce subactis,
     Morsibus ipse lupi grex sine lege patet.
Sic nunc Francigeni defecit gloria regni,
     Regia maiestas iam sine rege ruit.
{{Versus|235}}Vndique fama volat, ciet omnes, transvolat Alpes,
     Auribus Italicis turpior esse nequit.
Francorum probitas iam fit derisus ubique,
     Barbaricis telis iure subacta tremit.
Desidis hoc regis levitas et inertia fecit,
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Luxus, non gravitas, non vigor, immo sopor.
Corporis enervat vires, sensumque resolvit
     Luxuries, cultus ventris, amorque sui.
Rex igitur vester nimio se stringit amore,
     Dum tria, quae dixi, nocte dieque colit,
{{Versus|245}}Rem populi negligit; regis retinet nisi nomen;
     Indignusque manet sceptra tenere throni.
Nam sicut regni rex dignus honorat honorem,
     Est stolidi regis sic inhonorus honos.
Parvum magnanimis praeclarum reddit honorem,
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inscius et stultus maxima parva facit.
Si docto confertur honos, plus doctus honori
     Luminis impendit, quam sibi clarus honos.
Indoctus vitae tenebris obscurat honorem,
     Ex stulti meritis deficit altus honos.
{{Versus|255}}Hoc in rege gemo, dum penso pondus honoris,
     Quod sic pro viciis unctio cassa manet.
Incurrit poenam contempto chrismate sancto,
     Si sceleris labem iunxerit ipse sacro.
Romanae sedis tenet hoc antiqua potestas,
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reges, pontifices, ut removere queat.
Insuper ipsa novos reges et pontificatus,
     Quo nunquam fuerant, sistere iure potest.
Sedis ego Petri, licet hoc indignus honore,
     Ius, claves, teneo, qualiter ipse videt;
{{Versus|265}}Claves sunt verax discretio, firma potestas;
     Quid liget et solvat, haec videt, illa potest.
Clavibus his geminis vix quilibet esse videtur
     Praeditus, alternis dum sibi desit opus.
Pontificum pauci discreti, sed tamen omnis
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Id ligat, id solvit quod sibi iure placet.
Discretis ovibus non suppetit ipsa potestas,
     Si tamen haec assit, clavis utraque viget.
Antistes caecus dissolvere sive ligare
     Nescit; et inde sibi mors manet atque suis.
{{Versus|275}}Sedis Apostolicae, cum Petri clavibus, heres,
     Francigenum regnum clavibus hisce rego.
Huius enim regni, constat sententia nostra,
     Providus et fortis ut diadema gerat.
Segnis et invalidus rex, quem ligat ipsa voluptas,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt decet, hunc solvit curia nostra throno.
Otia sectetur, quae diligit, in paradiso
     Claustri tonsus, ovis pascua vera petat.
Sicque voluptati turpi succedat honesta,
     Et requiem requies pellat amore boni.
{{Versus|285}}Sic clavus clavum, dictamnus tela repellit,
     Verax religio crimina pellit ita.
Antidotum felix, quod mentis vulnera sanat,
     Carni mors animae ne sociata gemat.
Clari pontifices, proceres, regalis honoris,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nostra simul praesens curia, clerus adest.
Ex his Francigenum ducibus qui fortior armis,
     Sensu callidior, Francica sceptra regat.
Nunc igitur nostrum sententia sit generalis:
     Vox eadem cunctis, consonet omnis idem.
{{Versus|295}}Filius hic noster Pipinus splendidus armis,
     Consilio magnus, rex erit, idque volo.
Cum Karolo nato vobis hunc dono sacratum,
     Quorum Francigenum gloria iura ferat.
His diadema datur a nobis iure perenni,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regia progenies iura paterna regat.
Obtestor superos ne quis, diademate sumpto,
     Tantorum sobolem pellat ab arce throni.
Hi sceptro digni, quos fulcit bellica virtus,
     Exacuit sensus, consiliumque regit,
{{Versus|305}}Quos vitae probitas, et castus splendor honestat,
     Iustificat virtus, temperat atque docet.
Ista peroratus Stephanus, lux pontificalis,
     Dignus Apostolici dicitur esse loci.
Laudatur virtus animi, constantia verbi,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iudicium regi, consiliumque duci.
Audacem virtus fecit, constantia firmum;
     Hac fit rex monachus, sceptra dat illa duci.
Factus ovis Christi rex tonsus tendit ad astra;
     Vngitur hinc Karolus, eius et ipse pater.
{{Versus|315}}Francia laetatur, Pipino sceptra tenente,
     Huic natoque suo Gallica turba favet.
Rex Langobardus Haistulfus vindicat armis
     Itala iura sibi, plebs proceresque gemunt.
Claras Italiae devincit et occupat urbes,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iuris Apostolici praedia cuncta rapit.
Pipinum Stephanus movet, urget ut arma capessat,
     Haistulfum superans, Itala sceptra ferat.
Transvolat hinc Alpes Stephanus; rex, Francica virtus,
     Quae sibi bella volunt, rex sibi quisque parat.
{{Versus|325}}Inde die facto solaris splendor ab armis
     Emicat, hostilis stat geminata phalanx.
Insurgunt acies, belli furor undique multus,
     Qui quantus fuerit, terminus ipse docet.
Nam rex Pipinus cuneos dum perforat hostis,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italicis campis sanguine, caede furit.
Instat et obtruncat rex Langobardus, at ensem
     Exerit horrendum Francus, et ille fugit.
Ingressus Papiam Francorum cingitur armis,
     Obsessus metuit tela cruenta, necem.
{{Versus|335}}Compulsusque modis variis ad deditionem,
     Reddere capta refert, si sibi vita datur.
Sic a Francigenis et papa iure receptus,
     Vrbes restituit, praedia capta sinit.
Inde sequens cervos, percussus fulguris ictu,
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignibus ecclesias qui dedit, igne calet.
Hinc Desiderius, dux Langobardus in armis
     Strenuus, a Stephano suscipit alta throni.
Post Stephano Stephanus sociatur carne solutus,
     Martyrio dispar, maior honore sacro.
{{Versus|345}}Romulei cleri ius eligit hinc Adrianum,
     Hic Stephanum sequitur moribus, ore, fide.
Dudum Pipinus, rediens cum laude triumphi,
     Liquerat Italici culmina celsa soli.
Qui, tribus emensis lustris, diadema reliquit;
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Martyr corpus habet, Parisiusque dolet.
Hunc nati Karolus Karlomannusque sequuntur,
     Culmine, consiliis, viribus ambo pares.
Quorum posterior binis post deficit annis,
     In Karolo solo spes manet ipsa throni.
{{Versus|355}}Nec spes falsa fuit, cum solus Francigenarum
     Regum flos, speculum, sensibus, ense fuit.
Praeteritos superans, obscurat posteriores,
     Ex his nemo sibi par probitate, throno.
Ampliat imperium prae cunctis, viribus, armis:
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auctum, desidia posteriore ruit.
Hic Alamannorum cervices subdidit altas,
     Pressit Saxoniae colla superba iugo.
Italiae stravit vires, sibi quaeque subegit,
     In domina mundi tunc diadema tulit.
{{Versus|365}}Hinc Langobardum regem superavit, et ipsum
     In Papia clausum, vi, probitate capit.
Huius ab Italia sobolem tunc depulit armis;
     Clarus Adalgisus Francica signa fugit.
Sic Desiderius captus traducitur Alpes,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam linquit Parisiusque venit.
Iusserat ut Karolus, Dionysius excipit istum,
     Stropha sibi statim callida facta fuit.
Ex propriis regi fit flava corona capillis,
     Italici regni qui diadema tulit.
{{Versus|375}}Purpura regalis fit ei iam pulla cuculla,
     Pulmentum similat regius ille cibus,
Italiae fines claustro metitur in arcto,
     Vertitur in requiem bellicus ille labor.
Hymnisonos cantus mutat clangore tubarum,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Daviticam citharam regia sacra sonat,
Pro sceptro baculus iam fessos sustinet artus;
     Hinc moritur, cultus regius omnis abest.
Martyris altaris tenet hunc pars dextera: dextrae
     Iudicis ipsius consocietur ovis.
{{Versus|385}}Langobardorum regem sic vicit, abegit,
     Claustravit Karolus; illeque finit ita.
Sic Langobardos, sic Romam, sic Alamannos
     Perdomuit, cepit, subdidit ille ferus.
Sic sibi Saxoniae gens Pictavisque superba,
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Andegavisque potens subdita semper erat.
Flandria servivit, timuit Burgundia sceptrum,
     Lotharingia fert iura verenda ducis:
Neustria tunc eadem quae Francia iussa ferebat,
     Sic Britonum cervix flexa tributa dabat.
{{Versus|395}}Haec summus Karolus tenuit, virtute subegit,
     Haec soboli linquens, ut reor, astra petit.
Corpus Aquisgranum servat, quod myrrha perunxit,
     Balsama vina tenent ardua membra viri.
Bis septenus erat octingentesimus annus,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum Deitas carnis tegmine clausa fuit.
Post Ludovicus triplices compescit habenas,
     Dum patrii iuris suscipit ipse decus.
Cum sibi subiectis servit Maguncia, Roma,
     Parisius; triplicem sic regit ille thronum.
{{Versus|405}}Regni sic triplicis primas dum continet urbes,
     Ex tribus his unum iam diadema facit.
Posterior soboles in partes dividit unum,
     Pars minor a toto deficit ipsa suo.
Sic Alamannorum, sic perdunt Romulidarum,
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigeni reges subdita iura sibi.
Gloria paulatim regni sic deficit huius,
     Vt sibi subiectis vix dare iura queat.
Iamque duces regni tot reges esse videntur;
     Rex facit, ille iubet; quod vetat, iste sinit.
{{Versus|415}}Anno milleno centeno bisque quaterno
     Cum decies seno Francia bella movet.
Tertia pars regni Karoli sibi sola relicta
     A se vix regitur, vix sibi tota favet.
Maximus Anglorum rex hic et fulguris instar
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Henricus iuvenis nititur esse suus.
Francigeni iuris comitatus necne ducatus
     Bis binos retinens, iam facit esse suos.
Temnit Francigenis audacia subdere colla,
     Indomitusque leo respuit omne iugum.
{{Versus|425}}Hinc Ludovicus cum Francis surgit in ira:
     Perdit membra throni, dum tenet ipse caput.
Sic caesis membris, capitis vis debilitatur,
     Parva fit, hoc laeso, corporis ipsa salus.
Regis ad alloquium nostri rex Francicus ille
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milite vallatus convenit atque duce.
More sibi sueto, cuneis stipatus et armis,
     Advolat Anglorum rex procerumque cohors.
Pontificumque chorus praesens, vis religionis
     Vt sibi praescribit, pacis amoena petit.
{{Versus|435}}Exul adest Thomas antistes Canturiensis,
     Foedera perturbat, proelia sola cupit.
Vt dolor amissi compellit pontificatus,
     Tela quibus pacem dirimat ore gerit.
Primitus iste tulit regalis iura sigilli,
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc Dorobernensis praesulis alta tenet.
Hic regis fratrem pertaesum semper habebat,
     Ne consul foret hic, obvius ille fuit:
Cum nata comitis comitem Warenna tulisset,
     Nobilis hic praesul ni nocuisset ei.
{{Versus|445}}Ira permotus, numquam rediturus, ab Anglis
     Advenit is, matri nunciat ista piae.
Hinc Beccum veniens fratrum se tradit amori,
     Heu, iuvenis clarus quam cito fata subit!
Paulo post Rodomi morbo grassante gravatur,
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffidunt medici, ius subit ille necis.
Corpus habet Rodomus, dolet hinc, ut visio dixit,
     Nam Becci monachis se moriendo dedit.
Fratrem rex plangit, putat hunc ex sanguine mixto
     Irae praeteritae sic subiisse necem.
{{Versus|455}}Causatur praesul, necis huius causa notatur;
     Regia mens illi nota fit, inde timet.
Transvolat hinc pontum, papam petit, exulat idem,
     Francigeni regni moenia cara tenet.
Se queritur pulsum, sed Roma pulsus et ille
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec sibi nec pulsis tutus adesse potest.
Italiam redit hic, colit is nunc Francica rura,
     Arma movet, caedes praeparat, ore furit.
Aut sibi restituet rex Anglus pontificatum,
     Aut per bella, neces, auferet iste thronum.
{{Versus|465}}Nolit sive velit, rex vivet tempore longo,
     Et senio canus tendet ad alta poli:
Hunc incorruptum servabunt balsama pura,
     Totus splendidior sole perennis erit.
Natos conspiciet praeclaros viribus, armis:
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi iaculaturi fulmina, tela, faces.
At praesul, triplicis qui fraudis Symonis heres
     Perfidus est, merito sedis ab arce ruit:
Vellitur, arescit, moritur plantatio falsa,
     Planta Patris coeli vivida semper erit.
{{Versus|475}}Rex igitur Gallus, tendens Gisortia rura,
     Angligeni regis proxima castra venit.
Francigeni iuris terras, quas detinet ille,
     Is petit, aut solvat debita iura sibi.
Quid sibi Danorum dux debeat aut Aquitanus
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Novit, et Andegavus Pictaviusque comes.
Cum tantos teneat bis binos solus honores,
     Serviat ut Francis, est sibi summus honos.
Praedecessorum teneatur norma suorum;
     Francis servierant, serviat iste simul.
{{Versus|485}}Ius ratioque tenent regi quod serviat illi,
     Imperii cuius talia membra tenet.
Regi per regni proceres haec mandat; at ille,
     Regem se recolens, efferus ista refert.
Anglorum diadema gerit; se subdere regi,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum ducibus propriis tum sibi turpe manet.
Regibus Angligenis proprium, ni bellica virtus
     Hos premat, alterius se dare nolle iugo.
Par sibi stat probitas, par virtus, parque potestas,
     Vt mens, utque manus, ut docet ipse thronus.
{{Versus|495}}A Normannigenis ducibus Franci superantur,
     Extorquetur ab his Neustria tota simul.
Angligenas vincunt, et totum nobile regnum
     Tantorum subicit vis violenta sibi.
Reges sic facti, nullis virtute minores,
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viribus, ense simul seque suosque tegunt.
Caedes, bella, faces patiuntur nec subiguntur,
     Clarior immo micat vis probitasque throni.
Inque vicem referunt caedes, incendia, praedas;
     Aut sibi pax, aut vi colla superba prement.
{{Versus|505}}Vi patria regnum patrium patriosque ducatus
     Contra Francigenas semper ubique tenent.
Divitiis, ortu, regno, virtute, vel armis
     Francigenum regi se canit esse parem.
Hique pares cuneis certent, aut corpore solo,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maior ut ex paribus fulminet ense suo.
Par diadema sibi fiet pro viribus impar,
     Ex geminis sceptris vis minor una duum:
Natos regales bis binos crescere cedat
     Annis, ingenio, viribus, ense, manu.
{{Versus|515}}Bellica gesta legant, aut verbis haec doceantur,
     Testa recens potet bella futura sibi.
Curtius his Macedo, Vigetius arma peroret,
     Cumque Suetonio Caesaris acta canant.
Hinc sibi narrentur vires virtutis avitae,
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella quibus quantis viribus ipsa gerant.
Audax vis mentis nutritur talibus escis,
     Cautior in bellis ista tenendo manet.
His disciplinis imbutos cum dabit aetas,
     Natos constituet pro probitate duces.
{{Versus|525}}Regi Francigenum subiecti tunc sua iura
     Viribus obtineant obsequioque suo.
Offerat hic lympham, mantilia praebeat iste,
     Tergeat ablutas nobilis ille manus;
Regi sic proprio cum discum deferat alter,
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alter conficiat pocula digna sibi.
Curia Francorum bis binis splendeat astris,
     Horum rex, proceres, subdita colla premant.
Obsequio multo pro terra quisque laboret,
     Sic vis ipsa throni Francigenaeque volunt.
{{Versus|535}}Quatuor hisque rotis solium regale feratur,
     Sed ruet id forsan si grave fiat onus.
Flumine bis bino Francorum prata rigentur,
     Sed solet alluvio multa domare solum.
Rex, si fata sinant, servabit more parentum
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se, solii culmen, subdita cuncta sibi.
Regis Francigenum discum scyphumque refutat,
     Curia suspecti iudicis extat ibi.
Rollonis natum scit traditione peremptum;
     Anterior casus posteriora docet.
{{Versus|545}}Redditur astutus discernens facta priorum,
     Multa per exemplum quisque cavere potest.
Regi rex fari veniet sub climate nudo;
     Quod peraget regi, nil nisi regis erit.
Nunciat haec regi ius pontificalis honoris:
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regnum Francigenum quod ruat ille refert,
Vt sibi consilium dictat, vel comprimit ira,
     Regem nunc hominem denegat esse suum.
Praecipit a regno discedere, castra relinquat,
     Cis mare ne manent consulit, immo iubet.
{{Versus|555}}Audit ut iste ferus dominum quod se negat ille,
     Servum se Domini commonet esse poli.
Haud mare transibit, sed terras viribus armis
     Defendet proprias, ius reget omne suum.
Nil habet ex Francis, dudum sibi quisque parentum,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vxor et ipsa dedit quicquid in orbe tenet.
Tollere qui tentat sibi per vim iura paterna,
     Is metuat patrii perdere iura throni.
Regum colloquium sub verbis solvitur istis,
     Quos procerum virtus pacificare nequit.
{{Versus|565}}In sua discedunt, incendia, bella parantur,
     Castellisque suis undique quisque timet.
Milite, farre, mero, dapibus murisque vel armis
     Regum quisque suos cingit, adimplet, alit.
Anglus rex igitur, firmatis undique marchis,
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrbibus, et castris, bella futura cavet.
Ex propriis terris lectas legit ille cohortes;
     Has sibi consocians, tutus ubique manet.
Expendat quantum iam nullus dinumeraret,
     Nam numero numerus, ut reor, ipse caret
{{Versus|575}}Thesauros aperit, nil clarius extat honore,
     Argentum superat gloria celsa throni.
Vt sibi subiectae vallentur ab hostibus urbes
     Praestolatur, et his subdita castra simul.
Cum Northmannigenis a regno Francigenarum
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc vis vel ratio pellere nulla potest.
Attamen obsessis castellis efferus ipse
     Cum sociis aderit, viribus, ense nece.
Sed vis Francigenum cupit, ardet, nec tamen audet,
     Vt castella ducis obsidione premat.
{{Versus|585}}Hi cum rege suo cedunt epulisque iocisque
     Hosque Medunta tenet, Bacchus et ipse fovet.
Ille sub arma madet, quem thorax fulgida cingit,
     Cum cuneis multis firmat ubique sua.
Arguitur cum nil a Francis is patiatur,
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur acies tantae, cur sibi tanta manus?
Cur impensarum non saltem pondus abhorret,
     Quas cum Francigenis orbis et ipse stupet?
Aut socios spargens hos in castella remittat,
     Aut solii tanti culmine digna gerat.
{{Versus|595}}His rex impulsus Gisortia moenia linquit,
     Agminis ex armis sol magis ipse nitet.
Ex Normannigenis, Walensibus, agmine iuncto,
     Hunc equitem ducit, currit at ille pedes.
Calmontem, clarum castrum, petit inde, quod armis,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milite, valle, situ, divitiisque viget.
Regius hic frater, Francorum gloria tota,
     Militiae virtus nobilitasque manet.
Angligeni regis timor istos associavit,
     Vt vis tanta virum regia castra premat.
{{Versus|605}}Armis irradians, pedetentim proximat ille,
     Praecedit, sequitur quem geminata phalanx.
Imperat armatis Walensibus ingrediantur
     Castellum, fluvii quo fluit unda liquens.
Hinc cum Northmannis ad castri moenia tendit,
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cernitur ipsa phalanx, dum tenet arva soli.
Armatur virtus, Francorum gloria regni
     Cum strepitu portis exilit, arva tenet.
Occurrit cuneis regalibus, arva coruscant,
     Advolat hinc Danus, Francus at inde venit.
{{Versus|615}}Tam claras acies dum rex procedere portis
     Inspicit, admirans personat ista suis:
&quot;Gloria nulla quidem constat, quod fortis et audax
     In fragiles, timidos, proelia clara movet.
Fortis dum superat fortes, id gloria, virtus,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortibus ex geminis fortior ipse micat.
Militiae virtus haec est, et laus probitatis,
     Horribiles acies vi superare, manu.
En vis Francigenum properat Calmontis ab arce,
     Inque loco regis frater et eius adest.
{{Versus|625}}Quanta sibi virtus animi, spes quanta triumphi,
     Vultibus in nostris impetus ipse docet.
Occurrunt nobis, vim temnunt obsidionis,
     Angligenum regem se superare putant.
Laus sibi virtutis debetur iure perenni,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod Northmannigenas pellere retro volunt.
Hoc regum potuit nemo nullaeque cohortes,
     Gens invincibilis vincere cuncta solet.
Hi forsan numero superant, superant probitate,
     Quae tamen his probitas, cernet utraque phalanx.
{{Versus|635}}Advolat hic Petrus sibi fortis, rexque secundus,
     Tertius is fiet quem vigil ille videt.
Adsunt Warlandi, Merlonibus associantur,
     Pisseii virtus foedere iuncta venit.
Francigenum vis terna micat, triplicisque phalangis
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hi flos, lux, speculum, pectore, mente, manu.
Francorum proceres numero vel nobilitate
     Se Northmannigenis notificare solent.
Nil valet in bellis iactantia nobilitatis:
     Degener omnia erit, qui timet atque fugit.
{{Versus|645}}Nobilis is solus qui viribus opprimit hostem,
     Qui sibi, qui sociis vis clypeusque manet.
Rollonis virtus Northmannica iura reliquit
     Nobis, progenies ipsius ecce sumus:
Quod tanta probitate suis quaesivit et armis,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francorum feritas tollere nempe cupit,
Vis Northmannigenum tantis sudoribus olim
     Abstulit haec, tenuit, possidet, obstat, habet.
Proh dolor! id quanti censebitur esse pudoris,
     Si requies perdat quod labor ipse dedit?
{{Versus|655}}Immo non requies, sed turpis inertia, Francis
     Serviat ut Danus, par feritate, manu.
Non par, at maior. Nam quos sibi subdidit armis,
     Cum terris propriis, temnit habere pares.
Hi tamen, hi tanti rapient castella vel urbes,
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas patrium nobis ius dedit? Absit idem.
Non castrum nostrum, non urbes ingredientur,
     Forsitan agnoscent iam sua nostra fore.
Aut horum fusas acies linquamus in arvis,
     Aut cogamus eos carpere iura fugae.
{{Versus|665}}Ignibus et ferro castelli nobilis huius
     Ante suos vultus deiiciantur opes.
Hoc Normannigenum sibi fiet pignus amoris,
     Per medias flammas dum sibi cursus erit.
Terra negetur eis, armis claudantur in arce,
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec duo linquantur, murus et ipse rogus.
Francigenae torres teneant, coelumque favillas,
     Fama solum lustret, laus tamen iste labor.
Prologus hic belli, praeludia talia scribat;
     Maior erit, fateor, bellicus ipse liber.&quot;
{{Versus|675}}Dixit, et armatis legionibus undique cinctus
     Francos aggreditur, obstat et ipsa phalanx.
Audax haec animis, bellorum lege perita,
     Se tegit, et Danos vi penetrare cupit.
Sic venatorum turbis leo pressus in ipsas
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nititur, et sudat tradere cuncta neci;
Aut refugit tandem laqueos aut stringitur arte,
     Iusque suum perdens, desinit esse suus.
Haud aliter regis cuneos compellit et arcet
     Francigenum virtus; stat tamen ille ferus.
{{Versus|685}}Obliquos validus sic murus sustinet ictus
     Arietis, at fortis permanet ipse lapis.
Hostilis feritas Danorum pariete firmo
     Tentato resilit, cornua fracta cadunt.
Hic vis Francigenum, fratris cum rege, sub armis
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sudat, et in Danos tota repente ruit.
Regem si superet, sibi gloria lausque perennis;
     Nulla sibi luxit clarior ante dies.
Hoc petit, explorat, contendit, anhelat, et audet,
     Armis, militibus, mente, furore, manu.
{{Versus|695}}Normannos similis tum vis tum gloria tangit:
     Vis sibi, si vincunt, gloria regis erit.
Seque suosque premi rex non tulit; ut tulit ardor,
     In medias acies irruit ipse leo.
Vis Normannigenum, proprii ducis arma sequendo,
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Militiae turmis firmat et ambit eum.
Gens ducibus propriis fidissima, tutior armis
     Nulla fuit, nam vi cedere retro nequit.
Haec variis bellis totiens pulsata, parentum
     Vincendi proprium ius sibi servat idem.
{{Versus|705}}Historicis campis lectoris mens spatietur,
     Nusquam perspicit hos expetiisse fugam.
Dedecus armatos fugiendi ius probitatis
     Non patitur, mavult ferre pericla necis.
Regia vis saevit, saevit Normannicus horror,
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtus Francigenum cedit ad arma ducis.
Nam nec ferre valens Normannos, nec superare,
     Inde capi metuit, vitat et inde necem.
Quod reliquum fuit, hostiles acies fugiendo
     Calmontem repetit, sed duo mira videt.
{{Versus|715}}Cum Normannigenis a tergo rex galeatus
     Insequitur, castrum pascitur ipse rogus.
Tranarant fluvium Walenses, moenibus ipsis
     Vulcanum dederant, depopulantur opes.
Clamor prosequitur fugientes, clamor ubique,
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum gemitu planctus aeris ampla replet.
Innatus vigor et levitas Walensibus arma
     Suggerit, implentur quaeque furore, rogo.
At rex Angligenum per flammas ire coegit
     Francorum cuneos, nec modus ipse fugae.
{{Versus|725}}Praevenit hic socios, alium praeoccupat ille,
     Ingreditur castrum rexque suique simul.
Hi fugiunt, castrum subeunt, rapiuntur in arcem,
     Rex aciesque suae moenia clausa tenent.
Cum strepitu portas ingresso rege, Tebaldus
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux cunei capitur, sistitur ante ducem.
Rex dux subridens, captum nunc asserit; ille
     Belli sic varios commonet esse modos.
Quem fidei propriae rex credens, laudat, honorat,
     Tum quia perstiterat, tum quia solus erat.
{{Versus|735}}Nobile castellum sic captum, depopulatum,
     Gloria fit Danis, Francigenisque dolor.
Sic flos militiae Francorum, frater et ipse
     Regis, cum cuneis clausus in arce gemit.
Praeda ditatus Walensis tendit ad arcem,
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignibus et ferro solvere clausa cupit.
Parcere sed victis, confusio quos sua clausit,
     Rex iubet, armatos detinet ipse retro.
Hinc rediens Normannigenum vim laudat et arma,
     Francorum probitas senserat ista duo.
{{Versus|745}}Egressis cuneis, Vulcanus saevit, et audax
     Aeolus e contra praelia firma gerit.
Impellunt sese mutuo per tecta per aulas,
     Bella Ceres sentit, paene perusta gemit.
Pampineas Bacchus dum perdit et ipse coronas,
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Walenses pedites abluit unda dei,
Vulcani varias transmittit Iuno favillas,
     Aethereo fratri flava Diana iubet.
Haec magni Martis rabies violenta peregit,
     Imperio solo numina tanta movet.
{{Versus|755}}Omnibus exustis, dum moenia sola relinquit,
     Francigenas pandit quam sit ad arma potens.
Exhinc cum sociis Gisortia moenia tendit:
     Miles uti sudat, pondere spumat equus!
Castro succenso, Francis virtute fugatis,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vrbes et patriam fama volando replet.
Ludovicus ut haec, comitum procerumque caterva,
     Comperit, Angligenum regis ad arma stupent.
Horrent tam subito subversum nobile castrum,
     Divitiis pollens, moenibus atque situ.
{{Versus|765}}Horrida vis, quae tanta die subvertit in uno,
     Quod vix obsidio debuit arcta quidem!
Tam clari sceleris pondus dum concipit aegre,
     Rex procerumque furor totus ad arma ruit.
Ardua Francigenum virtus glomeratur in unum.
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hancque Medunta tenens, congerit arma, faces.
Regis castellum rex binis his superavit,
     Pro feritate pari praeparat ista duo.
Nam sibi multimodum ferri genus, ignis adurens,
     Vt Normannigenas opprimat ense, rogo.
{{Versus|775}}Paceium totum, Gisortia tecta peruret:
     Haec Normannigenum proxima castra sibi.
Murmurat at frustra subvertere Caesaris urbem,
     Vt caput extinctum languida membra gerat.
Sed sibi concludit nisus audacia falsa.
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nosci ab antiquo quis sit in urbe vigor.
Fulmina sacra Iovis qui fabricat, auxilietur,
     Cum Zephyro Boreas fulmen ad astra ferant.
Sit licet hic burgus sine muris, est tamen ista
     Francigenum probitas, ignis ut igne ruat.
{{Versus|785}}Ignis castelli burgi superetur ab igne,
     Est hic pontificis, regis et illud erat.
Pontifici reddat metuit quod solvere regi:
     Armis iste caret, tela sed ille gerit.
Consulis acceptis verbis, rex Francicus armis
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Induitur, collo reliquiasque gerit:
Tutior incedit divino Nomine fretus,
     Vallatus variis ossibus ipse sacris.
Corpus pontificis, quem pertulit Ariopagus,
     Quod secum tulerit fama tremenda refert.
{{Versus|795}}Is praesul, caesus capitali iure, peremptus
     Francigenas forsan cerneret ense rui.
Arca Dei quondam capitur, ruit Israel ipse;
     Exemplo simili non timet iste capi.
Armatur virtus Francorum, gloria regni,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Villas ignis habet quo suus extat iter.
Hic Audoenus villas sex perdit et unam,
     Has uri patitur Nigasiique Vadum.
Ista futura sciens, rex tunc Andeleienses
     Linquant ut vacuas praecipit ipse domos.
{{Versus|805}}Naves conscendunt, sua gestant, longius astant;
     Sublatis opibus stat vacuata domus.
Assunt Francigenae, bellum cum pariete nudo
     Ignibus et ferro cum feritate gerunt.
Quilibet hoc praedo potuit, potuit puer unus,
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In vacuam villam stramina ferre, faces.
Hinc Franci redeunt, tanta probitate peracta,
     Ecclesiae Rodomi villa perusta manet.
Praeclari castri fuit haec vindicta perusti,
     Ista tamen Francis gloria nulla fuit.
{{Versus|815}}Dum venit hincque redit rex et vis Francigenarum,
     Torruit hos Phoebus, Sirius ipse simul.
Aethereus fomes, vis solis tanta perussit,
     Vt pudeat peditum commemorare sitim.
Horrida namque sitis homines extinxit equosque,
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reddit aegros potus turbidus, immo lues.
Ex morbo subeunt mortem per castra per urbes,
     Talis et in Francos ultio diva fuit.
Inclyta Mathildis, si iam translata fuisset,
     Stragibus ex multis, heu dolor, ille dies!
{{Versus|825}}Cernens quod natus sibi solus et unicus esset,
     Ne bellum gereret praecipit, idque monet.
Infidos animos, casus varios docet esse.
     Si ruit is, periit matris et omne genus.
Regibus ambobus pro tempore pacificatis,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Discedunt acies, et sua quisque petit.
Iactitat id Francus quod burgum diruit igne
     Clarum divitiis, culmine, plebe, situ.
Sed nec divitias rapuit, plebem nec abegit,
     Stat situs, exussit culmina sola soli.
{{Versus|835}}Deerat hic murus, munimen defuit arcis,
     Vrere sic villam nil probitatis erat.
At Normannigenum vis murus debuit esse,
     Arx galeata suis rex procerumque vigor.
Horridus hic armis, animi feritati tremendus,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noluit, at potuit, sternere caede, rogo.
Consilium procerum fuit hoc et iussio matris,
     Quod castrum tulerat, villa perusta ferat.
Quid sibi consilii, quid mater iusserit, ille
     Solus habet, burgum Francus in igne tenet.
{{Versus|845}}Gloria nulla fuit, villas quod Francus adussit
     Sic vacuas, immo dedecus istud erit.
At si Vernonem, ubi rex tunc deguit, igni
     Traderet, id virtus, gloria, lausque foret.
Deguit, at vidit galeatas ipse phalanges
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenum terras urere saepe suas.
Nequaquam vidit, sed villas urere cessit,
     Vt sic Francigenum desinat ipse dolor.
Matris erat Christi burgus, sic ecclesiarum
     Praedia, Danorum ius tamen illud erat.
{{Versus|855}}At timor invasit regem Danosque superbos,
     Gloria Francorum dum sibi tota venit.
Culpatur regis pietas, quod Francigenarum
     Non stravit cuneos, quos necat arcta sitis.
O si turba recens Danum cum rege volasset,
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horrida quam strages tingeret arva soli!
Tingeret. At Franci poscebant nil nisi bellum,
     Ipsa sitis fuerat Danicus ille cruor.
Cur non Paceium cinxit, si bella volebat?
     Namque Medunta prope, planus et ipse locus.
{{Versus|865}}Sterneret hic acies Danorum Francica virtus;
     Sanguine profuso, cederet ipsa sitis.
Danorum terras intravit bellica virtus
     Francigenum, belli spes sibi sola quidem.
Regis avus bello Francos regemque fugavit,
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flandrensis fugit consul et ipse simul.
Cum Ludovico repetebat iura paterna,
     Flandria cum Francis hic tremefacta fuit.
Bellorum casu nunc is nunc ille fugatur,
     Vivere quae servat nobilis illa fuga.
{{Versus|875}}Coram Francigenis, Flandrensibus inclyta virtus
     Perstitit, haud casu, sed probitate sui.
Iure pari metuunt a Danis nunc superari,
     Quos feritas armat, cum sibi tanta manus.
Franci nec numero superantur nec probitate;
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Normannis numerus stat probitasque minor.
[S]i numero superat, numerus numeretur ab ense,
     Detrahat ut probitas quae probitate tument.
Cum decies quinos Tideus solus superavit,
     Pandit quod numerus sit probitate minor.
{{Versus|885}}Militiae probitas Francorum fortis et audax
     Exstitit, id notum semper ubique fuit.
Quid notum? quibus? at sibimet. Rollo quid in armis?
     Quae tulit? aut primum Neustria cuius erat?
Hanc quotiens repetunt, fortes victique recedunt,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt timidus Danus clarior ense micet.
Quidquid praetendat Normannus, quidquid anhelet,
     At Francis minor est nobilitate, manu.
Exul is a Troia quem Tyndaris ipsa fugavit,
     Praeferet ha! Danis et genus atque manum,
{{Versus|895}}Huic genus a Troia succensa, depopulata,
     Dacia, terra potens, hos tulit hosque dedit.
Huic manus alta quidem, maior sed Danus in armis
     Quidquid habet Francus abstulit, idque tenet.
Iste tenet summo tamen hoc sudore, labore,
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; At cum deliciis Francus ubique manet.
In thalamis vivat: Danis sudorque laborque!
     Virtus vi capitur, desidiaque ruit.
Armis assuetus, levius fert pondera belli,
     Deliciis mollis protinus arma fugit.
{{Versus|905}}Gloria Rollonis num maior quam labor ipse?
     Calmontis labor hic gloria perpes erit.
Vssit quod castrum, quod paucos depulit armis,
     Angligenum regi gloria parva fuit.
Immo maxima, nam procerum vis Francigenarum
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exilit e castro, sicque fugata redit.
Castrenses nequeunt castro succurrere: flammis
     Vritur, ac hostes depopulantur opes.
Hic Francus vacuas sine muris comparet aedes,
     Nam collata duo certius ipsa nitent.
{{Versus|915}}Castrum divitiis praeclarum, moenibus, arce,
     Plenum militia, nobilitate, ruit.
Impietas haec, non probitas; Danus sceleratus,
     Walensis zabulus, rex sine mente fuit,
Nil Francus meruit, sed nec rex religiosus,
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sua sic vastet, destruat ille ferus.
Rex ferus Anglorum, nulli probitate secundus,
     Vt pacem pariat, talia bella gerit.
Complanare viam natis desiderat armis,
     Obvia cuncta teret, robora caesa ruent.
{{Versus|925}}Regnantis catulos timet, horret Francica virtus,
     Ne diadema sibi quaerere caede velint.
Primitus id tentat quod conterat ora leonis,
     Vt catuli parvi iam sine patre ruant.
Nam quis vi propria superaret quinque leones?
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sibi par feritas, par genus atque vigor.
Hinc rex Angligenum, dux hinc Normannigenarum,
     Andegavis consul belliger inde sedet;
Hinc consul Britonum, cum consule Pictaviensi,
     Vndique Francorum moenia clausa tenent.
{{Versus|935}}Sic leo cum catulis Francorum diruat urbes,
     Talibus ac tantis sunt duo regna parum.
Perlegat et memoret Francus Normannigenarum
     Gesta, quibus virtus Danica clara micat.
Se Normannigenis tunc sentiet esse minorem,
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ac proprii metuet perdere iura throni.
Interea Britonum quosdam rex Anglicus armis
     Appetit, et domitos in sua stare iubet.
Dumque moratur ibi, terit hostes, opprimit, arcet,
     Diffugiunt Britones per vada perque nemus,
{{Versus|945}}Arturi dapifer, Rollandus, consul et idem
     Tunc Britonum, regi dirigit ista suo.
&quot;Arturo regi trino Rollandus. In armis
     Efferus Henricus pellit ad arma tuos.
Providus ergo tuis, quorum tu solus haberis
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rex et dominus, auxiliare cito.
Aut per te venias, aut mittas huc legiones,
     Aut iuveni manda bella necemque. Vale.&quot;
Haec legit Arturus, frendet, furit, aestuat ira,
     Rollandoque suo scripta remittit ita:
{{Versus|955}}&quot;Arturus Rollando. Magnus ventus in auras
     Solvitur, et renuit tollere flabra diu.
Impetus Henrici mihi notus, nil timeatur;
     Audiet a Rodomo tristia: mater obit.
Cloto colum, Lachesis filum tenet, attrahit, occat
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atropos, et vitam deserit illa quidem.
Desinet hic Britones, nec quibit ferre dolorem,
     Nam nihil in mundo carius extat ei.
Attamen huic nostros apices mihi mittere dignum,
     Vt sciat Arturum, deserat atque meos.
{{Versus|965}}Si vero iuvenis tantus despexerit ista,
     Lucius ut sensit, perferet iste. Vale.&quot;
Hinc vocat Arturus socios, regique superbo,
     Vt Britones linquat, mandat et ista legat.
&quot;Arturus magnus, fatorum lege perennis,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Henrico iuveni, quod meruisse putat.
Naturalis habet probitas animusque virilis
     Vt prius indicat proelia, deinde gerat.
Dedignatur enim prosternere more latronum,
     Quorum stat sceleris fraude necare dolo.
{{Versus|975}}Provocat, ostentat pro viribus arma, cohortes,
     Quae sibi bellica vis; pacificare studet.
Talis Alexandri virtus, et Caesaris ardor,
     Vsus et iste mihi semper ad arma fuit.
Conflictus varios habui, laudisque triumphos
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viribus armatis semper ubique tuli.
Substravi Britones armis, Anglosque subegi,
     Francorum domui turgida colla iugo.
Sic triplicis regni diademata tunc tria gessi
     Solus, in his terris par mihi nemo fuit.
{{Versus|985}}Frustra te iactas opibus, virtute vel armis,
     Hos super excello, quos simul orbis habet.
Non mihi magnus rex Assyrius aequiparetur,
     Primus qui populos subdidit ense sibi.
Sed nec Chaldaicus Iudaica moenia sternens,
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plebes tam validas pellere sede valens.
Nec Macedo, mundi dominus, quem solque sororque
     Arboris infusi lumine iure canunt.
Nec radians armis, quem primum pertulit Anglus,
     Romulidum virtus ingeniique decus.
{{Versus|995}}Nec pius hic cuius genuit Colecestria matrem,
     Abluit a lepra quem sacer ille latex.
Nec decus ille ducum, qui solus Francigenarum
     Arces Romuleas subdidit ense sibi.
Nec tuus hic Rollo, domuit qui Francica colla,
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec dux Angligenum qui diadema capit.
Horum quis virtute sua reges superavit
     Tot tantosque simul quot mea sola manus?
Gallica regna mihi subieci: Roma furore
     Concutitur, mandat bella nefanda, neces.
{{Versus|1005}}Vt sibi restituam terras hortatur, ab Anglis
     Tunc sub iure meo dura tributa petit.
Quae duo contemnens, verbis brevibus duo mando:
     Romam nec timeo, debeo nilque sibi.
Responso tali furit arduus ille senatus,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperiumque suum deperiisse gemit.
Lucius Hiberius, consul praeclarus in armis,
     Eligitur, vires Romuleaeque simul.
Romulidis ducibus tot vel tantis aciebus
     Praeparat ex arvis quicquid ad arma satis.
{{Versus|1015}}Cum sibi subiectis terris Romania tota
     Convenit, armorum Caesaris ipsa memor.
Hanc sequitur mundus, ceu torrens turbidus, Alpes
     Transvolat, Arturum vis galeata petit.
Graecia, vis, sensus, decus omne philosophiae,
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum ducibus, cuneis, tota superba venit.
Linguarum mater, properat Babylonica virtus,
     Nescit quid sibimet barbarus ille sonet.
Sic Aegyptus adest, olim fons astrologiae,
     Nec videt in stellis tristia bella sibi.
{{Versus|1025}}Media, cum Persis, magicas non consulit artes,
     Vt casus varios ante notare queat.
Africa, Iugurthae bellis famosa, dolosos
     Dirigit huc Numidas, nec sibi fraude pares.
Libya cum Syris, Hispania, Parthia, Creta
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conveniunt, magnis viribus arma parant.
Bithyniae virtus, simul ipsa Boeotia tota
     Cum Phrygiis tentat tradere cuncta neci.
Gentibus his tantis tam fortibus associatis,
     Regum quisque suam dirigit, arcet, habet.
{{Versus|1035}}Ne tibi mendosus videar, relegens mea gesta,
     Horum cum populis nomina scripta vides.
Bis septem fuerant, aberat sed Spiritus ille
     Qui pacata regit pacificosque facit.
Arturum properant propriis constringere loris,
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed licium Sanson rumpit, et inde furit.
Quid moror? Arturus cum mundo proeliaturus
     Per mare per syrtes advolat, arma parat.
Hunc sequitur Britonum rutilans exercitus armis;
     Nobilis Anglorum iuncta phalanga venit.
{{Versus|1045}}Walia pone subit, ruit hinc Hibernia tota,
     Gens utraque nitens tunc foritate pari.
Scotica sic virtus, simul et Norwegia tellus
     Congerit armatos, nec probitate minor.
Gallia praedives, gens Saxoniae violenta,
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dacia Northmannis clara, repente ruunt.
His fretus cuneis regum comitumque catervis,
     Hostibus Arturus praeparat arma, neces.
Augustidunum veniens, exercitus alter
     Horrida castra locat, Lucius ipse simul.
{{Versus|1055}}Arturus mandat propriis discedere terris
     Romulidas: si non, bella cruenta ciet.
Lucius audaces Britones pedibusque fugaces
     Asserit, arma suis viribus esse minas.
Audiit Arturus; praeclaras ipse phalanges
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ordinat, ac hostis castra locata petit.
Occupat hinc vallem, qua transitus est legionum,
     Per medias acies hic sibi restat iter.
Aut via Romanis iam ferro facta patescat,
     Aut eadem vallis larga sepulcra dabit.
{{Versus|1065}}Lucius Arturum cognoscens praeripuisse
     Valles, hinc metuit, consulit inde duces.
Hostilis numerus Romanis sit licet impar,
     Arturi probitas omnibus horror erat.
Dissuadent bellum tum reges tumque cohortes,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romani referunt id scelus esse fugae.
Se bellis doctos, numero, virtute priores,
     Paucos et stolidos stragibus esse datos.
Crastina lux oritur, Romanos gloria belli,
     At Britones patriae ius feritasque tenet.
{{Versus|1075}}Insonat hinc tellus clamoribus, inde phalanges
     Concurrunt, ruit haec, ensibus illa furit.
Cautius armatas acies rex ipse locarat,
     Ordine confuso Lucius ipse venit.
Bello consumpto magna sub parte diei,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Innumeras strages horrida vallis habet.
Partim iam caesis, partim fessis aciebus,
     Iunguntur Britones Romuleusque furor.
Hinc orientalis virtus, simul imperialis,
     Gloria Romulidum consociata venit.
{{Versus|1085}}Occiduae gentis feritas, Britonesque superbi
     Stant hinc, Cornubiae vatis aperque simul.
Partibus alterutris furit hostis, comprimit, arcet,
     Obruit, impellit, qui probitate viget.
In reges, proceres, descendit bellicus ardor.
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae fuit hic rabies, mens memorare fugit.
Hic iam non peditum sed regum maxima virtus
     Sternitur et sternit, dum fugit ipsa fugat.
Iusserat in latebris fore de legionibus unam
     Rex ferus, ut sociis afforet ipsa recens.
{{Versus|1095}}Elevat Arturus signum; tunc ipsa repente
     Advolat, ut cavea prosilit ipse leo.
Claudiocestrensis consul, dux agminis huius,
     Collibus elapsus, fulminis instar adest.
A tergo venit is, nam vultus torserat in se
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rex. Oritur, caedes iam miseranda satis.
Cum Gallis Britones concludunt ense phalanges
     Romuleas; proceres undique caede ruunt.
Fulminat Arturus, Britonum furit ardor et ira,
     Obstat Romulidum vis procerumque manus.
{{Versus|1105}}Horrida bellorum facies, cruor undique manat,
     Corpora dissectis artubus alta iacent.
Cladibus his tantis iam parcere rex cupiebat,
     Sed furit horrendus Lucius ense, manu.
Hunc igitur virtus regalis cingit et urget,
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum ducibus propriis saevit et ipse magis.
Sic Macedo stagnum dum cingit, turba leonum
     In gladios, hastas, irruit atque ruit,
Quem Britonum virtus gladio superare nequibat,
     Transforat hunc hasta, sic ruit ille leo.
{{Versus|1115}}Romani fugiunt, reges proceresque fugantur,
     Hos magis ipse dolor quam metus ille fugat,
Prostrati corpus proceres utrique laborant
     Vt rapiant; at rex praevalet idque tenet.
Diffugiunt alii tum per castella, per urbes,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos saltus retinet, hos vada caeca necant.
Separat Arturus sociorum corpora caesa,
     Sarcophagis donat per sacra deinde loca.
Cetera per campos tumulari iussit, honori
     Romulidum clemens consulit, immo suo.
{{Versus|1125}}Praecipit afferri tunc corpus principis, illud
     Romulidis mittit, mandat et ista simul.
&quot;Arturus Romae. Petiisti, sume tributum,
     Immo tributa, tuis praemia digna minis.
Arturum superare cupis, sed te superavit.
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipe quae mitto, nobile corpus habes.
Cetera terra tegit, numerabis quot sibi desint.
     Nam meus hos mucro dinumerare nequit.
Te Constantinus possedit, mater et eius;
     Protulit hos ambos Anglia nostra potens.
{{Versus|1135}}Hos imitans, armis Anglorum iura reposco,
     Angligeni regni qui diadema gero.
Si mihi subdaris patientius, ipsa valeto,
     Si non, horrisonis viribus arma paro.
Hostibus hinc caesis Arturus et inde fugatis,
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt Romam capiat, praeparat, instat iter.&quot;
Perfidus ecce nepos regis Modredus, in armis
     Strenuus, Anglorum tunc diadema rapit.
Huic rex reginam, regnum commiserat, altos
     Romulidum cuneos dum necat atque fugat.
{{Versus|1145}}Qui commissa duo proprium ius efficit. Audit
     Arturus, tumidum transvolat inde fretum.
Excipit Arturum cum magnis viribus ille;
     Innumeris caesis, perfidus ipse fugit.
Nil tamen a coepto desistens, arma resumit,
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Restaurat cuneos, proelia saeva movet.
Advolat Arturus, legiones ordinat; audax
     Modredus simili cum feritate venit.
Cum sexagenis hic millibus arma capessit,
     Vt patruus maior vi numeroque fuit.
{{Versus|1155}}Devorat hic hostes aper audax Cornubiensis;
     Fusis innumeris, perfidus ille ruit.
Se patruo noscit sic traditor ille minorem;
     Principe prostrato, perfida turba fugit.
Rex Constantino cognato sceptra relinquit,
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Modredi geminos depulit iste ferus.
Saucius Arturus petit herbas inde sororis,
     Avallonis eas insula sacra tenet.
Suscipit hic fratrem Morganis nympha perennis,
     Curat, alit, refovet, perpetuumque facit.
{{Versus|1165}}Traditur antipodum sibi ius; fatatus, inermis,
     Belliger assistit, proelia nulla timet.
Sic hemispherium regit inferius, nitet armis,
     Altera pars mundi dimidiata sibi.
Hoc nec Alexandri potuit, nec Caesaris ardor,
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt superum tellus sic sua iura ferat.
Antipodes huius fatalia iura tremiscunt;
     Inferior mundus subditus extat ei.
Evolat ad superos, quandoque recurrit ad ima;
     Vt sua iura petunt, degit ubique potens.
{{Versus|1175}}Quis fuit Arturus vel quis sit, cernis. At ista
     Non iactando loquor, sed tibi pando sacra.
Plenius haec qui scire cupit, mea gesta revolvat,
     Quae Monemutensis vera loquendo canit:
Dinumerat mea bella liber Gildae sapientis
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum duodena refert, maxima sola notat.
Quot mea sola manus prostraverit in duodeno,
     Non mea, sed Gildae lucida verba sonant:
Ter decies deni, ter centum, ter duodeni,
     Centies et bini, quatuor adde simul.
{{Versus|1185}}Impetus hos unus Arturi misit ad Orcum,
     In bello timidis fabula talis erit.
Proelia priscorum numera, lege, cerne, recense;
     Quod tua sint ludus, protinus ipse vides.
Regum Francigenum cum regibus Angligenarum
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Splendida bella scio, risus at inde meis.
Nunc igitur mando, Britonum castella relinque,
     Respuit alterius gens mea ferre iugum.
Nuper ab antipodum pro te tellure recessi,
     Per Cycladas veniens proelia multa tuli.
{{Versus|1195}}Indos cum Parthis, itiner nostrum prohibentes,
     In campis Arabum fudimus, hosque tegunt.
Nam fatata cohors, at impenetrabilis armis,
     Quaelibet obtruncat, pervia cuncta facit.
Sic ferus Aeacides, si corporis inviolata
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pars sibi quoque foret, degeret ipse diu.
En mea classis adest, sed classis tota perennis
     Littoribus notis appulit, arma gerit.
Quod mea iura tenes simul et rex Francigenarum,
     Hoc innatus amor fert pietasque mea.
{{Versus|1205}}Id quare patiar, tam longo tempore farer?
     Sed mihi nota quidem coelica fata vetant.
Bellis antipodum pacatis atque sopitis,
     Apparebo ferus, orbis et ipse fremet.
Mundanae molis tunc nobis climata cedent,
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperium nostrum terra subacta tremet.
Ne tamen id videas, te iussis supprime nostris,
     Vt tibi vel natis regna quieta sinam.
Ipse quidem silvas, fessas refovens legiones,
     Incolo Cornubiae, proxima castra loco.
{{Versus|1215}}Si mea iussa times et amas, et pronus obedis,
     Iam valeas; si non, nuntio bella tibi.&quot;
Rex Anglus legit haec, Britonum quem silva tenebat.
     Subridens sociis, nil pavefactus, ait:
&quot;Magnus Alexander Darii dum scire laborat
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae vis; quae probitas, ut peregrinus abit.
Obviat hinc regi rex pauper solus: at ille
     Quaerit, Alexander si sibi notus erat?
&quot;Est mihi notus,&quot; ait rex, &quot;audax, clarus in armis,
     Idem philosophus ac probitatis apex.&quot;
{{Versus|1225}}Porrigit hinc apices proprios plenosque minarum;
     Mandat ut ille ferus rura paterna petat.
Orat Alexandro deferri; iurat et ille
     Ipsius in manibus scripta futura fore.
Hinc socios repetit pauper peregrinus et hostis,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Solvitur in risum tunc proceresque sui.
Ordinat hinc acies, bellorum iure peritus,
     Tota quibus tellus paene subacta fuit.
Indicit bellum Dario, multisque peremptis,
     Per silvas Darius dum fugit, ense ruit.
{{Versus|1235}}Arturi Darium praesens feritas imitatur,
     Nos terrere cupit carmine necne minis.
Romulidas stravit, nec possumus inficiari,
     Inque locis istis par sibi nemo fuit.
Rex Britonum, rex Anglus erat, rex Francicus idem,
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scimus plura quidem subdita regna sibi.
Antipodum sibi iura favent, fessae legionis
     Corpora nunc refovet, castra propinqua locat.
In silvis Darius percussus morte sopitur,
     Is forsan simili iure perire cupit.
{{Versus|1245}}Lazarus ille necis subiit bis iura tremenda,
     Ni sibi fata darent, posset et iste mori.
Vt Britones linquam, quos dant Normannica iura
     Mandat; si renuo, bella parantur, ait.
Ne se contemni reputet, nunc scripta remittam,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mitior is forsan vi rationis erit.&quot;
&quot;Arturo magno, fatorum lege perenni,
     Henricus iuvenis, cum feritate modum.
Actus cum verbis moderari, dum sapientis
     Sit proprium, nostrum pignus id esse volo.
{{Versus|1255}}Nobilis Arturi probitas laudatur ubique:
     Novi quod fuerit fulgur ad arma potens.
Hunc, cum vivat adhuc fato, qui provocat armis
     Perdet iura throni, corruet ille simul.
Comperit hoc dudum Romani gloria regni;
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucius Arturi tristia bella tulit.
Talia bella ferat qui pacis foedera vitat,
     Nostrum velle manet, nolleque semper idem.
Neustria Rollonis fuit, atque Britannia tota;
     Has a Francigenis foedere pacis habet.
{{Versus|1265}}Heres iuris ego gemini; quod iure reposco,
     Dat genus et ratio, lex favet, immo iubet.
Vt linquam Britones mandas iratus; at ira
     Fit furor insipiens, dum ratione caret.
Gens tua ferre iugum cavet, at Normannigenarum
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pertulit et perfert hoc graviusque feret.
Qui contra stimulum pugnat, bis pungitur ille,
     Quod vitat patitur, durius illud habet.
Fama volat, Mathildis obit, lux imperialis,
     Vnicus huius ego; fata tulere duos.
{{Versus|1275}}En quia mandasti, quia confert fama dolorem,
     Vt tuus fert animus, amodo cedo tuis.
Cedo sed ad tempus; nam tota Britannica tellus
     Tum mihi tum natis est referenda meis,
Hanc sub iure tuo, sub pace tua teneamus;
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ius tibi, par nobis, totaque terra simul.
Haec quia concedis, valeat tua vita perennis,
     Nam mea sub Christi iure perennis erit.&quot;
Interea Mathildis obit, regique repente
     Beccensis monachus mittitur, exit, abit.
{{Versus|1285}}Is regi notus, tum carus tumque fidelis,
     Hinc magis est iteris dulcior ipse labor.
Nec tamen hic cassus; baculo, dulcedine pleno,
     Ditatur rediens, at monachilis erat.
Dulcior at multo quam pontificalis habetur,
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic et ille simul consepelitur eis.
Si bono quid meruit, datur huic sceptrum probitatis;
     Si male, de proprio verbera dura feret.
Corpore nudatus, pastorum spiritus exit,
     Huius iudicium ferrea virga regit.
{{Versus|1295}}Intimat hinc regi monachus quod mater obisset.
     Vltra credibilem flet, gemit, ille modum.
Nec mirum; sibi nil in mundo carius ipsa,
     Nam diadema dedit, mater et eius erat.
Testatus pater hinc, ut matrem semper amaret
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussit, obediret consiliisque suis.
Hinc memor, imperio matris tria subdidit iste,
     Se, proprius actus, imperiumque simul.
Iam duo conqueritur, quod vim sibi consiliorum,
     Pro se pauperibus munera multa dabat.
{{Versus|1305}}Consilio proprio datur is; nam, matre remota,
     Anchora ceu navim, deserit illa virum.
Militiae studiis pressus, stipendia multis
     Distribuit; pastor pauperis esse nequit.
&lt;/poem&gt;
==3.==
&lt;poem&gt;
Anno milleno, ter bino, tum simul uno,
     Sedecies deno, magna Mathildis obit.
Stella die solis rapitur sub sole diei:
     Sol verus simili surgit in orbe die.
{{Versus|5}}Rectius hanc solem quam stellam forte vocarem,
     Nam similis soli quisque futurus erit.
Solum sola regens natum, binisque carebat
     Quos solos habuit, quos dedit ipsa solo.
Tertia solis erat, cum tali parte diei
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritus ille venit, spiritus huius abit.
Decalogi iussum tenuit tum mente vel actu,
     Septembris decima cessit et ipsa die.
Cumque dies Phoebus cum Virgine bis duodenos
     Splenduit, aeternum coepit habere diem.
{{Versus|15}}Iustitiae solem videat cum Virgine sacra,
     Sic et apostolicum propheticumque chorum.
Infirmata diu, paulatim deficiebat,
     Subtrahitur vitae vividus ille vigor.
Corpus, tum senio tum febribus attenuatum,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritus ut linquit, claustra beata petit.
Ex meritis credi licet hoc, nam semper egenos
     Fovit, et ecclesiis munera multa dedit.
Huius prae cunctis beneficia larga recensent
     Beccenses monachi, cuius et ossa tenent.
{{Versus|25}}Vt natos proprios hos solos semper amavit,
     Vnus ut ex illis sic erat inter eos.
Gaufridum pariens, premitur valitudine forti;
     Primus et in natis hic moriturus erat.
Dissolvi metuens, Becco petiit sepeliri,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tunc Rodomi degens annuit ista pater.
Quae Becco dederit tunc temporis enumerabo,
     Carmine finito, singula vera loquar.
Subnectam breviter post mortem quae dedit eius
     Ipsius ex rebus filius ipse suus.
{{Versus|35}}Quae vero monachis aut ecclesiae faciendae
     Contulit in censu, noscere nemo potest.
Hinc igitur natus postquam diademate fulsit,
     Cum Becci monachis vivere dulce fuit.
Pluribus hac lustris Pratensis cella refulsit;
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prati flos moritur, stella serena ruit.
Stat Rodomum iuxta locus hic, qui nomine Prati
     Censetur, monachis congruus ipse satis.
Meridiem spectat, septentrionalis in urbem
     Flat Boreas, flumen dirimit ista duo.
{{Versus|45}}Alluit hinc Pratum crescentis fluminis unda,
     Nominis inde sui vim locus ipse trahit.
Nobilis hic cellam structurae condit, adornat
     Henricus senior, ditat honore pari.
Hic Becci monachos degentes semper amavit,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auxit divitiis, praedia plura dedit.
Sumptibus ex propriis proprias hic construit aedes,
     Incolit has, Rodomum cum venit, ipse leo.
Splendidus iste locus rebus vel religione,
     Silvis ac fluvio, portubus, urbe, situ.
{{Versus|55}}Silva propinqua manens parcum demittit in amnem,
     Vrbis in obtutu floridus ipse micat.
Huncque feris variis rex praesens nobilitavit,
     Huic partem nemoris consociare libet.
Eius in extremis, regalis qua via transit,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius regis opus, regia clara nitet.
Sit qualis paries prospexit quisque viator,
     At varios vultus interiora latent.
Regia picta nitet, auro testudo refulget,
     Inscius artis adest, obstupefactus abit.
{{Versus|65}}Hanc iuxta Pratum residet, quo flos mulierum,
     Flos patriae nostrae, clara Mathildis obit.
Flore suo Pratum vacuatur, floris odorem
     Tellus nostra sapit, spirat ubique novus.
Magnus floris odor: quod coniunx imperialis,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Filia quod regis, regia mater erat.
Maior: quod prudens, quod religionis amatrix,
     Quod fons consilii cum pietate fuit;
Quod refovens inopes, monachorum quod pia mater,
     Perfugium miseris, pacis amica simul.
{{Versus|75}}Maximus: in studiis dum vivit talibus exit;
     Vt pia vita fuit, finis et ipse bonus.
Ipsa, prius naevum pandens quem contulit aevum,
     Linquens cuncta soli, transit ad alta poli.
Floris odor, quod magna, potens quod religiosa,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod vitae pia mors consociata fuit.
Hac igitur tali tam clara morte sopita,
     Vrbis praesul adest, clerus et ipse simul.
Assunt abbates, proceres, populique caterva
     Confluit, exequiis omnis habetur honos.
{{Versus|85}}Anno praeterito gravis hanc valetudo gravavit;
     Eligat ut tumuli ius sibi natus, ait.
Is Beccum memorat, sepeliri quo cupit olim,
     Hunc fore regalem denegat illa locum.
&quot;Solus regalis locus est polus&quot;, intulit ille,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Gloria nec tumuli membra beata facit.&quot;
O verbum dignum prolatum regis ab ore!
     Culmine regali regia digna fides!
Sollicitus curat quo spiritus huius abiret,
     Assiduaeque precis providet ipse locum.
{{Versus|95}}Vt ratione capax vim perspicit ipsa loquentis,
     Dat monachis caris corporis ossa sui.
Virginis eximiae clara sepelitur in aula,
     Hac rutilat Becci splendidus ipse locus.
Altaris facies pro corporis imperialis
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fulget honore, parem percipit illa vicem.
Sed superexcellit collatus splendor honoris,
     Hic sibi sit quantus spiritus ipse sapit.
Quidquid ibi sancti, quicquid consistit honesti,
     Huius erit meritum, dum polus ima petit.
{{Versus|105}}Tradidit hanc tumulo Rotrodus, tunc Rodomensis
     Praesul, et abbatum conflua turba simul.
Affuit Arnulfus antistes Lexoviensis,
     Ingenii virtus eloquiique nitor:
Praeterea clerus, proceres, coetus popularis,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grexque pius fratrum, quos sibi iunxit amor.
Permanet in terris hinc gloria tanta sepulcri,
     Maior et in coelis gloria perpes ei.
At pretii magni stat desuper ampla corona,
     Iure coronatam clara corona tegit.
{{Versus|115}}Candelabri radiis septenis, lampadibusque
     Cum totidem, tumuli condecoratur honos.
Septiformis inest animae iam Spiritus ille,
     Iam radios veri luminis ipsa videt.
Christi pura caro, sanguis tractatur ad aram,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tumulo coram mystica semper adest;
Visque sacrificii divini transit in illam;
     Id meruit, cuius munere digna fides.
Obtulit ecclesiae se totam Virginis almae,
     Corpus habens, animam diluit ipsa prece.
{{Versus|125}}Diluit et Christi vivacis sanguinis unda,
     Vnda sibi praesens, tergere cuncta potens.
Quis numeret quotiens celebrabitur Hostia vitae,
     Vel celebratur ibi, cuius et ipsa comes?
Haurit quotidie coelestis dona cruoris,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt purgata diu mundior astra petat.
Cum monachis caris radianti carne resurget,
     Quorum iam meritis associata manet.
Sicque stola gemina, dono redimita perenni,
     Iuncta Deo vitae, vita perennis erit.
{{Versus|135}}Gloria est qualis coeli vel quanta videbit,
     Quid Deus aut quid sit angelus aut quid homo.
Quae causae rerum, vel mundi quae sit origo,
     Quam natura potens, quam variata manet.
Angelus aut homo quid peccarunt, curve creati,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post mundum quid erit, cur Deus extat homo.
Anno quo moritur tria signa stupenda coruscant,
     Portentum superum, sed latet istud adhuc.
Parisius iuxta metuenda cometa refulsit,
     Martius hanc fudit, belliger ipse deus.
{{Versus|145}}Circulus aethereus solem circa radiavit
     Maximus, hunc mensis Caesaris ipse dedit.
Nocte sub umbrifera monstratur luna cruenta,
     Septimus a Martis turbine mensis erat.
Horum perspexi medium, multis sociatis:
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera bina ferunt cum gravitate viri,
Tum monachi plures, tum clerus Parisiensis,
     Quorum nota fides religioque manet.
Haec tria quid signent, scit rerum pervigil Auctor,
     Nam genus humanum cuncta futura latent,
{{Versus|155}}Bella, fames, pestes, tempestatesque futuras,
     Principis aut mortem talia signa canunt,
Sive novi regis praecellentis diadema,
     Praesulis insignis vel speciale decus.
Haec diversa quidem, non unum sed tria signant,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tamen haec extent dicere nemo valet.
Iura novi regni forsan canit ipsa cometes,
     Luna rubens belli tristia fata refert.
Solaris cyclus, alicuius splendor honoris
     Coelitus emissus, qui sit in orbe novus.
{{Versus|165}}Haec sic coniicio, nam talia saepe relegi;
     Quae tamen ista tegant, posteriora docent.
Coelica signa latent, donec videantur in actu,
     Actus habet quidnam significare velint.
Praeteritis signis succedunt significata;
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur micuit signum, res patefacta monet.
Vt reor, instat in his praesens discordia regum;
     Sed quis erit rerum terminus, ecce latet.
Vt retuli, September habet cum morte Mathildem,
     Pascha sequens cernit tela parare, faces.
{{Versus|175}}Conveniunt iterum tum reges Francus et Anglus,
     Tum proceres, clerus, militiaeque vigor.
Vt sibi subdatur, rex ut sibi serviat Anglus
     More patris, Francus rex petit, immo iubet.
Denegat ille ferus ulli se subdere regum,
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impar nec cuneis par diadema nitet.
Regum colloquium tali finitur in ira,
     Militiae virtus confluit, arma capit.
Francorum probitas consueto more minatur,
     Dux Normannigenum ferrea claustra facit.
{{Versus|185}}Armatis cuneis cingit castella vel urbes,
     Has penetrare parans; Francia clausa gemit.
Nam pax turpis ei, Normannica nec superare
     Castra valet, feritas permanet ipsa ducis.
Foedera velle sui fient, nec serviet ulli;
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exerat en Francus quicquid ubique valet.
Dirigit interea proceres princeps Alamannus
     Angligenum regi pontificesque suos.
Hos dux Saxoniae ducit, dux splendidus armis,
     Terris, divitiis, milite, mente, manu.
{{Versus|195}}Principis isque nepos tanti, nitor imperialis
     Culminis; ast alius non minor eius honor.
Nam gener is regis: natam sibi copulat huius,
     Connubio tanto clarior ecce micat,
Duxerat hanc comitum maiestas pontificumque,
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum quantis opibus dicere nullus habet.
Aurum quis numeret, argenti copia quanta;
     Vasorum species mens memorare nequit.
Quam varii generis, pretii, quot regia virgo
     Ornamenta tulit, scribere nemo valet.
{{Versus|205}}Gloria regalis cum sponsae tanta fuisset,
     Saxonicus sponsus splendet honore pari.
Virgo duci sociata nitet facieque decora,
     Nobilis haec animo, sic patre, matre, viro.
Hanc gens Saxoniae dominam se gaudet habere,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illustrat patriam splendida stella suam.
Plus patriae confert fulgoris, laudis, honoris,
     Quam sibi Saxonici culminis altus honos.
Haec alti generis, speciosa, futuraque mater,
     Hoc triplici nexu nectit amore virum.
{{Versus|215}}Dux igitur tantus, transmissus ab imperiali
     Culmine, quo regem cerneret, ecce venit.
Milite vallatur multo, proceres comitantur;
     Nolit sive velit, Flandria praestat iter.
Attamen hunc consul Flandrensis ducit, honorat,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per proprias terras, regis amore quidem.
Suscipit hunc, belli fomes, Normannica tellus
     Coniugis ob meritum, foedera pacis habet.
Obviat huic Anglorum rex, simul oscula libat,
     Affuit Angligeni gloria multa throni.
{{Versus|225}}Huic, quia vir natae, legatus et imperialis
     Principis atque nepos, solvitur omnis honos,
Agminibusque suis defertur quidquid honoris,
     Vrbibus hos infert rex procerumque chorus.
Hos secum retinens, ut honorus honorat honoros,
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignus honorari, dignior ipse throno.
Hos socios ducit tum per castella, per urbes,
     Hique stupent regis gloria quanta manet.
Hinc regi pandit dux imperialia iussa,
     Munera tunc profert, ardua scripta simul.
{{Versus|235}}Mandat ne regi Francorum subiciatur,
     Cum sibi par virtus, par honor atque thronus;
Non par at maior, patrios si iure triumphos
     Inspicit, ac proprii culmina tanta throni.
Foedera si pacis ineat, conservet honorem
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum sibi tum natis consulibusque suis.
Imperium natis nitatur pacificare,
     Desidis est regis subdere colla iugo.
Si iubet, armatas validas mittet legiones
     Ditatas opibus, proelia ferre scias.
{{Versus|245}}Si mavult, isdem veniet simul imperialis
     Gloria, sic regem pellet ab arce throni.
Hugonis fuit hic, Karoli non ipsius heres,
     Heredes Karoli depulit ille dolo.
Eius progenies regni pellatur ab arce;
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vt sibi par ratio, ius sibi constet idem.
Translatum regnum transferri iure valebit;
     Bellica vis tollat quod tulit ipse dolus.
Ecclesiam turbans, populi vastator et ustor,
     Nec sibi nec regno proficit, immo nocet.
{{Versus|255}}Regis nomen habet, reges non destruat ergo:
     Destructor patriae sedis ab arce ruat.
Heredem Karoli se fatur, Francigenarum
     Viribus imperii quaerit habere thronum.
Ius Karoli ius eius erit, perquiret ubique
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod lex, quod ratio, quod sibi iura dabunt.
Angligeni regis natum diademate Franco
     Donabit, thronus hic nobilis huius erit,
Rem tantam peraget vis regis et imperialis,
     Hoc sua fata volunt, idque cometa canit.
{{Versus|265}}Indolis egregiae iuvenis, probitasque futurus,
     Francigenum regno cum patre iura dabit.
Vt pax in terris sub regum sorte duorum
     Floreat, is pater est, filius isque patris.
Nominibus solis naturae iura notantur,
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arctius his vinclum non habet ipsa sibi.
Nata pro regis, regali proque sorore,
     Imperii munus reddet utrisque novum.
Natam regis habet, qui regis natus habetur,
     Heredes duo sunt, sunt duo regna sibi.
{{Versus|275}}Praeterea grates reddit quod filia tanti
     Principis est tanto consociata duci.
In patruum transit quidquid fit iure nepoti,
     Est patrui totus ipse nepotis honos.
Laetatur regis tanti praeventus amore,
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sibi sufficiat reddere posse vicem.
Si tempus dederit, referet par pignus amoris,
     Nec minor accipiens quam fuit ipse dator.
Firmus amicitiae trames, nec morte tenorem
     Perdit, et in vita fidus ubique manet.
{{Versus|285}}In regem tantum vis imperialis amoris
     Talis erit, factis idque probare licet.
Cum duce Saxoniae proceres transmittit, ut ipsi
     Regis velle sciant consiliique modum.
Imperii virtus ad regis velle parata,
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Principe cum proprio, si iubet, ecce venit.
Francorum regnum sic armis pacificabit,
     Vt securus iter quisque viator eat;
Vt nova iura novi regis cum pace noventur,
     Proelia sedentur, sit novus ipse thronus.
{{Versus|295}}His hilaris factus rex infert: &quot;Imperialis
     Est mihi gratus amor, utilis isque meis.
Gratus nam cunctis et regi constat honorus;
     Vtilis in bellis fortis adesse potest.
Contra Francigenas tumidos quod proelia mandat,
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Principis affectus, is mihi nempe placet.
Colla superborum reprimantur, pacificentur
     Tum plebs tum proceres imperiumque simul.
At Normannigenum sibi sufficit ardua virtus,
     Audax Francigenum proelia nulla timet.
{{Versus|305}}Quidquid ad arma potest Francorum vis galeata
     Monstravit, rediit, iam sua rura fovet,
Dacia sola fuit, Francorum moenia stravit,
     Horum tunc patriae pars sibi magna datur.
Nunc sociis Anglis, quos dudum subdidit armis,
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non minor at maior viribus, ense, viget.
Quid Britones memorem, Pictavos, Andegavenses,
     Quos sibi consocians, Neustria clara nitet?
Francigenum feritas his frustra bella minatur:
     Copia verborum stat sibi, visque minor.
{{Versus|315}}Angligeni regis tot terras tollere virtus
     Nulla valet, frustra Francia tela parat.
Nec Normannigenum capiet castella vel urbes,
     Nec sibi rex Anglus serviet. Ecce dolor!
Pax sibi nulla manet, vi pacis foedus honestum,
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria Normannis sit proprioque duci.
Quod princeps tantus mandat diadema daturum
     Se nostro iuveni, gaudeo, spesque manet.
Vis coeli valet hoc, vis regis et imperialis,
     Nam transferre thronum diva statuta solent.
{{Versus|325}}Quod grates solvit quia regia virgo nepoti
     Iuncta suo fulget, fit mihi magnus honos:
Connubio natae mihi iungitur imperialis
     Gloria, bellica vis, hostibus ipse timor.
Quae tria tum mihi tum natis sunt splendor honoris,
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tum proprio regno consulibusque meis.
Velle meum pax firma meis; mihi tradita iura
     Defendam patria vi propriaque manu.
Principis adventus, horrendus caede futurus,
     Quod mando foveat tempus ad usque suum.
{{Versus|335}}Regum consilium praeceps virtute carebit,
     Consilii magni res manet ipsa diu.
Mens mea quid gestet, sileo; tamen imperiali
     Cordi cordis erunt omnia nota mei.
Hostis molitur mihi, natis tollere sceptrum.
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Molior ast aliquid; quid sit id, ecce latet.&quot;
His rex prolatis, mirantur dux proceresque
     Sensum, verba, modum, consiliumque viri,
Quantas fundat opes, quam multo milite fulget,
     Nobilitas quanti culminis extet ei.
{{Versus|345}}Hinc Rodomum veniens dux regia tecta subintrat,
     Egregiique loci traditur aula sibi.
Regis id hospitium, patulus quod lucus adumbrat,
     Flumine cum pratis, nobilis urbe, situ,
Interius radians auro, varioque colore
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oblectans animos, visibus aula placet.
Redditur interea Rodomo praesentia regis,
     Dux Alamannus adest, colloquiumque serunt.
Adsunt pontifices bini, quos imperialis
     Gloria transmisit, regia verba notant.
{{Versus|355}}Quid velit his pandit, denudat consiliorum
     Iura, modum, summam, nil tacet ipse tribus.
Quae secreto refert, haec imperialibus ipsi
     Auribus infundant, cuncta notentur ei.
Dux sociique sui, ditati munere multo,
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In patriam redeunt, regia iussa ferunt,
Constat ab antiquo quod Roma tumentia colla
     Semper habet, Remi prodit ut ipse cruor.
Bellorum nutrix peperit sibi proelia, reges
     Hos proprios stravit, tradidit hosque fugae.
{{Versus|365}}Binos saepe duces huius discordia fecit,
     Qui sibi, qui mundo bella necesque gerant.
Tempore sic nostro, sub tantis regibus istis,
     Exit ab antiquis sedibus ipse tumor.
Ipsum consequitur praesens dissensio regum,
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius ceu fuerit Roma superba caput.
Nam clerum, populos dum pacis iura tenerent,
     Schismatis initium fit prior ipsa suis.
Cessit Apostolicus fatis, pandensque tumorem
     Pontifices binos procreat ipsa sibi.
{{Versus|375}}Antiqui naevum retinens elata tumoris,
     Nec sibi nec populis providet, immo nocet.
Olim sic orbis dominatum perdidit ipsa,
     Vix sibi iam vivit, linquitur ecce sibi.
Schismate consimili turpavit climata mundi,
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum prius Apuliae dux diadema tulit.
A duce Rogero tunc alter papa receptus,
     Quo sibi dux faveat, hunc prius ipse sacrat.
Sic papa gemini fabricantur tempore nostro,
     Turpius in terris schisma fuisse nequit.
{{Versus|385}}Victor, Rollandus, sub Petri sede locantur,
     Hi duo divisi, Petrus at unus erat.
Vnum vel nullum Petri tenet ipsa cathedra,
     Nam tumidos binos arcta tenere nequit.
Respuit ipsa duos, unus nam sufficit orbi;
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Respuat hos orbis, unus ut esse queat.
Binos nulla polis recipit, nisi turgida Roma,
     Talis in exemplo qualis et ipsa latet.
Fratribus ex geminis quod traxit semper habebit;
     Discors Roma fuit, semper et illud erit.
{{Versus|395}}Horum quos retuli, papa migrante, secundus
     Eligitur, summum respuit ille gradum.
Traditur hinc alli ius pontificalis honoris;
     Suscipit hic fasces, alter ad ista dolet.
Per se perque suos repetit quod respuit ante,
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eligit hunc iterum pars violenta sibi;
Hoc sine caede tamen, nam pars utraque, superba
     Quamvis erat, metuit bella movere pari.
Romulidum sensus sic pacis foedera turbat,
     Proh dolor! initium schismatis inde venit.
{{Versus|405}}Praesulibus binis mutantur nomina prisca,
     Vt mos Romulidum sorsque sacrata dedit.
Nomen Alexandri Rollandus possidet; alter
     Victoris: gemino nomine quisque nitet.
Interea mittit legatos praesul uterque,
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Orbis regna sibi subdere quisque cupit.
Iam duo non unus disponunt culmina Petri;
     Heres unus erit; si duo, Petrus abest.
Italiae partes sibi vindicat Otovianus,
     Ex geminis praesul extitit iste prior.
{{Versus|415}}Hunc per legatos princeps Constantinopolitanus
     Suscipit, et tellus subdita tota sibi.
Rexque sacri tumuli custos, cum milite sacro,
     Plebibus adiunctis, servit, obedit ei.
Cum clero, populis, favet huic princeps Alamannus
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux quoque Saxonia, Dacia tota simul.
Francus et Anglus ei reges cum plebe favissent,
     Noscere si possent ordinis ante modum.
Sed per legatos proprios hos praevenit alter,
     Legistrisque favent rhetoricisque tubis.
{{Versus|425}}Nam simul hi veniunt cum regibus, altus et ipse
     Clerus adest, populi conflua turba venit:
Hinc Papiae geniti Willelmi lingua perorat
     Causam, qui fluvius eloquiique nitor.
Arte vel ingenio reges circumvenit, omnes
{{Versus|430}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vi linguae superans in sua vota trahit.
Primus Apostolicum Rollandum nominat altus
     Francigenum clerus, rex procerumque chorus.
Cui tanti cedunt, cedit rex Angligenarum,
     Cedunt et comites pontificesque sui.
{{Versus|435}}Suscipitur clarus Rollandus papa, secundus
     Victor respuitur, sit licet ipse prior.
Schismaticique duo terrarum regna capessunt,
     Quod lex, quod ratio, quod Deus ipse vetat.
Hic successores iam perspicis imperiales
{{Versus|440}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pompeii similes Caesaris atque feri.
Ecclesiae monstrum geminum caput extulit orbi,
     Hoc fugiens vitet vivere quisque cupit.
Consensu facili multis illabitur error,
     Nam radice fides frivola saepe caret.
{{Versus|445}}Defuit alloquio regum praesul Rodomensis
     Hugo, vir sapiens, religione potens.
Quae super his Romae fuerat dissensio novit,
     Quis prior electus sive sacratus erat.
Reges causatur tanta levitate favisse
{{Versus|450}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romulidis, rerum dum latet ipse modus.
Ex his schismaticis nam se deponeret alter,
     Ecclesiae virtus si repulisset eos,
Hinc et Apostolici discordia prava sileret,
     Sic proprii sceleris esset et ipsa memor.
{{Versus|455}}Italia pulsus Rollandus transvolat Alpes,
     Quo via tuta fuit, Gallica regna venit.
A clero, populis, et regibus ille receptus,
     Discernit, statuit, solvit, et ultro ligat.
Est notum multis Romanos semper avaros;
{{Versus|460}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Manat ab antiquo criminis ipsa nota.
Nobilis historicus manet inde Sallustius index,
     Naturae generis testis hic ipse sui.
Relliquias igitur Altini necne Rufini
     Quaerere Roma venit, colligit, urget eas.
{{Versus|465}}Legatos mittit, dispersas cogit in unum,
     Vt tantas rapiat, fit sibi nulla quies.
Alter Apostolicus res gestas audiit huius,
     Romam deserit hic Italicumque solum:
Alpibus emensis, petit hinc Alamannica rura,
{{Versus|470}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stipatus sociis rhetoricisque viris.
Suscipit hunc princeps Alamannus et imperialis
     Gloria, tum proceres, clerus et ipse simul.
His notum fuerat quod primitus iste sacratus,
     Primus obedivit, dignior unde manet,
{{Versus|475}}Nam post suscepit quod primum respuit alter;
     Id latuit Gallos Angligenasque duces.
Victor praeterea Rollando mandat: &quot;Inanes
     Pontificis fastus te subiisse vides.
Post me Romani ius raptum pontificatus,
{{Versus|480}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non ius, immo nefas, omnibus esse liquet.
Cum sociis sceleris per vim conscendere tentas
     Culmen Apostolicum, stultus at iste labor.
Sponsam tu Christi perverso schismate turbas,
     Dividis in binas; una sed ipsa manet.
{{Versus|485}}Proh dolor! initium tu schismatis esse notaris,
     Qui pacis fueras hactenus ipse iuge
Romani scriptor iuris, custosque sigilli,
     Pacis foedus eras pluribus absque dolo.
Rixae pone modum, mundus nos conspicit ambos,
{{Versus|490}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecclesiae parcens, parcito quaeso tibi.
Officium primus suscepi pontificalis
     Culminis; hoc nosti, novit et orbis idem.
Vsurpas igitur nomen, quod ferre nequibis:
     Convenit hoc iuri. Solus id ipse fero.
{{Versus|495}}Deponens ergo quod captas nomen inane,
     In pacem rediens subditus esto mihi.
Gratia prima tibi reddetur honorque sigilli,
     Reddeturque tuus pristinus ipse gradus.
Huius consilium pacti si forte refutas,
{{Versus|500}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; En aliud promam; quodlibet ipse tene.
Ecclesiae matris, quae nobis subditur, ambo
     Ius subeamus, ut hinc terminus esse queat.
Causam pertractans, ex nobis ipsa duobus
     Papam constituat, quem velit esse sibi.
{{Versus|505}}Terminus is litis, hic finis schismatis extat:
     Istud si renuis, iure fugandus eris.
Nil vigor Anglorum regis, nil Gallicus ardor,
     Quos sibi substravit Caesar, adesse valent.
Horum cum sociis cupiens et foedus et aurum,
{{Versus|510}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praevenis hos semper callidus, arte, dolis.
Hos in schisma tuum seductos Roma repellit,
     Sic tibi sic illis omnia iura negat.
Seu mihi vita datur, seu mortem fata perurgent,
     Subdita non fiet maxima Roma tibi.
{{Versus|515}}Niteris Italiae dominatum tollere Romam,
     Si potes id, princeps Itala rura sinet.
In Roma diadema gerit princeps Alamannus,
     Hoc auferre valens, tu mihi papa manes.
In te sed rediens, errorem quaeso revolve,
{{Versus|520}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mihi subiectus desere coepta doli.&quot;
Ista legens praesul Rollandus fertur in iram;
     Ostentat sociis, mandat et ista simul:
Naturalis inest animis mortalibus ardor,
     Vt sibi subdatur quamlibet altus honos.
{{Versus|525}}Clarior ut sit homo, perquirit opes et honores,
     His sine vilior est; novit, et illa fugit.
Sic laudes quaeris per mundi climata. Romae
     Praesul si fueris, dives, honorus eris.
Me prius elegit Romani cura senatus,
{{Versus|530}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Distulit ad tempus mens mea ferre gradum.
Tu super haec audax fautorum iure tuorum
     Eligeris, Petri scandis et ipse thronum.
In me prima manet constans electio sacra,
     Et licet invitum me sibi Roma sacrat.
{{Versus|535}}Schismate sub tali Romae sic ambo sacrati,
     Ecclesiae risus nos sumus, unde dolor!
Nobile sic monstrum pestis Romana creavit,
     Corpus idem geminum coepit habere caput.
Princeps tu sceleris, et opes cupiens et honores,
{{Versus|540}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum tibi Romanos subdere semper amas.
Elatus tanti generis praetendis honorem,
     Subditur en tibi nunc imperialis honor.
Pontificis fastus tu solus surripuisti,
     Per te scissa dolet sponsa sacrata Dei.
{{Versus|545}}Rixae tu caput es, turbator pacis, et auctor
     Litis, et ecclesiae scandala cuncta foves.
Praeteritos mihi necne meis promittis honores,
     Vt subdamur ei, qui sibi papa manet.
Si non ecclesiae subeamus ius generale,
{{Versus|550}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec duo proponis, optio sicque datur.
Dum Romanus ego praesul, dum cuncta guberno,
     Quis mihi quisve meis maior honoris honos?
Orbis iudicium generale subire recuso,
     Nullus enim papam subdere iure potest.
{{Versus|555}}Lex mihi nulla potest imponi, dum super omnes
     Solus ego, iudex me minor omnis erit.
Opponis reges ut nobilitate nitentes
     Viribus atque thronis, sic et amore Dei.
Papam Romanum, propria sic sede repulsum,
{{Versus|560}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horum me pietas sustinet, ornat, alit,
Aurum non cupio, contentus vestibus, esu:
     Exul pro patria Gallica rura colo.
Ne reges tantos involveret hic tuus error,
     Hos petii, caros semper habere volo.
{{Versus|565}}Anglos cum Gallis a schismate iure retraxi,
     Sedis Apostolicae qui pia iura tremunt.
Italicos fines tibi subdis, sic Alamannos,
     Imperii virtus cedit et ipsa tibi.
Haec auferre volens ius papam constituendi,
{{Versus|570}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per se pontificem te sibi falso sacrat.
Me sibi subiectum non sentiet imperialis
     Ira, nec audacis praesulis ipse tumor.
Exul ero. Quid tunc? patriam conscendere coeli
     Pauper si potero, dives honorus ero.
{{Versus|575}}Nunc igitur veniam poscens me pronus honora,
     Vt sceleris tanti sit sibi noxa data.&quot;
Victor Alexandri dum verba tumentia legit,
     Legistris sociis intimat illa suis:
&quot;Fastu verborum Rollandus,&quot; ait, &quot;superare
{{Versus|580}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nititur, at rerum constat adesse diem.
Sentiat elatus quod iam tumor ipse meretur,
     Amodo me papam noscat ut esse suum,&quot;
Hunc Alamannorum Maguncia tunc retinebat,
     Vrbs celebris regni metropolisque sui
{{Versus|585}}Sub Karolo Magno resplenduit ista sophiae
     Principibus, princeps nam fuit ille sophus.
Interea summum statuens Victor celebrare
     Concilium, quis sit notificare studet.
Convocat Italiae partes, Alamannica tellus
{{Versus|590}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Confluit, insignes Saxonicique viri.
Abbates clari, simul ordo pontificalis,
     Clerus adest multus, plebis et ampla phalanx.
Affuit et princeps Alamannus et Italus idem,
     Iungitur huic omnis imperialis honor.
 
{{Versus|595}}Curia personis Romana suis revirescit,
     Schisma tamen quasdam sciderat inde sibi.
Astant personae trecentae pontificales,
     Abbatum numerus sed duplicatus erat.
Tantis personis et tot simul associatis,
{{Versus|600}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarior ex illis cernitur esse locus.
Splendidus orator Romanus papa perorat
     Primus, et ex Trino Numine sermo fuit.
Post Incarnati vim solvit Coloniensis
     Praesul, et ingenio clarus et ore simul
{{Versus|605}}Hic Rabani magni sedem qui pontificalem
     Obtinet, angelicum dividit ipse chorum.
Sic alii tractant sermones ore polito,
     Causae post resonant Romulidumque tubae.
Pluribus in causis consumptis ante diebus,
{{Versus|610}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vltima Rollandi causa notanda subit;
Hanc in concilio facundus papa perorat,
     Attonitis cunctis Tullius alter ait:
&quot;Maxima causarum, quam totus prospicit orbis,
     Hoc in concilio discutienda venit.
{{Versus|615}}Nulla mihi gravior constat nec fortior ulla,
     Nam totum fidei continet ista modum.
Praesens Italiae princeps procerumque caterva,
     Pontifices summi, clerus et altus adest.
Iudicium, ratio, non fallitur ordinis huius,
{{Versus|620}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod doctrina fovet, quam tenet ipsa fides.
Hic oratores resident legisque periti,
     Tantum concilium nulla sophia latet.
Nominis ecclesiae Christum dominum caput esse,
     Sic caput est Christi summus et ipse Deus.
{{Versus|625}}Constat et Ecclesiam Christi fore corpus, ut unum
     Iam duo sint, sponsus sponsaque iuncta simul.
Vnus ut unitam sibi copulet inviolatam,
     Virgo sponsa Dei, Virgoque sponsus ei.
Haec in carne manens, in terris est peregrina,
{{Versus|630}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Donec ad aeternam transeat ipsa domum;
A Christo Petrus quam primus iure recepit,
     Vt doceat, servet, nutriat atque regat:
Pascat eam pastu triplici, verbo, prece, factis,
     Vt trinum recolens noverit, oret, agat.
{{Versus|635}}Clavibus ecclesiae ditatur Petrus ab Ipso,
     Discretorque potens solvit et ipse ligat.
Discernit quis sit solvendus sive ligandus,
     Solvere quemque potens atque ligare simul.
Clemens has recipit, Petri successor et heres,
{{Versus|640}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Linquit Apostolicis has simul ipse viris.
Tradidit has nobis ius pontificalis honoris,
     Ius canonum sacrum, moris et ipse vigor.
Sim licet indignus sedem conscendere Petri,
     Sum tamen in tanto culmine solus ego.
{{Versus|645}}Nam si Rollandus a sese papa vocatur,
     Intrusor tamen est, papa nec esse potest.
Istum tam tumidum caput huius schismatis esse,
     Concilium praesens, orbis et ipse videt.
Culmen Apostolici sprevit prius ille laboris,
{{Versus|650}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tantum ne fragili pectore ferret onus.
Nec tamen hunc clerus nec nobilis ille senatus
     Elegit, sed amor schismatis atque dolus.
Me post electum sibi cleri consecrat ordo,
     Praesens tunc populus necne senatus erat.
{{Versus|655}}Vt mos Romanus fert papam constituendi,
     Vt decreta iubent, sic fuit ordo rei.
Romulidum clerus praesens est ordinis huius
     Auctor, et is novit me sibi vera loqui.
Iam coetus praesens id novit, noscat et orbis,
{{Versus|660}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Schismatis ut tanti corruat ipse reus.
Sic in Apostolica me papa sede locato,
     Rollandi socius iam sibi quisque pavet;
Eligit hunc alias violentia schismatis eius,
     Contra ius canonum suscipit ille gradum.
{{Versus|665}}Toto sic hominum Dominique timore reiecto,
     Callidus intrusor spargit ubique dolos.
Turbat iura poli, sic orbis climata turbat,
     Turbida cuncta facit turbidus ipse magis.
Ex clero paucos, plures ex iure senatus
{{Versus|670}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huius participes schismatis esse scio.
Dissimilis tamen hos spes impulit atque voluntas,
     Romulidis semper quae solet esse comes.
Imperiale iugum Romanos temnere semper
     Historias relegens noscere quisque potest.
{{Versus|675}}Hic residet magnus, ut cernitis, imperialis
     Princeps, semper erit subdita Roma sibi.
Romani proceres Alamannica iura tremiscunt,
     Se Karoli proli subdere constat onus.
Insignis Stephanus Romanus praesul honorem
{{Versus|680}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pipino dedit hunc, sic Karoloque suo.
Hos etenim binos in reges ipse sacravit;
     Italiam duxit. Cur, breviare libet.
Vrbes Italiae rex Langobardus adurit
     Hastulfus, Stephanus praestat ad arma minus.
{{Versus|685}}Transmeat hic Alpes, Gallos petit, invenit horum
     Regem desidiae nexibus esse datum,
Concilio facto, diademate privat inertem;
     Pipinum, Karolum, tollit in arce throni.
Principibus tantis Stephanus sibi consociatis,
{{Versus|690}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam rediens maxima bella parat.
Hosque secutus erat radians exercitus omnis
     Francigenum, Latium turbida fama replet.
Exoritur bellum Langobardique fugantur,
     In Papiam fugiens rex sua fata gemit.
{{Versus|695}}Obsidibusque datis, acceptis urbibus, illi
     Vita datur, sed post fulmine tactus obit.
Extitit haec Karoli Magni vis bellica prima,
     Huic quamvis fuerit vis sociata patris.
Nec minor ille fuit, cum fata patrem rapuissent,
{{Versus|700}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed magis enituit gloria clara viri.
Insurgens alius rex Langobardus in armis,
     Vastat et incendit; quae cupit, illa rapit.
Obviat huic iterum Karolus feritate priori,
     At belli rabies undique multa furit.
{{Versus|705}}Pluribus hic caesis Langobardisque fugatis,
     Rex Karolum fugiens quo prior ille venit.
Obsessus capitur, captus transmittitur Alpes,
     Parisius veniens iam monachatur ibi.
Sic Desiderius post Hastulfum superatur,
{{Versus|710}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Italiam Karolus tunc facit esse suam.
Post haec ingreditur Romam cum laude triumphi,
     Inclyta Romulidum vis stupefacta tremit.
Successit Stephano, qui suscipit hunc, Adrianus;
     Imperialis ei purpura iure datur.
{{Versus|715}}In Roma Karolum diademate papa coronat,
     Francigenum nulli tantus adhaesit honos.
Francicus en princeps Alamannicus Italicusque,
     Sic tria sceptra regit, sufficit ipse tribus.
Huius sed soboles partitur iam tria iura:
{{Versus|720}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic unum retinens, cessit abesse duo.
Proles sed Karoli rex Francicus arte dolisque
     Hugonis capitur; sic perit ipse thronus.
Est huius generis septenus Gallicus iste,
     Rollandi socius schismatis atque doli.
{{Versus|725}}Altera progenies Karoli, duo regna gubernans,
     Vixit in imperii culmine, vivit adhuc.
Ex generis tanti praeclaro stemmate surgit
     Maximus hic princeps, flos procerumque decus:
Tollere iura patrum cui nititur Italiamque
{{Versus|730}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarus Alexander, schismate bella gerens.
Se Porum superare putat, ceu gemmea vitis
     Atque columnarum sit sibi praeda data.
Persarum Medosque duces Dariumque potentem,
     Hos superabit, et hunc transferet ense neci.
{{Versus|735}}At si Rollandus Karolum superare valebit,
     Istud inauditum nec polus ipse feret.
Sed Karoli sensum, virtutem, continet heres
     Eius, et his binis Itala sceptra reget.
Post caput abscissum vis corporis adnihilatur:
{{Versus|740}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arboris est radix caesa? ruina gravis.
Si caput Italiae Romam princeps Alamannus
     Rollando tribuit, cetera membra sinat.
Sic radice carens iam virtus imperialis
     Corruet, arboreus defluet ille decor.
{{Versus|745}}Nolit sive velit Rollandus necne senatus,
     Progeniem Karoli subdita Roma feret.
Haec caput imperii nomen gerit imperiale,
     Italiae princeps sic caput huius erit.
Schismatis huius erat consors pars ipsa senatus,
{{Versus|750}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pellere iam cupiens imperiale iugum.
Sed legatorum Rollandi fit dolus alter;
     Qui qualis fuerit, terminus ipse canit.
Huius pauper erat sociorum perfida turba,
     Hoc sibi praelato crescere sperat opes.
{{Versus|755}}Vt spes fixa manet, trangressis Alpibus, altas
     Francigenum gazas Angligenumque petit.
Sic instans ovibus sociatur turba luporum,
     Pastorum tamen est obvius ipse vigor.
Explorans igitur quis sit pastoribus error,
{{Versus|760}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae via, quis somnus, callida quaeque videt.
Si cautos, fortes, sapientes, perspicit istos,
     Linquit ovile, sibi prospicit, ire cavet.
Hos errore leves, faciles ad devia duci,
     Sive premi somno, si scit, ovile subit.
{{Versus|765}}Diripit, extinguit, laceratque, famemque sitimque
     Sanguine, carne, cibat; sic satiata redit.
Haud aliter Gallos Rollandi turba subintrat,
     Pastores subicit primitus ipsa sibi.
Reges hosque simul per quaelibet avia ducit,
{{Versus|770}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Possidet hos somnus, devius error habet.
Quae sibi firma fides, ubi sensus pervigil horum
     Credere tam leviter, cum latet ordo, modus?
Reges praeclaros, rectores ecclesiarum,
     Schismatis auctores in sua vota tenent.
{{Versus|775}}Quodlibet hi fingunt, quaevis mendacia suadent,
     Rhetoricis vinclis torpida corda ligant.
Me subversorem coeli confundere iura
     Dicunt, ecclesiae schismatis esse caput.
Pro noxa reputant me principis esse propinquum,
{{Versus|780}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per vim, per gladios obtinuisse gradum.
Me voluisse putant Alamannis tradere Romam,
     Vrbs tamen est horum principis, idque sciunt.
Papa suus sanctus, simplex ac nobilis exul
     Me fugit, armatum persequor ipse virum.
{{Versus|785}}Quod prius oblatum despexit pontificatum,
     Quod me Roma sacrat primitus, ecce silent.
Quod libuit, suasit tunc Willelmus Papiensis,
     Legister validus causidicusque potens;
Henricus sibi Pisanus sociatur et Otho;
{{Versus|790}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scinditur a tribus his unica trina fides.
Gallia sic cedit, consentit et Anglicus ordo,
     Pastores rapiunt in sua vota lupi.
Reiicitur Victor, Rollandus papa vocatur,
     Sic fraus necne scelus arsque lupina valet.
{{Versus|795}}Hinc caulas ovium, pastoribus undique victis,
     Intrat quisque lupus, quod valet ipse rapit.
Asciscunt socios, praedantur ovilia Christi;
     Hinc ovibus maeror, risus at inde sibi.
Aurea vasa petunt, argentea quaeque reponunt,
{{Versus|800}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Serica vestis eis plus pretiosa placet.
Fercula non refero tantarum deliciarum,
     Pocula diversis inficiata modis.
Felix quisque sibi cum sese proluit auro;
     Vinum si superat, vir sibi quisque manet.
{{Versus|805}}Nec memorare libet fastus varios equitandi,
     Cum Romae fuit his vix geminatus equus.
Mulus adulterium naturae clarior extat,
     Hunc sedet huncque trahit, dum sibi sessor abest.
Hos in equis cernens rectores ecclesiarum,
{{Versus|810}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Raptores ovium nuncupat atque lupos.
Spumat equus, Gallorum gazas Alpibus infert,
     Velleribus claris totus onustus abit.
Abstulit intrusor iam Caesaris iste labores,
     Roma caret Gallis Angligenisque suis.
{{Versus|815}}Sic praeclara duo Rollandus regna subegit,
     Ecclesiae partes sicque tyrannus habet.
Schismate corruptum damnat sententia Petri:
     Binos en gladios Christus adesse iubet
Ecclesiae. Gladius regalis furta, rapinas
{{Versus|820}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Punit, bella gerit, quaeque necanda necat:
Pontificis gladius anathemate percutit, urit,
     Cauterio sanat, morbida, foeda secat.
Hic ferit, occidit, ligat; hic confortat et unguit;
     Exerit hic leges, hic pietate fovet.
{{Versus|825}}Arida membra secat, putrefacta resolvit et aufert,
     Ne sanies serpens vivida quaeque terat.
Membris corruptis iam tetrum sentit odorem
     Orbis, et ex isto schismate manat odor.
Alpes transgressus, legatos iamque secutus,
{{Versus|830}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; En Rollandus adest, Francia servit ei,
Reges, pontifices, seductos iam sibi stravit,
     Fert in schisma suum quos sociare valet.
Huic nostros apices dignum transmittere duxi,
     Ne sibi cernatur vir bonus absque dolo.
{{Versus|835}}Sic duo propono: vel papae se mihi subdat,
     Orbis iudicium vel subeamus idem.
Haec duo contemnens, rescripta tumentia mittit;
     Dedignatur enim flectere colla mihi.
Sic errore suo iam plebes inficiavit,
{{Versus|840}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam duo regna sibi subdidit. Vnde dolor!
Concilium praesens super hoc decernat, ut auctor
     Schismatis, ecclesia pulsus, ab arce ruat.
Cum sibi subiectis anathemate percutiatur,
     Iam gladii Petri prodeat ipse vigor.&quot;
{{Versus|845}}Hisque peroratis attollitur Othovianus,
     Dignus Apostolico culmine papa manet.
Praedicat hunc ordo cum principe pontificalis,
     Regni tam proceres conciliumque simul.
Rollandum statuunt anathemate percutiendum,
{{Versus|850}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fautoresque suos conditione pari.
Exurgunt igitur cum papa maximus ordo
     Pontificum, clerus nobilis ipse simul.
Tum breviter Victor: &quot;Cum cancellarius esset
     Rollandus, subiit papa secreta necis.
{{Versus|855}}Is post eligitur, sed respuit hunc sibi Roma,
     Me rapit atque sacrat pontificemque vocat.
Hinc dolor exurgit, repetit quod tempserat audax,
     Fautorum studio se sacrat, immo necat.
Sic oritur pestis, sic orbem schismate turbat,
{{Versus|860}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dividit ecclesiam, pars sibi multa favet.
Nec mihi se subicit, nec iudicium generalis
     Ecclesiae patitur, sed tumor instat adhuc.
Hunc igitur sociosque suos anathemate damnat
     Concilium praesens, orbis et ipse simul.
{{Versus|865}}Hos etiam [socios] simul excommunicat omnes,
     Quos huic iungit amor schismatis atque scelus.&quot;
Concilium tantum sub verbis solvitur istis:
     Concilii tanti finis et iste fuit.
Praesul Alexander, transactis Alpibus, esse
{{Versus|870}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se referens papam, Gallica regna venit.
Quos retuli sursum, legatos regibus istis
     Miserat, ut sese pro pietate ferant.
Expulsus patria, licet exul praesul habetur:
     Italiam virtus imperialis habet.
{{Versus|875}}Haec papam statuit, qui noscitur esse propinquus
     Principis, ut per eum subdita Roma tremat.
Hunc tenet, hunc pellit princeps, sed amore, sed armis:
     Possidet is Romam, praesul at inde fugit.
Excipitur gaudens a tantis regibus exul,
{{Versus|880}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horum terra sibi pervia sive suis.
Regum, pontificum, cleri, collaudat amorem,
     Exilium patriam conspicit esse sibi.
Expensis igitur, quae secum detulit, ille
     Ecclesias statuit munera ferre sibi.
{{Versus|885}}Omnibus indicit quot libras ipse requirit.
     Vt censum referant mittit ubique suos.
Francos, Normannos, Pictavos, Andegavenses,
     Anglos, quaeque iubet ferre tributa facit.
Dedignatur in his Rodomensis maximus Hugo,
{{Versus|890}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicit inauditum criminis esse genus.
Libera sponsa subit census, pretium generale,
     Raptores patitur, quos decet esse patres.
Angligenum primas et praesul Canturiensis,
     Deditus exequiis iam Theobaldus erat.
{{Versus|895}}Beccensis prior hic, post abbas extitit annis
     Binis, magnanimus, dives et esse sciens.
Is matrem regis cum natis semper amavit,
     Semper obedivit, subditus hisque fuit.
Hic Stephani regis natum quo iure sacraret
{{Versus|900}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogitur, id temnit, vix fugit inde necem.
Mathildis nato conservabat diadema,
     Fata trahunt illos, hunc citus ille sacrat.
Tangitur hic morbo, vitam cum corpore claudit;
     Eligit hinc Thomam regius ille vigor.
{{Versus|905}}Cancellarius is regalis nominis alti
     Pontificis sedem suscipit atque gradum.
Praesul Alexandro cum rubro dirigit album,
     Pallam tum recipit qua ferat ipse iugum.
Annis is fuerat paucis a rege secundus,
{{Versus|910}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regia dum recipit aera, reservat, habet.
Terrarum census ratione rex sibi poscit
     Solvere, sed summam sufficit ille minus.
Inter utrosque diu tractatis inde querelis,
     Se minus is purgans aequora sulcat, abit.
{{Versus|915}}Narrat Apostolico, Senonis quem clara tenebat,
     Quis sit, quae tulerit, quae sibi causa viae.
Quaelibet in regem clarum mendacia fingit,
     Se cathedra pulsum, vix fugiisse necem.
Quod latet in fundo recitet, quod praedia regis
{{Versus|920}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detraxit, rapuit, dulcia quaeque tulit.
Papa refert: &quot;Frater, cernis quod sede repulsus
     Exilium patior, tristia bella fero.
Nec mihi sive meis valeo nunc auxiliari,
     Et tibi quid possum, cum tua causa gravis?
{{Versus|925}}Casibus ex nostris perpendere te licuisset,
     Vt quantum deceat regia iussa feras.
Me princeps sequitur, me depulit Otovianus:
     Exulibus qualem deferet exul opem?
Te velut ex nihilo rex transtulit hunc ad honorem;
{{Versus|930}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huic a te fieri debuit omnis honos.
Te placidum regi tanto si semper haberes,
     Donasset levius, si qua querela foret.
At contra procerum regis quoque temnis amorem;
     Ense carens, istos te superare putas?
{{Versus|935}}Incassum sudaret homo decreta teneri
     Ecclesiae, virtus regia cuncta terit.
Investituram sibi vindicat ecclesiarum,
     Clerus vel monachi nil ibi iuris habent.
Ecclesiae causas ad se transferre laborant,
{{Versus|940}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad laicos clerus cogitur ire viros.
Ecclesiae vires regum violentia fregit,
     Hos statuunt, quosdam pellere dulce sibi.
Ergo quid nobis nisi flendo, dolendo, cavendo?
     Nunc hoc nunc aliud dissimulare licet.
{{Versus|945}}Vnde tibi, frater, patienter ferre necesse est
     Exilium, nobis quod fore cernis idem.
Nobiscum maneas, nam pacificabitur ira
     Regis, et ecclesiae schismata tanta ruent.&quot;
Interea mediis in partibus intonat orbis,
{{Versus|950}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod sibi concilium praesul uterque parat.
Concilii finis modus extitit Ottoviani,
     Qualis praeterito carmine musa canit.
Quantus Alexandri fuerit, nunc ipsa docebit,
     Tempus idem vidit, qualis et iste fuit.
{{Versus|955}}Orbem turbari Romano schismate tanto
     Cernit Alexander, tentat adesse modum.
Se papam meminit, simul ecclesiastica iura
     Pertractare cupit, pellere schisma novum.
Antiquos reparare status, legesque recentes
{{Versus|960}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Condere Romanus praesul ubique valet.
Partibus in cunctis quod quidquam iuris habebat
     Mittit, pontifices quosque venire iubet.
Anglica nobilitas, undis transvecta marinis,
     Advolat, argenti copia multa simul.
{{Versus|965}}Curia pontificis gaudet fulgere metallis:
     Albo iure rubrum carius extat ei.
Pontificum coetus transmittit Gallica tellus,
     Fastu multiplici semita quaeque scatet.
Nec minus abbatum multorum pompa relucet,
{{Versus|970}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Par opibus, cleri nobilitate minor.
Concilio proceres claros rex mittit uterque;
     Quae statuantur ibi, noscere quisque cupit.
Munus uterque dedit. Sunt huius mille salutes,
     Illius ex gemmis aurea cappa fuit.
{{Versus|975}}Inclyta Gallorum Turonis resplenduit istis
     Sideribus, papam solis ad instar habet.
Mundi nulla polis illuxit clarius unquam,
     Reges si geminos ipsa vidisset ibi.
Clara ministeriis divis, hos suscipit aula;
{{Versus|980}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clarior hoc coetu nullus in orbe fuit.
Sedecies deni baculi stant pontificales,
     Metropolitani sex simul atque duo;
Abbatum numerus centeni ter duodeni,
     Sic decies septem, septies atque duo.
{{Versus|985}}Hinc proceres clerusque simul numeroque carentes:
     Principibus tantis aula repleta micat.
Primus Alexander, Romano more politus,
     Incipit, eloquium fluminis instar adest;
Dicta David pandens, sanctos quod congregat illi
{{Versus|990}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Summo, multiplici verba tenore regit.
Willelmus sequitur, verbis radians, Papiensis;
     Attulit is causam praesulis ante sui.
Post hunc Henrici Pisani sermo coruscat,
     Rhetoricis clarus floribus atque locis.
{{Versus|995}}Hinc Rodomi praesul loquitur, post Eboracensis,
     Metropolitanis extitit iste locus.
Hic siluit Thomas antistes Canturiensis,
     Vt minus edoctus verba Latina loqui.
Cessit Apostolicus Arnulfo Lexoviensi
{{Versus|1000}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concilium verbis irradiare suis:
Sed fluvius torrens emergens fontis ab imo
     Vix reprimi valuit vocibus atque manu.
Pro fidei norma sic actis ante diebus,
     Quis foret ostendit quilibet ore potens.
{{Versus|1005}}Hos post sermones causarum turba subintrat:
     Hic Digesta sonant, Codicis atque vigor.
Orditur causam praesul post Eboracensis;
     Contra quem geritur Canturiensis adest.
A puero doctus studiis legisque peritus,
{{Versus|1010}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concilio coram tres tenet inde dies.
Ingenio clarum se conspicit, ore politum,
     Solus Apostolicus iam sibi praesul erit.
Primatem regni se iudicat esse debere,
     Vt prior electus necne sacratus ibi.
{{Versus|1015}}Causae consimilis fuerat dissensio pridem,
     Quam sibi Lanfrancus subdidit atque suis.
Tempserat huic subdi Thomas tunc Eboracensis,
     Cum par divitiis par et honore foret.
Romulidum praesul legatos mittit ad Anglos;
{{Versus|1020}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Res venit in medium, discutiturque modus.
Willelmi magni fuit hic praesentia regis,
     Anglia quem tremuit, cuius et arma tulit.
Affluit eloquio Thomas, panditque tenorem
     Causae rhetoricis arduus ipse modis.
{{Versus|1025}}Gregorii dicit decretis ista teneri,
     Augustinus ita suscipit acta sibi.
At Lanfrancus ad haec respondens ora resolvit,
     Italici fontis profluit unda nitens:
&quot;Constat Gregorium de praesulis Eboracensis
{{Versus|1030}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil scripsisse loco, culmine, sede, gradu.
Summus Apostolicus fuit Augustinus in Anglos,
     Insula tota sibi subdita semper erat.
Pontifices, clerus, proceres, regesque favebant,
     Solus erat primas, subdita cuncta regens.
{{Versus|1035}}Has doctor gentis nobis transmisit habenas,
     Possidet has sedes ipsius, arcet, habet.
Has et ego canonum collato iure recepi,
     In tanti residens praesulis ecce throno.
Integra iura mihi solventur pontificalis
{{Versus|1040}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Culminis, antiquo tradita iure meis.
His qui succedent mihi nil minuetur honoris,
     Transmittam fateor firma statuta sibi.
Fallitur hic Thomas, nil attinet Eboracensi
     Quod loquitur, causam Londoniensis habet.
{{Versus|1045}}Isto de solo papae rescripta leguntur,
     De quo nulla mihi quaestio mota fuit.
Metropolis sedes haec dudum desiit esse,
     Desiit et pallam mittere Roma sibi.
Thomae palla nitens est huius causa tumoris;
{{Versus|1050}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Par erit aut maior, si sibi forte licet.
At sedis primae ius permanet inviolatum,
     Nulla superponi qualibet arte valet.
Gentis Apostolicus sibi sedem contulit istam,
     Augustinus in hac degere semper habet.&quot;
{{Versus|1055}}Ex his Lanfranci constans oratio, causam
     Obtinet, assensu conciliumque favet.
Haec renovare volens Rogerius Eboracensis
     Turbine verborum cuncta sonare facit.
Se Dorobernensi Thomae praeponit ubique
{{Versus|1060}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbis, ingenio, culmine, sede, loco.
Causam pertractans, hanc tantis viribus auxit,
     Iudicis ut papae mens stupefacta foret.
Pluribus absumptis haec pertractata diebus,
     Tandem fine suo clauditur, hocque modo
{{Versus|1065}}Terminat hanc praesul Romanus; dividit ambos;
     Partibus alternis hos residere iubet.
Opponit sibimet, ne maior quilibet extet,
     Sedibus aequales sunt in honore pares.
Dum sibi causa gravis voluit supponere neutrum,
{{Versus|1070}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne praeiudicium quis pateretur ibi.
Causa diu dilata venit nunc Octoviani:
     Concilii tanti finis et ipsa fuit.
Omnibus intentis in tanto pondere rerum,
     Summus Alexander papa perorat ita: -
{{Versus|1075}}&quot;Iuris Apostolici ratio perpendit, ut orbi
     Provideat, causas dirimat atque regat.
Ex tantis rebus sibi maxima quaeque reservat,
     Vt per se statuat quid velit ordo rei.
Orbis causa gravis famam porrexit ubique,
{{Versus|1080}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maior in instanti tempore nulla fuit.
Concilium super hoc mandavit nostra potestas,
     Paruit en nobis gloria tanta patrum.
Grates innumeras refero sapientibus orbis,
     Coelicus hic mecum quos sociavit amor.
{{Versus|1085}}Gaudeo personas tot cernens pontificales,
     Quorum consilio mundus et ipse viget.
Nulla scienda latent tot fontes philosophiae,
     Singula vera vident, lucida cuncta sibi.
Nos igitur, stellis tam claris irradiati,
{{Versus|1090}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Limite directo cernere cuncta licet.
Vobis id notum, Romanae gloria laudis
     Quanta fuit, quae vis ipsius urbis erat.
Romulus hanc struxit, paulatim crevit ad alta,
     Climata per mundi regia signa tulit.
{{Versus|1095}}Italiam sternens armis servire coegit,
     Vrbes contiguas subdidit ense sibi.
Hos populos terrore premens, alios sibi curvans,
     Virtutis propriae longius arma dedit.
Sic armis, feritate, manu, bellisque superba
{{Versus|1100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nominis invidiam sparsit ubique sui.
Hac virtute nitens, ad Caesaris usque triumphos
     Clara venit, tanto clarior ipsa viro.
Clarus hic eloquio, sensu, virtute, triumphis,
     Clarior in mundi climate nemo fuit,
{{Versus|1105}}Militiae probitas, decus orbis, luxque sophiae,
     Regum sol radians, fulguris instar habens.
Gallos substravit, Britones iungens Alamannis
     Sudor in his quantus ipsius acta sonant.
Romulidum nemo tantos praesumpserat ausus,
{{Versus|1110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod nullus valuit, belliger unus agit.
Is Romam rediens poscit de more triumphum,
     Vrbs negat, invidiam gloria tanta tulit.
Pompeius magnus, Scipio, totusque senatus
     Proelia contempnit Caesaris atque faces.
{{Versus|1115}}Caesar ut haec audit, sensit sibi bella parari,
     Senserat id dudum, dissimulare sciens.
Italiae claram Ravennam pervenit urbem,
     Vndique stant proceres militiaeque duces.
Magnas Italiae post idem continet urbes,
{{Versus|1120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pompeius simili pro feritate furit.
Bello conflato, vincuntur Pompeiani,
     Pompeius fugiens littora tuta cupit,
Exul Alexandri Magni contendit ad urbem,
     Sed prius occisus tristia fata subit.
{{Versus|1125}}Lentulus hinc consul sub carceris ima necatur,
     Mergitur hinc Scipio, se necat ipse Cato.
Sic cum Petreio sese rex Iuba peremit,
     Caeditur Afranius Pompeiusque minor.
Caesar sic princeps effectus et urbis et orbis,
{{Versus|1130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperium solus cum probitate regit.
Nascitur imperii Romani splendor ab isto,
     Romulidae laudis Caesar origo fuit.
Praecellens sequitur maiestas imperialis,
     Digni laude viri, vi, probitate, throno.
{{Versus|1135}}Splenduit in tantis personis gloria mundi,
     In nullis aliis celsior ipsa fuit.
Cum ducibus tantis Romam devinxerat error;
     Donec in extremo tempore vita venit.
Quae fidei lumen toto dum spargit in orbe,
{{Versus|1140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paulatim subicit regia colla sibi.
Principibus victis, superatur gloria mundi,
     Religio crescit, perfidus error abit.
Sic Lapis abscissus celso de Virginis alvo
     In pedibus statuam percutit, illa ruit.
{{Versus|1145}}A Constantino fidei, pietatis origo
     Nascitur, inde fides iam generalis adest.
Abluit hunc clarus Silvester fonte perenni,
     Huncque tumor procerum, gloria tota subit.
Sic caput evictum dum cetera membra sequuntur,
{{Versus|1150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per mundi radiat climata vera fides.
Ecclesiae princeps Silvester ab imperiali
     Efficitur iussu, tunc sibi Roma datur.
Dantur et ecclesiae Romanae praedia clara
     Siciliae, quibus haec vivere semper habet.
{{Versus|1155}}Imperialis vir Byzantia moenia tendit,
     Vrbem constituit nominis ipse sui.
Purpura cum Roma Silvestro traditur, omnis
     Orbis subditur huic, quo patet ipsa fides.
At successores huius, quandoque tyrannos
{{Versus|1160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Passi, vix retinent pontificale decus.
Italiam capit is, sic Romam diripit alter,
     Armis Siciliam iam facit ille suam.
Nobilis hinc papa Stephanus, de sede repulsus,
     Auxilium quaerens Gallica regna venit.
{{Versus|1165}}Pipinum Karolumque sacrat, secumque reducens,
     Hastulfum superans Itala sceptra capit.
Sic Romam recipit. Karolus post imperialis
     Romulidum princeps iam tria regna tenet.
Italicus, Francus, Alamannicus extat in unum,
{{Versus|1170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum Karolus vivens haec tria sceptra regit.
Huius progenies in bina sorte relicta,
     Vnum, quae tria sunt, iam facit esse duo.
Pars etenim prolis Alamannos Italicosque
     Continet, at Francos altera iure regit.
{{Versus|1175}}Hinc Alamanus rex sibi vindicat imperialis
     Italiae culmen, subdita Roma sibi est.
En sibi subiectum Romanum pontificatum
     Esse refert, ac vi signifer urbis erit.
Papam constituet quem vult, aliumque repellet,
{{Versus|1180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil populus sed nec clerus ad ista valet.
Me sibi pontificem Romani cura senatus
     Elegit; propria sede repellor adhuc.
Victorem statuit papam vis imperialis;
     Per varias terras en miser exul agor.
{{Versus|1185}}Successor Petri sic perdit et imperiale
     Culmen, et officio nominis ecce caret.
Papa vocor, nec digna gero iam pontificali
     Culmine, nec rerum pondera ferre queo.
Ecclesiam scissam video, coniungere scissa
{{Versus|1190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non mea iam virtus, diva sed ipsa valet.
In duo divisus iam deficit orbis ab imo;
     Vnum si teneat, tum duo scissa ruent.
Concilium celebrat praecellens Otovianus,
     Huic Alamannus adest Italicusque nitor:
{{Versus|1195}}Summus ibi princeps, cuius manet ille propinquus,
     Imperii summi gloria tota simul.
Italiam linquens, horum dum tela pavesco,
     Vix mortem fugii, Gallica rura colo.
Armis persequitur me virtus imperialis,
{{Versus|1200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Me gladiis tentat scindere papa suus.
Percutit ille tumens anathemate nos sociatos,
     Quosque videt pridem temnere schisma suum.
Nobis solvetur benedictio pro maledicto,
     Qui benedictus erit, nunc anathema subit.
{{Versus|1205}}Inque caput proprium maledictum iure relatum,
     Iure vicem reddit, quam prior ipse dedit.
Schismaticus Victor anathemate percutiatur,
     Iungimus huic etiam quos sibi schisma refert.
Excipitur princeps a nobis imperialis,
{{Versus|1210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quem seduxit amor sanguinis atque dolus.&quot;
Clarus Alexander causam concludit in istis,
     Laudat concilii splendidus ordo virum.
Iudicat hunc papam, sit quamvis pauper et exul,
     Quae duo virtutis laude nitere solent.
{{Versus|1215}}Exurgens igitur praesul cum pontificali
     Ordine, sic astans concionatur item:
&quot;Schismatis auctorem tanti sententia nostra
     Percutit, ecclesiae qui sibi stravit oves.
Concilium praesens anathematis Otovianum
{{Versus|1220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iudicio damnat, schismaticosque suos.
Imperii princeps a nobis excipiatur,
     Quem super his nobis conciliare volo.&quot;
Concilium tantum finem sortitur in istis:
     Pontificum coetus dissociatus abit.
{{Versus|1225}}Dum sua quisque petit, plangit quod multa reliquit,
     Romulidum papae curia semper eget:
Argentum retinet praesul, conservat et aurum:
     Concilii, reor, haec causa secunda fuit.
O rerum miseranda nimis perversio talis,
{{Versus|1230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecclesiae capitis dum ruit ipse status!
In duo divisus Romani splendor honoris,
     Orbis iam geminum perficit esse caput.
Corpore sic uno procedunt corpora bina:
     En duo, non unus amodo mundus erit.
{{Versus|1235}}Illius en caput est, quem subdidit Otovianus,
     Noster Alexander sic caput huius erit.
Dividit ecclesiam geminum iam schisma per orbem,
     Illius aut huius schismatis omnis erit.
Concilium binum celebratur; praesul uterque
{{Versus|1240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se mutuo damnant, subdita cuncta simul.
Divisus sese nunc excommunicat orbis;
     Huius quisquis erit sic anathema subit.
Quidquid cuique placet tanto de schismate dicat;
     Stat mihi iudicium, nullius esse volo.
{{Versus|1245}}Auro multiplici Romanis conciliatis,
     Cum vario Romam munere papa redit.
Audit ut hoc princeps Alamannus et Otovianus,
     Italiam veniunt, bella necesque parant.
Roma fremens intrare negat, concurrit ad arma,
{{Versus|1250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Egrediens pars haec sternitur, illa fugit.
Trans Tiberim cives fugiunt, Rollandus et ipse:
     Vix mortem fugit is, cive minante necem.
Siciliam sese recipit, pietate fovetur
     Regis, ibi plangens crimina degit adhuc.
{{Versus|1255}}Moenia cepit ovans exercitus imperialis,
     Princeps subsequitur, Victor et ipse simul.
Principis imponit capiti Victor diadema,
     Italiae dominus solus et urbis hic est.
Italia princeps remeat iam pacificatis
{{Versus|1260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus, at Victor praesul in urbe sedet.
Guido Cremonensis Victori fata tenenti
     Succedit, validus rhetor et ore potens.
Pluribus hic annis in culmine pontificali
     Deguit, extremum claudit et iste diem.
{{Versus|1265}}Subrogat huic alium princeps, praesente senatu,
     Qui meritis fidei lumine notus erat.
Imperia[lis honor] sic Itala sceptra retentat,
     Sic cap[ut imperii] fit sibi Roma thronus.
Henricus iuvenis, rex maximus Angligenarum,
{{Versus|1270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cinctus adhuc multo milite semper erat.
Clauserat armatis muris castella vel urbes,
     Per sua iam nullis hostibus ire licet.
Rex Ludovicus regi contendere vitat,
     Nam superexcellit viribus, ense, manu.
{{Versus|1275}}Tollere Normannis pertentat iura paterna,
     At rex cum cuneis obvius arva tenet.
Rex igitur bellum sibi cernit ubique parari,
     Si Normannigenas vi penetrare velit:
Milite, divitiis, armis, et viribus impar
{{Versus|1280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paulatim refugit proelia, tela, necem.
Huius avi recolit claros cum laude triumphos,
     Quos ex Francigenis detulit atque patre.
Talia volventem timor urget, gloria pulsat,
     Praevalet interius hic magis, illa minus.
{{Versus|1285}}Collaudant proceres iam pacis iura reposci,
     Militiae virtus illius alta nimis.
Audax natura Normannus, clarus in armis,
     Proelia nulla timens, cedere sede nequit.
Pondera bellorum Francus minor, ut docet ipsa
{{Versus|1290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Neustria, quam Danus cum feritate tulit.
Angligeni regis terris stat Francia clausa,
     Hinc timor armorum, victus at inde venit.
Principis et regis sociatur maxima virtus,
     Hanc dux Saxoniae iungit, amore ligat.
{{Versus|1295}}Haec in pace simul sunt inspicienda, notanda,
     N m superare ducem proelia nulla queunt.
Consilium laudat procerum, ratione notata;
     Rex, regina favet, quod iubet illa stabit.
Post tantas igitur praedas, incendia, caedes,
{{Versus|1300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmine quas taedet stringere, foedus adest.
Conveniunt reges, de pacis iure loquuntur,
     Pars utraque petit, quae cupit illa placent.
Partibus his binis procerum pars parva fuisse
     Dicitur, hos pacis foedera cuncta latent.
{{Versus|1305}}His sine nulla potest fieri concordia regum,
     Convenient alibi, paxque perennis erit.
Discedunt reges, alias de fine loquendum
     Pacis constituunt, ponitur ipse dies.
Maximus interea regalis natus amorem
{{Versus|1310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Francigenis pandit, Parisiusque venit.
Rex, proceres urbis, simul ecclesiasticus ordo
     Obviat huic maior gloria nulla fuit.
Normannis placuit paucis quod regia proles
     Francorum petiit dissona corda sibi.
{{Versus|1315}}Nam se fortunae committere non sapientis,
     Sed sua qui fatis contulit, esse solet.
Regius hic natus, peperit quem regia mater,
     Francigenum quondam quae diadema tulit.
Foederis hanc aquilam rupti cognominat ille
{{Versus|1320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui divis oculis tempora longa videt.
Francus ait: &quot;Nobis heredes haec peperisset
     Iam similes, primo consociata toro.
Neustria laetatur, genito sibi sidere trino,
     Fulgura Francigenis sidera trina dabunt.
{{Versus|1325}}Dirigit hos nobis rex Anglus, ut alta doloris
     Vis animos penetret vel timor ipse premat.&quot;
Haec dum Francigenum quorumdam corda revolvunt,
     Parisius iuvenem claudit, honorat, habet.
Hunc licet obsequiis veneretur amore paterno,
{{Versus|1330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se tamen in casu ponere nullus habet.
Concilii regum, clero populisque iocundus,
     Advenit ecce dies, undique turba fluit.
Pisseios campos veniunt utraeque phalanges,
     Hinc Normannus adest, Francus at illa tenet.
{{Versus|1335}}Natus adest regis, quem secum tempus ad istud
     Rex tenuit Gallus, laetus amore patris.
Foederis inde modum, finem rex pandit uterque
     Principibus coram praesulibusque suis.
Hinc Britones assunt, assunt et Pictavienses,
{{Versus|1340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regibus in pacto se sociare volunt.
Est modus hic pacis: natis regalibus altis,
     Aetas cum tulerit, det sua iura pater.
Tum Normannigenas regat is sub iure paterno,
     Tempore qui maior, primus et ipse throno
{{Versus|1345}}Nomen avi tenet. Alter erit comes Andegavensis,
     Pictavius consul dux Aquitanus erit.
Filia regalis datur huic; Tholosa notatur,
     Miles ut hic fiet, iuris et eius erit.
Decernet super hoc Francorum curia, consul
{{Versus|1350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Egidii veniet, Pictaviusque comes.
Francigenum regi subiecti, iura paterna
     Hi tres iure regant, servitiumque ferant.
Dum pater id tempsit, praesens discordia venit,
     Serviat en natus, pax sibi semper erit.
{{Versus|1355}}Partibus ambabus tum regibus haec placuere;
     Dulce manet cunctis pacis adesse modum.
Anglus rex igitur terrarum cedet habenas
     Natis, cum tulerit tempus et ordo rei.
Pro sibi collatis terris tunc quisque laboret,
{{Versus|1360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subditus hinc Francis serviat ense, manu.
Interea pax firma stabit, dum tempus adultis
     Adveniet, Gallus rex simul ista feret.
Diriget et natam binis ut fratribus adsit,
     Bina soror vigeat quo magis arctus amor.
{{Versus|1365}}Consertis manibus rex pacem firmat uterque,
     Perpetuum foedus amodo pacis erit.
Vrbes, regna, thronum, communi iure tuentur,
     Hostibus alterius quisque paratus erit.
Postque fidem regum proceres tum foedera iurant,
{{Versus|1370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudet utraque phalanx. Finis et iste fuit.
Francorum proceres proprio cum rege precantur
     Pro Dorobernensi praesule, rexque favet.
Quod decessorum mos regi detulit Anglo
     Deferat, ac liber iam sua iura petat.
{{Versus|1375}}Ecclesiae propriae salvo sibi iure redibit
     Praesul, ait, solvet quod sibi constat honor.
Rex infert se nolle novos inducere mores,
     Id solum faciat quod sibi iure decet.
Lanfranci cathedra sedet Anselmique beati,
{{Versus|1380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Is proavi praesul, sic fuit alter avi.
Hos placuisse Deo virtutum culmine constat,
     Regis quisque sui debita iura tulit.
Iste Deo solvat soli quod numinis extat,
     Solvat et ex terris regis iura sibi.
{{Versus|1385}}Vota Deo reddat, regi quae Caesaris extant;
     Quod sancti faciunt, solvere quemque licet.
Reddere iura sibi si dedignatur avita,
     Exul ab Angligenis iure perennis erit.
Hoc ius, haec ratio sibi constat, praesulis autem
{{Versus|1390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaenam sit, procerum iudicet ipse chorus.
Iurat Francigenum rex sanctos Bethleemitas
     Quod Dorobernensis nil rationis habet.
Pontificum sedis propriae vestigia servet,
     Ac in sede sua pacificatus eat.
{{Versus|1395}}Quod rex Anglorum repetit, conservat et ipse,
     Pontifices Galli regia iura tremunt.
Thomas conticuit, meditatur regia dicta,
     Nescio quid voluit, retro redire timet.
Talem sortitur regum discordia finem:
{{Versus|1400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praedo latet, miles lugeat, arma iacent.
&lt;/poem&gt;
==Addutamentum==
&lt;poem&gt;
 Pace reformata, regum sua quisque revisit,
      Tela relicta iacent, rura colonus habet.
Francorum patuit probitas, exercitus omnis
      Ipsorum retulit quidquid ad arma fuit.
{{Versus|5}}Danus [et] ostendit quidquid virtutis habebat,
      Armis, consilio, viribus, ense, manu.
Pontificis villam sine muris tradidit igni;
      Haec sibi laus, feritas pro probitate manet.
Danus ad arma potens, castellum milite, muris
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cinctum vi penetrat, diripit, urit, abit.
Haec duo qui novit, sibi comparet, inspicietque
      Quis fuerit maior vel feritate minor.
Altas Francigenum cervices Danus abegit,
      Arduus in sese deficit ille tumor.
{{Versus|15}}Francus Danorum minitatur castra vel urbes,
      Nec capit haec, nec in his tela vel arma iacit.
Normannis sua iura manent feritate paterna,
      Frustra bella ciet, qui probitate caret.
Anglus rex igitur, munitis urbibus armis,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pertransire parat culmina salsa sali.
At Boreas perflans ventos involvit et arcet.
      Dorsa maris stimulans turbida quaeque facit.
Denegat horrendo fremitu sua subdere iura,
      Regales cuneos vi retinere cupit.
{{Versus|25}}Caesareas acies sic olim ferre recusat;
      Caesar at indignans aequoris intrat iter.
Nauta refert varias borealis flaminis auras,
      &quot;Quem vehis est Caesar, quid times?&quot; ille subit.
Par opus et dictum Willelmi regis habetur,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui Rufus quodam nomine dictus erat,
Labitur hinc rumor, quod consulis Andegavensis
      In Normannigenas vis violenta furit.
Eynoris ad littus properat cum milite pauco,
      Nauta canit Boream, respuit unda ratem.
{{Versus|35}}Rex contra: &quot;Regem tantum non ferre pavescas,
      Nam regem nullum subruit unda sali.&quot;
Sic violenta manus vi transiit aequoris alta,
      Invitus Boreas regis ad arma favet.
Iure pari ferus iste salum fremitusque borinos
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Temnens horrisonis flatibus instat, abit
Fluctibus in mediis, boreali flante procella,
      Vela tument, naves concutit unda fremens.
Funibus abruptis mali funduntur, et ipsas
      Antennas subito carbasa scissa ferunt.
{{Versus|45}}Nautarum strepitus sic militis ipse tumultus
      Frangere vult fluctus, consolidare rates.
Saevior insistit Boreas, obsistit et Auster,
      Huc illucque fretum turbine quisque rapit.
Iam maris unda furens tabulata per intima serpit,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fluctus transtra tenet, planctus ubique sonat.
Nauclerus pavitans artem clavumque relinquit,
      Fato se tribuit, flatibus, atque salo.
Vndas ceu montes videas vallesque profundas,
      Hinc scopuli, Syrtes, inde Charybdis adest.
{{Versus|55}}In proram puppimque simul vis turbinis instat;
      Proh dolor! hic geminas obruit unda rates.
Hic clari proceres pereunt cum milite multo,
      Gaza sub undivagis fluctibus ipsa latet.
Fortior ast aliis regalis navis in alto
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praedita nautarum viribus obstat adhuc.
Nunc fluctus findit, nunc saevas transvolat undas,
      Vis tabulata ratis frangere nulla potest.
Tempestas furibunda minax insurgit et arcet,
      Ventus et imber obest, aequoris unda furit.
{{Versus|65}}Iam sibi praesidio mundano deficiente,
      Non possunt miseri vivere sive mori.
&lt;/poem&gt;
==Appendices==
===1.===
&lt;poem&gt;
Flos comitum, decus imperii, vis maxima belli,
      Militiae splendor, sensus acutus obit.
Iura necis violenta fremunt dulcedine pomi,
      Si dulcedo fuit, pestis amara, lues.
{{Versus|5}}Nam neque rex, nec opes, neque vis, neque gloria mundi
      Hanc superare queunt; sed sibi cuncta favent.
A sapiente nequit stultum discernere, cunctos
      Dum sibi substernit, commonet esse pares.
Legis tam dirae vim quis depellere possit,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Summa patris proles cum favet ipse neci?
Vt nasci natura dedit, sic culpa parentis
      Primi dat soboli non nisi iure mori.
Mors igitur, generale chaos, desaevit in omnes,
      Parcere dum nescit, fortia quaeque rapit.
{{Versus|15}}Parvos sic minimis, humiles conferre superbis
      Audet, et in proprium ius sibi nata trahit.
Hanc subit, immo terit probitatis laus Galerannus:
      Vincit ut invictus fortia iura necis.
Nam virtute polum conscendit, et infima linquit,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuius vita manet vita beata, Deus.
Hic de stirpe satus comitum regumque propinquus,
      Quos sensu superat, moribus, ense, throno.
Hos sequi probitate parum sibi computat esse,
      Vult superare duces, nescit habere parem.
{{Versus|25}}Hic Paris in facie, statura Nestor, Vlixes
      Consilio, belli viribus Hector erat:
Croesus divitiis, in causis Quintilianus,
      Eloquio Cicero, versibus ipse Maro.
Sic ortu, lingua, sensu, virtute, triumphis.
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forma, rebus erat splendidus absque pari.
Huic coniux speciosa satis, par nobilitate,
      Moribus, ingenio, sanguine, corde, fide.
Haec comitem comitissa parit comiti sociata,
      In nati speciem parturit ipsa patris.
{{Versus|35}}Hic animis idem, censu, studiis, feritate,
      Sensibus, eloquio, munere, mente, manu.
In cunctis similis, si solum par foret aetas,
      Quam natura dabit, si sibi fata sinant.
Sunt alii nati magni probitate futuri,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si tamen in patriis moribus ire iuvat.
Ex his degenerat nullus virtute nec actu,
      Quisque sibi nomen comparat inde novum.
Par species, par nobilitas, par fervor in illis,
      Par opus et studium, par pietatis amor.
{{Versus|45}}Sic pater in natis ut vivens fulget imago,
      Si prolem videas, conspicis ipse patrem.
In natis partitus adest, manet unus in illis,
      Deserit his totum se probitate virum.
Quam fragilis mundi sit amor, sit gloria fallax,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Is radio mentis dum videt, inde cavet.
Inspexit quid honos, quid opes, quid gloria mundi,
      Quid sit homo, quid erit, quid sibi morte manet.
Vt fumus vanescit honos, ut spuma liquescit,
      Transit deficiens, ac velut umbra fugit.
{{Versus|55}}Morte cadens quid opum secum deferre valebit?
      Egreditur nudus, dic ubi caecus abit?
Doxa tibi mundi quid erit sine numine coeli?
      Pompa nitens oculis vana fit ante Deum.
Vile lutum conceptus homo, natus caro, terra.
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vita functus erit vermibus esca, cinis.
Morte manet sibi pro vitiis usura Gehennae:
      Pro virtute salus, gloria, vita, quies.
His igitur senis vigilanti corde notatis,
      Terrea contemnit, coelica sola petit.
{{Versus|65}}Linquit opes, calcatur honos, nec gloria mundi
      Iam sapit, immo cadit, nec cadit, immo perit.
Sese cernit humum, vermem, cineremque futurum:
      Horret supplicium, certat habere polum.
Distribuit, linquit, contemnit cuncta, subitque
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mite iugum Christi corpore, corde pio.
Consul, nunc monachus, dives, nunc pauper inanis,
      Quam sit honor mundi cernere quisque valet.
Dic ubi deliciae, regalia fercula mensae,
      Nectarei potus, praecipuique cibi,
{{Versus|75}}Vas auro gemmisque nitens, trabeatus in ostro
      Discolor ornatus, multus ubique cliens,
Aureus in phaleris equus, ardens splendor in armis,
      In bellis resonans militis alta manus.
Aere suspensae turres, fastigia muri,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caelatus thalamus, maenia, tecta, domus.
Condensus nemorum saltus, cantusque volucrum,
      Vulpis flexibilis, dente timendus aper.
Cornibus horrendus cervus, capreaeque veloces,
      Damula diffugiens, caecus in ante lepus.
{{Versus|85}}His canis infestus concursu, dente, latratu,
      Cuius et attractus naribus arcet odor.
Hinc avium iactus sustollitur, ardea scandit,
      Accipiter iaculi, dum cadit, instar habet.
Fluminis anfractus sileo, tractusque marinos,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Floribus et pratis fontibus instat amor.
Quid vitis gemmas, quid flores, quid botriones?
      Fructibus innumeris stat species et odor.
Praetereo carnis dominetur quanta voluptas,
      Quae magis ardescit, quo minus ipsa patet.
{{Versus|95}}Cetera quid referam praesentis gaudia vitae,
      Quae genus humanum suscipit, ardet, amat?
His caro lascivit, laetatur, servit, obedit.
      Talibus et finem credit inesse boni.
Accidit hoc, quia caeca Dei cognoscere lumen
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescit, et in tenebris stat sibi mortis iter.
Pulvere terreno visus foedatus ad alta
      Vix aciem tollit, pressus ad ima ruit.
Haec contemplatus, Galerannus spernit amoena,
      Delitias, et opes, dulcia quaeque soli.
{{Versus|105}}Nomine, veste, loco, victu, sermonibus, actu
      Iura subit monachi, sicque beatus obit.
Conservat cineres Pratellum, coelica mentem,
      Vniet haec Christus consociata sibi.
Nec mirum reputetur ei, qui cetera finxit,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritui limum si reparare queat.
Est igitur locus hic, qui tanti continet ossa,
      Fratribus ornatus, religione potens,
Vallis amoena satis, nemorosis frondibus ampla,
      Vt fessos relevet, sufficit ipsa sibi.
{{Versus|115}}Nobile coenobium tenet, ambit, servat, adornat,
      Obsequiis dignis inclyta membra viri.
Fontibus irriguis, florentibus undique pratis,
      Ex re nomen habet, quod locus ipse fovet.
Hoc huius proavi fundarunt, busta retentat,
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Testanturque locum sumptibus esse suum.
His comitum speciale decus iunctus Galerannus,
      Ceu stellae radius, clarus in orbe micat.
Immortalis enim fama, virtute, triumphis
      Vivit, non moritur, nec perit, immo manet.
{{Versus|125}}Obvius occurret Christo iam glorificatus,
      Vt sibi sit requies, gloria, vita, Deus.
&lt;/poem&gt;
===2.=== 
&lt;poem&gt;
Gaudet amor verus carum dum novit amicum,
Innatum multis si cor non gestat iniquum;
Sensus enim noster veros discernit amicos
Lex naturalis compellit amare propinquos:
{{Versus|5}}Est vigor interior mentem qui fallere nescit,
Bisso splendidior, dum lux sibi vera patescit,
Ex vi nature te sic compellor amare,
Rebus secure poteris quod et ipse notare,
Te licet ignotum vultu, circumfero totum
{{Versus|10}}Omne bonum cupio teneas, talis tibi fio.
Signa quidem mentis sunt talia verba loquentis,
Testanturque meum tibi cor seu vasa lyaeum:
Exponunt mentem ceu flosculus efflat odorem
Promunt ardorem de pectoris igne calentem;
{{Versus|15}}Hos tibi transmitto versus in pignus amoris,
Ast velut est moris, alios te mittere scito,
Notus cum mihi sis, volo discere carmine quis sis.
Velle meum mulcebit carmen, quod mihi dulce,
Suscipito munuscula quod dat avus tuus unus.
{{Versus|20}}Sint tibi dulcia, nec tibi vilia conspiciantur,
Aspicis intima, quae tibi proxima iam sociantur.
Littera pingit, quod tibi stringit, carmen amantis,
Vis ea mentis, quam tibi sentis dona tonantis.
Te pietas simul et bonitas aeterna coronet:
{{Versus|25}}Exterius regat, interius coelestia donet:
Metam nunc pono, cognato me tibi dono.
&lt;/poem&gt;
===3.===
&lt;poem&gt;
Militiae decus et patriae dux en subit astra,
Aecclesie pacisque piae fortissima castra,
Qui patrium ferus imperium non extenuavit,
Sed ducibus vel consulibus prior amplificavit;
{{Versus|5}}Qui Paridis seu Tindaridis faciem renovabat,
Hectoreum cunctis in eum corpus rutilabat;
Qui clipeatus vel galeatus Mars fuit alter,
Palladis hastam sanguine pastam gessit et alter.
Pectus Achillis protulit illis et feritatem,
{{Versus|10}}Qui cupierunt aut statuerunt asperitatem
Pectoris eius seu patrias ius prevaricari,
His animosum seque perosum scivit amari.
Hunc sapientia necne scientia laetificabant,
Terrea gloria, celsa palacia condecorabant,
{{Versus|15}}Non fuit altior aut sapientior ullus in istis,
Quos tegit aetheris aula vel aeris haec plaga tristis.
Novit amabilis et venerabilis esse benignis,
Impenetrabilis, inviolabilis atque malignis,
Sceptriger insignis consul fuit Andegavensis,
{{Versus|20}}Quem titulis dignis celebret plebs Pictaviensis.
Nec minus hunc referat Normannia terra celebris,
Bellis iam dederat subiectam quam sibi crebris:
Huius fama soli pertransit culmina queque,
Scandit et alta poli, super aethera prosilit eque!
{{Versus|25}}Terret et haec reges, populos premit ipsa feroces,
Angit et atroces, cupientes frangere leges,
Quas hic sancivit, quas tempnens qui violavit,
Poenis multavit, quas devitare nequivit.
Iusticiae cultor, sincerus pacis amator,
{{Versus|30}}Iuris sectator, legum firmissimus ultor,
Sola salus patriae, speculum lux atque sophiae,
Artibus imbutus septenis, sensus acutus,
Precluis orator, logicae nec segnis amator,
Rethoricos flores edoctus sive colores,
{{Versus|35}}Cautus et a puero falsum discernere vero
Multimoda specie perfusus phylosophiae.
In prosa Cicero, versu Maro cederet illi,
In logica Socrates, armis equandus Achilli:
Huic quicquid sciri potuit, credo, patuere;
{{Versus|40}}Gloria, divitiae, sapientia tanta fuere,
Quanta nec exponi possit, sed nec meditari.
Munde, sed immunde, cunctos tibi qui sociari
Quaeris, et in ventrem transfundere perditionis,
Quam fallax, fidei nullae, vel relligionis
{{Versus|45}}Sis, hic agnovit, cum tu super alta tulisti
Equoris, ac mortis potum ridens tribuisti.
Parcae, non parcae, quia nulli parcere scistis,
Cedere cur superis hunc tam cito sic voluistis?
Ast tamen huic cimbam Stigii deferte Caronis,
{{Versus|50}}Qua Flegeton fluvius tranetur perditionis.
Nec saltem videat quae sit domus atra Plutonis;
Elisiis campis quin transeat, ut regionis
Incola florigerae, vitae sociusque perhennis
Gaudeat, arescat donec Langia perhennis,
{{Versus|55}}Donec sol lunae, vel solis luna laborem
Arripiat, donec perdant utrique colorem,
Donec sol radiis, Phebes umbra vacuetur,
Ac aether stellis celisque solum relevetur,
Sydera vel recubent in aquis, piscesque natabunt
{{Versus|60}}Aethere, seu volucres ipse super astra meabunt.
Pestis amara nimis viventibus insidiosa,
      Mors metuenda malis pestis amara nimis,
Vltima sors superis lex irrevocabilis evi,
      Ius patrium cunctis ultima sors superis.
{{Versus|65}}Nec genus aut species sexus te movit et aetas,
      Aurum non movit, nec genus aut species,
Subditur omne tibi quod vescitur aeris aura,
      Quicquid in orbe sapit subditur omne tibi.
Cogitur omnis homo descendere per tua iura,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flectere colla tibi cogitur omnis homo,
Nomen in orbe tuum precellit nomina cuncta:
      Nam genus omne tremit nomen in orbe tuum.
Huic aliud simile michi non monstraret Homerus,
      Non fuit in terris huic aliud simile,
{{Versus|75}}Hoc domat et populos, reges prosternit atroces,
      Obruit insanos, hoc domat et populos.
Legibus atra tuis mors obstat nulla potestas,
      Aurum non obstat legibus atra tuis,
Per tua regna cadit quicquid natura creavit,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auras qui carpit per tua regna cadit.
Quis precor Ille fuit, te qui contempnere quivit,
      Te qui non sensit, quis precor ille fuit?
Summus et ipse Deus voluit tua iura subire,
      Factus homo moritur summus et ipse Deus.
{{Versus|85}}Quem tibi non subicis, talem quae flectere quisti,
      Christum quae flectis, quem tibi non subicis?
Vt tibi cedit inops sic cedit servus et auri,
      Dives sic cedit ut tibi cedit inops,
Cedit et insipiens, cedit dialecticus arte,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cedit rethoricus, cedit et insipiens,
Cedit et omne tibi, quod sese vivere sentit,
      Quod sub sole iacet, cedit et omne tibi.
Cessit et iste tibi, quem carmen personat istud,
      Laus cuius fremit hic cessit et iste tibi.
{{Versus|95}}Virginis in thalamo Phebus iam clauserat horas,
Bis decies denas, ter sexaginta, ter octo,
Bis quadragenas, semel octo, sed et duodenas.
Sirius ac totidem, bis septem bisque duabus,
Bis quinis, bis sex, bis quattuor inde remotis;
{{Versus|100}}Imbrifer a Marte mensis septenus in arcem
Caelestis sedis mentem cum consulis huius
Sustulit, ipsius septena luce suborta.
&lt;/poem&gt;
===4.===
&lt;poem&gt;
ROmae iam posito verba Maronis
DVLcia gustanti mella sophiae
FOmine iam tali concipienti
Ille suus vatis dieta sophySTE
{{Versus|5}}Pectoris in PHAretra condere verus
Quo queat agnosci VirgiliaNVS.
Miraris forsan me tibi nondum
Metro vel prosa scripta dedisse,
En fateor musam pertimuisse
{{Versus|10}}Tanto tantilli ferre labores,
Verum iam lapso retro timore,
Laeta tuum vultum cernere tendit
Ante pedes cuius discere gliscit,
Secum gestando carminis odas
{{Versus|15}}Scemate multiplici condecoratas.
Si cupis auctorem noscere quis sit,
Aut quis quem tantis laudibus effert,
Auribus haurito quae tibi pando.
Hos circunseptos tegmine sacro
{{Versus|20}}Noveris ex patrum fonte meare,
Quem Christi clarus continet ortus,
Cuius discurrens fama per orbem
Astraque transcendens culmina caeli
Concutit ac penetrat, scandit et implet.
{{Versus|25}}Huius si nomen noscere gliscis
Claudere bis ternas cerne figuras:
B precedit in his E sibi iuncta,
C sequitur qua fit syllaba prima;
Altera C subit has, V sibi subdens,
{{Versus|30}}Quas S concludit subdita cunctis.
At si vis horum nomina nosse,
Quos tibi praemisi taliter audi.
Auctor, ut ipse canit, nominis arcem
Possidet illius, fungitur officio,
{{Versus|35}}Qui Christi primus bella peregit,
Perfusus proprii fonte cruoris,
Inspice quod STEPHANVS dicitur iste,
Levitaeque gradum cernito ferre;
Hunc huius noscas esse nepotem,
{{Versus|40}}Hos cui dignatur mittere versus,
In quibus agnosces hunc vocitari
BERNARDVM, monachis his dominari
Quos regit in pelago vis Michaelis,
Ipse quibus tribuit scandere caelis.
{{Versus|45}}Id volo non dubites hoc fore primum
Carmen quod scriptor protulit iste,
Istud eo studio conspiciendum,
Hunc tibi do, constat quo fore scriptum,
Quod tu tantillo carmina mittis,
{{Versus|50}}Grates multiplices hinc tibi reddo.
&lt;&gt; 
{{Versus|124}}Harum quam doceas non bene novi
{{Versus|125}}Primo, sed intento corde relectis
Versibus agnovi. Credo secundam
Te michi scripsisse iam fugiendam.
Grates innumeras hinc tibi solvo,
Quod tua maiestas carmina praestat,
{{Versus|130}}Quod tua mens de me sollicitatur,
Quod me dignaris tanta docere,
Si tamen ipse doces, nam Deus in te,
Vt video, degens, haec tua scripta
Fabricat atque suo lumine complet.
&lt;/poem&gt;
===5.===
&lt;poem&gt;
Ecce dies clara rutilat super aetheris astra,
Luminis haec gnara perlustrat coelica castra,
Fulget ubique dies, fame diffundit odorem,
Qua dignus decies monachus conscendit honorem.
{{Versus|5}}Ista namque die fit ovis pastor monachorum,
Filius ecclesiae pater extat nunc aliorum,
Filius ipse pater simul est et filia mater.
Hic pastor factus, pastorum gaudia nactus,
Contempnit vallem, scit Montis scandere callem,
{{Versus|10}}Tendit et ad Montem purum cognoscere fontem,
Coelica rimari, coelestia praemeditari,
Linquere terrena, saciari divite vena.
Et sciat aeterna, careat iam sorde veterna,
Culmine virtutum persistat valle relicta,
{{Versus|15}}Menteque non ficta scit Montem scandere tutum
Pneumatis ut sacri dapifer factus Michaelis,
Abluat in coelis cor summi fonte lavacri,
Et videat Christum, mundo qui praesidet isti,
Ac Patrem Christi cum sacro Pneumate mixtum.
{{Versus|20}}Si genus istius vel mores noscere quaeris
Hic breviter studeo verbis depromere veris:
Huius uterque parens praeclaro stegmate nati
Inter concives prae multis sunt venerati,
Hunc aluit puerum Normannia terra celebris,
{{Versus|25}}Parisius fecit cecis exire tenebris,
Cum casu casum docuit coniungere dudum.
&lt;/poem&gt;
===6.===
&lt;poem&gt;
Nova carmina confice Musa,
Licet hic tibi non novus extet,
Cui metrum scribere temptas,
Hunc olim nam eruisti,
{{Versus|5}}Cognoscere nec valuisti
Eius speciem removere,
Proprio quin pectore fixa
Tenet illius interiora.
Nam Parthonopeus in annis
{{Versus|10}}Paridis faciem renovabat,
Tideum statura notabat.
Ast nunc in phylosophiae
Studiis animum spaciando,
Hic ingenio fit Homerus,
{{Versus|15}}Nec prosa iam Ciceroni
Cedit metrove Maroni.
Huic tanto phylosophorum
Cur audes scribere Clio?
Amor hoc facit, intima dudum
{{Versus|20}}Cordis penetralia lustrans,
Tandem nunc exerit ignem,
Quem longo tempore clausum
Nec verbis promere quibat.
Verum quia fama per orbem
{{Versus|25}}Currens proprias replet aures,
Huius narrans michi laudes,
Huic munera carminis huius.
Michi noscas mittere dulce,
Haec nunc si cernere tantum
{{Versus|30}}Dignetur vel retinere.
Nam talia ferre timesco.
Tanto iam phylosophorum,
Licet haec mea munera parva
Dilectio maxima fundat,
{{Versus|35}}Quam cernere si valuisset
Reor amplius inde stuperet,
Modicum quod ego sibi notus
Hunc tanto mentis amore
Cordis complector in imis.
{{Versus|40}}Sed me fore noverit illum
Patruus quem dulciter eius
Enutriit instituitque,
Si diligit ergo nepotem
Huius qui contulit ista,
{{Versus|45}}Non multum cerno stupendum.
Sed iam valeas michi care,
Indutum quem monachilem
Me cernere spero cucullam
Cum munere Pneumatis almi.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>m5yzojz9i8llai8oknsyrvoy64jzgag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84332</id>
    <revision>
      <id>274094</id>
      <timestamp>2026-07-24T16:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>274094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="3emxkt1zx83fg4heavsux3r45q3utbl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{Capitales|Monasterii Sancti Albani}}|267}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}} Queen-dowager, a ret of 20 shillings for a mill at Little Langleye.&lt;br/&gt;Recovery of other property, wrongfully alienated from the Abbey, A.D. 1334.}} Parliamento, et breve, concessum, ut patt per processum subsequentem.

Inter quæ, malitiam et fraudem detexit hominum iniquorum; siquidem per idem tempus Alexander de Grinnigesgate, ex certa malitia, in exhæredationem Monasterii, vendidit et alienavit tenementa sua in Borham quibusdam liberis hominibus, videlicet, Willelmo Atte Penne, ''et cætera''; et ipsi iterum alienaverunt eadem tenementa per chartam Johanni Derham, civi Londoniarum, et Adæ Puns. Sed Abbas Ricardus per assisam, fortiter extortam, recuperavit eadem tenementa in dominico, sicut erant prius, apud Hertford et Brantfeld Ok, die Lunæ proxima post Festume Sancti Michaelis, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo quarto; prout patet plenius per processum.

==== Billa, sive Supplicatio, Domino Regi in materia prænotata. ====

{{Marginalia dextra|Bill, or Supplication, for the payment of the said rent from the mill at Langley.}}
: &quot;A nostre Seignour le Roy, et a son Conseil, prie son Chapelein, lAbbe de Seint Alban, que come il eit suy par peticiens en divers Parlementz pur vintz soldre de rente du molyn du Petite Langele, que devynt en la menere nostre Seignour le Roy, come del purchace Alianore, jadys Reyne dEnletere, ael nostre Seignour&lt;noinclude&gt;

{{hr}}

&lt;center&gt;[{{sc|Translation.}}]&lt;/center&gt;
: &quot;Unto our Lord the King, and to his Council, prayeth his Chaplain, the Abbot of Saint Alban's, that whereas he has sued by petitions in divers Parliaments for twenty shillings of rent from the mill of Little Langele, that came to be in the manor of our Lord the King, as of the purchase of Alianor, formerly Queen of England, grandmother of&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3emxkt1zx83fg4heavsux3r45q3utbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84333</id>
    <revision>
      <id>274096</id>
      <timestamp>2026-07-24T17:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ Tabula capitum?</comment>
      <origin>274096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="sq2wlcqr8uz2bmqwbzwz1st4ym7q4pk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{Sidenotes begin|left}}
{{rh|268|{{capitales|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;: &quot;{{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}}Le Roy quore est; dont ses predecessours furent seisix de an en an, de temps le Roy Henry le Secounde tantqes a temps la dite Alianore; et des arrerages de quele renteleRoy, piere nostre Seignour le Roy qore est, fist gree tantqes al an de son regne tierz; de queu temps encea mesme larente lui ad este detenue, si come piert per enquest sur ceo pris par petition de Parlement, et returne en Chauncellerie;—qil pleise a nostre ditSeignour le Roy, et a son bon Conseil, ordeigner que le dit Abbe puisse aver bref au gardeyn du manoir de Petite Langlee, qore esten la mayn la Roigne Isabelle, qil paie desore au ditAbbe la rente avantdite; et ensement, autre brief as Tresorer et Barouns del Escheker, que les arrerages de mesme la rente del tierz an avantdite soient au dit Abbe allowez al dit Escheker, en les dettes qil doit a nostre Seignour le Roy illoeques.&quot;&lt;noinclude&gt;
{{hr}}

: &quot;our Lord the King that now is; of which his predecessors were seised from year to year, from the time of King Henry the Second until the time of the said Alianor; and the arears of whichrent the King, father of our Lord the King that now is, duly discharged until the third year of his reign; from which time downward the same rent has been withheld from him, as appeareth by Inquisition thereon taken by petition of Parliament, and returned into Chancery;—that it may please our said Lord the King, and his good Council, to order that the said Abbot may have a writ unto the keeper of the manor of Little Langlee, which is now in the hand of the Queen Isabella, that he pay from henceforth unto the said Abbot the rent aforesaid; and also, another writ to the Treasurer and Barons of the Exchequer, that the arrears of the same rent from the third year aforesaid be unto the said Abbot allowed at the said Exchequer, in the debts which he oweth there unto our Lord the King.&quot;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sq2wlcqr8uz2bmqwbzwz1st4ym7q4pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epitaphius (Fracastorius)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84334</id>
    <revision>
      <id>274102</id>
      <timestamp>2026-07-24T19:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="epzqi8lab7g6294rlmrnetrk8snuqzv" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius		
|OperaeTitulus=  Epitaphius
|OperaeWikiPagina=  
|Genera=Epitaphia
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
|Editio=C. Del Balzo, 1893
|Fons=Poeti d'Italia
}}
&lt;/poem&gt;

Quod Molsae fuerat mortale hac conditur urna
      Extruxere suis quam Aonides manibus.
Coetibus at Superum fruitur nitidissimus almis,
      Itque comes magno spiritus Hippolyto,
Quem Medica de gente satum pulcherrima virtus{{Versus|5}}
      Extulit, et coeli templa tenere dedit;
Quemque unum ante omnes coluit, dum fata sinebant,
      Atque oculis vates praetulit ipse suis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>epzqi8lab7g6294rlmrnetrk8snuqzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274103</id>
      <parentid>274102</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T19:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>274103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="1eydki5glxo7iv4cgxhkzd7cz665pte" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius		
|OperaeTitulus=  Epitaphius
|OperaeWikiPagina=  
|Genera=Epitaphia
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
|Editio=C. Del Balzo, 1893
|Fons=Poeti d'Italia
}}
&lt;poem&gt;

Quod Molsae fuerat mortale hac conditur urna
      Extruxere suis quam Aonides manibus.
Coetibus at Superum fruitur nitidissimus almis,
      Itque comes magno spiritus Hippolyto,
Quem Medica de gente satum pulcherrima virtus{{Versus|5}}
      Extulit, et coeli templa tenere dedit;
Quemque unum ante omnes coluit, dum fata sinebant,
      Atque oculis vates praetulit ipse suis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>1eydki5glxo7iv4cgxhkzd7cz665pte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Fracastorius)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84335</id>
    <revision>
      <id>274104</id>
      <timestamp>2026-07-24T19:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24846" sha1="p2w6sak4va79ig1gly5ofg3e8edmenf" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Hieronymus Fracastorius		
|OperaeTitulus=  Carmina
|OperaeWikiPagina=  
|Genera=Carmina
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
|Editio=F. Pellegrini, 1954
|Fons=Poeti d'Italia
}}

==1. In obitum Marci Antonii Turriani Veronensis&lt;br&gt;ad Iohannem Baptistam Turrianum fratrem==
&lt;poem&gt;
Etsi egomet tanti casu perculsus amici
      Solamen nostris discuperem lacrimis,
Ne mea perpetuo manarent lumina fletu,
      Pergeret aut tantus urere corda dolor,
{{Versus|5}}Attamen, ut mi animi valuit concedere amoror,
      Istaec moesta tibi carmina persolui:
Quo fortasse meis consolarere Camoenis,
      Si miseros quicquam Musa levare potest:
Ac ne tu in lacrimas paullatim totus abires,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquitur ut pluvio tacta pruina Noto.
Quandoquidem cari fato te fratris acerbo est
      Rumor in extrema vivere tristitia,
Nec iam posse quietis habere, aut commoda somni;
      Sed cedente die, sed redeunte queri:
{{Versus|15}}Moerentemque, vagumque, et turpem fletibus ora
      Amissum totis quaerere litoribus.
Fertur ut Eridani ripas errasse per omnes
      Anxia fraterno funere Lampetie.
Septem quam perhibent somni sine munere noctes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ieiunam septem continuasse dies.
Et, quoties longo defessa errore viarum
      Vmbrosi in ripa concidit Eridani,
Reddite vos Phaetonta mihi, clamabat ad undas,
      O quaecumque sub hoc flumine Nympha latet.
{{Versus|25}}Te tamen, ullius si cuiquam morte dolendum est
      Iusta quidem tanti caussa doloris habet.
Quandoquidem immatura morte tibi omnia frater
      Commoda, teque ipsum perdidit, atque tuos:
Perdidit hei misero carus tibi frater ademtus,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo tibi non ullus carior alter erat.
Ille amor, ille tuae solamen dulce iuventae,
      Ille tuae fuerat spes, columenque domus:
Quicum versari semper, quicum esse solebas,
      Atque animi arcana dicere consilia:
{{Versus|35}}Vnum mirari, atque unum praeponere cunctis:
      Ambrosiae e cuius effluere ore lepos.
O nimium miseri nos, et genus aerumnosum,
      Deterius quorum est conditione nihil.
In nos saevitum est bello, quo durius umquam
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidit nulla aetas, nec feret ulla dies.
Servitium tulimus crudele, et barbara iussa,
      Parsque domos caras liquimus, et patriam.
Relliquias, miserosque absumsit rabida cives
      Pestis, et huc illuc saevit Erinnys adhuc.
{{Versus|45}}Nec sat erat; miseri crudelia funera Cottae
      Flevimus, o indigna Cotta perempte nece,
O Cotta infelix, quae te fata impia nobis
      Tam subito ante tuos abripuere dies?
Iam neque finierant gemitus, et lumina siccis
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non bene cessarant tristia flere genis,
Quum tu, Marce, cadis, quam nos tot tristibus actos
      Deseris, heu falsos credulitate tui.
Non hoc vivida nos tua iam sperare iuventa,
      Hoc tua non virtus, non benefacta dabant,
{{Versus|55}}Exanimen ut nos te iuvenem, nec iam ulla loquentem
      Externa miseri contegeremus humo:
Sed fore, quem fama virtus aequaret Olympo,
      Vnus qui multos instrueres populos;
Qualis ab aerio decurrens monte iugi fons
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Communes multis sufficit unus aquas.
Nam quid ego aut laudes memorem, aut tua maxima laudum
      Praemia? quam humano profueris generi:
Aut quam saepe animas positas iam sedibus Orci
      Ad sua Apollinea membra vocaris ope?
{{Versus|65}}Vos testes, Ticine, et qui inter pasqua laeta,
      Medoace, antiquos abluis Euganeos:
Illo quos fama est naturae arcana docente,
      Saepe inter Nymphas obstupuisse suas:
At nunc amisso turbatis flesse sub undis,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mare assuetas non habuisse vias.
Non tamen aut soli, nec vos magis omnibus, amnes,
      Indoluistis acerbo illius interitu.
Illum etiam Graiae et Nymphae flevere Latinae
      Illum etiam Tuscis Calliopea modis.
{{Versus|75}}Quin etiam silvae, et montes gemuisse feruntur,
      Et vos extremi flestis Hyperborei,
Sed mage Benacusque senex, et Sarca, sepulti
      Qui prope vicinum praetereunt tumulum.
Sed magis ipse Athesis, olim qui corpus humandam
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Condendum caram perferet in patriam,
Ne extra cognatos cineres, Turriensiaque ossa
      Illum perpetuo terra aliena tegat.
Tunc vos o patrio prognatae Naiades amne,
      Spargite odoratis plena sepulcra rosis.
{{Versus|85}}Tempus erit quum posteritas mirata nepotum,
      Quantum isti, dicent, ah tribuere dei!
Atque aliquis monumenta legens, et scripta iacentis,
      Devota ad mutos serta feret cineres.
Interea, o vos Benaco centum patre Nymphae,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sarcaque ab Alpinis edite verticibus,
Et vos o Naci rupes, et saxa Briani,
      Et nemora umbrosis densa cacuminibus,
Ferte aliqua o nunc ferte meo solatia Batto,
      Et tantam ex animo demite tristitiam.
{{Versus|95}}Quem neque sancta potest Sophie complexa levare,
      Musa nec assuetis sedula carminibus.
Batte, tamen vates, longum ut quaesisset ademtam,
      Et longum flesset Thracius Eurydicen,
Nullo solatus, blando quam carmine, curas,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullo, quam Sophia, dicitur esse magis.
Illi, seu Rhodopes silvis erraret in altis,
      Sive in deserti Strymonis aggeribus,
Semper Musa comes, semper pendebat eburna
      Ex humero numeris docta sonare lyra.
{{Versus|105}}Ille orbem immensum semper spectabat, et orbis
      Ornatum, puris sidera luminibus,
Et maria, et montes vastos, atque irrequieta
      Flumina, tum quicquid denique terra parit.
Quorum animadvertens certa sub lege tenorem,
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paullatim caram senserat Eurydicen
Deleri, et tristem mutari in gaudia mentem;
      Tantum animos rerum forma levare potest.
Aspice lucentem Lunae Titanidis orbem,
      Et cum Sole suo quae super astra micant.
{{Versus|115}}Omnia sunt aeterna, et vitae iuncta perenni:
      Quae loca felices diique animaeque colunt.
Inferior Leti regio est, sedesque malorum,
      In qua est quod felix intueare nihil.
Quippe solum hoc ventique, imbresque, et cuncta fatigant
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaecumque aeria de regione cadunt.
Adde aestusque, hiemesque, et morborum genus omne
      Tum natura aliqua est indiga semper ope.
Nos porro desideriis mala plurima nostris
      Iunximus, o praeceps in sua damna genus!
{{Versus|125}}Hinc odia, et timor, et lites, et bella cruenta,
      Et via non uni plurima aperta neci.
Attamen in tantis aerumnis est animi spes
      Vnica, quem melior vita beare potest.
Quippe, ubi praefulgens ulla virtute reliquit
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corporeum, sedes advolat aetherias,
Semideumque domos, et divum morte carentum,
      Hic ubi non aestas, nec fera saevit hiems;
Nec dolor, aut desideria infelicia nostri,
      Nec sors partem aliquam, nec rude vulgus habet;
{{Versus|135}}At sancti heroes habitant, gens inclyta bello,
      Ingenuique, novem qui coluere deas:
Quique pii, iustique, deam praecepta secuti,
      Et sancta insignes qui fuerunt Sophia.
Quos inter tuus ipse recens a funere frater
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miratur caelum, caelicolumque domos,
Aeternamque diem, et felicem ex ordine gentem;
      Inter quos gaudet se quoque dinumerans.
Quem circum illustres animae, Proavique, Paterque
      Intentos oculos ore Nepotis habent,
{{Versus|145}}Et pulchram effigiem agnoscunt; miratur et ipse
      Egregiam stirpem, magnanimumque genus;
Agnoscitque suos, et facta et nomina discit:
      Tum quantum sit adhuc terra habitanda tibi.
O fortunatum nimium, tristem ante senectam
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carpere iter caeli cui potuisse datum est!
Quas syrtes, quos et scopulos post terga relinquis,
      Marce! tibi a quanto est salva carina mari!
Fortunate iterum: tu non incommoda vitae
      Passus adhuc, non quae plurima habet senium:
{{Versus|155}}Sed dulces inter Musas, et Apollinis artes
      Fortunata nimis vita peracta tibi est.
I, decus Ausoniae iuvenis, numeroque deorum
      Te immisce; culta est iam tibi terra satis.
Illa tuum, dum sidera erunt, dum flumina current,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomen in astra memor, et benefacta feret.
&lt;/poem&gt;
==2. Ad Danielem Rhainerium Veronae praefectum, senatorem amplissimum==
&lt;poem&gt;
Rhaineri venerande, uno quo sospite, nondum
Iustitia, et virtus terris antiqua recessit,
Multa quidem monumenta tuis sub fascibus urbis,
Multa cadunt antiqua piorum et templa deorum,
{{Versus|5}}Et Bromii vites, et amicae Pacis olivae.
Verum haec ex urbis re dilabuntur, et ipsi
Vltro etiam sua recta volunt procumbere divi.
Ah, saltem antiquo medicorum parcere ritu
Fasque, et suetus amor pietatis, et inclyta virtus
{{Versus|10}}Magna tui valeant. valeant hoc more vetusto,
Quo nostri vixere atavi, vixere parentes,
Te duce venturi longum superare nepotes.
Sanctior hic templis, hic divam est sanctior aris,
Quem neque tempus edax potuit, nec secula tot iam,
{{Versus|15}}Non belli rabies, non ipsum infringere ferrum:
Tantum est iustitiam violari, et foedera rumpi!
Scilicet et sacra est medicina, vetusque deorum
Inventum, et sacri medici, quibus auctor Apollo:
Qui revocare animas iam caligantibus Orci
{{Versus|20}}Faucibus impositas ad carae munera vitae,
Aetheriosque haustus, et dulcia lumina possunt:
Qui genus innocuum, vitaeque ad publica nati
Commoda, divinas tantum didicere per artes
Exercere aevum, atque humanae praeesse saluti.
{{Versus|25}}Hos aequum est te praecipue, longeque tueri,
Rhaineri, ante alios, idem cui cessit Apollo
Ipse suas artes, et munera nobilis otii:
Quemque domos divum docuit, perque omnia duxit
Sidera: quem Graio insignem Latioque cothurno
{{Versus|30}}Secretas dedit Aonidum percurrere silvas,
Et calamos, citharamque humeris suspendit eburnam.
Idem te dulces Sophiae deduxit ad hortos,
Hortos quos ver perpetuum, quos aura Favonii
Semper alit, semper caelesti nectare pascit.
{{Versus|35}}Salve, magne parens, qui tot virtutibus auctus
Vrbem iustitia, et divis in pace secundis
Egregiam moderare, Athesis qua flumine pulchro
Labitur, et placido secat arva virentia cursu.
Tu quoque, magna virum genitrix, urbs inclyta, salve,
{{Versus|40}}Cura deum, Verona: tui cessere labores,
Aerumnaeque graves, atque horrida Martis imago,
Sanguinis et vesana sitis, et tristis Erinnys.
Barbara iam cessit rabies, et in Alpibus atrox
Saevitiam miles, gelidamque exercet ad Albim.
{{Versus|45}}Iam duros nimium servitus, et fera iussa
Desuemus perferre, ullos non iam urbe tyrannos
Conspicimus, sed te, Rhaineri maxime, sed te,
Magne pater, uno tandem quo sospite, nobis
Iam bona Libertas rediit, Pacemque per agros
{{Versus|50}}Laeta Ceres, Bacchique chorus comitantur ovantes.
Gaudete o quicumque boni speratis agrestes,
Quorum amor est sobolis, studiumque nepotibus arva
Incolere, et parvas ulmis attollere vites.
Tempus io, nunc tempus adest quo secula Parcae
{{Versus|55}}Aurea nent, tandem quae nunc te praeside laeta
Incipiunt: sed erunt nobis tunc maxima quum te
Insignem sceptro Venetum, sanctaque tiara
Regna salutabunt terris diffusa, tuumque,
Qua Sol exoriens visit, qua deserit orbem
{{Versus|60}}Occiduus, late clarum feret Hadria nomen.
 &lt;/poem&gt;
==3. Ad M. Antonium Flaminium et Galeatium Florimontium==
&lt;poem&gt;
Dum vos fatidicos vates, arcanaque sensa
Volvitis, atque animum caelesti nectare alentes,
Alloquiis, magnoque Dei consuescitis ori
Felices duce Giberto, Campense magistro:
{{Versus|5}}Quid dicam miserum me agere, et quam ducere vitam
Irrequietum animi et quaerentem indagine vana
Naturam semper fugientem; quae se ubi paullum
Ostendit mihi, mox facies in mille repente,
Ceu Proteus, conversa sequentem eludit, et angit
{{Versus|10}}Moerentem seniique horas cassumque laborem?
Nuper enim tenues species, simulacraque rerum,
Quae fluere ex ipsis dicuntur, perque meare
Omnia, dum sector meditans, tacitusque requiro
Avia silvarum, et secreta silentia solus,
{{Versus|15}}Cognovi tamen his spectris illudier ipsis:
Vt sensus feriant nostros, semperque lacessant,
Perque fores, caulasque animae ludantque, meentque,
Ac remeent, ipsamque nec inter somnia linquant.
Ergo hoc elusum studio, fessumque labore
{{Versus|20}}Tandem me miserata suos abduxit in hortos
Musa memor, tetricumque animum somno, atque quiete
Curavit, numerisque et blando carmine fovit.
Tum mihi: Quo tandem, o semper mortalia quaerens,
Hanc colere usque voles terram? numquamne relinques
{{Versus|25}}Has tenebras, numquamne in lucem lumina tolles?
An nescis, quaecumque hic sunt, quae hac nocte teguntur,
Omnia res prorsus veras non esse, sed umbras,
Aut specula, unde ad nos aliena elucet imago?
Terra quidem, et maria alta, atque his circumfluus aer,
{{Versus|30}}Et quae consistunt ex iis, haec omnia tenues
Sunt umbrae, humanos quae tanquam somnia quaedam
Pertingunt animos, fallaci et imagine ludunt,
Numquam eadem, fluxu semper variata perenni.
Sol autem, Lunaeque globus, fulgentiaque astra
{{Versus|35}}Cetera, sint quamvis meliori praedita vita,
Et donata aevo immortali, haec ipsa tamen sunt
Aeterni specula, in quae animus, qui est inde profectus,
Inspiciens, patriae quodam quasi tactus amore,
Ardescit; sed enim, quoniam hic non perstat, et ultra
{{Versus|40}}Nescio quid sequitur secum, tacitusque requirit,
Nosse licet circum haec ipsum consistere verum,
Non finem: verum esse aliud quid, cuius imago
Splendet in iis, quod per se ipsum est, et principium esse
Omnibus aeternum, ante omnem numerumque, diemque.
{{Versus|45}}In quo alium Solem, atque aliam splendescere Lunam
Aspicias, aliosque orbes, alia astra manere,
Terramque, fluviosque alios, atque aera, et ignem,
Et nemora, atque aliis errare animalia silvis:
Denique cuncta alia cernas vegetantia vita.
{{Versus|50}}Ergo, umbras quum iam satis, et specula illa, superque
Spectaris, longa iamdudum in nocte pererrans,
Fas tandem lucem, atque ipsum perquirere verum.
Quod quoniam longe seiunctum est corpore ab omni,
Nec nexus habet, aut affinem sensibus ullis
{{Versus|55}}Naturam, scito esse animum tibi dissociandum
Corpore, purgandumque omni contage recepta,
Terrena labe, et mortalis luminis haustu:
Quaerendaeque aliae silvae, callesque tenendi
Sunt alii, meliorque Deum quae semita monstrat.
{{Versus|60}}Haec Musa. O si te comitem dent rura beata
Bardolena mihi, o qui nos propter amoenum
Benacum viridi silvis in litore sistat:
Atque olea, lauroque tegat, detque abdita vatum
Sensa, et utramque Dei praecepta evolvere legem!
{{Versus|65}}Rura, oro, Giberte, tuo Benacea vati
Da, viridesque oleas, et multa protege lauro.
Ille tuas laudes primum canet, et tua facta
Inclyta Maeoniis numeris ad sidera tollet.
Vt puerum mirata sacro cum Tybride Roma
{{Versus|70}}Ante annos meritis titulis et honoribus auxit:
Vt res Romana, et sacrorum tradita iussu
Pontificum tibi summa in te uno saepe resedit;
Vt septem fremuere novis applausibus arces.
Macte animis, macte ingenio, tu traiicis aequor
{{Versus|75}}Barbaricum, et ferro reges in bella ruentes
Alloquiis frenas, et coeptos ore tumultus,
Armaque, et hostiles animos, et proelia sedas:
Foedera, amicitiasque feris, pacemque reportas
Italiae, populisque Dei. Hec te tamen ingens
{{Versus|80}}Terra capit: toto iuvenem tot plausibus orbe
Exceptum, tua te pietas, tua maxima virtus
In caelum vehit, et terrae dat spernere honores:
Dat contemnere opes, unique incumbere Olympo,
Ac folis Divorum epulis, et nectare pasci.
{{Versus|85}}Haec ubi perpetuo cantavit carmine, et omnes
Respondent late rupes; tunc concitus oestro
Fatidico, plenusque Deo Davidica vates
Ipse etiam pater interpres oracula solvit,
Dignus qui ante omnes citharam pertractet eburnam
{{Versus|90}}Quam quondam Solymae stupuere arcesque Sionis.
 &lt;/poem&gt;
==4. Ad Ioannem Baptistam Turrianum==
&lt;poem&gt;
Battus amor Dryadum defunctum pastor Iolam
Flebat; eum Fontes, Alpinaque numina circum,
Sarcaque, pumiceoque sedens Benacus ab antro
Moerentem lacrimis consolabantur obortis:
{{Versus|5}}Ille autem nulla accipiens solamina, tantum
Deserta sub rupe, in litoribus Benaci,
Talia nequicquam surdas iactabat ad undas:
Immites divi, et crudeles vos quoque Parcae,
Crudeles nimium Parcae; vos ibitis amnes,
{{Versus|10}}Aeriae stabunt rupes; numquam amplius ipse
His terris, numquam hoc caelo agnoscetur Iolas
Vt cecidit semel? in pratis ut purpureus flos,
Quem tetigat vel hiems, vel iniquo Seirius astro.
Currite iam, fluviorum undae, et producite vitam,
{{Versus|15}}Et, rupes, durate; tamen non alter Iolas
Hos pecus in montes, non haec ad flumina ducet.
 &lt;/poem&gt;
==5. Ver ad Ioannem Baptistam Turrianum Veronensem==
&lt;poem&gt;
Iam veniet Ver purpureum, iuvenisque revertens
Annus aget Zephyros, et caelo desuper alto
Deducet pleno genitalia semina cornu;
Vnde hominum genus, et pecudum, vitaeque natantum,
{{Versus|5}}Et pictae volucres, et amantes roscida plantae
In venerem caeco aeterni rapiuntur amore.
Gaudete, o quicumque bonum speratis, agrestes,
Quorum amor est sobolis, studiumque nepotibus arva
Incolere, et parvas ulmis attollere vites;
{{Versus|10}}Annus io, novus annus adest; mutatur et aetas
Et meliora novo nascuntur secula Mundo.
Bella pater procul, et diras Saturnus Erinnes
Arcebit caro e Latio, ac sub Tartara mittet.
Tum Letum et caecus Furor, et vesana Cupido
{{Versus|15}}Perpetuis extra terra religata catenis
Persolvent poenas scelerum; at Pax alta per omnem
Italiam magno populos sub Caesare viset.
Ille autem insignis spoliis, et mille trophaeis
Instituet festos alta ad Capitolia ludos.
{{Versus|20}}Stabit onusta ingens, Tarpeii ad limina templi
Quercus honore sacra, et praenuntia temporis aurei.
Tum vescae glandes; tum terra sponte ferente
Omnia, comparibus disiunget colla iuvencis
Agricola, et rudibus mirabitur hordea sulcis
{{Versus|25}}Sponte adolere sua, et nullo frumento colono
Vndantem laetis segetem flavescere campis.
Noctibus in silvas et mollia prata serenis
Aetherio dulcis commixtum nectare rorem
Sudabit caelum; tenera qui lectus ab herba
{{Versus|30}}Mortales saturet mensa dapibusque deorum.
Salve, magne Tybri, et vos natae Tybride Nymphae,
Tuque, senex pater Eridane, et, qui flumine Tusco,
Benace, in nostro placidus perlaberis agro.
Tuque, Athesis, cunctique amnes salvete Latini,
{{Versus|35}}Diique omnes magnae Hesperiae, qui secula soli
Aurea Saturni primo meministis ab aevo;
Quum sepes vel limes adhuc communibus agris
Non foret, aut ulli variarent iugera sulci;
Sponte sua sed terra ferax daret omnia, et ipsae
{{Versus|40}}Praeberent dulci victum de robore glandes.
 &lt;/poem&gt;
==6. Ad Ioannem Matthaeum Gibertum episcopum Veronensem==
&lt;poem&gt;
Naiades hoc, Giberte, tibi Benacides antrum,
      Et qui muscoso fons cadit e lapide,
Sacravere: tibi sit cura et fontis et antri;
      Et quandoque deus ad tua sacra veni.
{{Versus|5}}Et sacer est, et habet spirantes suaviter auras
      Hortus; et est nullo gratior umbra loco:
Et nusquam est longaeva mage, et felicior arbos,
      Pulcher Adoni, tua; pulcher Apollo, tua.
Hic canere, et tenuem posse exercere Camoenam
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dedit; sanctus qui mihi semper erit.
Hic herbas, succosque tuos, artemque relinquo,
      Phoebe; soles Musas tu quoque amare magis.
 &lt;/poem&gt;
==7. Galatea==
&lt;poem&gt;
Carpe fugam, Galatea; ferus petit aequora Cyclops;
Carpe fugam; pelagoque procul speculator ab alto,
Te quis amat, dignumque tuo se censet amore.
Humano primam rorantem sanguine barbam,
{{Versus|5}}Et foedam os, oculumque unum, quem, fronte patentem
Ipse gerit media, multo lavere aequore cernes.
Pectere dein rastro crines, apioque virenti
Assimiles, laudare; silens tum consulere aequor,
Et se spectatis formosum dicere ab undis.
{{Versus|10}}Te vero, Galatea, quod hunc contemnis amantem,
Nec pecoris numerum, nec avenae sibila curas,
Crudelem, et pistri natam Scyllaque vocare:
Crudelesque deos; si dii tamen aethere in alto
Vel mare sunt aliqui; neque enim se posse putare
{{Versus|15}}Vllos esse deos. Demum tibi dira minari.
Nam fore, ut ictu uno magno cum fragmine montis
Teque tuumque Acim medium disperdat in aequor.
At tu tuta mari magno, Cyclopis amores
Despiciens, ridensque minas, et inania verba,
{{Versus|20}}In nostros, Galatea, sinus, formosa, recurre.
Ille inter pecudes et amore uratur, et Aetna.
 &lt;/poem&gt;
==8. Ganymedes==
&lt;poem&gt;
Ne timeas, Troiane Puer, quod in ardua tantum
Tolleris a terra: quod rostro, atque unguibus uncis
Te complexa ferox volucris per inania portat.
Audistine unquam sublimis nomen Olympi?
{{Versus|5}}Audistine Iovis tonitru, qui fulmina torquet,
Qui pluit in terras, cui templa arasque dicatis
Vos homines, taurosque tua mactatis in Ida,
Quique etiam vestri est, si nescis, sanguinis auctor?
Ille ego sum. Non te haec volucris, sed Iuppiter est, qui
{{Versus|10}}Haud praeda captus, cari sed amore Nepotis
In summum amplexu innocuo te portat Olympum:
Astra ubi tot spectare soles, ubi pulcher obit Sol
Ortusque occasusque suos, ubi candida noctes
Currit Luna nitens, Auroram Lucifer anteit.
{{Versus|15}}Hic ego te in numero superum, domibusque deorum,
Ver ubi perpetuum, felix ubi degitur aetas,
Aeterna et semper viridis florensque iuventa,
Consistam; aequalemque annis pubentibus Heben
Officioque dabo comitem, qui pocula nobis
{{Versus|20}}Laeta ministretis. Reliquum caelestibus una
Astragalis choreisque diem exercere licebit.
Pone metum, dilecte Iovi, melioraque longe
Prospicens, caram, Puer, obliviscere Troiam:
Neve deam te iam, et divorum regna petentem
{{Versus|25}}Vlla canum, aut Idae nemorosae cura sequatur.
 &lt;/poem&gt;
==9. Psyche==
&lt;poem&gt;
Huc, amor o dilecte, ades, o dilecte Cupido;
Formosum tua te Psyche formosa requirit,
Et poscit te dia deum, puerumque puella.
O tibi tam similis si te peramatque, cupitque,
{{Versus|5}}Nonne et amabis Amor illam, cupiesque Cupido?
Est eadem nobis patria; est caelestis origo
Ab Iove; nos terris pariter, nos aethere in alto
Versamur pariter, coniunctaque munera obimus.
Ipsa bonum pulchrumque modis in pectora miris
{{Versus|10}}Insinuo, tu corda feris, tu suggeris ignes,
Accendisque ardore novo; genus unde animantum
Concipitur, crescitque, sua et connubia iungit.
Me miseram, quod et ipsa meis in me artibus usa
Ah nimium tenera, et pulchro nimis apta moveri,
{{Versus|15}}Vt te conspexi, ut novi, pulcherrime rerum,
Continuo facibusque tuis, et Amoris amore
Exarsi. Iuvat hoc, paribus si et tu ignibus ardes.
Tolle, Puer, vittas, atque in me lumina solve,
Nempe et amabis Amor pulchram, cupiesque Cupido.
{{Versus|20}}Ipsa tibi tenuem, qua cingas tempora, vittam
Intertextam auro, et molli bombyce laboro:
Pictus ubi Narcissus hiat, Meander oberrat
Hic ego te latas terras, atque alta volatu
Nubila tranantem fingo, et maria uda secantem:
{{Versus|25}}Cuncta tibi imperio subdentem, hominesque, ferasque
Et pictas volucres, et, quae nant aequore, monstra.
Diis quoque nec parcis; curru rex Iuppiter aureo
Invehitur, cinctus humeros et brachia ferro.
Quos inter tua Psyche etiam religata catenis,
{{Versus|30}}It moerens, sequiturque tuos captiva triumphos.
 &lt;/poem&gt;
==10. Baccho conciliatori==
&lt;poem&gt;
Mero madentes largo, et edacibus
Curis soluti, dum tibi candidam
Lucem, deorum, ducimus, optime
   Bacche, seu Dionysius
 
{{Versus|5}}Mavis vocari, seu magis Evius,
Seu tu Lyaeus, seu Bromius magis,
Liberve, Iacchusve, aut Semele satus
   Et magni soboles Iovis;
 
Adsis Bassareus, laetitiae dator,
{{Versus|10}}Adsis; furentes ast age Maenadas
In iuga crebris Indica tympanis
   Resona, atque ululatibus.
 
Lyncas nec acres advehe, neu gere
Thyrsos, venustum nec rege casside
{{Versus|15}}Horrente vultum, sed tenero veni
   Cinctus cornua pampino;
 
Tuisque mitis et placidus sacris
Adesto, qualem te memorant, iugo
Bactris subactis, in medio deum
   {{Versus|20}}Convivam Iove cum patre
 
Sedisse, circum diis resonantibus
Evoe; pharetra cum posita tuas
Laudes eburna grandiloquus lyra
   Latona cecinit satus.
 
{{Versus|25}}Ereptus igne ut fulmineo Iovis
Bis natus infans duceris ad deos,
At tibi magnis plausibus omnium ad-
   Risit caelicolum cohors.
 
Namque ore pulchro talis erat color,
{{Versus|30}}Nitente qualis emicat in rosa.
Et prominebat exsilientibus
   Sacrum corniculis caput.
 
Tyrrhenus ut te Navita deprecans
Sero, furoris numinis et tui
{{Versus|35}}Expertus iras, squammeus in mare
   Piscis desiliit rate.
 
Tu pertinacem, Penthee, concitas
Matrem furentem; quo fugis ah miser?
Te mater aprum, te Autonoe putans
   {{Versus|40}}Saeva dilaniat manu.
 
Sensit Lycurgus vitibus impiam
Ausus bipennem immittere; sensit et
Cohors Gigantum trudere iam rata
   Alto Caelicolas polo.
 
{{Versus|45}}Tu Gange victo miles ab ultimis
Indis triumphos victor io refers,
Et redeunti Susa et Achaemenes
   Aras constituit tibi.
 
Fremunt in altis orgia montibus
{{Versus|50}}Evoe; solutae per iuga Thyades
Crines in auras, raucisonis replent
   Altum cornibus aethera.
 
Salve, repertor magne meri pater,
Mentesque nostras concilia, et procul
{{Versus|55}}Iras, et arma, et bella age in impios,
   Carentesque mero Scythas.
 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>p2w6sak4va79ig1gly5ofg3e8edmenf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84336</id>
    <revision>
      <id>274105</id>
      <timestamp>2026-07-24T21:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>274105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="oje4jz7davg5iy0eslrovu4jcjdtimr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capitales|Monasterii Sancti Albani.}}|269}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 26th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}Endoresement on the petition.}}
==== Indorsatio Billæ præscriptæ. ====

: &quot;Soit ceste peticion maunde en &lt;ref&gt;''Chauncellere'' in MS.&lt;/ref&gt;Chauncellerie, et la vewe lenquest dont la peticion fait mencion; et &lt;ref&gt;Omitted in MS.; but inserted in the margin, in a later hand.&lt;/ref&gt;si trove soit que les predecessours lAbbe furentz seisiz de la rente, comme le dit peticion suppose, que adonques le Chanceller lour face droit des arrerages, et de la dite rente.&quot;

{{hr}}

&lt;center&gt;[{{sc|Translation.}}]&lt;/center&gt;

: &quot;Let this petition be sent to the Chancery, and the view of the Inquisition of which the petition makes mention; and if it be found that the predecessors of the Abbot were seised of the rent, as the said petition alleges, then let the Chancellor do right unto them as to the arrears, and the said rent.&quot;

==== Littera regia, sub Privato Sigillo suo, Cancellario de materia prænotata. ====

: {{Marginalia dextra|Injunctino to the Chancellor, to do right threin.}} &quot;Edward, par la grace de Dieu, Roy dEngleterre, Seignour dIrland, et Ducs dAquitaine, al hounourable piere en Dieu, &lt;ref&gt;John de Stratford&lt;/ref&gt;J[ohan], ar la mesme grace, Evesqe de yncestre, nostre Chaunceller, salutz. Nous vous envoioms cy dedeinz close une peticion quelle nous fust baille en nostre Parlement par&lt;noinclude&gt;{{hr}}

&lt;center&gt;[{{sc|Translation.}}]&lt;/center&gt;

: &quot;Edward, by the grace of Gord, King of England, Lord of Ireland, and Duke of Aquitaine, to the honourable father in God, J[ohn], by th same grace, Bishop of Winchester, our Chancellor, greeting. We do send you herein enclosed a petition which was delivered unto us in our Parliament by

{{hr}}

&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oje4jz7davg5iy0eslrovu4jcjdtimr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274107</id>
      <parentid>274105</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T21:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <origin>274107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="6h4szu3jh2x9zeerjqn0fdfkjvksh40" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capituli|Monasterii Sancti Albani.}}|269}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 26th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}Endoresement on the petition.}}
==== Indorsatio Billæ præscriptæ. ====

: &quot;Soit ceste peticion maunde en &lt;ref&gt;''Chauncellere'' in MS.&lt;/ref&gt;Chauncellerie, et la vewe lenquest dont la peticion fait mencion; et &lt;ref&gt;Omitted in MS.; but inserted in the margin, in a later hand.&lt;/ref&gt;si trove soit que les predecessours lAbbe furentz seisiz de la rente, comme le dit peticion suppose, que adonques le Chanceller lour face droit des arrerages, et de la dite rente.&quot;

{{hr}}

&lt;center&gt;[{{sc|Translation.}}]&lt;/center&gt;

: &quot;Let this petition be sent to the Chancery, and the view of the Inquisition of which the petition makes mention; and if it be found that the predecessors of the Abbot were seised of the rent, as the said petition alleges, then let the Chancellor do right unto them as to the arrears, and the said rent.&quot;

==== Littera regia, sub Privato Sigillo suo, Cancellario de materia prænotata. ====

: {{Marginalia dextra|Injunctino to the Chancellor, to do right threin.}} &quot;Edward, par la grace de Dieu, Roy dEngleterre, Seignour dIrland, et Ducs dAquitaine, al hounourable piere en Dieu, &lt;ref&gt;John de Stratford&lt;/ref&gt;J[ohan], ar la mesme grace, Evesqe de yncestre, nostre Chaunceller, salutz. Nous vous envoioms cy dedeinz close une peticion quelle nous fust baille en nostre Parlement par&lt;noinclude&gt;{{hr}}

&lt;center&gt;[{{sc|Translation.}}]&lt;/center&gt;

: &quot;Edward, by the grace of Gord, King of England, Lord of Ireland, and Duke of Aquitaine, to the honourable father in God, J[ohn], by th same grace, Bishop of Winchester, our Chancellor, greeting. We do send you herein enclosed a petition which was delivered unto us in our Parliament by

{{hr}}

&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6h4szu3jh2x9zeerjqn0fdfkjvksh40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84337</id>
    <revision>
      <id>274106</id>
      <timestamp>2026-07-24T21:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}} noz chers en Dieu Abbe et Covent de Seint Albon; si vous mandons que, veue la dite peticion, et lendossement dycelle, et aussint lenqueste dount la dite peticion fait mencion, si vous puissez trouver que les predecessours du dit Abbe furent seisiz de la rente, si come la dite peticion suppose, adonqes facez droit as ditz Abbe et Covent, &lt;ref&gt;''auxibien'',—Note in the margin, in...</comment>
      <origin>274106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="3nkhmmyhsn5ufwsw1ozb998hus668pk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|270|{{Capituli|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}} noz chers en Dieu Abbe et Covent de Seint Albon; si vous mandons que, veue la dite peticion, et lendossement dycelle, et aussint lenqueste dount la dite peticion fait mencion, si vous puissez trouver que les predecessours du dit Abbe furent seisiz de la rente, si come la dite peticion suppose, adonqes facez droit as ditz Abbe et Covent, &lt;ref&gt;''auxibien'',—Note in the margin, in a later hand.&lt;/ref&gt;assibien des arreraes, come de la rente avantdite, solonc le purport de la dite peticion, et de lendossement dycelle. Done souz nostre Prive Seal, a Euerwyk, le tresieme jour de feverer, lan de nostre regne septisme.&quot;

{{hr}}

: &quot;our dearly beloved in God the Abbot and Convent of Saint Alban's; and we do command you that, on seeing the said petition, and the endorsement thereof, and also the Inquisition of which the said petition makes mention, if you can find that the predecessors of the said Abbot were seised of the rent, as the said petition alleges, you do then do right unto the said Abbot and Convent, as well for the arrears, as for the rent aforesaid, according to the purport of the said petition, and of the endorsement thereof. Given under our Privy Seal, at York, the third day of February, the seventh year of our reign.&quot;

==== Breve Regis suis Justiciariis pro placito prænotato. ====

: {{Marginalia sinistra|Instruction to the Justiciars, to make inquisition therein.}} &quot;Edwardus, Dei gratia, Rex Angliæ, Dominus &lt;ref&gt;''Hybern''' in MS.&lt;/ref&gt;Hiberniæ, et Dux Aquitanniæ, dilectis et difelibus suis, Johanni de Cantebrig et Willelmo de Leycestre, salutem. Petitionem dilecti nobis in Christo Abbatis de Sancto Albano in Parliamento nostro, coram nobis et Consilio nostro exhibitam, recepimus continentem,—quod cum Garnius, quondam Abbas de Sancto Albano, molendinum de Parva Langlee, cum pertinentiis, quod sibi et successoribus suis, Abbatibus loci prædicti, de Radulpho Cheyndut in feodo adquisivit, Willelmo Cheyndut dimisisset, habendum et tenendum eidem Willelmo, et hæredibus suis, de præfato Abbate, et successoribus suis, per homagium et fidelitatem, et seritium viginti solidorum per anum, diu ante &lt;ref&gt;The Statute of Mortmain, 7th Edward I&lt;/ref&gt;Statutum in contrarium editum; et licet idem Garinus, tempore suo, et etiam Johannes de Berkham&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3nkhmmyhsn5ufwsw1ozb998hus668pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Aegidius Parisiensis</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84338</id>
    <revision>
      <id>274109</id>
      <timestamp>2026-07-24T22:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="4l39z1nua0ccd7kcwtrkkvv3ka5tofz" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
* [[Karolinus]]
* [[De numero librorum utriusque Testamenti]]
* [[De poenis inferni]]</text>
      <sha1>4l39z1nua0ccd7kcwtrkkvv3ka5tofz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Aegidius Parisiensis scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84339</id>
    <revision>
      <id>274110</id>
      <timestamp>2026-07-24T22:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="e2hev1592a63q7qguoojemt8xzf728h" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Aegidius Parisiensis}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Aegidius Parisiensis]]</text>
      <sha1>e2hev1592a63q7qguoojemt8xzf728h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De poenis inferni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84340</id>
    <revision>
      <id>274111</id>
      <timestamp>2026-07-24T22:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5956" sha1="2hxvfxjsai58yhultgrajyo3ns71u2w" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Aegidius Parisiensis
|OperaeTitulus= De poenis inferni
|OperaeWikiPagina=  
|Genera=Carmina
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XII
|Editio=PL 212, 41-46
|Fons=Musa mediaevalis
}}

&lt;poem&gt;

 Saepius in sacris poenae fit mentio scriptis,
      Quae punit reprobos tartareosve reos.
Quare post finem libri bene debuit huius.
      Mentio supplicii quantulacunque sequi.
{{Versus|5}}Hic sibi doctores quasi dissentire videntur,
      Forsitan et quaedam dogmata parva serunt.
Quod sit, vel non sit, ea poena perennis, eorum est
      Mutua lis, et in hoc quia tueantur habent.
Inde vir illustris urbis Matthaeus alumnus
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lauduni, breve quid tradere dixit in his.
Manibus inferni non est data poena perennis,
      Namque duplex in eis est data poena reis.
Credo quod in coelis largitur gloria iugis,
      Cum sit ab aeternis motio nulla iugis.
{{Versus|15}}Manibus infernis sic est data poena perennis
      Nam lapsis in eis fit fuga nulla reis.
Iste quasi tetigit, quod posset utrumque tueri,
      Scrutari placuit utraque dicta mihi.
Sique sua est, in quo brevior, sententia: visum est
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illud ut exsequeres uberiore stylo,
Manibus esse volunt poenam plerique perennem.
      Oppositi plures inficiantur idem.
Est opus attendi, quid et hi sectantur, et illi,
      Ad quod ut attendas hoc breve dogma dedi.
{{Versus|25}}Distinguendo solent diverse sumere poenam
      Vnde fit ex variis utraque secta modis.
Est instrumentum, quod punit, poena: vocari
      Nomine sic poenae furca latronis habet.
Poena potest etiam dolor in patiente vocari,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive ex illatis anxietudo malis.
Hoc utroque modo poena est inferna perennis,
      Perpetuusque rogus, perpetuaeque nives.
Sic etiam nunquam patientum passio cessa.
      Semper qui patitur hic alibive dolet.
{{Versus|35}}Alterius sectae restat documenta videre.
      Augustinus ait: Est quasi poena duplex,
Et quasi de nivibus est transitus ad gravis aestum
      Ignis, et ad gelidas rursus ab igne nubes.
Hic iam non est ipsa anxietas, neque poenam
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ardores dicit, frigora sive nivis.
Haec duo poena duplex. Est quaedam poena nivalis
      Algor. Et igneus est altera poena calor.
Haec vero sibi sunt contraria, nec retinendo
      Hoc proprii quod habent, insimul esse queunt.
{{Versus|45}}Haec simul esse nequit: subiecto in simplice sicut
      Spiritus est, duplex dissona poena sibi.
Nam patiens istum dum sustinet, altera cessat
      Interea. Quare neutra perennis erit.
Altera sentitur, sed neutra simul, patienti.
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sicque nec in sensu perpetuatur ei.
Iudicium simile est. Ex omnibus ergo perennis
      Dici nulla potest, quae variamen habet.
Posset enim dici revera poena perennis:
      Si calor aut algor semper inesset eis.
{{Versus|55}}Sed nunc sentitur calor, et nunc algor, et uno
      Instanti pariter neuter inesse potest.
Imo magis physice si disquiratur, oportet
      Altera ubi perstat, altera poena vacet.
Ignis enim non est calor in nive, sed nivis algor.
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic neque sentitur algor in igne nivis.
Imo magis, cum, qui punitur, transit ad ignem,
      Ipsum iam punit ignis in igne calor.
Non cadit a vero, qui sic intendit, et idem
      Subtili graditur artificique modo.
{{Versus|65}}Explicui, quid id est, sed abominor hoc male dictum:
      Poena quod infernis nulla perennis inest.
Nam quasi dicitur hoc, tanquam si dicere restet,
      Quod neque puniri debeat ullus ibi.
Aut quod eo lapsis sit abinde redemptio, circa
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scripturae volitum, sanctaque dicta patrum.
Simplex quis sermone capi posset bene in illo,
      Est tamen in sensu vera loquela suo.
Nam si sumatur subiecti ex parte perennis,
      Tunc sensum falsum falsa loquela facit.
{{Versus|75}}Infernis vero post verbum iuge perennis
      Sensus opertior hic, sed bene verus erit.
Verior illa prior retinetur opinio, vera
      Cum sit, et haec haeresin velle fovere sapit.
Hanc ideo reprobo, nolim in commune fateri,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vnde sit infirmis forte ruina mali.
Dicere tutius est, quod quisque fatetur, et absque
      Omnibus involucris, et sine nube, patet.
Dicere quod iugis est: in coelo gloria iustis.
      Ex aequo est iustis, poena futura malis.
{{Versus|85}}Nam quanto est maior, qui offenditur, hoc quoque maior
      Debet poena geri, qua satagatur ei.
Verum infinite est magnus Deus. Ergo suis est
      Poena infinite magna ferenda reis.
Aeternus Deus est. Aeternaque poena ferenda est
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; His, quibus offensus per male facta Deus
Hae ubi iam dixi sit sufficientia dicti:
      Nam bene cuncta reor exposuisse tibi.
Aegidii nescit Threniensis musa, docendis
      Se quibus implicuit, ut libet esse brevis.
{{Versus|95}}Nam ubi deducat in apertum cuncta tenorem,
      Sicut mens dictat, desipuisse putat.
Cumque aliquid lego, rectus ibi mox quaeritur ordo,
      Omniaque ut pateant, inque tenore bono.
Si secus invenio, supplendi caetera voto
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepius haud possum continuisse manum.
Haec mihi causa fuit, ut Rigae inventio Petri
      Cresceret adiunctis bibliotheca metris;
Nam bene non poterat plena integritate doceri,
      Si non sciretur quidquid abesset ibi.
{{Versus|105}}Hoc autem adiuncto iam detruncatio nulla
      Librum deturpat, plenaque summa patet.
Hoc quoque fecit, ut hos simili de themate scriptos
      Adiicerem versus post tua dicta meos.
Sed praeiudicium nolim pro versibus istis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Versibus ut fiat, docte Matthaee, tuis.
Tu brevis es, prolixus ego. Subtiliter ipse
      Incedis; petitur semita lata mihi.
More meo dixi. Si plenius aut magis apte.
      Non ideo tua sit musa molesta meae.
{{Versus|115}}Cesset in hoc livor. Sit mutua gratia nobis.
      Inque vicem nostrum dicat uterque vale.
 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>2hxvfxjsai58yhultgrajyo3ns71u2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De numero librorum utriusque Testamenti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84341</id>
    <revision>
      <id>274112</id>
      <timestamp>2026-07-24T22:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="2zo9hpqsepygfj5k2oh0q1ghvbqleyf" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Aegidius Parisiensis
|OperaeTitulus= De numero librorum utriusque Testamenti
|OperaeWikiPagina=  
|Genera=Carmina
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XII
|Editio=PL 212, 41-46
|Fons=Musa mediaevalis
}}

&lt;poem&gt;
Clauditur iste liber in quadraginta libellis.
      Dat triginta duos lex vetus. Octo nova.
Sunt ita dispositi mira brevitate libelli,
      Praescripti numeri monstrat ut ordo tibi.
{{Versus|5}}Ore styloque Dei digestus et editus orbi
      Canon Scripturae creditur esse sacrae.
Qui tamen excipit hos: Tobi, Iudith, et Machabaeus,
      Et Baruch, atque Iesum, pseudographumque librum.
Sed licet excepti, tamen hos authenticat usus
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecclesiae, fidei regula, scripta Patrum.
Scito quod ista Dei digito digesta fuerunt.
      Altus hic est puteus, grandis abyssus inest.
Omnia non caperes si saecula multa videres,
      Et studio vigilans, et ratione vigens.
{{Versus|15}}Spiritus ista docet doctor, qui conditor idem,
      Quique scienda dedit, hic quoque scire facit.
Scire facit, si mente studes, si sedulus instas.
      Cum prece dans studium, cum studioque precem
Sic studuere patres, ut pagina sacra pateret.
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic reserant sancti clausa sigilla libri.
Simplex multiplicem cortex hic continet escam.
      Littera ceu cortex. Sensus ut esca triplex
Historicum, typicum, moralem discute sensum.
      Si cupis hoc typico te satiare cibo.
{{Versus|25}}Cum legis historiae textum, bibitur quasi dulcor
      Lacteus, aut potius simplicis haustus aquae.
Nec multum iuvat hic. Cum quis tamen appetit, eius
      Spiritus exemplis ut recreetur agit.
In typico sensu vini sentitur acumen.
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Potus inebriat hic, exhilaratque magis.
Qui bibit hoc vinum scripturae, saltibus altis
      Venatur, reperit, consequiturque Iesum.
Moralem vero cum dat tibi lectio sensum,
      Tunc quasi mellitum sugis in ore favum.
{{Versus|35}}Hae sunt deliciae, quibus intus pascitur, et fit.
      Dives mens hominis moribus inde bonis.
Horum tu quodcunque feras ut praemia iustis
      Vel quae sunt, discis, flagra ferenda malis.
Proximus inde Deo propter condimen honoris,
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inde timoratus et bene cautus eris.
 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>2zo9hpqsepygfj5k2oh0q1ghvbqleyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84342</id>
    <revision>
      <id>274113</id>
      <timestamp>2026-07-25T08:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}} stede, Abbas loci prædicti, ejusdem Garini successor, tempore suo, de eisdem viginti solidis annuis per manus præfati &lt;ref&gt;There is, not improbably, some omission here: Abbot Warin died A.D. 1195, and Abbot John d Berkhamstede was not elected until 1290; it was consquently impossible that they could both, as Abbots, receive rent-service from the same man, as seems to be here...</comment>
      <origin>274113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="70oavzl6163qfu2evp2e6l3fm3nddrh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{Capituli|Monasterii Sancti Albani}}|271}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}} stede, Abbas loci prædicti, ejusdem Garini successor, tempore suo, de eisdem viginti solidis annuis per manus præfati &lt;ref&gt;There is, not improbably, some omission here: Abbot Warin died A.D. 1195, and Abbot John d Berkhamstede was not elected until 1290; it was consquently impossible that they could both, as Abbots, receive rent-service from the same man, as seems to be here alleged.&lt;/ref&gt;Wilelmi, ut de redditu servitii, et postmodum Johannes de Maryns, Abbas loci prædicti, præfato Johani de Berkhamstede proximus successor, de eisdem viginti solidis annuis per manus Stephani, &lt;ref&gt;Omitted in MS.&lt;/ref&gt;[filii] prædicti Willelmi, et etiam Alienoræ, quondam Reginæ Angliæ, aviæ nostræ, cui prædictus Stephanus molendinum illud in feodo dimisit, subsequenter Hugo de Eversdone, ultimus prædecessor prædicti nunc Abbatis, tempore bonæ memoræ Domini Edwardi, quondamn REgis Angliæ, patris nostri, ad cujus manus molendinum illud, post mortem prædictæ Alienoræ, devenit, de eisdem viginti solidis annuis usque ad annum regni sui tertium, seisiti fuissent; idem tamen redditus viginti solidorum præfato nunc Abbati ab eodem anno tertio adhuc a retro existit, in ipsius Abbatis grave damnum, et exhæredationis ecclesiæ suæ Sancti Albani periculum manifestum: super quo idem Abbas, per petitionem suam prædictam, nobis supplicavit sibi in hac parte remedium adhiberi. Volentes igitur super præmissis melius certiorari, et ulterius prædicto Abbati justitiam fleri in hac parte, assignavimus vos ad inquirendum, in presentia Senescalli manerii nostri de Langlee, per vos super hoc præmuniendi, per sacramentum probonorum et legalium hominum de Comitatu Hertfordiæ, per quos rei veritas melius sciri poterit, si præictus Garinus molendinum illud de præfato Radulpho adquisivit, sicut prædictum est, necne. Et si sic, tunc quo tempore, qualiter, et quomodo. Et si idem Garinus dimisit præfato Willelmo molendinum prædictum, habendum et tenendum sibi et hæredibus suis de præfato Abbate et successoribus suis, per homagium et fidelitatem, et servitium viginti solidorum per annum, ut supra dictum est, necne. Et si sic, tunc quo tempore, et qualiter, et quomodo. Et si Abbates loci prædicti, a tempore dimissionis prædictæ, de prædicto redditu viginti solidorum, ut de sionis prædictæ, de prædicto reddituviginti solidorum, ut de redditu servitii pro molendino prædicto, tam per manus prædictorum Willelmi et Stephani, quam etiam per manu aviæ et patris nostri prædictorum, seisiti fuerunt, ut prædictum es, necne. Et si sic, tunc qui Abbates, et per quantum&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>70oavzl6163qfu2evp2e6l3fm3nddrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84343</id>
    <revision>
      <id>274114</id>
      <timestamp>2026-07-25T08:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}} tempus, sic seisiti fuerunt, et per quem redditus ille primo subtractus fuit, quo tempore, et ex qua causa, qualiter, et quomodo. Et si aliquis Abbatum prædictorum aliquid in recompoensationem redditus prædicti a prefato patre nostro, seu alio, hactenus recepit, necne. Et si sic, tunc quis Abbas, et quid, in recompensationem hujusmodi redditus recepit, et a quo, et quo tempore....</comment>
      <origin>274114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2381" sha1="mh2ab6qrfzkd753mv48ncqip5t1ug0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|272|{{Capitales|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}} tempus, sic seisiti fuerunt, et per quem redditus ille primo subtractus fuit, quo tempore, et ex qua causa, qualiter, et quomodo. Et si aliquis Abbatum prædictorum aliquid in recompoensationem redditus prædicti a prefato patre nostro, seu alio, hactenus recepit, necne. Et si sic, tunc quis Abbas, et quid, in recompensationem hujusmodi redditus recepit, et a quo, et quo tempore. Et si aliquis Abbatum eorundem alicui prædictorum Willelmi et Stephani, seu aviæ et patria nostri præictorum, redditum illum remisit, et quietum clamavit, necne. Et si sic, tunc cui, et quo tempore, et qualiter, et quomodo; necnon quantum molendinum illud, cum pertinentiis, valeat per annum ultra redditum prædictum, juxta verum valorem ejusdem;; et de aliis circumstantiis negotium illud tangentibus plenius veritatem. Et ideo vobis mandamus, quod ad certos diem et locum, quos ad hoc provideritis, diligentem super præmissis faciatis inquisitionem; et eam distincte et aperte factam, nobis sub sigillis vestris, et sigillis eorum per quos facta fuerit, sine dilatione mittatis, et hoc breve. Mandavimus enim Vicecomiti nostro Comitatus prædicti, quod ad certos diem et locum, quos ei scire facietis, venire faciat coram vobis tot et tales probos et legales homines de balliva sua, per quos rei veritas in præmissis melius sciri poterit, et inquiri. In cujus rei testionium, has litteras nostras fieri fecimus patentes. Teste meipso, apud Westmonasterium, nono die Januarii, anno regni nostri quarto.&quot;

==== Inquisitio, seu veredictum patriæ, coram Justiciariis regiis in placito prælibato. ====

: {{Marginalia sinistra|Verdict of the Inquisition therein in favour of the Abbot of St. Alban's, 5th Edward III.}} &quot;Inquisitio capta coram Johanne de Cantebrigge et Willelmo de Leycestre, apud Westmonasterium, die Sabbati proxima post Festum Sancti &lt;ref name=&quot;Marcii&quot;&gt;''Marcii'' in MS.&lt;/ref&gt;Marci Evangelistæ, anno regni Regis Edwardi, Tertii a Conquæstu, quinto, in præsentia Rogeri de Gildesburh, Senescalli Domini Regis de manerio suo de Parva Langle, er sacramentum Walteri Cheyndut, Thomæ Bolistrode, Thomæ Atte Forde, &lt;ref name=&quot;Marcii&quot; /&gt;Marci filii Lucæ, Johannis de Stratle, Adæ de Henedene, Willelmi de&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh2ab6qrfzkd753mv48ncqip5t1ug0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84344</id>
    <revision>
      <id>274115</id>
      <timestamp>2026-07-25T08:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>274115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="49zzb6ojj117sssmcdfc0qj98ztxe7g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{Capituli|Monasterii Sancti Albani}}|273}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}}Dounhamstede, Johannis Atte Ponde, Ricardi de Wygyntone, Willelmi filii Bicardi de Dounhamstede, Johannis de Watford, et Gilberti Atte Wynche, juratorum ; qui diciint, super sacramentum suum, quod quidam Garinus, quondam Abbas de Sancto Albano, adquisivit quondam molendinum aquaticam in Parva Langlee de Radulpho Cheyndut, tempore Regis Henrici Secundi, diu ante &lt;ref&gt;The Statute of Mortmain, 7th Edward I.&lt;/ref&gt;Statutum, tenendum sibi, et successoribus suis, in liberam, puram, et perpetuam eleemosynam, in perpetuum ; et inde fuit seisitus toto tempore prsedicti Radulphi Cheyndut. Qui quidem Garinus postmodum, tempore Regis Ricardi, molendinum praedictum Willelmo Chendut, filio et hæredi prædicti Radulphi Chendut, dimisit, habendum et tenendum sibi, et hæredibus suis, de præfato Abbate, et successoribus suis, per homagium, fidelitatem, et servitium viginti solidorum per annum, annuatim solvendorum in perpetuum: de quibus servitio et redditu idem Garinus Abbas per manus ipsius Willelmi toto tempore suo fuit seisitus ; et etiam omnes Abbates ejusdem loci successive, absque interruptione, de eisdem servitio et redditu, ut de redditus servitio, continue seisiti fuerunt per manus ipsius Willelmi Chendut ad totam vitam suam, et per manus Radulphi Chendut, filii et hæredis ejusdem Willelmi, ad totam vitam suam; et post mortem ipsius Radulphi, per manus Stephani, filii et hæredis ejusdem Radulphi, cui dictum molendinum per descensum haereditatis descendit; quousque idem Stephanus, tempore Regis Edwardi, avi Regis nunc, illud molendinum, cum suis pertinentiis, Alianoræ, quondam Reginae Angliae, aviæ Regis nunc, dimisit. In cujus tempore, quidam Galfridus de Pichforde, ballivus manerii ejusdem Reginae de Langlee, et postmodum alii ballivi sui, pnedictum redditum molendini&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>49zzb6ojj117sssmcdfc0qj98ztxe7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84345</id>
    <revision>
      <id>274117</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}}prædicti toto tempore prædictæ Reginæ detinuerunt. Et post decessum præfatæ Alienoræ Reginæ, aviæ ''et cætera'', Robrtus le Parker, ballivus Domini Edwardi Regis, avi Regis nunc, et similiter, alii ballivi prædicti manerii de Langlee, prædictum redditum molendini prædicti toto tempore suo detinuerunt. Et post decessum prædicti Domini Regis Edwardi, avi ''et cætera'', intrav...</comment>
      <origin>274117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="bdx8rdg84zoosa7ralo6z981oo094vw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|274|{{Capituli|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}}prædicti toto tempore prædictæ Reginæ detinuerunt. Et post decessum præfatæ Alienoræ Reginæ, aviæ ''et cætera'', Robrtus le Parker, ballivus Domini Edwardi Regis, avi Regis nunc, et similiter, alii ballivi prædicti manerii de Langlee, prædictum redditum molendini prædicti toto tempore suo detinuerunt. Et post decessum prædicti Domini Regis Edwardi, avi ''et cætera'', intravit Dominus Adwardus, pater Domini REgis nunc, ut filius t hæres, in manerio prædicto. In cujus tempore, Robertus le Parkere, ballivus suus manerii prædicti, prædictum redditum molendini prædicti usque ad annum regni sui tertium &lt;ref&gt;''et alii ballivi'' is probably omitted before this word&lt;/ref&gt;detinerunt; quo anno, ad querelam Domini Hugonis, nuper Abbatis de Sancto Albano, prædecessoris Abbatis nunc, præfatus Dominus Edardus Rex, pater ''et cætera'', pro totis temporibus præatæ Alianoræ Reginæ, aviæ ''et cætera'', Domini Edwardi Regis, avi ''et cætera'', et suo, de omnibus arreragiis prædicti redditus molendini prædicti, a retro existentibus, præfato Hugoni Abbati usque ad terminum prædictum plenarie satisfecit; et ab illo tempore hucusque prædicta redditus servitia et redditus penitus subtrahuntur. Et dicunt quod &lt;ref name=&quot;unquam&quot;&gt;Sic in MS., ''nunquam..... unquam.''&lt;/ref&gt;nunquam ali quis Abbatum prædictorum &lt;ref name=&quot;unquam&quot; /&gt;unquam aliquo tempore aliquid in recompoensationem prædictorum servitii et redditus a Domino Rege, seu ab aliquo alio, hactenus recepit. Et similiter dicunt, quod nullus eorundem Abbatum alicui prædictorum Willelmi, Radulphi, Stephani, Reginæ prædictæ, aviæ ''et cætera'', &lt;ref&gt;''avi'' in MS., erroneously.&lt;/ref&gt;avo Domini Regis nunc ''et cætera'', patri suo ''et cætera'', seu alicui alii, aliquo tempore servitii redditum prædictum remisit, nec quietum clamavit. Dicunt etiam quod molendinum prædictum, juxta verum valorem ejusdem, valet per&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdx8rdg84zoosa7ralo6z981oo094vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84346</id>
    <revision>
      <id>274118</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}} annumquadraginta sex solidos et octo denarios ultra prædictum redditum. In cujus rei testimonium, huic Inquisitioni prædicti jurati sigilla sua apposuerunt. Datum die, et loco, et anno, supradictis.&quot;  ==== Breve Regis de prædict redditu Abbatis Monasterii Sancti Albani amodo fideliter persolvendo. ====  : {{Marginalia dextra|Mandate, commanding future payment of such rent-se...</comment>
      <origin>274118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="fek77iitcm66rucu40ruilc4u72mcq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capituli|Monasterii Sancti Albani.}}|275}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}}} annumquadraginta sex solidos et octo denarios ultra prædictum redditum. In cujus rei testimonium, huic Inquisitioni prædicti jurati sigilla sua apposuerunt. Datum die, et loco, et anno, supradictis.&quot;

==== Breve Regis de prædict redditu Abbatis Monasterii Sancti Albani amodo fideliter persolvendo. ====

: {{Marginalia dextra|Mandate, commanding future payment of such rent-service by Isabella, the Queen Dowager, in respect of the mill at Little Langleye.}} &quot;Rex Isabellæ, Reginæ Angliæ, matri suæ carissimæ, salutem. Cum per quemdam finem, in Curia Domini Henrici, dudum Regis Angliæ, progenitoris nostri, anno regni sui tricesimo primo, inter tunc Abbatem de Sancto Albano et Willelmum Cheyndut de molendino de Parva Langle levatum, prædictus Willelmus recognovisset præfatum molendinum esse jus Sancti Albani et ipsius Abbatis, et illud eis quiete reddidisset; concessissetque idem Abbas præfato Willelmo dictum molendinum, tenendum de Ecclesia Sancti Albani pro homagio et servitio suo, hæreditarie sibi et hæredibus, pro viginti solidis per annum, pro omni servitio, ad quatuor terminos anni, scilicet, quinque solidos ad Festum Sancti Michaelis, et quinque solidos ad Natale Domini, et quinque solidos ad Pascha, et quinque solidos ad Festum Sancti Johannis Baptistæ; ita quod, si ad aliquem prædictorum terminorum præfatus Willelmus, vel hæredes sui, redditum illum non reddidissent, liceret Abbati capere moledinum illud in manum suam, et retinere, donec ipse Willelmus et hæredes sui satisfecissent eidem Abbati de detentione redditus, et de transgressione, prout per partem finis prædicti, coram nobis in Cancellaria nostra exhibitam, evidenter apparet: ac per Inquisitionem per dilectos et fideles nostros, Johannem de Cantebrigge et Willelmus de Leycestre, de mandato nostro, ad prosecutionem Ricardi, nunc Abbatis loci prædicti, factam, et in Cancellaria nostra retornatam, sit compertum quod Garinus, dudum Abbas de Sancto Albano, molendinum illud sibi et successoribus suis in liberam, puram, et perpetuam eleemosynam, tempore dicti progenitoris nostri, diu ante publicationem &lt;ref&gt;7th Edward I.&lt;/ref&gt;Satuti de terris et tenementis ad manum mortuam non pomendis editi, adquisivit, et illud præfato Willelmo in forma prædicta habendum, tempore ejusdem progenitoris nostri, dimisit:&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fek77iitcm66rucu40ruilc4u72mcq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84347</id>
    <revision>
      <id>274119</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}}quodque dictus Garinus Abbas, et omnes successores sui, Abbates loci illius, absque interruptione, de eisdem ervitio et redditu, ut de redditu servitii, continue seisiti fuerunt, scilicet, per manus ipsius Willelmi, ad totam vitam suam, et Radulphi Cheyndut, filii et hæredis ejusdem Willelmi, ad totam vitam suam, ac etiam permanus Stephani, filii et hæredis ejusdem Radulphi, quou...</comment>
      <origin>274119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="7isqa6p87r7irwmrseme4zjyc2ndhhn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|left}}
{{rh|276|{{capituli|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;: {{Marginalia sinistra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.}}quodque dictus Garinus Abbas, et omnes successores sui, Abbates loci illius, absque interruptione, de eisdem ervitio et redditu, ut de redditu servitii, continue seisiti fuerunt, scilicet, per manus ipsius Willelmi, ad totam vitam suam, et Radulphi Cheyndut, filii et hæredis ejusdem Willelmi, ad totam vitam suam, ac etiam permanus Stephani, filii et hæredis ejusdem Radulphi, quousque idem Stephanus, tempore Domini Edwardi, quondam Regis Angliæ, avi nostri, molendinum illud Alienoræ, tunc Reginæ Angliæ, aviæ nostræ, dimisit; a tempore cujus dimissionis quidam Galfridus de Pichford, tunc ballivus manerii ipsius aviæ nostræ de Langle, et postmodum alii ballivi sui, toto tempore suo, subsequenterque, Robertus le Parker, ballivus prædicti avi nostri de manerio prædicto, et omnes alii ballivi sui, toto tempore suo, necnon dictus Robertus le Parker, postmodum ballivus Domini Edwardi, nuper Regis Angliæ, patris nostri, de manerio prædicto redditum illum usque ad annum regni ipsius patris nostri tertium detinuerunt; quo anno idem pater noster de omnibus arreragiis redditus prædicti, tam de tempore suo, quam etiam temporibus prædictorum avi et aviæ nostrorum, Hugoni, tunc Abbati loci prædicti, usque ad dictum anum tertium plenarie satisfecit; et quod abillo tempore hucusque prædicta redditus et servitia penitus subtrahuntur; quodque nullus Abbatum prædictorum aliquo tempore aliquid in recompoensationem prædictorum servitii et redditus a nobis, seu ab aliquo alio, hactenus recepit; nec eorum aliquis alicui prædictorum Willelmi, Radulphi, et Stephani, seu aviæ, avi, aut patris nostrorum, vel alicui alii, aliquo tempore servitium aut redditum prædictum remisit, vel quietum clamavit:—Nos volentes præfato nunc Abbati in hac parte fieri quod est justum, vobis mandamus quod eidem Abbati dictum redditum viginti solidorum de molendino prædicto, quod ad terminum vitæ vestræ tenetis ex concessione nostra, annuatim, quamdiu molendinum illud in manu vestra contigerit remanere, solvi, et habere, faciatis. Teste meipso, apud Rokyngham,vicesimo secundo die Martii, anno regni nostro &lt;ref&gt;If &quot;''octavo''&quot; here is correct, &quot;''octavo''&quot; in the date of the next deed must be an error for &quot;''nono''&quot;.&lt;/ref&gt;octavo.&quot;

: Per Petitionem de Parliamento, et breve de Privato Sigillo.

Istud breve irrotulatur intr Clausa de ano octavo, mensis Julii.&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7isqa6p87r7irwmrseme4zjyc2ndhhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84348</id>
    <revision>
      <id>274120</id>
      <timestamp>2026-07-25T11:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}Mandate to the Treasurer and Barons of the Exchequer, enjoining payment to the Abbot of arrears of the said rent-charge of twenty shillings.}} ==== Breve regium de prædicto redditu, et ejus arreragiis, memorato Abbati allocandis. ====  : &quot;Rex Thesaurario et Baronibus suis de Scaccario, salutem. Cum per quemdam finem in Curia Domini Henrici, dudum Regis Angliæ, ''et cætera''—(''om...</comment>
      <origin>274120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="hbm4ck6kjcn9bj1w7x79n9dimxz6v61" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|right}}
{{rh||{{capituli|Monasterii Sancti Albani.}}|277}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|Richard II., 28th Abbot, A.D. 1326–35.{{hr}}Mandate to the Treasurer and Barons of the Exchequer, enjoining payment to the Abbot of arrears of the said rent-charge of twenty shillings.}}
==== Breve regium de prædicto redditu, et ejus arreragiis, memorato Abbati allocandis. ====

: &quot;Rex Thesaurario et Baronibus suis de Scaccario, salutem. Cum per quemdam finem in Curia Domini Henrici, dudum Regis Angliæ, ''et cætera''—(''omnia ut supra, usque'') ibi remisit, vel quietum clamavit: et nos vicesimo secundo die Martii proxime præterito, per breve nostrum mandaverimus Isabellæ, Reginæ Angliæ, matri nostræcarissimæ, quod eidem Abbati dictum redditum viginti solidorum de molendino prædicto, quod ad terminum vitæ suæ tenet ex concessione nostra, annuatim, quamdiu molendinum id in manu sua contigerit remanere, solvi, et habere, faceret; sicut per inspectionem Rotulorum Cancellariæ nostræ nobis constat: jamque idem Abbas, per petitionem suam, coram nobis et Consilio nostro exhibitam, nobis supplicaverit, ut de arreragiis redditus prædicti a dicto tertio anno, de tempore quo molendinum illud in manu ipsius patris nostri, et nostra, fuit, in debitis quæ idem Abbas nobis debet ad Scaccarium nostrum debitam allocationem habere faciamus:—Nos, supplicationi prædictæ favorabiliter annuentes in hac parte, vobis mandamus, quod eidem Abbati arreragia redditus illius a dicto tertio anno de toto tempore, quo vobis constare poterit idem molendinum in manu prædicti patris nostri et nostra fuisse, in debitis quæ idem Abbas nobis debet ad Scaccarium prædictum allocari faciatis. Teste meipse, apud Notyngham, tertio decimo die Julii, anno regni nostri octavi.&quot;

Per petitionem de Consilio, et breve de Privato Sigillo

==== De quibusdam terris Monasterii Sancti Albani in Sandrug per Escaetorem Domini Regis sysitis, et per processum eidem restituitis. ====

: {{Marginalia dextra|Mandate, to the King's Escheator, to restore to the Abbot of St. Alban's a messuage and land a Sandrugge.}} &quot;Willelmus Trussel, Escaetor Domini Regis, ''et cætera'', Hugoni de Haresfeld, ''et cætera''. Mandatum Domini Regis in hæc verba recepi.—'Edwardus, ''et cætera'', dilecto et fideli suo, Willelmo Trussel, Escaetori suo citra Trentam, salutem. Cum nuper volentes certiorari super causa captionis unius mesuagii et quinque acrarum terræ Abatis de Sancto Albano in Sandrugge per vos, ut dicebatur, in manum nostram, vobis mandaverimus quod nos in Cancellaria nostra super&lt;noinclude&gt;{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbm4ck6kjcn9bj1w7x79n9dimxz6v61</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>