Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 102 2165 278746 278705 2026-08-29T13:46:40Z SZC 03 22335 /* Commentarii et praefationes */ 278746 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |IndicisNomen= Hieronymus, Sophronius Eusebius |PostNationem= Stridone Dalmatiae natus; sanctus atque Doctor Ecclesiae qui Latine reddidit ab Hebraico ac Graeco Sanctas Scripturas |NomenImago=Lucas_van_Leyden_019.jpg }} == Opera == * [[Epistolae (Hieronymus)|Epistolae]] === Opera historica et hagiographica === * [[Vita S. Hilarionis]] * [[Vita Sancti Hilarii (Hieronymus)|Vita Sancti Hilarii]] * [[Vita Malchi monachi captivi]] (~ 390) * [[Vita Pauli|Vita S. Pauli]] * [[De viris illustribus (Hieronymus)|De viris illustribus]] * [[Notitia historica (Hieronymus)|Notitia historica]] === Opera erudita === * [[De nominibus Hebraicis (Hieronymus)|De nominibus Hebraicis]] * [[Quaestiones Hebraicae in Genesim (Hieronymus)|Quaestiones Hebraicae in Genesim]] * [[De situ et nominibus locorum Hebraicorum (Hieronymus)|De situ et nominibus locorum Hebraicorum]] * [[De formis Hebraicarum litterarum (Hieronymus)|De formis Hebraicarum litterarum]] * [[Excerpta de aliquot Palestinae locis (Hieronymus)|Excerpta de aliquot Palestinae locis]] * [[Synopsis Bibliothecae divinae (Hieronymus)|Synopsis Bibliothecae divinae]] === Opera polemica === * [[Adversus Helvidium]] * [[Adversus Iovinianum (Hieronymus)|Adversus Iovinianum]] * [[Contra Vigilantium]] * [[Contra Ioannem Hierosolymitanum]] * [[Apologia adversus libros Rufini (Hieronymus)|Adversus Rufinum]] * [[Contra Pelagianos]] * [[Dialogus contra Luciferianos (Hieronymus)|Dialogus contra Luciferianos]] === Opera theologica === * [[De persecutione Christianorum]] * [[Tractatus de oboedientia]] * [[De virginitate B. Mariae (Hieronymus)|De virginitate B. Mariae]] * [[Homiliae (Hieronymus)|Homiliae]] * [[Sermones (Hieronymus)|Sermones]] === Nexus externi === * ''Epistolae''. - Venecia : Antonio di Bartolommeo (Miscomini), 1476- [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-66741 Digital]. [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-66731 Vol. I.], [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-66627 Vol. II.] * ''Epistolae''. - Basel : Nikolaus Keßler, 1489. [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-67407 Digital] * ''Epistolae duae ad Athletam et ad Heliodorum''. Richard Paffraet, Daventriae 30. X. 1499 - 6. VI. 1500. [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-77153 Digital] * Epistola S. Hieronymi ad Lætam de institutione filiæ * ''Vitas patrum''. Arnold ter Hoernen, Köln um 1477 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-84371 digital] * ''Psalterium abbreviatum''. Gerard Leeu, Antwerpen ca. 1492 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-108537 digital] == Interpretamenta == * [[Chronicon S. Hieronymi]] * [[Doctrina atque tractatus|Doctrinae Orsiesii]] === Vetus testamentum === * Pentateucus ** [[Liber Genesis (Hieronymus)|Liber Genesis]] ** [[Liber Exodi (Hieronymus)|Liber Exodi]] ** [[Liber Levitici (Hieronymus)|Liber Levitici]] ** [[Liber Numerorum (Hieronymus)|Liber Numerorum]] ** [[Liber Deuteronomii (Hieronymus)|Liber Deuteronomii]] * Libri historici ** [[Liber Iosue (Hieronymus)|Liber Iosue]] ** [[Liber Iudicum (Hieronymus)|Liber Iudicum]] ** [[Libri Samuelis et Malachim (Hieronymus)|Libri Samuelis et Malachim]] * Prophetae maiores ** [[Liber Isaiae (Hieronymus)|Liber Isaiae]] ** [[Liber Ieremiae (Hieronymus)|Liber Ieremiae]] ** [[Liber Ezechielis (Hieronymus)|Liber Ezechielis]] * [[Libri XII Prophetarum (Hieronymus)|Libri XII Prophetarum]] * Alia scripta ** [[Liber Psalmorum 1 (Hieronymus)|Liber Psalmorum 1]] ** [[Liber Psalmorum 2 (Hieronymus)|Liber Psalmorum 2]] ** [[Liber Proverbiorum (Hieronymus)|Liber Proverbiorum]] ** [[Liber Iob 1 (Hieronymus)|Liber Iob 1]] ** [[Liber Iob 2 (Hieronymus)|Liber Iob 2]] ** [[Canticum Canticorum (Hieronymus)|Canticum Canticorum]] ** [[Liber Ruth (Hieronymus)|Liber Ruth]] ** [[Liber Ecclesiastes (Hieronymus)|Liber Ecclesiastes]] ** [[Liber Esther (Hieronymus)|Liber Esther]] ** [[Liber Danielis (Hieronymus)|Liber Danielis]] ** [[Liber Ezrae (Hieronymus)|Liber Ezrae]] ** [[Liber Paralipomenon (Hieronymus)|Liber Paralipomenon]] * Deuterocanonica ** [[Liber Iudith (Hieronymus)|Liber Iudith]] ** [[Liber Tobiae (Hieronymus)|Liber Tobiae]] === Novum testamentum === * Evangelia et Acta ** [[Evangelium secundum Ioannem (Hieronymus)|Evangelium secundum Ioannem]] ** [[Evangelium secundum Lucam (Hieronymus)|Evangelium secundum Lucam]] ** [[Evangelium secundum Marcum (Hieronymus)|Evangelium secundum Marcum]] ** [[Evangelium secundum Matthaeum (Hieronymus)|Evangelium secundum Matthaeum]] ** [[Actus apostolorum (Hieronymus)|Actus apostolorum]] * Epistulae Pauli ** [[Epistola Pauli ad Romanos (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Romanos]] ** [[Epistola Pauli ad Corinthios I (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Corinthios I]] ** [[Epistola Pauli ad Corinthios II (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Corinthios II]] ** [[Epistola Pauli ad Galatas (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Galatas]] ** [[Epistola Pauli ad Ephesios (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Ephesios]] ** [[Epistola Pauli ad Philippenses (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Philippenses]] ** [[Epistola Pauli ad Colossenses (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Colossenses]] ** [[Epistola Pauli ad Thessalonicenses I (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Thessalonicenses I]] ** [[Epistola Pauli ad Thessalonicenses II (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Thessalonicenses II]] ** [[Epistola Pauli ad Timotheum I (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Timotheum I]] ** [[Epistola Pauli ad Timotheum II (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Timotheum II]] ** [[Epistola Pauli ad Titum (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Titum]] ** [[Epistola Pauli ad Philemonem (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Philemonem]] ** [[Epistola Pauli ad Hebraeos (Hieronymus)|Epistola Pauli ad Hebraeos]] * Epistulae catholicae ** [[Epistola Iacobi (Hieronymus)|Epistola Iacobi]] ** [[Epistola Petri I (Hieronymus)|Epistola Petri I]] ** [[Epistola Petri II (Hieronymus)|Epistola Petri II]] ** [[Epistola Ioannis I (Hieronymus)|Epistola Ioannis I]] ** [[Epistola Ioannis II (Hieronymus)|Epistola Ioannis II]] ** [[Epistola Ioannis III (Hieronymus)|Epistola Ioannis III]] ** [[Epistola Iudae (Hieronymus)|Epistola Iudae]] * [[Apocalypsis Ioannis (Hieronymus)|Apocalypsis Ioannis]] == Commentarii et praefationes == * [[Epistulae Pauli et Senecae|Prologus in epistulas Pauli et Senecae]] === In vetus testamentum === * [[Praefatio in Pentateuchum (Hieronymus)|Praefatio in Pentateuchum]] ** [[Quaestiones Hebraicae in Genesim (Hieronymus)|Quaestiones Hebraicae in Genesim]] * In prophetas maiores ** [[Commentaria in Isaiam (Hieronymus)|Commentaria in Isaiam]] ** [[Commentaria in Ieremiam (Hieronymus)|Commentaria in Ieremiam]] ** [[Commentaria in Ezechielem (Hieronymus)|Commentaria in Ezechielem]] * In Libros XII Prophetarum ** [[Commentaria in Osee (Hieronymus)|Commentaria in Osee]] ** [[Commentaria in Ioelem (Hieronymus)|Commentaria in Ioelem]] ** [[Commentaria in Amos (Hieronymus)|Commentaria in Amos]] ** [[Commentaria in Abdiam (Hieronymus)|Commentaria in Abdiam]] ** [[Commentaria in Ionam (Hieronymus)|Commentaria in Ionam]] ** [[Commentaria in Michaeam (Hieronymus)|Commentaria in Michaeam]] ** [[Commentaria in Naum (Hieronymus)|Commentaria in Naum]] ** [[Commentaria in Abacuc (Hieronymus)|Commentaria in Abacuc]] ** [[Commentaria in Sophoniam (Hieronymus)|Commentaria in Sophoniam]] ** [[Commentaria in Aggaeum (Hieronymus)|Commentaria in Aggaeum]] ** [[Commentaria in Zachariam (Hieronymus)|Commentaria in Zachariam]] ** [[Commentaria in Malachiam (Hieronymus)|Commentaria in Malachiam]] * In alia scripta ** [[Commentaria in Iob (Hieronymus)|Commentaria in Iob]] ** [[Commentarius in Ecclesiasten (Hieronymus)|Commentarius in Ecclesiasten]] ** [[Commentaria in Danielem (Hieronymus)|Commentaria in Danielem]] ** [[Praefatio in libros Salomonis (Hieronymus)|Praefatio in libros Salomonis]] ** [[Praefationes aliae (Hieronymus)|Praefationes in libros Paralipomenon et Salomonis]] === In novum testamentum === * In Evangelia ** [[Praefatio in Evangelia (Hieronymus)|Praefatio in Evangelia]] ** [[Prologus (Hieronymus)|Prologus]] ** [[Commentaria in Matthaeum (Hieronymus)|Commentaria in Matthaeum]] * In epistulas Pauli ** [[Commentaria in Epistolam ad Galatas (Hieronymus)|Commentaria in Epistolam ad Galatas]] ** [[Commentaria in Epistolam ad Ephesios (Hieronymus)|Commentaria in Epistolam ad Ephesios]] ** [[Commentaria in Epistolam ad Titum (Hieronymus)|Commentaria in Epistolam ad Titum]] ** [[Commentaria in Epistolam ad Philemonem (Hieronymus)|Commentaria in Epistolam ad Philemonem]] 3u08t3bqf3rvs0h48hjdrr97ea1jrr5 828 36871 278772 278487 2026-08-29T18:41:02Z SZC 03 22335 278772 Scribunto text/plain p = {} function p.titulus(frame) pframe = frame:getParent() config = frame.args args = pframe.args --template parameters local saeculumquaero = require "Module:Titulus/SaeculumQuaero" operaetitulus = config["OperaeTitulus"] subtitulus = config["SubTitulus"] or "" scriptor = config["Scriptor"] or "" liber = config["Liber"] or "" annus = config["Annus"] or "" annusmonstratus = config["AnnusMonstratus"] or "" operaewikipagina = config["OperaeWikiPagina"] or "" fons = config["Fons"] or "" editio = config["Editio"] or "" interpres = config["Interpres"] or "" annusinterpretationis = config["AnnusInterpretationis"] or "" linguanativa = config["LinguaNativa"] or "" recensor = config["Recensor"] or "" genera = config["Genera"] or "" frons = config["Frons"] or "" scriptor2 = config["Scriptor2"] scriptor3 = config["Scriptor3"] scriptor4 = config["Scriptor4"] scriptor5 = config["Scriptor5"] scriptor6 = config["Scriptor6"] --initializes internal variables, for ease of concatenation categoriaomnia=""; categoriacapiti = ""; categoriascriptoris = ""; categorialibri = ""; anninumerus = ""; categoriaanni = ""; categoriagenerum = "" nexusscriptoris2 = ""; nexusscriptoris3 = ""; nexusscriptoris4 = ""; nexusscriptoris5 = ""; nexusscriptoris6 = "" categoriascriptoris2 = ""; categoriascriptoris3 = ""; categoriascriptoris4 = ""; categoriascriptoris5 = ""; categoriascriptoris6 = "" --fetches the title of the page titulus = mw.title.getCurrentTitle().text --checks if the page is a subpage, i.e. if it has slashes / if mw.ustring.find(titulus, "/") then subpagina = true else subpagina = false end --Generating the strings that translate the templates' parameters --SCRIPTOR (author of the work) if scriptor == "Anonymus" or scriptor == "0" then --for anonymous works nexusscriptoris= "Sine Nomine"; categoriascriptoris = "[[Categoria:Opera sine nomine scripta|".. titulus.. "]]" --adds the work in the Categoria:Opera sine nomine scripta else --when the author is known nexusscriptoris = "[[Scriptor:".. scriptor.. "|".. scriptor.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor).isRedirect then scriptor = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor = string.gsub(scriptor, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor.. " scripsit|".. titulus.. "]]" --adds the work in the author's category end --SCRIPTOR2, 3 etc., for works with more authors (up to 5) if scriptor2 ~= "0" then --2 nexusscriptoris2 = ", [[Scriptor:".. scriptor2.. "|".. scriptor2.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor2).isRedirect then scriptor2 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor2).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor2 = string.gsub(scriptor2, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris2 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor2.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor3 ~= "0" then --3 nexusscriptoris3 = ", [[Scriptor:".. scriptor3.. "|".. scriptor3.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor3).isRedirect then scriptor3 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor3).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor3 = string.gsub(scriptor3, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris3 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor3.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor4 ~= "0" then --4 nexusscriptoris4 = ", [[Scriptor:".. scriptor4.. "|".. scriptor4.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor4).isRedirect then scriptor4 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor4).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor4 = string.gsub(scriptor4, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris4 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor4.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor5 ~= "0" then --5 nexusscriptoris5 = ", [[Scriptor:".. scriptor5.. "|".. scriptor5.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor5).isRedirect then scriptor5 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor5).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor5 = string.gsub(scriptor5, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris5 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor5.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor6 ~= "0" then --6 nexusscriptoris6 = ", [[Scriptor:".. scriptor6.. "|".. scriptor6.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor6).isRedirect then scriptor6 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor6).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor6 = string.gsub(scriptor6, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris6 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor6.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end --OPERAETITULUS (title oh the work) if operaetitulus == "0" then error('quaeso titulum operis in campo |OperaeTitulus= insere') end --if the title is not specified, calls for error if subpagina == false then --if the page is not a subpage nexusoperaetituli = operaetitulus --does not gerate a link elseif subpagina == true then --if the page is a subpage if operaewikipagina > "0" then nexusoperaetituli = "[[".. operaewikipagina.. "|".. operaetitulus.. "]]" else nexusoperaetituli = "[[".. operaetitulus.. "]]" end end --SUBTITULUS (subtitle of the work) if subtitulus ~= "0" then nexussubtituli = subtitulus else nexussubtituli = "" end --ANNUS (publication year) if annus ~= "0" then --if the "annus" parameter is defined... if annusmonstratus > "0" then nexusanni = annusmonstratus --visualizes a different value from that used for categorizations, for cases like "inter 1650 et 1655" or similar else nexusanni = annus --the year will be visualized just as inserted in the template end saeculum = saeculumquaero.annus(annus) categoriaanni = "[[Categoria:Saeculi ".. saeculum.. " opera|".. titulus.. "]]" --generates the category by putting together the "saeculum" and the eventuale "aCn" else --if the annus parameter is not compiled, the year is unknown and the corresponding category is added nexusanni = "anno incognito" categoriaanni = "[[Categoria:Saeculi incogniti opera|".. titulus.. "]]" end -- INTERPRES and ANNUSINTERPRETATIONIS, for the translator and the year of translation if interpres ~= "0" then nexusinterpretis= "[[Scriptor:".. interpres.. "|".. interpres.. "]] Latine vertit" if mw.title.new("Scriptor:"..interpres).isRedirect then interpres = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. interpres).redirectTarget) --fixes the translator's name, if redirect, to insert it in the category interpres = string.gsub(interpres, "Scriptor:", "") end categoriainterpretis = "[[Categoria:Opera quae ".. interpres.. " Latine vertit|".. titulus.. "]]" if interpres == "anonimus" or interpres == "Anonimus" or interpres == "incognitus" or interpres == "Incognitus" then --if the author of the translation is not known nexusinterpretis = "Incognitus auctor Latine vertit" categoriainterpretis = "[[Categoria:Auctoris incogniti interpretationes|".. titulus.. "]]" end if annusinterpretationis ~= "0" then --if the "annusinterpretationis" parameter is defined... nexusanniinterpretationis = ", ".. annusinterpretationis saeculum = saeculumquaero.annus(annusinterpretationis) categoriaanniinterpretationis = "[[Categoria:Saeculi ".. saeculum.. " interpretationes|".. titulus.. "]]" --generates the category by putting together the "saeculum" and the eventuale "aCn" else --if the annusinterpretationis parameter is not compiled, the year is unknown and the corresponding category is added nexusanniinterpretationis = ", anno incognito" categoriaanniinterpretationis = "[[Categoria:Saeculi incogniti interpretationes|".. titulus.. "]]" end if linguanativa ~= "0" then linguanativa = linguanativa:lower() --ignore capitalization if linguanativa == "anglicus" or linguanativa == "anglica" then nexuslinguaenativae = " ex Anglico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Anglica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "arabicus" or linguanativa == "arabus" or linguanativa == "arabica" or linguanativa == "araba" then nexuslinguaenativae = " ex Arabico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Arabica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "batavicus" or linguanativa == "batavus" or linguanativa == "batavica" or linguanativa == "batava" or linguanativa == "nederlandica" or linguanativa == "nederlandicus" then nexuslinguaenativae = " e Batavico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Batavica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "croaticus" or linguanativa == "croata" or linguanativa == "croatica" or linguanativa == "croatica" then nexuslinguaenativae = " e Croatico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Croatica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "francicus" or linguanativa == "gallicus" or linguanativa == "francogallicus" or linguanativa == "gallica" or linguanativa == "francica" or linguanativa == "francogallica" then nexuslinguaenativae = " e Francogallico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Francogallica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "germanicus" or linguanativa == "theodiscus" or linguanativa == "teodiscus" or linguanativa == "germanica" or linguanativa == "theodisca" or linguanativa == "teodisca" then nexuslinguaenativae = " e Germanico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Germanica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "graecus" or linguanativa == "grecus" or linguanativa == "graeca" or linguanativa == "greca" then nexuslinguaenativae = " e Graeco" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Graeca|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "hebraicus" or linguanativa == "hebraeus" or linguanativa == "iudaicus" or linguanativa == "hebraica" or linguanativa == "hebraea" or linguanativa == "iudaica" then nexuslinguaenativae = " ex Hebraico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Hebraica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "hibernicus" or linguanativa == "hibernica" then nexuslinguaenativae = " ex Hibernico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Hibernica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "iaponicus" or linguanativa == "iaponensis" or linguanativa == "iaponica" or linguanativa == "iaponiensis" then nexuslinguaenativae = " ex Iaponico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Iaponica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "italicus" or linguanativa == "italianus" or linguanativa == "italica" or linguanativa == "italiana" then nexuslinguaenativae = " ex Italico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Italica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "russicus" or linguanativa == "Russicus" or linguanativa == "russica" or linguanativa == "Russica" then nexuslinguaenativae = " e Russico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Russica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "sanscritus" or linguanativa == "sanscrita" or linguanativa == "sancritica" or linguanativa == "Sanscritica" then nexuslinguaenativae = " e Sanscrito" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Sanscritica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "Slavicus Ecclesiasticus" or linguanativa == "Slavica Ecclesiastica" or linguanativa == "slavica ecclesiastica" or linguanativa == "slavicus ecclesiasticus" then nexuslinguaenativae = " e Slavico Ecclesiastico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Slavica Ecclesiastica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "Nederlandica" or linguanativa == "Batava" then nexuslinguaenativae = " e Batavo" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Batava|".. titulus.. "]]" else nexuslinguaenativae = ""; categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes a lingua incognita|".. titulus.. "]]" end else nexuslinguaenativae = ""; categorialinguaenativae = "" end end --RECENSOR and EDITIO, for edition year and curator if recensor ~= "0" then editioest=true nexusrecensoris= "[[Scriptor:".. recensor.. "|".. recensor.. "]] recensuit" if mw.title.new("Scriptor:"..recensor).isRedirect then recensor = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. recensor).redirectTarget) --fixes the recensor's name, if redirect, to insert it in the category recensor = string.gsub(recensor, "Scriptor:", "") end categoriarecensoris = "[[Categoria:Opera quae ".. recensor.. " recensuit|".. titulus.. "]]" else nexusrecensoris = ""; categoriarecensoris = "" end if editio ~= "0" then if recensor > "0" then comma = "; " else comma = "" end nexuseditionis= "</br>editio: ".. editio.. comma categoriaeditionis = "[[Categoria:Opera cum editione|".. titulus.. "]]" else nexuseditionis = "editio: incognita" categoriaeditionis = "[[Categoria:Opera sine editione|".. titulus.. "]]" end --FONS, generates a link to the source of the text if fons ~= "0" then nexusfontis = "fons: ".. fons categoriafontis = "[[Categoria:Opera cum fonte|".. titulus.. "]]" else nexusfontis = "fons: incognitus" if mw.title.new("Disputatio:"..mw.title.getCurrentTitle().rootText).exists then --TEMPORARY PATCH (25/06/20): looks for the discussion page to add the "sine fonte" category categoriafontis = "[[Categoria:Opera sine fonte|".. titulus.. "]] [[Categoria:Opera cum fonte in disputatione|".. titulus.. "]]" --this category is only a TEMPORARY working tool, the whole string will be deleted after all the works are properly categorized! else categoriafontis = "[[Categoria:Opera sine fonte|".. titulus.. "]]" end end nexusfontis = nexusfontis.. categoriafontis --LIBER (generates a link to the scanned copy OR, lacking this, the discussion page) if liber ~= "0" then nexuslibri = "fons: [[Liber:".. liber.. "|librum vide]]" if mw.title.new("Liber:"..liber).exists then categoriafontis = "[[Categoria:Opera cum libro digitali".. "|".. titulus.. "]]" else error("Librum ".. liber.. " deest! - there is not such index!") end nexusfontis = nexuslibri.. categoriafontis end --GENERA (puts the page into the "genera" categories) if genera ~= "0" then --if the "genera" parameter is defined... genera = string.gsub(genera, ", ", ",") --adjusts the commas genera = string.gsub(genera, ",", "]][[Categoria:") --splits the arguments, separated by commas, generating a category for each one categoriagenerum = "[[Categoria:".. genera.. "]]" else --if the "genera" parameter is not defined... categoriagenerum = "[[Categoria:Opera sine generibus]]" --adds the corresponding category end --FRONS (locates a front page for exports) if frons ~= "0" then nexusfrontis = frons else nexusfrontis = "" end --puts the generic category "Opera omnia", collecting all published works categoriaomnia = "[[Categoria:Opera omnia".. "|".. titulus.. "]]" --Retieves Wikidata item item = mw.wikibase.getEntity() id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if id == nil then wikidata_cat = "[[Categoria:Opera sine re wikidata".. "|".. titulus.. "]]" else wikidata_cat = "" end if subpagina == true then categoriacapiti = "[[Categoria:Capita ex operibus".. "|".. titulus.. "]]" --adds the "capita" (''chapter'') category categoriascriptoris = "" categoriascriptoris2 = "" categoriascriptoris3 = "" categoriascriptoris4 = "" categoriascriptoris5 = "" categoriascriptoris6 = "" categoriafontis = "" if annus == "0" then nexusanni = "" end categoriaanni = "" categoriainterpretis = "" categoriaanniinterpretationis = "" categoriaanniinterpretationis = "" categorialinguaenativae = "" categoriarecensoris = "" categoriagenerum = "" nexusfrontis = "" categoriaomnia = "" if editio == "0" then nexuseditionis = "" end if fons == "0" then nexusfontis = "" end if liber ~= "0" then nexusfontis = nexuslibri end categoriaeditionis = "" wikidata_cat = "" end --builds the table tab = '<div id="ws-data" class="ws-noexport" style="display:none; speak:none">' tab = tab.. '<span id="ws-author">'.. scriptor.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-title">'.. operaetitulus.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-scan">'.. liber.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-year">'.. annus.. '</span>' if nexusfrontis > "0" then tab = tab.. '<span id="ws-cover">'.. nexusfrontis.. '</span>' tab = tab.. '</div>' else tab = tab.. '</div>' end tab = tab.. '<div class="titulusHeaderBox">' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:120%; font-weight: bold;">' tab = tab.. categoriaomnia.. nexusscriptoris.. categoriascriptoris.. nexusscriptoris2.. categoriascriptoris2.. nexusscriptoris3.. categoriascriptoris3.. nexusscriptoris4.. categoriascriptoris4.. nexusscriptoris5.. categoriascriptoris5.. nexusscriptoris6.. categoriascriptoris6 tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:140%;font-variant:small-caps; font-weight: bold;">' tab = tab.. nexusoperaetituli.. categoriacapiti.. categoriagenerum tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:110%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexussubtituli if interpres > "0" then tab = tab.. '</div><div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:110%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexusinterpretis.. nexuslinguaenativae.. categorialinguaenativae.. nexusanniinterpretationis.. categoriainterpretis.. categoriaanniinterpretationis tab = tab.. '</div>' else tab = tab.. '</div>' end tab = tab.. '<div class="ws-noexport" class="ws-noexport" style="padding:1ex; font-weight: bold;">' tab = tab.. nexusanni.. categoriaanni tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div align="left" class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:65%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexuseditionis.. nexusrecensoris.. categoriarecensoris.. categoriaeditionis.. "</br>".. nexusfontis.. wikidata_cat tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div title="beginning"></div>' tab = tab.. '<div class="text">' return tab end return p pffkzfv0tmo4ol5zdibecep7hqmufnh 278818 278772 2026-08-30T08:40:46Z SZC 03 22335 Removed duplicate language options 278818 Scribunto text/plain p = {} function p.titulus(frame) pframe = frame:getParent() config = frame.args args = pframe.args --template parameters local saeculumquaero = require "Module:Titulus/SaeculumQuaero" operaetitulus = config["OperaeTitulus"] subtitulus = config["SubTitulus"] or "" scriptor = config["Scriptor"] or "" liber = config["Liber"] or "" annus = config["Annus"] or "" annusmonstratus = config["AnnusMonstratus"] or "" operaewikipagina = config["OperaeWikiPagina"] or "" fons = config["Fons"] or "" editio = config["Editio"] or "" interpres = config["Interpres"] or "" annusinterpretationis = config["AnnusInterpretationis"] or "" linguanativa = config["LinguaNativa"] or "" recensor = config["Recensor"] or "" genera = config["Genera"] or "" frons = config["Frons"] or "" scriptor2 = config["Scriptor2"] scriptor3 = config["Scriptor3"] scriptor4 = config["Scriptor4"] scriptor5 = config["Scriptor5"] scriptor6 = config["Scriptor6"] --initializes internal variables, for ease of concatenation categoriaomnia=""; categoriacapiti = ""; categoriascriptoris = ""; categorialibri = ""; anninumerus = ""; categoriaanni = ""; categoriagenerum = "" nexusscriptoris2 = ""; nexusscriptoris3 = ""; nexusscriptoris4 = ""; nexusscriptoris5 = ""; nexusscriptoris6 = "" categoriascriptoris2 = ""; categoriascriptoris3 = ""; categoriascriptoris4 = ""; categoriascriptoris5 = ""; categoriascriptoris6 = "" --fetches the title of the page titulus = mw.title.getCurrentTitle().text --checks if the page is a subpage, i.e. if it has slashes / if mw.ustring.find(titulus, "/") then subpagina = true else subpagina = false end --Generating the strings that translate the templates' parameters --SCRIPTOR (author of the work) if scriptor == "Anonymus" or scriptor == "0" then --for anonymous works nexusscriptoris= "Sine Nomine"; categoriascriptoris = "[[Categoria:Opera sine nomine scripta|".. titulus.. "]]" --adds the work in the Categoria:Opera sine nomine scripta else --when the author is known nexusscriptoris = "[[Scriptor:".. scriptor.. "|".. scriptor.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor).isRedirect then scriptor = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor = string.gsub(scriptor, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor.. " scripsit|".. titulus.. "]]" --adds the work in the author's category end --SCRIPTOR2, 3 etc., for works with more authors (up to 5) if scriptor2 ~= "0" then --2 nexusscriptoris2 = ", [[Scriptor:".. scriptor2.. "|".. scriptor2.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor2).isRedirect then scriptor2 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor2).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor2 = string.gsub(scriptor2, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris2 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor2.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor3 ~= "0" then --3 nexusscriptoris3 = ", [[Scriptor:".. scriptor3.. "|".. scriptor3.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor3).isRedirect then scriptor3 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor3).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor3 = string.gsub(scriptor3, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris3 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor3.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor4 ~= "0" then --4 nexusscriptoris4 = ", [[Scriptor:".. scriptor4.. "|".. scriptor4.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor4).isRedirect then scriptor4 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor4).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor4 = string.gsub(scriptor4, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris4 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor4.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor5 ~= "0" then --5 nexusscriptoris5 = ", [[Scriptor:".. scriptor5.. "|".. scriptor5.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor5).isRedirect then scriptor5 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor5).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor5 = string.gsub(scriptor5, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris5 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor5.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end if scriptor6 ~= "0" then --6 nexusscriptoris6 = ", [[Scriptor:".. scriptor6.. "|".. scriptor6.. "]]"; if mw.title.new("Scriptor:"..scriptor6).isRedirect then scriptor6 = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. scriptor6).redirectTarget) --fixes the scriptor's name, if redirect, to insert it in the category scriptor6 = string.gsub(scriptor6, "Scriptor:", "") end categoriascriptoris6 = "[[Categoria:Opera quae ".. scriptor6.. " scripsit|".. titulus.. "]]" end --OPERAETITULUS (title oh the work) if operaetitulus == "0" then error('quaeso titulum operis in campo |OperaeTitulus= insere') end --if the title is not specified, calls for error if subpagina == false then --if the page is not a subpage nexusoperaetituli = operaetitulus --does not gerate a link elseif subpagina == true then --if the page is a subpage if operaewikipagina > "0" then nexusoperaetituli = "[[".. operaewikipagina.. "|".. operaetitulus.. "]]" else nexusoperaetituli = "[[".. operaetitulus.. "]]" end end --SUBTITULUS (subtitle of the work) if subtitulus ~= "0" then nexussubtituli = subtitulus else nexussubtituli = "" end --ANNUS (publication year) if annus ~= "0" then --if the "annus" parameter is defined... if annusmonstratus > "0" then nexusanni = annusmonstratus --visualizes a different value from that used for categorizations, for cases like "inter 1650 et 1655" or similar else nexusanni = annus --the year will be visualized just as inserted in the template end saeculum = saeculumquaero.annus(annus) categoriaanni = "[[Categoria:Saeculi ".. saeculum.. " opera|".. titulus.. "]]" --generates the category by putting together the "saeculum" and the eventuale "aCn" else --if the annus parameter is not compiled, the year is unknown and the corresponding category is added nexusanni = "anno incognito" categoriaanni = "[[Categoria:Saeculi incogniti opera|".. titulus.. "]]" end -- INTERPRES and ANNUSINTERPRETATIONIS, for the translator and the year of translation if interpres ~= "0" then nexusinterpretis= "[[Scriptor:".. interpres.. "|".. interpres.. "]] Latine vertit" if mw.title.new("Scriptor:"..interpres).isRedirect then interpres = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. interpres).redirectTarget) --fixes the translator's name, if redirect, to insert it in the category interpres = string.gsub(interpres, "Scriptor:", "") end categoriainterpretis = "[[Categoria:Opera quae ".. interpres.. " Latine vertit|".. titulus.. "]]" if interpres == "anonimus" or interpres == "Anonimus" or interpres == "incognitus" or interpres == "Incognitus" then --if the author of the translation is not known nexusinterpretis = "Incognitus auctor Latine vertit" categoriainterpretis = "[[Categoria:Auctoris incogniti interpretationes|".. titulus.. "]]" end if annusinterpretationis ~= "0" then --if the "annusinterpretationis" parameter is defined... nexusanniinterpretationis = ", ".. annusinterpretationis saeculum = saeculumquaero.annus(annusinterpretationis) categoriaanniinterpretationis = "[[Categoria:Saeculi ".. saeculum.. " interpretationes|".. titulus.. "]]" --generates the category by putting together the "saeculum" and the eventuale "aCn" else --if the annusinterpretationis parameter is not compiled, the year is unknown and the corresponding category is added nexusanniinterpretationis = ", anno incognito" categoriaanniinterpretationis = "[[Categoria:Saeculi incogniti interpretationes|".. titulus.. "]]" end if linguanativa ~= "0" then linguanativa = linguanativa:lower() --ignore capitalization if linguanativa == "anglicus" or linguanativa == "anglica" then nexuslinguaenativae = " ex Anglico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Anglica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "arabicus" or linguanativa == "arabus" or linguanativa == "arabica" or linguanativa == "araba" then nexuslinguaenativae = " ex Arabico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Arabica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "batavicus" or linguanativa == "batavus" or linguanativa == "batavica" or linguanativa == "batava" or linguanativa == "nederlandica" or linguanativa == "nederlandicus" then nexuslinguaenativae = " e Batavico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Batavica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "croaticus" or linguanativa == "croata" or linguanativa == "croatica" or linguanativa == "croatica" then nexuslinguaenativae = " e Croatico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Croatica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "francicus" or linguanativa == "gallicus" or linguanativa == "francogallicus" or linguanativa == "gallica" or linguanativa == "francica" or linguanativa == "francogallica" then nexuslinguaenativae = " e Francogallico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Francogallica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "germanicus" or linguanativa == "theodiscus" or linguanativa == "teodiscus" or linguanativa == "germanica" or linguanativa == "theodisca" or linguanativa == "teodisca" then nexuslinguaenativae = " e Germanico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Germanica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "graecus" or linguanativa == "grecus" or linguanativa == "graeca" or linguanativa == "greca" then nexuslinguaenativae = " e Graeco" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Graeca|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "hebraicus" or linguanativa == "hebraeus" or linguanativa == "iudaicus" or linguanativa == "hebraica" or linguanativa == "hebraea" or linguanativa == "iudaica" then nexuslinguaenativae = " ex Hebraico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Hebraica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "hibernicus" or linguanativa == "hibernica" then nexuslinguaenativae = " ex Hibernico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Hibernica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "iaponicus" or linguanativa == "iaponensis" or linguanativa == "iaponica" or linguanativa == "iaponiensis" then nexuslinguaenativae = " ex Iaponico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Iaponica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "italicus" or linguanativa == "italianus" or linguanativa == "italica" or linguanativa == "italiana" then nexuslinguaenativae = " ex Italico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Italica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "russicus" or linguanativa == "Russicus" or linguanativa == "russica" or linguanativa == "Russica" then nexuslinguaenativae = " e Russico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Russica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "sanscritus" or linguanativa == "sanscrita" or linguanativa == "sancritica" or linguanativa == "Sanscritica" then nexuslinguaenativae = " e Sanscrito" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Sanscritica|".. titulus.. "]]" elseif linguanativa == "slavica ecclesiastica" or linguanativa == "slavicus ecclesiasticus" then nexuslinguaenativae = " e Slavico Ecclesiastico" categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes e lingua Slavica Ecclesiastica|".. titulus.. "]]" else nexuslinguaenativae = ""; categorialinguaenativae = "[[Categoria:Interpretationes a lingua incognita|".. titulus.. "]]" end else nexuslinguaenativae = ""; categorialinguaenativae = "" end end --RECENSOR and EDITIO, for edition year and curator if recensor ~= "0" then editioest=true nexusrecensoris= "[[Scriptor:".. recensor.. "|".. recensor.. "]] recensuit" if mw.title.new("Scriptor:"..recensor).isRedirect then recensor = tostring(mw.title.new("Scriptor:".. recensor).redirectTarget) --fixes the recensor's name, if redirect, to insert it in the category recensor = string.gsub(recensor, "Scriptor:", "") end categoriarecensoris = "[[Categoria:Opera quae ".. recensor.. " recensuit|".. titulus.. "]]" else nexusrecensoris = ""; categoriarecensoris = "" end if editio ~= "0" then if recensor > "0" then comma = "; " else comma = "" end nexuseditionis= "</br>editio: ".. editio.. comma categoriaeditionis = "[[Categoria:Opera cum editione|".. titulus.. "]]" else nexuseditionis = "editio: incognita" categoriaeditionis = "[[Categoria:Opera sine editione|".. titulus.. "]]" end --FONS, generates a link to the source of the text if fons ~= "0" then nexusfontis = "fons: ".. fons categoriafontis = "[[Categoria:Opera cum fonte|".. titulus.. "]]" else nexusfontis = "fons: incognitus" if mw.title.new("Disputatio:"..mw.title.getCurrentTitle().rootText).exists then --TEMPORARY PATCH (25/06/20): looks for the discussion page to add the "sine fonte" category categoriafontis = "[[Categoria:Opera sine fonte|".. titulus.. "]] [[Categoria:Opera cum fonte in disputatione|".. titulus.. "]]" --this category is only a TEMPORARY working tool, the whole string will be deleted after all the works are properly categorized! else categoriafontis = "[[Categoria:Opera sine fonte|".. titulus.. "]]" end end nexusfontis = nexusfontis.. categoriafontis --LIBER (generates a link to the scanned copy OR, lacking this, the discussion page) if liber ~= "0" then nexuslibri = "fons: [[Liber:".. liber.. "|librum vide]]" if mw.title.new("Liber:"..liber).exists then categoriafontis = "[[Categoria:Opera cum libro digitali".. "|".. titulus.. "]]" else error("Librum ".. liber.. " deest! - there is not such index!") end nexusfontis = nexuslibri.. categoriafontis end --GENERA (puts the page into the "genera" categories) if genera ~= "0" then --if the "genera" parameter is defined... genera = string.gsub(genera, ", ", ",") --adjusts the commas genera = string.gsub(genera, ",", "]][[Categoria:") --splits the arguments, separated by commas, generating a category for each one categoriagenerum = "[[Categoria:".. genera.. "]]" else --if the "genera" parameter is not defined... categoriagenerum = "[[Categoria:Opera sine generibus]]" --adds the corresponding category end --FRONS (locates a front page for exports) if frons ~= "0" then nexusfrontis = frons else nexusfrontis = "" end --puts the generic category "Opera omnia", collecting all published works categoriaomnia = "[[Categoria:Opera omnia".. "|".. titulus.. "]]" --Retieves Wikidata item item = mw.wikibase.getEntity() id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if id == nil then wikidata_cat = "[[Categoria:Opera sine re wikidata".. "|".. titulus.. "]]" else wikidata_cat = "" end if subpagina == true then categoriacapiti = "[[Categoria:Capita ex operibus".. "|".. titulus.. "]]" --adds the "capita" (''chapter'') category categoriascriptoris = "" categoriascriptoris2 = "" categoriascriptoris3 = "" categoriascriptoris4 = "" categoriascriptoris5 = "" categoriascriptoris6 = "" categoriafontis = "" if annus == "0" then nexusanni = "" end categoriaanni = "" categoriainterpretis = "" categoriaanniinterpretationis = "" categoriaanniinterpretationis = "" categorialinguaenativae = "" categoriarecensoris = "" categoriagenerum = "" nexusfrontis = "" categoriaomnia = "" if editio == "0" then nexuseditionis = "" end if fons == "0" then nexusfontis = "" end if liber ~= "0" then nexusfontis = nexuslibri end categoriaeditionis = "" wikidata_cat = "" end --builds the table tab = '<div id="ws-data" class="ws-noexport" style="display:none; speak:none">' tab = tab.. '<span id="ws-author">'.. scriptor.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-title">'.. operaetitulus.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-scan">'.. liber.. '</span>' tab = tab.. '<span id="ws-year">'.. annus.. '</span>' if nexusfrontis > "0" then tab = tab.. '<span id="ws-cover">'.. nexusfrontis.. '</span>' tab = tab.. '</div>' else tab = tab.. '</div>' end tab = tab.. '<div class="titulusHeaderBox">' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:120%; font-weight: bold;">' tab = tab.. categoriaomnia.. nexusscriptoris.. categoriascriptoris.. nexusscriptoris2.. categoriascriptoris2.. nexusscriptoris3.. categoriascriptoris3.. nexusscriptoris4.. categoriascriptoris4.. nexusscriptoris5.. categoriascriptoris5.. nexusscriptoris6.. categoriascriptoris6 tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:140%;font-variant:small-caps; font-weight: bold;">' tab = tab.. nexusoperaetituli.. categoriacapiti.. categoriagenerum tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:110%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexussubtituli if interpres > "0" then tab = tab.. '</div><div class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:110%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexusinterpretis.. nexuslinguaenativae.. categorialinguaenativae.. nexusanniinterpretationis.. categoriainterpretis.. categoriaanniinterpretationis tab = tab.. '</div>' else tab = tab.. '</div>' end tab = tab.. '<div class="ws-noexport" class="ws-noexport" style="padding:1ex; font-weight: bold;">' tab = tab.. nexusanni.. categoriaanni tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div align="left" class="ws-noexport" style="padding:1ex;font-size:65%; font-weight:bold;">' tab = tab.. nexuseditionis.. nexusrecensoris.. categoriarecensoris.. categoriaeditionis.. "</br>".. nexusfontis.. wikidata_cat tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '</div>' tab = tab.. '<div title="beginning"></div>' tab = tab.. '<div class="text">' return tab end return p 6gp560fvi4k2gqsajajl3jrlv3irkto 828 39307 278725 260667 2026-08-29T12:58:51Z SZC 03 22335 Fix broken link when there are multiple images on wikidata 278725 Scribunto text/plain p = {} function p.scriptor(frame) pframe = frame:getParent() config = frame.args args = pframe.args --template parameters nomentmp = config["Nomen"] indicisnomentmp = config["IndicisNomen"] aliastmp = config["Alias"] natiotmp = config["Natio"] muneratmp = config["Munera"] postnationemtmp = config["PostNationem"] imagotmp = config["NomenImago"] --Retieves Wikidata item item = mw.wikibase.getEntity() id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() --NOMEN: name of the autor (from template) if nomentmp ~= "0" then nomen = nomentmp else nomen = mw.title.getCurrentTitle().rootText end if indicisnomentmp ~= "0" then indicisnomen = indicisnomentmp else indicisnomen = nomen end categoriaomnia = "[[Categoria:Scriptores|".. indicisnomen.. "]]" indicislittera = mw.ustring.sub(tostring(indicisnomen), 1, 1) categorialitterae = "[[Categoria:Scriptor-".. indicislittera.. "|".. indicisnomen.. "]]" --if the page is NOT connected to Wikidata, the template stops here, and returns only the name, occupation and generic categories (+ a warning) if id == nil then alert= "QUAESO NEXUM WIKIDATA ADDE! — PLEASE CONNECT THIS PAGE WITH WIKIDATA [[Categoria:Scriptores sine re wikidata|".. indicisnomen.. "]]" if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else munera = "" end return "'''".. nomen.."''' ".. munera.. categoriaomnia.. categorialitterae.. "<div align=center>".. alert.. "</div>" end --DATES of birth and death (from wikidata) local saeculumquaero = require "Module:Scriptor/SaeculumQuaero" nativitaswd= item:formatPropertyValues( 'P569' ).value nativitas = string.gsub(nativitaswd, "BCE", "a.Ch.n.") --translates "BCE" in latin nativitas = string.gsub(nativitas, "unknown value", "?") --translates "unknown value" nativitas = string.gsub(nativitas, "no value", "?") --translates "no value" if nativitas < "0" then nativitas = "?" end if string.find(nativitaswd, "century") or string.find(nativitaswd, "saeculum") then nativitas = saeculumquaero.saeculum(nativitas) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end nativitas = string.gsub(nativitas, ", ", " ''aut'' ") nativitas_cat = saeculumquaero.scriptor(nativitaswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(nativitaswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown nativitas = "?" nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores]]" end morswd = item:formatPropertyValues( 'P570' ).value mors = string.gsub(morswd, "BCE", "a.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "unknown value", "?") --translates "unknown value" mors = string.gsub(mors, "no value", "?") --translates "no value" if mors < "0" then mors = "?" end if string.find(morswd, "century") or string.find(morswd, "saeculum") then mors= saeculumquaero.saeculum(mors) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end mors = string.gsub(mors, ", ", " ''aut'' ") mors_cat = saeculumquaero.scriptor(morswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(morswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown mors = "?" mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" end nativitas_cat = string.gsub(nativitas_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of death is known if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else nativitas_cat = "" end end mors_cat = string.gsub(mors_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of birth is known if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else mors_cat = "" end end if item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value > "0" then --IF is specified a "floruit" period floruitwd = item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value if string.find(floruitwd, "century") or string.find(floruitwd, "saeculum") then floruit= saeculumquaero.saeculum(floruitwd) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals else floruit= floruitwd end floruit = string.gsub(floruit, ", ", " ''aut'' ") floruit = ", ''floruit'' ".. floruit floruit_cat = saeculumquaero.scriptor(floruitwd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if floruitwd ~= "unknown value" then nativitas_cat = ""; mors_cat = "" else floruit = ""; floruit_cat = "" end else floruit = ""; floruit_cat = "" end anni = nativitas.. " – ".. mors.. nativitas_cat.. mors_cat.. floruit.. floruit_cat --Puts together the years of birth and death in a single string --ALIAS: to add alternative name(s) or pseudonym(s); they will be inserted before the dates of birth/death (template) if aliastmp ~= "0" then alias = aliastmp.. "; " else alias = "" end --NATIO: country of cityzenship (Wikidata) natiowd = item:formatPropertyValues( 'P27' ).value genuswd = item:formatPropertyValues( 'P21' ).value --sexual gender, for female authors' adjectives if natiotmp ~= "0" then natio = natiotmp else natio = natiowd end natio = string.lower(natio) local civitatemquaero = require "Module:Scriptor/CivitatemQuaero" natio_adj = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "adj", genuswd) natio_cat = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "cat", genuswd) --MUNERA: occupations (from Wikidata) munerawd = item:formatPropertyValues( 'P106' ).value if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else if string.find(munerawd, ",") then munera = string.lower(munerawd) munera = string.gsub(munera, "(.+, *[a-z%-]+)", "%1que") -- place que after the first word in the last occupation else munera = string.lower(munerawd) end end --generates the munera (occupation) categories officiumwd = item:formatPropertyValues( 'P39' ).value --for king, emperors, popes... if officiumwd then officium = officiumwd else officium = "" end ordowd = item:formatPropertyValues( 'P611' ).value --for members of the clergy if ordowd then ordo = ordowd else ordo = "" end sanctitaswd = item:formatPropertyValues( 'P411' ).value --for christian saints if sanctitaswd then sanctitas = sanctitaswd else sanctitas = "" end nobilitaswd = item:formatPropertyValues( 'P511' ).value --for nobles, Doctors of the church etc. if nobilitaswd then nobilitas = nobilitaswd else nobilitas = "" end omniamunera = string.lower(muneratmp.. " ".. munerawd.. " ".. postnationemtmp .. " ".. officium.. " ".. ordo.. " ".. sanctitas.. " ".. nobilitas) local muneraquaero = require "Module:Scriptor/MuneraQuaero" munera_cat = muneraquaero.scriptor(omniamunera, indicisnomen) if postnationemtmp ~= "0" then postnationem = postnationemtmp if string.sub(postnationem, 1, 1) == "," or string.sub(postnationem, 1, 1) == ";" or string.sub(postnationem, 1, 1) == "." then postnationem = postnationem else postnationem = " ".. postnationem end else postnationem = "" end --IMAGO: add the image (from Wikidata) imagowd = mw.wikibase.getBestStatements(item.id, 'P18') if imagotmp ~= "0" then imago = "[[File:".. imagotmp .."|200px|right|".. nomen.. "]]" else if # imagowd < 1 then imago= "" else imagowd = mw.wikibase.renderSnak(imagowd[1].mainsnak) imago = "[[File:".. imagowd .."|200px|right|".. nomen.. "]]" end end --PUTS together all the above strings in the single string "Descriptio" descriptio = imago.. "'''".. nomen.. "''' ".. categoriaomnia.. categorialitterae.. " (".. alias.. anni.. ")".. natio_cat.. " ".. munera.. munera_cat.. " ".. natio_adj.. postnationem.. "." --CATEGORIAOPERUM: creates a link to Category:Opera quae "X" scripsit categoriaoperum= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit|Opera]]'''''</div></div>" categoriaoperumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit" if mw.title.new(categoriaoperumnexus).exists == false then sineopera_cat = "[[Categoria:Scriptores sine categoria operum|"..indicisnomen.. "]]" else sineopera_cat = "" end --INTERPRETAMENTA: creates a link to Category:Opera quae "X" Latine vertit interpretationumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit" if mw.title.new(interpretationumnexus).exists == true then interpretamenta= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit|Interpretamenta]]'''''</div></div>" else interpretamenta = "" end --OPERARECENSITA: creates a link to Category:Opera quae "X" recensuit recensitanexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit" if mw.title.new(recensitanexus).exists == true then recensita= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit|Opera recensita]]'''''</div></div>" else recensita = "" end --VICIPAEDIA: creates a link to Wikipedia if item:getSitelink("lawiki") then vicipaedia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikipedia-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawiki").. "|Vita]]'''''</div></div>" else vicipaedia = "" end --VICICITATIONES: creates a link to Wikiquote if item:getSitelink("lawikiquote") then vicicitationes = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikiquote-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawikiquote").. "|Citationes]]'''''</div></div>" else vicicitationes = "" end --COMMUNIA: creates a link to Commons if item:formatPropertyValues( 'P373' ).value > "0" then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:Category:".. item:formatPropertyValues( 'P373' ).value.. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else if item:getSitelink("commonswiki") then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:".. item:getSitelink("commonswiki").. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else communia = "" end end --WIKIDATA: creates a link to wikidata wikidata= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikidata-logo.svg|20px]] '''''[[:d:".. id.. "|Data]]'''''</div></div>" --PUTS together the "other prjects" string in the single string "inceptis" inceptis = categoriaoperum.. sineopera_cat.. interpretamenta.. recensita.. vicipaedia.. vicicitationes.. communia.. wikidata --AUCTORITAS: imports Authority control values local auctoritatemQuaero = require "Module:Scriptor/Auctoritas" auctoritas = auctoritatemQuaero.box(item) auctoritas = "<div style='clear:both;' align='center'>".. auctoritas.. "</div>" return descriptio.. inceptis.. auctoritas end return p po8ang7w6z7le7d3gbtnse3r567927w 278757 278725 2026-08-29T16:33:39Z SZC 03 22335 278757 Scribunto text/plain p = {} function p.scriptor(frame) pframe = frame:getParent() config = frame.args args = pframe.args --template parameters nomentmp = config["Nomen"] indicisnomentmp = config["IndicisNomen"] aliastmp = config["Alias"] natiotmp = config["Natio"] muneratmp = config["Munera"] postnationemtmp = config["PostNationem"] imagotmp = config["NomenImago"] --Retieves Wikidata item item = mw.wikibase.getEntity() id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() --NOMEN: name of the autor (from template) if nomentmp ~= "0" then nomen = nomentmp else nomen = mw.title.getCurrentTitle().rootText end if indicisnomentmp ~= "0" then indicisnomen = indicisnomentmp else indicisnomen = nomen end categoriaomnia = "[[Categoria:Scriptores|".. indicisnomen.. "]]" indicislittera = mw.ustring.sub(tostring(indicisnomen), 1, 1) categorialitterae = "[[Categoria:Scriptor-".. indicislittera.. "|".. indicisnomen.. "]]" --if the page is NOT connected to Wikidata, the template stops here, and returns only the name, occupation and generic categories (+ a warning) if id == nil then alert= "QUAESO NEXUM WIKIDATA ADDE! — PLEASE CONNECT THIS PAGE WITH WIKIDATA [[Categoria:Scriptores sine re wikidata|".. indicisnomen.. "]]" if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else munera = "" end return "'''".. nomen.."''' ".. munera.. categoriaomnia.. categorialitterae.. "<div align=center>".. alert.. "</div>" end --DATES of birth and death (from wikidata) local saeculumquaero = require "Module:Scriptor/SaeculumQuaero" nativitaswd= item:formatPropertyValues( 'P569' ).value nativitas = string.gsub(nativitaswd, "BCE", "a.Ch.n.") --translates "BCE" in latin nativitas = string.gsub(nativitaswd, "CE", "p.Ch.n.") --translates "CE" in latin nativitas = string.gsub(nativitas, "unknown value", "?") --translates "unknown value" nativitas = string.gsub(nativitas, "no value", "?") --translates "no value" if nativitas < "0" then nativitas = "?" end if string.find(nativitaswd, "century") or string.find(nativitaswd, "saeculum") then nativitas = saeculumquaero.saeculum(nativitas) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end nativitas = string.gsub(nativitas, ", ", " ''aut'' ") nativitas_cat = saeculumquaero.scriptor(nativitaswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(nativitaswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown nativitas = "?" nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores]]" end morswd = item:formatPropertyValues( 'P570' ).value mors = string.gsub(morswd, "BCE", "a.Ch.n.") mors = string.gsub(morswd, "CE", "p.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "unknown value", "?") --translates "unknown value" mors = string.gsub(mors, "no value", "?") --translates "no value" if mors < "0" then mors = "?" end if string.find(morswd, "century") or string.find(morswd, "saeculum") then mors= saeculumquaero.saeculum(mors) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end mors = string.gsub(mors, ", ", " ''aut'' ") mors_cat = saeculumquaero.scriptor(morswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(morswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown mors = "?" mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" end nativitas_cat = string.gsub(nativitas_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of death is known if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else nativitas_cat = "" end end mors_cat = string.gsub(mors_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of birth is known if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else mors_cat = "" end end if item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value > "0" then --IF is specified a "floruit" period floruitwd = item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value if string.find(floruitwd, "century") or string.find(floruitwd, "saeculum") then floruit= saeculumquaero.saeculum(floruitwd) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals else floruit= floruitwd end floruit = string.gsub(floruit, ", ", " ''aut'' ") floruit = ", ''floruit'' ".. floruit floruit_cat = saeculumquaero.scriptor(floruitwd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if floruitwd ~= "unknown value" then nativitas_cat = ""; mors_cat = "" else floruit = ""; floruit_cat = "" end else floruit = ""; floruit_cat = "" end anni = nativitas.. " – ".. mors.. nativitas_cat.. mors_cat.. floruit.. floruit_cat --Puts together the years of birth and death in a single string --ALIAS: to add alternative name(s) or pseudonym(s); they will be inserted before the dates of birth/death (template) if aliastmp ~= "0" then alias = aliastmp.. "; " else alias = "" end --NATIO: country of cityzenship (Wikidata) natiowd = item:formatPropertyValues( 'P27' ).value genuswd = item:formatPropertyValues( 'P21' ).value --sexual gender, for female authors' adjectives if natiotmp ~= "0" then natio = natiotmp else natio = natiowd end natio = string.lower(natio) local civitatemquaero = require "Module:Scriptor/CivitatemQuaero" natio_adj = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "adj", genuswd) natio_cat = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "cat", genuswd) --MUNERA: occupations (from Wikidata) munerawd = item:formatPropertyValues( 'P106' ).value if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else if string.find(munerawd, ",") then munera = string.lower(munerawd) munera = string.gsub(munera, "(.+, *[a-z%-]+)", "%1que") -- place que after the first word in the last occupation else munera = string.lower(munerawd) end end --generates the munera (occupation) categories officiumwd = item:formatPropertyValues( 'P39' ).value --for king, emperors, popes... if officiumwd then officium = officiumwd else officium = "" end ordowd = item:formatPropertyValues( 'P611' ).value --for members of the clergy if ordowd then ordo = ordowd else ordo = "" end sanctitaswd = item:formatPropertyValues( 'P411' ).value --for christian saints if sanctitaswd then sanctitas = sanctitaswd else sanctitas = "" end nobilitaswd = item:formatPropertyValues( 'P511' ).value --for nobles, Doctors of the church etc. if nobilitaswd then nobilitas = nobilitaswd else nobilitas = "" end omniamunera = string.lower(muneratmp.. " ".. munerawd.. " ".. postnationemtmp .. " ".. officium.. " ".. ordo.. " ".. sanctitas.. " ".. nobilitas) local muneraquaero = require "Module:Scriptor/MuneraQuaero" munera_cat = muneraquaero.scriptor(omniamunera, indicisnomen) if postnationemtmp ~= "0" then postnationem = postnationemtmp if string.sub(postnationem, 1, 1) == "," or string.sub(postnationem, 1, 1) == ";" or string.sub(postnationem, 1, 1) == "." then postnationem = postnationem else postnationem = " ".. postnationem end else postnationem = "" end --IMAGO: add the image (from Wikidata) imagowd = mw.wikibase.getBestStatements(item.id, 'P18') if imagotmp ~= "0" then imago = "[[File:".. imagotmp .."|200px|right|".. nomen.. "]]" else if # imagowd < 1 then imago= "" else imagowd = mw.wikibase.renderSnak(imagowd[1].mainsnak) imago = "[[File:".. imagowd .."|200px|right|".. nomen.. "]]" end end --PUTS together all the above strings in the single string "Descriptio" descriptio = imago.. "'''".. nomen.. "''' ".. categoriaomnia.. categorialitterae.. " (".. alias.. anni.. ")".. natio_cat.. " ".. munera.. munera_cat.. " ".. natio_adj.. postnationem.. "." --CATEGORIAOPERUM: creates a link to Category:Opera quae "X" scripsit categoriaoperum= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit|Opera]]'''''</div></div>" categoriaoperumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit" if mw.title.new(categoriaoperumnexus).exists == false then sineopera_cat = "[[Categoria:Scriptores sine categoria operum|"..indicisnomen.. "]]" else sineopera_cat = "" end --INTERPRETAMENTA: creates a link to Category:Opera quae "X" Latine vertit interpretationumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit" if mw.title.new(interpretationumnexus).exists == true then interpretamenta= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit|Interpretamenta]]'''''</div></div>" else interpretamenta = "" end --OPERARECENSITA: creates a link to Category:Opera quae "X" recensuit recensitanexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit" if mw.title.new(recensitanexus).exists == true then recensita= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit|Opera recensita]]'''''</div></div>" else recensita = "" end --VICIPAEDIA: creates a link to Wikipedia if item:getSitelink("lawiki") then vicipaedia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikipedia-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawiki").. "|Vita]]'''''</div></div>" else vicipaedia = "" end --VICICITATIONES: creates a link to Wikiquote if item:getSitelink("lawikiquote") then vicicitationes = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikiquote-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawikiquote").. "|Citationes]]'''''</div></div>" else vicicitationes = "" end --COMMUNIA: creates a link to Commons if item:formatPropertyValues( 'P373' ).value > "0" then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:Category:".. item:formatPropertyValues( 'P373' ).value.. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else if item:getSitelink("commonswiki") then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:".. item:getSitelink("commonswiki").. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else communia = "" end end --WIKIDATA: creates a link to wikidata wikidata= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikidata-logo.svg|20px]] '''''[[:d:".. id.. "|Data]]'''''</div></div>" --PUTS together the "other prjects" string in the single string "inceptis" inceptis = categoriaoperum.. sineopera_cat.. interpretamenta.. recensita.. vicipaedia.. vicicitationes.. communia.. wikidata --AUCTORITAS: imports Authority control values local auctoritatemQuaero = require "Module:Scriptor/Auctoritas" auctoritas = auctoritatemQuaero.box(item) auctoritas = "<div style='clear:both;' align='center'>".. auctoritas.. "</div>" return descriptio.. inceptis.. auctoritas end return p dk41yygdl7u196go5pea0ndsi7i0mpy 278758 278757 2026-08-29T16:40:54Z SZC 03 22335 278758 Scribunto text/plain p = {} function p.scriptor(frame) pframe = frame:getParent() config = frame.args args = pframe.args --template parameters nomentmp = config["Nomen"] indicisnomentmp = config["IndicisNomen"] aliastmp = config["Alias"] natiotmp = config["Natio"] muneratmp = config["Munera"] postnationemtmp = config["PostNationem"] imagotmp = config["NomenImago"] --Retieves Wikidata item item = mw.wikibase.getEntity() id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() --NOMEN: name of the autor (from template) if nomentmp ~= "0" then nomen = nomentmp else nomen = mw.title.getCurrentTitle().rootText end if indicisnomentmp ~= "0" then indicisnomen = indicisnomentmp else indicisnomen = nomen end categoriaomnia = "[[Categoria:Scriptores|".. indicisnomen.. "]]" indicislittera = mw.ustring.sub(tostring(indicisnomen), 1, 1) categorialitterae = "[[Categoria:Scriptor-".. indicislittera.. "|".. indicisnomen.. "]]" --if the page is NOT connected to Wikidata, the template stops here, and returns only the name, occupation and generic categories (+ a warning) if id == nil then alert= "QUAESO NEXUM WIKIDATA ADDE! — PLEASE CONNECT THIS PAGE WITH WIKIDATA [[Categoria:Scriptores sine re wikidata|".. indicisnomen.. "]]" if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else munera = "" end return "'''".. nomen.."''' ".. munera.. categoriaomnia.. categorialitterae.. "<div align=center>".. alert.. "</div>" end --DATES of birth and death (from wikidata) local saeculumquaero = require "Module:Scriptor/SaeculumQuaero" nativitaswd= item:formatPropertyValues( 'P569' ).value nativitas = string.gsub(nativitaswd, "BCE", "a.Ch.n.") --translates "BCE" in latin nativitas = string.gsub(nativitas, "CE", "p.Ch.n.") --translates "CE" in latin nativitas = string.gsub(nativitas, "a.C.n.", "a.Ch.n.") nativitas = string.gsub(nativitas, "p.C.n.", "p.Ch.n.") nativitas = string.gsub(nativitas, "unknown value", "?") --translates "unknown value" nativitas = string.gsub(nativitas, "no value", "?") --translates "no value" if nativitas < "0" then nativitas = "?" end if string.find(nativitaswd, "century") or string.find(nativitaswd, "saeculum") then nativitas = saeculumquaero.saeculum(nativitas) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end nativitas = string.gsub(nativitas, ", ", " ''aut'' ") nativitas_cat = saeculumquaero.scriptor(nativitaswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(nativitaswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown nativitas = "?" nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores]]" end morswd = item:formatPropertyValues( 'P570' ).value mors = string.gsub(morswd, "BCE", "a.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "CE", "p.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "a.C.n.", "a.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "p.C.n.", "p.Ch.n.") mors = string.gsub(mors, "unknown value", "?") --translates "unknown value" mors = string.gsub(mors, "no value", "?") --translates "no value" if mors < "0" then mors = "?" end if string.find(morswd, "century") or string.find(morswd, "saeculum") then mors= saeculumquaero.saeculum(mors) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals end mors = string.gsub(mors, ", ", " ''aut'' ") mors_cat = saeculumquaero.scriptor(morswd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if string.find(morswd, "millennium") then --if the year is expressed as "millennium", it is returned as unknown mors = "?" mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" end nativitas_cat = string.gsub(nativitas_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of death is known if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then nativitas_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else nativitas_cat = "" end end mors_cat = string.gsub(mors_cat, "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", "Saeculi incogniti scriptores") --avoids the creation of "Saeculi incogniti ante Christum scriptores", which of course makes no sense if string.find(mors_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then --removes the "incogniti" category, if at lest the century of birth is known if string.find(nativitas_cat, "Saeculi incogniti scriptores") then mors_cat = "[[Categoria:Saeculi incogniti scriptores|".. indicisnomen.. "]]" else mors_cat = "" end end if item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value > "0" then --IF is specified a "floruit" period floruitwd = item:formatPropertyValues( 'P1317' ).value if string.find(floruitwd, "century") or string.find(floruitwd, "saeculum") then floruit= saeculumquaero.saeculum(floruitwd) --fixes "century" in "Saeculo" and numbers in Roman numerals else floruit= floruitwd end floruit = string.gsub(floruit, ", ", " ''aut'' ") floruit = ", ''floruit'' ".. floruit floruit_cat = saeculumquaero.scriptor(floruitwd, indicisnomen) --adds the "Saeculi" category ([[Categoria:Saeculi x scriptores]]) if floruitwd ~= "unknown value" then nativitas_cat = ""; mors_cat = "" else floruit = ""; floruit_cat = "" end else floruit = ""; floruit_cat = "" end anni = nativitas.. " – ".. mors.. nativitas_cat.. mors_cat.. floruit.. floruit_cat --Puts together the years of birth and death in a single string --ALIAS: to add alternative name(s) or pseudonym(s); they will be inserted before the dates of birth/death (template) if aliastmp ~= "0" then alias = aliastmp.. "; " else alias = "" end --NATIO: country of cityzenship (Wikidata) natiowd = item:formatPropertyValues( 'P27' ).value genuswd = item:formatPropertyValues( 'P21' ).value --sexual gender, for female authors' adjectives if natiotmp ~= "0" then natio = natiotmp else natio = natiowd end natio = string.lower(natio) local civitatemquaero = require "Module:Scriptor/CivitatemQuaero" natio_adj = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "adj", genuswd) natio_cat = civitatemquaero.civitas(natio, indicisnomen, "cat", genuswd) --MUNERA: occupations (from Wikidata) munerawd = item:formatPropertyValues( 'P106' ).value if muneratmp ~= "0" then munera = muneratmp else if string.find(munerawd, ",") then munera = string.lower(munerawd) munera = string.gsub(munera, "(.+, *[a-z%-]+)", "%1que") -- place que after the first word in the last occupation else munera = string.lower(munerawd) end end --generates the munera (occupation) categories officiumwd = item:formatPropertyValues( 'P39' ).value --for king, emperors, popes... if officiumwd then officium = officiumwd else officium = "" end ordowd = item:formatPropertyValues( 'P611' ).value --for members of the clergy if ordowd then ordo = ordowd else ordo = "" end sanctitaswd = item:formatPropertyValues( 'P411' ).value --for christian saints if sanctitaswd then sanctitas = sanctitaswd else sanctitas = "" end nobilitaswd = item:formatPropertyValues( 'P511' ).value --for nobles, Doctors of the church etc. if nobilitaswd then nobilitas = nobilitaswd else nobilitas = "" end omniamunera = string.lower(muneratmp.. " ".. munerawd.. " ".. postnationemtmp .. " ".. officium.. " ".. ordo.. " ".. sanctitas.. " ".. nobilitas) local muneraquaero = require "Module:Scriptor/MuneraQuaero" munera_cat = muneraquaero.scriptor(omniamunera, indicisnomen) if postnationemtmp ~= "0" then postnationem = postnationemtmp if string.sub(postnationem, 1, 1) == "," or string.sub(postnationem, 1, 1) == ";" or string.sub(postnationem, 1, 1) == "." then postnationem = postnationem else postnationem = " ".. postnationem end else postnationem = "" end --IMAGO: add the image (from Wikidata) imagowd = mw.wikibase.getBestStatements(item.id, 'P18') if imagotmp ~= "0" then imago = "[[File:".. imagotmp .."|200px|right|".. nomen.. "]]" else if # imagowd < 1 then imago= "" else imagowd = mw.wikibase.renderSnak(imagowd[1].mainsnak) imago = "[[File:".. imagowd .."|200px|right|".. nomen.. "]]" end end --PUTS together all the above strings in the single string "Descriptio" descriptio = imago.. "'''".. nomen.. "''' ".. categoriaomnia.. categorialitterae.. " (".. alias.. anni.. ")".. natio_cat.. " ".. munera.. munera_cat.. " ".. natio_adj.. postnationem.. "." --CATEGORIAOPERUM: creates a link to Category:Opera quae "X" scripsit categoriaoperum= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit|Opera]]'''''</div></div>" categoriaoperumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " scripsit" if mw.title.new(categoriaoperumnexus).exists == false then sineopera_cat = "[[Categoria:Scriptores sine categoria operum|"..indicisnomen.. "]]" else sineopera_cat = "" end --INTERPRETAMENTA: creates a link to Category:Opera quae "X" Latine vertit interpretationumnexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit" if mw.title.new(interpretationumnexus).exists == true then interpretamenta= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " Latine vertit|Interpretamenta]]'''''</div></div>" else interpretamenta = "" end --OPERARECENSITA: creates a link to Category:Opera quae "X" recensuit recensitanexus = "Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit" if mw.title.new(recensitanexus).exists == true then recensita= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikisource-logo.svg|20px]] '''''[[:Categoria:Opera quae ".. mw.title.getCurrentTitle().rootText.. " recensuit|Opera recensita]]'''''</div></div>" else recensita = "" end --VICIPAEDIA: creates a link to Wikipedia if item:getSitelink("lawiki") then vicipaedia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikipedia-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawiki").. "|Vita]]'''''</div></div>" else vicipaedia = "" end --VICICITATIONES: creates a link to Wikiquote if item:getSitelink("lawikiquote") then vicicitationes = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikiquote-logo.svg|20px]] '''''[[:w:".. item:getSitelink("lawikiquote").. "|Citationes]]'''''</div></div>" else vicicitationes = "" end --COMMUNIA: creates a link to Commons if item:formatPropertyValues( 'P373' ).value > "0" then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:Category:".. item:formatPropertyValues( 'P373' ).value.. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else if item:getSitelink("commonswiki") then communia = "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Commons-logo.svg|20px]] '''''[[:commons:".. item:getSitelink("commonswiki").. "|Fasciculi]]'''''</div></div>" else communia = "" end end --WIKIDATA: creates a link to wikidata wikidata= "<div style='margin:5px;'> <div style='display: table-cell; vertical-align: middle;'>[[File:Wikidata-logo.svg|20px]] '''''[[:d:".. id.. "|Data]]'''''</div></div>" --PUTS together the "other prjects" string in the single string "inceptis" inceptis = categoriaoperum.. sineopera_cat.. interpretamenta.. recensita.. vicipaedia.. vicicitationes.. communia.. wikidata --AUCTORITAS: imports Authority control values local auctoritatemQuaero = require "Module:Scriptor/Auctoritas" auctoritas = auctoritatemQuaero.box(item) auctoritas = "<div style='clear:both;' align='center'>".. auctoritas.. "</div>" return descriptio.. inceptis.. auctoritas end return p 8a6uljec77afdqse8v4jab7heh6oyj3 828 40629 278761 278255 2026-08-29T18:02:48Z SZC 03 22335 278761 Scribunto text/plain p = {} function p.civitas(x, y, z, s) if string.find(x, "anglia") or string.find(x, "anglicus") or string.find(x, "britann") or string.find(x, "vallis glottianae") or string.find(x, "saxonum") then natio_adj = "Anglus"; natio_gen = "Angliae" elseif string.find(x, "arabicus") or string.find(x, "arabice") or string.find(x, "arabus") or string.find(x, "arabia") then natio_adj = "Arabs"; natio_gen = "Araborum" elseif string.find(x, "africa") or string.find(x, "africanus") or string.find(x, "vandalorum") then natio_adj = "Afrer"; natio_gen = "Africae" elseif string.find(x, "austria") or string.find(x, "austriacus") or string.find(x, "austriacum") then natio_adj = "Austriacus"; natio_gen = "Austriae" elseif string.find(x, "belgica") or string.find(x, "belgicus") or string.find(x, "belgium") or string.find(x, "leodi") then natio_adj = "Belga"; natio_gen = "Belgicae" elseif string.find(x, "brasilia") or string.find(x, "brasilianus") then natio_adj = "Brasilianus"; natio_gen = "Brasiliae" elseif string.find(x, "burgundia") then natio_adj = "Burgundus"; natio_gen = "Burgundiae" elseif string.find(x, "cambria") or string.find(x, "cambricus") then natio_adj = "Cambricus"; natio_gen = "Cambriae" elseif string.find(x, "canada") or string.find(x, "canadensis") then natio_adj = "Canadensis"; natio_gen = "Canadae" elseif string.find(x, "caroling") or string.find(x, "karoling") then natio_adj = "Carolinus"; natio_gen = "regni Carolingorum" elseif string.find(x, "cechia") or string.find(x, "cechus") or string.find(x, "bohemia") or string.find(x, "bohemus") then natio_adj = "Bohemus"; natio_gen = "Cechiae" elseif string.find(x, "america") or string.find(x, "civitates foederatae") or string.find(x, "americanus") or string.find(x, "civitatum foederatarum") then natio_adj = "Americanus"; natio_gen = "Civitatum Foederatarum" elseif string.find(x, "sinensis") or string.find(x, "sinae") or string.find(x, "chin") then natio_adj = "Sinensis"; natio_gen = "Sinarum" elseif string.find(x, "croatia") or string.find(x, "croatus") or string.find(x, "dalmatia") or string.find(x, "dalmata") then natio_adj = "Croatus"; natio_gen = "Croatiae" elseif string.find(x, "dalmat") then natio_adj = "Dalmatinus"; natio_gen = "Dalmatiae" elseif string.find(x, "dania") or string.find(x, "danicus") then natio_adj = "Danus"; natio_gen = "Daniae" elseif string.find(x, "finn") then natio_adj = "Finnus"; natio_gen = "Finniae" elseif string.find(x, "francia") or string.find(x, "francicus") or string.find(x, "francogallicus") or string.find(x, "gallicus") then natio_adj = "Francicus"; natio_gen = "Franciae" elseif string.find(x, "francorum orientalium") then natio_adj = "Germanus"; natio_gen = "Germaniae" elseif string.find(x, "francus") or string.find(x, "francorum") or string.find(x, "frank") then natio_adj = "Francus"; natio_gen = "Francorum" elseif string.find(x, "flandria") then natio_adj = "Flander"; natio_gen = "Flandriae" elseif string.find(x, "gallaecia") then natio_adj = "Gallaecus"; natio_gen = "Gallaeciae" elseif string.find(x, "germania") or string.find(x, "germanicus") or string.find(x, "saxoniae") or string.find(x, "bavaria") or string.find(x, "german") or string.find(x, "sacrum") then natio_adj = "Germanus"; natio_gen = "Germaniae" elseif string.find(x, "ostrogothus") then natio_adj = "Ostrogothus"; natio_gen = "Gothorum" elseif string.find(x, "visigothus") then natio_adj = "Visigothus"; natio_gen = "Gothorum" elseif string.find(x, "gothus") or string.find(x, "gothicus") or string.find(x, "gothorum") then natio_adj = "Gothus"; natio_gen = "Gothorum" elseif string.find(x, "langobard") then natio_adj = "regni Langobardorum"; natio_gen = "regni Langobardorum" elseif string.find(x, "graecia") or string.find(x, "graecus") then natio_adj = "Graecus"; natio_gen = "Graeciae" elseif string.find(x, "constantinopolis") or string.find(x, "constantinopolitanus") or string.find(x, "byzantinus") or string.find(x, "byzantinum") then natio_adj = "Byzantinus"; natio_gen = "Graeciae" elseif string.find(x, "helvetia") or string.find(x, "helveticus") then natio_adj = "Helvetus"; natio_gen = "Helvetiae" elseif string.find(x, "hispania") or string.find(x, "hispanicus") or string.find(x, "toletan") or string.find(x, "corduba") or string.find(x, "castella") or string.find(x, "asturorum") then natio_adj = "Hispanus"; natio_gen = "Hispaniae" elseif string.find(x, "hibernia") or string.find(x, "Hiberniae") or string.find(x, "hibernicus") or string.find(x, "eriugena") or string.find(x, "eriugenus") then natio_adj = "Hibernus"; natio_gen = "Hiberniae" elseif string.find(x, "hungaria") or string.find(x, "ungaria") or string.find(x, "hungaricus") or string.find(x, "ungaricus") then natio_adj = "Hungarus"; natio_gen = "Hungariae" elseif string.find(x, "irania") or string.find(x, "persia") or string.find(x, "persicus") or string.find(x, "persa") or string.find(x, "persianus") or string.find(x, "iranianus") then natio_adj = "Persa"; natio_gen = "Iraniae" elseif string.find(x, "iapo") then natio_adj = "Iaponensis"; natio_gen = "Iaponiae" elseif string.find(x, "indus") or string.find(x, "indicus") or string.find(x, "india") then natio_adj = "Indus"; natio_gen = "Indiae" elseif string.find(x, "israel") or string.find(x, "israhel") or string.find(x, "israelis") or string.find(x, "israelianus") or string.find(x, "iudaea") or string.find(x, "iudaeus") then natio_adj = "Iudaeus"; natio_gen = "Israelis" elseif string.find(x, "italia") or string.find(x, "italicus") or string.find(x, "Regnum italiae") or string.find(x, "genuensis") or string.find(x, "dicio pontificia") then natio_adj = "Italicus"; natio_gen = "Italiae" elseif string.find(x, "lituania") or string.find(x, "lithuania") or string.find(x, "lithuanicus") or string.find(x, "lituanus") then natio_adj = "Lituanicus"; natio_gen = "Lituaniae" elseif string.find(x, "moldavia") or string.find(x, "moldova") or string.find(x, "moldavicus") or string.find(x, "moldavus") then natio_adj = "Moldavicus"; natio_gen = "Moldaviae" elseif string.find(x, "nederland") or string.find(x, "batavia") or string.find(x, "coniunctarum") or string.find(x, "nederland") or string.find(x, "batavus") then natio_adj = "Nederlandensis"; natio_gen = "Nederlandiae" elseif string.find(x, "normannia") or string.find(x, "normannus") or string.find(x, "normannicus") then natio_adj = "Normannus"; natio_gen = "Normanniae" elseif string.find(x, "occitania") or string.find(x, "occitanus") or string.find(x, "occitanicus") then natio_adj = "Occitanus"; natio_gen = "Occitaniae" elseif string.find(x, "polonia") or string.find(x, "polonicus") or string.find(x, "polonus") or string.find(x, "utriusque nationis") then natio_adj = "Polonus"; natio_gen = "Poloniae" elseif string.find(x, "portugallia") or string.find(x, "portugalia") or string.find(x, "lusitania") or string.find(x, "lusitanicus") or string.find(x, "lusitanus") or string.find(x, "portugalicus") or string.find(x, "portugallicus") then natio_adj = "Lusitanus"; natio_gen = "Portugalliae" elseif string.find(x, "roma") or string.find(x, "romanus") or string.find(x, "latinus") then natio_adj = "Romanus"; natio_gen = "Romae antiquae" elseif string.find(x, "borussia") or string.find(x, "borussicus") or string.find(x, "borussicus") then natio_adj = "Borussus"; natio_gen = "Borussiae" elseif string.find(x, "russia") or string.find(x, "rossia") or string.find(x, "ruthenia") or string.find(x, "russicus") or string.find(x, "russicum") or string.find(x, "rossicus") or string.find(x, "ruthenicus") then natio_adj = "Russus"; natio_gen = "Russiae" elseif string.find(x, "schyth") then natio_adj = "Schytha"; natio_gen = "Schythiae" elseif string.find(x, "scotia") or string.find(x, "scotus") then natio_adj = "Scotus"; natio_gen = "Scotiae" elseif string.find(x, "suecia") or string.find(x, "suetia") or string.find(x, "suecicus") or string.find(x, "suecicus") then natio_adj = "Suecus"; natio_gen = "Sueciae" elseif string.find(x, "syracus") then natio_adj = "Syracusanus"; natio_gen = "Syracusarum" elseif string.find(x, "syrus") or string.find(x, "syria") or string.find(x, "syriacus") then natio_adj = "Syrus"; natio_gen = "Syriae" elseif string.find(x, "transsilvan") or string.find(x, "transsylvan") then natio_adj = "Transsilvanus"; natio_gen = "Transsilvaniae" elseif string.find(x, "ottoman") or string.find(x, "turci") then natio_adj = "Turca"; natio_gen = "Turciae" elseif string.find(x, "venet") then natio_adj = "Venetus"; natio_gen = "Venetiarum" else natio_adj = ""; natio_gen = "civitatis incognitae" end if s == "femininus" then --fix the adjective in the feminine form, for female authors ('s' is the value of P21 on wikidata) if string.sub(natio_adj, -2) == "us" then natio_adj = mw.ustring.gsub(natio_adj, "us$", "a") end end natio_cat = "[[Categoria:Scriptores ".. natio_gen.. "|".. y.. "]]" if z == "adj" then return natio_adj end if z == "cat" then return natio_cat end end return p sa30zteq20rolerd77pzc8san3m8y0c 14 44239 278797 215676 2026-08-29T23:01:00Z SZC 03 22335 278797 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Sophronius Eusebius Hieronymus}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Hieronymus, Sophronius Eusebius]] [[Categoria:Opera quae Sophronius Eusebius Hieronymus scripsit| ]] nr7if76s9s9uthru2f7muekhl4ao0vk 0 51201 278737 263906 2026-08-29T13:27:15Z SZC 03 22335 278737 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iohannes Evangelista |OperaeTitulus= Apocalypsis Ioannis |OperaeWikiPagina=Apocalypsis Ioannis(Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.ApoJoa 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin Apocalypsis Joannis'' [ Cap. I.] Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis, quae oportet fieri cito: et significavit, mittens per angelum suum servo suo Joanni. Qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi, quaecumque vidit. Beatus, qui legit et [ Ms. et qui] audit verba prophetiae [ Ms. libri] hujus: et servat ea, quae in ea scripta sunt: tempus enim prope est. Joannes septem Ecclesiis; quae sunt in Asia. Gratia vobis et pax ab eo, qui est, et qui erat, et qui venturus est; et a septem spiritibus, qui in conspectu throni ejus sunt; et a Jesu Christo, qui est testis fidelis, primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae; qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo: ipsi gloria, et imperium in saecula saeculorum. Amen. Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Et plangent se super eum omnes tribus terrae: Etiam: Amen. Ego sum Α et Ω, principium et finis, dicit Dominus Deus, qui est, et qui erat, et qui venturus est, omnipotens. Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et patientia in Christo Jesu, fui in insula, quae appellatur Patmos, propter verbum Dei, et testimonium Jesu [ Ms. add. Christi]. Fui in spiritu in Dominica die, et audivi post me vocem magnam tamquam tubae, dicentis: Quod vides, scribe in libro: et mitte septem Ecclesiis, quae sunt in Asia, Epheso, et Smyrnae, et Pergamo, et Thyatirae, et Sardis, et Philadelphiae, et Ladodiciae. Et conversus sum, ut viderem vocem, quae loquebatur mecum. Et conversus vidi septem candelabra aurea: et in medio septem candelabrorum aureorum similem Filio hominis, vestitum podere, et praecinctum ad mamillas zona aurea: caput autem ejus et capilli erant candidi tamquam lana alba, et tamquam nix, et oculi ejus tamquam flamma ignis, et pedes ejus similes aurichalco, sicut in camino ardenti, et vox illius tamquam vox aquarum multarum: et habebat in dextera sua stellas septem: et de ore ejus gladius utraque parte acutus exibat: et facies ejus sicut sol lucet in virtute sua. Et cum vidissem eum, cecidi ad pedes ejus tamquam mortuus. Et posuit dexteram suam super me, dicens: Noli timere: ego sum primus, et novissimus, et vivus, et fui mortuus; et ecce sum vivens in saecula saeculorum, et habeo claves mortis, et inferni. Scribe ergo quae vidisti, et quae sunt, et quae oportet fieri post haec. Sacramentum septem stellarum, quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea: septem stellae: angeli sunt septem Ecclesiarum: et candelabra septem, septem Ecclesiae sunt. [ Cap. II.] Angelo Ephesi Ecclesiae scribe: Haec dicit, qui tenet septem stellas in dextera sua, qui ambulat in medio septem candelabrorum aureorum: Scio opera tua, et laborem, et patientiam tuam, et quia non potes sustinere malos: et tentasti eos, qui se dicunt apostolos esse, et non sunt: et invenisti eos mendaces: et patientiam habes, et sustinuisti propter nomen meum, et non defecisti. Sed habeo [ Ms. add. aliquid] adversum te, quod charitatem tuam primam reliquisti. Memor esto itaque unde excideris: et age poenitentiam, et prima opera fac. Sin autem, venio tibi, et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris. Sed hoc habes, quia odisti facta Nicolaitarum, quae et ego odi. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in Paradiso Dei mei. Et angelo Smyrnae Ecclesiae scribe: Haec dicit primus, et novissimus, qui fuit mortuus, et vivit: Scio tribulationem tuam [ Ms. tac. tuam] et paupertatem tuam, sed dives es: et blasphemaris ab his, qui se dicunt Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Nihil horum timeas quae passurus es. Ecce missurus est diabolus aliquos [ Ms. tac. aliquos] ex vobis in carcerem, ut tentemini: et habebitis tribulationem diebus decem. Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: Qui vicerit, non laedetur a morte secunda. Et angelo Pergami Ecclesiae scribe: Haec dicit qui habet romphaeam utraque parte acutam: Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanae: et tenes nomen meum, et non negasti fidem meam. Et in diebus illis Antipas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos ubi Satanas habitat. Sed habeo adversus te pauca: quia habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel, edere, et fornicari: ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum. Similiter poenitentiam age: si quo minus [ Ms. add. poenitentiam egeris], veniam tibi cito, et pugnabo cum illis in gladio oris mei. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: Vincenti dabo manna absconditum, et dabo illi calculum candidum: et in calculo nomen novum scriptum, quod nemo scit, nisi qui accipit. Et angelo Thyatirae Ecclesiae scribe: Haec dicit Filius Dei, qui habet oculos tamquam flammam ignis, et pedes ejus similes aurichalco: Novi opera tua, et fidem, et charitatem tuam, et ministerium, et patientiam tuam, et opera tua novissima plura prioribus. Sed habeo adversus te pauca: quia permittis mulierem Jezabel, quae se dicit propheten, docere, et seducere servos meos, fornicari, et manducare de idolothytis. Et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret: et non vult poenitere a fornicatione sua. Ecce mittam eam in lectum: et qui moechantur cum ea in tribulatione maxima erunt, nisi poenitentiam ab operibus suis egerint. Et filios ejus interficiam in morte, et scient omnes Ecclesiae, quia ego sum scrutans renes et corda: et dabo unicuique vestrum secundum opera sua. Vobis autem dico, et caeteris qui Thyatirae estis: Quicumque non habent doctrinam hanc, et qui non cognoverunt altitudines Satanae, quemadmodum dicunt, non mittam super vos aliud pondus: tamen id, quod habetis, tenete donec veniam. Et qui vicerit, et custodierit usque in finem opera mea, dabo illi potestatem super gentes, et reget eas in virga ferrea, et tamquam vas figuli confringentur, sicut et ego accepi a Patre meo: et dabo illi stellam matutinam. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. [ Cap. III.] Et angelo Ecclesiae Sardis scribe: Haec dicit qui habet septem Spiritus Dei, et septem stellas: Scio opera tua, quia nomen habes quod vivas, et mortuus es. Esto vigilans, et confirma caetera, quae moritura erant. Non enim invenio opera tua plena coram Deo meo. In mente ergo habe qualiter acceperis, et audieris, et serva, et poenitentiam age. Si ergo non vigilaveris, veniam ad te tamquam fur, et nescies qua hora veniam ad te. Sed habes pauca nomina in Sardis, qui non inquinaverunt vestimenta sua: et ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt. Qui vicerit, sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen ejus de libro vitae, et confitebor nomen ejus coram Patre meo, et coram angelis ejus. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Et angelo Philadelphiae Ecclesiae scribe: Haec dicit Sanctus et Verus, qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit: claudit, et nemo aperit: Scio opera tua. Ecce dedi coram te ostium apertum, quod nemo potest claudere: quia modicam [ Ms. modicum] habes virtutem, et servasti verbum meum, et non negasti nomen meum. Ecce dabo [ Ms. tibi] de synagoga Satanae, qui dicunt se Judaeos esse, et non sunt, sed mentiuntur. Ecce faciam illos ut veniant, et adorent ante pedes tuos: et scient quia ego dilexi te. Quoniam servasti verbum patientiae meae, et ego servabo te ab hora tentationis, quae ventura est in orbem universum tentare habitantes in terra. Ecce venio cito: tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam. Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei, et foras non egredietur amplius: et scribam super eum nomen Dei mei, et nomen civitatis Dei mei [ Ms. tac. Dei mei] novae Jerusalem, quae descendit de coelo a Deo meo, et nomen meum novum. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Et angelo Laodiciae Ecclesiae scribe: Haec dicit: Amen, testis fidelis, et verus, qui est principium creaturae Dei. Scio opera tua, quia neque frigidus es, neque calidus: utinam frigidus esses, aut calidus: sed quia tepidus es, et nec frigidus, nec calidus, incipiam te evomere ex ore meo. Quia dicis: Quod dives sum, et locupletatus, et nullius egeo: et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et caecus, et nudus. Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum, ut locuples fias, et vestimentis albis induaris, et non appareat confusio nuditatis tuae, et collyrio inunge oculos tuos, ut videas. Ego quos amo, arguo, et castigo. Aemulare ergo, et poenitentiam age. Ecce sto ad ostium, et pulso: si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, intrabo ad illum, et coenabo cum illo, et ipse mecum. Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo: sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. [ Cap. IV.] Post haec vidi: et ecce ostium apertum in coelo; et vox prima, quam audivi, tamquam tubae loquentis mecum, dicens: Ascende huc, et ostendam tibi quae oportet fieri post haec. Et statim fui in spiritu: et ecce sedes posita erat in coelo, et supra sedem sedens. Et qui sedebat, similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinis: et iris erat in circuitu sedis, similis visioni smaragdinae. Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor: et super thronos viginti quatuor seniores sedentes, circumamicti vestimentis albis, et in capitibus eorum coronae aureae. Et de throno procedebant fulgura, et voces, et tonitrua: et septem lampades ardentes ante thronum, qui sunt septem spiritus Dei. Et in conspectu sedis tamquam mare vitreum simile crystallo: et in medio sedis, et in circuitu sedis, quatuor animalia plena oculis ante et retro. Et animal primum simile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens faciem quasi hominis, et quartum animal simile aquilae volanti. Et quatuor animalia, singula eorum habebant alas senas et in circuitu, et intus plena sunt oculis: et requiem non habebant die ac nocte, dicentia: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est. Et cum darent illa animalia gloriam, et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in saecula saeculorum; procidebant viginti quatuor seniores ante sedentem in throno, et adorabant viventem in saecula saeculorum, et mittebant coronas suas ante thronum, dicentes: Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam, et honorem, et virtutem: quia tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt. [ Cap. V.] Et vidi in dextera sedentis supra thronum, librum scriptum intus et foris signatum sigillis septem. Et vidi [ Ms. audivi] Angelum fortem, praedicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus? Et nemo poterat, neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram, aperire librum, neque respicere illum. Et ego flebam multum, quoniam nemo dignus inventus est aperire librum, nec videre eum. Et unus de senioribus dixit mihi: Ne fleveris: ecce vicit leo de tribu Juda, radix David, aperire librum, et solvere septem signacula ejus. Et vidi: et ecce in medio throni et quatuor animalium, et in medio seniorum, Agnum stantem tamquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem: qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram. Et venit, et accepit de dextera sedentis in throno librum. Et cum aperuisset librum, quatuor animalia, et viginti quatuor seniores ceciderunt coram Agno, habentes singuli citharas, et phialas aureas plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum: et cantabant canticum novum, dicentes: Dignus es, Domine, accipere librum, et aperire signacula ejus: quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo ex omni tribu, et lingua, et populo, et natione: et fecisti nos Deo nostro regnum, et sacerdotes: et regnabimus super terram. Et vidi, et audivi vocem angelorum multorum in circuitu throni et animalium, et seniorum: et erat numerus eorum [ Ms. tac. eorum] millia millium, dicentium voce magna: Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere virtutem, et divinitatem, et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem. Et omnem creaturam quae in coelo est, et super terram, et sub terra, et quae sunt in mari, et quae in eo: omnes audivi dicentes: Sedenti in throno, et Agno, benedictio, et honor, et gloria; et potestas in saecula saeculorum. Et quatuor animalia dicebant: Amen. Et viginti quatuor seniores ceciderunt in facies suas: et adoraverunt viventem in saecula saeculorum. [ Cap. VI.] Et quod vidi aperuisset Agnus unum de septem sigillis, et audivi unum de quatuor animalibus, dicens [ Ms. add. mihi], tamquam vocem tonitrui: Veni, et vide. Et vidi: et ecce equus albus, et qui sedebat super illum habebat arcum, et data est ei corona, et exivit vincens, ut vinceret. Et cum aperuisset sigillum secundum, audivi secundum animal, dicens: Veni, et vide. Et exivit alius equus rufus: et qui sedebat super illum, datum est ei, ut sumeret pacem de terra, et ut invicem se interficiant [ Ms. interficerent]: et datus est ei gladius magnus. Et cum aperuisset sigillum tertium, audivi tertium animal, dicens: Veni, et vide. Et ecce equus niger: et qui sedebat super illum, habebat stateram in manu sua. Et audivi tamquam vocem in medio quatuor animalium dicentium; Bilibris tritici denario, et tres bilibres hordei denario, et vinum, et oleum ne laeseris. Et cum aperuisset sigillum quartum, audivi vocem quarti animalis dicentis: Veni, et vide. Et ecce equus pallidus: et qui sedebat super eum, nomen illi Mors, et Infernus sequebatur eum; et data est illi potestas super quatuor partes terrae, interficere gladio, fame, et morte, et bestiis terrae. Et cum aperuisset sigillum quintum, vidi subtus altare animas interfectorum propter verbum Dei, et propter testimonium, quod habebant, et clamabant voce magna, dicentes: Usquequo, Domine (sanctus, et verus), non judicas, et non vindicas sanguinem nostrum de iis, qui habitant in terra? Et datae sunt illis singulae stolae albae; et dictum est illis, ut requiescerent adhuc tempus modicum, donec compleantur conservi eorum, et fratres eorum, qui interficiendi sunt sicut et illi. Et vidi cum aperuisset sigillum sextum: et ecce terrae motus magnus factus est, et sol factus est niger tamquam saccus cilicinus; et luna tota facta est sicut sanguis: et stellae de coelo ceciderunt super terram, sicut ficus emittit grossos suos, cum a vento magno movetur. Et coelum recessit sicut liber involutus: et omnis mons, et insulae de locis suis motae sunt. Et reges terrae, et principes, et tribuni, et divites, et fortes, et omnis servus, et liber, absconderunt se in speluncis, et in petris montium; et dicunt [ Ms. dicent] montibus, et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a facie sedentis super thronum, et ab ira Agni: quoniam venit dies magnus irae ipsorum: et quis poterit stare? [ Cap. VII.] Post haec vidi quatuor angelos stantes super quatuor angulos terrae, tenentes quatuor ventos terrae [ Ms. tac. terrae], ne flarent super terram, neque super mare, neque in ullam arborem. Et vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi; et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terrae, et mari, dicens: Nolite nocere terrae, et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Et audivi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia signati, ex omni tribu filiorum Israel. Ex tribu Juda duodecim millia signati. Ex tribu Ruben duodecim millia signati. Ex tribu Gad duodecim millia signati. Ex tribu Aser duodecim millia signati. Ex tribu Nephthali duodecim millia signati. Ex tribu Manasse duodecim millia signati. Ex tribu Simeon duodecim millia signati. Ex tribu Levi duodecim millia signati. Ex tribu Issachar duodecim millia signati. Ex tribu Zabulon duodecim millia signati. Ex tribu Joseph duodecim millia signati. Ex tribu Benjamin duodecim millia signati. Post haec vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat, ex omnibus gentibus, et tribubus, et populis, et linguis: stantes ante thronum, et in conspectu Agni, amicti stolis albis, et palmae in manibus eorum; et clamabant voce magna dicentes: Salus Deo nostro, qui sedet super thronum, et Agno. Et omnes angeli stabant in circuitu throni, et seniorum, et quatuor animalium; et ceciderunt in conspectu throni in facies suas, et adoraverunt Deum, dicentes: Amen. Benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, et virtus, et fortitudo Deo nostro, in saecula saeculorum. Amen. Et respondit unus de senioribus, et dixit mihi: Hi, qui amicti sunt stolis albis, qui sunt? et unde venerunt? Et dixi illi: Domine mi, tu scis, et dixit mihi: Hi sunt, qui venerunt de tribulatione magna, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Et ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus: et qui sedet in throno, habitabit super illos. Non esurient, neque sitient amplius, nec cadet super illos sol, neque ullus aestus: quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos, et deducet eos ad vitae fontes aquarum, et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum. [ Cap. VIII.] Et cum aperuisset sigillum septimum, factum est silentium in coelo, quasi media hora. Et vidi septem angelos stantes in conspectu Dei: et datae sunt illis septem tubae. Et alius angelus venit, et stetit ante altare habens thuribulum aureum: et data sunt illi incensa multa, ut daret de orationibus sanctorum omnium super altare aureum, quod est ante thronum Dei. Et ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum de manu angeli coram Deo. Et accepit angelus thuribulum, et implevit illud de igne altaris, et misit in terram, et facta sunt tonitrua, et voces et fulgura, et terraemotus magnus. Et septem angeli, qui habebant septem tubas, praeparaverunt se, ut tuba canerent. Et primus angelus tuba cecinit, et facta est grando, et ignis, mixta in sanguine, et missum est in terram: et tertia pars terrae combusta est, et tertia pars arborum concremata est, et omne fenum viride combustum est. Et secundus angelus tuba cecinit: et tamquam mons magnus igne ardens missus est in mare: et facta est tertia pars maris sanguis, et mortua est tertia pars creaturae eorum, quae habebant animas in mari, et tertia pars navium interiit. Et tertius angelus tuba cecinit: et cecidit de coelo stella magna ardens tamquam facula, et cecidit in tertiam partem fluminum, et in fontes aquarum: et nomen stellae dicitur Absinthium: et facta est tertia pars aquarum in absinthium: et multi hominum mortui sunt de aquis, quia amarae factae sunt. Et quartus angelus tuba cecinit, et percussa est tertia pars solis, et tertia pars lunae, et tertia pars stellarum: ita ut obscuraretur tertia pars eorum, et diei non luceret pars tertia, et noctis similiter. Et vidi, et audivi vocem unius aquilae volantis per medium coeli, dicentis voce magna: Vae, vae, vae habitantibus in terra, de caeteris vocibus trium angelorum, qui erant tuba canituri. [ Cap. IX.] Et quintus angelus tuba cecinit: et vidi stellam de coelo cecidisse in terram, et data est ei clavis putei abyssi. Et aperuit puteum abyssi: et ascendit fumus putei, sicut fumus fornacis magnae: et obscuratus est sol et aer de fumo putei: et de fumo putei exierunt locustae in terram, et data est illis potestas, sicut habent potestatem scorpiones terrae: et praeceptum est illis, ne laederent fenum terrae, neque omne viride, neque omnem arborem: nisi tantum homines, qui non habent signum Dei in frontibus suis: et datum est illis, ne occiderent eos; sed ut cruciarent mensibus quinque: et cruciatus eorum ut cruciatus scorpii cum percutit hominem. Et in diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam: et desiderabunt mori, et fugiet mors ab eis. Et similitudines locustarum, similes equis paratis in praelium: et super capita earum tamquam coronae similes auro: et facies earum tamquam facies hominum. Et habebant capillos sicut capillos mulierum; et dentes earum, sicut dentes leonum erant: et habebant loricas sicut loricas ferreas, et vox alarum earum sicut vox curruum equorum multorum currentium in bellum: et habebant caudas similes scorpionum, et aculei erant in caudis earum: et potestas earum nocere hominibus mensibus quinque: et habebant super se regem angelum abyssi, cui nomen Hebraice Abaddon [ Ms. Abdon], Graece autem Apollyon, Latine habens nomen Exterminans. Vae unum abiit, et ecce veniunt adhuc duo vae post haec. Et sextus angelus tuba cecinit: et audivi vocem unam ex quatuor cornibus altaris aurei, quod est ante oculos Dei, dicentem sexto angelo, qui habebat tubam: Solve quatuor angelos, qui alligati sunt in flumine magno Euphrate. Et soluti sunt quatuor angeli, qui parati erant in horam, et diem, et mensem, et annum, ut occiderent tertiam partem hominum. Et numerus equestris exercitus vicies millies dena millia. Et audivi numerum eorum. Et ita vidi equos in visione: et qui sedebant super eos, habebant loricas igneas, et hyacinthinas, et sulphureas, et capita equorum erant tamquam capita leonum: et de ore corum procedit ignis, et fumus, et sulphur. Et ab his tribus plagis occisa est tertia pars hominum, de igne, et de fumo, et sulphure, quae procedebant de ore ipsorum. Potestas enim equorum in ore eorum est, et in caudis eorum. Nam caudae eorum similes serpentibus, habentes capita: et in his nocent. Et caeteri homines, qui non sunt occisi in his plagis, neque poenitentiam egerunt de operibus manuum suarum, ut non adorarent daemonia, et simulacra aurea, argentea, et aerea, et lapidea, et lignea, quae neque videre possunt, neque audire, neque ambulare: et non egerunt poenitentiam ab homicidiis suis, neque a veneficiis suis, neque a fornicatione sua, neque a furtis suis. [ Cap. X.] Et vidi alium angelum fortem descendentem de coelo amictum nube, et iris in capite ejus, et facies ejus erat ut sol, et pedes ejus tamquam columnae ignis: et habebat in manu sua libellum apertum: et posuit pedem suum dextrum super mare, sinistrum autem super terram: et clamavit voce magna, quemadmodum cum leo rugit. Et cum clamasset, locuta sunt septem tonitrua voces suas. Et cum locuta fuissent septem tonitrua voces suas, ego scripturus eram: et audivi vocem de coelo dicentem mihi: Signa quae locuta sunt septem tonitrua, et noli ea scribere. Et angelus, quem vidi stantem super mare, et super terram, levavit manum suam ad coelum: et juravit per viventem in saecula saeculorum, qui creavit coelum, et ea quae in eo sunt; et terram, et ea quae in ea sunt; et mare, et ea quae in eo sunt: Quia tempus non erit amplius: sed in diebus vocis septimi angeli, cum coeperit tuba canere, consummabitur mysterium Dei, sicut evangelizavit per servos suos prophetas. Et audivi vocem de coelo iterum loquentem mecum, et dicentem: Vade, et accipe librum apertum de manu angeli stantis super mare, et super terram. Et abii ad angelum, dicens ei, ut daret mihi librum, et dixit mihi: Accipe librum, et devora illum: et faciet amaricare ventrem tuum, sed in ore tuo erit dulce tamquam mel. Et accepi librum de manu angeli, et devoravi illum: et erat in ore meo tamquam mel dulce, et cum devorassem eum, amaricatus est venter meus; et dixit mihi: Oportet te iterum prophetare gentibus, et populis, et linguis, et regibus multis. [ Cap. XI.] Et datus est mihi calamus similis virgae, et dictum est mihi: Surge, et metire templum Dei, et altare, et adorantes [ Ms. habitantes] in eo. Atrium autem, quod est foris templum, ejice foras, et ne metiaris illud: quoniam datum est gentibus, et civitatem sanctam calcabunt mensibus quadraginta duobus: et dabo duobus testibus meis, et prophetabunt diebus mille ducentis sexaginta, amicti saccis. Hi sunt duae olivae, et duo candelabra in conspectu Domini terrae stantes. Et si quis voluerit eos nocere, ignis exiet de ore eorum, et devorabit inimicos eorum: et si quis voluerit eos laedere, sic oportet eum occidi. Hi habent potestatem claudendi coelum, ne pluat diebus prophetiae ipsorum: et potestatem habent super aquas convertendi eas in sanguinem, et percutere terram omni plaga quotiescumque voluerint. Et cum finierint testimonium suum, bestia quae ascendit de abysso faciet adversum eos bellum, et vincet illos, et occidet eos. Et corpora eorum jacebunt in plateis civitatis magnae, quae vocatur spiritualiter Sodoma, et Aegyptus, ubi et Dominus eorum crucifixus est. Et videbunt de tribubus, et populis, et linguis, et gentibus corpora eorum per tres dies et dimidium; et corpora eorum non sinent poni in monumentis. Et inhabitantes terram gaudebunt super illos, et jucundabuntur; et munera mittent invicem, quoniam hi duo prophetae cruciaverunt eos qui habitabant super terram. Et post dies tres et dimidium, spiritus vitae a Deo intravit in eos: et steterunt super pedes suos, et timor magnus cecidit super eos qui viderunt eos. Et audierunt vocem magnam de coelo dicentem eis: Ascendite huc. Et ascenderunt in coelum in nube, et viderunt illos inimici eorum. Et in illa hora factus est terraemotus magnus, et decima pars civitatis cecidit; et occisa sunt in terraemotu nomina hominum septem millia; et reliqui in timorem sunt missi, et dederunt gloriam Deo coeli. Vae secundum abiit: et ecce vae tertium veniet cito. Et septimus angelus tuba cecinit; et factae sunt voces magnae in coelo dicentes: Factum est regnum hujus mundi, Domini nostri et Christi ejus, et regnabit in saecula saeculorum. Amen. Et viginti quatuor seniores qui in conspectu Dei [ Ms. Domini] sedent in sedibus suis, ceciderunt in facies suas, et adoraverunt Deum, dicentes: Gratias agimus tibi, Domine Deus omnipotens, qui es, et qui eras, et qui venturus es: quia accepisti virtutem tuam magnam, et regnasti. Et iratae sunt gentes, et advenit ira tua, et tempus mortuorum judicari, et reddere mercedem servis tuis prophetis, et sanctis, et timentibus nemen tuum pusillis et magnis, et exterminandi eos qui corruperunt [ Ms. corrumpunt] terram. Et apertum est templum Dei in coelo, et visa est arca testamenti ejus in templo ejus, et facta sunt fulgura, et voces, et terraemotus, et grando magna. [ Cap. XII.] Et signum magnum apparuit in coelo: Mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite ejus corona stellarum duodecim; et in utero habens, clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariat. Et visum est aliud signum in coelo: et ecce draco magnus rufus, habens capita septem et cornua decem, et in capitibus ejus diademata septem; et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum coeli, et misit eas in terram: et draco stetit ante mulierem quae erat paritura, ut cum peperisset, filium ejus devoraret. Et peperit filium masculum, qui recturus erat omnes gentes in virga ferrea; et raptus est filius ejus ad Deum et ad thronum ejus; et mulier fugit in solitudinem, ubi habebat locum paratum a Deo, ut ibi pascant eam diebus mille ducentis sexaginta. Et factum est praelium magnum in coelo: Michael et angeli ejus praeliabantur cum dracone, et draco pugnabat, et angeli ejus; et non valuerunt [ Ms. praevaluerunt], neque locus inventus est eorum amplius in coelo. Et projectus est draco ille magnus, serpens antiquus, qui vocatur diabolus, et Satanas, qui seducit universum orbem; et projectus est in terram, et angeli ejus cum illo missi sunt. Et audivi vocem magnam in coelo dicentem: Nunc facta est salus, et virtus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus; quia projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos ante conspectum Dei nostri die ac nocte. Et ipsi vicerunt eum propter sanguinem Agni, et propter verbum testimonii sui; et non dilexerunt animas suas usque ad mortem. Propterea laetamini, coeli, et qui habitatis in eis. Vae terrae et mari, quia descendit diabolus ad vos, habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet. Et postquam vidit draco quod projectus esset in terram, persecutus est mulierem quae peperit masculum, et datae sunt mulieri alae duae aquilae magnae, ut volaret in desertum in locum suum; ubi alitur per tempus et tempora, et dimidium temporis, a facie serpentis. Et misit serpens ex ore suo post mulierem aquam tamquam flumen, ut eam faceret trahi a flumine. Et adjuvit terra mulierem, et aperuit terra os suum, et absorbuit flumen quod misit draco de ore suo: et iratus est draco in mulierem, et abiit facere praelium cum reliquis de semine ejus qui custodiunt mandata Dei et habent testimonium Jesu Christi. Et stetit supra arenam maris. [ Cap. XIII.] Et vidi de mari bestiam ascendentem, habentem capita septem et cornua decem, et super cornua ejus decem diademata, et super capita ejus nomina blasphemiae. Et bestia quam vidi similis erat pardo, et pedes ejus sicut pedes ursi, et os ejus sicut os leonis. Et dedit illi draco virtutem suam et potestatem magnam. Et vidi unum de capitibus suis quasi occisum in mortem; et plaga mortis ejus curata est. Et admirata est universa terra post bestiam; et adoraverunt draconem qui dedit potestatem bestiae, et adoraverunt bestiam, dicentes: Quis similis bestiae? et quis poterit pugnare cum ea? Et datum est ei os loquens magna et blasphemias; et data est ei potestas facere menses quadraginta duos. Et aperuit os suum in blasphemias ad Deum, blasphemare nomen ejus, et tabernaculum ejus, et eos qui in coelo habitant. Et est datum illi bellum facere cum sanctis et vincere eos; et data est illi potestas in omnem tribum, et populum, et linguam, et gentem: et adoraverunt eam omnes qui inhabitabant terram, quorum non sunt scripta nomina in libro Vitae Agni, qui occisus est ab origine mundi. Si quis habet aurem, audiat. Qui in captivitatem duxerit, in captivitatem vadet; qui in gladio occiderit, oportet eum gladio occidi. Hic est patientia et fides sanctorum. Et vidi aliam bestiam ascendentem de terra, et habebat [ Ms. habentem] cornua duo similia Agni, et loquebatur sicut draco; et potestatem prioris bestiae omnem faciebat in conspectu ejus; et fecit terram et habitantes in ea adorare bestiam primam, cujus curata est plaga mortis. Et fecit signa magna, ut etiam ignem faceret de coelo descendere in terram in conspectu hominum. Et seduxit habitantes in terra, propter signa quae data sunt illi facere in conspectu bestiae, dicens habitantibus in terra ut faciant imaginem bestiae quae habet plagam gladii, et vixit. Et datum est illi ut daret spiritum imagini bestiae, et ut loquatur imago bestiae; et faciat ut quicumque non adoraverint imaginem bestiae occidantur. Et faciet omnes pusillos, et magnos, et divites, et pauperes, et liberos, et servos, habere characterem in dextera manu sua, aut in frontibus suis. Et ne quis possit emere aut vendere, nisi qui habet characterem, aut nomen bestiae, aut numerum nominis ejus. Hic sapientia est. Qui habet intellectum computet numerum bestiae. Numerus enim hominis est, et numerus ejus sexcenti sexaginta sex. [ Cap. XIV.] Et vidi: et ecce Agnus stabat supra montem Sion, et cum eo centum quadraginta quatuor millia, habentes nomen ejus, et nomen Patris ejus scriptum in frontibus suis. Et audivi vocem de coelo tamquam vocem aquarum multarum, et tamquam vocem tonitrui magni; et vocem quam audivi, sicut citharaedorum citharizantium in citharis suis. Et cantabant quasi canticum novum, ante sedem et ante quatuor animalia et seniores; et nemo poterat dicere canticum, nisi illa centum quadraginta quatuor millia qui empti sunt de terra. Hi sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati: virgines enim sunt. Hi sequuntur Agnum quocumque ierit. Hi empti sunt ex hominibus primitiae Deo et Agno. Et in ore eorum non est inventum mendacium, sine macula enim sunt ante thronum Dei. Et vidi alterum angelum volantem per medium coeli, habentem Evangelium aeternum, ut evangelizaret sedentibus super terram, et super omnem gentem, et tribum, et linguam, et populum, dicens magna voce: Timete Dominum, et date illi honorem, quia venit hora judicii ejus; et adorate eum qui fecit coelum, et terram, mare, et fontes aquarum. Et alius angelus secutus est, dicens: Cecidit, cecidit Babylon illa magna quae a vino irae fornicationis suae potavit omnes gentes. Et tertius angelus secutus est illos, dicens voce magna: Si quis adoraverit bestiam et imaginem ejus, et acceperit characterem in fronte sua aut in manu sua, et hic bibet de vino irae Dei, quod mistum est mero in calice irae ipsius, et cruciabitur igne et sulphure in conspectu angelorum sanctorum et ante conspectum Agni; et fumus tormentorum eorum ascendet in saecula saeculorum, nec habent requiem die ac nocte qui adoraverunt bestiam et imaginem ejus, et si quis acceperit characterem nominis ejus. Hic patientia sanctorum est qui custodiunt mandata Dei et fidem Jesu. Et audivi vocem de coelo dicentem mihi: Scribe: Beati mortui qui in Domino moriuntur. Amodo jam dicit Spiritus ut requiescant a laboribus suis; opera enim illorum sequuntur illos. Et vidi et ecce nubem candidam, et super nubem sedentem similem Filio hominis, habentem in capite suo coronam auream, et in manu sua falcem acutam. Et alius angelus exivit de templo, clamans voce magna ad sedentem super nubem: Mitte falcem tuam et mete, quia venit hora ut metatur, quoniam aruit messis terrae. Et misit qui sedebat super nubem falcem suam in terram, et demessa est terra. Et alius angelus exivit de templo quod est in coelo, habens et ipse falcem acutam. Et alius angelus exivit de altari, qui habebat potestatem supra ignem; et clamavit voce magna ad eum qui habebat falcem acutam, dicens: Mitte falcem tuam acutam, et vindemia botros vineae terrae, quoniam maturae sunt uvae ejus. Et misit angelus falcem suam acutam in terram, et vindemiavit vineam terrae, et misit in lacum irae Dei magnum; et calcatus est lacus extra civitatem, et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum per stadia mille sexcenta. [ Cap. XV.] Et vidi aliud signum in coelo magnum et mirabile, angelos septem, habentes plagas septem novissimas. Quoniam in illis consummata est ira Dei. Et vidi tamquam mare vitreum mistum igne, et eos, qui vicerunt bestiam, et imaginem ejus, et numerum nominis ejus, stantes super mare vitreum, habentes citharas Dei: et cantantes canticum Moysi servi Dei, et canticum Agni, dicentes: Magna et mirabilia sunt opera tua, Domine Deus omnipotens: justae et verae sunt viae tuae, rex saeculorum. Quis non timebit te, Domine, et magnificabit nomen tuum? quia solus pius es: quoniam omnes gentes venient, et adorabunt in conspectu tuo, quoniam [ Ms. add. omnia] judicia tua manifesta sunt. Et post haec vidi, et ecce apertum est templum tabernaculi testimonii in coelo: et exierunt septem angeli habentes septem plagas de templo, vestiti lino [ Ms. lapide] mundo et candido, et praecincti circa pectora zonis aureis. Et unum de quatuor animalibus dedit septem angelis septem phialas aureas, plenas iracundiae Dei viventis in saecula saeculorum. Et impletum est templum fumo a majestate Dei, et de virtute ejus: et nemo poterat introire in templum, donec consummarentur septem plagae septem angelorum. [ Cap. XVI.] Et audivi vocem magnam de templo, dicentem septem angelis: Ite, et effundite septem phialas irae Dei in terram. Et abiit primus, et effudit phialam suam in terram, et factum est vulnus saevum et pessimum in homines, qui habebant characterem bestiae; et in eos, qui adoraverunt imaginem ejus. Et secundus angelus effudit phialam suam in mare, et factus est sanguis tamquam mortui: et omnis anima vivens mortua est in mari. Et tertius effudit phialam suam super flumina, et super fontes aquarum, et factus est sanguis. Et audivi angelum aquarum dicentem: Justus es, Domine, qui es, et qui eras sanctus, qui haec judicasti: quia sanguinem sanctorum et prophetarum effuderunt, et sanguinem eis dedisti bibere: digni enim sunt. Et audivi alterum ab altari dicentem: Etiam, Domine Deus omnipotens, vera et justa judicia tua. Et quartus angelus effudit phialam suam in solem, et datum est illi aestu affligere homines, et igni: et aestuaverunt homines aestu magno, et blasphemaverunt nomen Dei habentis potestatem super has plagas, neque egerunt poenitentiam, ut darent illi gloriam. Et quintus angelus effudit phialam suam super sedem bestiae: et factum est regnum ejus tenebrosum, et commanducaverunt [ Ms. comederunt] linguas suas prae dolore: et blasphemaverunt Deum coeli, prae doloribus et vulneribus suis, et non egerunt poenitentiam ex operibus suis. Et sextus angelus effudit phialam suam in flumen illud magnum Euphratem: et siccavit aquam ejus, ut praepararetur via regibus ab ortu solis. Et vidi de ore draconis, et de ore bestiae, et de ore pseudoprophetae spiritus tres immundos in modum ranarum. Sunt enim spiritus daemoniorum facientes signa, et procedunt ad reges totius terrae congregare illos in praelium ad diem magnum omnipotentis Dei. Ecce venio sicut fur. Beatus qui vigilat, et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet, et videant turpitudinem ejus. Et congregabit illos in locum, qui vocatur Hebraice Armagedon [ Ms. Hermagedon]. Et septimus angelus effudit phialam suam in aerem, et exivit vox magna de templo a throno, dicens: Factum est. Et facta sunt fulgura, et voces et tonitrua, et terraemotus factus est magnus, qualis numquam fuit, ex quo homines fuerunt super terram, talis terraemotus, sic magnus. Et facta est civitas magna in tres partes: et civitates gentium ceciderunt. Et Babylon magna venit in memoriam ante Deum, dare illi calicem vini indignationis irae ejus. Et omnis insula fugit, et montes non sunt inventi. Et grando magna sicut talentum descendit de coelo in homines: et blasphemaverunt Deum homines propter plagam grandinis: quoniam magna facta est vehementer. [ Cap. XVII.] Et venit unus de septem angelis, qui habebant septem phialas, et locutus est mecum, dicens: Veni, ostendam tibi damnationem meretricis magnae, quae sedet super aquas multas, cum qua fornicati sunt reges terrae, et inebriati sunt qui inhabitant terram de vino prostitutionis ejus. Et abstulit me in spiritu in desertum. Et vidi mulierem sedentem super bestiam coccineam, plenam nominibus blasphemiae, habentem capita septem, et cornua decem. Et mulier erat circumdata purpura, et coccino, et inaurata auro, et lapide pretioso, et margaritis, habens poculum aureum in manu sua, plenum abominatione, et immunditia fornicationis ejus. Et in fronte ejus nomen scriptum, Mysterium: Babylon magna, mater fornicationum, et abominationum terrae. Et vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum, et de sanguine martyrum Jesu. Et miratus sum, cum vidissem illam, admiratione magna. Et dixit mihi angelus: Quare miraris? Ego dicam tibi sacramentum mulieris, et bestiae quae portat eam, quae habet capita septem, et cornua decem. Bestia, quam vidisti, fuit, et non est, et ascensura est de abysso, et in interitum ibit; et mirabuntur inhabitantes terram (quorum non sunt scripta nomina in libro Vitae a constitutione mundi), videntes bestiam, quae erat, et non est. Et hic est sensus, qui habet sapientiam. Septem capita, septem montes sunt, super quos mulier sedet, et reges septem sunt. Quinque ceciderunt, unus est, et alius nondum venit: et cum venerit, oportet illum breve tempus manere. Et bestia, quae erat, et non est, et ipsa octava est: et de septem est, et in interitum vadit. Et decem [ Ms. tac. Et decem] cornua, quae vidisti, decem reges sunt: qui regnum nondum acceperunt, sed potestatem tamquam reges una hora accipient post bestiam. Hi unum consilium habent, et virtutem et potestatem suam bestiae tradent. Hi cum Agno pugnabunt, et Agnus vincet illos: quoniam Dominus dominorum est, et Rex regum, et qui cum illo sunt, vocati, electi, et fideles. Et dixit mihi: Aquae, quas vidisti ubi meretrix sedet, populi sunt, et gentes, et linguae. Et decem cornua, quae vidisti in bestia, hi odient fornicariam, et desolatam facient illam, et nudam, et carnes ejus manducabunt, et ipsam igni concremabunt. Deus enim dedit in corda eorum, ut faciant quod placitum est illi: ut dent regnum suum bestiae, donec consummentur verba Dei. Et mulier, quam vidisti, est civitas magna, quae habet regnum super reges terrae. [ Cap. XVIII.] Et post haec vidi alium angelum descendentem de coelo, habentem potestatem magnam: et terra illuminata est a gloria ejus. Et exclamavit in fortitudine, dicens: Cecidit, cecidit Babylon magna: et facta est habitatio daemoniorum, et custodia omnis spiritus immundi, et custodia omnis volucris immundae et odibilis; quia de vino irae [ Ms. de ira] fornicationis ejus biberunt omnes gentes: et reges terrae cum illa fornicati sunt: et mercatores terrae de virtute deliciarum ejus divites facti sunt. Et audivi aliam vocem de coelo, dicentem: Exite de illa, populus meus: ut ne participes sitis delictorum ejus, et de plagis ejus non accipiatis. Quoniam pervenerunt peccata ejus usque ad coelum, et recordatus est Dominus iniquitatum ejus. Reddite illi sicut et ipsa reddidit vobis: et duplicate duplicia secundum opera ejus: in poculo, quo miscuit, miscete illi duplum. Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit; tantum date illi tormentum et luctum: quia in corde suo dicit: Sedeo regina: et vidua non sum: et luctum non videbo. Ideo in una die venient plagae ejus, mors, et luctus, et fames, et igne comburetur: quia fortis est Deus. qui judicabit illam. Et flebunt, et plangent se super illam reges terrae, qui cum illa fornicati sunt, et in deliciis vixerunt, cum viderent fumum incendii ejus: longe stantes propter timorem tormentorum ejus, dicentes: Vae, vae, civitas illa magna Babylon, civitas illa fortis: quoniam una hora venit judicium tuum. Et negotiatores terrae flebunt, et lugebunt super illam: quoniam merces eorum nemo emet amplius, merces auri, et argenti, et lapidis pretiosi, et margaritae, et byssi, et purpurae, et serici, et cocci [ Ms. coccini] (et omne lignum thyinum, et omnia vasa eboris, et omnia vasa de lapide pretioso, et aeramento, et ferro, et marmore, et cinnamomum), et odoramentorum, et unguenti, et thuris, et vini, et olei, et similae, et tritici, et jumentorum, et ovium, et equorum, et rhedarum, et mancipiorum, et animarum hominum. Et poma desiderii animae tuae discesserunt a te, et omnia pinguia et praeclara perierunt a te, et amplius illa jam non invenient. Mercatores horum, qui divites facti sunt, ab ea longe stabunt propter timorem tormentorum ejus, flentes, ac lugentes, et dicentes: Vae, vae, civitas illa magna, quae amicta erat bysso, et purpura, et cocco, et deaurata erat auro, et lapide pretioso, et margaritis: quoniam una hora destitutae sunt tantae divitiae. Et omnis gubernator, et omnis qui in lacum navigat, et nautae, et qui in mari operantur, longe steterunt, et clamaverunt videntes locum incendii ejus, dicentes: Quae similis civitati huic magnae? Et miserunt pulverem super capita sua, et clamaverunt flentes et lugentes, dicentes: Vae, vae, civitas illa magna, in qua divites facti sunt omnes, qui habebant naves in mari, de pretiis ejus: quoniam una hora desolata est. Exsulta super eam, coelum, et sancti apostoli, et prophetae: quoniam judicavit Deus judicium vestrum de illa. Et sustulit unus angelus fortis lapidem quasi molarem magnum, et misit in mare, dicens: Hoc impetu mittetur Babylon civitas illa magna, et ultra jam non invenietur. Et vox citharoedorum, et musicorum, et tibia canentium, et tuba non audietur in te amplius: et omnis artifex omnis artis non invenietur in te amplius: et vox molae non audietur in te amplius: et lux lucernae non lucebit in te amplius: et vox sponsi et sponsae non audietur adhuc in te: quia mercatores tui erant principes terrae, quia in veneficiis tuis erraverunt omnes gentes. Et in ea sanguis prophetarum et sanctorum inventus est; et omnium qui interfecti sunt in terra. [ Cap. XIX.] Post haec audivi quasi vocem tubarum multarum in coelo dicentium: Alleluia: Salus, et gloria, et virtus Deo nostro est: quia vera et justa judicia sunt ejus, qui judicavit de meretrice magna, quae corrupit terram in prostitutione sua, et vindicavit sanguinem servorum suorum de manibus ejus. Et iterum dixerunt: Alleluia. Et fumus ejus ascendit in saecula saeculorum. Et ceciderunt seniores viginti quatuor, et quatuor animalia, et adoraverunt Deum sedentem super thronum, dicentes: Amen, Alleluia. Et vox de throno exivit, dicens: Laudem dicite Deo nostro, omnes servi ejus: et qui timetis eum, pusilli et magni. Et audivi quasi vocem turbae magnae, et sicut vocem aquarum multarum, et sicut vocem tonitruorum magnorum, dicentium: Alleluia: quoniam regnavit Dominus Deus noster omnipotens. Gaudeamus, et exsultemus, et demus gloriam ei: quia venerunt nuptiae Agni: et uxor ejus praeparavit se. Et datum est illi, ut cooperiat se byssino splendenti et candido. Byssinum enim, justificationes sunt sanctorum. Et dixit mihi: Scribe: Beati, qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt. Et dicit mihi: Haec verba Dei vera sunt. Et cecidi ante pedes ejus, ut adorarem eum. Et dicit mihi: Vide, ne feceris: conservus tuus sum, et fratrum tuorum habentium testimonium Jesu. Deum adora. Testimonium enim Jesu, est spiritus prophetiae. Et vidi coelum apertum, et ecce equus albus, et qui sedebat super eum, vocabatur Fidelis, et Verax: et cum justitia judicat, et pugnat. Oculi autem ejus sicut flamma ignis, et in capite ejus diademata multa, habens nomen scriptum, quod nemo novit nisi ipse. Et vestitus erat veste aspersa sanguine: et vocatur nomen ejus, Verbum Dei. Et exercitus qui sunt in coelo, sequebantur eum in equis albis, vestiti byssino albo et mundo. Et de ore ejus procedit gladius ex utraque parte acutus: ut in ipso percutiat gentes: et ipse reget eas in virga ferrea: et ipse calcat torcular vini furoris irae Dei omnipotentis. Et habet in vestimento, et in femore suo scriptum: Rex regum, et Dominus dominantium. Et vidi unum angelum stantem in sole, et clamavit voce magna, dicens omnibus avibus, quae volabant per medium coeli: Venite, et congregamini ad coenam magnam Dei; ut manducetis carnes regum, et carnes tribunorum, et carnes fortium. Et carnes equorum, et sedentium in ipsis, et carnes omnium liberorum, et servorum, et pusillorum, et magnorum. Et vidi bestiam, et reges terrae, et exercitus eorum congregatos, ad faciendum praelium cum illo, qui sedebat in equo, et cum exercitu ejus. Et apprehensa est bestia, et cum ea pseudopropheta: qui fecit signa coram ipso, quibus seduxit eos, qui acceperunt characterem bestiae, et qui adoraverunt imaginem ejus. Vivi missi sunt hi duo in stagnum ignis ardentis sulphure. Et caeteri occisi sunt in gladio sedentis super equum, qui procedit de ore ipsius: et omnes aves saturatae sunt carnibus eorum. [ Cap. XX.] Et vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua. Et apprehendit draconem, serpentem antiquum, qui est diabolus et Satanas, et ligavit eum per annos mille: et misit eum in abyssum, et clausit et signavit super illum, ut non seducat amplius gentes, donec consummentur mille anni: et post haec oportet illum solvi modico tempore. Et vidi sedes, et sederunt super eas, et judicium datum est illis: et animas decollatorum propter testimonium Jesu, et propter verbum Dei, et qui non adoraverunt bestiam, neque imaginem ejus, nec acceperunt characterem ejus in frontibus, aut in manibus suis, et vixerunt, et regnaverunt cum Christo mille annis. Caeteri mortuorum non vixerunt, donec consummentur mille anni. Haec est resurrectio prima. Beatus, et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima: in his secunda mors non habet potestatem: sed erunt sacerdotes Dei et Christi, et regnabunt cum illo mille annis. Et cum consummati fuerint mille anni, solvetur Satanas de carcere suo, et exibit, et seducet gentes, quae sunt super quatuor angulos terrae, Gog, et Magog, et congregabit eos in praelium, quorum numerus est sicut arena maris. Et ascenderunt super latitudinem [ Ms. altitudinem], terrae, et circuierunt castra sanctorum, et civitatem dilectam. Et descendit ignis a Deo de coelo, et devoravit eos; et Diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum. Et vidi thronum magnum candidum, et sedentem super eum, a cujus conspectu fugit terra et coelum, et locus non est inventus eis [ Ms. ab eis]. Et vidi mortuos, magnos et pusillos, stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt: et alius liber apertus est qui est Vitae, et judicati sunt mortui ex his, quae scripta erant in libris, secundum opera ipsorum. Et dedit mare mortuos, qui in eo erant; et mors et infernus dederunt mortuos suos, qui in ipsis erant: et judicatum est de singulis secundum opera ipsorum. Et infernus et mors missi sunt in stagnum ignis. Haec est mors secunda. Et qui non inventus est in libro Vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. [ Cap. XXI.] Et vidi coelum novum, et terram novam. Primum enim coelum, et prima terra abiit, et mare jam non est. Et ego Joannes vidi sanctam civitatem Jerusalem novam descendentem de coelo a Deo, paratam, sicut sponsam ornatam viro suo. Et audivi vocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Et ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus: et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum: et mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque dolor erit ultra, quia prima abierunt. Et dixit qui sedebat in throno: Ecce nova facio omnia. Et dixit mihi; Scribe, quia haec verba fidelissima sunt, et vera. Et dixit mihi: Factum est. Ego sum Α et Ω: initium, et finis. Ego sitienti dabo de fonte aquae vitae gratis. Qui vicerit, possidebit haec, et ero illi Deus, et ille erit mihi filius. Timidis autem, et incredulis, et exsecratis, et homicidis, et fornicatoribus, et veneficis, et idololatris, et omnibus mendacibus, pars illorum erit in stagno ardenti igne et sulphure: quod est mors secunda. Et venit unus de septem angelis habentibus phialas plenas septem plagis novissimis, et locutus est mecum, dicens: Veni, et ostendam tibi sponsam, uxorem Agni. Et sustulit me in spiritu in montem magnum et altum [ Ms. tac. et altum], et ostendit mihi civitatem sanctam Jerusalem descendentem de coelo a Deo, habentem claritatem Dei: et lumen ejus simile lapidi pretioso tamquam lapidi jaspidis, sicut crystallum. Et habebat murum magnum et altum, habentem portas duodecim: et in portis angelos duodecim, et nomina inscripta, quae sunt nomina duodecim tribuum filiorum Israel. Ab oriente portae tres, et ab Aquilone portae tres, et ab Austro portae tres, et ab Occasu portae tres. Et murus civitatis habens fundamenta duodecim, et in ipsis duodecim nomina duodecim apostolorum Agni. Et qui loquebatur mecum, habebat mensuram arundineam auream, ut metiretur civitatem, et portas ejus, et murum. Et civitas in quadro posita est, et longitudo ejus tanta est quanta et latitudo: et mensus est civitatem de arundine aurea per stadia duodecim millia: et longitudo, et altitudo, et latitudo ejus, aequalia sunt. Et mensus est murum ejus centum quadraginta quatuor cubitorum, mensura hominis, quae est angeli. Et erat structura muri ejus ex lapide jaspide: ipsa vero civitas, aurum mundum simile vitro mundo. Et fundamenta muri civitatis, omni lapide pretioso ornata. Fundamentum primum, jaspis; secundum, sapphirus: tertium, chalcedonius: quartum, smaragdus: quintum, sardonyx: sextum, sardius: septimum, chrysolithus: octavum, beryllus: nonum, topazius: decimum, chrysoprasus: undecimum, hyacinthus: duodecimum, amethystus. Et duodecim portae, duodecim margaritae sunt, per singulas: et singulae portae erant ex singulis margaritis: et platea civitatis aurum mundum, tamquam vitrum perlucidum. Et templum non vidi in ea. Dominus enim Deus omnipotens templum illius est, et Agnus. Et civitas non eget sole, neque luna, ut luceant in ea. Nam claritas Dei illuminavit eam, et lucerna ejus est Agnus. Et ambulabunt gentes in lumine ejus: et reges terrae afferent gloriam suam et honorem in illam. Et portae ejus non claudentur per diem: nox enim non erit illic. Et afferent gloriam [ Mss. add. suam] et honorem gentium in illam. Non intrabit in eam aliquod coinquinatum, aut abominationem faciens, et mendacium, nisi qui scripti sunt in libro Vitae [ Ms. add. et] Agni. [ Cap. XXII.] Et ostendit mihi fluvium aquae vitae, splendidum tamquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni. In medio plateae ejus, et ex utraque parte fluminis lignum vitae, afferens fructus duodecim, per menses singulos reddens fructum suum, et folia ligni ad sanitatem gentium. Et omne maledictum non erit amplius: sed sedes Dei et Agni in illa erunt, et servi ejus servient illi. Et videbunt faciem ejus: et nomen ejus in frontibus eorum. Et nox ultra non erit: et non egebunt de lumine lucernae, neque lumine solis, quoniam Dominus Deus illuminabit illos, et regnabunt in saecula saeculorum. Et dixit mihi: Haec verba fidelissima sunt, et vera. Et Dominus Deus spirituum prophetarum misit angelum suum ostendere servis suis quae oportet fieri cito. Et ecce venio velociter. Beatus, qui custodit verba prophetiae libri hujus. Et ego Joannes, qui audivi, et vidi haec. Et postquam audissem, et vidissem, cecidi ut adorarem ante pedes angeli, qui mihi haec ostendebat: et dixit [ Ms. dicit] mihi: Vide ne feceris; conservus enim [ Ms. tac. enim] tuus sum, et fratrum tuorum prophetarum, et eorum, qui servant verba prophetiae libri hujus: Deum adora. Et dicit mihi: Ne signaveris verba prophetiae libri hujus: tempus enim prope est. Qui nocet, noceat adhuc; et qui in sordibus est, sordescat adhuc; et qui justus est, justificetur adhuc; et sanctus, sanctificetur adhuc. Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua. Ego sum Α et Ω primus, et novissimus, principium et finis. Beati, qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut sit potestas eorum in ligno vitae, et per portas intrent in civitatem. Foris canes, et venefici, et impudici, et homicidae, et idolis servientes, et omnis qui amat, et facit mendacium. Ego Jesus misi Angelum meum, testificari vobis haec in Ecclesiis. Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina. Et spiritus [ Ms. sponsus] et sponsa dicunt: Veni. Et qui audit, dicat, Veni. Et qui sitit, veniat; et qui vult, accipiat aquam vitae gratis. Contestor enim omni audienti verba prophetiae libri hujus: Si quis apposuerit ad haec, apponet [ Ms. apponat] Deus super illum plagas scriptas in libro isto. Et si quis diminuerit de verbis libri prophetiae hujus, auferet [ Ms. auferat] Deus partem ejus de libro Vitae, et de Civitate sancta, et de his, quae scripta sunt in libro isto. Dicit qui testimonium perhibet istorum: Etiam venio cito. Amen. Veni, Domine Jesu. Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. Amen. Explicit liber Apocalypsis B. Joannis Apostoli. LEGE CUM PACE BIBLIOTHECAM HIERONYMI PRESBYTERI BETHLEEM. psnn1pexl5iuvgb1ogjl7lkts0892jz 0 51235 278727 263881 2026-08-29T13:09:42Z SZC 03 22335 278727 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iacobus Iustus |OperaeTitulus=Epistola Iacobi |OperaeWikiPagina=Epistola Iacobi |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpiJac 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Jacobi [ Cap. I.] Jacobus Dei et Domini nostri Jesu Christi servus, duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, salutem. Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis: scientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur. Patientia autem opus perfectum habet: ut sitis perfecti et integri, in nullo deficientes. Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei. Postulet autem in fide nihil haesitans: qui enim haesitat, similis est fluctui maris, qui a vento movetur, et circumfertur. Non ergo aestimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino. Vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis. Glorietur autem frater humilis in exaltatione sua; dives autem in humilitate sua, quoniam sicut flos feni transibit. Exortus est enim sol cum ardore, et arefecit fenum, et flos ejus decidit, et decor vultus ejus deperiit; ita et dives in itineribus suis marcescet. Beatus vir, qui suffert tentationem: quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Nemo, cum tentatur, dicat, quoniam a Deo tentatur: Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus, et illectus. Deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum: peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem. Nolite itaque errare, fratres mei dilectissimi. Omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus. Scitis, fratres dilectissimi. Sit autem omnis homo velox ad audiendum; tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram. Ira enim viri, justitiam Dei non operatur. Propter quod abjicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras. Estote autem factores verbi, et non auditores tantum, fallentes vosmetipsos. Quia si quis auditor est verbi, et non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo: consideravit enim se, et abiit, et statim oblitus est qualis fuerit. Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis, et permanserit in ea, non auditor obliviosus factus, sed factor operis: hic beatus in facto suo erit. Si quis autem putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio. Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem, haec est: Visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. [ Cap. II.] Fratres mei, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriae. Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens in veste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu, et intendatis in eum qui indutus est veste praeclara, et dixeritis ei: Tu sede hic bene: pauperi autem dicatis: Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum: nonne judicatis apud vosmetipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum? Audite, fratres mei dilectissimi, nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se? Vos autem exhonorastis pauperem. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia? Nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos? Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum: bene facitis: si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit, Non moechaberis, dixit et, Non occides. Quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis. Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes judicari. Judicium enim sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam, superexaltat autem misericordia judicium. Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Numquid poterit fides salvare eum? Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini, et saturamini: non dederitis autem eis, quae necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Sed dicet quis: Tu fidem habes, et ego opera habeo. Ostende mihi fidem tuam sine operibus: et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et daemones credunt, et contremiscunt. Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est? Abraham pater noster, nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius: et ex operibus fides consummata est? Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Videtis quoniam ex operibus justificatur homo, et non ex fide tantum? Similiter et Rahab meretrix, nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios, et alia via ejiciens? Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est. [ Cap. III.] Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quoniam majus judicium sumitis. In multis enim offendimus omnes. Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Potest etiam freno circumducere totum corpus. Si autem equis frena in ora mittimus ad consentiendum nobis, et omne corpus illorum circumferimus. Ecce et naves, cum magnae sint, et a ventis validis minentur, circumferuntur a modico gubernaculo, ubi impetus dirigentis voluerit. Ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. Ecce quantus ignis quam magnam silvam incendit! Et lingua ignis est, universitas iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus, et inflammat rotam nativitatis nostrae, inflammata a gehenna. Omnis enim natura bestiarum, et volucrum, et serpentium, et caeterorum domantur, et domita sunt a natura humana: linguam autem nullus hominum domare potest: inquietum malum, plena veneno mortifero. In ipsa benedicimus Deum et Patrem: et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Ex ipso ore procedit benedictio, et maledictio. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Numquid fons de eodem foramine emanat dulcem, et amaram aquam? Numquid potest, fratres mei, ficus uvas facere, aut vitis ficus? Sic neque salsa dulcem potest facere aquam. Quis sapiens, et disciplinatus inter vos? Ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sint in cordibus vestris: nolite gloriari, et mendaces esse adversus veritatem. Non est enim ista sapientia desursum descendens: sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia, et fructibus bonis, non judicans, sine simulatione. Fructus autem justitiae, in pace seminatur facientibus pacem. [ Cap. IV.] Unde bella et lites in vobis? Nonne hinc? ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris? Concupiscitis, et non habetis: occiditis, et zelatis, et non potestis adipisci: litigatis, et belligeratis, et non habetis, propter quod non postulatis. Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis: ut in concupiscentiis vestris insumatis. Adulteri, nescitis, quia amicitia hujus mundi inimica est Dei? Quicumque ergo voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur. An putatis quia inaniter Scriptura dicat: Ad invidiam concupiscit spiritus, qui habitat in vobis? Majorem autem dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Subditi ergo estote Deo: resistite autem diabolo, et fugiet a vobis. Appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Emundate manus, peccatores: et purificate corda, duplices animo. Miseri estote, et lugete, et plorate: risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem. Humiliamini in conspectu Domini, et exaltabit vos. Nolite detrahere alterutrum, fratres. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Si autem judicas legem, non es factor legis, sed judex. Unus est legislator et judex, qui potest perdere, et liberare. Tu autem quis es, qui judicas proximum? Ecce nunc qui dicitis: Hodie, aut crastino ibimus in illam civitatem, et faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, et lucrum faciemus: qui ignoratis quid erit in crastino. Quae est enim vita vestra? vapor est ad modicum parens, et deinceps exterminabitur. Pro eo ut dicatis: Si Dominus voluerit; et: Si vixerimus, faciemus hoc, aut illud. Nunc autem exsultatis in superbiis vestris. Omnis exsultatio talis, maligna est. Scienti igitur bonum facere, et non facienti, peccatum est illi. [ Cap. V.] Agite nunc, divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quae advenient vobis. Divitiae vestrae putrefactae sunt: et vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum et argentum vestrum aeruginavit: et aerugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus. Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras. quae fraudata est a vobis, clamat: et clamor eorum in aures Domini Sabaoth introivit. Epulati estis super terram, et in luxuriis enutristis corda vestra, in die occisionis. Addixistis, et occidistis justum, et non restitit vobis. Patientes igitur estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens donec accipiat temporaneum, et serotinum. Patientes igitur estote et vos, et confirmate corda vestra, quoniam adventus Domini appropinquavit. Nolite ingemiscere, fratres, in alterutrum, ut non judicemini. Ecce judex ante januam assistit. Exemplum accipite, fratres, exitus mali, laboris, et patientiae, prophetas, qui locuti sunt in nomine Domini: Ecce beatificamus eos, qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis, quoniam misericors Dominus est, et miserator. Ante omnia autem, fratres mei, nolite jurare, neque per coelum, neque per terram, neque aliud quodcumque juramentum. Sit autem sermo vester: Est, est: Non, non: ut non sub judicio decidatis. Tristatur aliquis vestrum? oret. Aequo animo est? psallat. Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesiae, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini: et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit cum Dominus: et si in peccatis sit, remittentur ei. Confitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini: multum enim valet deprecatio justi assidua. Elias homo erat similis nobis passibilis: et oratione oravit, ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, et menses sex. Rursum oravit, et coelum dedit pluviam, et terra dedit fructum suum. Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, et converterit quis eum, scire debet, quoniam qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum. Explicit Epistola Catholica B. Jacobi apostoli. brjv0nrsqx26icaondlhds3b2g1zh1y 0 51236 278729 263882 2026-08-29T13:18:41Z SZC 03 22335 278729 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iohannes Evangelista |OperaeTitulus=Epistola Ioannis I |OperaeWikiPagina=Epistola Ioannis I (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpJoI 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Joannis I [ Cap. I.] Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrae contrectaverunt de verbo vitae, et manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam aeternam, quae erat apud Patrem, et apparuit nobis: quod vidimus, et audivimus, annuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre, et cum Filio ejus Jesu Christo. Et haec scribimus vobis, ut gaudeatis, et gaudium vestrum sit plenum. Et haec est annuntiatio, quam audivimus ab eo, et annuntiamus vobis: Quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae. Si dixerimus quoniam societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus, mentimur, et veritatem non facimus. Si autem in luce ambulamus, sicut et ipse est in luce; societatem habemus ad invicem, et sanguis Jesu Christi, Filii ejus, emundat nos ab omni peccato. Si dixerimus quoniam peccatum non habemus; ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Si confiteamur peccata nostra; fidelis est, et justus, ut remittat nobis peccata nostra, et emundet nos ab omni iniquitate. Si dixerimus quoniam non peccavimus; mendacem facimus eum, et verbum ejus non est in nobis. [ Cap. II.] Filioli mei, haec scribo vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum: et ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi. Et in hoc scimus quoniam cognovimus eum, si mandata ejus observemus. Qui dicit se nosse eum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non est. Qui autem servat verbum ejus, vere in hoc charitas Dei perfecta est: et in hoc scimus, quoniam in ipso sumus. Qui dicit se in ipso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare. Charissimi, non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus, quod habuistis ab initio. Mandatum vetus, est verbum quod audistis. Iterum mandatum novum scribo vobis, quod verum est et in ipso, et in vobis: quia tenebrae transierunt, et verum lumen jam lucet. Qui dicit se in luce esse, et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc. Qui diligit fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est. Qui autem odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat: quia tenebrae obcaecaverunt oculos ejus. Scribo vobis, filioli, quoniam remittuntur vobis peccata propter nomen ejus. Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis eum, qui ab initio est. Scribo vobis, adolescentes, quoniam vicistis malignum. Scribo vobis, infantes, quoniam cognovistis patrem. Scribo vobis, juvenes, quoniam fortes estis, et verbum Dei manet in vobis, et vicistis malignum. Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo: quoniam omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae: quae non est ex Patre, sed ex mundo est. Et mundus transit, et concupiscentia ejus. Qui autem facit voluntatem Dei, manet in aeternum. Filioli, novissima hora est: et sicut audistis quia Antichristus venit, et nunc Antichristi multi facti sunt: unde scimus, quia novissima hora est. Ex nobis prodierunt, sed non erant ex nobis. Nam, si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: sed ut manifesti sint, quoniam non sunt omnes ex nobis: sed vos unctionem habetis a Sancto, et nostis omnia. Non scripsi vobis quasi ignorantibus veritatem, sed quasi scientibus eam: et quoniam omne mendacium ex veritate non est. Quis est mendax, nisi is qui negat, quoniam Jesus est Christus? Hic est Antichristus, qui negat Patrem, et Filium. Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet. Vos quod audistis ab initio, in vobis permaneat. Si in vobis permanserit quod audistis ab initio, et vos in Filio et Patre manebitis. Et haec est repromissio, quam ipse pollicitus est nobis, vitam aeternam. Haec scripsi vobis de his, qui seducunt vos. Et vos unctionem quam accepistis ab eo, maneat in vobis. Et non necesse habetis, ut aliquis doceat vos; sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus, et verum est et non est mendacium. Et sicut docuit vos, manet in eo. Et nunc, filioli, manete in eo, ut cum apparuerit, habeamus fiduciam, et non confundamur ab eo in adventu [ Al. adventum] ejus. Si scitis quoniam justus est, scitote quoniam et omnis qui facit justitiam, ex ipso natus est. [ Cap. III.] Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Propter hoc mundus non novit nos: quia non novit eum. Charissimi, nunc filii Dei sumus: et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est. Et omnis qui habet hanc spem in eo, sanctificat se, sicut et ille sanctus est. Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit: et peccatum est iniquitas. Et scitis quia ille apparuit, ut peccata nostra tolleret: et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat: et omnis qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est: sicut et ille justus est. Qui facit peccatum, ex diabolo est: quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli. Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quoniam haec est annuntiatio, quam audistis ab initio, ut diligatis alterutrum. Non sicut Cain, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et propter quid occidit eum? Quoniam opera ejus maligna erant: fratris autem ejus, justa. Nolite mirari, fratres, si odit vos mundus. Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Qui non diligit, manet in morte: omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Et scitis quoniam omnis homicida non habet vitam aeternam in semetipso manentem. In hoc cognovimus charitatem Dei, quoniam ille animam suam pro nobis posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo charitas Dei manet in eo? Filioli mei, non diligamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate. In hoc cognoscimus quoniam ex veritate sumus: et in conspectu ejus suadebimus corda nostra. Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum: major est Deus corde nostro, et novit omnia. Charissimi, si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum: et quidquid petierimus, accipiemus ab eo. Quoniam mandata ejus custodimus, et ea, quae sunt placita coram eo, facimus. Et hoc est mandatum ejus: Ut credamus in nomine Filii ejus Jesu Christi; et diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis. Et qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo: et in hoc scimus quoniam manet in nobis de Spiritu, quem dedit nobis. [ Cap. IV.] Charissimi, nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sint: quoniam multi pseudoprophetae exierunt in mundum. In hoc cognoscitur Spiritus Dei: omnis spiritus qui confitetur Jesum Christum in carne venisse, ex Deo est: et omnis spiritus, qui solvit Jesum, ex Deo non est; et hic est Antichristus, de quo audistis quoniam venit, et nunc jam in mundo est. Vos ex Deo estis, filioli, et vicistis eum, quoniam major est qui in vobis est, quam qui in mundo. Ipsi de mundo sunt: ideo de mundo loquuntur, et mundus eos audit. Nos ex Deo sumus. Qui novit Deum, audit nos; qui non est ex Deo, non audit nos: in hoc cognoscimus Spiritum veritatis, et spiritum erroris. Charissimi, diligamus nos invicem: quia charitas ex Deo est. Et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum. Qui non diligit, non novit Deum: quoniam Deus charitas est. In hoc apparuit charitas Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum misit Deus in mundum, ut vivamus per eum. In hoc est charitas: non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos, et misit Filium suum propitiationem pro peccatis nostris. Charissimi, si sic Deus dilexit nos: et nos debemus alterutrum diligere. Deum nemo vidit umquam. Si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est. In hoc cognoscimus, quoniam in eo manemus, et ipse in nobis: quoniam de spiritu suo dedit nobis. Et nos vidimus, et testificamur, quoniam Pater misit Filium suum Salvatorem mundi. Quisquis confessus fuerit quoniam Jesus est Filius Dei, Deus in eo manet, et ipse in Deo. Et nos cognovimus, et credidimus charitati, quam habet Deus in nobis. Deus charitas est: et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. In hoc perfecta est charitas Dei nobiscum: ut fiduciam habeamus in die judicii: quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo. Timor non est in charitate: sed perfecta charitas foras mittit timorem: quoniam timor poenam habet. Qui autem timet, non est perfectus in charitate. Nos ergo diligamus Deum, quoniam Deus prior dilexit nos. Si quis dixerit quoniam diligo Deum, et fratrem suum oderit, mendax est. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt; Deum, quem non videt, quomodo potest diligere? Et hoc mandatum habemus a Deo: ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum. [ Cap. V.] Omnis qui credit, quoniam Jesus est Christus, ex Deo natus est. Et omnis qui diligit eum qui genuit, diligit et eum qui natus est ex eo. In hoc cognoscimus quoniam diligimus natos Dei, cum Deum diligamus, et mandata ejus faciamus. Haec est enim charitas Dei, ut mandata ejus custodiamus; et mandata ejus gravia non sunt. Quoniam omne quod natum est ex Deo, vincit mundum: et haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra. Quis est qui vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus est Filius Dei? hic est qui venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus: non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et spiritus est, qui testificatur, quoniam Christus est veritas. Quoniam tres sunt, qui testimonium dant in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus sanctus: et hi tres unum sunt. Et tres sunt, qui testimonium dant in terra: Spiritus, et aqua, et sanguis: et hi tres unum sunt. Si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est: quoniam hoc est testimonium Dei, quod majus est, quoniam testificatus est de Filio [ Al. add. suo]. Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se. Qui non credit Filio, mendacem facit eum: quia non credit in testimonium, quod testificatus est Deus de Filio suo. Et hoc est testimonium, quoniam vitam aeternam dedit nobis Deus. Et haec vita in Filio ejus est. Qui habet Filium, habet vitam: qui non habet Filium, vitam non habet. Haec scribo vobis: ut sciatis quoniam vitam habetis aeternam, qui creditis in nomine Filii Dei. Et haec est fiducia, quam habemus ad eum: Quia quodcumque petierimus secundum voluntatem ejus, audit nos. Et scimus, quia audit nos quidquid petierimus: scimus quoniam habemus petitiones, quas postulamus ab eo. Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem: non pro illo dico, ut roget quis. Omnis iniquitas, peccatum est: et est peccatum ad mortem. Scimus quia omnis qui natus est ex Deo, non peccat: sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. Scimus quoniam ex Deo sumus: et mundus totus in maligno positus est. Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus. Hic est verus Deus, et vita aeterna. Filioli, custodite vos a simulacris. Amen. Explicit epistola B. Joannis apostoli I. jclfe34jzzu0w82fd82l17x4myhmv6k 0 51237 278730 263883 2026-08-29T13:19:22Z SZC 03 22335 278730 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iohannes Evangelista |OperaeWikiPagina=Epistola Ioannis II (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpJoIi 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Joannis II Senior Electae dominae, et natis ejus, quos ego diligo in veritate, et non ego solus, sed et omnes, qui cognoverunt veritatem, propter veritatem quae permanet in nobis, et nobiscum erit in aeternum. Sit vobiscum gratia, misericordia, pax a Deo Patre, a Christo Jesu Filio Patris, in veritate et charitate. Gavisus sum valde, quoniam inveni de filiis tuis ambulantes in veritate, sicut mandatum accepimus a Patre. Et nunc rogo te, domina, non tamquam mandatum novum scribens tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus alterutrum; et haec est charitas, ut ambulemus secundum mandata ejus. Hoc est enim mandatum, ut quemadmodum audistis [ Al. audisti] ab initio, in eo ambuletis: quoniam multi seductores exierunt in mundum, qui non confitentur Jesum Christum venisse in carnem: hic est seductor et Antichristus. Videte vosmetipsos, ne perdatis quae operati estis: sed ut mercedem plenam accipiatis. Omnis qui recedit, et non permanet in doctrina Christi, Deum non habet: qui permanet in doctrina, hic et Patrem et Filium habet. Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec Ave ei dixeritis. Qui enim dicit illi Ave, communicat operibus ejus malignis. Plura habens vobis scribere, nolui per chartam et atramentum: spero enim me futurum apud vos, et os ad os loqui: ut gaudium vestrum plenum sit. Salutant te filii sororis tuae Electae. Explicit Epistola B. Joannis apostoli II. 35heuy4yvusigxc4ddokdcy1cxgzbjk 278731 278730 2026-08-29T13:19:47Z SZC 03 22335 278731 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iohannes Evangelista |OperaeTitulus=Epistola Ioannis II |OperaeWikiPagina=Epistola Ioannis II (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpJoIi 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Joannis II Senior Electae dominae, et natis ejus, quos ego diligo in veritate, et non ego solus, sed et omnes, qui cognoverunt veritatem, propter veritatem quae permanet in nobis, et nobiscum erit in aeternum. Sit vobiscum gratia, misericordia, pax a Deo Patre, a Christo Jesu Filio Patris, in veritate et charitate. Gavisus sum valde, quoniam inveni de filiis tuis ambulantes in veritate, sicut mandatum accepimus a Patre. Et nunc rogo te, domina, non tamquam mandatum novum scribens tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus alterutrum; et haec est charitas, ut ambulemus secundum mandata ejus. Hoc est enim mandatum, ut quemadmodum audistis [ Al. audisti] ab initio, in eo ambuletis: quoniam multi seductores exierunt in mundum, qui non confitentur Jesum Christum venisse in carnem: hic est seductor et Antichristus. Videte vosmetipsos, ne perdatis quae operati estis: sed ut mercedem plenam accipiatis. Omnis qui recedit, et non permanet in doctrina Christi, Deum non habet: qui permanet in doctrina, hic et Patrem et Filium habet. Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec Ave ei dixeritis. Qui enim dicit illi Ave, communicat operibus ejus malignis. Plura habens vobis scribere, nolui per chartam et atramentum: spero enim me futurum apud vos, et os ad os loqui: ut gaudium vestrum plenum sit. Salutant te filii sororis tuae Electae. Explicit Epistola B. Joannis apostoli II. eozmdi4wo76ba097e80nf33c04z3dr4 0 51238 278732 263884 2026-08-29T13:20:26Z SZC 03 22335 278732 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Iohannes Evangelista |OperaeTitulus=Epistola Ioannis III |OperaeWikiPagina=Epistola Ioannis III (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpJoIi2 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Joannis III Senior Gaio charissimo, quem ego diligo in veritate. Charissime, de omnibus orationem facio prospere te ingredi, et valere sicut prospere agit anima tua. Gavisus sum valde venientibus fratribus, et testimonium perhibentibus veritati tuae, sicut tu in veritate ambulas. Majorem horum non habeo gratiam, quam ut audiam filios meos in veritate ambulare. Charissime, fideliter facis quidquid operaris in fratres, et hoc in peregrinos, qui testimonium reddiderunt charitati tuae in conspectu Ecclesiae: quos, benefaciens, deduces digne Deo. Pro nomine enim ejus profecti sunt, nihil accipientes a gentibus. Nos ergo debemus suscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Scripsissem forsitan Ecclesiae: sed is, qui amat primatum gerere in eis, Diotrephes, non recipit nos. Propter hoc si venero, commonebo ejus opera, quae facit verbis malignis garriens in nos: et quasi non ei ista sufficiant; neque ipse suscipit fratres, et eos, qui suscipiunt, prohibet, et de Ecclesia ejicit. Charissime, noli imitari malum, sed quod bonum est. Qui benefacit, ex Deo est: qui malefacit, non vidit Deum. Demetrio testimonium redditur ab omnibus, et ab ipsa veritate, sed et nos testimonium perhibemus: et nosti quoniam testimonium nostrum verum est. Multa habui tibi scribere: sed nolui per atramentum et calamum scribere tibi. Spero autem protinus te videre, et os ad os loquemur. Pax tibi. Salutant te amici. Saluta amicos nominatim. Explicit Epistola B. Joannis apostoli III. eyy2t9glu0urkdronk3ecj93djwwgog 0 51239 278738 263885 2026-08-29T13:35:43Z SZC 03 22335 278738 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor= Iudas Apostolus |OperaeTitulus=Epistola Iudae |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=exeunte saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpiJud 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Judae Judas Jesu Christi servus, frater autem Jacobi, his qui sunt in Deo Patre dilectis, et Christo Jesu conversatis, et vocatis. Misericordia vobis, et pax, et charitas adimpleatur. Charissimi, omnem sollicitudinem faciens scribendi vobis de communi vestra salute, necesse habui scribere vobis: deprecans supercertari semel traditae sanctis fidei. Subintroierunt enim quidam homines (qui olim praescripti sunt in hoc judicium) impii, Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam, et solum Dominatorem et Dominum nostrum Jesum Christum negantes. Commonere autem vos volo, scientes semel omnia, quoniam Jesus populum de terra Aegypti salvans, secundo eos, qui non crediderunt, perdidit: angelos vero, qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei, vinculis aeternis sub caligine reservavit. Sicut Sodoma, et Gomorrha, et finitimae civitates simili modo exfornicatae, et abeuntes post carnem alteram, factae sunt exemplum, ignis aeterni poenam sustinentes. Similiter et hi carnem quidem maculant, dominationem autem spernunt, majestatem autem blasphemant. Cum Michael archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Moysi corpore, non est ausus judicium inferre blasphemiae: sed dixit: Imperet tibi Dominus. Hi autem, quaecumque quidem ignorant, blasphemant: quaecumque autem naturaliter, tamquam muta animalia, norunt, in his corrumpuntur. Vae illis, quia in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt, et in contradictione Core perierunt. Hi sunt in epulis suis maculae, convivantes sine timore, semetipsos pascentes, nubes sine aqua, quae a ventis circumferuntur, arbores autumnales, infructuosae, bis mortuae, eradicatae, fluctus feri maris, despuman tes suas confusiones, sidera errantia: quibus procella tenebrarum servata est in aeternum. Prophetavit autem et de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis. Facere judicium contra omnes, et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, et de omnibus duris, quae locuti sunt contra Deum peccatores impii. Hi sunt murmuratores querulosi, secundum desideria sua ambulantes, et os eorum loquitur superba, mirantes personas quaestus causa. Vos autem, charissimi, memores estote verborum, quae praedicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi, qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores, secundum desideria sua ambulantes in impietatibus. Hi sunt, qui segregant semetipsos, animales, spiritum non habentes. Vos autem, charissimi, superaedificantes vosmetipsos sanctissimae vestrae fidei, in spiritu sancto orantes, vosmetipsos in dilectione Dei servantes, exspectantes misericordiam Domini nostri Jesu Christi in vitam aeternam. Et hos quidem arguite judicatos: illos vero salvate, de igne rapientes. Aliis autem miseremini in timore: odientes et eam, quae carnalis est, maculatam tunicam. Ei autem, qui potens est vos conservare sine peccato, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in exsultatione in adventu Domini nostri Jesu Christi. Soli Deo Salvatori nostro, per Jesum Christum Dominum nostrum, gloria et magnificentia, imperium et potestas ante omne saeculum, et nunc, et in omnia saecula saeculorum. Amen. Explicit Epistola Catholica B. Judae apostoli. jh664g3ohe02beb5hibmoz10hcpqa2d 0 51274 278733 263900 2026-08-29T13:21:54Z SZC 03 22335 278733 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Petrus |OperaeTitulus= Epistola Petri I |OperaeWikiPagina=Epistola Petri I (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=saeculo I p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpPeI 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Petri I [ Cap. I.] Petrus apostolus Jesu Christi, electis advenis dispersionis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae, et Bithyniae, secundum praescientiam Dei Patris, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam, et aspersionem sanguinis Jesu Christi: Gratia vobis et pax multiplicetur. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in haereditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcescibilem, conservatam in coelis in vobis, qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem, paratam revelari in tempore novissimo. In quo exsultabitis: modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus: ut probatio vestrae fidei multo pretiosior auro (quod per ignem probatur) inveniatur in laudem, et gloriam, et honorem, in revelatione Jesu Christi: quem cum non videritis, diligitis, in quem nunc quoque non videntes creditis: credentes autem exsultabitis laetitia inenarrabili, et glorificata. Reportantes finem fidei vestrae, salutem animarum. De qua salute exquisierunt, atque scrutati sunt prophetae, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt: scrutantes in quod, vel quale tempus significaret in eis Spiritus Christi: praenuntians eas, quae in Christo sunt, passiones, et posteriores glorias: quibus revelatum est, quia non sibimetipsis, vobis autem ministrabant ea, quae nunc nuntiata sunt vobis per eos, qui evangelizaverunt vobis, Spiritu sancto misso de coelo, in quem desiderant angeli prospicere. Propter quod succincti lumbos mentis vestrae, sobrii perfecte sperate in eam, quae offertur vobis, gratiam, in revelationem Jesu Christi: quasi filii obedientiae, non configurati prioribus ignorantiae vestrae desideriis: sed secundum eum, qui vocavit vos, Sanctum; et ipsi in omni conversatione sancti sitis: quoniam scriptum est: Sancti eritis, quoniam ego Sanctus sum. Et si patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus, in timore incolatus vestri tempore conversamini. Scientes quod non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis: sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi, et incontaminati: praecogniti quidem ante mundi constitutionem, manifestati autem novissimis temporibus propter vos, qui per ipsum fideles estis in Deo, qui suscitavit eum a mortuis, et dedit ei gloriam, ut fides vestra, et spes esset in Deo. Animas vestras castificantes in obedientia charitatis, in fraternitatis amore, simplici ex corde invicem diligite attentius: renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili per verbum Dei vivi, et permanentis in aeternum. Quia omnis caro ut fenum: et omnis gloria ejus tamquam flos feni: exaruit fenum, et flos ejus decidit. Verbum autem Domini manet in aeternum. Hoc est autem verbum, quod evangelizatum est in vos. [ Cap. II.] Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite: ut in eo crescatis in salutem: si tamen gustastis, quoniam dulcis est Dominus. Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum, et honorificatum: et ipsi tamquam lapides vivi superaedificamini, domus spiritualis, sacerdotium sanctum, offerre spirituales hostias, acceptabiles Deo per Jesum Christum. Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum: et qui crediderit in eum, non confundetur. Vobis igitur honor credentibus: non credentibus autem, lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli, et lapis offensionis, et petra scandali, his qui offendunt verbo, nec credunt in quo et positi sunt. Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis: ut virtutes annuntietis ejus, qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei, qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Charissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam, conversationem vestram inter gentes habentes bonam: ut in eo, quod detrectant de vobis tamquam de malefactoribus, ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum in die visitationis. Subjecti igitur estote omni humanae creaturae propter Deum: sive regi, quasi praecellenti: sive ducibus, tamquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum: quia sic est voluntas Dei, ut bene facientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam quasi velamen habentes malitiae libertatem, sed sicut servi Dei. Omnes honorate; fraternitatem diligite; Deum timete; regem honorificate. Servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis, et modestis, sed etiam dyscolis. Haec est enim gratia, si propter Dei conscientiam sustinet quis tristitias, patiens injuste. Quae enim est gloria, si peccantes, et colaphizati suffertis? Sed si bene facientes patienter sustinetis, haec est gratia apud Deum. In hoc enim vocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus: qui cum malediceretur, non maledicebat: cum pateretur, non comminabatur: tradebat autem judicanti se injuste: qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum: ut peccatis mortui, justitiae vivamus: cujus livore sanati estis. Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. [ Cap. III.] Similiter et mulieres subditae sint viris suis: ut et si qui non credunt verbo, per mulierum conversationem sine verbo lucrifiant, considerantes in timore castam conversationem vestram. Quorum non sit extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri, indumenti vestimentorum cultus: sed qui absconditus est cordis homo, in incorruptibilitate quieti, et modesti spiritus, qui est in conspectu Dei locuples. Sic enim aliquando et sanctae mulieres, sperantes in Deo, ornabant se, subjectae propriis viris. Sicut Sara obediebat Abrahae, dominum eum vocans: cujus estis filiae benefacientes, et non pertimentes ullam perturbationem. Viri similiter cohabitantes secundum scientiam, quasi infirmiori vasculo muliebri impartientes honorem, tamquam et cohaeredibus gratiae vitae: ut non impediantur orationes vestrae. In fine autem, omnes unanimes, compatientes, fraternitatis amatores, misericordes, modesti, humiles: non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto, sed econtrario benedicentes: quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. Qui enim vult vitam diligere, et dies videre bonos, coerceat linguam suam a malo, et labia ejus ne loquantur dolum. Declinet a malo, et faciat bonum: inquirat pacem, et sequatur eam: Quia oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum: Vultus autem Domini super facientes mala. Et quis est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis? Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Timorem autem eorum ne timueritis, et non conturbemini. Dominum autem Christum sanctificate in cordibus vestris, parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea, quae in vobis est, spe. Sed cum modestia, et timore conscientiam habentes bonam: ut in eo, quod detrahunt vobis, confundantur, qui calumniantur vestram bonam in Christo conversationem. Melius est enim benefacientes (si voluntas Dei velit) pati, quam malefacientes. Quia et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo, mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu. In quo et his, qui in carcere erant, spiritibus veniens praedicavit: qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabant Dei patientiam in diebus Noe, cum fabricaretur arca: in qua pauci, id est octo animae salvae factae sunt per aquam. Quod et vos nunc similis formae salvos facit baptisma: non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi, qui est in dextera Dei, deglutiens mortem, ut vitae aeternae haeredes efficeremur: profectus in coelum, subjectis sibi angelis, et potestatibus, et virtutibus. [ Cap. IV.] Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini, quia qui passus est in carne, desiit a peccatis: ut jam non desideriis hominum, sed voluntate Dei, quod reliquum est in carne, vivat temporis. Sufficit enim praeteritum tempus ad voluntatem gentium consummandam, his qui ambulaverunt in luxuriis, desideriis, vinolentiis, comessationibus, potationibus, et illicitis idolorum cultibus. In quo admirantur non concurrentibus vobis in eamdem luxuriae confusionem, blasphemantes. Qui reddent rationem ei, qui paratus est judicare vivos et mortuos. Propter hoc enim et mortuis evangelizatum est: ut judicentur quidem secundum omnes in carne, vivant autem secundum Deum in spiritu. Omnium autem finis appropinquavit. Estote itaque prudentes, et vigilate in orationibus. Ante omnia autem, mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes: quia charitas operit multitudinem peccatorum. Hospitales invicem sine murmuratione. Unusquisque, sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiae Dei. Si quis loquitur, quasi sermones Dei: si quis ministrat, tamquam ex virtute, quam administrat Deus: ut in omnibus honorificetur Deus per Jesum Christum: cui est gloria, et imperium in saecula saeculorum: Amen. Charissimi, nolite peregrinari in fervore, qui ad tentationem vobis fit, quasi novi aliquid vobis contingat: sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriae ejus gaudeatis exsultantes. Si exprobramini in nomine Christi, beati eritis: quoniam quod est honoris, gloriae, et virtutis Dei, et qui est ejus Spiritus, super vos requiescit. Nemo autem vestrum patiatur, ut homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor. Si autem ut Christianus, non erubescat: glorificet autem Deum in isto nomine. Quoniam tempus est, ut incipiat judicium a domo Dei. Si autem primum a nobis, quis finis eorum, qui non credunt Dei Evangelio? Et si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? Itaque et hi, qui patiuntur secundum voluntatem Dei, fideli Creatori commendent animas suas in benefactis. [ Cap. V.] Seniores ergo, qui in vobis sunt, obsecro, consenior et testis Christi passionum: qui et ejus, quae in futuro revelanda est, gloriae communicator: pascite qui in vobis est, gregem Dei, providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum: neque turpis lucri gratia, sed voluntarie: neque ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis ex animo. Et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam. Similiter, adolescentes, subditi estote senioribus. Omnes autem invicem humilitatem insinuate, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis: omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. Sobrii estote, et vigilate: quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret: cui resistite fortes in fide: scientes eamdem passionem ei, quae in mundo est, vestrae fraternitati fieri. Deus autem omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam suam gloriam in Christo Jesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidabitque. Ipsi gloria, et imperium in saecula saeculorum. Amen. Per Silvanum fidelem fratrem vobis, ut arbitror, breviter scripsi: obsecrans et contestans, hanc esse veram gratiam Dei, in qua statis. Salutat vos Ecclesia, quae est in Babylone coelecta, et Marcus filius meus. Salutate invicem in osculo sancto. Gratia vobis omnibus, qui estis in Christo Jesu. Amen. Explicit Epistola B. Petri apostoli I. bm9izsoccctcub7z33emfq5vox5k447 0 51275 278734 263901 2026-08-29T13:22:31Z SZC 03 22335 278734 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |Scriptor=Petrus |OperaeTitulus= Epistola Petri II |OperaeWikiPagina=Epistola Petri II (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus=circa 125 p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |SubTitulus= |Genera=Novum Testamentum |Editio=Migne 1846 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/29|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 29]]''' ''HieStr.EpPeIi 29 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Epistola Petri II [ Cap. I.] Simon Petrus, servus et apostolus Jesu Christi, iis qui coaequalem nobiscum sortiti sunt fidem in justitia Dei nostri, et Salvatoris Jesu Christi. Gratia vobis et pax adimpleatur in cognitione Dei, et Christi Jesu Domini nostri: quomodo omnia nobis divinae virtutis suae, quae ad vitam, et pietatem donata sunt, per cognitionem ejus, qui vocavit nos propria gloria et virtute, per quem maxima et pretiosa nobis promissa donavit; ut per haec efficiamini divinae consortes naturae; fugientes ejus, quae in mundo est, concupiscentiae corruptionem. Vos autem curam omnem subinferentes, ministrate in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis, in amore autem fraternitatis charitatem. Haec enim si vobiscum adsint, et superent, non vacuos, nec sine fructu vos constituent in Domini nostri Jesu Christi cognitione. Cui enim non praesto sunt haec, caecus est, et manu tentans, oblivionem accipiens purgationis veterum suorum delictorum. Quapropter, fratres, magis satagite, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; haec enim facientes, non peccabitis aliquando. Sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in aeternum regnum Domini nostri, et Salvatoris Jesu Christi. Propter quod incipiam vos semper commonere de his, et quidem scientes et confirmatos vos in praesenti veritate. Justum autem arbitror quamdiu sum in hoc tabernaculo, suscitare vos in commonitionem: certus quod velox est depositio tabernaculi mei, secundum quod et Dominus noster Jesus Christus significavit mihi. Dabo autem operam et frequenter habere vos post obitum meum, ut horum memoriam faciatis. Non enim doctas fabulas secuti, notam fecimus vobis Domini nostri Jesu Christi virtutem et praesentiam; sed speculatores facti illius magnitudinis. Accipiens enim a Deo Patre honorem et gloriam, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite. Et hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, cum essemus cum ipso in monte sancto. Et habemus firmiorem propheticum sermonem: cui benefacitis attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, donec dies elucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris: hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia: sed Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines. [ Cap. II.] Fuerunt vero et pseudoprophetae in populo; sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui introducentes sectas perditionis, et eum, qui emit eos, Dominum negant, superducentes sibi celerem perditionem. Et multi sequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphemabitur: et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur: quibus judicium jam olim non cessat; et perditio eorum non dormitat. Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit cruciandos, in judicium reservari. Et originali mundo non pepercit, sed octavum Noe justitiae praeconem custodivit, diluvium mundo impiorum inducens. Et civitates Sodomorum et Gomorrhaeorum in cinerem redigens, eversione damnavit: exemplum eorum, qui impie acturi sunt, ponens: et justum Lot oppressum a nefandorum injuria, ac luxuriosa conversatione eripuit: aspectu enim, et auditu justus erat: habitans apud eos, qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant. Novit Dominus pios de tentatione eripere: iniquos vero in diem judicii reservare cruciandos: magis autem eos, qui post carnem in concupiscentia immunditiae ambulant, dominationemque contemnunt, audaces, sibi placentes, sectas non metuunt introducere blasphemantes: ubi angeli fortitudine et virtute cum sint majores, non portant adversum se exsecrabile judicium. Hi vero velut irrationabilia pecora, naturaliter in captionem et in perniciem in his quae ignorant blasphemantes, in corruptione sua peribunt, percipientes mercedem injustitiae, voluptatem existimantes diei delicias: coinquinationes, et maculae deliciis affluentes, in conviviis suis luxuriantes vobiscum, oculos habentes plenos adulterii, et incessabilis delicti. Pellicientes animas instabiles, cor exercitatum avaritia habentes, maledictionis filii; derelinquentes rectam viam, erraverunt, secuti viam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amavit: correptionem vero habuit suae vesaniae, subjugale mutum animal, hominis voce loquens, prohibuit prophetae insipientiam. Hi sunt fontes sine aqua, et nebulae turbinibus exagitatae, quibus caligo tenebrarum reservatur. Superba enim vanitatis loquentes, pelliciunt in desideriis carnis luxuriae eos, qui paululum effugiunt, qui in errore conversantur: libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis: a quo enim quis superatus est, hujus et servus est. Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitione Domini nostri, et Salvatoris Jesu Christi, his rursus implicati superantur: facta sunt eis posteriora deteriora prioribus. Melius enim erat illis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem, retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato. Contigit enim eis illud veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum: et: Sus lota in volutabro luti. [ Cap. III.] Hanc ecce vobis, charissimi, secundam scribo epistolam, in quibus vestram excito in commonitione sinceram mentem: ut memores sitis eorum, quae praedixi, verborum a sanctis prophetis, et apostolorum vestrorum, praeceptorum Domini et Salvatoris. Hoc primum scientes, quod venient in novissimis diebus in deceptione illusores, juxta proprias concupiscentias ambulantes, dicentes: Ubi est promissio, aut adventus ejus? ex quo enim patres dormierunt, omnia sic perseverant ab initio creaturae. Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prius, et terra, de aqua et per aquam consistens Dei verbo: per quae ille tunc mundus aqua inundatus periit. Coeli autem qui nunc sunt, et terra, eodem verbo repositi sunt, igni reservati in diem judicii, et perditionis impiorum hominum. Unum vero hoc non lateat vos, charissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus. Non tardat Dominus promissionem suam sicut quidam existimant: sed patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti. Adveniet autem dies Domini, ut fur: in quo coeli magno impetu transient, elementa vero calore solventur, terra autem, et quae in ipsa sunt opera, exurentur. Cum igitur haec omnia dissolvenda sint, quales oportet vos esse in sanctis conversationibus et pietatibus, exspectantes, et properantes in adventum diei Domini, per quem coeli ardentes solventur, et elementa ignis ardore tabescent! Novos vero coelos, et novam terram secundum promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat. Propter quod, charissimi, haec exspectantes, satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace. Et Domini nostri longanimitatem, salutem arbitremini: sicut et charissimus frater noster Paulus secundum datam sibi patientiam scripsit vobis, sicut et in omnibus epistolis, loquens in eis de his: in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et caeteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem. Vos igitur, fratres, praescientes custodite: ne insipientium errore traducti excidatis a propria firmitate. Crescite vero in gratia, et in cognitione Domini nostri, et Salvatoris Jesu Christi. Ipsi gloria, et nunc, et in diem aeternitatis. Amen. Explicit Epistola B. Petri apostoli II. dmf9x7zlvgapk0d2yed5ui6r4fldvs8 0 51291 278748 230699 2026-08-29T16:01:15Z SZC 03 22335 278748 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Exodi |OperaeWikiPagina=Liber Exodi (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo VI a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibExo 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' CAPITULATIONES '''LIBRI EXODI.''' TITULI LIBRI EXODI. I. Numerus eorum, qui ingressi sunt Aegyptum. Incrementum populi, ac depressio ejus a rege. Obstetrices convocat, et ut masculos necarent, imperat. De nativitate Moysi, ac adoptione apud filiam Pharaonis. Aegyptum percutit: a conspectu Pharaonis fugit: filiam sacerdotis Madian a pastoribus defendit: et Sephoram sortitur uxorem. II. Mortuo rege Aegypti, clamorem Israel Deus exaudivit: Moyses in monte Oreb Dominum conspicit: In rubo flammante vocatus accedit: ad Pharaonem ire praecipitur. Signa deposcit, et accipit: excusat, et ineloquentem se esse pronuntiat. Iratus Dominus, ut cum Aaron pergeret, jubet. III. Moysi revertenti in Aegyptum occurrit angelus Domini ob circumcisionem filii, et sponsionem sanguinum Aaron praecipitur obviam Moysi pergere. Audit ab eo quae Dominus imperarat. Signa faciunt coram populo: credunt, laetantur, exsultant, Pharaonis auribus ingerunt. Imperio Dei resultant, ac duriora populo quam ingerebat, ingessit. Flagellat principes Israel: Moysi et Aaron Dei judicium imprecantur, nec ultra eorum sermonibus credunt majore angustia coarctati. IV. Catalogus familiae Levitarum: et ubi Moyses a Deo Deus constituitur Pharaoni: signaque coram Pharaone faciunt; virga convertitur in draconem; aquae vertuntur in sanguinem; producuntur ranae, quae totam inquinant supellectilem: nec his tribus plagis coercetur, sed potius induratur. V. Dominus jubet Pharaonem iterum convenire. Imperatur Aaron pulverem terrae percutere, ut omnis pulvis verteretur in ciniphes: itemque muscis diversi generis cuncta repletur Aegyptus, excepta terra, in qua filii Israel habitabant. Pestem super universa animantia induci jubet: gravia vulnera et vesicae turgentes in hominibus ex cineris aspersione fiunt. Grando superinducitur, qui universa virentia popularetur, et poenitentiam Pharao simulans donec requies daretur, deprecatur; cum praestaretur multo gravius, induratur. VI. Praecipitur Moysi ut ad eum ingrediatur, locustae ducantur. Tenebrae superinducuntur, et in omnibus his minime cohibetur. VII. Lex paschae praecipitur, et quod media nocte Aegyptus percutienda sit, nuntiatur. Superliminare, et postes Israel pro signo, sanguine liniuntur. In noctis medio primogenita Aegyptiorum exstinguuntur. Pharao consurgit, ac sine mora populum de terra sua exire compellit. VIII. Profectio populi Israel de Ramesse in Sochoth: religionem paschae audiunt, et quibus comedere sit licitum. Loquitur Dominus ad Moysen, quod secuturus sit Pharao filios Israel, quique secutus est eos super mare: ac timore coarctati murmuraverunt contra Moysen; Mosique praecipitur ut mota castra mare percutiat ac dividat. De transitu eorum, et nece Aegyptiorum, et cantico triumphorum. IX. De mari Rubro translati in Maraht veniunt. Aquae dulcantur, et judicia proponuntur: in Elim veniunt, duodecim fontes, et septuaginta arbores palmarum inveniunt, ac deinde in Sina murmurant: panem et carnes desiderant. Manna de coelo praestatur, et modus qui sufficiat, imperatur. X. Venerunt Raphidim, et non erat aqua ad bibendum: ac virga petram percussit, aquae fluxerunt. De pugna Israel et Amalech. De Jethro cognato Mosi, et de judicibus constitutis. XI. De Raphidim veniunt Sinai, ubi Moses montem ascendit ad Deum, jubet tertio die sanctificare populum. Decalogum proponit, populus terretur vocibus Dei, et rogat ut per Mosen praecepta Dei audiat. XII. Leges pro singulis rebus Dominus imperat, vel quo judicio quis plectendus sit. XIII. Aedificato altari, Moyses offert holocaustum, et sanguine respergit populum, et librum. Praecipitur ascendere in montem, ut tabulas lapideas accipiat: jubetur a populo primitias accipere: aurum, et argentum, vel caeteras species ad tabernaculum faciendum, vel universam supellectilem ejus, vestesque sacerdotales et Leviticas, vel quo ordine in sacrificio consecretur, et jura sacrificii mandatur. XIV. Praecipitur quod singuli pro animabus suis pretium offerant Domino, et labium aeneum sanctuario, compositio thymiamatis, oleum sanctificationis, et denominatio prudentium virorum, qui universa perficiant. XV. Tabulas testimonii accipit, et, tardante Mose, populus idolum fabricatur. Mosi iratus nuntiat, et ille pronus adorat: de monte descendens, tabulas frangit: vitulum arripuit, combussit, atque contrivit, et cum Levitica familia quantos potuit, interfecit: ac rursum Dominum deprecatur. XVI. Tabernaculum foederis extra castra ponit, in quo Dominus facie ad faciem cum Mose loquitur: et rogat ostendi sibi gloriam Dei; ac deinde jubet alias tabulas praeparare, cum quibus ascendit montem, ibique quae populus custodire debeat, imperatur, et decem verba foederis conscribuntur. XVII. Clarificato vultu, de monte descendit, ac velata facie, populo quae Dominus jusserat, enarrabat, observationem ad constructionem tabernaculi: populus sponte offerat, et prudentes viri sapientiae spiritu, ut faciant, adimplentur. XVIII. Perfecto tabernaculo, cunctus populus offert, et a sacerdote collocato, gloria Domini operitur. BREVES LIBRI EXODI. I. De rege qui opprimebat filios Israel, et de obstetricibus Hebraeorum, et de nativitate Moysi. II. De percusso a Moyse Aegyptio, et fuga Moysi in terram Madian, ubi accepta uxore, duos filios suscepit, et de visione in rubo. III. De virga in colubrum versa, et manu in sinu: et profectione ejus in Aegyptum, et ingressu ad Pharaonem. IV. De recapitulatione generationum Hebraicarum. V. De introitu secundo Moysi, et Aaron ad Pharaonem, et de illatis Aegypto plagis usque ad decimam. VI. De agni immolatione, et de egressu Hebraeorum ex Aegypto in consummatione decimae plagae. VII. De primogenitis Domino consecrandis, et de ossibus Joseph ex Aegypto ablatis. VIII. De columna nubis et ignis, et transitu maris Rubri, et cantico. IX. De amaritudine aquae in Marath, et de manna in deserto primum delapso. X. De profectione populi in Raphidim, ubi aqua de petra fluxit, et de bello contra Amalecitas, et ubi Jethro cognatus Moysi, uxorem ei cum filiis repraesentat, dans consilium de praeficiendis centurionibus. XI. De profectione in desertum Sinai, ubi populus in diem tertium sanctificatus assistens, et Deum in vertice montis vidit, et praecepta legis accepit. XII. De servis Hebraeis, remissione, et percussoribus, vel homicidis, furibus, vel falsis testibus, et de reliquis judiciis. XIII. De reliquiis terrae in anno septimo, et de solemnitatibus, ac decimis. XIV. De septuaginta senioribus qui juncti sacerdotibus viderunt Dominum Israel. XV. De ascensu Moysi in monte, et quadraginta dierum illic demoratione: ubi de tabernaculi et arcae fabricatione instituitur. XVI. De sacerdotalibus indumentis. XVII. De sacrificiis, et victimis. XVIII. De altare thymiamatis, et de unguento pontificali, et de Beseleel et Oliab, et de observantia sabbati. XIX. De reditu Moysi post quadraginta dies, et de confractione tabularum, et de vitulo ex auro conflato, et de caede in sacrilegos gesta, et deprecatione Moysi pro populo. XX. De secundo ascensu Moysi in montem, et reparatione tabularum, et non adorandis, ac de cunctis praeceptis, et de recapitulatione instrumentorum tabernaculi, et reditu Moysi post quadraginta dies. XXI. De collatione populi, vel apparatu, et de fabricatione tabernaculi, quando apparuit gloria Domini. CAPITULA LIBRI EXODI. I. De nominibus filiorum Israel, qui ingressi sunt in Aegyptum, et de infantibus Hebraeorum, quos praecepit Pharao in flumen projici. II. De puero, quem invenit filia Pharaonis, et cognominavit eum Moysen. III. De Aegyptio, quem occidit Moses, et fugit. IV. Mortuo Pharaone, exaudivit Dominus filios Israel. V. Ubi apparuit angelus Mosi in rubo. VI. De signo quod dedit Dominus Mosi in virga. VII. De signo secundo. VIII. De signo tertio. IX. Ubi venit ad socerum Moyses, et dixit ei: Vado ad fratres meos. X. Mortuo Pharaone, dixit Dominus ad Mosen: Vade in Aegyptum, et circumcidit Sephora filium suum. XI. Dixit Dominus ad Aaron: Vade obviam Moysi. XII. Dicunt Pharaoni, ut dimittat Israel de terra sua. XIII. Jubet Dominus Moysi loqui ad populum. XIV. De principibus Israel. XV. Dedi te, dicit Dominus, Deum Pharaoni. XVI. Projecit Aaron virgam coram Pharaone, et facta est draco: et fecerunt magi similiter. Plagae Aegypti: 1. Ubi aqua fluminis facta est sanguis: fecerunt et magi similiter. 2. Percussit iterum Aaron aquas Aegypti et eduxit ranas: fecerunt et magi similiter. 3. Percussit Aaron pulverem terrae, et facti sunt ciniphes in hominibus: et cesserunt magi. 4. Immisit caenomyiam in totam terram Aegypti. 5. Misit Dominus mortem in pecora Aegyptiorum. 6. De favilla quam sparsit Moyses in coelum, et facta sunt ulcera in hominibus. 7. Extendit Moyses manum in coelum, et pluit Dominus ignem et grandinem. 8. Venit locusta super omnes fines Aegypti. 9. Factae sunt tenebrae in tota terra Aegypti triduo. 10. De decima plaga, in qua percussit Dominus omne primogenitum Aegyptiorum. XVII. Dicit Dominus Moysi, adhuc unam plagam ego induco in Pharaonem. XVIII. Loquitur Dominus Moysi et Aaron de sacramento paschae. XIX. Habitaverunt filii Israel in Aegypto annis CCCCXXX. XX. Legem paschae dat Dominus. XXI. Dicit Dominus, ut sanctificent omne primitivum. XXII. Quinta progenie ascenderunt filii Israel de Aegypto. XXIII. Consecutus est Pharao filios Israel, et cooperuit Aegyptios mare. XXIV. Canticum. XXV. Cantavit et Maria cum mulieribus in tympanis et choris. XXVI. Murmuravit populus in deserto pro aqua. XXVII. Murmuraverunt et pro carnibus. XXVIII. Dedit Dominus populo coturnices et manna. XXIX. Manducaverunt manna annis quadraginta. XXX. Murmuraverunt pro aqua, et eduxit de petra aquam. XXXI. Venit Amalech ad pugnam, et percussit eum Josue. XXXII. Venit Jethro ad Moysen in desertum. XXXIII. Consilium dedit Jethro Moysi, ut praeponeret tribunos et centuriones. XXXIV. Testatur Dominus per Moysen populo, ut audiant eum. XXXV. Descendit Dominus in montem Sina in igne. XXXVI. Praecipit Dominus Moysi, ut ascendat in montem solus. XXXVII. Decem verba legis, quae praecepit Dominus custodiri: 1. Non erunt tibi dii absque me. 2. Non facias tibi idolum neque ullam similitudinem. 3. Non sumes nomen Dei tui in vanum. 4. In mente habe diem sabbatorum. 5. Honora patrem tuum et matrem. 6. Non occides. 7. Non moechaberis. 8. Non furtum facies. 9. Non dices falsum testimonium. 10. Non concupisces uxorem proximi tui, neque aliquid ejus. XXXVIII. Timuit populus et dixerunt ad Moysen, tu loquere ad nos. XXXIX. Deos argenteos vel aureos non faciendos; sed altare Domino. XL. De puero Hebraeo empto. XLI. De filia distracta. XLII. De percusso et mortuo. XLIII. De his qui occiderint dolo. XLIV. De his qui percusserint patrem aut matrem. XLV. Qui furto ereptum vindiderint. XLVI. Qui maledixerint patri vel matri. XLVII. Si in rixa percusserit aliquis lapide aut pugno. XLVIII. Si servum aut ancillam percusserit aliquis, et mortui fuerint. XLIX. Si mulierem percusserit, et abortiverit. L. Oculum pro oculo eruendum. LI. Oculum servi aut ancillae qui eruerit. LII. Si cornu aliquem percusserit taurus. LIII. Si foveam quis foderit. LIV. Si taurus alium cornu percusserit taurum. LV. Si quis vitulum, aut ovem furatus fuerit. LVI. De fure percusso. LVII. De agro alieno depasto. LVIII. De area incensa, vel messe. LIX. De commendato, et furto ab aliquo sublato. LX. De jumento, vel aliqua pecude commendata et mortua. LXI. Si petierit quis animal, et mortuum fuerit. LXII. De virgine nondum sponsata. LXIII. Maleficum occidendum. LXIV. Qui dormierit cum pecude occidendus. LXV. Qui immolaverit diis eradicandus. LXVI. Advenae non nocendum. LXVII. Viduae et orphano non nocendum. LXVIII. De fenore et pignore. LXIX. Non blasphemandum. LXX. Primitias Domino offerendas. LXXI. Omne primitivum Domino offerendum. LXXII. Carnem a bestia praegustatam non edendam. LXXIII. Non credendum facile quod audieris. LXXIV. Non consentiendum testibus iniquis. LXXV. Non esse malum cum multis. LXXVI. Non declinare cum multis in judicio. LXXVII. Non spernendum pauperem in judicio, nec pro illo faciendum. LXXVIII. Errans inimici jumentum revocandum. LXXIX. Inimici jumentum pressum pondere erigendum. LXXX. Judicium pauperis non subvertendum. LXXXI. Ab omni verbo iniquo recedendum. LXXXII. Innocentem et justum non occidendum. LXXXIII. Munera non accipienda. LXXXIV. De peregrinis, et remissionis anno. LXXXV. Sabbato non operandum. LXXXVI. Omnia quae praecepit Deus, facienda. LXXXVII. Tribus temporibus anni diem solemnem agendum. LXXXVIII. De festivitate Azymorum. LXXXIX. Vacuum in conspectu Domini minime apparendum. XC. Tribus temporibus anni omne masculinum parere Domino. XCI. Primitias terrae offerendas. XCII. Non coquendum agnum in lacte matris suae. XCIII. Angelum promittit Dominus Moysi, qui eum praecedat. XCIV. Qui Deum audierit liberari ab inimicis suis. XCV. Deos alienigenarum non adorandos. XCVI. Timorem et vespas missurum Dominum, qui ejicerent alienigenas. XCVII. Dixit Dominus Moysi ascendere ad se in monte cum majoribus natu. XCVIII. Aedificavit Moyses altare ex lapidibus duodecim. XCIX. Ascendit Moyses cum majoribus natu. C. Omnes electi venerunt in locum Dei. CI. Dicit Dominus Moysi ut ascendat in montem accipere tabulas Testamenti. CII. Ascendit Moyses et descendit ad eum majestas Domini. CIII. Dicit Dominus offerri initia ad tabernaculum faciendum. CIV. Quae debeant offerri. CV. De fabrica arcae, mensae, tabernaculi et altaris. CVI. De oleo lucernae. CVII. De sacerdotio Aaron et filiorum ejus. CVIII. De stola sancta. CIX. De veste sacerdotali. CX. De ordinandis sacerdotibus, et de hostia immolanda. CXI. De altari incensi. CXII. De oblatione odorationis. CXIII. Sacerdotes jubentur lavare et manus et pedes cum ascendunt sacrificare Domino. CXIV. De unguento incensi. CXV. De Beseleel quem replevit Dominus spiritu sapientiae ad omne opus. CXVI. De Sabbato observando. CXVII. Ubi dat Dominus Moysi tabulas Testamenti. CXVIII. Ubi fecit Aaron vitulum conflatilem. CXIX. Dicit Dominus Moysi: Descende velociter. CXX. Ubi oravit Moyses pro populo. CXXI. Vidit Moyses vitulum, et confregit tabulas. CXXII. Ubi arguit Moyses Aaron propter vitulum. CXXIII. Jussit Moyses populo ut occiderent invicem. CXXIV. Rogat Moyses Dominum pro populo, ut dimittat illis peccatum eorum. CXXV. Dicit Dominus Moysi: Ascendite ad terram, quam juravi patribus vestris. CXXVI. Increpat Dominus populum et jubet Moysen extra tabernaculum erigere, et loquitur ad eum in columna nubis. CXXVII. Locutus est Dominus ad Moysen, quomodo loquitur quis ad amicum suum. CXXVIII. Petit Moyses Dominum videre, et ait illi Dominus: Non potes videre faciem meam. CXXIX. Ascendit Moyses in montem cum aliis tabulis, ubi accepit legem et praeceptum Domini. CXXX. Omne primitivum jubet sibi offerri Dominus. CXXXI. Non manducavit Moyses diebus XL, cum scriberet verba Testamenti. CXXXII. Gloriosa facta est facies Moysi, et velabat eam coram populo, quod eis cornuta videretur. CXXXIII. De die sabbatorum. CXXXIV. Initia jubet Moyses offerri Domino, quaecumque disposuissent in corde suo ad opus tabernaculi, et altaris, et rerum sacerdotalium. CXXXV. Fecerunt Beseleel, et Ooliab, et omnis sapiens stolas sanctas, et omne opus tabernaculi. CXXXVI. Fecit Beseleel, arcam Testamenti, et mensam, et candelabrum, et septem lucernas, et altare aeneum, et oleum liniamenti: et de altari aereo, columnis et utensilibus tabernaculi, et oblatis ad numerum bellatorum: et de veste sacerdotali, tintinnabulis, et omni ornatu et perfectione tabernaculi, et omnibus vasis ejus. CXXXVII. In die primo mensis primi, praecepit Dominus Moysi sanctificare omnia, et induere Aaron stolam sanctam ejus. CXXXVIII. In primo mense anni secundi profectionis de Aegypto, statuit Moyses tabernaculum testimonii. CXXXIX. Consummato tabernaculo, texit illud nubes, et majestas Domini implevit illud. INCIPIT LIBER ELLE SMOTH Qui graece dicitur EXODUS. [T. I, B. I, C. I, Cap. I.] Haec sunt nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in Aegyptum cum Jacob: singuli cum domibus suis introierunt: Ruben, Simeon, Levi, Judas, Issachar, Zabulon, et Benjamin, Dan, et Nephthali, Gad, et Aser. Erant igitur omnes animae eorum qui egressi sunt de femore Jacob, septuaginta: Joseph autem in Aegypto erat. Quo mortuo, et universis fratribus ejus, omnique cognatione illa, filii Israel creverunt, et quasi germinantes multiplicati sunt: ac roborati nimis, impleverunt terram. Surrexit interea rex novus super Aegyptum, qui ignorabat Joseph: et ait ad populum suum: Ecce, populus filiorum Israel multus, et fortior nobis est. Venite, sapienter opprimamus eum, ne forte multiplicetur, et si ingruerit contra nos bellum, addatur inimicis nostris, expugnatisque nobis, egrediatur e terra. Praeposuit itaque eis magistros operum, ut affligerent eos oneribus: aedifica veruntque urbes tabernaculorum Pharaoni, Phithom et Ramesses. Quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur et crescebant: oderantque filios Israel Aegyptii, et affligebant illudentes eis: atque ad amaritudinem perducebant vitam eorum operibus duris luti et lateris, omnique famulatu, quo in terrae operibus premebantur. Dixit autem rex Aegypti obstetricibus Hebraeorum: quarum una vocabatur Sephora [In h. Siphra], altera Phua, praecipiens eis: Quando obstetricabitis Hebraeas, et partus tempus advenerit, si masculus fuerit, interficite illum; si femina [ Vulg. add. fuerit], reservate. Timuerunt autem obstetrices Deum, et non fecerunt juxta praeceptum regis Aegypti, sed conservabant mares. Quibus ad se accersitis, rex ait: Quidnam est hoc quod facere voluistis, ut pueros servaretis? Quae responderunt: Non sunt Hebraeae sicut Aegyptiae mulieres: ipsae enim obstetricandi habent scientiam, et priusquam veniamus ad eas, pariunt. Bene ergo fecit Deus obstetricibus, et crevit populus, confortatusque est nimis. Et quia timuerunt obstetrices Deum, aedificavit illis domos. Praecepit ergo Pharao omni populo suo, dicens: Quidquid masculini sexus natum fuerit, in flumen projicite: quidquid feminei, reservate. [C. II, Cap. II.] Egressus est post haec vir de domo Levi, accepta uxore stirpis suae. Quae concepit, et peperit filium, et videns eum elegantem, abscondit tribus mensibus. Cumque jam celare non posset, sumpsit fiscellam scirpeam, et linivit eam bitumine ac pice: posuitque intus infantulum, et posuit eum in carecto ripae fluminis, stante procul sorore ejus et considerante eventum rei. Ecce autem descendebat filia Pharaonis, ut lavaretur in flumine, et puellae ejus gradiebantur per crepidinem alvei. Quae cum vidisset fiscellam in papyrione, misit unam e famulis suis, et allatam aperiens, cernensque in ea parvulum vagientem, miserta ejus, ait: De infantibus Hebraeorum est hic. Cui soror pueri: Vis, inquit, ut vadam, et vocem tibi Hebraeam mulierem, quae nutrire possit infantulum? Respondit ei: Vade. Perrexit puella et vocavit matrem ejus. Ad quam locuta filia Pharaonis: Accipe, ait, puerum istum, et nutri mihi: ego tibi dabo mercedem tuam. Suscepit mulier, et nutrivit puerum: adultumque tradidit filiae Pharaonis. Quem illa adoptavit in locum filii, vocavitque nomen ejus, Moses, dicens: Quia de aqua tuli eum. [C. III.) In diebus illis postquam creverat Moses, egressus ad fratres suos, vidit afflictionem eorum, et virum Aegyptium percutientem quemdam de Hebraeis fratribus suis. Cumque circumspexisset huc atque illuc, et nullum adesse vidisset, percussum Aegyptium abscondit sabulo. Et egressus die altero conspexit duos Hebraeos rixantes; dixitque ei qui faciebant injuriam: Quare percutis proximum tuum? Qui respondit: Quis te constituit principem et judicem super nos? num occidere me tu vis, sicut occidisti heri Aegyptium? Timuit Moses, et ait: Quomodo palam factum est verbum istud? Audivitque Pharao sermonem hunc, et quaerebat occidere Mosen: qui fugiens de conspectu ejus, moratus est in terra Madian, et sedit juxta puteum. Erant autem sacerdoti Madian septem filiae, quae venerunt ad hauriendam aquam, et impletis canalibus, adaquare cupiebant greges patris sui. Supervenere pastores, et ejecerunt eas: surrexitque Moses, et, defensis puellis, adaquavit oves earum. Quae cum revertissent ad Rahuel patrem suum, dixit ad eas: Cur velocius venisti solito? Responderunt: Vir Aegyptius liberavit nos de manu pastorum: insuper et hausit aquam nobiscum, potumque dedit ovibus. At ille: Ubi est? inquit: quare dimisistis hominem? vocate eum ut comedat panem. Juravit ergo Moses quod habitaret cum eo. Accepitque Sephoram filiam ejus uxorem: quae peperit ei filium, quem vocavit Gersom, dicens: Advena fui in terra aliena. [T. II, C. IV.] Post multum temporis mortuus est rex Aegypti: et ingemiscentes filii Israel propter opera, vociferati sunt: ascenditque clamor eorum ad Deum pro [ Vulg. ab] operibus. Et audivit gemitum eorum, ac recordatus est foederis quod pepigerat cum Abraham, Isaac et Jacob. Et respexit Dominus filios Israel, et cognovit [ Vulg. add. eos]. [C. V, Cap. III.] Moses autem pascebat oves Jethro cognati [ Vulg. soceri] sui, sacerdotis Madian: Cumque minasset gregem ad interiora deserti, venit ad montem Dei Horeb. Apparuitque ei Dominus [h. apparuitque angelus Domini] in flamma ignis de medio rubi, et videbat quod rubus arderet, et non combureretur. Dixit ergo Moses: Vadam, et videbo visionem hanc magnam, quare non comburatur rubus. Cernens autem Dominus quod pergeret ad videndum, vocavit eum de medio rubi, et ait: Moses, Moses. Qui respondit: Adsum. At ille: Ne appropies? inquit, huc: solve calceamentum de pedibus tuis: locus enim, in quo stas, terra sancta est. Et ait: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. Abscondit Moses faciem suam: non enim audebat respicere contra Deum. Cui ait Dominus: Vidi afflictionem populi mei in Aegypto, et clamorem ejus audivi propter duritiam eorum qui praesunt operibus: et sciens dolor in ejus, descendi ut liberarem [ Vulg. liberem et educam] eum de manibus Aegyptiorum, et educerem de terra illa in terram bonam, et spatiosam, in terram quae fluit lacte et melle, ad loca Chananaei, et Hetthaei, et Amorrhaei, Pherezaei, et Hevaei, et Jebusaei. Clamor ergo filiorum Israel venit ad me: vidique afflictionem eorum, qua ab Aegyptiis opprimuntur. Sed veni, mittam te ad Pharaonem, ut educas populum meum, filios Israel de Aegypto. Dixit Moses ad Deum: Quis ego sum, ut vadam ad Pharaonem, et educam filios Israel de Aegypto. Qui dixit ei: Ego ero tecum, et hoc habebis signum, quod miserim te: Cum eduxeris populum [ Vulg. add. meum] de Aegypto, immolabis Deo super montem istum. Ait Moses ad Deum: Ecce ego vadam ad filios Israel, et dicam eis: Deus patrum vestrorum misit me ad vos. Si dixerint mihi: Quod est nomen ejus? quid dicam eis? Dixit Deus ad Mosen: Ego sum qui sum. Ait: Sic Dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos: Dixitque iterum Deus ad Mosen: Haec dices filiis Israel: Dominus Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, misit me ad vos: hoc nomen mihi est in aeternum, et hoc memoriale meum in generationem et generationem. Vade, congrega seniores Israel, et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum apparuit mihi, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, dicens: Visitans visitavi vos, et vidi omnia quae acciderunt vobis in Aegypto: Et dixi ut educam vos de afflictione Aegypti, in terram Chananaei, et Hetthaei, et Amorrhaei, Pherezaei, et Evaei, et Jebuzaei, ad terram fluentem lacte et melle. Et audient vocem tuam: ingredierisque tu, et seniores Israel, ad regem Aegypti, et dicetis [ Vulg. dices] ad eum: Dominus Deus Hebraeorum vocavit nos: ibimus viam trium dierum per solitudinem, ut immolemus Domino Deo nostro. Sed ego scio quod non dimittet vos rex Aegypti, ut eatis, nisi per manum validam. Extendam enim manum meam, et percutiam Aegyptum in cunctis mirabilibus meis, quae facturus sum in medio eorum: post haec dimittet vos. Daboque gratiam populo huic coram Aegyptiis, et cum egrediemini, non exibitis vacui: sed postulabit mulier a vicina sua et ad hospita sua, vasa argentea et aurea, ac vestes: ponetisque eas super filios et filias vestras, et spoliabitis Aegyptum. [Cap. IV.] Respondit Moses et ait: Non credent mihi, neque audient vocem meam; sed dicent: Non apparuit tibi Dominus. [B. III. C. VI.] Dixit ergo ad eum: Quid est hoc quod tenes in manu tua? Respondit: Virga. Dixitque Dominus: Projice eam in terram. Projecit, et versa est in colubrum, ita ut fugeret Moses. Dixitque Dominus: Extende manum tuam, et apprehende caudam ejus. Extendit, et tenuit, versaque est in virgam. Ut credant, inquit, quod apparuerit tibi Dominus Deus patrum suorum, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. [C. VII.] Dixitque Dominus rursum: Mitte manum tuam in sinum tuum. Quam cum misisset in sinum, protulit leprosam instar nivis. Retrahe, ait, manum [ Vulg. add. tuam] in sinum tuum. Retraxit, et protulit iterum, et erat similis carni reliquae. Si non crediderint, inquit, tibi, neque audierint sermonem signi prioris; credent verbo signi sequentis. [C. VIII.] Quod si nec duobus quidem his signis crediderint, neque audierint vocem tuam, sume aquam fluminis, et effunde eam super aridam, et quidquid hauseris de fluvio, vertetur in sanguinem. Ait Moses: Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri et nudiustertius, et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum. Dixit Dominus ad eum: Quis fecit os hominis? aut quis fabricatus est mutum aut surdum, videntem et caecum? nonne ego? Perge igitur, et ego ero in ore tuo: docehoque te quid loquaris. At ille: Obsecro, inquit, Domine, mitte quem missurus es. Iratus Dominus in Mosen, ait: Aaron frater tuus Levites, scio quod eloquens sit; ecce ipse egredietur in occursum tuum, vidensque te, laetabitur corde. Loquere ad eum, et pone verba mea in ore ejus, et ego ero in ore tuo, et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis. Ipse loquetur pro te ad populum, et erit os tuum: tu autem eris [ Vulg. add. ei] in his quae ad Deum pertinent. Virgam quoque hanc sumes [ Vulg. sume] in manu tua, in qua facturus es signa. [C. IX.] Abiit Moses, et reversus est ad Jethro cognatum [ Vulg. socerum] suum, dixitque ei: Vadam, et revertar ad fratres meos in Aegyptum, ut videam, si adhuc vivunt. Cui ait Jethro: Vade in pace. [T. III, C. X.] Dixit ergo Dominus ad Mosen in Madian: Vade, et revertere in Aegyptum: Mortui enim sunt omnes qui quaerebant animam tuam. Tulit ergo Moses uxorem suam, et filios suos, et imposuit eos super asinum, reversusque est in Aegyptum, portans virgam Dei in manu sua. Dixitque ei Dominus revertenti in Aegyptum: Vide ut omnia ostenta, quae posui in manu tua, facias coram Pharaone: ego indurabo cor ejus, et non dimittet populum. Dicesque ad eum: Haec dicit Dominus: filius primogenitus meus est Israel. Dixi tibi: Dimitte filium meum, ut serviat mihi, et noluisti dimittere eum: ecce ego interficiam filium tuum primogenitum. Cumque esset in itinere, in diversorio occurrit ei Dominus, et volebat occidere eum. Tulit illico Sephora acutissimam petram, et circumcidit praeputium filii sui, tetigitque pedes ejus, et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. Et dimisit eum postquam dixerat: Sponsus sanguinum, ob circumcisionem. [C. XI.] Dixit autem Dominus ad Aaron: Vade in occursum Mosi in desertum. Qui perrexit ei obviam in Montem Dei, et osculatus est eum. Narravitque Moses Aaron omnia verba Domini, quibus miserat eum, et signa quae mandaverat. Veneruntque simul, et congregaverunt cunctos seniores filiorum Israel. Locutusque est Aaron omnia verba, quae dixerat Dominus ad Mosen, et fecit signa coram populo, et credidit populus. Audieruntque, quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respexisset afflictionem eorum, et proni adoraverunt. [C. XII.] Post haec ingressi sunt Moses et Aaron, et dixerunt Pharaoni: Haec dixit Dominus Deus Israel: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi in deserto. At ille respondit: Quis est Dominus, ut audiam vocem ejus, et dimittam Israel? nescio Dominum, et Israel non dimittam. Dixeruntque: Deus Hebraeorum vocavit nos, ut eamus viam trium dierum in solitudinem, et sacrificemus Domino Deo nostro: ne forte accidat nobis pestis aut gladius. Ait ad eos rex Aegypti: Quare, Moses et Aaron, sollicitatis populum ab operibus suis? ite ad onera vestra: Dixitque Pharao: Multus est populus terrae: videtis quod turba succreverit: quanto magis si dederitis eis requiem ab operibus? Praecepit ergo in die illo praefectis operum et exactoribus populi, dicens: Nequaquam ultra dabitis paleas populo ad conficiendos lateres, sicut prius: sed ipsi vadant, et colligant stipulas. Et mensuram laterum, quos [ Vulg. quam] prius faciebant, imponetis super eos, nec minuetis quidquam; vacant enim, et idcirco vociferantur, dicentes: Eamus, et sacrificemus Deo nostro. Opprimantur operibus, et expleant ea, ut non acquiescant verbis mendacibus. Igitur egressi praefecti operum et exactores, ad populum dixerunt: Sic dicit Pharao: Non do vobis paleas; ite, et colligite sicubi invenire poteritis, nec minuetur quidquam de opere vestro. Dispersusque est populus per omnem terram Aegypti ad colligendas paleas. Praefecti quoque operum instabant, dicentes: Complete opus vestrum quotidie, ut prius facere solebatis, quando dabantur vobis paleae. Flagellatique sunt qui praeerant operibus filiorum Israel, ab exactoribus Pharaonis, dicentibus: Quare non impletis mensuram laterum sicut prius, nec heri, nec hodie? Veneruntque praepositi filiorum Israel, et vociferati sunt ad Pharaonem, dicentes: Cur ita agis contra servos tuos? Paleae non dantur nobis, et lateres similiter imperantur: en famuli tui flagellis caedimur, et injuste agitur contra populum tuum. Qui ait: Vacatis otio, et idcirco dicitis: Eamus, et sacrificemus Domino. Ite ergo, et operamini, paleae non dabuntur vobis, et reddetis consuetum numerum laterum. Videbantque se praepositi filiorum Israel in malo, eo quod diceretur eis: Non minuetur quidquam de lateribus per singulos dies. Occurreruntque Mosi et Aaron, qui stabant ex adverso, egredientes [ Vulg. egredientibus] a Pharaone, et dixerunt ad eos: Videat Dominus, et judicet, quoniam foetere fecistis odorem nostrum coram Pharaone et servis ejus, et praebuisti ei gladium, ut occideret nos. Reversusque est Moses ad Dominum, et ait: Domine, cur afflixisti populum istum? quare misisti me? Ex eo enim quo ingressus sum ad Pharaonem ut loquerer in nomine tuo, afflixit populum tuum, et non liberasti eos. [Cap. VI.) Dixitque Dominus ad Mosen; Nunc videbis quae facturus sim Pharaoni, per manum enim fortem dimittet eos, et in manu robusta ejiciet illos de terra sua. [C. XIII.] Locutusque est Deus ad Mosen dicens: Ego Dominus, qui apparuit Abraham, Isaac, et Jacob, in Deo omnipotente, et nomen meum Adonai non indicavi eis. Pepigique cum eis foedus, ut darem illis terram Chanaam, terram peregrinationis eorum, in qua fuerunt advenae. Ego audivi gemitum filiorum Israel, quo Aegyptii oppresserunt eos, et recordatus sum pacti mei. Ideo dic filiis Israel: Ego Dominus, qui educam vos de ergastulo Aegyptiorum, et eruam de servitute, ac redimam in brachio excelso, et judiciis magnis. Et assumam vos mihi in populum, et ero vester Deus; et scietis quod ego sim Dominus Deus vester, qui eduxerim vos de ergastulo Aegyptiorum, et induxerim in terram, super quam levavi manum meam, ut darem eam Abraham, Isaac, et Jacob, daboque illam vobis possidendam, ego Dominus. [T. IV.] Narravit ergo Moses omnia filiis Israel, qui non acquieverunt ei, propter angustiam spiritus, et opus durissimum. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Ingredere et loquere ad Pharaonem regem Aegypti, ut dimittat filios Israel de terra sua. Respondit Moses coram Domino: Ecce filii Israel non me audiunt, et quomodo audiet Pharao, praesertim cum sim incircumcisus labiis? [C. XIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, et dedit mandatum ad filios Israel, et ad Pharaonem regem Aegypti, ut educerent filios Israel de terra Aegypti. [B. IV.] Isti sunt principes domorum per familias suas. Filii Ruben primogeniti Israelis: Enoch et Phallu, Esron et Charmi. Hae cognationes Ruben. Filii Simeon: Jamuel, et Jamin, et Ohad [ Vulg. Ahod], Jachin, et Soar, et Saul filius Chananitidis. Hae progenies Simeon. Et haec nomina filiorum Levi per cognationes suas: Gerson, et Caath, et Merari. Anni autem vitae Levi fuerunt centum triginta septem. Filii Gerson [h.] Libeni et Semei, per cognationes suas. Filii Caath: Amram, et Isaar, et Hebron, et Oziel, annique vitae Caath, centum triginta tres Filii Merari: Mooli [h. Mahali] et Musi: Hae cognationes Levi per familias suas. Accepit autem Amram uxorem [h.] Jochebed patruelem suam, quae peperit ei Aaron et Mosen. Fueruntque anni vitae Amram, centum triginta septem. Filii quoque Isaar: Core, et Nepheg, et Zechri. Filii quoque Oziel: Misael, et Elsaphan, et Sithri. Accepit autem Aaron uxorem Elisabe, filiam Aminadab, sororem Naason, quae peperit ei Nadab, et Abiu, Eleazar, et Ithamar. Filii quoque Core: Asir, et Elcana, et Abiasaph. Hae sunt cognationes Coritarum. At vero Eleazar filius Aaron accepit uxorem de filiabus Phutiel; quae peperit ei Phinees. Hi sunt principes familiarum Leviticarum per cognationes suas. Iste est Aaron et Moses, quibus praecepit Dominus, ut educerent filios Israel de terra Aegypti per turmas suas. Hi sunt, qui loquuntur ad Pharaonem regem Aegypti, ut educant filios Israel de Aegypto: iste Moses et Aaron, in die qua locutus est Dominus ad Mosen, in terra Aegypti. [C. XV.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Ego Dominus: loquere ad Pharaonem regem Aegypti, omnia quae ego loquor tibi. Et ait Moses coram Domino: En incircumcisus labiis sum, quomodo audiet me Pharao? [Cap. VII.] Dixitque Dominus ad Mosen: Ecce constitui te Deum Pharaonis: et Aaron frater tuus erit propheta tuus. Tu loqueris [ Vulg. add. ei] omnia quae mando tibi: ille loquetur ad Pharaonem, ut dimittat filios Israel de terra sua. Sed ego indurabo cor ejus, et multiplicabo signa et ostenta mea in terra Aegypti, et non audient vos: immittamque manum meam super Aegyptum, et educam exercitum et populum meum filios Israel de terra Aegypti per judicia maxima. Et scient Aegyptii quod ego sim Dominus qui extenderim manum meam super Aegyptum, et eduxerim filios Israel de medio eorum. Fecit itaque Moses, et Aaron sicut praeceperat eis [ Vulg. tacet eis] Dominus: ita egerunt. [C. XVI.] Erat autem Moses octoginta annorum, et Aaron octoginta trium, quando locuti sunt ad Pharaonem. Dixitque Dominus ad Mosen et Aaron: cum dixerit vobis Pharao, Ostendite signa: dices ad Aaron: Tolle virgam tuam, et projice eam coram Pharaone, ac vertetur in colubrum: Ingressi itaque Moses et Aaron ad Pharaonem, fecerunt sicut praeceperat Dominus, tulitque Aaron virgam coram Pharaone et servis ejus, quae versa est in colubrum. Vocavit autem Pharao sapientes et maleficos; et fecerunt etiam ipsi per incantationes Aegyptias et arcana quaedam similiter. Projeceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones; sed devoravit virga Aaron virgas eorum. Induratumque est cor Pharaonis, et non audivit eos, sicut [h.] dixerat Dominus. [1 Plaga. ] Dixit autem Dominus ad Mosen: Ingravatum est cor Pharaonis, non vult dimittere populum. Vade ad eum mane, ecce egredietur ad aquas: et stabis in occursum ejus super ripam fluminis: et virgam, quae conversa est in draconem, tolles in manu tua. Dicesque ad eum: Dominus Deus Hebraeorum misit me ad te, dicens: Dimitte populum meum, ut mihi sacrificet in deserto: et usque ad praesens audire noluisti. Haec igitur dicit Dominus: In hoc scies quod Dominus sim: ecce percutiam virga, quae in manu mea est, aquam fluminis, et vertetur in sanguinem: Pisces quoque, qui sunt in fluvio, morientur, et computrescent aquae, et affligentur Aegyptii bibentes aquam fluminis. Dixit quoque Dominus ad Mosen: Dic ad Aaron: Tolle virgam tuam, et extende manum tuam super aquas Aegypti, et super fluvios eorum, et rivos ac paludes, et omnes lacus aquarum, ut vertantur in sanguinem: et sit cruor in omni terra Aegypti, tam in ligneis vasis quam in saxeis. Feceruntque ita Moses et Aaron, sicut praeceperat Dominus: et elevans virgam, percussit aquam fluminis coram Pharaone et servis ejus; quae versa est in sanguinem. Et pisces, qui erant in flumine, mortui sunt: computruitque fluvius, et non poterant Aegyptii bibere aquam fluminis, et fuit sanguis in tota terra Aegypti. Feceruntque similiter malefici Aegyptiorum incantationibus suis: et induratum est cor Pharaonis, nec audivit eos, sicut [h.] dixerat Dominus. Avertitque se, et ingressus est domum suam, nec apposuit cor etiam hac vice. Foderunt autem omnes Aegyptii per circuitum fluminis aquam, ut biberent: non enim poterant bibere de aqua fluminis. Impletique sunt septem dies, postquam percussit Dominus fluvium. [B. V, Cap. VIII, 2 Plaga.] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Ingredere ad Pharaonem, et dices ad eum: Haec dicit Dominus: Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi: sin autem nolueris dimittere, ecce ego percutiam omnes terminos tuos ranis. Et ebulliet fluvius ranas: quae ascendent, et ingredientur domum tuam, et cubiculum lectuli tui, et super stratum tuum, et in domos servorum tuorum, et in populum tuum, et in furnos tuos, et in reliquias ciborum tuorum, et ad te, et ad populum tuum, et ad omnes servos tuos, intrabunt ranae. Dixitque Dominus ad Mosen: Dic ad Aaron: Extende manum tuam super fluvios et super rivos ac paludes, et educ ranas super terram Aegypti. Et extendit Aaron manum super aquas Aegypti, et ascenderunt ranae [In h. rana], operueruntque terram Aegypti. Fecerunt autem et malefici per incantationes suas similiter, eduxeruntque ranas super terram Aegypti. Vocavit autem Pharao Mosen et Aaron, et dixit eis: Orate Dominum, ut auferat ranas a me et a populo meo: et dimittam populum ut sacrificet Domino. Dixitque Moses Pharaoni: Constitue mihi quando deprecer pro te, et pro servis tuis, et pro populo tuo, ut abigantur ranae a te, et a domo tua: et tantum in flumine remaneant. Qui respondit: Cras. At ille: Juxta verbum, inquit, tuum faciam: ut scias quoniam non est sicut Dominus Deus noster. Et recedent ranae a te, et a domo tua, et a servis tuis, et a populo tuo: tantum in flumine remanebunt. Egressique sunt Moses et Aaron a Pharaone: et clamavit Moses ad Dominum pro sponsione ranarum quam condixerat Pharaoni. Fecitque Dominus juxta verbum Mosi, et mortuae sunt ranae de domibus, et de villis, et de agris. Congregaveruntque eas in immensos aggeres, et computruit terra. Videns autem Pharao quod data esset requies, ingravavit cor suum, et non audivit eos, sicut dixerat [ Vulg. praeceperat] Dominus. [T. V, 3 Plag. ] Dixitque Dominus ad Mosen: Loquere ad Aaron: Extende virgam tuam, et percute pulverem terrae: et sint ciniphes in universa terra Aegypti. Feceruntque ita. Et extendit Aaron manum, virgam tenens: percussitque pulverem terrae, et facti sunt ciniphes in hominibus, et in jumentis: omnis pulvis terrae versus est in ciniphes per totam terram Aegypti. Feceruntque similiter malefici per incantationes suas, ut educerent ciniphes, et non potuerunt: erantque ciniphes tam in hominibus quam in jumentis. Et dixerunt malefici ad Pharaonem: Digitus Dei est hoc [ Vulg. hic], induratumque est cor Pharaonis, et non audivit eos sicut locutus est [ Vulg. praeceperat] Dominus. [4 Plaga. ] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Consurge diluculo, et sta coram Pharaone, egredietur enim ad aquas: et dices ad eum: Haec dicit Dominus: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi. Quod si non dimiseris eum, ecce ego immittam in te, et in servos tuos, in populum tuum, et in domos tuas, omne genus muscarum: et implebuntur domus Aegyptiorum muscis diversi generis, et universa terra in qua fuerint. Faciamque mirabilem in die illa terram Gesen, in qua populus meus est, ut non sint ibi muscae, et scias quoniam ego Dominus in medio terrae. Ponamque divisionem inter populum meum et populum tuum: cras erit signum istud. Fecitque Dominus ita. Et venit musca gravissima in domos Pharaonis et servorum ejus, et in omnem terram Aegypti, corruptaque est terra ab hujuscemodi muscis. Vocavitque Pharao Mosen et Aaron, et ait eis: Ite, sacrificate Deo vestro in terra [ Vulg. et cod. Mem. addunt hac]. Et ait Moses: Non potest ita fieri: abominationes enim Aegyptiorum immolabimus Domino Deo nostro, quod si mactaverimus ea quae colunt Aegyptii coram eis, lapidibus nos obruent, Viam trium dierum pergemus in solitudinem: et sacrificabimus Domino Deo nostro sicut praecepit nobis. Dixitque Pharao: Ego dimittam vos ut sacrificetis Domino Deo vestro in deserto: verumtamen longius ne abeatis, rogate pro me. Et ait Moses: Egressus a te, rogabo Dominum, et recedet musca a Pharaone, et a servis, et a populo ejus cras: verumtamen noli ultra fallere, ut non dimittas populum sacrificare Domino. Egressusque Moses a Pharaone, oravit Dominum. Qui fecit juxta verbum illius: et abstulit muscas a Pharaone, et a servis, et a populo ejus: non superfuit ne una quidem. Et ingravatum est cor Pharaonis, ita ut ne hac quidem vice dimitteret populum. [Cap. IX, 5 Plaga.] Dixit autem Dominus ad Mosen: Ingredere ad Pharaonem, et loquere ad eum: Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi. Quod si adhuc renuis, et retines eos: ecce manus mea erit super agros tuos: super equos, et asinos, et camelos, et boves, et oves, pestis valde gravis. Et faciet Dominus mirabile, inter possessiones Israel et possessiones Aegyptiorum, ut nihil omnino percat ex his quae pertinent ad filios Israel. Constituitque Dominus tempus, dicens: Cras faciet Dominus verbum istud in terra. Fecit ergo Dominus verbum hoc altera die: mortuaque sunt omnia animantia Aegyptiorum: de animalibus vero filiorum Israel nihil omnino periit. Et misit Pharao ad videndum: nec erat quidquam mortuum de his quae possidebat Israel. [6 Plaga. ] Ingravatumque est cor Pharaonis, et non dimisit populum. Et dixit Dominus ad Mosen et Aaron: Tollite plenas manus cineris de camino, et spargat illum Moses in coelum coram Pharaone: Sitque pulvis super omnem terram Aegypti: erunt enim hominibus et jumentis vulnera [ Vulg. ulcera], et vesicae turgentes, in universa terra Aegypti. Tuleruntque cinerem de camino, et steterunt coram Pharaone, et sparsit illum Moses in coelum: factaque sunt vulnera vesicarum turgentium in hominibus, et jumentis, nec poterant malefici stare coram Mose propter vulnera, quae in illis erant, et in omni terra Aegypti. Induravitque Dominus cor Pharaonis, et non audivit eos sicut locutus est Dominus ad Mosen. [7 Plaga. ] Dixitque Dominus ad Mosen: Mane consurge, et sta coram Pharaone, et dices ad eum: Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum: Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi. Quia in hac vice mittam omnes plagas meas super cor tuum [ Vulg. add. et], super servos tuos, et super populum tuum: ut scias quod non sit similis mei in omni terra. Nunc enim extendens manum meam [ Vulg. tac. meam], percutiam te et populum tuum peste, peribisque de terra. Idcirco autem posui te, ut ostendam in te fortitudinem meam, et narretur nomen meum in omni terra. Adhuc retines populum meum, et non vis cum dimittere? En pluam hac ipsa hora cras grandinem multam nimis, qualis non fuit in Aegypto, a die qua fundata est, usque in praesens tempus. Mitte ergo jam nunc, et congrega jumenta tua, et omnia quae habes in agro: homines enim, et jumenta, et universa, quae inventa fuerint foris, nec congregata de agris, cecideritque super ea grando, morientur. Qui timuit verbum Domini de servis Pharaonis, fecit confugere servos suos et jumenta in domos: qui autem neglexit sermonem Domini, dimisit servos suos et jumenta in agris. Et Dixit Dominus ad Mosen: Extende manum tuam in coelum, ut fiat grando in universa terra Aegypti super homines, et super jumenta, et super omnem herbam agri in terra Aegypti. Extenditque Moses virgam in coelum, et Dominus dedit tonitrua, et grandinem, ac discurrentia fulgura super terram: pluitque Dominus grandinem super terram Aegypti. Et grando et ignis immista pariter ferebantur: tantaeque fuit magnitudinis, quanta ante numquam apparuit in universa terra Aegypti ex quo gens illa condita est. Et percussit grando in omni terra Aegypti cuncta quae fuerunt in agris, ab homine usque ad jumentum, cunctamque herbam agri percussit grando, et omne lignum regionis confregit. Tantum in terra Gesen, ubi erant filii Israel, grando non cecidit. Misitque Pharao, et vocavit Mosen et Aaron, dicens ad eos: Peccavi etiam nunc: Dominus justus: ego et populus meus, impii. Orate Dominum, ut desinant tonitrua Dei, et grando: ut dimittam vos, et nequaquam hic ultra maneatis. Ait Moses: Cum egressus fuero de urbe, extendam palmas meas ad Dominum, et cessabunt tonitrua, et grando non erit: ut scias quia Domini est terra: novi autem, quod et tu, et servi tui, necdum timeatis Dominum Deum. Linum ergo et hordeum laesum est, eo quod esset hordeum virens, et linum jam folliculos germinaret: triticum autem et far non sunt laesa, quia serotina erant. Egressusque Moses a Pharaone ex urbe tetendit manus ad Dominum: et cessaverunt tonitrua et grando, nec ultra stillavit pluvia super terram. Videns autem Pharao quod cessasset pluvia, et grando, et tonitrua, auxit peccatum, et ingravatum est cor ejus, et servorum illius, et induratum nimis: nec dimisit filios Israel, sicut locutus est Dominus per manum Mosi. [T. VI, Cap. X, 8 Plaga.] Et dixit Dominus ad Mosen: Ingredere ad Pharaonem: ego enim induravi cor ejus, et servorum illius: ut faciam signa mea haec in eo, et narres in auribus filii tui, et nepotum tuorum, quoties contriverim Aegyptios, et signa mea fecerim in eis, et scietis [ Vulg. sciatis] quia ego Dominus. Introierunt ergo Moses et Aaron ad Pharaonem, et dixerunt ad eum: Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum: Usquequo non vis subjici mihi? dimitte populum meum, ut sacrificet mihi. Sin autem resistis, et non vis dimittere eum: ecce ego inducam cras locustam in fines tuos: quae operiat superficiem terrae, nec [ Vulg. ne] quidquam ejus appareat, sed comedatur quod residuum fuerit grandini: corrodet enim omnia ligna quae germinant in agris. Et implebunt domos tuas et servorum tuorum, et omnium Aegyptiorum: quantam non viderunt patres tui, et avi, ex quo orti sunt super terram usque in praesentem diem. Avertitque se, et egressus est a Pharaone. Dixerunt autem servi Pharaonis ad eum: Usquequo patiemur hoc scandalum? Dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo suo: nonne vides quod perierit Aegyptus? Revoca veruntque Mosen et Aaron ad Pharaonem: qui dixit eis: Ite, sacrificate Domino Deo vestro: quinam sunt qui ituri sunt? Ait Moses: Cum parvulis nostris et senibus [ Vulg. senioribus] pergemus, cum filiis et filiabus, cum ovibus et armentis: est enim solemnitas Domini Dei nostri. Et respondit Pharao: Sic Dominus sit vobiscum, quomodo ego dimittam vos, et parvulos vestros, cui dubium est quod pessime cogitetis? Non fiet ita, sed ite tantum viri, et sacrificate Domino: hoc enim, et ipsi petistis. Statimque ejecti sunt de conspectu Pharaonis. Dixit autem Dominus ad Mosen: Extende manum tuam super terram Aegypti ad locustam, ut ascendat super eam, et devoret omnem herbam quae residua fuerit grandini. Et extendit Moses virgam super terram Aegypti; et Dominus induxit ventum urentem tota illa die, ac nocte, et mane facto, ventus urens levavit locustas. Quae ascenderunt super universam terram Aegypti, et sederunt in cunctis finibus Aegyptiorum innumerabiles, quales ante illud tempus non fuerant, nec postea futurae sunt. Operueruntque universam superficiem terrae, vastantes omnia. Devorata est igitur herba terrae, et quidquid pomorum in arboribus fuit, quae grando dimiserat, nihilque omnino virens relictum est in lignis et in herbis terrae, in cuncta Aegypto. Quam ob rem festinus Pharao vocavit Mosen et Aaron, et dixit eis: Peccavi in Dominum Deum vestrum, et in vos. Sed nunc dimittite peccatum mihi etiam hac vice, et rogate Dominum Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam Egressusque est de conspectu Pharaonis, et oravit Dominum. Qui flare fecit ventum, ab occidente vehementissimum, et arreptam locustam projecit in mare Rubrum: non remansit ne una quidem in cunctis finibus Aegypti. Et induravit Dominus cor Pharaonis, nec dimisit filios Israel. [9 Plaga. ] Dixit autem Dominus ad Mosen: Extende manum tuam in coelum, et sint tenebrae super terram Aegypti, tam densae, ut palpari queant. Extenditque Moses manum in coelum, et factae sunt tenebrae horribiles in universa terra Aegypti tribus diebus. Nemo vidit fratrem suum, nec movit se de loco in quo erat: ubicumque autem habitabant filii Israel, lux erat. Vocavitque Pharao Mosen, et dixit: Ite, sacrificate Domino, oves tantum vestrae et armenta remaneant, parvuli vestri eant vobiscum. Ait Moses: Hostias quoque et holocausta dabis nobis, quae offeramus Domino Deo nostro. Cuncti greges pergent nobiscum: non remanebit ex eis ungula: quae necessaria sunt in cultum Domini Dei nostri: praesertim cum ignoremus quid debeat immolari, donec ad ipsum locum perveniamus. Induravit autem Dominus cor Pharaonis, et noluit dimittere eos. Dixitque Pharao ad Mosen: Recede a me [ Vulg. add. et], cave ne ultra videas faciem meam: quocumque die apparueris mihi, morieris. Respondit Moses: Ita fiet ut locutus es, non videbo ultra faciem tuam. [C. XVII, Cap. XI]. Et dixit Dominus ad Mosen: Adhuc una plaga tangam Pharaonem et Aegyptum, et post haec dimittet vos, et exire compellet. Dices ergo omni plebi, ut postulet vir ab amico suo, et mulier a vicina sua, vasa argentea et aurea. Dabit autem Dominus gratiam populo suo coram Aegyptiis. Fuitque Moses vir magnus valde in terra Aegypti, coram servis Pharaonis et omni populo. Et ait: Haec dicit Dominus: Media nocte egrediar [ Vulg. ingrediar] in Aegyptum, et morietur omne primogenitum in terra Aegyptiorum, a primogenito Pharaonis, qui sedet in solio ejus, usque ad primogenitum ancillae, quae est ad molam, et omnia primogenita jumentorum. Eritque clamor magnus in universa terra Aegypti, qualis nec ante fuit, nec postea futurus est. Apud omnes autem filios Israel non mutiet canis ab homine usque ad pecus, ut sciatis quanto miraculo dividat Dominus Aegyptios, et Israel. Descendentque omnes servi tui isti ad me, et adorabunt me, dicentes: Egredere tu, et omnis populus, qui subjectus est tibi: post haec egrediemur. Et exivit a Pharaone iratus nimis. Dixit autem Dominus ad Mosen: Non audiet vos Pharao, ut multa signa fiant in terra Aegypti. Moses autem et Aaron fecerunt omnia ostenta, quae scripta sunt, coram Pharaone; et induravit Dominus cor Pharaonis, nec dimisit filios Israel de terra sua [ Vulg. tacet de terra sua]. [T. VII, B. VI, C. XVIII, Cap. XII.] Dixit quoque Dominus ad Mosen et Aaron in terra Aegypti: Mensis iste, vobis principium mensium: primus erit in mensibus anni. Loquimini ad universum coetum filiorum Israel, et dicite eis: Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias et domos suas. Sin autem minor est numerus, ut sufficere possit ad vescendum agnum, assumet vicinum suum qui junctus est domui ejus, juxta numerum animarum quae sufficere possunt ad esum agni. Erit autem agnus absque macula, masculus, anniculus: juxta quem ritum tolletis et haedum. Et servabitis eum usque ad quartam decimam diem mensis hujus: immolabitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperum. Et sument de sanguine ejus, ac ponent super utrumque postem, et in superliminaribus domorum, in quibus comedent illum. Et edent carnes nocte illa assas igni et azymos panes cum lactucis agrestibus. Non comedetis ex eo crudum quid, nec coctum aqua, sed assum tantum igni: caput cum pedibus ejus et intestinis vorabitis. Nec remanebit quidquam ex eo usque mane, si quid residuum fuerit, igne comburetis. Sic autem comedetis illum: Renes vestros accingetis, et calceamenta habebitis in pedibus, tenentes baculos in manibus, et comedetis festinanter: est enim Phase (id est transitus) Domini. Et transibo per terram Aegypti nocte illa, percutiamque omne primogenitum in terra Aegypti ab homine usque ad pecus, et in cunctis diis Aegypti faciam judicia, ego Dominus. Erit autem sanguis vobis in signum in aedibus in quibus eritis, et videbo sanguinem, et transibo vos, nec erit in vobis plaga disperdens quando percussero terram Aegypti. Habebitis autem hanc diem in monumentum, et celebrabitis eam solemnem Domino in generationibus vestris cultu sempiterno. Septem diebus azyma comedetis: in die primo non erit fermentum in domibus vestris: quicumque comederit fermentatum, peribit anima illa de Israel, a primo die usque ad diem septimum. Dies prima erit sancta atque solemnis, et dies septima eadem festivitate venerabilis: nihil operis facietis in eis, exceptis his quae ad vescendum pertinent. Et observabitis azyma, in eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra Aegypti, et custodietis diem istum in generationes vestras ritu perpetuo. Primo mense, quarta decima die mensis ad vesperam, comedetis azyma usque diem vigesimam primam ejusdem mensis ad vesperam. Septem diebus fermentum non invenietur in domibus vestris: qui comederit fermentatum, peribit anima ejus de coetu Israel; tam de advenis quam de indigenis terrae. Omne fermentatum non comedetis: in cunctis habitaculis vestris editis azyma. Vocavit autem Moses omnes seniores [h.] Israel, et dixit ad eos: Ite tollentes animal per familias vestras, et immolate Phase. Fasciculumque hyssopi tingite in sanguine qui est in limine, et aspergite ex eo superliminare, et utrumque postem: nullus vestrum egrediatur ostium domus suae usque mane. Transibit enim Dominus percutiens Aegyptios: cumque viderit sanguinem in superliminari, et in utroque poste, transcendet ostium domus, et non sinet percussorem ingredi domus vestras et laedere. Custodi verbum istud legitimum tibi et filiis tuis usque in aeternum. Cumque introieritis terram, quam Dominus daturus est vobis ut pollicitus est, observabitis caeremonias istas. Et cum dixerint vobis filii vestri: Quae est ista religio? dicetis eis: Victima transitus Domini est, quando transivit super domos filiorum Israel in Aegypto, percutiens Aegyptios, et domos nostras liberans. Incurvatusque populus adoravit. Et egressi filii Israel fecerunt sicut praeceperat Dominus Mosi et Aaron. [10 Plaga. ] Factum est autem in noctis medio, percussit Dominus omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito Pharaonis, qui sedebat in solio ejus, usque ad primogenitum captivae quae erat in carcere, et omne primogenitum jumentorum. Surrexitque Pharao nocte, et omnes servi ejus, cunctaque Aegyptus, et ortus est clamor magnus in Aegypto: neque enim erat domus in qua non jaceret mortuus. Vocatisque [ Vulg. add. Pharao] Mose et Aaron nocte, ait: Surgite, egredimini a populo meo, et vos, et filii Israel: ite, immolate Domino sicut dicitis. Oves vestras et armenta assumite ut petieratis, et abeuntes benedicite mihi. Urgebantque Aegyptii populum de terra exire velociter, dicentes: Omnes moriemur. Tulit igitur populus conspersam farinam antequam fermentaretur: et ligans in palliis, posuit super humeros suos. Feceruntque filii Israel sicut praeceperat Moses: et petierunt ab Aegyptiis vasa argentea et aurea, vestemque plurimam. Dedit autem Dominus gratiam populo coram Aegyptiis, ut commodarenteis: et spoliaverunt Aegyptios. [T. VIII.] Profectique sunt filii Israel de Ramesse in Soccoth, sexcenta fere millia peditum virorum, absque parvulis, et mulieribus [h. non habet, mulieribus]. Sed et vulgus promiscuum innumerabile ascendit cum eis, oves et armenta et animantia diversi generis multa nimis. Coxeruntque farinam, quam dudum conspersam de Aegypto tulerant: et fecerunt subcinericios panes azymos: neque enim poterant fermentari, cogentibus exire Aegyptiis, et nullam facere sinentibus moram: nec pulmenti quidquam occurrerat praeparare. [C. XVIII.] Habitatio autem filiorum Israel, qui manserunt in Aegypto, fuit quadringentorum triginta annorum. Quibus expletis, eadem die egressus est omnis exercitus Domini de terra Aegypti. Nox est ista observabilis Domini, quando eduxit eos de terra Aegypti: hanc observare debent omnes filii Israel in generationibus suis. [C. XX.] Dixitque Dominus ad Mosen et Aaron: Haec est religio Phase: Omnis alienigena non comedet ex eo. Omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet. Advena et mercenarius non edent ex eo. In una domo comedetur, nec efferatis de carnibus ejus foras, nec os illius confringetis. Omnis coetus filiorum Israel faciet illud. Quod si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam, et facere Phase Domino, circumcidetur prius omne masculinum ejus, et tunc rite celebrabit: eritque sicut indigena terrae: si quis autem circumcisus non fuerit, non vescetur ex eo. Eadem lex erit indigenae et colono, qui peregrinatur apud vos. Feceruntque omnes filii Israel sicut praeceperat Dominus Mosi et Aaron. Et eadem die eduxit Dominus filios Israel de terra Aegypti per turmas suas. [T. VII, C. XXI, Cap. XIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Sanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulvam in filiis Israel tam de hominibus quam de jumentis: mea sunt enim omnia. Et ait Moses ad populum: Mementote diei hujus, in qua egressi estis de Aegypto et de domo servitutis, quoniam in manu forti eduxit vos Dominus de loco isto, ut non comedatis fermentatum panem. Hodie egredimini mense novarum frugum. Cumque introduxerit te Dominus in terram Chananaei et Hetthaei et Amorrhaei et Evaei et Jebusaei, quam juravit patribus tuis, ut daret tibi terram fluentem lacte et melle, celebrabis hunc morem sacrorum mense isto. Septem diebus vesceris azymis, et in die septimo erit solemnitas Domini. Azyma comedetis septem diebus, non apparebit apud te aliquid fermentatum, nec in cunctis finibus tuis. Narrabisque filio tuo in die illo, dicens: Hoc est quod fecit Dominus mihi, quando egressus sum de Aegypto. Et erit quasi signum in manu tua, et quasi monumentum ante oculos tuos, et ut lex Domini semper sit in ore tuo: in manu enim forti eduxit te Dominus de Aegypto. Custodies hujuscemodi cultum statuto tempore a diebus in dies. Cumque introduxerit te Dominus in terram Chananaei, sicut juravit tibi et patribus tuis, et dederit eam tibi, separabis omne, quod aperit vulvam Domino, et quod primitivum est in pecoribus tuis, quidquid habueris masculini sexus, consecrabis Domino. Primogenitum asini mutabis ove, quod si non redemeris, interficies. Omne autem primogenitum hominis de filiis tuis, pretio redimes. Cumque interrogaverit te filius tuus cras dicens: Quid est hoc? respondebis ei: In manu forti eduxit nos Dominus de terra Aegypti de domo servitutis. Nam cum induratus esset Pharao, et nollet nos dimittere, occidit Dominus omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito hominis usque primogenitum jumentorum: idcirco immolo Domino omne quod aperit vulvam masculini sexus, et omnia primogenita filiorum meorum redimo. Erit igitur quasi signum in manu tua, et quasi appensum quid, ob recordationem, inter oculos tuos: eo quod in manu forti eduxit nos Dominus de Aegypto. [C. XXII.] Igitur cum emisisset Pharao populum, non eos eduxit Deus per viam terrae Philisthiim, quae vicina est, reputans ne forte poeniteret eum, si vidisset adversum se bella consurgere, et reverteretur in Aegyptum. Sed circumcidit per viam deserti, quae est juxta mare Rubrum, et armati ascenderunt filii Israel de terra Aegypti. Tulit quoque Moses ossa Joseph secum, eo quod adjurasset filios Israel, dicens: Visitabit vos Deus, efferte ossa mea hinc vobiscum. Profectique de Soccoth castrametati sunt in Etham in extremis finibus solitudinis. [C. VIII.] Dominus autem praecedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis: ut dux esset itineris utroque tempore. Numquam defuit columna nubis per diem, nec columna ignis per noctem, coram populo. [C. XXIII, Cap. XIV.] Locutus est autem Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: Reversi castrametentur e regione Phiahiroth, quae est inter Magdalum et mare contra Beelsephon, in conspectu ejus castra ponetis super mare. Dicturusque est Pharao super filiis Israel: Coarctati sunt in terra, conclusit eos desertum. Et indurabo cor ejus, ac persequetur vos, et glorificabor in Pharaone, et in omni exercitu ejus: scientque Aegyptii, quia ego sum Dominus. Feceruntque ita. Et nuntiatum est regi Aegyptiorum quod fugisset populus, immutatumque est cor Pharaonis et servorum ejus super populo, et dixerunt: Quid voluimus facere, ut dimitteremus Israel, ne serviret nobis? Junxit ergo currum, et omnem populum suum assumpsit secum. Tulitque sexcentos currus electos, et quidquid in Aegypto curruum fuit, et duces totius exercitus. Induravitque Dominus cor Pharaonis regis Aegypti, et persecutus est filios Israel, at illi egressi erant in manu excelsa. Cumque persequerentur Aegyptii vestigia praecedentium, repererunt eos in castris super mare; omnis equitatus et currus Pharaonis, et universus exercitus, erant in Phiahiroth contra Beelsephon. Cumque appropinquasset Pharao, levantes filii Israel oculos, viderunt Aegyptios post se, et timuerunt valde, clamaveruntque ad Dominum, et dixerunt ad Mosen: Forsitan non erant sepulcra in Aegypto, ideo tulisti nos, ut moreremur in solitudine? quid hoc facere voluisti, ut educeres nos ex Aegypto: Nonne iste est sermo, quem loquebamur ad te in Aegypto dicentes: Recede a nobis, et serviamus Aegyptiis? multo enim melius est servire eis, quam mori in solitudine. Et ait Moses ad populum: Nolite timere: state, et videte magnalia Domini quae facturus est hodie: Aegyptios enim, quos nunc videtis, nequaquam ultra videbitis usque in sempiternum. Dominus pugnabit pro vobis, et vos tacebitis. Dixitque Dominus ad Mosen: Quid clamas ad me? Loquere filiis Israel, ut proficiscantur. Tu autem eleva virgam tuam, et extende manum tuum super mare, et divide illud, ut gradiantur filii Israel in medio mari per siccum. Ego autem indurabo cor Aegyptiorum, ut persequantur vos, et glorificabor in Pharaone, et in omni exercitu ejus, in curribus et in equitibus illius. Et scient Aegyptii quia ego sum Dominus, cum glorificatus fuero in Pharaone, et in curribus atque in equitibus ejus. Tollensque se angelus Dei, qui praecedebat castra Israel, abiit post eos, et cum eo pariter columna nubis, priora dimittens, post tergum stetit, inter castra Aegyptiorum et castra Israel, et erat nubes tenebrosa, et illuminans noctem, ita ut ad se invicem toto noctis tempore accedere non valerent. Cumque extendisset Moses manum super mare, abstulit illud Dominus, flante vento vehementi et urente tota nocte, et vertit in siccum: divisaque est aqua. Et ingressi sunt filii Israel per medium maris sicci: erat enim aqua quasi murus a dextra eorum et laeva. Persequentesque Aegyptii ingressi sunt post eos, omnis equitatus Pharaonis, currus ejus et equites, per medium maris. Jamque advenerat vigilia matutina, et ecce respiciens Dominus super castra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum, et subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum. Dixerunt ergo Aegyptii: Fugiamus Israelem: Dominus enim pugnat pro eis contra nos. Et ait Dominus ad Mosen: Extende manum tuam super mare, ut revertantur aquae ad Aegyptios super currus et equites eorum. Cumque extendisset Moses manum contra mare, reversum est primo diluculo ad priorem locum: fugientibusque Aegyptiis occurrerunt aquae, et involvit eos Dominus in mediis fluctibus. Reversaeque sunt aquae, et operuerunt currus et equites cuncti exercitus Pharaonis, qui sequentes ingressi fuerant mare, ne unus quidem superfuit ex eis. Filii autem Israel perrexerunt per medium sicci maris, et aquae eis erant quasi pro muro a dextris et a sinistris: liberavitque Dominus in die illa Israel de manu Aegyptiorum. Et viderunt Aegyptios mortuos super littus maris, et manum magnam quam exercuerat Dominus contra eos, timuitque populus Dominum, et crediderunt Domino, et Mosi servo ejus. Tunc cecinit Moses et filii Israel carmen hoc Domino, et dixerunt: Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem dejecit in mare. Fortitudo mea, et laus mea Dominus; et factus est mihi in salutem. Iste Deus meus, et glorificabo eum: Deus patris mei, et exaltabo eum. Dominus quasi vir pugnator: omnipotens [In h. Dominus] nomen ejus: currus Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare. Electi principes ejus submersi sunt in mari Rubro: abyssi operuerunt eos: descenderunt in profundum quasi lapis. Dextera tua, Domine, magnificata est in fortitudine. dextera tua, Domine, percussit inimicum: et in multitudine gloriae tuae deposuisti adversarios meos [h. tuos]. Misisti iram tuam, quae devoravit eos sicut stipulam: et in spiritu furoris tui congregatae sunt aquae. Stetit unda fluens: congregatae sunt abyssi in medio mari. Dixit inimicus: Persequar et comprehendam, dividam spolia, implebitur anima mea. Evaginabo gladium meum: interficiet eos manus mea. Flavit spiritus tuus, et operuit eos mare: submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibus. Quis similis tui in fortibus, Domine? qui similis tui, magnificus in sanctitate: terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia? Extendisti manum tuam [b. Dexteram tuam], et devoravit eos terra. Dux fuisti in misericordia tua populo quem redemisti. Et portasti eum in fortitudine tua ad habitaculum sanctum tuum. Ascenderunt populi, et irati sunt [h. Audierunt populi, et perturbati sunt]: dolores obtinuerunt habitatores Philisthiim. Tunc conturbati sunt principes Edom, robustos Moab obtinuit tremor; obriguerunt omnes habitatores Chanaan. Irruat super eos formido et pavor, in magnitudine brachii tui. Fiant immobiles quasi lapis, donec transeat populus tuus, Domine, donec transeat populus tuus iste, quem possedisti. Introduces eos, et plantabis in monte haereditatis tuae, firmissimo habitaculo tuo, quod operatus es, Domine: Sanctuarium [ Vulg. add. tuum], Domine, quod firmaverunt manus tuae. Dominus regnabit in aeternum et ultra. Ingressus est enim [h. sic] equus Pharao cum curribus et equitibus ejus in mare: et reduxit super eos Dominus aquas maris. Filii autem Israel ambulaverunt per siccum, in medio ejus. [C. XXV.] Sumpsit ergo Maria prophetis [ Vulg. prophetissa] soror Aaron, tympanum in manu sua: egressaeque sunt omnes mulieres post eam cum tympanis et choris, quibus praecinebat, dicens: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem ejus dejecit in mare [T. IX, B. IX, C. XXVI.] Tulit autem Moses Israel de mari Rubro, et egressi sunt in desertum Sur: ambulaveruntque tribus diebus per solitudinem, et non inveniebant aquam. Et venerunt in Marath, nec poterant bibere aquas de Mara, eo quod essent amarae: unde et congruum loco nomen imposuit, vocans illud Mara, id est, amaritudinem. Et murmuravit populus contra Mosen, dicens, quid bibemus? At ille clamavit ad Dominum, qui ostendit ei lignum: quod cum misisset in aquas, in dulcedinem versae sunt: ibi constituit ei praecepta, atque judicia, et ibi tentavit eum, [h.] et dixit: Si audieris vocem Domini Dei tui, et quod rectum est coram eo feceris, et obedieris mandatis ejus, custodierisque omnia praecepta illius, cunctum languorem, quem posui in Aegypto, non inducam super te: ego enim Dominus sanator tuus. [C. XXVII.] Venerunt autem in Elim filii Israel, ubi erant duodecim fontes aquarum, et septuaginta palmae, et castrametati sunt juxta aquas. [Cap. XVI.] Profectique sunt de Elim, et venit omnis multitudo filiorum Israel in desertum Sin, quod est inter Elim et Sinai: quinto decimo die mensis secundi, postquam egressi sunt de terra Aegypti. Et murmuravit omnis congregatio filiorum Israel contra Mosen et contra Aaron in solitudine. Dixeruntque ad eos filii Israel: Utinam mortui essemus per manum Domini in terra Aegypti, quando sedebamus super ollas carnium, et comedebamus [h.] panem in saturitate: cur eduxistis nos in desertum istud, ut occideretis omnem multitudinem fame? Dixit autem Dominus ad Mosen: Ecce ego pluam vobis [h.] panem de coelo: egrediatur populus, et colligat quae sufficiunt per singulos dies: ut tentem eum, utrum ambulet in lege mea, an non? Die autem sexta parent quod inferant, et sit duplum quam colligere solebant per singulos dies. Dixeruntque Moses et Aaron ad omnes filios Israel: Vespere scietis quod Dominus eduxerit vos de terra Aegypti, et mane videbitis gloriam Domini: audivit enim murmur vestrum contra Dominum: nos vero quid sumus, quia mussitatis [ Vulg. mussitastis] contra nos? Et ait Moses: Dabit vobis Dominus vespere carnes edere, et mane panes in saturitatem: eo quod audierit murmurationes vestras, quibus murmurati estis contra eum, nos enim quid sumus? nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum. Dixitque Moses ad Aaron: Dic universae congregationi filiorum Israel: Accedite coram Domino. audivit enim murmur vestrum. Cumque loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israel, respexerunt ad solitudinem, et ecce gloria Domini apparuit in nube. [C. XXVIII.] Locutus est autem Dominus ad Mosen, dicens: Audivi murmurationes filiorum Israel, loquere ad eos: Vespere comeditis carnes, et mane saturabimini [h.] pane: scietisque quod sim [ Vulg. ego sum] Dominus Deus vester. Factum est ergo vespere, et ascendens coturnix operuit castra; mane quoque ros jacuit per circuitum castrorum. Cumque operuisset superficiem terrae, apparuit in solitudine minutum, et quasi pilo tunsum, in similitudinem pruinae super terram. Quod cum vidissent filii Israel, dixerunt ad invicem, MANHU? quod significat: Quid est hoc? ignorabant enim quid esset. Quibus ait Moses: Iste est panis, quem dedit Dominus vobis ad vescendum. Hic est sermo, quem praecepit Dominus: Colligat unusquisque ex eo quantum sufficiat ad vescendum: gomor per singula capita, juxta numerum animarum vestrarum quae habitant in tabernaculo, sic tolletis. Feceruntque ita filii Israel; et collegerunt alius plus, alius minus. Et mensi sunt ad mensuram gomor: nec qui plus collegerat, habuit amplius: nec qui minus paraverat, reperit minus: sed singuli juxta id quod edere poterant, congregaverunt. Dixitque Moses ad eos: Nullus relinquat ex eo in mane. Qui non audierunt eum, sed dimiserunt quidam ex eis usque mane, et scatere coepit vermibus, atque computruit, et iratus est contra eos Moses. Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad vescendum, cumque incaluisset sol, liquefiebat. In die vero sexta collegerunt cibos duplices, id est, duo gomor per singulos homines: venerunt autem omnes principes multitudinis, et narraverunt Mosi. Qui ait eis: Hoc est quod locutus est Dominus: Requies sabbati sanctificata erit Domino cras: quodcumque operandum est, facite, et quae coquenda sunt, coquite; quidquid autem reliquum fuerit, reponite usque in mane. Feceruntque ita ut praeceperat Moses, et non computruit, neque vermis inventus est in eo. Dixitque Moses: Comedite illud hodie, quia sabbatum est Domini: non invenietur hodie in agro. Sex diebus colligite, in die autem septimo sabbatum est [ Vulg. add. Domini], idcirco non invenietur. Venit septima dies, et egressi de populo, ut colligerent, non invenerunt. Dixit autem Dominus ad Mosen: Usquequo non vultis custodire mandata mea, et legem meam? Videte quod Dominus dederit vobis sabbatum, et propter hoc die sexta tribuerit vobis cibos duplices: maneat unusquisque apud semetipsum, nullus egrediatur de loco suo die septimo. Et sabbatizavit populus die septimo. Appellavitque domus Israel nomen ejus MAN: quod erat quasi semen coriandri album, gustusque ejus quasi similae cum melle. Dixit autem Moses: Iste est sermo, quem praecepit Dominus: Imple gomor ex eo, et custodiatur in futuras retro [h. non habet retro] generationes, ut noverint panem, quo alui vos in solitudine, quando educti estis de terra Aegypti. Dixitque Moses ad Aaron: Sume vas unum, et mitte ibi MAN, quantum potest capere gomor, et repone coram Domino, ad servandum in generationes vestras, sicut praecepit Dominus Mosi. Posuitque illud Aaron in tabenaculo reservandum. [C. XXIX.] Filii autem Israel comederunt MAN quadraginta annis, donec venirent in terram habitabilem hoc cibo aliti sunt, usquequo tangerent fines terrae Chanaan. Gomor autem decima pars est [h.] Epha. [T. X, B. X, C. XXX, Cap. XVII.] Igitur profecta omnis multitudo filiorum Israel de deserto Sin per mansiones suas, juxta sermonem Domini, castrametati sunt in Raphidim, ubi non erat aqua ad bibendum populo. Qui jurgatus contra Mosen, ait: Da nobis aquam, ut bibamus. Quibus respondit Moses: Quid jurgamini contra me? cur tentatis Dominum? Sitivit ergo populus ibi pro aquae penuria, et murmuravit contra Mosen, dicens: Cur nos exire fecisti de Aegypto, ut occideres et nos, et liberos nostros, ac jumenta siti? Clamavit autem Moses ad Dominum, dicens: Quid faciam populo huic? adhuc pauxillum et lapidabit me. Ait Dominus ad Mosen: Antecede populum, et sume tecum de senioribus Israel: et virgam, qua percussisti fluvium, tolle in manu tua, et vade. En ego stabo coram te ibi, supra petram Horeb, percutiesque petram, et exibit ex ea aqua, ut bibat populus. Fecit Moses ita coram senioribus Israel: et vocavit nomen illius loci, Tentatio, [h] et lis, propter jurgium filiorum Israel, et quia tentaverunt Dominum, dicentes: Est ne Dominus in nobis, an non? [C. XXXI.] Venit autem Amalech: et pugnabat contra Israel in Raphidim. Dixitque Moses ad Josue: Elige viros, et egressus, pugna contra Amalech: cras ego stabo in vertice collis, habens virgam Dei in manu mea: Fecit Josue ut locutus ei erat Moses, et pugnavit contra Amalech: Moses autem et Aaron et Hur ascenderunt super verticem collis. Cumque levaret Moses manus, vincebat Israel: sin autem paululum remisisset, superabat Amalech. Manus autem Mosi erant graves: sumentes igitur lapidem, posuerunt super eum, in quo sedit: Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte. Et factum est ut manus ipsius non lassarentur usque ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalech et populum ejus in ore gladii. Dixit autem Dominus ad Mosen: Scribe hoc ob monimentum in libro, et trade auribus Josue: delebo enim memoriam Amalech sub coelo: Aedificavitque Moses altare: et vocavit nomen ejus, Dominus exaltatio mea, dicens: Quia manus super solium [ Vulg. solii] Domini, bellum Domini erit contra Amalech, a generatione in generationem. [C. XXXII, Cap. XVIII.] Cumque audisset Jethro, sacerdos Madian, cognatus Mosi, omnia quae fecerat Deus Mosi, et Israeli populo suo, eo quod adduxisset Dominus Israel de Aegypto: tulit Sephoram uxorem Mosi quam remiserat, et duos filios ejus, quorum unus vocabatur Gersom, dicente patre: Advena fui in terra aliena. Alter vero Eliezer: Deus enim, ait, patris mei adjutor meus, et eruit me de gladio Pharaonis. Venit ergo Jethro cognatus Mosi, et filii ejus, et uxor ejus, ad Mosen in desertum, ubi erat castrametatus juxta montem Dei. Et mandavit Mosi, dicens: Ego cognatus tuus Jethro venio ad te, et uxor tua, et duo filii tui cum ea. Qui egressus in occursum cognati sui, adoravit, et osculatus est eum, salutaveruntque se mutuo verbis pacificis. Cumque intrasset tabernaculum, narravit Moses cognato suo cuncta quae fecerat Dominus Pharaoni, et Aegyptiis propter Israel, universum laborem, qui accidisset eis in itinere, quo [ Vulg. et quod] liberaverat eos Dominus. Laetatusque est Jethro super omnibus bonis, quae fecerat Dominus Israeli, eo quod eruisset eum de manu Aegyptiorum, et ait: Benedictus Dominus, qui liberavit vos de manu Aegyptiorum, et de manu Pharaonis, qui eruit populum suum de manu Aegypti. Nunc cognovi, quia magnus Dominus super omnes deos: eo quod superbe egerint contra illos. Obtulit ergo cognatus Mosi holocausta et hostias Deo: veneruntque Aaron et omnes seniores Israel, ut comederent panem cum eo coram Deo. [C. XXXIII.] Altera autem die sedit Moses, ut judicaret populum, qui assistebat Mosi de mane usque ad vesperam. Quod cum vidisset cognatus ejus, omnia scilicet quae agebat in populo, ait: Quid est hoc quod facis in plebe? cur solus sedes, et omnis populus praestolatur de mane usque ad vesperam? Cui respondit Moses: Venit ad me populus quaerens sententiam Dei. Cumque acciderit eis aliqua disceptatio, veniunt ad me ut judicem inter eos, et ostendam praecepta Dei et leges ejus. At ille: Non bonam, inquit, rem facis: stulto labore consumeris et tu et populus iste qui tecum est: ultra vires tuas est negotium, solus illud non poteris sustinere. Sed audi verba mea atque consilia, et erit Deus tecum. Esto tu populo in his quae ad Deum pertinent, ut referas quae dicuntur ad eum: ostendasque populo caeremonias et ritum colendi, viamque per quam ingredi debeant, et opus quod facere [ Vulg. add. debeant]. Provide autem de omni plebe viros potentes, et timentes Deum, in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam, et constitue ex eis tribunos, et centuriones, et quinquagenarios, et decanos, qui judicent populum omni tempore: quidquid autem majus fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo judicent, leviusque tibi sit, partito in alios onere. Si hoc feceris, implebis imperium Dei, et praecepta ejus poteris sustentare: et omnis hic populus revertetur cum pace ad loca sua. Quibus auditis, Moses fecit omnia quae ille suggesserat. Et, electis viris strenuis de cuncto Israel, constituit eos principes populi, tribunos, e centuriones, et quinquagenarios, et decanos. Qui judicabant plebem omni tempore: quidquid autem gravius erat, referebant ad eum, faciliora tantummodo judicantes. Dimisitque cognatum [ Vulg. add. suum], qui reversus abiit in terram suam. [T. XI, B. XI, C. XXXIV, Cap. XIX.] Mense tertio egressionis [h.] filiorum Israel de terra Aegypti, in die hac venerunt in solitudinem Sinai. Nam profecti de Raphidim, et pervenientes usque in desertum Sinai, castrametati sunt in eodem loco, ibique Israel fixit tentoria e regione montis. Moses autem ascendit ad Deum, vocavitque eum Dominus de monte, et ait: Haec dices domui Jacob, et annuntiabis filiis Israel: Vos ipsi vidistis quae fecerim Aegyptiis, quomodo portaverim vos super alas aquilarum, et assumpserim mihi. Si ergo audieritis vocem meam, et custodieritis pactum meum, eritis mihi in peculium de cunctis populis: mea est enim omnis terra. Et vos eritis mihi in regnum sacerdotale, et gens sancta. Haec sunt verba quae loqueris ad filios Israel. Venit Moses: et convocatis majoribus natu populi, exposuit omnes sermones, quos mandaverat Dominus. Responditque universus populus simul: Cuncta quae locutus est Dominus, faciemus. Cumque retulisset Moses verba populi ad Dominum, ait ei Dominus; Jam nunc veniam ad te in caligine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum. [C. XXXV.] Nuntiavit ergo Moses verba populi ad Dominum. Qui dixit ei: Vade ad populum: et sanctifica illos, hodie et cras, laventque vestimenta sua. Et sint parati in diem tertium: in die enim tertio descendet Dominus coram omni plebe super montem Sinai. Constituesque terminos populo per circuitum, et dices [ Vulg. ad. ad eos]: Cavete, ne ascendatis in montem, nec tangatis fines illius: omnis qui tetigerit montem, morte morietur. Manus non tanget eum, sed lapidibus opprimetur [h. Aliter, manus non tangat eum, quia si tetigerit, lapidibus opprimetur], aut confodietur jaculis: sive jumentum fuerit, sive homo, non vivet. Cum coeperit clangere buccina, tunc ascendant in montem. Descenditque Moses de monte ad populum, et sanctificavit eum. Cumque lavissent vestimenta sua, ait ad eos: Estote parati in diem tertium, ne appropinquetis uxoribus vestris. Jam advenerat tertius dies, et mane inclaruerat: et ecce coeperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementius perstrepebat: timuitque omnis [ Vulg. tac. omnis] populus, qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moses in occursum Dei de loco castrorum, steterunt ad radices montis. Totus [ Vulg. Tunc] autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne, et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace: eratque mons omnis terribilis. Et sonitus buccinae paulatim crescebat in majus, et prolixius tendebatur. Moses loquebatur, et Deus respondebat ei. Descenditque Dominus super montem Sinai in ipso montis vertice, et vocavit Mosen in cacumen ejus. Quo cum ascendisset, dixit ad eum: Descende, et contestare populum, ne forte velint transcendere terminos ad videndum Dominum: et pereat ex eis plurima multitudo. Sacerdotes quoque, qui accedunt ad Dominum, sanctificentur, ne percutiat eos. Dixitque Moses ad Dominum: Non poterit vulgus ascendere in montem Sinai: tu enim testificatus es, et jussisti: Pone terminos circa montem, et sanctifica illum. [C. XXXVI.] Cui ait Dominus: Vade, descende: ascendesque tu, et Aaron tecum: sacerdotes autem et populus ne transeant terminos, nec ascendant ad Dominum, ne forte interficiat illos. Descenditque Moses ad populum, et omnia narravit eis. [C. XXXVII, Cap. XX.] Locutusque est Deus cunctos sermones hos: [1 Praeceptum ] Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. [2 Praec. ] Non habebis deos alienos coram me. Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles; ego enim sum Dominus Deus tuus fortis, zelotes, visitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam et quartam generationem eorum qui oderunt me: et faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt praecepta mea. [3 Praec. ] Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum: nec enim habebit insontem Dominus eum qui assumpserit nomen Domini Dei sui frustra. [4 Praec. ] Memento, ut diem sabbati sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua. Septimo autem die sabbatum Domini Dei tui: non facies in eo omne opus, tu, et filius tuus et filia tua, servus tuus et ancilla tua, jumentum tuum, et advena, qui est intra portas tuas. Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo: idcirco benedixit Dominus diem sabbati et sanctificavit eum. [5 Praec. ] Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. [6 P. ] Non occides. [7 P. ] Non moechaberis. [8 P. ] Non furtum facies. [9 P. ] Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. [10 P. ] Non concupisces domum proximi tui: nec desiderabis uxorem ejus: non servum, non ancillam, non bovem, non asinum, nec omnia quae illius sunt. [C. XXXVIII.] Cunctus autem populus videbat voces et lampades, et sonitum buccinae, montemque fumantem; et perterriti ac pavore concussi, steterunt procul, dicentes Mosi: Loquere tu nobis, et audiemus: non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. Et ait Moses ad populum: Nolite timere, ut enim probaret vos venit Deus, et ut terror illius esset in vobis, et non peccaretis. Stetitque populus de longe. [T. XII, C. XXXIX.] Moses autem accessit ad caliginem in qua erat Deus. Dixit praeterea Dominus ad Mosen: Haec dices filiis Israel: Vos vidistis quod de coelo locutus sim vobis. Non facietis mecum deos argenteos, nec deos aureos facietis vobis. Altare de terra facietis mihi, et offeretis super eo holocausta et pacifica vestra, oves vestras et boves, in omni loco in quo memoria fuerit nominis mei, veniam ad te, et benedicam tibi. Quod si altare lapideum feceris mihi, non aedificabis illud de sectis lapidibus: si enim levaveris cultrum tuum [ Vulg. tac. tuum] super eum, polluetur. Non ascendes per gradus ad altare meum, ne reveletur turpitudo tua [h. super illud]. [C. XL, Cap. XXI.] Haec sunt judicia quae propones eis. Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi: in septimo egredietur liber gratis. Cum quali veste intraverit, cum tuli exeat: si habens uxorem, et uxor egredietur simul. Sin autem dominus dederit illi uxorem, et peperit filios et filias: mulier et liberi ejus erunt domini sui, ipse vero exibit cum vestitu suo. Quod si dixerit servus: Diligo dominum meum et uxorem ac liberos, non egrediar liber: offeret eum dominus diis, et applicabitur ad ostium et postes, perforabitque aurem ejus subula, et erit ei servus in saeculum. [C. XLI.] Et si vendiderit filiam ejus in famulam, non egredietur sicut ancillae exire consueverunt. Si displicuerit oculis domini sui, cui tradita fuerit, dimittet eam: populo autem alieno vendendi non habebit potestatem, si spreverit eam. Sin autem filio suo desponderit eam, juxta morem filiarum faciet illi. Quod si alteram ei acceperit, providebit puellae nuptias, et vestimenta, et pretium pudicitiae non negabit. Si tria ista non fecerit, egredietur gratis absque pecunia. [C. XLII.] Qui percusserit hominem volens occidere, morte moriatur. Qui autem non est insidiatus, sed Deus illum tradidit in manus ejus: constituam tibi locum quo fugere debeat. [C. XLIII.] Si quis industria occiderit proximum suum, et per insidias: ab altari meo evelles eum, ut moriatur. [C. XLIV.] Qui percusserit patrem suum et matrem, morte moriatur. [C. XLV.] Qui furatus fuerit hominem, et vendiderit eum, convictus noxae morte moriatur. [C. XLVI.] Qui maledixerit patri suo et matri, morte moriatur. [C. XLVII.] Si rixati fuerint viri, et percusserit alter proximum suum lapide vel pugno, et ille mortuus non fuerit, sed jacuerit in lectulo: si surrexerit, et ambulaverit foris super baculum suum, innocens erit qui percusserit: ita tamen ut operas ejus et impensas in medicos restituat. [C. XLVIII.] Qui percusserit servum suum vel ancillam virga, et mortuus fuerit in manibus ejus, criminis reus erit. Sin autem uno die supervixerit vel duobus, non subjacebit poenae, quia pecunia illius est. [C. XLIX.] Si rixati fuerint viri, et percusserit quis mulierem praegnantem, et abortivum quidem fecerit, sed ipsa vixerit: subjacebit damno quantum expetierit maritus mulieris, et arbitri judicarint. [C. L.] Sin autem mors ejus fuerit subsecuta, reddet animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede, adustionem pro adustione, vulnus pro vulnere, livorem pro livore. [C. LI.] Si percusserit quispiam oculum servi sui aut ancillae, et luscos eos fecerit, dimittet eos liberos pro oculo quem eruit. Dentem quoque si excusserit servo vel ancillae suae, similiter eos dimittet liber. [C. LII.] Si bos cornu petierit [ Vulg. percusserit] virum aut mulierem, et mortui fuerint, lapidibus obruetur: et non comedentur carnes ejus, dominusque bovis innocens erit. Quod si bos cornupeta fuerit ab heri et nudiustertius, et contestati sunt dominum ejus, nec recluserit eum, occideritque virum aut mulierem: bos lapidibus obruetur, et dominum illius occident. Quod si pretium ei fuerit impositum, dabit pro anima sua quidquid fuerit postulatus. Filium quoque et filiam si cornu percusserit, simili sententiae subjacebit. Si servum ancillamque invaserit, triginta siclos argenti dabit domino, bos vero lapidibus opprimetur. [C. LIII.] Si quis aperuerit cisternam, et foderit, et non operuerit eam, cecideritque bos vel asinus in eam, dominus cisternae reddet pretium jumentorum: quod autem mortuum est, ipsius erit. [C. LIV.] Si bos alienus bovem alterius vulneraverit, et ille mortuus fuerit: vendent bovem vivum, et divident pretium, cadaver autem mortui inter se dispertient. Si autem sciebat quod bos cornupeta esset ab heri et nudiustertius, et non custodivit eum dominus suus: reddet bovem pro bove, et cadaver integrum accipiet. [C. LV, Cap. XXII.] Si quis furatus fuerit bovem, aut ovem, et occiderit, vel vendiderit: quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove. [C. LVI.] Si effringens fur domum, sive suffodiens fuerit inventus, et accepto vulnere, mortuus fuerit: percussor non erit reus sanguinis. Quod si, orto sole, hoc fecerit, homicidium perpetravit, et ipse morietur. Si non habuerit quod pro furto reddat, [ Vulg. add. ipse] venumdabitur. Si inventum fuerit apud eum quod furatus est, vivens, sive bos, sive asinus, sive ovis: duplum restituet. [C. LVII.] Si laeserit quispiam agrum vel vineam: et dimiserit jumentum suum, ut depascatur aliena: quidquid optimum habuerit in agro suo, vel in vinea, pro damni aestimatione restituet. [C. LVIII.] Si egressus ignis invenerit spinas, et comprehenderit acervos frugum, sive stantes segetes in agris, reddet damnum qui ignem succenderit. [C. LIX.] Si quis commendaverit amico pecuniam, aut vas in custodiam, et ab eo qui susceperat, furto ablata fuerint: si invenitur fur, duplum reddet. Si latet fur, dominus domus applicabitur ad deos, et jurabit quod non extenderit manum in rem proximi sui, ad perpetrandam fraudem, tam in bove, quam in asino, et ove ac vestimento; et quidquid damni inferre potest: ad deos utriusque causa perveniet, et si illi judicaverint, duplum restituet proximo suo. [C. LX.] Si quis commendaverit proximo suo asinum, bovem, ovem, et omne jumentum, ad custodiam, et mortuum fuerit, aut debilitatum, vel captum ab hostibus, nullusque hoc viderit: jusjurandum erit in medio, quod non extenderit manum ad rem proximi sui: suscipietque dominus juramentum, et ille reddere non cogetur. Quod si furto ablatum fuerit, restituet damnum domino. Si comestum a bestia, proferat ad eum quod occisum est, et non restituet. [C. LXI.] Qui a proximo suo quidquam horum mutuo postulaverit, et debilitatum aut mortuum fuerit, domino non praesente, reddere compelletur. Quod si in praesentiarum fuerit dominus, non restituet, maxime si conductum venerat pro mercede operis sui. [C. LXII] Si seduxerit quis virginem necdum desponsatam, dormieritque cum ea: dotabit eam, et habebit eam uxorem. Si pater virginis dare noluerit, reddet pecuniam juxta modum dotis, quam virgines accipere consuerunt. [C. LXIII.] Maleficos non patieris vivere. [C. LXIV.] Qui coierit cum jumento, morte moriatur. [C. LXV.] Qui immolat diis, occidetur, praeterquam Domino soli. [C. LXVI.] Advenam non contristabis, neque affliges eum: advenae enim et ipsi fuistis in terra Aegypti. [C. LXVII.] Viduae et pupillo non nocebitis. Si laeseritis eos, vociferabuntur ad me, et ego audiam clamorem eorum, et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vestrae viduae, et filii vestri pupilli. [C. LVIII.] Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes. Si pignus a proximo tuo acceperis vestimentum, ante solis occasum reddes ei. Ipsum enim est solum quo operitur, indumentum carnis ejus, nec habet aliud in quo dormiat; si clamaverit [h. Et erit, si clamaverit] ad me, exaudiam eum, quia misericors sum. [C. LXIX.] Diis non detrahes, et principi populi tui non maledices. [C. LXX.] Decimas tuas et primitias tuas non tardabis offerre. [C. LXXI.] Primogenitum filiorum tuorum dabis mihi. De bobus quoque, et ovibus similiter facies: septem diebus sit cum matre sua, die octava reddes illum mihi. [C. LXXII.] Viri sancti eritis mihi. Carnem, quae a bestiis fuerit praegustata, non comedetis, sed projicietis canibus. [C. LXXIII, Cap. XXIII.] Non suspicies vocem mendacii. [C. LXXIV.] Nec junges manum tuam, ut pro impio dicas falsum testimonium. [C. LXXV.] Non sequeris turbam ad faciendum malum: [C. LXXVI.] Nec in judicio, plurimorum acquiesces sententiae, ut a vero devies. [C. LXXVII.] Pauperis quoque non misereberis in negotio. [C. LXXVIII.] Si occurreris bovi inimici tui, aut asino erranti, reduc ad eum. [C. LXXIX.] Si videris asinum odientis te jacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo. [C. LXXX.] Non declinabis in judicio pauperis. [C. LXXXI.] Mendacium fugies. [C. LXXXII.] Insontem et justum non occides: quia aversor impium. [C. LXXXIII.] Nec accipies munera, quae excaecant etiam prudentes, et subvertunt verba justorum. [C. LXXXIV.] Peregrino molestus non eris: scitis enim advenarum animas, quia et ipsi peregrini fuistis in terra Aegypti. [B. XII.] Sex annis seminabis terram tuam, et congregabis fruges ejus. Anno autem septimo dimittes eam, et requiescere facies, ut comedant pauperes populi tui, et quidquid reliquum fuerit, edant bestiae agri; ita facies in vinea et in oliveto tuo. [C. LXXXV.] Sex diebus operaberis: septima die cessabis, ut requiescat bos et asinus tuus, et refrigeretur filius ancillae tuae, et advena. [C. LXXXVI.] Omnia quae dixi vobis, custodite. Et per nomen aeternorum deorum non jurabitis, neque audietur ex ore vestro. [C. LXXXVII.] Tribus vicibus per singulos annos mihi festa celebrabitis. [C. LXXXVIII.] Solemnitatem azymorum custodies. Septem diebus comedes azyma, sicut praecepi tibi, tempore mensis novorum quando egressus es de Aegypto. [C. LXXXIX.] Non apparebis in conspectu meo vacuus. Et solemnitatem messis primitivorum operis tui, quaecumque seminaveris in agro. Solemnitatem quoque in exitu anni, quando congregaveris omnes fruges tuas de agro. [C. XC.] Ter in anno apparebit omne masculinum tuum coram Domino Deo [ Vulg. add. tuo]. Non immolabis super fermento sanguinem victimae meae, nec remanebit adeps solemnitatis meae usque mane. [C. XCI.] Primitias frugum terrae tuae deferes in domum Domini Dei tui. [C. XCII.] Non coques haedum in lacte matris suae. [C. XCIII.] Ecce ego mittam angelum, qui praecedat te, et custodiat in via, et introducat ad locum quem paravi. Observa cum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes, quia non dimittet cum peccaveritis, et est nomen meum in illo. [C. XCIV.] Quod si audieris vocem ejus, et feceris omnia quae loquor, inimicus ero inimicis tuis, et affligam affligentes te. Praecedetque te angelus meus, et introducet te ad Amorrhaeum, et Hetthaeum, et Pherezaeum, Chananaeumque, et Hevaeum, et Jebusaeum, quos ego conteram. [C. XCV.] Non adorabis deos eorum, nec coles eos: non facies opera eorum sed destrues eos, et confringes statuas eorum. Servietisque Domino Deo vestro, ut benedicam pani tuo et aquis, et auferam infirmitatem de medio tui. Non erit infecunda nec sterilis in terra tua: numerum dierum tuorum implebo. [C. XCVI.] Terrorem meum mittam in praecursum tuum, et occidam omnem populum, ad quem ingredieris, cunctorumque inimicorum tuorum coram te terga vertam, emittens crabrones prius, qui fugabunt Hevaeum, et Chananaeum, et Hetthaeum, antequam introeas. Non ejiciam eos a facie tua anno uno, ne terra in solitudinem redigatur, et crescant contra te bestiae. Paulatim expellam eos de conspectu tuo, donec augearis, et possideas terram. Ponam autem terminos tuos a mari Rubro usque ad mare Philistinorum, et a deserto usque ad fluvium: tradam in manibus vestris habitatores terrae, et ejiciam eos de conspectu vestro. Non inibis cum eis foedus, nec cum diis eorum. Non habitent in terra tua, ne forte peccare te faciant in me, si servieris diis eorum: quod tibi certe erit in scandalum. [C. XCVII, Cap. XXIV.] Mosi quoque dixit: Ascende ad Dominum tu, et Aaron, Nadab, et Abiu, et septuaginta seniores ex Israel, et adorabitis procul. Solusque Moses ascendet ad Dominum, et illi non appropinquabunt: nec populus ascendet cum eo. [T. XIII, B. XIII.] Venit ergo Moses, et narravit plebi omnia verba Domini atque judicia: responditque cunctus populus una voce: Omnia verba Domini, quae locutus est, faciemus. [C. XCVIII.] Scripsit autem Moses universos sermones Domini, et mane consurgens aedificavit altare ad radices montis, et duodecim titulos per duodecim tribus Israel. Misitque juvenes de filiis Israel, et obtulerunt holocausta, immolaveruntque victimas pacificas Domino, vitulos. Tulit itaque Moses dimidiam partem sanguinis, et misit in crateras: partem autem residuam fudit super altare. Assumensque volumen foederis, legit, audiente populo, qui dixerunt: Omnia quae locutus est Dominus, faciemus, et erimus obedientes. Ille vero sumptum sanguinem respersit in populum, et ait: Hic est sanguis foederis, quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his. [C. XCIX.] Ascenderuntque Moses et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta de senibus Israel. [C. C.] Et viderunt Deum Israel, et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi coelum, cum serenum est. Nec super eos qui procul recesserant de filiis Israel, misit manum suam, videruntque Deum, et comederunt, ac biberunt. [C. CI.] Dixit autem Dominus ad Mosen: Ascende ad me in montem, et esto ibi: daboque tibi tabulas lapideas, et legem ac mandata, quae scripsi, ut doceas eos. Surrexerunt Moses et Josue minister ejus: ascendensque Moses in montem Dei, senioribus ait: Exspectate his donec revertamur ad vos. Habetis Aaron et Hur vobiscum; si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad eos. Cumque ascendisset Moses, operuit nubes montem, et habitavit gloria Domini super Sinai, tegens illum nube sex diebus. [C. CII.] Septimo autem die vocavit eum [ Vulg. add. Dominus] de medio caliginis. Erat autem species gloriae Domini, quasi ignis ardens super verticem montis, in conspectu filiorum Israel. Ingressusque Moses medium nebulae ascendit in montem: et fuit ibi quadraginta diebus, et quadraginta noctibus. [C. CIII, Cap. XXV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, ut tollant mihi primitias [h. oblationes], ab omni homine qui offeret ultroneus, accipietis eas. [C. CIV.] Haec sunt autem quae accipere debetis: Aurum, et argentum, et aes, hyacinthum et purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum, pilos caprarum, et pelles arietum rubricatas, pellesque ianthinas, et ligna settim, oleum ad luminaria concinnanda [h. non habet, concinnanda]: aromata in unguentum, et thymiamata boni odoris: lapides onychinos et gemmas ad ornandum Ephod ac Rationale. Facientque mihi sanctuarium, et habitabo in medio eorum: juxta omnem similitudinem tabernaculi quod ostendam tibi, et omnium vasorum in cultum ejus: sicque facietis illud: [C. CV.] Arcam de lignis settim compingite, cujus longitudo habeat duos semis cubitos: latitudo cubitum et dimidium: altitudo cubitum similiter ac semissem. Et deaurabis eam auro mundissimo intus et foris: faciesque supra coronam auream per circuitum, et quatuor circulos aureos, quos pones per quatuor arcae angulos; duo circuli sint in latere uno, et duo in altero. Facies quoque vectes de lignis settim, et operies eos auro. Inducesque per circulos qui sunt in arcae lateribus, ut portetur in eis, qui semper erunt in circulis, nec umquam extrahentur ab eis. Ponesque in arca testificationem quam dabo tibi. Facies et propitiatorium de auro mundissimo, duos cubitos et dimidium tenebit longitudo ejus: semissem et cubitum latitudo. Duos quoque Cherubim aureos et productiles facies, ex utraque parte oraculi. Cherub unus sit in latere uno, et alter in altero. Utrumque latus propitiatorii tegant, expandentes alas et operientes oraculum, respiciantque se mutuo versis vultibus in propitiatorium quo operienda est arca, in qua pones testimonium quod dabo tibi. Inde praecipiam, et loquar ad te super propitiatorio scilicet, ac medio duorum Cherubim, qui erunt super arcam testimonii, cuncta quae mandabo per te filiis Israel. Facies et mensam de lignis settim, habentem duos cubitos longitudinis, et in latitudine cubitum, et in altitudine cubitum ac semissem. Et inaurabis eam auro purissimo, faciesque illi labium aureum per circuitum, et ipsi labio coronam interrasilem altam quatuor digitis, et super illam, alteram coronam [h. non habet haec] aureolam. Quatuor quoque circulos aureos praeparabis, et pones eos in quatuor angulis ejusdem mensae per singulos pedes. Subter coronam erunt circuli aurei, ut mittantur vectes per eos, et possit mensa portari. Ipsos quoque vectes facies de lignis settim, et circumdabis auro ad subvehendam mensam. Et parabis acetabula, ac phialas, thuribula, et ciathos, in quibus offerenda sunt libamina, ex auro purissimo. Et pones super mensam panes propositionis in conspectu meo semper. Facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile ejus, et calamos, scyphos, et sphaerulas, ac lilia, ipso procedentia. Sex calami egredientur de lateribus, tres ex uno latere, et tres ex altero. Tres scyphi quasi in nucis modum per calamos singulos, sphaerulaque simul et lilium, et tres similiter scyphi instar nucis in calamo altero, sphaerulaque simul et lilium. Hoc erit opus sex calamorum, qui producendi sunt de hastili: in ipso autem candelabro erunt quatuor scyphi in nucis modum, sphaerulaeque per singulos, et lilia. Sphaerula sub duobus calamis per tria loca, qui simul sex fiunt, procedentes de hastili uno. Et sphaerulae igitur et calami ex ipso erunt, universa ductilia de auro purissimo. Facies et lucernas septem, et pones eas super candelabrum, ut luceant ex adverso. Emunctoria quoque, et ubi quae emuncta sunt exstinguantur, fiant de auro purissimo. Omne pondus candelabri cum universis vasis suis habebit talentum auri mundissimi. Inspice, et fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est. [Cap. XXVI.] Tabernaculum vero ita facies: Decem cortinas de bysso retorta, et hyacintho, ac purpura, coccoque bis tincto, variatas opere plumario facies. Longitudo cortinae unius habebit viginti octo cubitos: latitudo, quatuor cubitorum erit. Unius mensurae fient universa tentoria. Quinque cortinae sibi jungentur mutuo, et aliae quinque nexu simili cohaerebunt. Ansulas hyacinthinas in lateribus ac summitatibus facies cortinarum, ut possint invicem copulari. Quinquagenas ansulas cortina habebit in utraque parte, ita insertas, ut ansae contra ansas veniant, et altera alteri possit aptari. Facies et quinquaginta circulos aureos quibus cortinarum vela jungenda sunt, ut unum tabernaculum fiat. Facies et saga cilicina undecim, ad operiendum tectum tabernaculi. Longitudo sagi unius habebit triginta cubitos, et latitudo, quatuor: aequa erit mensura sagorum omnium. E quibus quinque junges seorsum et sex sibi mutuo copulabis, ita ut sextum sagum in fronte tecti duplices. Facies et quinquaginta ansas in ora sagi unius, ut conjungi cum altero queat, et quinquaginta ansas in ora sagi alterius, ut cum altero copuletur. Facies et quinquaginta fibulas aeneas, quibus jungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat. Quod autem superfuerit in sagis quae parantur tecto, id est, unum sagum quod amplius est, ex medietate ejus operies posteriora tabernaculi. Et cubitus ex una parte pendebit, et alter ex altera, qui plus est in sagorum longitudine, utrumque latus tabernaculi protegens. Facies et operimentum aliud tecto de pellibus arietum rubricatis, et super hoc rursum aliud operimentum de ianthinis pellibus. Facies et tabulas stantes tabernaculi de lignis settim, quae singulae denos cubitos in longitudine habeant, et in latitudine singulos ac semissem. In lateribus tabulae, duae incastraturae fient, quibus tabula alteri tabulae connectatur, atque in hunc modum cunctae tabulae parabuntur. Quarum viginti erunt in latere meridiano, quod vergit ad Austrum. Quibus quadraginta bases argenteas fundes, ut binae bases singulis tabulis per duos angulos subjiciantur. In latere quoque secundo tabernaculi, quod vergit ad Aquilonem, viginti tabulae erunt, quadraginta habentes bases argenteas. Binae bases singulis tabulis supponentur. Ad occidentalem vero plagam tabernaculi facies sex tabulas, et rursum alias duas quae in angulis erigantur post tergum tabernaculi. Eruntque conjunctae a deorsum usque sursum, et una omnes compago retinebit. Duabus quoque tabulis quae in angulis ponendae sunt, similis junctura servabitur. Et erunt simul tabulae octo, bases earum argenteae sedecim, duabus basibus per unam tabulam supputatis. Facies et vectes de lignis settim, quinque ad continendas tabulas in uno latere tabernaculi, et quinque alios in altero, et ejusdem numeri ad occidentalem plagam, qui mittentur per medias tabulas a summo usque ad summum. Ipsasque tabulas deaurabis, et fundes in eis annulos aureos, per quos vectes tabulata contineant: quos operies laminis aureis. Et eriges tabernaculum juxta exemplum quod tibi in monte monstratum est. Facies et velum dei hyacintho, et purpura coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumario et pulchra varietate contextum, quod appendes ante quatuor columnas de lignis settim quae ipsae quidem deauratae erunt, et habebunt capita aurea, sed bases argenteas. Inseretur autem velum per circulos, intra quod pones arcam testimonii, et quo Sanctuarium, et sanctuarii sanctuaria dividentur. Pones et propitiatorium super arcam testimonii in sancto sanctorum: mensamque extra velum, et contra mensam candelabrum in latere tabernaculi meridiano: mensa enim stabit in parte Aquilonis. Facies et tentorium in introitu tabernaculi de hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumario. Et quinque columnas deaurabis lignorum settim, ante quas ducetur tentorium: quarum erunt capita aurea, et bases aeneae. [Cap. XXVII.] Facies et altare de lignis settim, quod habebit quinque cubitos in longitutidine, et totidem in latitudine, id est, quadrum, et tres cubitos in altitudine. Cornua autem per quatuor angulos ex ipso erunt, et operies illud aere. Faciesque in usus ejus lebetes ad suscipiendos cineres, et forcipes atque fuscinulas et ignium receptacula. Omnia vasa ex aere fabricabis. Craticulamque in modum retis aeneam: per cujus quatuor angulos erunt quatuor annuli aerei [ Vulg. aenei], quos pones subter arulam altaris. Eritque craticula usque ad altaris medium. Facies et vectes altaris [ Vulg. tac. altaris] de lignis settim duos, quos operies laminis aeneis, et induces per circulos, eruntque ex utroque latere altaris ad portandum. Non solidum, sed inane et cavum intrinsecus facies illud, sicut tibi in monte monstratum est. Facies et atrium tabernaculi, in cujus plaga australi contra meridiem erunt tentoria de bysso retorta: centum cubitos unum latus tenebit in longitudine. Et columnas viginti cum basibus totidem aeneis, quae capita cum caelaturis suis habebunt argentea. Similiter in latere Aquilonis per longum erunt tentoria centum cubitorum, columnae viginti, et bases aeneae ejusdem numeri, et capita earum cum caelaturis suis argentea. In latitudine vero atrii, quod respicit ad occidentem, erunt tentoria per quinquaginta cubitos, et columnae decem, basesque totidem. In ea quoque atrii latitudine, quae respicit ad Orientem, quinquaginta cubiti erunt. In quibus quindecim cubitorum tentoria lateri uno deputabuntur, columnaeque tres et bases totidem, et in latere altero erunt tentoria cubitos obtinentia quindecim, columnae tres, et bases totidem. In introitu vero atrii fiet tentorium cubitorum viginti ex hyacintho et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumarii: columnas habebit quatuor cum basibus totidem. Omnes columnae atrii per circuitum vestitae erunt argenti laminis, capitibus argenteis, et basibus aeneis. In longitudine occupabit atrium cubitos centum, in latitudine quinquaginta [ Vulg. quadraginta], altitudo quinque cubitorum erit. Fietque de bysso retorta, et habebit bases aeneas. Cuncta vasa tabernaculi in omnes usus et caeremonias, tam paxillos ejus quam atrii, ex aere facies. (C. CVI.] Praecipe filiis Israel ut afferant tibi oleum de arboribus olivarum purissimum, piloque contusum, ut ardeat lucerna semper in tabernaculo testimonii, extra velum quod oppansum est testimonio. Et collocabunt eam Aaron et filii ejus, ut usque mane luceat coram Domino. Perpetuus erit cultus per successiones eorum a filiis Israel. [C. CVII, Cap. XXVIII.] Applica quoque ad te Aaron fratrem tuum cum filiis suis de medio filiorum Israel, ut sacerdotio fungantur mihi: Aaron, Nadab, et Abiu, Eleazar, et Ithamar. [C. CVIII.] Faciesque vestem sanctam Aaron fratri tuo in gloriam et decorem. Et loqueris cunctis sapientibus corde, quos replevi spiritu prudentiae, ut faciant vestes Aaron, in quibus sanctificatus ministret mihi. [C. CIX.] Haec autem erunt vestimenta quae facient: Rationale, et superhumerale, tunicam et lineam strictam, cidarim et balteum. Facient vestimenta sancta Aaron fratri tuo et filiis ejus, ut sacerdotio fungantur mihi. Accipientque aurum, et hyacinthum, et purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum. Facient autem superhumerale de auro et hyacintho ac purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere polymito. Duas oras junctas habebit in utroque latere summitatum, ut in unum redeant. Ipsaque textura et cuncta operis varietas erit ex auro, et hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta. Sumesque duos lapides onychinos, et sculpes in eis nomina filiorum Israel: sex nomina in lapide uno, et sex reliqua in altero, juxta ordinem nativitatis eorum. Opere sculptoris et caelatura gemmarii sculpes eos nominibus filiorum Israel, inclusos auro atque circumdatos: et pones in utroque latere superhumeralis, memoriale filiis Israel. Portabitque Aaron nomina eorum coram Domino super utrumque humerum, ob recordationem. Facies et uncinos ex auro, et duas catenulas auri purissimi sibi invicem cohaerentes, quas inseres uncinis. Rationale quoque judicii facies opere polymito juxta texturam superhumeralis, ex auro, hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta. Quadrangulum erit et duplex: mensuram palmi habebit tam in longitudine quam in latitudine. Ponesque in eo quatuor ordines lapidum: in primo versu erit lapis sardius, et topazius, et smaragdus: in secundo carbunculus, sapphirus, et iaspis: in tertio ligurius, achates, et amethystus: in quarto chrysolythus, onychinus, et beryllus. Inclusi auro erunt per ordines suos. Habebuntque nomina filiorum Israel: duodecim nominibus caelabuntur, singuli lapides nominibus singulorum per duodecim tribus. Facies in Rationali catenas sibi invicem cohaerentes ex auro purissimo: et duos annulos aureos, quos pones in utraque Rationalis summitate: catenasque aureas junges annulis, qui sunt in marginibus ejus, et ipsarum catenarum extrema duobus copulabis uncinis in utroque latere superhumeralis quod Rationale respicit. Facies et duos annulos aureos, quos pones in summitatibus Rationalis, in oris, quae e regione sunt superhumeralis, et posteriora ejus aspiciunt. Nec non et alios duos annulos aureos, qui ponendi sunt in utroque latere superhumeralis deorsum, quod respicit contra faciem juncturae inferioris, ut aptari possit cum superhumerali, et stringatur Rationale annulis suis cum annualis superhumeralis vitta hyacinthina, ut maneat junctura fabrefacta, et a se invicem Rationale et superhumerale nequeant separari. Portabitque Aaron nomina filiorum Israel in Rationali judicii super pectus suum, quando ingredietur sanctuarium, memoriale coram Domino in aeternum. Pones autem in Rationali judicii doctrinam et veritatem, quae erunt in pectore Aaron, quando ingredietur coram Domino: et gestabit judicium filiorum Israel in pectore suo, in conspectu Domini semper. Facies et tunicam superhumeralis totam hyacinthinam, in cujus medio supra erit capitium, et ora per gyrum ejus textilis, sicut fieri solet in extremis vestium partibus, ne facile rumpatur. Deorsum vero, ad pedes ejusdem tunicae, per circuitum, quasi mala punica facies, ex hyacintho, et purpura, et cocco bis tincto, mixtis in medio tintinnabulis, ita ut tintinnabulum sit aureum et malum punicum, rursumque tintinnabulum aliud aureum et malum punicum. Et vestietur ea Aaron in officio ministerii, ut audiatur sonitus quando ingreditur et egreditur sanctuarium in conspectu Domini, et non moriatur. Facies et laminam de auro purissimo: in qua sculpes opere caelatoris, Sanctum Domino. Ligabisque eam vitta hyacinthina, et erit super tiaram, imminens fronti pontificis. Portabitque Aaron iniquitates eorum, quae obtulerunt et sanctificaverunt filii Israel, in cunctis muneribus et donariis suis. Erit autem lamina semper in fronte ejus, ut placatus eis sit Dominus. Stringesque tunicam bysso, et tiaram byssinam facies, et balteum opere plumarii. Porro filiis Aaron tunicas lineas parabis, et balteos ac tiaras, in gloriam et decorem: vestiesque his omnibus Aaron fratrem tuum et filios ejus cum eo. Et cunctorum consecrabis manus, sanctificabisque illos, ut sacerdotio fungantur mihi. Facies et feminalia linea, ut operiant carnem turpitudinis suae, a renibus usque ad femina: et utentur eis Aaron et filii ejus quando ingredientur tabernaculum testimonii, vel quando appropinquant ad altare ut ministrent in sanctuario, ne iniquitatis rei moriantur. Legitimum sempiternum erit Aaron, et semini ejus post eum. [B. XVII, C. CX, Cap. XXIX.] Sed et hoc facies, ut mihi in sacerdotium consecrentur. Tolle vitulum de armento, et arietes duos immaculatos, panesque azymos, et crustula absque fermento, quae conspersa sint oleo, lagana quoque azyma oleo lita: de simila triticea cuncta facies. Et posita in canistro offeres: vitulum autem et duos arietes, et Aaron ac filios ejus applicabis ad hostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum filiis [ Vulg. add. suis] aqua, indues Aaron vestimentis suis, id est, linea et tunica, et superhumerali et Rationali, quod constringes balteo. Et pones tiaram in capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis fundes super caput ejus: atque hoc ritu consecrabitur. Filios quoque illius applicabis, et indues tunicis lineis, cingesque balteo. Aaron scilicet et liberos ejus, et impones eis mitras: eruntque sacerdotes mihi religione perpetua. [C. CXI.] Postquam initiaveris manus eorum, applicabis et vitulum coram tabernaculo testimonii. Imponentque Aaron et filii ejus manus super caput illius, et mactabis eum in conspectu Domini, juxta ostium tabernaculi testimonii, sumptumque de sanguine vituli pones super cornua altaris digito tuo, reliquum autem sanguinem fundes juxta basim ejus. Sumes et adipem totum qui operit intestina, et reticulum jecoris ac duos renes, et adipem qui super eos est, et offeres incensum super altare: carnes vero vituli et corium et fimum combures foris extra castra, eo quod pro peccato [ Vulg. peccatis] sit. Unum quoque arietem sumes, super cujus caput ponent Aaron et filii ejus manus. Quem cum mactaveris, tolles de sanguine ejus, et fundes circa altare Ipsum autem arietem secabis in frusta, lotaque intestina ejus ac pedes pones super concisas carnes, et super caput illius. Et offeres totum arietem in incensum super altare. [C. CXII.] Oblatio est Domino odor suavissimus victimae Domini: Tolles quoque arietem alterum, super cujus caput Aaron et filii ejus ponent manus. Quem cum immolaveris, sumes de sanguine ipsius, et pones super extremum dextrae auriculae Aaron et filiorum ejus, et super pollices manus eorum et pedis dextri, fundesque sanguinem super altare per circuitum. Cumque tuleris de sanguine qui est super altare, et de oleo unctionis, asperges Aaron et vestes ejus, filios et vestimenta eorum. Consecratisque et ipsis, et vestibus, tolles adipem de ariete, et caudam et arvinam, quae operit vitalia ac reticulum jecoris, et duos renes atque adipem, qui super eos est, armumque dextrum eo quod sit aries consecrationum, tortamque panis unius, crustulum conspersum oleo, laganum de canistro azymorum, quod positum est in conspectu Domini: ponesque omnia super manus Aaron, et filiorum ejus, et sanctificabis eos elevans coram Domino. Suscipiesque universa de manibus eorum: et incendes super altare in holocaustum, odorem suavissimum in conspectu Domini, quia oblatio ejus est. Sumes quoque pectusculum de ariete quo initiatus est Aaron, sanctificabisque illud elevatum coram Domino, et cedet in partem tuam. Sanctificabisque et pectusculum consecratum, et armum quem de ariete separasti, quo initiatus est Aaron et filii ejus, cedentque in partem Aaron et filiorum ejus jure perpetuo a filiis Israel: quia [h. oblatio] primitiva sunt et initia de victimis eorum pacificis quae offerunt Domino. Vestem autem sanctam, qua utetur Aaron, habebunt filii ejus post eum, ut ungantur in ea, et consecrentur manus eorum. Septem diebus utetur illa qui pontifex pro eo fuerit constitutus de filiis ejus, et qui ingredietur tabernaculum testimonii ut ministret in sanctuario. Arietem autem consecrationis tolles, et coquens carnes ejus in loco sancto, quibus vescetur Aaron et filii ejus. Panes quoque, qui sunt in canistro, in vestibulo tabernaculi testimonii comedent, ut sit placabile sacrificium, et sanctificentur offerentium manus. Alienigena non vescetur ex iis, quia sancti sunt. Quod si remanserit de carnibus consecratis, sive de panibus usque mane, combures reliquias igni: non comedentur, quia sanctificata sunt. Omnia quae praecepi tibi, facies super Aaron et filiis ejus. Septem diebus consecrabis manus eorum, et vitulum pro peccato offeres per singulos dies ad expiandum. Mundabisque altare cum immolaveris expiationis hostiam, et unges illud in sanctificationem. Septem diebus expiabis altare et sanctificabis, et erit sanctum sanctorum. Omnis qui tetigerit illud, sanctificabitur. Hoc est quod facies in altari: Agnos anniculos duos per singulos dies jugiter, unum agnum mane, et alterum vespere, decimam partem similae conspersae oleo tunso, quod habeat mensuram quartam partem hin, et vinum ad libandum ejusdem mensurae in agno uno. Alterum vero agnum offeres ad vesperam juxta ritum matutinae oblationis, et juxta ea quae diximus in odorem suavitatis: sacrificium Domino, oblatione perpetua in generationes vestras, ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino, ubi constituam ut loquar ad te. Ibique praecipiam filiis Israel, et sanctificabitur altare in gloria mea. Sanctificabo et tabernaculum testimonii cum altari, et Aaron cum filiis suis ut sacerdotio fungantur mihi. Et habitabo in medio filiorum Israel, eroque eis Deus, et scient quia ego Dominus Deus eorum, qui eduxi eos de terra Aegypti, ut manerem inter illos, ego Dominus Deus ipsorum. [Cap. XXX.] Facies quoque altare ad adolendum thymiama de lignis settim, habens cubitum longitudinis, et alterum latitudinis, id est, quadrangulum, et duos cubitos in altitudine. Cornua ex ipso procedent. Vestiesque illud auro purissimo, tam craticulam ejus, quam parietes per circuitum, et cornua. Facies quoque ei coronam aureolam per gyrum, et duos annulos aureos sub corona per singula latera, ut mittantur in eos vectes, et altare portetur. Ipsos quoque vectes facies de lignis settim, et inaurabis. Ponesque altare contra velum, quod ante arcam pendet testimonii coram propitiatorio, quo tegitur testimonium, ubi loquar tibi. Et adolebit incensum super eo Aaron, suave fragrans, mane. Quando componet lucernas, incendet illud: et quando collocat [ Vulg. collocabit] eas ad vesperum, uret thymiama sempiternum coram Domino in generationes vestras. Non offeretis super eo thymiama compositionis alterius, nec oblationem, et victimam, nec liba libabitis. Et deprecabitur Aaron super cornua ejus semel per annum, in sanguine quod oblatum est pro peccato, et placabit super eo in generationibus vestris. Sanctum sanctorum erit Domino. [T. XIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Quando tuleris summam filiorum Israel juxta numerum, dabunt singuli pretium pro animabus suis Domino, et non erit plaga in eis cum fuerint recensiti. Hoc autem dabit omnis qui transit [h.] ad numerum, dimidium sicli juxta mensuram templi. Siclus viginti habet obolos. Media pars sicli offeretur Domino. Qui habetur in numero, a viginti annis et supra, dabit pretium. Dives non addet ad medium sicli, et pauper nihil minuet. Susceptamque pecuniam, quae collata est a filiis Israel, trades in usus tabernaculi testimonii, ut sit monimentum eorum coram Domino, et propitietur animabus eorum. [C. CXIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Facies et labrum aeneum cum basi sua ad lavandum: ponesque illud inter tabernaculum testimonii et altare. Et missa aqua, lavabunt in eo [ Vulg. ea] Aaron et filii ejus manus suas ac pedes, quando ingressuri sunt tabernaculum testimonii, et quando accessuri ad altare, ut offerant in eo thymiama Domino, ne forte moriantur; legitimum sempiternum erit ipsi, et semini ejus per successiones. [C. CXIV.] Locutus que est Dominus ad Mosen, dicens: Sume tibi aromata [h. aromata prima smyrrhae electae], primae myrrhae electae quingentos siclos, et cinnamomi medium, id est, ducentos quinquaginta, calami similiter ducentos quinquaginta, casiae autem quingentos siclos, in pondere sanctuarii, olei de olivetis mensuram hin: faciesque unctionis oleum sanctum, unguentum compositum opere unguentarii, et unges ex eo tabernaculum testimonii, et arcam testamenti, mensamque cum vasis suis, candelabrum, et utensilia ejus, altaria thymiamatis, et holocausti, et universam supellectilem, quae ad cultum eorum pertinet. Sanctificabisque omnia, et erunt sancta sanctorum: qui tetigerit ea, sanctificabitur. Aaron et filios ejus unges, sanctificabisque eos, ut sacerdotio fungantur mihi. Filiis quoque Israel dices: Hoc oleum unctionis sanctum erit mihi in generationes vestras. Caro hominis non ungetur ex eo, et juxta compositionem ejus non facietis aliud, quia sanctificatum est, et sanctum erit vobis. Homo quicumque tale composuerit, et dederit ex eo alieno, exterminabitur de populo suo. Dixitque Dominus ad Mosen: Sume tibi aromata, stacten et onycha, galbanum boni odoris, et thus lucidissimum, aequalis ponderis erunt omnia: Faciesque thymiama compositum opere unguentarii mixtum diligenter, et purum, et sanctificatione dignissimum. Cumque in tenuissimum pulverem universa contuderis, pones ex eo coram testimonio tabernaculi [ Vulg. tabernaculo testimonii], in quo loco apparebo tibi. Sanctum sanctorum erit vobis thymiama. Talem compositionem non facietis in usus vestros, quia sanctum est Domino. Homo quicumque fecerit simile, ut odore illius perfruatur, peribit de populis suis. [C. CXV, Cap. XXXI.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Ecce, vocavi ex nomine Beseleel filium Uri filii Hur de Tribu Juda, et implevi eum spiritu Dei, sapientia, et intelligentia, et scientia in omni opere, ad excogitandum fabre quidquid fieri potest ex auro, et argento, et aere, marmore [h. non habet, marmore], et gemmis, et diversitate lignorum. Dedique ei socium Ooliab filium [h.] Ahisamach de tribu Dan. Et in corde omnis eruditi posui sapientiam, ut faciant cuncta quae praecepi tibi, tabernaculum foederis, et arcam testimonii, et propitiatorium, quod super eum est, et cuncta vasa tabernaculi, mensamque et vasa ejus, candelabrum purissimum cum vasis suis, et altaria thymiamatis, et holocausti, et omnia vasa eorum, labrum cum basi sua, vestes sanctas in ministerio Aaron sacerdoti et filiis ejus, ut fungantur officio suo in sacris: oleum unctionis, et thymiama aromatum in sanctuario, omnia quae praecepi tibi, facient. [C. CXVI.] Et locutus est Dominus [h. Et dixit Dominus] ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Videte ut sabbatum meum custodiatis, quia signum est inter me et vos in generationibus vestris, ut sciatis quia ego Dominus, qui sanctifico vos. Custodite sabbatum [ Vulg. add. meum], sanctum est enim vobis: qui polluerit illud, morte morietur: qui fecerit in eo opus, peribit anima illius de medio populi sui. Sex diebus facietis opus: in die septimo sabbatum est, requies sancta Domino. Omnis qui fecerit opus in hac die, morietur. Custodiant filii Israel sabbatum, et celebrent illud in generationibus suis. Pactum est sempiternum inter me et Filios Israel, signumque perpetuum. Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, et in septimo ab opere cessavit. [T. XV, B. XIX, Cap. CXXVII.] Deditque Dominus Mosi, completis hujuscemodi sermonibus in monte Sinai, duas tabulas testimonii lapideas, scriptas digito Dei. [C. CXVIII, Cap. XXXII.] Videns autem populus quod moram faceret descendendi de monte Moses, congregatus adversus Aaron, ait: Surge, fac nobis deos, qui nos praecedant: Mosi enim huic viro, qui nos eduxit de terra Aegypti, ignoramus quid acciderit. Dixitque ad eos Aaron: Tollite inaures aureas de uxorum filiorumque et filiarum vestrarum auribus, et afferte ad me. Fecitque populus quae jusserat, deferens inaures ad Aaron. Quas cum ille accepisset, formavit opere fusorio, et fecit ex eis vitulum conflatilem. Dixeruntque: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. Quod cum vidisset Aaron, aedificavit altare coram eo [h. coram monte], et praeconis voce clamavit dicens: Cras solemnitas Domini est. Surgentesque mane obtulerunt holocausta, et hostias pacificas, et sedit populus comedere, et bibere, et surrexerunt ludere. [C. CXIX.] Locutus est autem Dominus ad Mosen: Vade, descende: peccavit populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti. Recesserunt cito de via, quam ostendisti eis: feceruntque sibi vitulum conflatilem, et adoraverunt, atque immolantes ei hostias, dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. Rursumque ait Dominus ad Mosen: Cerno quod populus iste durae cervicis sit: dimitte me, ut irascatur furor meus contra eos, et deleam eos, faciamque te in gentem magnam. [C. CXX.] Moses autem orabat Dominum Deum suum, dicens: Cur, Domine, irascitur furor tuus contra populum tuum, quem eduxisti de terra Aegypti, in fortitudine magna, et in manu robusta? Ne, quaeso, dicant Aegyptii: Callide eduxit eos, ut interficeret in montibus, et deleret e terra: quiescat ira tua, et esto placabilis super nequitia populi tui. Recordare Abraham, Isaac, et Israel, servorum tuorum, quibus jurasti per temetipsum, dicens: Multiplicabo semen vestrum sicut stellas coeli, et universam terram hanc, de qua locutus sum, dabo semini vestro, et possidebitis eam semper. Placatusque est Dominus, ne faceret malum quod locutus fuerat adversus populum suum. [C. CXXI.] Et reversus est Moses de monte, portans duas tabulas testimonii in manu sua, scriptas ex utraque parte, et factas opere Dei: scriptura quoque Dei erat sculpta in tabulis. Audiens autem Josue tumultum populi vociferantis, dixit ad Mosen: Ululatus pugnae auditur in castris. Qui respondit: Non est clamor adhortantium ad pugnam, neque vociferatio compellentium ad fugam; sed vocem cantantium ego audio. Cumque appropinquasset ad castra, vidit vitulum, et choros, iratusque valde projecit de manu tabulas, et confregit eas ad radicem montis: arripiensque vitulum quem fecerant, combussit, et contrivit usque ad pulverem, quem sparsit in aquam, et dedit ex eo potum filiis Israel. [C. CXXII.] Dixitque ad Aaron: Quid tibi fecit hic populus, ut induceres super eum peccatum maximum? Cui ille respondit: Ne indignetur dominus meus: tu enim nosti populum istum, quod pronus sit ad malum: dixerunt mihi: Fac nobis deos, qui praecedant nos: huic enim Mosi qui eduxit nos de terra Aegypti, nescimus quid acciderit. Quibus ego dixi: Quis vestrum habet aurum? Tulerunt, et dederunt mihi: et projeci illud in ignem, egressusque est hic vitulus. Videns ergo Moyses populum quod esset nudatus (spoliaverat enim eum Aaron propter ignominiam sordis, et inter hostes nudum constituerat). [C. CXXIII.] Et stans in porta castrorum ait: Si quis est Domini, jungatur mihi. Congregatique sunt ad eum omnes filii Levi: quibus ait: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ponat vir gladium super femur suum: ite, et redite de porta usque ad portam per medium castrorum, et occidat unusquisque fratrem, et amicum, et proximum suum. Feceruntque filii Levi juxta sermonem Mosi, cecideruntque in die illa quasi tria millia hominum. Et ait Moses: Consecrastis manus vestras hodie Domino, unusquisque in filio, et fratre suo, ut detur vobis benedictio. [C. CXXIV.] Facto autem die altero, locutus est Moses ad populum: Peccastis peccatum maximum: ascendam ad Dominum, si quomodo eum quivero deprecari pro scelere vestro. Reversusque ad Dominum, ait: Obsecro, peccavit populus iste peccatum maximum, feceruntque sibi deos aureos: aut dimitte eis hanc noxam, aut si non facis, dele me de libro tuo quem scripsisti. Cui respondit Dominus: Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo: tu autem vade, et duc populum istum quo locutus sum tibi: angelus meus praecedet te. Ego autem in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum. Percussit ergo Dominus populum pro reatu vituli, quem fecit Aaron. [C. CXXV, Cap. XXXIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Vade, ascende de loco isto, tu, et populus tuus [h. non habet, tuus] quem eduxisti de terra Aegypti, in terram quam juravi Abraham, Isaac, et Jacob, dicens: Semini tuo dabo eam: et mittam praecursorem tui angelum, ut ejiciam Chananaeum, et Amorrhaeum, et Hetthaeum, et Pherezaeum, et Hevaeum, et Jebusaeum, et intres in terram fluentem lacte et melle. Non enim ascendam tecum, quia populus durae cervicis es: ne forte disperdam te in via. Audiensque populus sermonem hunc pessimum, luxit: et nullus ex more indutus est cultu suo. [C. CXXVI.] Dixitque Dominus ad Mosen: Loquere filiis Israel: Populus durae cervicis es, semel ascendam in medio tui, et delebo te. Jam nunc depone ornatum tuum, ut sciam quid faciam tibi. Deposuerunt ergo filii Israel ornatum suum a monte Horeb. [T. XVI.] Moses quoque tollens tabernaculum, tetendit extra castra procul, vocavitque nomen ejus, Tabernaculum foederis. Et omnis populus, qui habebat aliquam quaestionem, egrediebatur ad tabernaculum foederis, extra castra. Cumque egrederetur Moses ad tabernaculum, surgebat universa plebs, et stabat unusquisque in ostio papilionis sui, aspiciebantque tergum Mosi, donec ingrederetur tentorium. Ingresso autem illo tabernaculum foederis, descendebat columna nubis, et stabat ad ostium, loquebaturque cum Mose. Cernentibus universis quod columna nubis staret ad ostium tabernaculi. Stabantque ipsi, et adorabant per fores tabernaculorum suorum [C. CXXVII.] Loquebatur autem Dominus ad Mosen facie ad faciem, sicut loqui solet homo ad amicum suum. Cumque ille reverteretur in castra, minister ejus Josue filius Non, puer, non recedebat de tabernaculo. Dixit autem Moses ad Dominum: Praecipis ut educam populum istum: et non indicas mihi quem missurus sis mecum, praesertim cum dixeris: Novi te ex nomine [h. Notescam tibi in nomine], et invenisti gratiam coram me. [C. CXXVIII.] Si ergo inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi viam tuam, ut sciam te, et inveniam gratiam ante oculos tuos: respice populum tuum gentem hanc. Dixit Dominus: Facies mea praecedet te, et requiem dabo tibi. Et ait Moses: Si non tu ipse praecedes, ne educas nos de loco isto. In quo enim scire poterimus ego et populus tuus, invenisse nos gratiam in conspectu tuo, nisi ambulaveris nobiscum, ut glorificemur ab omnibus populis qui habitant super terram? Dixit autem Dominus ad Mosen: Et verbum istud, quod locutus es, faciam: invenisti enim gratiam coram me, et teipsum novi ex nomine [h. notescam tibi in nomine]. Qui ait: Ostende mihi gloriam tuam. Respondit: Ego ostendam omne bonum tibi, et vocabo in nomine Domini coram te; et miserebor cui voluero, et clemens ero in quem mihi placuerit [h. Hoc est, ostendam tibi quomodo me debeas deprecari, et ad misericordiam flectere]. Rursumque ait: Non poteris videre faciem meam: non enim videbit me homo, et vivet. Et iterum: Ecce, inquit, est locus apud me, et stabis supra petram. Cumque transibit gloria mea, ponam te in foramine petrae, et protegam dextera mea, donec transeam: tollamque manum meam, et videbis posteriora mea: faciem autem meam videre non poteris. [B. XX, C. CXXIX, Cap. XXXIV.] Ac deinceps: Praecide, ait, tibi duas tabulas lapideas instar priorum, et scribam super eas verba, quae habuerunt tabulae quas fregisti. Esto paratus mane, ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem montis. Nullus ascendat tecum, nec videatur quispiam per totum montem: oves quoque et boves non pascantur e contra. Excidit ergo duas tabulas lapideas, quales ante fuerant: et de nocte consurgens a cendit in montem Sinai, sicut ei praeceperat Dominus, portans secum tabulas. Cumque descendisset Dominus per nubem, stetit ibidem cum eo [id est, cum Mose, sic habet in h.], invocans in nomine Domini. Et transiens Dominus coram eo, ait: Dominator Domine Deus, misericors et clemens, patiens et multae miserationis, ac verax, qui custodis misericordiam in millia: qui aufers iniquitatem, et scelera, atque peccata, nullusque apud te per se innocens est. Qui reddis iniquitatem patrum filiis ac nepotibus, in tertiam et quartam progeniem. Festinusque Moses, curvatus est pronus in terram, et adorans ait: Si inveni gratiam in conspectu tuo, Domine, obsecro ut gradiaris nobiscum (populus enim durae cervicis est) et auferas iniquitates nostras atque peccata, nosque possideas. Respondit Dominus: Ego inibo pactum videntibus cunctis, signa faciam quae numquam sunt visa super terram, nec in ullis gentibus: ut cernat populus, in cujus es medio, opus Domini terribile quod facturus sum. Observa cuncta quae hodie mandavit ( Vulg. mando) tibi: ego ipse ejiciam ante faciem tuam Amorrhaeum, et Chananaeum, et Hetthaeum, Pherezaeum quoque, et Hevaeum, et Jebusaeum. Cave ne umquam cum habitatoribus terrae illius jungas amicitias, quae tibi sint in ruinam: sed aras eorum destrue, confringe statuas, lucosque succide: noli adorare Deum alienum. Dominus zelotes nomen ejus, Deus est aemulator. Ne ineas pactum cum hominibus illarum regionum: ne, cum fornicati fuerint cum diis suis, et adoraverint simulacra eorum, vocet te quispiam, et ( Vulg. ut) comedas de immolatis. Nec uxorem de filiabus eorum accipias filiis tuis: ne postquam ipsae fuerint fornicatae, fornicari faciant et filios tuos in deos suos. Deos conflatiles non facies tibi. Solemnitatem azymorum custodies. Septem diebus vesceris azymis, sicut praecepi tibi, in tempore mensis novorum: mense enim verni temporis egressus es de Aegypto. [C. CXXX.] Omne quod aperit vulvam generis masculini, meum erit, de cunctis animantibus, tam de bobus, quam de ovibus, meum erit. Primogenitum asini redimes ove: sin autem nec pretium pro eo dederis, occidetur. Primogenitum filiorum tuorum redimes: nec apparebis in conspectu meo vacuus. Sex diebus operaberis, die septimo cessabis arare et metere. Solemnitatem hebdomadarum facies tibi in primitiis frugum messis tuae triticeae, et solemnitatem, quando redeunte anni tempore cuncta conduntur. Tribus temporibus anni apparebit omne masculinum tuum in conspectu omnipotentis Domini Dei Israel. Cum enim tulero gentes a facie tua, et dilatavero terminos tuos, nullus insidiabitur terrae tuae, ascendente te, et apparente in conspectu Domini Dei tui ter in anno. Non immolabis super fermento sanguinem hostiae meae: neque residebit mane de victima solemnitatis Phase. Primitias frugum terrae tuae offeres in domo Domini Dei tui. Non coques haedum in lacte matris suae. [T. XVII, C. CXXXI.] Dixitque Dominus ad Mosen: Scribe tibi verba haec, quibus et tecum et cum Israel pepigi foedus. Fuit ergo ibi cum Domino quadraginta dies et quadraginta noctes: panem non comedit, et aquam non bibit, et scripsit in tabulis verba foederis decem. [C. CXXXII.] Cumque descenderet Moses de monte Sinai, tenebat duas tabulas testimonii, et ignorabat quod cornuta esset facies sua ex consortio sermonis Dei. Videntes autem Aaron et filii Israel cornutam Mosi faciem, timuerunt prope accedere. Vocatique ab eo, reversi sunt tam Aaron quam principes synagogae. Et postquam locutus est, venerunt ad eum etiam omnes filii Israel: quibus praecepit cuncta quae audierat a Domino in monte Sinai; impletisque sermonibus, posuit velamen super faciem suam. Quod ingressus ad Dominum, et loquens cum eo, auferebat donec exiret, et tunc loquebatur ad filios Israel omnia quae sibi fuerant imperata. Qui videbant faciem egredientis Mosi esse cornutam, sed operiebat ille rursus faciem suam, si quando loquebatur ad eos. [C. CXXXIII, Cap. XXXV.] Igitur congregata omni turba filiorum Israel, dixit ad eos: Haec sunt quae jussit Dominus fieri. Sex diebus facietis opus: septimus dies erit vobis sanctus, sabbatum, et requies Domini: qui fecerit opus in eo, occidetur. Non succendetis ignem in omnibus habitaculis vestris per diem sabbati. [C. CXXXIV.] Et ait Moses ad omnem catervam filiorum Israel: Iste est sermo quem praecepit Dominus, dicens: Separate apud vos primitias [h. oblationes] Domino: Omnis voluntarius et prompto [ Vulg. prono] animo offerat eas Domino: aurum, argentum, et aes, hyacinthum et purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum, pilos caprarum, et pelles arietum rubricatas, et ianthinas, ligna settim, et oleum ad luminaria concinnanda, et ut conficiatur unguentum, et thymiama suavissimum, lapides onychinos, et gemmas ad ornatum superhumeralis et rationalis. Quisquis vestrum est sapiens, veniat et faciat quod Dominus imperavit. Tabernaculum scilicet et tectum ejus, atque operimentum, annulos, et tabulata cum vectibus, paxillos et bases: Arcam et vectes, propitiatorium, et velum quod ante illud oppanditur: Mensam cum vectibus et vasis, et propositionis panibus: Candelabrum ad luminaria sustentanda, vasa illius et lucernas, et oleum ad nutrimenta ignium: Altare thymiamatis, et vectes, oleum unctionis et thymiama ex aromatibus: Tentorium ad ostium tabernaculi: Altare holocausti, et craticulam ejus aeneam cum vectibus et vasis suis: labrum et basim ejus: Cortinas atrii cum columnis et basibus, tentorium in foribus vestibuli, paxillos tabernaculi et atrii cum funiculis suis: Vestimenta, quorum usus est in ministerio sanctuarii, vestes Aaron pontificis ac filiorum ejus, ut sacerdotio fungantur mihi. Egressaque omnis multitudo filiorum Israel de conspectu Mosi, obtulit [ Vulg. obtulerunt] mente promptissima atque devota primitias [h. oblationes] Domino, ad faciendum opus tabernaculi testimonii. Quidquid in cultum et ad vestes sanctas necessarium erat, viri cum mulieribus praebuerunt armillas et inaures, annulos et dextraria: omne vas aureum in donaria Domini separatum est. Si quis habuit [ Vulg. habebat] hyacinthum, et purpuram, coccumque bis tinctum, byssum et pilos caprarum, pelles arietum rubricatas, et ianthinas, argenti et aeris metalla, obtulerunt Domino, lignaque settim in varios usus. Sed et mulieres doctae dederunt quae neverant, hyacinthum, purpuram, et vermiculum, ac byssum, et pilos caprarum, sponte propria cuncta tribuentes. Principes vero obtulerunt lapides onychinos, et gemmas ad superhumerale et rationale, aromataque et oleum ad luminaria concinnanda, et ad praeparandum unguentum, et thymiama odoris suavissimi componendum. Omnes viri et mulieres mente devota obtulerunt donaria, ut fierent opera, quae jusserat Dominus per manum Mosi. Cuncti filii Israel voluntaria Domino dedicaverunt. [C. CXXXV.] Dixitque Moses ad filios Israel: Ecce, vocavit Dominus ex nomine Beseleel filium Uri filii Hur de tribu Juda. Implevitque eum spiritu Dei, sapientia et intelligentia, et scientia, et omni doctrina, ad excogitandum, et faciendum opus in auro et argento, et aere, sculpendisque lapidibus, et opere carpentario, quidquid fabre adinveniri potest, dedit in corde ejus: Ooliab quoque filium Ahisamach de tribu Dan: ambos erudivit sapientia, ut faciant opera abietarii, polymitarii, ac plumarii, de hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso, et texant omnia, ac nova quaeque reperiant. [Cap. XXXVI.] Fecit ergo Beseleel, et Ooliab, et omnis vir sapiens, quibus dedit Dominus sapientiam et intellectum, ut scirent fabre operari quae in usus sanctuarii necessaria sunt, et quae praecepit Dominus. Cumque vocasset eos Moses, et omnem eruditum virum, cui dederat Dominus sapientiam, et qui sponte sua obtulerant se ad faciendum opus, tradidit eis universa donaria filiorum Israel. Qui cum instarent operi, quotidie mane vota populus offerebat. Unde artifices venire compulsi, dixerunt Mosi: Plus offert populus quam necessarium est. Jussit ergo Moses praeconis voce cantari: Nec vir nec mulier quidquam ultra offerat in opere sanctuarii. Sicque cessatum est a muneribus offerendis, eo quod oblata sufficerent, et superabundarent. Feceruntque omnes corde sapientes ad explendum opus tabernaculi, cortinas decem, de bysso retorta, et hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, opere vario et arte polymita: quarum una habebat in longitudine viginti octo cubitos, et in latitudine quatuor, una mensura erat omnium cortinarum. Conjunxitque cortinas quinque, alteram alteri, et alias quinque sibi invicem copulavit. Fecit et ansas hyacinthinas in ora cortinae unius ex utroque latere, et in ora cortinae alterius similiter, ut contra se invicem verirent ansae, et mutuo jungerentur. Unde et quinquaginta fudit circulos, aureos, qui morderent cortinarum ansas, et fieret unum tabernaculum. Fecit et saga undecim de pilis caprarum ad operiendum tectum tabernaculi: unum sagum in longitudine habebat cubitos triginta, et in latitudine cubitos quatuor: unius mensurae erant omnia saga, quorum quinque junxit seorsum, et sex alia separatim. Fecitque ansas quinquaginta in ora sagi unius, et quinquaginta in ora sagi alterius, ut sibi invicem jungerentur. Et fibulas aeneas quinquaginta, quibus necteretur tectum, ut unum pallium ex omnibus sagis fieret. Fecit et opertorium tabernaculi de pellibus arietum rubricatis: aliudque desuper velamentum de pellibus lanthinis. Fecit et tabulas tabernaculi de lignis settim stantes. Decem cubitorum erat longitudo tabulae unius, et unum ac semis cubitum latitudo retinebat: Binae incastraturae erant per singulas tabulas, ut altera alteri jungeretur. Sic fecit in omnibus tabulis tabernaculi. E quibus viginti ad plagam meridianam erant contra Austrum, cum quadraginta basibus argenteis. Duae bases sub una tabula ponebantur ex utraque angulorum parte, ubi incastraturae laterum in angulis terminantur. Ad plagam quoque tabernaculi, quae respicit ad Aquilonem, fecit viginti tabulas, cum quadraginta basibus argenteis, duas bases per singulas tabulas. Contra Occidentem vero, id est, ad eam partem tabernaculi, quae mare respicit, fecit sex tabulas, et duas alias per singulos angulos tabernaculi retro: quae junctae erant a deorsum usque sursum, et in unam compagem pariter ferebantur. Ita fecit ex utraque parte per angulos; ut octo essent simul tabulae, et haberent bases argenteas sedecim, binas scilicet bases sub singulis tabulis. Fecit et vectes de lignis settim, quinque ad continendas tabulas unius lateris tabernaculi, et quinque alios ad alterius lateris tabulas coaptandas, et extra hos, quinque alios vectes ad occidentalem plagam tabernaculi contra mare. Fecit quoque vectem alium, qui per medias tabulas ab angulo usque ad angulum perveniret. Ipsa autem tabulata deauravit et circulos eorum, fecit aureos, per quos vectes induci possent; quos et ipsos laminis aureis operuit. Fecit et velum de hyacintho, purpura, vermiculo, ac bysso retorta, opere polymitario, varium atque distinctum, et quatuor columnas de lignis settim, quas cum capitibus deauravit, fusis basibus earum argenteis. Fecit et tentorium in introitu tabernaculi, ex hyacintho, purpura, vermiculo, byssoque retorta, opere plumarii, et columnas quinque cum capitibus suis, quas operuit auro, basesque earum fudit aeneas. [C. CXXXVI, Cap. XXXVII.] Fecit autem Beseleel et arcam de lignis settim, habentem duos semis cubitos in longitudine, et cubitum ac semissem in latitudine, altitudo quoque unius cubiti fuit et dimidii, vestivitque eam auro purissimo intus ac foris. Et fecit illi coronam auream per gyrum, conflans quatuor annulos aureos per quatuor angulos ejus: duos annulos in latere uno, et duos in altero. Vectes quoque fecit de lignis settim, quos vestivit auro, et quos misit in annulos, qui erant in lateribus arcae ad portandum eam. Fecit et propitiatorium, id est, oraculum, de auro mundissimo, duorum cubitorum et dimidii in longitudine, et cubiti ac semis in latitudine. Duos etiam Cherubim ex auro ductili, quos posuit ex utraque parte propitiatorii: Cherub unum in summitate unius partis, et Cherub alterum in summitate partis alterius: duos Cherubim in singulis summitatibus propitiatorii: extendentes alas, et tegentes propitiatorium, seque mutuo et illud respectantes. Fecit et mensam de lignis settim in longitudine duorum cubitorum, et in latitudine unius cubiti, quae habebat in altitudine [ Vulg. latitudine] cubitum ac semissem. Circumdeditque eam auro mundissimo, et fecit illi labium aureum per gyrum, ipsique labio coronam auream interrasilem quatuor digitorum, et super eamdem, alteram coronam auream. Fudit et quatuor circulos aureos, quos posuit in quatuor angulis per singulos pedes mensae contra coronam: misitque in eos vectes, ut possit mensa portari. Ipsos quoque vectes fecit de lignis settim, et circumdedit eos auro. Et vasa ad diversos usus mensae, acetabula, phialas, cyathos, et thuribula, ex auro puro, in quibus offerenda sunt libamina. Fecit et candelabrum ductile de auro mundissimo. De cujus vecte calami, scyphi, sphaerulae ac lilia procedebant: sex in utroque latere, tres calami ex parte una, et tres ex altera: tres scyphi in nucis modum per calamos singulos, sphaerulaeque simul et lilia, et tres scyphi instar nucis in calamo altero, sphaerulaeque simul et lilia. Aequum erat opus sex calamorum, qui procedebant de stipite candelabri. In ipso autem vecte erant quatuor scyphi in nucis modum, sphaerulaeque per singulos simul et lilia. Et sphaerulae sub duobus calamis per loca tria, qui simul sex fiunt calami procedentes de vecte uno. Et sphaerulae igitur, et calami ex ipso erant, universa ductilia ex auro purissimo. Fecit et lucernas septem cum emunctoriis suis, et vasa, ubi quae emuncta sunt exstinguantur, de auro mundissimo: Talentum auri appendebat candelabrum cum omnibus vasis suis. Fecit et altare thymiamatis de lignis settim, habens per quadrum singulos cubitos, et in altitudine [ Vulg. latitudine] duos: e cujus angulis procedebant cornua. Vestivitque illud auro purissimo, cum craticula ac parietibus et cornibus. Fecitque ei coronam aureolam per gyrum, et duos annulos aureos sub corona per singula latera, ut mittantur in eos vectes, et possit altare portari. Ipsos autem vectes fecit de lignis settim, et operuit laminis aureis. Composuit et oleum ad sanctificationis unguentum, et thymiama de aromatibus mundissimis, opere pigmentarii. [Cap. XXXVIII.] Fecit et altare holocausti de lignis settim, quinque cubitorum per quadrum, et trium in altitudine: cujus cornua de angulis procedebant: operuitque illud aeneis laminis. Et in usus ejus paravit ex aere vasa diversa, lebetes, forcipes, fuscinulas, uncinos et ignium receptacula. Craticulamque ejus in modum retis fecit aeneam, et subter eam in altaris medio arulam, fusis quatuor annulis per totidem retiaculi summitates, ad immittendos vectes ad portandum: quos et ipsos fecit de lignis settim, et operuit laminis aeneis: induxitque in circulos, qui in altaris lateribus eminebant. Ipsum autem altare non erat solidum, sed cavum ex tabulatis, et intus vacuum. Fecit et labrum aeneum cum basi sua de speculis mulierum, quae excubabant in ostio tabernaculi. Fecit et atrium, in cujus australi plaga erant tentoria de bysso retorta, cubitorum centum, columnae aeneae viginti cum basibus suis, capita columnarum, et tota operis caelatura, argentea. Aeque ad septentrionalem plagam, tentoria, columnae, basesque et capita columnarum, ejusdem mensurae, et operis, ac metalli, erant. In ea vero plaga, quae Occidentem respicit, fuere tentoria cubitorum quinquaginta, columnae decem cum basibus suis aeneae, et capita columnarum, et tota operis caelatura, argentea. Porro contra Orientem, quinquaginta cubitorum paravit tentoria, e quibus quindecim cubitos columnarum trium, cum basibus suis, unum tenebat latus, et in parte altera ( quia utraque introitum tabernaculi facit) quindecim aeque cubitorum erant tentoria, columnae tres, et bases totidem. Cuncta atrii tentoria byssus retorta texuerat. Bases columnarum fuere aeneae, capita autem earum cum [ Vulg. add. cunctis] caelaturis suis argentea; sed et ipsas columnas atrii vestivit argento. Et in introitu ejus opere plumario fecit tentorium ex hyacintho, purpura, vermiculo, ac bysso retorta, quod habebat viginti cubitos in longitudine, altitudo vero quinque cubitorum erat, juxta mensuram, quam cuncta atrii habebant tentoria. Columnae autem in ingressu fuere quatuor cum basibus aeneis, capitaque earum et caelaturae argenteae. Paxillos quoque tabernaculi et atrii per gyrum fecit aeneos. Haec sunt instrumenta tabernaculi testimonii, quae numerata sunt juxta praeceptum Mosi in caeremoniis Levitarum per manum Ithamar filii Aaron sacerdotis: quae Beseleel filius Uri filii Hur de tribu Juda, Domino per Mosen jubente, compleverat, juncto sibi socio Ooliab filio Ahisamach de tribu Dan: qui et ipse artifex lignorum egregius fuit, et polymitarius atque plumarius ex hyacintho, et purpura vermiculo et bysso. Omne aurum quod expensum est in opere sanctuarii, et quod oblatum est in donariis, viginti novem talentorum fuit, et septingentorum triginta siclorum, ad mensuram sanctuari. Numerus autem argenti de donariis populi centum talentorum et mille septingentorum septuaginta quinque siclorum ad mensuram sanctuarii medium siclum per capita singulorum. Oblatum est autem ab his qui transierunt ad numerum a viginti annis et supra, de sexcentis tribus millibus et quingentis quinquaginta armatorum. Fuerunt praeterea centum talenta argenti, e quibus conflatae sunt bases sanctuarii, et introitus ubi velum pendet Centum bases factae sunt de talentis centum, singulis talentis per bases singulas supputatis. De mille autem septingentis et septuaginta quinque siclis [ Vulg. tac. siclis], fecit capita columnarum, quae et ipsa vestivit [h.] auro. Aeris quoque oblata sunt talenta septuaginta duo millia, et quadringenti supra sicli, ex quibus fusae sunt bases in introitu tabernaculi testimonii, et altare aeneum cum craticula sua, omniaque vasa, quae ad usum ejus pertinent, et bases atrii tam in circuitu quam in ingressu ejus et paxilli tabernaculi atque atrii per gyrum. (Cap. XXXIX.) De hyacintho vero et purpura, vermiculo ac bysso, fecit vestes ad ministrandum in sanctuario, et vestes sanctas, quibus indueretur Aaron (quando ministrabat in sanctis), sicut praecepit Dominus Mosi. Fecit igitur superhumerale de auro, hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere polymitario: inciditque bracteas aureas, et extenuavit in fila, ut possent torqueri cum priorum colorum subtegmine, duasque oras sibi invicem copulatas in utroque latere summitatum, et balteum ex iisdem coloribus, sicut praeceperat Dominus Mosi. Paravit et duos lapides onychinos, astrictos et inclusos auro, et sculptos arte gemmaria nominibus filiorum Israel: posuitque eos in lateribus superhumeralis, in monimentum filiorum Israel, sicut praeceperat Dominus Mosi. Fecit et Rationale opere polymito juxta opus superhumeralis, ex auro, hyacintho, purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta: quadrangulum, duplex, mensurae palmi. Et posuit in eo gemmarum ordines quatuor. In primo versu erat sardius, topazius, smaragdus. In secundo, carbunculus, sapphirus, iaspis. In tertio, ligurius, achates, amethystus. In quarto, chrysolithus, onychinus, beryllus, circumdati et inclusi auro per ordines suos. Ipsique lapides duodecim, sculpti erant nominibus duodecim tribuum Israel, singuli per nomina singulorum. Fecerunt in Rationali et catenulas sibi invicem cohaerentes, de auro purissimo, et duos uncinos, totidemque annulos aureos. Porro annulos posuerunt in utroque latere Rationalis, e quibus penderent duae catenae aureae, quas inseruerunt uncinis, qui superhumeralis angulis eminebant. Haec et ante et retro ita conveniebant sibi, ut superhumerale et rationale mutuo necterentur, stricta ad balteum, et annulis lortius capulata, quos jungebat vitta hyacinthina, ne laxa fluerent, et a se invicem moverentur, sicut praecepit Dominus Mosi. Fecerunt quoque tunicam superhumeralis totam hyacinthinam, et capitium in superiori parte contra medium, oramque per gyrum capitii textilem: deorsum autem ad pedes mala punica ex hyacintho, purpura, vermiculo, ac bysso retorta, et tintinnabula de auro mundissimo, quae posuerunt inter malogranata, in extrema parte tunicae per gyrum: tintinnabulum autem aureum, et malum punicum, quibus ornatus incedebat pontifex quando ministerio fungebatur, sicut praeceperat Dominus Mosi. Fecerunt et tunicas byssinas opere textili Aaron et filiis ejus, et mitras cum coronulis suis ex bysso: feminalia quoque linea, byssina: cingulum vero de bysso retorta, hyacintho, purpura, ac vermiculo bis tincto, arte plumaria, sicut praeceperat Dominus Mosi. Fecerunt et laminam sacrae venerationis de auro purissimo, scripseruntque in ea opere gemmario, Sanctum Domini, et strinxerunt eam cum mitra vitta hyacinthina, sicut praeceperat Dominus Mosi. Perfectum est igitur omne opus tabernaculi, et tecti testimonii: feceruntque filii Israel cuncta quae praeceperat Dominus Mosi. Et obtulerunt tabernaculum et tectum et universam supellectilem, annulos, tabulas, vectes, columnas ac bases, opertorium de pellibus arietum rubricatis, et aliud operimentum de ianthinis pellibus, velum, arcam, vectes, propitiatorium, mensam cum vasis suis et propositionis panibus: candelabrum, lucernas, et utensilia earum cum oleo, altare aureum, et unguentum, thymiama ex aromatibus, et tentorium in introitu tabernaculi: altare aeneum, retiaculum, vectes, et vasa ejus omnia: labrum cum basi sua: tentoria atrii, et columnas cum basibus suis, tentorium in introitu atrii, funiculosque illius et paxillos. Nihil ex vasis defuit, quae in ministerium tabernaculi, et in tectum foederis jussa sunt fieri. Vestes quoque ad ministrandum in sanctuario, et vestes sanctas quibus sacerdotes utuntur, Aaron [ Vulg. quibus sacerdotes utuntur in sanctuario Aaron] scilicet et filii ejus, obtulerunt filii Israel, sicut praeceperat Dominus. Quae postquam Moses cuncta vidit expleta, benedixit eis. [C. CXXXVII, Cap. XL.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Mense primo, die prima mensis, eriges tabernaculum testimonii, et pones in eo arcam, demittesque ante illam velum, et illata mensa, pones super eam quae rite praecepta sunt. Candelabrum stabit cum lucernis suis, et altare aureum in quo adoletur incensum, coram arca testimonii. Tentorium in introitu tabernaculi pones, et ante illud altare holocausti: labrum inter altare et tabernaculum, quod implebis aqua. Circumdabisque atrium tentoriis, et ingressum ejus. Et assumpto unctionis oleo, unges tabernaculum cum vasis suis, ut sanctificentur: altare holocausti et omnia vasa ejus: labrum cum basi sua: omnia unctionis oleo consecrabis, ut sint sancta sanctorum. Applicabisque Aaron et filios ejus ad fores tabernaculi testimonii, et lotos aqua indues sanctis vestibus, ut ministrent mihi, et unctio eorum in sacerdotium proficiat sempiternum. Fecitque Moses omnia, quae praeceperat Dominus. [T. XVII, C. CXXXVIII.] Igitur mense primo anni secundi, in prima die mensis, collocatum est tabernaculum. Erexitque illud Moses, et posuit tabulas ac bases et vectes, statuitque columnas, et expandit tectum super tabernaculum, imposito desuper operimento, sicut Dominus imperaverat. Posuit et testimonium in arca, subditis infra vectibus, et oraculum desuper. Cumque intulisset arcam in tabernaculum, appendit ante eam velum, ut expleret Domini jussionem. Posuit et mensam in tabernaculo testimonii ad plagam septentrionalem extra velum, ordinatis coram propositionis panibus, sicut praeceperat Dominus Mosi. Posuit et candelabrum in tabernaculo testimonii e regione mensae in parte australi, locatis per ordinem lucernis, juxta praeceptum Domini. Posuit et altare aureum sub tecto testimonii contra velum, et adolevit super eo incensum aromatum, sicut jusserat Dominus Mosi. Posuit et tentorium in introitu tabernaculi [ Vulg. add. testimonii], et altare holocausti in vestibulo testimonii, offerens in eo holocaustum, et sacrificia, ut Dominus imperarat. Labrum quoque statuit inter tabernaculum testimonii et altare, implens illud aqua. Laveruntque Moses et Aaron, ac filii ejus manus suas et pedes, cum ingrederentur tectum foederis, et accederent ad altare, sicut praeceperat Dominus Mosi. Erexit et atrium per gyrum tabernaculi et altaris, ducto in introitu ejus tentorio [C. CXXXIX.] Postquam omnia perfecta sunt, operuit nubes tabernaculum testimonii, et gloria Domini implevit illud. Nec poterat Moses ingredi tectum foederis, nube operiente omnia, et majestate Domini coruscante, quia cuncta nubes operuerat. Siquando nubes tabernaculum deserebat, proficiscebantur filii Israel per turmas suas: si pendebat desuper, manebant in eodem loco. Nubes quippe Domini incubabat per diem tabernaculo, et ignis in nocte, videntibus cunctis populis Israel per cunctas mansiones suas. Explicit liber Elle Smoth, id est, Exodus. dyw21iywk93f1iybzqgmp77kkpiqpd9 0 51292 278756 230709 2026-08-29T16:05:32Z SZC 03 22335 278756 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Ezechielis |OperaeWikiPagina=Liber Ezechielis (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibEze 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO HIERONYMI IN EZECHIELEM. Ezechiel propheta cum Joachin rege Juda captivus ductus est in Babylonem: ibique iis qui cum eo capti [ Al. captivi] fuerant, prophetavit, poenitentibus quod ad Jeremiae vaticinium se ultro adversariis tradidissent, et viderent adhuc urbem Jerosolymam stare, quam ille casuram esse praedixerat. Trigesimo autem aetatis suae anno, et captivitatis quinto, exorsus est ad concaptivos loqui. Et eodem tempore, licet posterior, hic in Chaldea, Jeremias in Judaea prophetaverunt. Sermo ejus nec satis disertus, nec admodum rusticus est: sed ex utroque medie temperatus. Sacerdos et ipse, sicut et Jeremias: principia voluminis et finem magnis habens obscuritatibus involuta. Sed et Vulgata ejus editio non multum distat ab Hebraico. Unde satis miror quid causae exstiterit, ut si eosdem in universis libris habemus interpretes, in aliis eadem, in aliis diversa transtulerint. Legite igitur et hunc juxta translationem nostram; quia per cola scriptus et commata, manifestiorem legentibus sensum tribuit. Si autem amici mei et hunc subsannaverint, dicite eis quod nemo eos compellat ut scribant. Sed vereor, ne illud eis eveniat quod Graece significantius dicitur, ut vocentur φαγολοίδοροι, id est, manducantes sannas. INCIPIT LIBER EZECHIELIS PROPHETAE. [Cap. I.] Et factum est in tricesimo anno, in quarto, in quinta mensis, cum essem in medio captivorum juxta fluvium Chobar, aperti sunt coeli, et vidi visiones Dei. In quinta mensis, ipse est annus quintus transmigrationis regis Joachin, Factum est verbum Domini ad Ezechielem filium Buzi sacerdotem in terra Chaldaeorum, juxta flumen Chobar: et facta est super eum ibi manus Domini. Et vidi, et ecce ventus turbinis veniebat ab aquilone; et nubes magna, et ignis involvens, et splendor in circuitu ejus: Et de medio ejus quasi species electri, id est, de medio ignis: Et in medio ejus similitudo quatuor animalium: et hic aspectus eorum, similitudo hominis in eis. Et quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. Et pedes eorum pedes recti, et planta pedis eorum quasi planta pedis vituli, et scintillae quasi aspectus aeris candentis. Et manus hominis sub pennis eorum in quatuor partibus: et facies et pennas per quatuor partes habebant. Junctaeque erant pennae eorum alterius ad alterum. Non revertebantur cum incederent: sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur. Similitudo autem vultus eorum: facies hominis, et facies leonis a dextris ipsorum quatuor; facies autem bovis, a sinistris ipsorum quatuor, et facies aquilae [ Al. add. desuper] ipsorum quatuor. Et facies eorum, et pennae eorum extentae desuper: duae pennae singulorum jungebantur, et duae tegebant corpora eorum: et unumquodque coram facie sua ambulabat [ Al. gradiebatur]: Ubi erat impetus spiritus, illud gradiebantur, nec revertebantur cum ambularent. Et similitudo animalium, aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium, et quasi aspectus lampadarum. Haec erat visio discurrens in medio animalium, splendor ignis, et de igne fulgur egrediens. Et animalia ibant et revertebantur, in similitudinem fulguris coruscantis. Cumque aspicerem animalia, apparuit rota una super terram juxta animalia, habens [ At. habentia] quatuor facies. Et aspectus rotarum, et opus earum, quasi visio maris: Et una similitudo ipsarum quatuor: et aspectus earum et opera, quasi sit rota in medio rotae. Per quatuor partes earum euntes ibant, et non revertebantur cum ambularent. Statura quoque erat rotis, et altitudo, et horribilis aspectus: et totum corpus plenum oculis in circuitu ipsarum quatuor. Cumque ambularent animalia, ambulabant pariter et rotae juxta ea: Et cum elevarentur animalia de terra, elevabantur simul et rotae. Quocumque ibat spiritus, illuc eunte spiritu, et rotae pariter levabantur, sequentes eum. Spiritus enim vitae erat in rotis. Cum euntibus ibant, et cum stantibus stabant: et cum elevatis a terra, pariter elevabantur et rotae, sequentes ea: quia spiritus vitae erat in rotis. Et similitudo super capita [ Al. caput] animalium firmamenti, quasi aspectus crystalli horribilis, et extensi super capita eorum desuper. Sub firmamento autem pennae eorum rectae alterius ad alterum: unumquodque duabus alis velabat corpus suum, et alterum similiter velabatur. Et audiebam sonum alarum, quasi sonum aquarum multarum, quasi sonum sublimis Dei: Cum ambularent, quasi sonus erat multitudinis ut sonus castrorum. Cumque starent, demittebantur pennae eorum. Nam cum fieret vox supra firmamentum, quod erat super caput eorum, stabant, et submittebant alas suas. Et super firmamentum, quod erat imminens capiti eorum, quasi aspectus lapidis sapphiri similitudo throni: et super similitudinem throni, similitudo quasi aspectus hominis desuper. Et vidi quasi speciem electri, velut aspectum ignis, intrinsecus ejus per circuitum: A lumbis ejus et desuper, et a lumbis ejus usque deorsum, Vidi quasi speciem ignis splendentis in circuitu: velut aspectum arcus cum fuerit in nube in die pluviae. Hic erat aspectus splendoris per gyrum. [Cap. II.] Haec visio similitudinis gloriae Domini, et vidi, et cecidi in faciem meam, et audi vocem loquentis. Et dixit ad me: Fili hominis, sta super pedes tuos, et loquar tecum [ Al. tibi]. Et ingressus est in me spiritus postquam locutus est mihi, et statuit me supra pedes meos: et audivi loquentem ad me, et dicentem: Fili hominis, mitto ego te ad filios Israel, ad gentes apostatrices, quae recesserunt a me: ipsi et patres eorum praevaricati sunt pactum meum usque ad diem hanc. Et filii dura facie, et indomabili corde sunt, ad quos ego mitto te: et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus. Si forte vel ipsi audiant, et si forte quiescant, quoniam domus exasperans est: et scient quia propheta fuerit in medio eorum. Tu ergo, fili hominis, ne timeas eos, neque sermones eorum metuas: Quoniam increduli et subversores sunt tecum, et cum scorpionibus habitas. Verba eorum ne timeas, et vultus eorum ne formides, quia domus exasperans est. Loqueris ergo verba mea ad eos, si forte audiant, et quiescant: quoniam irritatores sunt. Tu autem, fili hominis, audi quaecumque loquor ad te, et noli esse exasperans, sicut domus exasperatrix est: Aperi os tuum et comede quaecumque ego do tibi. Et vidi, et ecce manus missa ad me, in qua erat involutus liber: et expandit illum coram me, qui erat scriptus intus et foris: et scriptae erant in eo lamentationes, et carmen, et vae. [Cap. III.] Et dixit ad me: Fili hominis, quodcumque inveneris, comede: Comede volumen istud, et vadens loquere ad filios Israel. Et aperui os meum, et cibavit me volumine illo: Et dixit ad me: Fili hominis, venter tuus comedet, et viscera tua complebuntur volumine isto, quod ego do tibi. Et comedi illud: et factum est in ore meo sicut mel dulce. Et dixit ad me: Fili hominis, vade ad domum Israel, et loqueris verba mea ad eos. Non enim ad populum profundi sermonis et ignotae [ Al. difficilis] linguae tu mitteris, ad domum Israel: neque ad populos multos profundi sermonis et ignotae linguae, quorum [ Al. et ignoti sermonis, quorum] non possis audire sermones; Et si ad illos mittereris, ipsi audirent te. Domus autem Israel nolunt audire te: quoniam nolunt audire me. Omnis quippe domus Israel attrita fronte est, et duro corde. Ecce dedi faciem tuam valentiorem faciebus eorum, et frontem tuam duriorem frontibus eorum. Ut adamantem, et ut silicem dedi faciem tuam: Ne timeas eos, neque metuas a facie eorum: quia domus exasperans est. Et dixit ad me: Fili hominis, omnes sermones meos, quos loquor ad te, assume in corde tuo, et auribus tuis audi: Et vade, ingredere ad transmigrationem, ad filios populi tui, et loqueris ad eos, et dices eis: Haec dicit Dominus Deus: si forte audiant, et quiescant. Et assumpsit me spiritus. et audivi post me vocem commotionis magnae: Benedicta gloria Domini de loco suo: Et vocem alarum animalium percutientium alteram ad alteram, et vocem rotarum sequentium animalia, et vocem commotionis magnae. Spiritus quoque levavit me, et assumpsit me: et abii amarus in indignatione spiritus mei: Manus enim Domini erat mecum, confortans me, Et veni ad transmigrationem, acervum novarum frugum, ad eos qui habitabant juxta Chobar, et sedi ubi illi sedebant: et mansi ibi septem diebus moerens in medio eorum. Cum autem pertransissent septem dies, factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel: et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me: Si dicente me ad impium: Morte morieris, non annuntiaveris ei, neque locutus fueris ut avertatur a via sua impia, et vivat: Ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem tu annuntiaveris impio, et ille non fuerit conversus ab impietate [ Al. iniquitate] sua, et a via sua impia: Ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti. Sed et si conversus justus a justitia sua fecerit iniquitatem: ponam offendiculum coram eo, ipse morietur, quia non annuntiasti ei: In peccato suo morietur, et non erunt in memoria justitiae ejus, quas fecit: sanguinem vero ejus de manu tua requiram. Si autem tu annuntiaveris justo, ut non peccet justus, et ille non peccaverit: Vivens vivet, quia annuntiasti ei, et tu animam tuam liberasti. Et facta est super me manus Domini, et dixit ad me: Surgens egredere in campum, et ibi loquar tecum. Et surgens egressus sum in campum: et ecce ibi gloria Domini stabat quasi gloria, quam vidi juxta fluvium Chobar: et cecidi in faciem meam. Et ingressus est in me spiritus, et statuit me super pedes meos: et locutus est mihi, et dixit ad me: Ingredere, et includere in medio domus tuae. Et tu, fili hominis, ecce data sunt super te vincula, et ligabunt te in eis: et non egredieris in [ Al. de] medio eorum. Et linguam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans: quia domus exasperans est. Cum autem locutus fuero tibi, aperiam os tuum, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Qui audit, audiat: et qui quiescit, quiescat: quia domus exasperans est. [Cap. IV.] Et tu, fili hominis, sume tibi laterem, et pones eum coram te: et describes in eo civitatem Jerusalem. Et ordinabis adversus eam obsidionem, et aedificabis munitiones, et comportabis aggerem, et dabis contra eam castra, et pones arietes in gyro. Et tu, sume tibi sartaginem ferream, et pones eam in murum ferreum inter te et inter civitatem: Et obfirmabis faciem tuam ad eam, et erit in obsidionem, et circumdabis eam: signum est domui Israel. Et tu dormies super latus tuum sinistrum, et pones iniquitates domus Israel super eo, numero dierum quibus dormies super illud, et assumes iniquitatem eorum. Ego autem dedi tibi annos iniquitatis eorum, numero dierum trecentos et nonaginta dies: et portabis iniquitatem domus Israel. Et cum compleveris haec, dormies super latus tuum dexterum secundo: et assumes iniquitatem domus Juda quadraginta diebus. Diem pro anno, diem, inquam, pro anno dedi tibi. Et ad obsidionem Jerusalem convertes faciem tuam, et brachium tuum erit extentum [ Al. exertum]: et prophetabis adversus eam. Ecce circumdedi te vinculis: et non te convertes a latere tuo in latus aliud, donec compleas dies obsidionis tuae. Et tu sume tibi frumentum, et hordeum, et fabam, et lentem, et milium, et viciam: Et mittes ea in vas unum, et facies tibi panes numero dierum quibus dormies super latus tuum: trecentis et nonaginta diebus comedes illud. Cibus autem tuus quo vesceris, erit in pondere viginti stateres in die: a tempore usque ad tempus comedes illud. Et aquam in mensura bibes, sextam partem hin: a tempore usque ad tempus bibes illud. Et quasi subcinericium hordeaceum comedes illud: et stercore, quod egreditur de homine [ Al. humane], operies illud in oculis eorum. Et dixit Dominus: Sic comedent filii Israel panem suum pollutum inter gentes, ad quas ejiciam eos. Et dixi: A a a, Domine Deus, ecce anima mea non est polluta; et morticinum, et laceratum a bestiis non comedi ab infantia mea usque nunc, et non est ingressa in os meum omnis caro immunda. Et dixit ad me: Ecce dedi tibi fimum bonum pro stercoribus humanis: et facies panem tuum in eo. Et dixit ad me: Fili hominis: Ecce ego conteram baculum panis in Jerusalem: Et comedent panem in pondere, et in sollicitudine: Et quam in mensura, et in angustia bibent: Ut, deficientibus pane et aqua, corruat unusquisque ad fratrem suum: et contabescant in iniquitatibus suis. [Cap. V.] Et tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, radentem pilos: et assumes eum, et duces per caput tuum, et per barbam tuam. Et assumes tibi stateram ponderis, et divides eos. Tertiam partem igni combures in medio civitatis, juxta completionem dierum obsidionis [ Al. conclusionis]: Et assumens tertiam partem concides gladio in circuitu ejus: tertiam vero aliam disperges in ventum, et gladium nudabo post eos. Et sumes inde parvum numerum: et ligabis eos in summitate pallii tui. Et ex eis rursum tolles, et projicies [ Al. add. eos] in medio ignis, et combures eos igni [ Al. tac. igni]: et ex eo egredietur ignis in omnem domum Israel, Haec dicit Dominus Deus: Ista est Jerusalem, in medio gentium posui eam, et in circuitu ejus terras; Et contempsit judicia mea, ut plus esset impia quam gentes; et praecepta mea, ultra quam terrae quae in circuitu ejus sunt. Judicia enim mea projecerunt, et in praeceptis meis non ambulaverunt: Idcirco haec dicit Dominus Deus: Quia superastis gentes, quae in circuitu vestro sunt: et in praeceptis meis non ambulastis, et judicia mea non fecistis, et juxta judicia gentium, quae in circuitu vestro sunt, non estis operati; Ideo haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, et ipse ego faciam in medio tui judicia in oculis gentium. Et faciam in te quod non feci, et quibus similia ultra non faciam, propter omnes abominationes tuas. Ideo patres comedent filios in medio tui, et filii comedent patres suos, et faciam in te judicia, et ventilabo universas reliquias tuas in omnem ventum. Idcirco vivo ego, dicit Dominus Deus: Nisi pro eo quod sanctum meum violasti in omnibus offensionibus tuis, et in omnibus abominationibus tuis: ego quoque confringam [ Al. add. te], et non parcet oculus meus, et non miserebor. Tertia tui pars peste morietur, et fame consumetur in medio tui: Et tertia pars tui in gladio cadet in circuitu tuo: tertiam vero partem tuam in omnem ventum dispergam, et gladium evaginabo post eos. Et complebo furorem meum; et requiescere faciam indignationem meam in eis, et consolabor: Et scient quia ego Dominus locutus sum in zelo meo, cum implevero indignationem meam in eis. Et dabo te in desertum et in opprobrium gentibus, quae in circuitu tuo sunt, in conspectu omnis praetereuntis. Et eris opprobrium, et blasphemia, exemplum, et stupor in gentibus quae in circuitu tuo sunt, cum fecero in te judicia in furore, et in indignatione, et in increpationibus irae. Ego Dominus locutus sum: Quando misero sagittas famis pessimas in eos [ Al. tac. in eos], quae erunt mortiferae, et quas mittam ut disperdam vos: Et famem congregabo super vos, et conteram vobis [ Al. tac. vobis] baculum panis. Et immittam in vos famem, et bestias pessimas usque ad internecionem: Et pestilentia et sanguis transibunt per te, et gladium inducam super te. Ego Dominus locutus sum. [Cap. VI.] Et factus est sermo Domini ad me dicens: Fili hominis, pone faciem tuam ad montes Israel, et prophetabis ad eos, et dices: Montes Israel, audite verbum Domini Dei. Haec dicit Dominus Deus montibus, et collibus, rupibus, et vallibus: Ecce ego inducam super vos gladium, et disperdam excelsa vestra; Et demoliar aras vestras, et confringentur simulacra vestra: et dejiciam interfectos vestros ante idola vestra. Et dabo cadavera filiorum Israel ante faciem simulacrorum vestrorum: et dispergam ossa vestra circum aras vestras, in omnibus habitationibus vestris. Urbes desertae erunt, et excelsa demolientur, et dissipabuntur: Et interibunt arae vestrae, et confringentur: et cessabunt idola vestra, et conterentur delubra vestra, et delebuntur opera vestra. Et cadet interfectus in medio vestri: et scietis quoniam ego Dominus. Et relinquam in vobis eos, qui fugerint gladium in gentibus, cum dispersero vos in terris. Et recordabuntur mei liberati vestri in gentibus, ad quas captivi ducti sunt: quia contrivi cor eorum fornicans, et recedens a me; et oculos eorum fornicantes post idola sua: Et displicebunt sibimet super malis quae fecerant in universis abominationibus suis. Et scient, quia ego Dominus non frustra locutus sum, ut facerem eis malum hoc, Haec dicit Dominus Deus: Percute manum tuam [ Al. manu tua], et allide pedem tuum, et dic: Heu, ad omnes abominationes malorum domus Israel. quia [ Al. qui] gladio, fame et peste ruituri sunt. Qui longe est, peste morietur: qui autem prope, gladio corruet: Et qui relictus fuerit, et obsessus [ Al. circumdatus] fame morietur; et complebo indignationem meam in eis. Et scietis quia ego Dominus, cum fuerint interfecti vestri in medio idolorum vestrorum, in circuitu ararum vestrarum, in omni colle excelso: et in cunctis summitatibus montium, et subtus omne lignum nemorosum, et subtus universam quercum frondosam, locum ubi accenderunt thura redolentia universis idolis suis. Et extendam manum meam super eos: et faciam terram desolatam et destitutam, a deserto Deblatha, in omnibus habitationibus eorum: et scient quia ego Dominus. [Cap. VII.] Et factus est sermo Domini ad me dicens: Et tu, fili hominis, Haec dicit Dominus Deus terrae Israel: Finis venit, venit finis super quatuor plagas [ Al. alas] terrae. Nunc finis super te, et emittam furorem meum in te Et judicabo te juxta vias tuas: et ponam contra te omnes abominationes tuas. Et non parcet oculus meus super te, et non miserebor: sed vias tuas ponam super te, et abominationes tuae in medio tui erunt: et scietis quia ego Dominus. Haec dicit Dominus Deus: Afflictio una, Afflictio ecce venit. Finis venit, venit finis, evigilavit adversum te: ecce venit. Venit contritio super te, qui habitas in terra: venit tempus, prope est dies occisionis, et non gloriae montium. Nunc de propinquo effundam iram meam super te, et complebo [ Al. replicabo] furorem meum in te: Et judicabo te juxta vias tuas, et imponam tibi omnia scelera tua [ Al. omnes abominationes tuas]: Et non parcet oculus meus, nec miserebor, sed vias tuas imponam tibi, et abominationes tuae in medio tui erunt: et scietis quia sum Dominus percutiens. Ecce dies, ecce venit: egressa est contritio, floruit virga, germinavit superbia: niquitas surrexit in virga impietatis; non ex eis, et non ex populo, neque ex sonitu eorum: et non erit requies in [ Al. tac. in] eis. Venit tempus, appropinquavit dies: qui emit, non laetetur: et qui vendit, non lugeat: quia ira super omnem populum ejus. Quia qui vendit, ad id quod vendidit, non revertetur, et adhuc in viventibus vita eorum. Visio enim ad omnem multitudinem ejus non regredietur: et vir in iniquitate vitae suae non confortabitur. Canite tuba, praeparentur omnes, et non est qui vadat ad praelium: ira enim mea super universum populum [ Al. omnem multitudinem] ejus. Gladius foris, et pestis et fames intrinsecus: qui in agro est, gladio morietur: et qui in civitate, pestilentia et fame devorabuntur. Et salvabuntur qui fugerint ex eis: et erunt in montibus quasi columbae convallium, omnes trepidi, et unusquisque in iniquitate sua. Omnes manus dissolventur, et omnia genua fluent aquis. Et accingent se ciliciis, et operiet eos formido, et in omni facie confusio, et in universis capitibus eorum [ Al. tac. eorum] calvitium. Argentum eorum foras projicietur, et aurum eorum in sterquilinium erit. Argentum eorum, et aurum eorum non valebit liberare eos in die furoris Domini. Animam suam non saturabunt, et ventres eorum non implebuntur: quia scandalum iniquitatis eorum factum est. Et ornamentum monilium suorum in superbiam posuerunt, et imagines abominationum suarum et simulacrorum fecerunt ex eo: propter hoc dedi eis illud in immunditiam. Et dabo illud in manus alienorum ad diripiendum, et impiis terrae in praedam, et contaminabunt illud. Et avertam faciem meam ab eis, et violabunt arcanum meum: Et introibunt in illud emissarii, et contaminabunt illud. Fac conclusionem, quoniam terra plena est judicio sanguinum, et civitas plena iniquitate. Et adducam pessimos de gentibus, et possidebunt domos eorum: Et quiescere faciam superbiam potentium, et possidebunt sanctuaria eorum. Angustia superveniente, requirent pacem, et non erit. Conturbatio super conturbationem veniet, et auditus super auditum: Et quaerent visionem de propheta, et lex peribit a sacerdote, et consilium a senioribus. Rex lugebit, et princeps induetur moerore, et manus populi terrae conturbabuntur. Secundum viam eorum faciam eis, et secundum judicia eorum judicabo eos: et scient quia ego Dominus. [Cap. VIII.] Et factum est in anno sexto, in sexto mense, in quinta mensis: ego sedebam in domo mea, et senes Juda sedebant coram me, et cecidit super me ibi manus Domini Dei: Et vidi, et ecce similitudo quasi aspectus ignis ab aspectu lumborum ejus, et deorsum ignis: et a lumbis ejus, et sursum, quasi aspectus splendoris, ut visio electri. Et emissa similitudo manus apprehendit me in cincinno capitis mei: et elevavit me spiritus inter terram et coelum: Et adduxit me in Jerusalem in visione Dei, juxta ostium interius, quod respiciebat ad aquilonem, ubi erat statutum idolum zeli ad provocandam aemulationem. Et ecce ibi gloria Dei Israel, secundum visionem, quam videram in campo. Et dixit ad me: Fili hominis, leva oculos tuos ad viam aquilonis: Et levavi oculos meos ad viam aquilonis: et ecce ab aquilone portae altaris, idolum zeli in ipso introitu, Et dixit ad me: Fili hominis, putasne, vides tu quid isti faciant, abominationes magnas, quas domus Israel facit hic, ut procul recedam a sanctuario meo? et adhuc conversus videbis abominationes majores. Et introduxit me ad ostium atrii: et vidi et ecce foramen unum in pariete. Et dixit ad me: Fili hominis, fode parietem. Et cum perfodissem parietem, apparuit ostium unum. Et dixit ad me: Ingredere, et vide abominationes pessimas, quas isti faciunt hic. Et ingressus vidi, et ecce omnis similitudo reptilium et animalium, abominatio, et universa idola domus Israel depicta erant in pariete in circuitu per totum. Et septuaginta viri de senioribus domus Israel, et Jezonias filius Saphan stabat in medio eorum stantium ante picturas: Et unusquisque habebat thuribulum in manu sua: et vapor nebulae de thure consurgebat. Et dixit ad me: Certe vides, fili hominis, quae seniores domus Israel faciunt in tenebris, unusquisque in abscondito cubiculi sui. Dicunt enim: Non videt Dominus nos, dereliquit Dominus terram. Et dixit ad me: Adhuc conversus videbis abominationes majores, quas isti faciunt. Et introduxit me per ostium portae domus Domini. quod respiciebat ad aquilonem: et ecce ibi mulieres sedebant plangentes Adonidem. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis: adhuc conversus videbis abominationes majores his. Et introduxit me in atrium domus Domini interius: et ecce in ostio templi Domini inter vestibulum et altare, quasi viginti quinque viri, dorsa habentes contra templum Domini, et facies ad orientem: et adorabant ad ortum solis. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis: Numquid leve est hoc domui Juda, ut facerent abominationes istas, quas fecerunt hic: qui replentes terram iniquitate conversi sunt ad irritandum me? et ecce applicant ramum ad nares suas. Ergo et ego faciam in furore: non parcet oculus meus, nec miserebor, et cum clamaverint ad aures meas voce magna, non exaudiam eos. [Cap. IX.] Et clamavit in auribus meis voce magna, dicens: Appropinquaverunt visitationes urbis, et unusquisque vas interfectionis habet in manu sua. Et ecce sex viri veniebant de via portae superioris, quae respicit ad aquilonem: et uniuscujusque vas interitus in manu ejus: Vir quoque unus in medio eorum vestitus lineis, et atramentarium scriptoris ad renes ejus. Et ingressi sunt, et steterunt juxta altare aereum: Et gloria Domini [ Al. Dei] Israel assumpta est de cherub, quae erat super eum ad limen domus: Et vocavit virum, qui indutus erat lineis, et atramentarium scriptoris habebat in lumbis suis. Et dixit Dominus ad eum: Transi per mediam civitatem in medio Jerusalem: et signa thau super frontem virorum gementium et dolentium super cunctis abominationibus, quae fiunt in medio ejus. Et illis dixit, audiente me: Transite per civitatem sequentem eum, et percutite: non parcat oculus vester, neque misereamini. Senem, adolescentulum, et virginem, parvulum, et mulieres, interficite usque ad internecionem: Omnem autem, super quem videritis thau, ne occidatis, et a sanctuario meo incipite. Coeperunt ergo a viris senioribus, qui erant ante faciem domus. Et dixit ad eos: Contaminate domum, et implete atria interfectis: egredimini: Et egressi sunt, et percutiebat eos qui erant in civitate. Et, caede completa, remansi ego: ruique super faciem meam, et clamans aio: Heu, heu, heu [ Al. heu semel]. Domine Deus: ergone disperdes omnes reliquias Israel, effundens furorem tuum super Jerusalem? Et dixit ad me: Iniquitas domus Israel et Juda magna est nimis valde, et repleta est terra sanguinibus, et civitas repleta est aversione: Dixerunt enim: Dereliquit Dominus terram, et Dominus non videt. Igitur et meus non parcet oculus, neque miserebor: viam eorum super caput eorum reddam. Et ecce vir qui indutus erat lineis, qui habebat atramentarium in dorso suo ( Al. lumbis suis), respondit verbum ( Al. tac. verbum), dicens: Feci sicut praecepisti mihi. (Cap. X.) Et vidi, et ecce in firmamento, quod erat super caput cherubim, quasi lapis sapphirus, quasi species similitudinis solii, apparuit super ea. Et dixit ad virum, qui indutus erat lineis, et ait: Ingredere in medio rotarum, quae sunt subtus cherubim, et imple manum tuam prunis ignis, quae sunt inter cherubim, et effunde super civitatem. Ingressusque est in conspectu meo cherubim autem stabant a dextris domus cum ingrederetur vir, et nubes implevit atrium interius. Et elevata est gloria Domini desuper cherub ad limen domus: et repleta est domus nube, et atrium repletum est splendore gloriae Domini. Et sonitus alarum cherubim audiebatur usque ad atrium exterius, quasi vox Dei Omnipotentis loquentis. Cumque praecepisset viro, qui indutus erat lineis dicens: Sume ignem de medio rotarum, quae sunt inter cherubim: ingressus ille stetit juxta rotam. Et extendit cherub manum de medio cherubim, ad ignem, qui erat inter cherubim: et sumpsit, et dedit in manus ejus, qui indutus erat lineis: qui accipiens egressus est. Et apparuit in cherubim similitudo manus hominis subtus pennas eorum. Et vidi, et ecce quatuor rotae juxta cherubim: rota una juxta cherub unum, et rota alia juxta cherub unum: Species autem rotarum erat quasi visio lapidis chrysolithi. Et aspectus earum similitudo una quatuor: quasi sit rota in medio rotae. Cumque ambularent, in quatuor partes gradiebantur: non revertebantur ambulantes, sed ad locum, ad quem ire declinabat quae prima erat, sequebantur et caeterae, nec convertebantur. Et omne corpus earum, et colla, et manus, et pennae, et circuli, plena erant oculis, in circuitu quatuor rotarum. Et rotas istas vocavit volubiles, audiente me. Quatuor autem facies habebat unum facies una, facies cherub: et facies secunda, facies hominis: et in tertio facies leonis: et in quarto facies aquilae. Et elevata [ Al. elevati] sunt cherubim: ipsum est animal, quod videram juxta flumen Chobar. Cumque ambularent cherubim, ibant pariter et rotae juxta ea [ Al. eos]: et cum elevarent cherubim alas suas ut exaltarentur de terra, non residebant rotae, sed et ipsae juxta erant. Stantibus illis, stabant: et cum elevatis elevabantur. Spiritus enim vitae erat in eis. Et egressa est gloria Domini a limine templi: et stetit super cherubim. Et elevantia cherubim alas suas, exaltata sunt a terra coram me; et illis egredientibus, rotae quoque subsecutae sunt: Et stetit in introitu portae domus Domini orientalis: Et gloria Dei Israel erat super ea. Ipsum est animal, quod vidi subter Deum Israel juxta fluvium Chobar: et intellexi quia cherubim essent. Quatuor, per quatuor, vultus uni, et quatuor alae uni; et similitudo manus hominis sub alis eorum. Et similitudo vultuum eorum, ipsi vultus quos videram juxta fluvium Chobar, et intuitus eorum, et impetus singulorum ante faciem suam ingredi. [Cap. XI.] Et elevavit me spiritus, et introduxit me ad portam domus Domini orientalem, quae respicit solis ortum. Et ecce in introitu portae viginti quinque viri: et vidi in medio eorum Jezoniam filium Azur, et Pheltiam filium Banaiae, principes populi. Dixitque ad me: Fili hominis, hi sunt viri, qui cogitant iniquitatem, et tractant consilium pessimum in urbe ista, dicentes: Nonne dudum aedificatae sunt domus? haec est lebes, nos autem carnes. Idcirco vaticinare de eis, vaticinare, fili hominis. Et irruit in me spiritus Domini, et dixit ad me: Loquere: Haec dicit Dominus: Sic locuti estis, domus Israel, cogitationes cordis vestri ego novi: Plurimos occidistis in urbe hac, Et implestis vias ejus interfectis. Propterea haec dicit Dominus Deus: interfecti vestri, quos posuistis in medio ejus, hi sunt carnes, et haec est lebes: et educam vos de medio ejus. Gladium metuistis, et gladium inducam super vos, ait Dominus Deus. Et ejiciam vos de medio ejus, daboque vos in manu hostium, et faciam in vobis judicia, Gladio cadetis: in finibus Israel judicabo vos, et scietis quia ego Dominus. Haec non erit vobis in lebetem, et vos non eritis in medio ejus in carnes: in finibus Israel judicabo vos. Et scietis quia ego Dominus: quia praeceptis meis non ambulastis, et judicia mea non fecistis, sed juxta judicia gentium, quae in circuitu vestro sunt, estis operati. Et factum est, cum prophetarem, Pheltias filius Banaiae mortuus est: Et cecidi in faciem meam clamans voce magna, et dixi: Heu, heu, heu, Domine Deus: consummationem tu facis reliquiarum Israel. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, fratres tui, fratres tui, viri propinqui tui, et omnis domus Israel, universi, quibus dixerunt habitatores Jerusalem: Longe recedite a Domino, nobis data est terra in possessionem. Propterea haec dicit Dominus Deus, quia longe feci eos in gentibus, et quia dispersi [ Al. dissipavi] eos in terris: Ero eis in sanctificationem modicam in terris, ad quas venerunt [ Al. venerint]. Propterea loquere: Haec dicit Dominus Deus: Congregabo vos de populis, et adunabo de terris in quibus dispersi estis, daboque vobis humum Israel. Et ingredientur illuc: et auferent omnes offensiones, cunctasque abominationes ejus [ Al. tacet ejus] de illa. Et dabo eis cor unum et spiritum novum tribuam in visceribus eorum: Et auferam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum: Ut in praeceptis meis ambulent, et judicia mea custodiant, faciantque ea, Et sint mihi in populum, et ego sim eis in Deum. Quorum cor post offendicula et abominationes suas ambulat, horum viam in capite suo ponam: dicit Dominus Deus. Et elevaverunt cherubim alas suas et rotae cum eis: et gloria Dei Israel erat super ea. Et ascendit gloria Domini de medio civitatis, stetitque super montem, qui est ad orientem urbis, Et spiritus levavit me, adduxitque in Chaldaeam ad transmigrationem, in visione, in spiritu Dei: et sublata est a me visio, quam videram. Et locutus sum ad transmigrationem omnia verba Domini, quae ostenderat mihi. [Cap. XII.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, in medio domus exasperantis tu habitas: qui oculos habent ad videndum, et non vident: et aures ad audiendum, et non audiunt: quia domus exasperans est. Tu ergo, fili hominis, fac tibi vasa transmigrationis, et transmigrabis per diem coram eis: Transmigrabis autem de loco tuo ad locum alterum, in conspectu eorum, si forte aspiciant: quia domus exasperans est. Et efferes foras vasa tua quasi vasa transmigrantis per diem in conspectu eorum: tu autem egredieris vespere coram eis, sicut egreditur migrans. Ante oculos eorum perfode tibi parietem: et egredieris per eum: In conspectu eorum in humeris portaberis, in caligine effereris: Faciem tuam velabis, et non videbis terram: quia portentum dedi te domui Israel. Feci ergo sicut praeceperat mihi: vasa mea protuli quasi vasa transmigrationis per diem: Et vespere perfodi mihi parietem manu: in caligine egressus sum, et in humeris portatus in conspectu eorum. Et factus est sermo Domini ad me mane, dicens: Fili hominis, numquid non dixerunt ad te domus Israel, domus exasperans: Quid tu facis? Dic ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Super ducem onus istud, qui est in Jerusalem, et super omnem domum Israel, quae est in medio eorum. Dic: Ego portentum vestrum: quomodo feci, sic fiet illis: in transmigrationem, et in captivitatem ibunt. Et dux, qui est in medio eorum, in humeris portabitur, in caligine egredietur: Parietem perfodient, ut educant eum: facies ejus operietur, ut non videat oculo terram. Et extendam rete meum super illum, et capietur in sagena mea: Et adducam eum in Babylonem in terram Chaldaeorum: et ipsam non videbit, ibique morietur. Et omnes qui circa eum sunt, praesidium ejus, et agmina ejus, disperdam in omnem ventum: et gladium evaginabo post eos. Et scient quia ego Dominus; quando dispersero illos in gentibus, et disseminavero eos in terris. Et relinquam ex eis viros paucos, a gladio, et fame, et pestilentia: ut enarrent omnia scelera eorum in gentibus, ad quas ingredientur: et scient quia ego Dominus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, panem tuum in conturbatione comede: sed [ Al. tacet sed] et aquam tuam in festinatione et moerore bibe. Et dices ad populum terrae: Haec dicit Dominus Deus ad eos qui habitant in Jerusalem, in terra Israel: Panem suum in sollicitudine comedent, et aquam suam in desolatione bibent: Ut desoletur terra a multitudine sua, propter iniquitatem omnium qui habitant in ea. Et civitates quae nunc habitantur, desolatae erunt, terraque deserta: scietis quia ego Dominus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, quod est proverbium istud vobis in terra Israel, dicentium: In longum differentur dies, et peribit omnis visio? Ideo dic ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Quiescere faciam proverbium istud: neque vulgo dicetur ultra in Israel. Et loquere ad eos quod appropinquaverint dies et sermo omnis visionis. Non enim erit ultra omnis visio cassa, neque divinatio ambigua in medio filiorum Israel. Quia ego Dominus loquar quodcumque locutus fuero verbum, et fiet, et non prolongabitur amplius: Sed in diebus vestris, domus exasperans, loquar verbum, et faciam illud, dicit Dominus Deus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, ecce domus Israel dicentium: Visio, quam hic videt, in dies multos: et in tempora longa iste prophetat. Propterea dic ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Non prolongabitur ultra omnis sermo meus: verbum, quod locutus fuero, complebitur, dicit Dominus Deus. [Cap. XIII.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, vaticinare ad prophetas Israel, qui prophetant: et dices prophetantibus de corde suo: Audite verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Vae prophetis insipientibus, qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident. Quasi vulpes in desertis, Prophetae tui, Israel, erant [ Al. erunt]. Non ascendistis ex adverso: neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domini. Vident vana, et divinant mendacium, dicentes: Ait Dominus: cum Dominus non miserit eos: et perseveraverunt confirmare sermonem. Numquid non visionem cassam vidistis, et divinationem mendacem locuti estis: et dicitis, Ait Dominus, cum ego non sim locutus? Propterea haec dicit Dominus Deus: Quia locuti estis vana, et vidistis mendacium: ideo ecce ego ad vos, dicit Dominus Deus: Et erit manus mea super prophetas, qui vident vana et divinant mendacium; in consilio populi mei non erunt, et in scriptura domus Israel non scribentur, nec in terram Israel ingredientur, et scietis quia ego Dominus Deus. Eo quod deceperint populum meum, dicente: Pax, et non est pax: Et ipse aedificabat parietem, illi autem liniebant eum luto absque paleis. Dic ad eos qui liniunt absque temperatura, quod casurus sit: erit enim imber inundans, et dabo lapides praegrandes desuper irruentes, et ventum procellae dissipantem. Siquidem ecce cecidit paries: numquid non dicetur vobis: Ubi est litura, quam linistis? Propterea haec dicit Dominus Deus: Et erumpere faciam spiritum tempestatum in indignatione mea, et imber inundans in furore meo erit: et lapides grandes in ira in consummationem. Et destruam parietem, quem linistis absque temperamento: et adaequabo eum terrae, et revelabitur fundamentum ejus: Et cadet, et consumetur in medio ejus: et scietis quia ego sum Dominus. Et complebo indignationem meam in pariete, et in his qui liniunt eum absque temperamento, dicamque vobis: Non est paries, et non sunt qui liniunt eum. Prophetae Israel qui prophetant ad Jerusalem, et vident ei visionem pacis; et non est pax, ait Dominus Deus. Et tu, fili hominis, pone faciem tuam contra filias populi tui, quae prophetant de corde suo: et vaticinare super eas, et dic: Haec dicit Dominus Deus: Vae quae consuunt pulvillos sub omni cubito manus: et faciunt cervicalia sub capite universae aetatis ad capiendas animas: Cum caperent animas populi mei, vivificabant animas eorum; Et violabant me ad populum meum propter pugillum hordei et fragmen panis, ut interficerent animas, quae non moriuntur, et vivificarent animas, quae non vivunt, mentientes populo meo credenti mendaciis. Propter hoc haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad pulvillos vestros, quibus vos capitis animas volantes: et dirumpam eos de brachiis vestris: et dimittam animas, quas vos capitis, animas ad volandum. Et dirumpam cervicalia vestra, liberabo populum meum de manu vestra, neque erunt ultra in manibus vestris ad praedandum: et scietis quia ego Dominus. Pro eo quod moerere fecistis cor justi mendaciter, quem ego non contristavi: et confortastis manus impii, ut non reverteretur a via sua mala, et viveret. Propterea vana non videbitis, et divinationes non divinabitis amplius; Et eruam populum meum de manu vestra: et scietis quia ego Dominus. [Cap. XIV.] Et venerunt ad me viri seniorum Israel, et sederunt coram me. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, viri isti posuerunt immunditias suas in cordibus suis, et scandalum iniquitatis suae statuerunt contra faciem suam: numquid interrogatus respondebo eis? Propter hoc loquere eis, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Homo homo de domo Israel, qui posuerit immunditias suas in corde suo, et scandalum iniquitatis suae statuerit [ Al. add. ei] contra faciem suam, et venerit ad prophetam, interrogans per eum me: Ego Dominus respondebo ei in multitudine immunditiarum suarum: ut capiatur domus Israel in corde suo, quo recesserunt a me in cunctis idolis suis. Propterea dic ad domum Israel: Haec dicit Dominus Deus: Convertimini et recedite ab idolis vestris, et ab universis contaminationibus vestris avertite facies vestras. Quia homo homo de domo Israel, et de proselytis quicumque advena fuerit in Israel, si alienatus fuerit a me, et posuerit idola sua in corde suo, et scandalum iniquitatis suae statuerit contra faciem suam, et venerit ad prophetam, ut interroget per eum me; ego Dominus respondebo ei per me. Et ponam faciem meam super hominem illum, et faciam eum in exemplum, et in proverbium, et disperdam eum de medio populi mei: et scietis quia ego Dominus. Et propheta cum erraverit, et locutus fuerit verbum: ego Dominus decepi prophetam illum: Et extendam manum meam super illum, et delebo eum de medio populi mei Israel. Et portabunt iniquitatem suam: juxta iniquitatem interrogantis, sic iniquitas prophetae erit: Ut non erret ultra [ Al. tac. ultra] domus Israel a me, neque polluatur in universis praevaricationibus suis: sed sint mihi in populum, et ego sim eis in Deum, ait Dominus exercituum. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, terra cum peccaverit mihi, ut praevaricetur praevaricans, extendam manum meam [ Al. tac. meam] super eam, et conteram virgam panis ejus: Et immittam in eam famem, et interficiam de ea hominem et jumentum. Et si fuerint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel, et Job: ipsi justitia sua liberabunt animas suas, ait Dominus exercituum. Quod si et bestias pessimas induxero super terram, ut vastem eam, et fuerit invia, eo quod non sit pertransiens propter bestias: et tres viri isti fuerint in ea; Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia nec filios, nec filias liberabunt: Sed ipsi soli liberabuntur, terra autem desolabitur. Vel si gladium induxero super terram illam, et dixero gladio: Transi per terram: et interfecero de ea hominem, et jumentum: et tres viri isti fuerint in medio ejus: Vivo ego, dicit Dominus Deus, non liberabum filios, neque filias: sed ipsi soli liberabuntur. Si autem et pestilentiam immisero super terram illam, et effudero indignationem meam super eam in sanguine, ut auferam ex ea hominem, et jumentum: Et Noe, et Daniel, et Job fuerint in medio ejus: Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt: sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas. Quoniam haec dicit Dominus Deus: Quod si et quatuor judicia mea pessima, gladium, et famem, ac bestias malas, et pestilentiam, misero in Jerusalem, ut interficiam de ea hominem et pecus: tamen relinquetur in ea salvatio educentium filios et filias: Ecce ipsi egredientur ad vos, et videbitis viam eorum et adinventiones eorum, et consolabimini super malo, quod induxi in Jerusalem, in omnibus quae importavi super eam. Et consolabuntur vos, cum videritis viam eorum et adinventiones eorum: et cognoscetis quod non frustra fecerim omnia, quae feci in ea, ait Dominus Deus. [Cap. XV.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, quid fiet ligno [ Al. de ligno] vitis, ex omnibus lignis nemorum, quae sunt inter ligna silvarum? Numquid tolletur de ea lignum, ut fiat opus; aut fabricabitur de ea paxillus, ut dependeat in eo quodcumque vas? Ecce igni datum est in escam: utramque partem ejus consumpsit ignis, et medietas ejus redacta est in favillam: numquid utile erit ad opus? Etiam cum esset integrum, non erat aptum ad opus: quanto magis cum ignis illud devoraverit, et combusserit, nihil ex eo fiet operis? Propterea haec dicit Dominus Deus: Quomodo lignum vitis inter ligna silvarum, quod dedi igni ad devorandum, sic tradidi [ Al. tradam] habitatores Jerusalem. Et ponam faciem meam in eos: de igne egredientur, et ignis consumet eos. Et scietis quia ego Dominus, cum posuero faciem meam in eos, et dedero terram inviam et desolatam, eo quod praevaricatores exstiterint, dicit Dominus Deus. [Cap. XVI.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, notas fac Jerusalem abominationes suas: et dices: Haec dicit Dominus Deus Jerusalem: Radix tua et generatio tua de terra Chananaea: pater tuus Amorthaeus, et mater tua Hetthaea. Et quando nata es, in die ortus tui, non est praecisus umbilicus tuus, et in aqua non es lota in salutem, nec sale salita, nec involuta pannis. Non pepercit super te oculus, ut faceret tibi unum de his, misertus tui: sed projecta es super faciem terrae in abjectione animae tuae, in die qua nata es. Transiens autem per te, vidi te conculcari in sanguine tuo. Et dixi tibi cum esses in sanguine tuo: Vive. Dixi, inquam, tibi: In sanguine tuo vive. Multiplicatam quasi germen agri dedi te: et multiplicata es, et grandis effecta, et ingressa es, pervenisti ad mundum muliebrem: Ubera tua intumuerunt, et pilus tuus germinavit, et eras nuda et confusione plena. Et transivi per te, et vidi te, et ecce tempus tuum, tempus amantium. Et expandi amictum meum super te, et operui ignominiam tuam. Et juravi tibi, et ingressus sum tecum pactum, ait Dominus Deus, et facta es mihi. Et lavi te aqua, et emundavi sanguinem tuum ex te. et unxi te oleo. Et vestivi te discoloribus, et calceavi te janthino: et cinxi te bysso, et indui te subtilibus. Et ornavi te ornamento, et dedi armillas in manibus tuis, et torquem circa collum tuum. Et dedi inaurem super os tuum, et circulos auribus tuis, et coronam decoris in capite tuo. Et ornata es auro et argento, et vestita es bysso et polymito, et multis coloribus: Similam, et mel, et oleum comedisti, et decora facta es vehementer nimis: et prolecisti in regnum. et egressum est nomen tuum in gentes propter speciem tuam: quia perfecta eras in decore meo, quem posueram super te, dicit Dominus Deus: Et habens fiduciam in pulchritudine tua, fornicata es in nomine tuo: et exposuisti fornicationem tuam omni transeunti, ut ejus fieres. Et sumens de vestimentis tuis, fecisti tibi excelsa hinc inde consuta: et fornicata es super eis, sicut non est factum, neque futurum est. Et tulisti vasa decoris tui de auro meo et argento meo, quae dedi tibi: et fecisti tibi imagines masculinas, et fornicata es in eis. Et sumpsisti vestimenta tua multicoloria et operuisti illas: et oleum meum, et thimiama meum posuisti coram eis. Et panem meum, quem dedi tibi, similam, et oleum, et mel, quibus enutrivi te, posuisti [ Al. add. ea] in conspectu eorum in odorem suavitatis, et factum est, ait Dominus Deus. Et tulisti filios tuos, et filias tuas, quas generasti mihi: et immolasti eis ad devorandum. Numquid parva est fornicatio tua? Immolasti [ Al. immolantis] filios meos, et dedisti, illos consecrans, eis. Et post omnes abominationes tuas et fornicationes, non es recordata dierum adolescentiae tuae, quando eras nuda, et confusione plena, conculcata in sanguine tuo. Et accidit post omnem malitiam tuam (vae, vae tibi, ait Dominus Deus), Et aedificasti tibi lupanar, et fecisti tibi prostibulum in cunctis plateis. Ad omne caput viae aedificasti signum prostitutionis tuae, et abominabilem fecisti decorem tuum: Et divisisti pedes tuos omni transeunti, et multiplicasti fornicationes tuas. Et fornicata es cum filiis Aegypti vicinis tuis magnarum carnium: et multiplicasti fornicationem tuam ad irrita me. Ecce ego extendam [ Al. extendi] manum meam super te, et auferam jus tuum: et dabo te in animas odientium te filiarum Palaestinarum, quae erubescunt in via tua scelerata. Et fornicata es in filiis Assyriorum, eo quod necdum fueris expleta: et postquam fornicata es, nec sic es satiata. Et multiplicasti fornicationem tuam in terra Chanaan cum Chaldaeis: et nec sic satiata es. In quo mundabo cor tuum, ait Dominus Deus: cum facias omnia haec opera mulieris meretricis, et procacis? Quia fabricasti lupanar tuum in capite omnis viae, et excelsum tuum fecisti in omni platea: nec facta es quasi meretrix fastidio augens pretium, Sed quasi mulier adultera, quae super virum suum inducit alienos. Omnibus meretricibus dantur mercedes: tu autem dedisti mercedes cunctis amatoribus tuis, et donabas eis, ut intrarent ad te undique ad fornicandum tecum. Factumque est in te contra consuetudinem mulierum in fornicationibus tuis, et post te non erit fornicatio: In eo enim quod dedisti mercedes, et mercedes non accepisti, factum est in te contrarium. Propterea, meretrix, audi verbum Domini. Haec dicit Dominus Deus: Quia effusum est aes tuum, et revelata est ignominia tua in fornicationibus tuis super amatores tuos, et super idola abominationum tuarum in sanguine filiorum tuorum, quos dedisti eis: Ecce ego congregabo omnes amatores tuos, quibus commixta es; et omnes quos dilexisti, cum universis quos oderas: Et congregabo eos super te undique, et nudabo ignominiam tuam coram eis, et videbunt omnem turpitudinem tuam. Et judicabo te judiciis adulterarum et effundentium sanguinem: et dabo te in sanguinem furoris et zeli. Et dabo te in manus eorum, et destruent lupanar tuum: et demolientur prostibulum tuum: Et denudabunt te vestimentis tuis, et auferent vasa decoris tui: et derelinquent te nudam plenamque ignominia: Et adducent super te multitudinem, et lapidabunt te lapidibus, et trucidabunt te gladiis suis. Et comburent domos tuas igni, et facient in te judicia in oculis mulierum plurimarum: et desines fornicari, et mercedes ultra non dabis. Et requiescet indignatio mea in te: et auferetur zelus meus a te, et quiescam: nec irascar amplius. Eo quod non fueris recordata dierum adolescentiae tuae: et provocasti me in omnibus his. Quapropter et ego vias tuas in capite tuo dedi, ait Dominus Deus, et non feci juxta scelera tua in omnibus abominationibus tuis. Ecce omnis, qui dicit vulgo proverbium, in te assumet illud, dicens: Sicut mater, ita et filia ejus. Filia matris tuae es tu, quae projecit virum suum, et filios suos: Et soror sororum tuarum es tu, quae projecerunt viros suos et filios suos: Mater vestra Hetthaea, et pater vester Amorrhaeus. Et soror tua major, Samaria, ipsa et filiae ejus, quae habitant ad sinistram tuam: Soror autem tua minor te, quae habitat a dextris tuis, Sodoma, et filiae ejus. Sed nec in viis earum ambulasti, neque secundum scelera earum fecisti pauxillum minus: Pene sceleratiora fecisti illis in omnibus viis tuis. Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia non fecit Sodoma soror tua ipsa, et filiae ejus, sicut fecisti tu, et filiae tuae. Ecce haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae, superbia, saturitas panis et abundantia, et otium ipsius, et filiarum ejus: Et manum egeno et pauperi non porrigebant. Et elevatae sunt, et fecerunt abominationes coram me: et abstuli eas, sicut vidi. Et Samaria dimidium peccatorum tuorum non peccavit: sed vicisti eas sceleribus tuis, et justificasti sorores tuas in omnibus abominationibus tuis, quas operata es. Ergo et tu porta confusionem tuam, quae vicisti sorores tuas peccatis tuis, sceleratius agens ab eis: justificatae sunt enim a te: Ergo et tu confundere, et porta ignominiam tuam, quae justificasti sorores tuas. Et convertam restituens eas conversione Sodomorum cum filiabus suis, et conversione Samariae et filiarum ejus: Et convertam reversionem tuam in medio earum, ut portes ignominiam tuam, et confundaris in omnibus, quae fecisti consolans eas. Et soror tua Sodoma, et filiae ejus revertentur ad antiquitatem suam: et Samaria et filiae ejus revertentur ad antiquitatem suam: et tu, et filiae tuae revertemini ad antiquitatem vestram. Non fuit autem Sodoma soror tua audita in ore tuo, in die superbiae tuae, antequam revelaretur malitia tua: Sicut hoc tempore in opprobrium filiarum Syriae, et cunctarum in circuitu tuo filiarum Palaestinarum, quae ambiunt te per gyrum. Scelus tuum et ignominiam tuam tu portasti, ait Dominus Deus. Quia haec dicit Dominus Deus. Et faciam tibi, sicut despexisti juramentum, ut irritum faceres pactum: Et recordabor ego pacti mei tecum in diebus adolescentiae tuae: et suscitabo tibi pactum sempiternum. Et recordaberis viarum tuarum, et confunderis: cum receperis sorores tuas te [ Al. tecum] majores cum minoribus tuis: Et dabo eas tibi in filias, sed non ex pacto tuo. Et suscitabo ego [ Al. tibi] pactum meum tecum: et scies quia ego Dominus, ut recorderis, et confundaris, et non sit tibi ultra aperire os prae confusione tua, cum placatus fuero tibi in omnibus quae fecisti, ait Dominus Deus: [Cap. XVII.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, propone aenigma, et narra parabolam ad domum Israel, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Aquila grandis magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri. Summitatem frondium ejus evellit: et transportavit eam in terram Chanaan, in urbe negotiatorum posuit illam. Et tulit de semine terrae, et posuit illud in terra pro semine, ut firmaret radicem super aquas multas: in superficie posuit illud. Cumque germinasset, crevit in vineam latiorem humili statura, respicientibus ramis ejus ad eam: et radices ejus sub illa erant. Facta est ergo vinea, et fructificavit in palmites, et emisit propagines. Et facta est aquila altera grandis, magnis alis, multisque plumis: Et ecce vinea ista quasi mittens radices suas ad eam, palmites suos extendit ad illam, ut irrigaret eam de areolis germinis sui. In terra bona super aquas multas plantata est [ Al. plantavit eam]. ut faciat frondes, et portet fructum, ut sit in vineam grandem. Dic: Haec dicit Dominus Deus: Ergone prosperabitur? nonne radices ejus evellet, et fructum ejus distringet, et siccabit omnes palmites germinis ejus, et arescet? Et non in brachio grandi, neque in populo multo, ut evelleret eam radicitus? Ecce plantata est: ergone prosperabitur? Nonne cum tetigerit eam ventus urens siccabitur, et in areis germinis sui arescet? Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Dic ad domum exasperantem: Nescitis quid ista significent? Dic: Ecce venit rex Babylonis in Jerusalem: et assumet regem, et principes ejus, et adducet eos ad semetipsum in Babylonem. Et tollet de semine regni, ferietque cum eo foedus: et accipiet ab eo jusjurandum. Sed et fortes terrae tollet, ut sit regnum humile, et non elevetur, sed custodiat pactum ejus, et servet illud. Qui recedens ab eo misit nuntios ad Aegyptum, ut daret sibi equos, et populum multum. Numquid prosperabitur, vel consequetur salutem qui fecit haec? et qui dissolvit pactum, numquid effugiet? Vivo ego, dicit Dominus Deus: quoniam in loco regis, qui constituit eum regem, cujus fecit irritum juramentum, et solvit pactum, quod habebat cum eo, in medio Babylonis morietur. Et non in exercitu grandi, neque in populo multo faciet contra eum Pharao praelium: In jactu aggeris, et in exstructione vallorum, ut interficiat animas multas. Spreverat enim juramentum ut solveret foedus: et ecce dedit manum suam: et cum omnia haec fecerit, non effugiet. Propterea haec dicit Dominus Deus: Vivo ego, quoniam juramentum quod sprevit, et foedus quod praevaricatus est, ponam in caput ejus. Et expandam super eum rete meum, et comprehendetur in sagena mea: Et adducam eum in Babylonem, et judicabo eum ibi, in praevaricatione qua despexit me. Et omnes profugi ejus cum universo agmine suo, gladio cadent: residui autem in omnem ventum dispergentur: et scietis quia ego Dominus locutus sum. Haec dicit Dominus Deus: Et sumam ego de medulla cedri sublimis, et ponam: de vertice ramorum ejus tenerum distringam, et plantabo super montem excelsum e minentem. In monte sublimi Israel plantabo illud, et erumpet in germen, et faciet fructum, et erit in cedrum magnam: Et habitabunt sub ea omnes volucres, et universum volatile sub umbra frondium ejus nidificabit. Et scient omnia ligna regionis, quia ego Dominus humiliavi lignum sublime, et exaltavi [ Al. elevavi] lignum humile: Et siccavi lignum viride, et frondere feci lignum aridum. Ego Dominus locutus sum, et feci. [Cap. XVIII.] Et factus est sermo Domini ad me dicens: Quid est quod inter vos parabolam vertitis in proverbium istud in terra Israel, dicentes: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt [ Al. obstupuerunt]? Vivo ego, dicit Dominus Deus, si erit vobis ultra parabola haec in proverbium in Israel, Ecce omnes animae meae sunt: ut anima patris, ita et anima filii mea est: Anima, quae peccaverit, ipsa morietur. Et vir si fuerit justus, et fecerit judicium et justitiam, In montibus non comederit, et oculos suos non levaverit ad idola domus Israel: Et uxorem proximi sui non violaverit, et ad mulierem menstruatam non accesserit: Et hominem non contristaverit: pignus debitori reddiderit, per vim nihil rapuerit: Panem suum esurienti dederit, et nudum operuerit vestimento: Ad usuram non commodaverit, et amplius non acceperit: Ab iniquitate averterit manum suam, judicium verum fecerit inter virum et virum: In praeceptis meis ambulaverit, et judicia mea custodierit, ut faciat veritatem: Hic justus est, vita vivet, ait Dominus Deus. Quod si genuerit filium latronem effundentem sanguinem, et fecerit unum de istis: Et haec quidem omnia non facientem, sed in montibus comedentem; et uxorem proximi sui polluentem: Egenum et pauperem contristantem, rapientem rapinas, pignus non reddentem, Et ad idola levantem oculos suos, abominationem facientem: Ad usuram dantem, et amplius accipientem: Numquid vivet? Non vivet. Cum universa detestanda hae fecerit, morte morietur, sanguis ejus in ipso erit. Quod si genuerit filium, qui videns omnia peccata patris sui quae fecit, timuerit, et non fecerit simile [ Al. similiter] eis: Super montes non comederit, et oculos suos non levaverit ad idola domus Israel, Et uxorem proximi sui non violaverit: Et virum non contristaverit, pignus non retinuerit, et rapinam non rapuerit, Panem suum esurienti dederit, et nudum operuerit vestimento. A pauperis injuria a verterit manum suam, usuram et superabundantiam non acceperit, judicia mea fecerit, in praeceptis meis ambulaverit: Hic non morietur in iniquitate patris sui, sed vita vivet. Pater ejus quia [ Al. qui] calumniatus est, et vim fecit fratri, et malum operatus est in medio populi sui, ecce [ Al. hic] mortuus est in iniquitate sua. Et dicitis: Quare non portavit filius iniquitatem patris? Videlicet, quia filius judicium et justitiam operatus est, omnia praecepta mea custodivit, et fecit illa, vita vivet. Et anima, quae peccaverit, ipsa morietur: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii: Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super eum. Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis suis, quae operatus est, et custodierit omnia praecepta mea, et fecerit judicium et justitiam: viva vivet, et non morietur, Omnium iniquitatum ejus, quas operatus est, non recordabor: in justitia sua, quam operatus est, vivet. Numquid voluntatis meae est mors impii, dicit Dominus Deus, et non ut convertatur a viis suis, et vivat? Si autem averterit se justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem secundum omnes abominationes, quas operari solet impius, numquid vivet? Omnes justitiae ejus, quas fecerat, non recordabuntur [ Al. erunt in memoria]. in praevaricatione, qua praevaricatus est, et in peccato suo, quod peccavit, in ipsis morietur. Et dixistis: Non est aequa via Domini. Audite ergo, domus Israel: Numquid via mea non est aequa, et non magis viae vestrae pravae sunt? Cum enim averterit se justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem, morietur in eis: in injustitia, quam operatus est, morietur. Et cum averterit se impius ab impietate sua, quam operatus est, et fecerit judicium et justitiam: ipse animam suam vivificabit. Considerans enim, et avertens se ab omnibus iniquitatibus suis, quas operatus est, vita vivet, et non morietur. Et dicunt filii Israel: Non est aequa via Domini. Numquid viae meae non sunt aequae, domus Israel, et non magis viae vestrae pravae? Idcirco unumquemque juxta vias suas judicabo, domus Israel, ait Dominus Deus. Convertimini et agite poenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris: et non erit vobis in ruinam iniquitas. Projicite a vobis omnes praevaricationes vestras, in quibus praevaricati estis, et facite vobis cor novum et spiritum novum: Et quare moriemini, domus Israel? Quia nolo mortem morientis, dicit Dominus Deus, revertimini, et vivite. [Cap. XIX.] Et tu assume planctum super principes Israel, et dices: Quare mater tua leaena inter leones cubavit, in medio leunculorum enutrivit catulos suos? Et eduxit unum de leunculis suis? leo factus est; et didicit capere praedam, hominemque comedere. Et audierunt de eo gentes, et non absque vulneribus suis ceperunt eum, et adduxerunt eum in catenis in terram Aegypti. Quae cum vidisset quoniam infirmata est, et periit exspectatio ejus: tulit unum de leunculis suis, leonem constituit eum. Qui incedebat inter leones, et factus est leo: et didicit praedam capere, et homines devorare: Didicit viduas facere, et civitates eorum in desertum adducere: Et desolata est terra, et plenitudo ejus, a voce rugitus illius. Et convenerunt adversus eum gentes undique de provinciis, et expanderunt super eum rete suum, in vulneribus earum captus est. Et miserunt eum in caveam, et in catenis adduxerunt eum ad regem Babylonis: Miseruntque eum in carcerem, ne audiretur vox ejus ultra super montes Israel. Mater tua quasi vinea in sanguine tuo super aquam plantata: fructus ejus, et frondes ejus creverunt ex aquis multis. Et factae sunt ei virgae solidae in sceptra dominantium, et exaltata est statura ejus inter frondes: Et vidit altitudinem suam in multitudine palmitum suorum. Et evulsa est in ira, in terramque projecta, et ventus urens siccavit fructum ejus: Marcuerunt, et arefactae sunt virgae roboris ejus: ignis comedit eam. Et nunc transplantata est in desertum, in terra invia et sitienti. Et egressus est ignis de virga ramorum ejus, qui fructum ejus comedit: Et non fuit in ea virga fortis, sceptrum dominantium. Planctus est, et erit in planctum. [Cap. XX.] Et factum est in anno septimo, in quinto, in decima mensis: venerunt viri de senioribus Israel, ut interrogarent Dominum, et sederunt coram me: Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, loquere senioribus Israel, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Num ad interrogandum me vos venistis? Vivo ego quia non respondebo vobis, ait Dominus Deus. Si judicas eos, si judicas, fili hominis, abominationes patrum eorum [ Al. suorum] ostende eis. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: In die, qua elegi Israel, levavi manum meam pro stirpe domus Jacob, et apparui eis in terra Aegypti, et levavi manum meam pro eis, dicens: Ego Dominus Deus vester: In die illa levavi manum meam pro eis, ut educerem eos de terra Aegypti in terram, quam provideram eis, fluentem lacte et melle: quae est egregia inter omnes terras. Et dixi ad eos: Unusquisque offensiones oculorum suorum abjiciat, et in idolis Aegypti nolite pollui: Ego Dominus Deus vester. Et irritaverunt me, nolueruntque me audire, unusquisque abominationes oculorum suorum non projecit, nec idola Aegypti reliquerunt: Et dixi, ut effunderem indignationem meam super eos, et implerem iram meam in eis, in medio terrae Aegypti. Et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus, in quarum medio erant, et inter quas apparui eis, ut educerem eos de terra Aegypti. Ejeci ergo eos de terra Aegypti, et eduxi in desertum. Et dedi eis praecepta mea, et judicia mea ostendi eis, quae faciat homo, et vivat in eis, Insuper et sabbata mea dedi eis, ut esset signum inter me et eos: et scirent quia ego Dominus sanctificans eos. Et irritaverunt me domus Israel in deserto, in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea projecerunt, quae faciens homo vivet in eis: et sabbata mea violaverunt vehementer: Dixi ergo, ut effunderem furorem meum super eos in deserto, et consumerem eos. Et feci propter nomen meum, ne violaretur coram gentibus, de quibus ejeci eos in conspectu earum. Ego igitur levavi manum meam super eos in deserto, ne inducerem [ Al. educerem] eos in terram, quam dedi eis, fluentem lacte et melle, praecipuam terrarum omnium: Quia judicia mea projecerunt, et in praeceptis meis non ambulaverunt, et sabbata mea violaverunt: post idola enim cor eorum gradiebatur. Et pepercit oculus meus super eos, ut interficerem eos. nec consumpsi eos in deserto. Dixi autem ad filios eorum in solitudine. In praeceptis patrum vestrorum nolite incedere, nec judicia eorum custodiatis, nec in idolis eorum polluamini. Ego Dominus Deus vester: in praeceptis meis ambulate, judicia mea custodite et facite ea: Et sabbata mea sanctificate, ut sit signum inter me et vos, et sciatis [ Al. sciatur] quia ego sum Dominus Deus vester. Et exacerbaverunt me filii, in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea non custodierunt ut facerent ea: quae cum fecerit homo, vivet in eis: et sabbata mea violaverunt: Et comminatus sum ut effunderem furorem meum super eos, et implerem iram meam in eis in deserto. Averti autem manum meam, et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus, de quibus ejeci eos in oculis earum. Iterum levavi manum meam in eos in solitudine, ut dispergerem illos in nationes, et ventilarem in terras: Eo quod judicia mea non fecissent, et praecepta mea reprobassent, et sabbata mea violassent, et post idola patrum suorum fuissent oculi eorum. Ergo et ego dedi eis praecepta non bona, et judicia in quibus non vivent. Et pollui eos in muneribus suis, cum offerrent omne quod aperit vulvam, propter delicta sua: et scient quia ego Dominus. Quamobrem loquere ad domum Israel, fili hominis, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Adhuc et in hoc blasphemaverunt me patres vestri, cum sprevissent me contemnentes: Et induxissem eos in terram, super quam levavi manum meam, ut darem illam eis. Viderunt omnem collem excelsum, et omne lignum nemorosum, et immolaverunt ibi victimas suas; et dederunt ibi irritationem oblationis suae, et posuerunt ibi odorem suavitatis suae, et libaverunt [ Al. add. ibi] libationes suas. Et dixi ad eos: Quid est excelsum, ad quod vos ingredimini? et vocatum est nomen ejus: Excelsum, usque ad hanc diem. Propterea dic ad domum Israel: Haec dicit Dominus Deus: Certe [ Al. tac. certe] in via patrum vestrorum vos polluimini, et post offendicula eorum vos fornicamini: Et in oblatione donorum vestrorum, cum transducitis filios vestros per ignem, vos polluimini in omnibus idolis vestris usque hodie: Et ego respondebo vobis, domus Israel? Vivo ego dicit Dominus Deus, quia non respondebo vobis. Neque cogitatio mentis vestrae fiet, dicentium: Erimus sicut venes, et sicut cognationes terrae, ut colamus ligna et lapides. Vivo ego, dicit Dominus Deus, quoniam in manu forti, et brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos. Et educam vos de populis: et congregabo vos de terris, in quibus dispersi estis: in manu valida, et in brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos. Et adducam vos in desertum populorum, et judicabor vobiscum ibi facie ad faciem. Sicut judicio contendi adversum patres vestros in deserto terrae Aegypti, sic judicabo vos, dicit Dominus Deus. Et subjiciam vos sceptro meo, et inducam vos in vinculis foederis. Et eligam de vobis transgressores et impios, et de terra incolatus eorum educam eos, et terram Israel non ingredientur: et scietis quia ego Dominus. Et vos, domus Israel, Haec dicit Dominus Deus; Singuli post idola vestra ambulate, et servite eis. Quod si et in hoc non audieritis me, et nomen meum sanctum pollueritis ultra in muneribus vestris, et in idolis vestris: In monte sancto meo, in monte excelso Israel, et ait Dominus Deus, ibi serviet mihi omnis domus Israel; Omnes, inquam, in terra, in qua placebunt mihi, et ibi quaeram primitias vestras, et initium decimarum vestrarum in omnibus sanctificationibus vestris. In odorem suavitatis suscipiam vos, cum eduxero vos de populis, et congregavero vos de terris, in quas dispersi estis, et sanctificabor in vobis in oculis nationum. Et scietis quia ego Dominus, cum induxero vos ad terram Israel, in terram, pro qua levavi manum meam, ut darem eam patribus vestris. Et recordabimini ibi viarum vestrarum, et omnium scelerum vestrorum, quibus polluti estis in eis: et displicebitis vobis in conspectu vestro in omnibus malitiis vestris, quas fecistis. Et scietis quia ego Dominus, cum benefecero vobis propter nomen meum, et non secundum vias vestras malas, neque secundum scelera vestra pessima, domus Israel, ait Dominus Deus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam contra viam Austri, et stilla ad Aphricum, et propheta ad saltum agri meridiani. Et dices saltui meridiano: Audi verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego succendam in te ignem, et comburam in te omne lignum viride, et omne lignum aridum. Non exstinguetur flamma succensionis: et comburetur in ea omnis facies ab Austro usque ad Aquilonem. Et videbit universa caro, quia ego Dominus succendi eam, nec exstinguetur. Et dixi. A a a, Domine Deus: Ipsi dicunt de me: Numquid non per parabolas loquitur iste? [Cap. XXI.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam ad Jerusalem, et stilla ad sanctuaria, et propheta contra humum Israel: Et dices terrae Israel: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, et ejiciam gladium meum de vagina sua, et occidam in te justum et impium. Pro eo autem quod occidisti in te justum et impium, idcirco egredietur gladius meus de vagina sua ad omnem carnem ab Austro ad Aquilonem: Ut sciat [ Al. es sciet] omnis caro quia ego Dominus eduxi gladium meum de vagina sua irrevocabilem. Et tu, fili hominis, ingemisce in contritione lumborum, et in amaritudinibus ingemisce coram eis. Cumque dixerint ad te: Quare tu gemis? dices: Pro auditu: quia venit. Et tabescet omne cor, et dissolventur universae manus, et infirmabitur omnis spiritus, et per cuncta genua fluent aquae. Ecce venit, et fiet, ait Dominus Deus [ Al. tac. Deus]. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, propheta, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Loquere: Gladius, gladius exacutus est, et limatus. Ut caedat victimas, exacutus est: ut splendeat, limatus est: Qui moves sceptrum filii mei, succidisti omne lignum. Et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu: iste exacutus est gladius, et iste limatus, ut sit in manu interficientis. Clama, et ulula, fili hominis, quia hic factus est in populo meo, hic in cunctis ducibus Israel qui fugerant: Gladio traditi sunt cum populo meo, idcirco plaude super femur, quia probatus est: et hoc, cum sceptrum subverterit, et non erit, dicit Dominus Deus. Tu ergo, fili hominis, propheta, et percute manu ad manum, et duplicetur gladius, ac triplicetur gladius interfectorum: Hic est gladius occisionis magnae, qui obstupescere eos facit, et corde tabescere, et multiplicat ruinas. In omnibus portis eorum dedi conturbationem gladii acuti, et limati ad fulgendum, amicti ad caedem. Exacuere, vade ad dexteram, sive ad sinistram, quocumque faciei tuae est appetitus. Quin et ego plaudam manu ad manum, et implebo indignationem meam, ego Dominus locutus sum. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Et tu, fili hominis, pone tibi duas vias, ut veniat gladius regis Babylonis: De terra una egredientur ambae: et manu capiet conjecturam, in capite viae civitatis conjiciet. Viam pones ut veniat gladius ad Rabbath aliorum Ammon, et ad Judam in [ Al. et ad] Jerusalem munitissimam. Stetit enim rex Babylonis in bivio, in capite duarum viarum, divinationem quaerens, commiscens sagittas: interrogavit idola, exta consuluit. Ad dexteram ejus facta est divinatio super Jerusalem, ut ponat arietes, ut aperiat os in caede, ut elevet vocem in ululatu, ut ponat arietes contra portas, ut comportet aggerem, ut aedificet munitiones. Eritque quasi consulens frustra oraculum in oculis eorum, et sabbatorum otium imitans: Ipse autem recordabitur iniquitatis ad capiendum. Idcirco haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod recordati estis iniquitatis vestrae, et revelastis praevaricationes vestras, et apparuerunt peccata vestra in omnibus cogitationibus vestris: Pro eo, inquam, quod recordati estis, manu capiemini. Tu autem, profane, impie dux Israel, cujus venit dies in tempore iniquitatis praefinita: Haec dicit Dominus Deus: Aufer cidarim, tolle coronam: nonne haec est, quae humilem sublevavit, et sublimem humiliavit? Iniquitatem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam: et hoc non factum est, donec veniret [ Al. fiet et veniat] cujus est judicium, et tradam ei. Et tu, fili hominis, propheta, et dic: Haec dicit Dominus Deus ad filios Ammon, et ad opprobrium eorum, et dices: Mucro, mucro, evagina te ad occidendum, lima te, ut interficias, et fulgeas, Cum tibi viderentur vana, et divinarentur mendacia, ut daretis super colla vulneratorum impiorum: quorum venit dies tempore iniquitatis praefinita. Revertere ad vaginam tuam, in loco in quo creatus es, in terra nativitatis tuae judicabo te, et effundam super te indignationem meam: In igne furoris mei sufflabo in te, daboque te in manus hominum insipientium [ Al. stultorum], et fabricantium interitum [ Al. corruptionem]. Igni eris cibus, sanguis tuus erit in medio terrae, oblivioni traderis: quia ego Dominus locutus sum. [Cap. XXII.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Et tu, fili hominis, num judicas, num judicas civitatem sanguinum? Et ostendes [ Al. ostendis] ei omnes abominationes suas, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Civitas effundens sanguinem in medio sui, ut veniat tempus ejus: et quae fecit idola contra semetipsam, ut pollueretur. In sanguine tuo, qui a te effusus est, deliquisti: et in idolis tuis, quae fecisti, polluta es: Et appropinquare fecisti dies tuos, et adduxisti tempus annorum tuorum; Propterea dedi te opprobrium gentibus, et irrisionem universis terris. Quae juxta sunt, et quae procul a te, triumphabunt de te: sordida, nobilis, grandis interitu. Ecce principes Israel singuli in brachio suo fuerunt in te, ad effundendum sanguinem. Patrem et matrem contumeliis affecerunt in te, advenam calumniati sunt in medio tui, pupillum et viduam contristaverunt apud te: Sanctuaria mea sprevisti [ Al. sprevistis], [ Al. polluistis], et sabbata mea polluisti Viri detractores fuerunt in te ad effundendum sanguinem, et super montes comederunt in te, scelus operati sunt in medio tui. Verecundiora patris discooperuerunt in te, immunditiam menstruatae humiliaverunt in te: Et unusquisque in uxorem proximi sui operatus est abominationem, et socer nurum suam polluit nefarie, frater sororem suam, filiam patris sui oppressit in te. Munera acceperunt apud te ad effundendum sanguinem: Usuram et superabundantiam accepisti, et avare proximos tuos calumniabaris meique oblita es, ait Dominus Deus: Ecce complosi manus meas super avaritiam tuam quam fecisti, et super sanguinem, qui effusus est in medio tui. Numquid sustinebit cor tuum, aut praevalebunt manus tuae, in diebus quos ego faciam tibi? ego Dominus locutus sum, et faciam. Et dispergam te in nationes, et ventilabo te in terras, et deficere faciam immunditiam tuam a te. Et possidebo te in conspectum gentium: et scies quia ego Dominus. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, versa est mihi domus Israel in scoriam: Omnes isti aes, et stannum, et ferrum, et plumbum in medio fornacis: scoria argenti facti sunt. Propterea haec dicit Dominus Deus: Eo quod versi estis omnes in scoriam, propterea ecce ego congregabo vos in medio Jerusalem, congregatione argenti, et aeris, et ferri, et stanni, et plumbi in medio fornacis: ut succendam in ea ignem ad conflandum. Sic congregabo in furore meo, et in ira mea, et requiescam: et conflabo vos. Et congregabo vos, et succendam vos in igne furoris mei, et conflabimini in medio ejus. Ut conflatur argentum in medio fornacis, sic eritis in medio ejus: et scietis quia ego Dominus, cum effuderim indignationem meam super vos. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, dic ei: Tu es terra immunda, et non compluta in die furoris. Conjuratio prophetarum in medio ejus, sicut leo rugiens, rapiensque praedam, animam devoraverunt, opes et pretium acceperunt, viduas ejus multiplicaverunt in medio illius. Sacerdotes ejus contempserunt legem meam, et polluerunt sanctuaria mea: inter sanctum et profanum non habuerunt distantiam: et inter pollutum et mundum non intellexerunt: et a sabbatis meis averterunt oculos suos, et coinquinabar in medio eorum. Principes ejus in medio illius, quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem, et ad perdendas animas et avare ad sectanda lucra. Prophetae autem ejus liniebant eos absque temperamento, videntes vana, et divinantes eis mendacium, dicentes: Haec dicit Dominus Deus, cum Dominus non sit locutus. Populi terrae calumniabantur calumniam, et rapiebant violenter: Egenum et pauperem affligebant, et advenam opprimebant calumnia absque judicio. Et quaesivi de eis virum, qui interponeret sepem, et staret oppositus contra me pro terra, ne dissiparem eam: et non inveni. Et effudi super eos indignationem meam, in igne irae meae consumpsi eos: Viam eorum in caput eorum reddidi, ait Dominus Deus. [Cap. XXIII.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, duae mulieres filiae unius matris fuerunt, et fornicatae sunt in Aegypto, in adolescentia sua fornicatae sunt: Ibi subacta sunt ubera earum, et fractae sunt mammae pubertatis earum. Nomina autem earum, Oolla major, et Ooliba soror ejus: et habui eas, et pepererunt filios, et filias. Porro earum nomina, Samaria Oolla, et Jerusalem Ooliba. Fornicata est igitur Oolla super me, et insanivit in amatores suos, in Assyrios propinquantes [ Al. add. ei], vestitos hyacintho, principes, et magistratus, juvenes cupidinis, universos equites, ascensores equorum. Et dedit fornicationes suas super eos electos, filios Assyriorum universos: Et in omnibus in quos insanivit, in immunditiis eorum polluta est. Insuper et fornicationes suas, quas habuerat in Aegypto, non reliquit: nam et illi dormierant cum ea in adolescentia ejus, et illi confregerant ubera pubertatis ejus, et effuderant fornicationem suam super eam. Propterea tradidi eam in manus amatorum suorum, in manus filiorum Assur, super quorum insanivit libidine. Ipsi discooperuerunt ignominiam ejus, filios et filias ejus tulerunt, et ipsam occiderunt gladio; Et factae sunt famosae mulieres, et judicia perpetraverunt in ea. Quod cum vidisset soror ejus Ooliba, plusquam illa insanivit libidine: et fornicationem suam super fornicationem sororis suae ad filios Assyriorum praebuit impudenter, ducibus et magistratibus ad se venientibus, indutis veste varia, equitibus, qui vectabantur equis, et adolescentibus forma cunctis egregia. Et vidi quod polluta esset via una ambarum. Et auxit fornicationes suas: cumque vidisset viros depictos in pariete, imagines Chaldaeorum expressas coloribus, et accinctos balteis renes, et tiaras tinctas in capitibus eorum, formam ducum omnium, similitudinem filiorum Babylonis, terraeque Chaldaeorem, in qua orti sunt, Et insanivit super eos concupiscentia oculorum suorum, et misit nuntios ad eos in Chaldaeam. Cumque venissent ad eam filii Babylonis ad cubile mammarum, polluerunt eam stupris suis, et polluta est ab eis, et saturata est anima ejus ab illis. Denudavit quoque fornicationes suas, et discooperuit ignominiam suam: et recessit anima mea ab ea, sicut recesserat anima mea a sorore ejus. Multiplicavit enim fornicationes suas, recordans dies adolescentiae suae, quibus fornicata est in terra Aegypti. Et insanivit libidine super concubitum eorum, quorum carnes sunt, ut carnes asinorum: et sicut fluxus equorum, fluxus eorum. Et visitasti scelus adolescentiae tuae, quando subacta sunt in Aegypto ubera tua, et confractae mammae pubertatis tuae. Propterea, Ooliba, haec dicit Dominus Deus: Ecce ego suscitabo omnes amatores tuos contra te, de quibus satiata est anima tua: et congregabo eos adversum te in circuitu; Filios Babylonis, et universos Chaldaeos, nobiles, tyrannosque et principes, omnes filios Assyriorum, juvenes forma egregia, duces et magistratus universos, principes principum, et nominatos ascensores equorum: Et venient super te instructi curru et rota, multitudo populorum: lorica, et clypeo, et galea armabuntur contra te undique: Et dabo coram [ Al. tacet coram] eis judicium, et judicabunt te judiciis suis. Et ponam zelum meum in te, quem exercent tecum in furore: nasum tuum et aures tuas praecident: et quae remanserint, gladio concident. Ipsi filios tuos et filias tuas capient; et novissimum tuum devorabitur igni. Et denudabunt te vestimentis tuis, et tollent vasa gloriae tuae. Et requiescere faciam [ Al. facient] scelus tuum de te, et fornicationem tuam de terra Aegypti: Nec levabis oculos tuos ad eos, et Aegypti non recordaberis amplius. Quia haec dicit Dominus Deus: Ecce ego tradam te in manus eorum, quos odisti: in manus, de quibus satiata est anima tua. Et agent tecum in odio, et tollent omnes labores tuos, et dimittent te nudam et ignominia plenam, Et revelabitur ignominia fornicationum tuarum, scelus tuum et fornicationes tuae. Fecerunt haec tibi, quia fornicata es post gentes, inter quas polluta es in idolis earum. In via sororis tuae ambulasti, et dabo calicem ejus in manu tua. Haec dicit Dominus Deus: Calicem sororis tuae bibes profundum et latum: eris in derisum et in subsannationem, quae est capacissima. Ebrietate et dolore repleberis; calice moeroris et tristitiae, calice sororis tuae Samariae. Et bibes illum, et epotabis usque ad faeces, et fragmenta ejus devorabis, et ubera tua lacerabis: quia ego locutus sum, ait Dominus Deus [ Al. tacet Deus]. Propterea haec dicit Dominus Deus: Quia oblita es mei, et projecisti me post corpus tuum, tu quoque porta scelus tuum et fornicationes tuas. Et ait Dominus ad me, dicens: Fili hominis, numquid judicas Oollam, et Oolibam, et annuntias eis scelera earum? Quia adulteratae sunt, et sanguis in manibus earum. et cum idolis suis fornicatae sunt: Insuper et filios suos, quos genuerunt mihi, obtulerunt eis ad devorandum. Sed et hoc fecerunt mihi: Polluerunt sanctuarium meum in die illa, et sabbata mea profanaverunt. Cumque immolarent filios suos idolis suis, et ingrederentur sanctuarium meum in die illa, ut polluerent illud: etiam haec fecerunt in medio domus meae. Miserunt ad viros venientes de longe, ad quos nuntium miserant: Itaque ecce venerunt, quibus te lavisti, et circumlinisti stibio oculos tuos, et ornata es mundo muliebri. Sedisti in lecto pulcherrimo, et mensa ordinata est ante te: thymiama meum, et unguentum meum posuisti super eam. Et vox multitudinis exsultantis erat in ea; et in viris, qui de multitudine hominum adducebantur, et veniebant de deserto, posuerunt armillas in manibus eorum, et coronas speciosas in capitibus eorum. Et dixi ei, quae attrita est in adulteriis: Nunc fornicabitur in fornicatione sua etiam haec. Et ingressi sunt ad eam quasi ad mulierem meretricem: Sic ingrediebantur ad Oollam et Oolibam, mulieres nefarias. Viri ergo isti [ Al. tacet isti] justi sunt: hi judicabunt eas judicio adulterarum, et judicio effundentium sanguinem: Quia adulterae sunt, et sanguis in manibus earum. Haec enim dicit Dominus Deus: Adduc ad eas multitudinem, et trade eas in tumultum et in rapinam. Et lapidentur lapidibus populorum, et confodiantur gladiis eorum: Filios et filias earum interficient, et domos earum igne succendent. Et auferam scelus de terra, et discent omnes mulieres, ne faciant secundum scelus earum. Et dabunt scelus vestrum super vos, et peccata idolorum vestrorum portabitis: et scietis quia ego Dominus Deus. [Cap. XXIV.] Et factum est verbum Domini ad me, in anno nono, in mense decimo, in decima mensis, dicens: Fili hominis, scribe tibi nomen diei hujus, in qua confirmatus est rex Babylonis adversum Jerusalem hodie. Et dices per proverbium ad domum irritatricem parabolam, et loqueris ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Pone ollam, pone, inquam, et mitte in eam aquam. Congere frusta ejus in eam, omnem partem bonam, femur et armum, electa et ossibus plena. Pinguissimum pecus assume, compone quoque strues ossium sub ea: Efferbuit coctio ejus, et discocta sunt ossa illius in medio ejus. Propterea haec dicit Dominus Deus: Vae civitati sanguinum, ollae, cujus rubigo in ea est, et rubigo ejus non exivit de ea: Per partes et per partes suas ejice eam, non cecidit super eam sors. Sanguis enim ejus in medio ejus est, super limpidissimam petram effudit illum: non effudit illum super terram, ut possit operiri pulvere. Ut super inducerem indignationem meam, et vindicta ulciscerer: dedi sanguinem ejus super petram limpidissimam, ne operiretur. Propter haec dicit Dominus Deus: Vae civitati sanguinum, cujus ego grandem faciam pyram. Congere ossa, quae in igne succendam: consumentur carnes, et concoquetur universa compositio, et ossa tabescent. Pone quoque eam super prunas vacuam, ut incalescat, et liquefiat aes ejus: Et confletur in medio ejus [ Al. tacet ejus] inquinamentum ejus, et consumatur rubigo ejus: Multo labore sudatum est, et non exivit de nimia rubigo ejus, neque per ignem. Immunditia tua exsecrabilis: quia mundare te volui, et non es mundata a sordibus tuis: Sed nec mundaberis prius, donec quiescere faciam indignationem meam in te. Ego Dominus locutus sum: Venit, et faciam: non transeam, nec parcam, nec placabor: Juxta vias tuas, et juxta adinventiones tuas judicabo [ Al. judicavi] te, dicit Dominus. Et factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, ecce ego tollo a te desiderabile oculorum tuorum in plaga: et non planges, neque plorabis, et non fluent lacrymae tuae. Ingemisce tacens, mortuorum luctum non facies: Corona tua circumligata sit tibi, et calceamenta tua erunt in pedibus tuis, nec amictu ora velabis, nec cibos lugentium comedes. Locutus sum ergo ad populum mane, et mortua est uxor mea vespere: fecitque [ Al. fecique] mane sicut praeceperat mihi. Et dixit ad me populus: Quare non indicas nobis, quid ista significent, quae tu facis? Et dixi ad eos: Sermo Domini factus est ad me dicens: Loquere domui Israel: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego polluam sanctuarium meum, superbiam imperii vestri, et desiderabile oculorum vestrorum, et super quo pavet anima vestra, et filii vestri, et filiae vestrae, quas reliquistis, gladio cadent. Et facietis sicut feci: Ora amictu non velabitis, et cibos lugentium non comedetis. Coronas habebitis in capitibus vestris, et calceamenta in pedibus: Non plangetis neque flebitis, sed et tabescetis in iniquitatibus vestris, et unusquisque gemet ad fratrem suum. Eritque Ezechiel vobis in portentum: juxta omnia quae fecit, facietis cum venerit istud: et scietis quia ego Dominus Deus. Et tu, fili hominis, ecce in die, qua tollam ab eis fortitudinem eorum, et gaudium dignitatis, et desiderium oculorum eorum, super quo requiescunt animae eorum, filios et filias eorum: In die illa cum venerit fugiens ad te, ut annuntiet tibi: In die, inquam, illa aperietur os tuum cum eo qui fugit: et loqueris, et non silebis ultra: Erisque eis in portentum, et scietis quia ego Dominus. [Cap. XXV.] Et factus est sermo Domini ad me dicens: Fili hominis, pone faciem tuam contra filios Ammon, et prophetabis de eis. Et dices filiis Ammon: audite verbum Domini Dei: Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod dixisti: Euge, euge super sanctuarium meum, quia pollutum est. et super terram Israel, quoniam desolata est: et super domum Juda, quoniam ducti sunt in captivitatem: Idcirco ego tradam te filiis orientalibus in haereditatem, et collocabunt caulas suas in te, et ponent in te tentoria sua. Ipsi comedent fruges tuas: et ipsi bibent lac tuum [ Al. tacet tuum]. Daboque Rabbath in habitaculum camelorum, et filios Ammon in cubile pecorum: et scietis quia ego Dominus: Quia haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod plausisti manu et percussisti pede, et gavisa es ex toto affectu super terram Israel: Idcirco ecce ego extendam manum meam super te, et tradam te in direptionem gentium, et interficiam te de populis, et perdam de terris, et conteram: et scies quia ego Dominus, Haec dicit Dominus Deus. Pro eo quod dixerunt Moab et Seir: Ecce sicut omnes gentes, domus Juda: Idcirco ecce ego aperiam humerum Moab de civitatibus, de civitatibus, inquam, ejus, et de finibus ejus, inclyta terrae Beth-Jesimoth et Beel-Meon et Cariathaim, Filiis orientis cum filiis Ammon, et dabo eam in haereditatem: ut non sit ultra memoria filiorum Ammon in gentibus. Et in Moab faciam judicia: et scient quia ego Dominus. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod fecit Idumaea ultionem, ut se vindicaret de filiis Juda, peccavitque delinquens, et vindictam expetivit de eis, Idcirco haec dicit Dominus Deus: Extendam manum meam super Idumaeam, et auferam de ea hominem et jumentum, et faciam eam desertam ab austro: et qui sunt [ Al. desunt] in Dedan, gladio cadent. Et dabo ultionem meam super Idumaeam per manum populi mei Israel: et facient [ Al. faciam] in Edom juxta iram meam, et furorem meum: et scient vindictam [ Al. indignationem] meam, dicit Dominus Deus. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod fecerunt Palaestini in vindictam, et ulti se sunt toto animo, interficientes et implentes inimicitias veteres: Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego extendam manum meam super Palaestinos, et interficiam interfectores, et perdam reliquias maritimae regionis: Faciamque in eis ultiones magnas arguens in furore: et scient quia ego Dominus, cum dedero vindictam meam super eos. [Cap. XXVI.] Et factum est in undecimo anno, prima mensis, factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pro eo quod dixit Tyrus de Jerusalem: Euge, confractae sunt portae populorum, conversa est ad me: implebor, deserta est. Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego super te, Tyre. et ascendere faciam ad [ Al. super] te gentes multas, sicut ascendit mare fluctuans. Et dissipabunt muros Tyri, et destruent turres ejus: et radam pulverem ejus de ea, et dabo eam in limpidissimam petram. Siccatio sagenarum erit in medio maris, quia ego locutus sum, ait Dominus Deus: Et erit in direptionem gentibus. Filiae quoque ejus, quae sunt in agro, gladio interficientur: et scient quia ego Dominus. Quia haec dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus]: Ecce ego adducam ad Tyrum Nabuchodonosor regem Babylonis ab aquilone, regem regum, cum equis, et curribus, et equitibus, et coetu, populoque magno. Filias tuas, quae sunt in agro, gladio interficiet: et circumdabit te munitionibus, et comportabit aggerem in gyro, et levabit contra te clypeum. Et vineas, et arietes temperabit, in muros tuos, et turres tuas destruet in armatura sua. Inundatione equorum ejus operiet te pulvis eorum: a sonitu equitum, et rotarum, et curruum, movebuntur muri tui, dum ingressus fuerit portas tuas quasi per introitum urbis dissipatae. Ungulis equorum suorum conculcabit omnes plateas tuas: populum tuum gladio caedet, et statuae tuae nobiles in terram corruent. Vastabunt opes tuas, diripient negotiationes tuas: Et destruent muros tuos, et domos tuas praeclaras subvertent: Et lapides tuos, et ligna tua, et pulverem tuum in medio aquarum ponent. Et quiescere faciam multitudinem canticorum tuorum, et sonitus cithararum tuarum non audietur amplius. Et dabo te in limpidissimam petram, siccatio sagenarum eris, nec aedificaberis ultra: quia ego locutus sum, ait Dominus Deus. Haec dicit Dominus Deus Tyro: Numquid non a sonitu ruinae tuae, et gemitu interfectorum tuorum, cum occisi fuerint in medio tui, commovebuntur insulae? Et descendent de sedibus suis omnes principes maris: et auferent exuvias suas, et vestimenta sua varia abjicient, et induentur stupore: In terra sedebunt: et attoniti super repentino casu tuo admirabuntur. Et assumentes super te lamentum, dicent tibi: Quomodo peristi quae habitas in mari, urbs inclyta, quae fuistis fortis in mari cum habitatoribus tuis, quos formidabant universi? Nunc stupebunt naves in die pavoris tui: et turbabuntur insulae in mari, eo quod nullus egrediatur ex te. Quia haec dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus]: Cum dedero te urbem desolatam, sicut civitates quae non habitantur: et adduxero super te abyssum, et operuerint te aquae multae: Et detraxero te cum his qui descendunt in lacum ad populum sempiternum, et collocavero te in terra novissima sicut solitudines veteres, cum his qui deducuntur in lacum, ut non habiteris: Porro cum dedero [ Al. Et dedero] gloriam in terra viventium. In nihilum redigam te, et non eris, et requisita non invenieris ultra in sempiternum, dicit Dominus Deus. [Cap. XXVII.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Tu ergo, fili hominis, assume super Tyrum lamentum: Et dices Tyro, quae habitat in introitu maris, negotiationi populorum ad insufas multas: Haec dicit Dominus Deus: O Tyre, tu dixisti: Perfecti decoris ego sum, et in corde maris sita. Finitimi tui, qui te aedificaverunt, impleverunt decorem tuum: Abietibus de Sanir exstruxerunt te cum omnibus tabulatis maris: Cedrum de Libano tulerunt ut facerent tibi malum. Quercus de Basan dolaverunt in remos tuos: transtra tua fecerunt tibi ex ebore Indico, et praetoriola de insulis Italiae. Byssus varia de Aegypto texta est tibi in velum ut poneretur in malo: Hyacinthus et purpura de insulis Elisa facta sunt operimentum tuum. Habitatores Sidonis et Aradii [h. Arvad] fuerunt remiges tui: sapientes tui, Tyre, facti sunt gubernatores tui. Senes Biblii, et prudentes ejus, praebuerunt nautas ad ministerium variae supellectilis tuae: omnes naves maris, et nautae earum, fuerunt in populo negotiationis tuae. Persae, et Lydia, et Lybies erant in exercitu tuo viri bellatores tui: clypeum et galeam suspenderunt in te pro ornatu tuo, Filii Aradii [h. Arvad] cum exercitu tuo erant super muros tuos in circuitu: sed et Pygmaei, qui erant in turribus tuis, pharetras suas suspenderunt in muris tuis per gyrum: ipsi compleverunt pulchritudinem tuam. Carthaginenses negotiatores tui, a multitudine cunctarum divitiarum, argento, ferro, stanno, plumboque repleverunt nundinas tuas. Graecia, Thubal, et Mosoch, ipsi institores tui: mancipia, et vasa aerea adduxerunt populo tuo. De domo Thogorma, equos, et equites, et mulos adduxerunt ad forum tuum. Filii Dedan negotiatores tui: et insulae multae, negotiatio manus tuae. dentes eburneos et hebeninos commutaverunt in pretio tuo. Syrus negotiator tuus propter multitudinem operum tuorum, gemmam [ Al. guttam], et purpuram, et scutulata, et byssum, et sericum, et coccum [h. chad chod] proposuerunt in mercatu tuo. Juda et terra Israel ipsi institores tui in frumento primo, balsamum, et mel, et oleum, et resinam proposuerunt in nundinis tuis. Damascenus negotiator tuus in multitudine operum tuorum, in multitudine [ Al. copia] diversarum opum, in vino pingui, in lanis coloris optimi. Dan, et Graecia, et Mosel [h. Muzal], in nundinis tuis proposuerunt ferrum fabrefactum: stacte et calamus in negotiatione tua. Dedan institores tui in tapetibus ad sedendum. Arabia, et universi principes Cedar, ipsi negotiatores manus tuae: cum agnis, et arietibus, et haedis venerunt ad te negotiatores tui. Venditores Saba, et Reema [h. Raama], ipsi negotiatores tui: cum universis primis aromatibus, et lapide pretioso [ Al. pretiosissimo], et auro, quod proposuerunt in mercatu tuo. Haran, et Chenne, et Eden, negotiatores tui: Saba, Assur, et Chelmad, venditores tui. Ipsi negotiatores tui multifariam involucris hyacinthi, et polymitorum, gazarumque pretiosarum, quae obvolutae et astrictae erant funibus: cedros quoque habebant in negotiationibus tuis. Naves maris, principes tui in negotiatione tua; et repleta es, et glorificata nimis in corde maris. In aquis multis adduxerunt te remiges tui: ventus auster contrivit te in corde maris. Divitiae tuae, et thesauri tui, et multiplex instrumentum tuum; nautae tui, gubernatores tui, qui tenebant supellectilem tuam, et populo tuo praeerant: viri quoque bellatores tui, qui erant in te, cum universa multitudine tua, quae est in medio tui, cadent in corde maris in die ruinae tuae. A sonitu clamoris gubernatorum tuorum conturbabuntur classes: Et descendent in navibus suis omnes qui tenebant remum: Naulae et universi gubernatores maris in terra stabunt: et ejulabunt super te voce magna, et clamabunt amare. et superjacient pulverem capitibus suis, et cinere conspergentur. Et radent super te calvitium, et accingentur ciliciis. et plorabunt te in amaritudine animae ploratu amarissimo. Et assument super te carmen lugubre, et plangent te: Quae est ut Tyrus, quae obmutuit in medio maris? Quae in exitu negotiationum tuarum de mari implesti populos multos: in multitudine divitiarum tuarum et populorum tuorum, ditasti reges terrae [ Al. multos]. Nunc contrita es a mari; in profundis aquarum opes tuae, et omnis multitudo tua, quae erat in medio tui, ceciderunt. Universi habitatores insularum obstupuerunt super te: et reges earum omnes tempestate perculsi mutaverunt vultus. Negotiatores populorum [ Al. gentium] sibilaverunt super te: ad nihilum deducta es, et non eris [ Al. add. ultra] usque in perpetuum. [Cap. XXVIII.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, dic principi Tyri: Haec dicit Dominus Deus: Eo quod elevatum est cor tuum, et dixisti: Deus ego sum, et in cathedra Dei sedeo [ Al. sedi] in corde maris: Cum sis homo, et non Deus: et dedisti cor tuum quasi cor Dei; Ecce sapientior es tu Daniele: omne secretum non est absconditum a te. In sapientia et prudentia tua fecisti tibi fortitudinem, et acquisisti aurum et argentum in thesauris tuis. In multitudine sapientiae tuae, et in negotiatione tua multiplicasti tibi fortitudinem: et elevatum est cor tuum in robore tuo. Propterea haec dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus]: Eo quod elevatum est cor tuum quasi cor Dei: idcirco ecce ego adducam super te alienos, robustissimos gentium: et nudabunt gladios suos super pulchritudinem sapientiae tuae, et polluent decorem tuum. Interficient et detrahent [ Al. tradent] te: et morieris in interitu occisorum in corde maris. Numquid dicens loqueris: Deus ego sum: coram interficientibus te: cum sis homo, et non Deus, in manu occidentium te? Morte incircumcisorum morieris in manu alienorum: quia ego locutus sum, ait Dominus Deus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, leva planctum super regem Tyri: et dices ei: Haec dicit Dominus Deus: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti: omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolithus, onyx, et beryllus, sapphirus, et carbunculus, et smaragdus: aurum opus decoris tui: et foramina tua in die, qua conditus es, praeparata sunt. Tu cherub extentus, et protegens, et posui te in monte sancto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulasti. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuae, donec inventa est iniquitas in te. In multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate, et peccasti: et ejeci te de monte Dei, et perdidi te, o cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. Et elevatum est cor tuum in decore tuo: Perdidisti sapientiam tuam in decore tuo [ Al. in pulchritudine tua], in terram projeci te: ante faciem regum dedi te, ut cernerent te. In multitudine, iniquitatum tuarum et iniquitate negotiationis tuae. polluisti sanctificationem tuam: Producam ergo ignem de medio tui, qui comedat te, et dabo te in cinerem super terram in conspectu omnium videntium te. Omnes, qui viderint te in gentibus, obstupescent super te: nihili factus es, et non eris in perpetuum. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam contra Sidonem: et prophetabis de ea, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, Sidon, et glorificabor in medio tui: et scient quia ego Dominus, cum fecero in ea judicia, et sanctificatus fuero in ea. Et immittam ei pestilentiam et sanguinem in plateis ejus: et corruent interfecti in medio ejus gladio per circuitum: et scient quia ego Dominus. Et non erit ultra domui Israel offendiculum amaritudinis, et spina dolorem inferens undique per circuitum eorum, qui adversantur eis: et scient quia ego Dominus Deus. Haec dicit Dominus Deus: Quando congregavero domum Israel de populis, in quibus dispersi sunt, sanctificabor in eis coram gentibus: et habitabunt in terra sua, quam dedi servo meo Jacob. Et habitabunt in ea securi: et aedificabunt domos, et plantabunt vineas, et habitabunt confidenter, cum fecero judicia in omnibus qui adversantur eis [ Al. tacet eis] per circuitum. Et scient quia ego Dominus Deus eorum. [Cap. XXIX.] In anno decimo, in decimo mense, undecima die mensis, factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam contra Pharonem regem Aegypti, et prophetabis de eo, et Aegypto universa: Loquere, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, Pharao, rex Aegypti, draco magne, qui cubas in medio fluminum tuorum, et dicis; Meus est fluvius, et ego feci memetipsum: Et ponam frenum in maxillis tuis: et agglutinabo pisces fluminum tuorum squamis tuis: Et extraham te de medio fluminum tuorum, et universi pisces tui squamis tuis adhaerebunt. Et projiciam te in desertum, et omnes pisces fluminis tui: super faciem terrae cades, non colligeris, neque congregaberis: Bestiis terrae, volatilibus coeli, dedi ad devorandum: Et scient omnes habitatores Aegypti quia ego Dominus; pro eo quod fuisti baculus arundineus domui Israel: Quando apprehenderunt te manu [ Al. add. sua], et confractus es, et lacerasti omnem humerum eorum: Et innitentibus eis super te, comminutus es, et dissolvisti omnes renes eorum. Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego adducam super te gladium: et interficiam de te hominem, et jumentum. Et erit terra Aegypti in desertum, et in solitudinem: et scient quia ego Dominus: pro [ Al. tacet pro] eo quod dixeris: Fluvius meus est, et ego feci eum. Idcirco ecce ego ad te, et ad flumina tua: daboque terram Aegypti in solitudines, gladio dissipatam, a turre Syenes, usque ad terminos Aethiopiae. Non pertransibit eam pes hominis, neque pes jumenti gradietur in ea: et non habitabitur quadraginta annis. Daboque terram Aegypti desertam in medio terrarum desertarum, et civitates ejus in medio urbium subversarum, Et erunt desolatae quadraginta annis, et dispergam Aegyptios in nationes, ventilabo eos in terras. Quia haec dicit Dominus Deus: Post finem quadraginta annorum congregabo Aegyptum de populis, in quibus dispersi fuerant, Et reducam captivitatem Aegypti, et collocabo eos in terra Phatures [h. Phathroz], in terra nativitatis suae: et erunt ibi in regnum humile: Inter caetera regna erit humillima, et non elevabitur ultra super nationes, et imminuam eos ne imperent gentibus. Neque erunt ultra domui Israel in confidentia, docentes iniquitatem, ut fugiant et sequantur eos: et scient quia ego Dominus Deus. Et factum est in vicesimo et septimo anno, in primo, in una mensis, factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, Nabuchodonosor rex Babylonis servire fecit exercitum suum servitute magna adversus Tyrum: Omne caput decalvatum, et omnis humerus depilatus est: et merces non est reddita ei, neque exercitui ejus, de Tyro, pro servitute, qua servivit mihi adversus eam. Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego dabo Nabuchodonosor regem Babylonis in terra Aegypti: et accipiet [ Al. auferet] multitudinem ejus, et depraedabitur manubias ejus, et diripiet spolia ejus: Et erit merces [ Al. in mercedem] exercitui illius. Et operi, pro [ Al. tacet pro] quo servivit [ Al. add. mihi] adversus eam: Dedi ei terram Aegypti, pro eo quod laboraverit [ Al. laboraverunt] mihi, ait Dominus Deus. In die illo pullulabit cornu domui [ Al. domus] Israel, et tibi dabo apertum os in medio eorum; et scient quia ego Dominus. [Cap. XXX.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, propheta, et dic: Haec dicit Dominus Deus: Ululate, vae, vae diei: quia juxta est dies, et appropinquat dies Domini: dies nubis, tempus gentium erit. Et veniet gladius in Aegyptum: et erit pavor in Aethiopia, Cum ceciderint vulnerati in Aegypto, et ablata fuerit multitudo illius, et destructa fundamenta ejus. Aethiopia, et Libya, et Lydii, et omne reliquum vulgus, et Chub, et filii terrae foederis, cum eis gladio cadent. Haec dicit Dominus Deus; Et corruent fulcientes Aegyptum, et destruetur superbia imperii ejus: a turre Syenes [h. Zevene] gladio cadent in ea, ait Dominus Deus exercituum. Et dissipabuntur in medio terrarum desolatarum, et urbes in medio civitatum desertarum erunt. Et scient quia ego Dominus: cum dedero ignem in Aegypto, et attriti fuerint omnes auxiliatores ejus. In die illa egredientur nuntii a facie mea in trieribus, ad conterendam Aethiopiae confidentiam; Et erit pavor in eis in die Aegypti, quia absque dubio veniet. Haec dicit Dominus Deus: Cessare faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Ipse et populus ejus cum eo, fortissimi gentium, adducentur ad disperdendam terram: Et evaginabunt gladios suos super Aegyptum: et implebunt terram interfectis. Et faciam alveos fluminum aridos, et tradam terram in manu pessimorum; Et dissipabo terram et plenitudinem ejus in manu alienorum, ego Dominus locutus sum. Haec dicit Dominus Deus. Et disperdam simulacra, et cessare faciam idola de Memphis [h. Noph]: et dux de terra [ Al. terrae] Aegypti non erit amplius: et dabo terrorem in terra Aegypti. Et disperdam terram Phatures [h. Phathroz], et dabo ignem in Taphnis, et faciam judicia in Alexandria. Et effundam indignationem meam super Pelusium robur Aegypti, et interficiam multitudinem Alexandriae, et dabo ignem in Aegypto: Quasi parturiens dolebit Pelusium, et Alexandria erit dissipata, et in Memphis [h. Noph] augustiae quotidianae. Juvenes Heliopoleos et Bubasti [h. Phibezeth] gladio cadent, et ipsae captivae ducentur. Et in Taphnis nigrescet dies, Cum contrivero ibi sceptra Aegypti, et defecerit in ea superbia potentiae ejus: Ipsam nubes operiet, filiae autem ejus in captivitatem ducentur. Et judicia faciam in Aegypto; et scient quia ego Dominus. Et factum est in undecimo anno, in primo mense, in septima mensis, factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, brachium Pharaonis regis Aegypti confregi: et ecce non est obvolutum ut restitueretur ei sanitas, ut ligaretur panis, et fasciaretur [ Al. sarciretur] linteolis, ut recepto robore, posset tenere gladium. Propterea haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad Pharaonem regem Aegypti, et comminuam brachium ejus forte, sed confractum: et dejiciam gladium de manu ejus: Et dispergam Aegyptum in gentibus, et ventilabo eos in terris. Et confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum im manu ejus: Et confringam brachia Pharaonis, et gement gemitibus interfecti coram facie ejus: Et confortabo brachia regis Babylonis, et brachia Pharaonis concident: Et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Aegypti. Et dispergam [ Al. disperdam] Aegyptum in nationes, et ventilabo eos in terras, et scient quia ego Dominus. [Cap. XXXI.] Et factum est in undecimo anno, tertio, una mensis, factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, dic Pharaoni regi Aegypti, et populo ejus: Cui similis factus es in magnitudine tua? Ecce Assur quasi cedrus in Libano, pulcher ramis, et frondibus nemorosus, excelsusque altitudine, et inter condensas frondes elevatum est cacumen ejus. Aquae nutrierunt illum, abyssus exaltavit [ Al. elevavit] illum: Flumina ejus manabant in circuitu radicum ejus, et rivos suos emisit ad universa ligna regionis. Propterea elevata est altitudo ejus super omnia ligna regionis: et multiplicata sunt arbusta ejus, et elevati sunt rami ejus prae aquis multis. Cumque extendisset [h. extendit] umbram suam, in ramis ejus fecerunt nidos omnia volatilia coeli, et sub frondibus ejus genuerunt omnes bestiae saltuum, et sub umbraculo illius habitabat coetus gentium plurimarum [ Al. universarum]. Eratque pulcherrimus in magnitudine sua, et in dilatatione arbustorum suorum: erat enim radix illius juxta aquas multas. Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem ejus, et platani non fuerunt aequae frondibus illius: omne lignum paradisi Dei non est assimilatum illi, et pulchritudini ejus. Quoniam speciosum feci eum, et multis condensisque frondibus: et aemulata sunt eum omnia ligna voluptatis, quae erant in paradiso Dei. Propterea haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod sublimatus est in altitudine, et dedit summitatem suam virentem atque condensam, et elevatum est cor ejus in altitudine sua: Tradidi eum in manu fortissimi gentium; faciens faciet ei: Juxta impietatem ejus ejeci eum. Et succident illum alieni et crudelissimi nationum, et projicient eum super montes, et in cunctis convallibus corruent rami ejus, et confringentur arbusta ejus in universis rupibus terrae: Et recedent de umbraculo ejus omnes populi terrae, et relinquent eum. In ruina ejus habitaverunt omnia volatilia coeli, et in ramis ejus fuerunt universae bestiae regionis. Quam ob rem non elevabuntur in altitudine sua omnia ligna aquarum, nec ponent sublimitatem suam inter nemorosa atque frondosa, nec stabunt in sublimitate eorum omnia quae irrigantur aquis: Quia omnes traditi sunt in mortem ad terram ultimam, in medio filiorum hominum, ad eos qui descendunt in lacum. Haec dicit Dominus Deus: In die quando descendit ad inferos, indixi [ Al. induxi] luctum, operui eum abysso: Et prohibui flumina ejus, et coercui aquas multas: Contristatus [ Al. contritus] est super eum Libanus, et omnia ligna agri concussa sunt. A sonitu ruinae ejus commovi gentes, cum deducerem eum ad infernum cum his qui descendebant in lacum: Et consolata sunt in terra infirma omnia ligna voluptatis, egregia atque praeclara in Libano, universa quae irrigabantur aquis. Nam et ipsi cum eo descendent in infernum ad interfectos gladio: et brachium uniuscujusque sedebit sub umbraculo ejus in medio nationum. Cui assimilatus es, o inclyte atque sublimis, inter ligna voluptatis? Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram ultimam: in medio incircumcisorum dormies, cum eis qui interfecti sunt gladio: Ipse est Pharao [ Al. Sic Pharao], et omnis multitudo ejus, dicit Dominus Deus. [Cap. XXXII.] Et factum est, duodecimo anno, in mense duodecimo, in una mensis, factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, assume lamentum super Pharao regem Aegypti, et dices ad eum: Leoni gentium assimilatus es, et draconi qui est in mari: Et ventilabas cornu in fluminibus tuis, et conturbabas aquas pedibus tuis, et conculcabas flumina eorum. Propterea haec dicit Dominus Deus: Expandam super te rete meum in multitudine populorum multorum, et extraham te in sagena mea. Et projiciam te in terram [ Al. in te terram], super faciam agri abjiciam te: Et habitare faciam super te omnia volatilia coeli, et saturabo de te bestias universae terrae. Et dabo carnes tuas super montes, et implebo colles tuos sanie tua. Et irrigabo terram fetore sanguinis tui super montes, et valles implebuntur ex te. Et operiam, cum exstinctus fueris, coelos, et nigrescere faciam stellas ejus; Solem nube tegam, et luna non dabit lumen suum. Omnia luminaria coeli moerere faciam super te: et dabo tenebras super terram tuam, dicit Dominus Deus. Et irritabo cor populorum multorum, cum induxero contritionem tuam in gentibus super terras quas nescis. Et stupescere faciam super te populos multos: et reges eorum horrore nimio formidabunt super te, cum volare coeperit gladius meus super facies eorum: et obstupescent repente singuli pro anima sua in die ruinae tuae. Quia haec dicit Dominus Deus: Gladius regis Babylonis veniet tibi, in gladiis fortium dejiciam multitudinem tuam: inexpugnabiles omnes gentes hae: Et vastabunt superbiam Aegypti, et dissipabitur multitudo ejus. Et perdam omnia jumenta ejus, quae erant super aquas plurimas: et non conturbabit eas pes hominis ultra, neque ungula jumentorum turbabit eas. Tunc purissimas reddam aquas eorum, et flumina eorum quasi oleum adducam, ait Dominus Deus: Cum dedero terram Aegypti desolatam: deseretur autem terra a plenitudine sua, quando percussero omnes habitatores ejus et scient quia ego Dominus. Planctus est, et plangent eum: filiae gentium plangent eum super Aegyptum, et super multitudinem ejus plangent eum, ait Dominus Deus. Et factum est in duodecimo anno, in quinta decima mensis, factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, cane lugubre super multitudinem Aegypti: Et detrahe eam ipsam, et filias gentium robustarum ad terram ultimam, cum his qui descendunt in lacum. Quo pulchrior es, descende, et dormi cum incircumcisis. In medio interfectorum gladio cadent: gladius datus est, attraxerunt eam, et omnes populos ejus. Loquentur ei potentissimi robustorum de medio inferni, qui cum auxiliatoribus ejus descenderunt, et dormierunt incircumcisi, interfecti [ Al. cum incircumcisis interfectisque] gladio. Ibi Assur, et omnis multitudo ejus, in circuitu illius sepulcra ejus. omnes interfecti, et qui ceciderunt gladio. Quorum data sunt sepulcra in novissimis laci: et facta est multitudo ejus per gyrum sepulcri ejus: Universi interfecti, cadentesque gladio, qui dederant quondam formidinem in terra viventium. Ibi Aelam, et omnis multitudo ejus per gyrum sepulcri sui [ Al. illius]: Omnes hi interfecti, ruentesque gladio: qui descenderunt incircumcisi ad terram ultimam: Qui posuerunt terrorem suum in terra viventium, et portaverunt ignominiam suam cum his qui descendunt in lacum. In medio interfectorum posuerunt cubile ejus in universis populis ejus: in circuitu ejus sepulcrum illius: Omnes hi incircumcisi, interfectique gladio. Dederunt enim terrorem suum [ Al. tacet suum] in terra viventium, et portaverunt ignominiam suam cum his qui descendunt in lacum: in medio interfectorum positi sunt. Ibi Mosoch [h. Mesech], et Thubal, et omnis multitudo ejus: in circuitu ejus sepulcra illius: Omnes hi incircumcisi, interfectique et cadeates gladio: quia dederunt formidinem suam in terra viventium. Et non dormient cum fortibus, cadentibusque et incircumcisis, qui descenderunt ad infernum cum armis suis, et posuerunt gladios suos sub capitibus suis, et fuerunt iniquitates eorum in ossibus eorum: quia terror fortium facti sunt in terra viventium. Et tu ergo in medio incircumcisorum contereris, et dormies cum interfectis gladio: Ibi Idumaea, et reges ejus, omnes duces ejus, qui dati sunt cum exercitu suo cum interfectis gladio: et qui cum incircumcisis dormierunt, et cum his qui descendunt [ Al. descenderunt] in lacum. Ibi principes aquilonis omnes, et universi venatores: qui deducti sunt cum interfectis, paventes, et in sua fortitudine confusi: Qui dormierunt incircumcisi cum interfectis gladio, et portaverunt confusionem suam cum his qui descendunt in lacum. Vidit eos Pharao, et consolatus est super universa multitudine sua, quae interfecta est gladio; Pharao, et omnis exercitus, ait Dominus Deus: Quia dedi terrorem meum in terra viventium, et dormivit in medio incircumcisorum cum interfectis gladio, Pharao, et omnis multitudo ejus, ait Dominus Deus. [Cap. XXXIII.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, loquere ad filios populi tui, et dices ad eos: Terra cum induxero super eam gladium, et tulerit populus terrae virum unum de novissimis suis, et constituerit eum super se speculatorem: Et ille viderit gladium venientem super terram, et cecinerit buccina, et annuntiaverit populo: Audiens autem, quisque ille est, sonitum buccinae, et non se observaverit, veneritque gladius, et tulerit eum: sanguis ipsius super caput ejus erit. Sonum buccinae audivit, et non se observavit, sanguis ejus in ipso erit: Si autem se custodierit, animam suam salvabit: Quod si speculator viderit gladium venientem, et non insonuerit buccina: et populus se non custodierit, veneritque gladius, et tulerit de eis animam: Ille quidem in iniquitate sua captus est, sanguinem autem ejus de manu speculatoris requiram. Et tu, fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel: Audiens ergo ex ore meo sermonem, annuntiabis eis ex me. Si dicente me ad impium: impie, morte morieris; non fueris locutus, ut se custodiat impius a via sua: Ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem, annuntiante te ad impium, ut a viis suis convertatur, non fuerit conversus a via sua: Ipse in iniquitate sua morietur: porro tu animam tuam liberasti. Tu ergo, fili hominis, dic ad domum Israel: Sic locuti estis, dicentes: Iniquitates nostrae, et peccata nostra super nos sunt, et in ipsis nos tabescimus: quomodo ergo vivere poterimus? Dic ad eos: Vivo ego, dicit Dominus Deus: nolo mortem impii, sed ut revertatur impius a via sua, et vivat. Convertimini, convertimini, a viis vestris pessimis: et quare moriemini, domus Israel? Tu itaque, fili hominis, dic ad filios populi tui: Justitia justi non liberabit eum in quacumque die peccaverit: et impietas impii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit ab impietate sua: Et justus non poterit vivere in justitia sua, in quacumque die peccaverit. Etiam si dixero justo quod vita vivat, et confisus in justitia sua fecerit iniquitatem: Omnes justitiae ejus oblivioni tradentur, et iniquitate sua, quam operatus est, in ipsa morietur. Si autem dixero impio: Morte morieris: et egerit poenitentiam a peccato suo, feceritque judicium et justitiam, pignus restituerit ille impius, rapinamque reddiderit, in mandatis vitae ambulaverit, nec fecerit quidquam injustum: vita vivet, et non morietur, Omnia peccata ejus [ Al. tacet ejus] quae peccavit, non imputabuntur ei: judicium et justitiam fecit, vita vivet. Et dixerunt filii populi tui: Non est aequi ponderis via Domini. et ipsorum via injusta est. Cum enim recesserit justus a justitia sua, feceritque iniquitates, morietur in eis. Et cum recesserit impius ab impietate sua, feceritque judicium et justitiam, vivet in eis. Et dicitis: Non est recta via Domini. Unumquemque juxta vias suas judicabo de vobis [h. vos], domus Israel. Et factum est in duodecimo anno, in decimo [ Al. add. mense], in quinta mensis transmigrationis nostrae, venit ad me qui fugerat de Jerusalem, dicens: Vastata est civitas. Manus autem Domini facta fuerat ad me vespere, antequam veniret qui fugerat: Aperuitque os meum donec veniret ad me mane, et aperto ore meo, non silui amplius. Et factum est verbum Domini, ad me dicens: Fili hominis, qui habitant in ruinosis his super humum Israel, loquentes aiunt: Unus erat Abraham, et haereditate possedit terram: Nos autem multi [ Al. add. sumus], nobis data est terra in possessionem. Idcirco dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Qui in sanguine comeditis, et oculos vestros levatis ad immunditias vestras, et sanguinem funditis: numquid terram haereditate possidebitis? Stetistis in gladiis vestris, fecistis abominationes, et unusquisque uxorem proximi sui polluit: et terram haereditate possidebitis? Haec dices ad eos: Sic dicit Dominus Deus: Vivo ego, quia qui in ruinosis habitant, gladio cadent: et qui in agro est, bestiis tradetur ad devorandum: Qui autem in praesidiis et in speluncis sunt, peste morientur. Et dubo terram in solitudinem, et in desertum, et deficiet superba fortitudo ejus: Et desolabuntur montes Israel, eo quod nullus sit qui per eos trauseat. Et scient quia ego Dominus, cum dedero terram [ Al. add. eorum] desolatam et desertam, propter universas abominationes suas, quas operati sunt. Et tu, fili hominis: filii populi tui, qui loquuntur de te juxta muros, et in ostiis domorum, et dicunt unus ad alterum, vir ad proximum suum loquentes: Venite, et audiamus quis sit sermo egrediens a Domino. Et veniunt ad te, quasi si ingrediatur populus, et sedent coram te populus meus: Et audiunt sermones tuos, et non faciunt eos; quia in canticum oris sui vertunt illos, et avaritiam suam sequitur cor eorum. Et es eis quasi carmen musicum, quod suavi dulcique sono canitur: et audient verba tua, et non facient ea. Et cum venerit quod praedictum est (ecce enim venit), tunc scient quod prophetes fuerit inter eos [ Al. in medio eorum]. [Cap. XXXIV.] Et factum est verbum Domini ad me dicens: Fili hominis, propheta de pastoribus Israel; propheta, et dices pastoribus: Haec dicit Dominus Deus: Vae pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos: nonne greges pascuntur a pastoribus? Lac comedebatis, et lanis operiebamini, et quod crassum erat, occidebatis: gregem autem meum non pascebatis, Quod infirmum fuit, non consolidastis, et quod aegrotum, non sanastis, quod fractum est [ Al. erat], non alligastis, et quod abjectum est, non reduvistis, et quod perierat, non quaesistis: Sed cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia. Et dispersae sunt oves meae, eo quod non esset pastor: et factae sunt in devorationem omnium bestiarum agri, et dispersae sunt. Erraverunt greges mei in cunctis montibus, et in universo colle excelso: et super omnem faciem terrae dispersi sunt greges mei, et non erat qui requireret, non erat, inquam, qui requireret. Propterea, pastores, audite verbum Domini: Vivo ego, dicit Dominus Deus: quia pro eo quod facti sunt greges mei in rapinam, et oves meae in devorationem omnium bestiarum agri, eo quod non esset pastor: Neque enim quaesierunt pastores mei [ Al. tacet mei] gregem meum, sed pascebant pastores semetipsos, et greges meos non pascebant: Propterea, pastores, audite verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ipse super pastores requiram gregem meum de manu eorum, et cessare eos faciam, ut ultra non pascant gregem [ Al. add. meum], nec pascant amplius pastores semetipsos: Et liberabo gregem meum de ore eorum, et non erit ultra eis in escam. Quia haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas. Sicut visitat pastor gregem suum, in die quando fuerit in medio ovium suarum dissipalarum: sic visitabo oves meas, et liberabo eas de omnibus locis, in quibus dispersae fuerant in die nubis et caliginis. Et educam eas de populis, et congregabo eas de terris, et inducam eas in terram suam: Et pascam eas in montibus Israel, in rivis, et in cunctis sedibus terrae. In pascuis uberrimis pascam eas, et in montibus excelsis Israel erunt pascua earum: Ibi requiescent in herbis virentibus, et in pascuis pinguibus pascentur super montes Israel. Ego pascam oves meas, et ego eas accubare faciam, dicit Dominus Deus. Quod perierat, requiram, et quod abjectum erat, reducam, et quod confractum fuerat, alligabo, et quod infirmum fuerat, consolidabo, et quod pingue et forte, custodiam: et pascam illas in judicio. Vos autem, greges mei, haec dicit Dominus Deus: Ecce ego judico inter pecus et pecus, arietum et hircorum. Nonne satis vobis erat pascuam bonam depasci? insuper et reliquias pascuarum vestrarum conculcastis pedibus vestris: Et cum purissimam aquam biberetis, reliquam pedibus vestris turbabatis. Et oves meae his, quae conculcata pedibus vestris fuerant, pascebantur: et quae pedes vestri turbaverant, haec bibebant. Propterea haec dicit Dominus Deus ad eos: Ecce ego ipse judico inter pecus pingue, et macilentum: pro eo quod lateribus et humeris impingebatis, et cornibus vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec dispergerentur foras: Salvabo gregem meum, et non erit ultra in rapinam, et judicabo inter pecus et pecus. Et suscitabo super ea pastorem unum, qui pascat ea, servum meum David: ipse pascet ea, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum: et servus meus David princeps in medio eorum: ego Dominus locutus sum. Et faciam pactum pacis cum eis, et cessare faciam bestias pessimas de terra: et qui habitant [ Al. habitabant] in deserto, securi dormient in saltibus. Et ponam eos in circuitu collis mei benedictionem: et deducam imbrem in tempore suo: pluviae benedictionis erunt. Et dabit lignum agri fructum suum, terra dabit germen suum, et erunt in terra sua absque timore: et scient quia ego Dominus, cum contrivero catenas jugi eorum, et eruero eos de manu imperantium sibi. Et non erunt ultra in rapinam gentibus, neque bestiae terrae devorabunt eos: sed habitabunt confidenter absque ullo terrore. Et suscitabo eis germen nominatum: et non erunt ultra imminuti fame in terra, neque portabunt amplius opprobria gentium. Et scient quia ego Dominus Deus eorum cum eis, et ipsi populus meus domus Israel: ait Dominus Deus. Vos autem greges mei, greges [ Al. grex] pascuae meae, homines estis: et ego Dominus Deus vester, dicit Dominus Deus. [Cap. XXXV.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam adversum montem Seir, et prophetabis de eo, et dices illi: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, mons Seir, et extendam manum meam super te, et dabo te desolatum atque desertum. Urbes tuas demoliar, et tu desertus eris: scies quia ego Dominus. Eo quod fueris inimicus sempiternus, et concluseris filios Israel in manu gladii in tempore afflictionis eorum, in tempore iniquitatis extremae. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quoniam sanguini tradam te, et sanguis te persequetur: et cum sanguinem oderis, sanguis persequetur te. Et dabo montem Seir desolatum atque desertum: et auferam de eo euntem, et redeuntem. Et implebo montes ejus occisorum suorum: in collibus tuis, et in vallibus tuis, atque in torrentibus interfecti gladio cadent. in solitudines sempiternas tradam te, et civitates tuae non habitabuntur: et scietis quia ego Dominus Deus [ Al. tacet Deus]. Eo quod dixeris: Duae gentes, et duae terrae meae erunt, et haereditate possidebo eas: cum Dominus esset ibi. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus, quia faciam juxta iram tuam, et secundum zelum tuum, quem fecisti odio habens eos: et notus efficiar per eos, cum [ Al. tibi cum] te judicavero. Et scies quia ego Dominus [ Al. sum Dominus] audivi universa opprobria tua, quae locutus es de montibus Israel, dicens: Deserti nobis dati sunt ad devorandum. Et surrexistis super me ore vestro, et derogastis adversum me verba vestra: ego audivi. Haec dicit Dominus Deus: Laetante universa terra, in solitudinem te redigam. Sicuti gavisus es super haereditatem domus Israel, eo quod fuerit dissipata, sic faciam tibi: Dissipatus eris, mons Seir, et Idumaea omnis: et scient quia ego Dominus. [Cap. XXXVI.] Tu autem, fili hominis, propheta super montes Israel, et dices: Montes Israel, audite verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Eo quod dixerit inimicus de vobis: Euge, altitudines sempiternae in haereditatem [ Al. possessionem] datae sunt nobis. Propterea vaticinare, et dic: Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod desolati estis, et conculcati per circuitum, et facti in haereditatem reliquis gentibus, et ascendistis super labium linguae, et opprobrium populi [ Al. populis]: Propterea, montes Israel, audite verbum Domini Dei: Haec dicit Dominus Deus montibus, et collibus, torrentibus, vallibusque, et desertis, parietinis, et urbibus derelictis, quae depopulatae sunt, et subsannatae a reliquis gentibus per circuitum. Propterea haec dicit Dominus Deus: Quoniam in igne zeli mei locutus sum de reliquis gentibus, et de Idumaea universa, quae dederunt terram meam sibi in haereditatem cum gaudio, et toto corde, et ex animo: et ejecerunt eam ut vastarent: Idcirco vaticinare super humum Israel, et dices montibus et collibus, jugis et vallibus: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego in zelo meo, et in furore meo locutus sum, eo quod confusionem gentium sustinueritis. Idcirco haec dicit Dominus Deus: Ego levavi manum meam, ut gentes, quae in circuitu vestro sunt, ipsae confusionem suam portent. Vos autem, montes Israel, ramos vestros germinetis, et fructum vestrum afferatis populo meo Israel: prope est enim ut veniat: Quia ecce ego ad vos, et convertar ad vos, et arabimini, et accipietis sementem. Et multiplicabo in vobis homines, omnemque domum Israel: et habitabuntur civitates, et ruinosa instaurabuntur: Et replebo vos hominibus, et jumentis: et multiplicabuntur, et crescent, Et habitare vos faciam sicut a principio, bonisque donabo majoribus, quam habuistis ab initio: et scietis quia ego Dominus. Et adducam super vos homines, populum meum Israel, et haereditate possidebunt te: Et eris in haereditatem [ Al. possessionem], et non addes ultra, ut absque eis sis. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod dicunt de vobis: Devoratrix hominum es, et suffocans gentem tuam: Propterea homines non comedes amplius, et gentem tuam ultra non necabis, ait Dominus Deus: Nec auditam faciam in te amplius confusionem gentium, et opprobrium populorum nequaquam portabis, et gentem tuam non amittes amplius, ait Dominus Deus. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, domus Israel habitaverunt in humo sua, et polluerunt eam in viis suis, et in studiis suis, juxta immunditiam menstruatae facta est via eorum coram me. Et effudi indignationem meam super eos pro sanguine, quem fuderunt super terram, et in idolis suis polluerunt eam. Et dispersi eos in gentes, et ventilati sunt in terras: juxta vias eorum, et adinventiones eorum judicavi eos. Et ingressi sunt ad gentes, ad quas introierunt, et polluerunt nomen sanctum meum, cum diceretur de eis: Populus Domini iste est, et de terra ejus egressi sunt. Et peperci nomini meo sancto, quod polluerat domus Israel in gentibus, ad quas ingressi sunt. Idcirco dices domui Israel: Haec dicit Dominus Deus: Non propter vos ego faciam, domus Israel, sed propter nomen sanctum meum, quod polluisti in gentibus ad quas intrastis. Et sanctificabo nomen meum magnum, quod pollutum est inter gentes, quod polluistis in medio earum: Ut sciant gentes [ Al. tacet gentes] quia ego Dominus, ait Dominus exercituum, cum sanctificatus fuero in vobis coram eis. Tollam quippe vos de gentibus, et congregabo vos [ Al. tacet vos] de universis terris, et adducam vos in terram vestram, Et effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris, et ab universis idolis vestris mundabo vos. Et dabo vobis cor novum, et spiritum novum ponam in medio vestri: Et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Et spiritum meum ponam in medio vestri: et faciam, ut in praeceptis meis ambuletis et judicia mea custodiatis et operemini [ Al. add. ea]. Et habitabitis in terra, quam dedi patribus vestris: et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum. Et salvabo vos ex universis inquinamentis vestris: et vocabo frumentum, et multiplicabo illud, et non imponam vobis famem. Et multiplicabo fructum ligni, et genimina agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in gentibus. Et recordabimini viarum vestrarum pessimarum, studiorumque non bonorum; et displicebunt vobis iniquitates vestrae, et scelera vestra. Non propter vos ego faciam, ait Dominus Deus, notum sit vobis: Confundimini, et erubescite super viis vestris, domus Israel. Haec dicit Dominus Deus: In die, qua mundavero vos ex omnibus iniquitatibus vestris, et inhabitari fecero urbes, et instauravero ruinosa, et terra deserta fuerit exculta, quae quondam erat desolata in oculis omnis viatoris, dicent: Terra illa inculta, facta est ut hortus voluptatis: et civitates desertae, et destitutae atque suffossae, munitae sederunt. Et scient gentes quaecumque derelictae fuerint in circuitu vestro, quia ego Dominus aedificavi dissipata, plantavique inculta, ego Dominus locutus sim, et fecerim. Haec dicit Dominus Deus: Adhuc in hoc invenient me domus Israel, ut faciam in [ Al. tacet in] eis: Multiplicabo eos sicut gregem hominum, ut gregem sanctum, ut gregem Jerusalem in solemnitatibus ejus. Sic erunt civitates desertae, plenaeque gregibus hominum: et scient quia ego Dominus. [Cap. XXXVII.] Facta est super me manus Domini, et eduxit me in spiritu Domini. et dimisit me in medio campi, qui erat plenus ossibus: Et circumduxit me per ea in gyro: erant autem multa valde super faciem campi, siccaque vehementer. Et dixit ad me: Fili hominis, putasne vivent ossa ista? Et dixi: Domine Deus, tu nosti. Et dixit ad me: Vaticinare de ossibus istis: et dices eis: Ossa arida, audite verbum Domini. Haec dicit Dominus Deus ossibus his: Ecce ego intromittam in vos spiritum, et vivetis: et dabo super vos nervos, et succrescere faciam super vos carnes, et superextendam in vobis cutem: Et dabo vobis spiritum, et vivetis, et scietis quia ego Dominus. Et prophetavi sicut praeceperat mihi: factus est autem sonitus, prophetante me, et ecce commotio: Et accesserunt ossa ad ossa, unumquodque ad juncturam suam. Et vidi, et ecce super ea nervi et carnes ascenderunt, et extenta est in eis cutis desuper, et spiritum non habebant. Et dixit ad me: Vaticinare ad spiritum, vaticinare, fili hominis, et dices ad spiritum: Haec dicit Dominus Deus: A quatuor ventis veni, spiritus, et insuffla super interfectos istos, et reviviscant. Et prophetavi sicut praeceperat mihi: et ingressus est in ea spiritus, et vixerunt: steteruntque super pedes suos exercitus grandis nimis valde. Et dixit ad me: Fili hominis, ossa haec universa, domus Israel est: Ipsi dicunt: Aruerunt ossa nostra, et periit spes nostra, et abscissi sumus. Propterea vaticinare, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris, populus meus, et inducam vos in terram Israel. Et scietis quia ego Dominus, cum aperuero sepulcra vestra, et eduxero vos de tumulis vestris, populus meus: Et dedero spiritum meum in vobis, et vixeritis, et requiescere vos faciam super humum vestram: et scietis quia ego Dominus locutus sum, et feci, ait Dominus Deus. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Et tu, fili hominis, sume tibi lignum unum et scribe super illud: Judae, et filiorum Israel sociorum [ Al. sociis] ejus: Et tolle lignum alterum, et scribe super illud: Joseph lignum Ephraim, et cunctae domus Israel, sociorumque ejus. Et adjunge illa, unum ad alterum tibi in lignum unum: et erunt in unionem in manu tua. Cum autem dixerint ad te filii populi tui loquentes: Nonne indicas nobis quid in his tibi velis? Loqueris ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego assumam lignum Joseph, quod est in manu Ephraim, et tribus Israel, quae ei sunt junctae: Et dabo eas pariter cum ligno Juda, et faciam eas in lignum unum: et erunt unum in manu ejus. Erunt autem ligna, super quae scripseris in manu tua, in oculis eorum. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego assumam filios Israel de medio nationum, ad quas abierunt: et congregabo eos undique, et adducam eos ad humum suam. Et faciam eos gentem unam in terra in montibus Israel, et rex unus erit omnibus imperans: Et non erunt ultra duae gentes, nec dividentur amplius in duo regna. Neque polluentur ultra in idolis suis, et abominationibus suis, et cunctis iniquitatibus suis: et salvos eos faciam de universis sedibus suis, in quibus peccaverunt, et mundabo eos: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum. Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum: In judiciis meis ambulabunt, et mandata mea custodient, et facient ea. Et habitabunt super terram, quam dedi servo meo Jacob, in qua habitaverunt patres vestri, Et habitabunt super eam ipsi, et filii eorum, et filii filiorum eorum, usque in sempiternum. Et David servus meus princeps eorum in perpetuum. Et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis: Et fundabo eos, et multiplicabo, et dabo sanctificationem meam in medio eorum in perpetuum. Et erit tabernaculum meum in eis: et ero eis Deus, et ipsi erunt mihi populus: et scient gentes quia ego Dominus sanctificator Israel, cum fuerit sanctificatio mea, in medio eorum in perpetuum. [Cap. XXXVIII.] Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, pone faciem tuam contra Gog, terram Magog, principem capitis Mosoch [h. Mesech] et Thubal: et vaticinare de eo, et dices ad cum: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, Gog, principem capitis Mosoch [h. Mesech] et Thubal, Et circumagam te, et ponam frenum in maxillis tuis: et educam te, et omnem exercitum tuum, equos et equites vestitos loricis universos, multitudinem magnam, hastam et clypeum arripientium, et gladium: Persae, Aethiopes, et Libyes cum eis, omnes scutati et galeati. Gomer, et universa agmina ejus, domus Thogorma, latera aquilonis, et totum robur ejus, populique multi tecum. Praepara, et instrue te, et omnem multitudinem tuam, quae coacervata est ad te: et esto eis in praeceptum. Post dies multos visitaberis: in novissimo annorum venies ad terram, quae reversa est a gladio, et congregata est de populis multis ad montes Israel, qui fuerunt deserti jugiter: Haec de populis educta est, et habitabunt in ea confidenter universi. Ascendens autem quasi tempestas venies, et quasi nubes, ut operias terram tu, et omnia agmina tua, et populi multi tecum. Haec dicit Dominus Deus: In die illa ascendent sermones super cor tuum, et cogitabis cogitationem pessimam: et dices: Ascendam ad terram absque muro: veniam ad quiescentes, habitantesque secure: Omnes hi [ Al. tacet hi] habitant sine muro, vectes et portae non sunt eis: Ut diripias spolia, et invadas praedam, ut inferas manum tuam super eos, qui deserti fuerant, et postea restituti, et super populum, qui est congregatus ex gentibus, qui possidere coepit, et esse habitator umbilici terrae. Saba, et Dedan, et negotiatores Tharsis, et omnes leones ejus dicent tibi: Numquid ad sumenda spolia tu venis? ecce ad diripiendam praedam congregasti multitudinem tuam, ut tollas argentum, et aurum, et auferas supellectilem, atque substantiam, et diripias manubias infinitas. Propterea vaticinare, fili hominis, et dices ad Gog: Haec dicit Dominus Deus: Numquid non in die illo, cum habitaverit populus meus Israel confidenter, scies? Et venies de loco tuo a lateribus aquilonis tu, et populi multi tecum, ascensores equorum universi, coetus magnus, et exercitus vehemens. Et ascendes super populum meum Israel quasi nubes, ut operias terram. In novissimis diebus eris, et adducam te super terram meam: Ut sciant [ Al. add. omnes] gentes me, cum sanctificatus fuero in te in oculis eorum, o Gog. Haec dicit Dominus Deus: Tu ergo ille es, de quo locutus sum in diebus antiquis, in manu servorum meorum prophetarum Israel, qui prophetaverunt in diebus illorum temporum [ Al. diebus illis atque temporibus], ut adducerem te super eos. Et erit in die illa, in die adventus Gog super terram Israel, aut Dominus Deus, ascendet indignatio mea in furore meo. Et in zelo meo, in igne irae meae locutus sum. Quia in die illa erit commotio magna super terram Israel: et commovebuntur a facie mea pisces maris, et volucres coeli, et bestiae agri, et omne reptile quod movetur super humum, cunctique homines qui sunt super faciem terrae: Et subvertentur montes, et cadent sepes, et omnis murus in terram corruet. Et convocabo adversus eum in cunctis montibus meis gladium, ait Dominus Deus: gladius uniuscujusque in fratrem suum dirigetur. Et judicabo eum peste, et sanguine, et imbre vehementi, et lapidibus immensis: Ignem et sulphur pluam super eum, et super exercitum ejus, et super populos multos, qui sunt cum eo. Et magnificabor, et sanctificabor: et notus ero in oculis gentium multarum, et scient quia ego Dominus. [Cap. XXXIX.] Tu autem, fili hominis, vaticinare adversum Gog, et dices: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego super te, Gog, principem capitis Mosoch et Thubal: Et circumagam te, et educam [ Al. reducam] te, et ascendere te faciam de lateribus aquilonis: et adducam te super montes Israel. Et percutiam arcum tuum in manu sinistra tua, et sagittas tuas de manu dextera tua dejiciam [ Al. Et dejiciam te super]. Super montes Israel cades tu, et omnia agmina tua, et populi tui [ Al. tacet tui], qui sunt tecum: Feris, avibus, omnique volatili, et bestiis terrae, dedi te devorandum. Super faciem agri cades: quia ego locutus sum, ait Dominus Deus. Et immittam ignem in Magog, et in his qui habitant in insulis confidenter: et scient quia ego Dominus, Et nomen sanctum meum notum faciam in medio populi mei Israel, et non polluam nomen sanctum meum amplius: et scient gentes quia ego Dominus sanctus Israel. Ecce venis, et factum est, ait Dominus Deus [ Al. tacet Deus]; haec est dies, de qua locutus sum. Et egredientur habitatores de civitatibus [ Al. urbium] Israel, et succendent, et comburent arma, clypeum, et hastas, arcum, et sagittas, et baculos manuum, et contos, et succendent ea igni septem annis. Et non portabunt ligna de regionibus, neque succident de saltibus: Quoniam arma succendent igne, et depraedabuntur eos, quibus praedae fuerant, et diripient vastatores suos, ait Dominus Deus. Et erit in die illa: dabo Gog locum nominatum sepulcrum in Israel: vallem viatorum ad orientem maris, quae obstupescere faciet [ Al. facit] praetereuntes: Et sepelient ibi Gog, et omnem multitudinem ejus, et vocabitur vallis multitudinis Gog. Et sepelient eos domus Israel, ut mundent terram septem mensibus. Sepeliet autem [ Al. add. eos] omnis populus terrae, et erit eis nominata dies, in qua glorificatus sum, ait Dominus Deus. Et viros jugiter constituent lustrantes terram, qui sepeliant et requirant eos qui remanserant super faciem terrae, ut emundent eam: Post menses autem septem quaerere incipient: et circuibunt peragrantes terram: Cumque viderint os hominis, statuent juxta illud titulum, donec sepeliant illud pollinctores in valle multitudinis Gog. Nomen autem civitatis Amona, et mundabunt terram. Tu ergo, fili hominis, haec dicit Dominus Deus: Dic omni volucri, et universis avibus, cunctisque bestiis agri: Convenite, properate, concurrite undique ad victimam meam, quam ego immolo [ Al. immolavi] vobis, victimam grandem super montem Israel. ut comedatis carnem, et bibatis sanguinem. Carnes fortium comedetis, et sanguinem principum terrae bibetis, arietum, agnorum, et hircorum, taurorumque, altilium, et pinguium omnium. Et comedetis adipem in saturitatem, et bibetis sanguinem in ebrietatem, de victima, quam ego immolabo [ Al. immolavi] vobis: Et saturabimini super mensam meam de equo, et equite forti, et de universis viris bellatoribus, ait Dominus Deus. Et ponam gloriam meam in gentibus: et videbunt omnes gentes judicium meum, quod fecerim: et manum meam, quam posuerim super eos. Et scient domus Israel, quia ego Dominus Deus eorum, a die illa, et deinceps. Et scient [ Al. add. omnes] gentes quoniam in iniquitate sua [ Al. propter iniquitates suas] capta sit domus Israel, eo quod dereliquerint me, et absconderim faciem meam ab eis: et tradiderim eos in manus hostium, et ceciderint in gladio universi. Juxta immunditiam eorum et scelus feci eis, et abscondi faciem meam ab illis. Propterea haec dicit Dominus Deus. Nunc reducam captivitatem Jacob, et miserebor omnis domus [ Al. omni domui] Israel: et assumam zelum pro nomine sancto meo. Et portabunt confusionem suam, et omnem praevaricationem, qua praevaricati sunt in me, cum habitaverint in terra sua confidenter neminem formidantes: et reduxero eos de populis, et congregavero de terris inimicorum suorum, et sanctificatus fuero in eis, in oculis gentium plurimarum. Et scient quia ego Dominus Deus eorum, eo quod [ Al. cum] transtulerim eos in nationes, et congregaverim [ Al. congregavero] eos super terram suam, et non dereliquerim ex eis quemquam ibi. Et non abscondam ultra faciem meam ab eis, eo quod effuderim spiritum meum super omnem domum Israel, ait Dominus Deus. [Cap. XL.] In vicesimo et quinto anno transmigrationis nostrae, in exordio anni, decima mensis, quarto decimo anno postquam percussa est civitas: in ipsa hac die facta est super me manus Domini, et adduxit me illuc. In visionibus Dei adduxit me in terram Israel, et dimisit me super montem excelsum nimis: super quem erat quasi aedificium civitatis vergentis ad astrum. Et introduxit me illuc: et ecce vir, cujus erat species quasi species aeris. et funiculus lineus in manu ejus, et calamus mensurae in manus ejus: Stabat autem in porta: et locutus est ad me idem vir: Fili hominis, vide oculis tuis, et auribus tuis audi, et pone cor tuum in omnia, quae ego ostendam tibi: quia ut ostendantur tibi adductus es huc: annuntia omnia, quae tu vides, domui Israel. Et ecce murus forinsecus in circuitu domus undique, et in manu viri calamus mensurae sex cubitorum, et palmo: Et mensus est latitudinem aedificii calamo uno, altitudinem quoque calamo uno. Et venit ad portam, quae respiciebat viam orientalem, et ascendit per gradus ejus: Et mensus est limen portae calamo uno latitudinem, id est, limen unum calamo uno in latitudinem: Et thalamum uno calamo in longum, et uno calamo in latum: et inter thalamos, quinque cubitos: Et limen portae juxta vestibulum portae intrinsecus calamo uno. Et mensus est vestibulum portae octo cubitorum, et frontem ejus duobus cubitis: vestibulum autem portae erat intrinsecus. Porro thalami portae ad viam orientalem, tres hinc et tres inde: mensura una trium, et mensura una frontium ex utraque parte. Et mensus est latitudinem liminis portae decem cubitorum, et longitudinem portae, tredecim cubitorum: Et marginem ante thalamos cubiti unius: et cubitus unus finis utrimque: thalami autem, sex cubitorum erant hinc et inde. Et mensus est portam a tecto thalami usque ad tectum ejus, latitudinem viginti et quinque cubitorum: ostium contra ostium. Et fecit frontes per sexaginta cubitos: et ad frontem atrium portae undique per circuitum. Et ante faciem portae, quae pertingebat usque ad faciem vestibuli portae interioris, quinquaginta cubitos. Et fenestras obliquas in thalamis, et in frontibus eorum, quae erant intra portam undique per circuitum: Similiter autem erant et in vestibulis fenestrae per gyrum intrinsecus, et ante frontes pictura palmarum. Et eduxit me ad atrium exterius, et ecce gazophylacia, et pavimentum stratum lapide in atrio per circuitum: triginta gazophylacia in circuitu pavimenti. Et pavimentum in fronte portarum, secundum longitudinem portarum erat inferius. Et mensus est latitudinem a facie portae inferioris usque ad frontem atrii interioris extrinsecus, centum cubitos ad orientem, et ad aquilonem. Portam quoque, quae respiciebat viam aquilonis atrii exterioris, mensus est tam in longitudine, quam in latitudine. Et thalamos ejus tres hinc, et tres inde: et frontem ejus, et vestibulum ejus secundum mensuram portae prioris, quinquaginta cubitorum longitudinem ejus, et latitudinem viginti quinque cubitorum. Fenestrae autem ejus, et vestibulum, et sculpturae secundum mensuram portae quae respiciebat ad orientem: Et septem graduum erat ascensus ejus, et vestibulum ante eam. Et porta atrii interioris contra portam aquilonis, et orientalem: et mensus est a porta usque ad portam centum cubitos. Et eduxit me ad viam australem, et ecce porta, quae respiciebat ad austrum: et mensus est frontem ejus, et vestibulum ejus, juxta mensuras superiores. Et fenestras ejus, et vestibula in circuitu, sicut fenestras caeteras: quinquaginta cubitorum longitudine et latitudine viginti quinque cubitorum [ Al. in qua erat 50 cubitorum longitudo, et latitudo 25, absque cubitorum]. Et in gradibus septem ascendebatur ad eam: et vestibulum ante fores ejus: et caelatae palmae erant, una hinc, et altera inde in fronte ejus. Et porta atrii interioris in via australi: et mensus est a porta usque ad portam in via australi, centum cubitos. Et introduxit me in atrium interius ad portam australem: et mensus est portam juxta mensuras superiores. Thalamum ejus, et frontem ejus, et vestibulum ejus eisdem mensuris: et fenestras ejus, et vestibulum ejus in circuitu, quinquaginta cubitos longitudinis, et latitudinis viginti quinque cubitos. Et vestibulum per gyrum longitudine viginti quinque cubitorum, et latitudine quinque cubitorum. Et vestibulum ejus ad atrium exterius, et palmas ejus in fronte, et octo gradus erant [ Al. add. ejus], quibus ascendebatur per [ Al. ad] eam. Et introduxit me in atrium interius per viam orientalem: et mensus est portam secundum mensuras superiores. Thalamum ejus, et frontem ejus, et vestibulum ejus, sicut supra: et fenestras ejus, et vestibula ejus in circuitu, longitudine quinquaginta cubitorum, et latitudine viginti quinque cubitorum. Et vestibulum ejus, id est, atrii exterioris: et palmae caelatae in fronte ejus hinc et inde: et in octo gradibus ascensum ejus. Et introduxit me ad portam, quae respiciebat ad aquilonem: et mensus est secundum mensuras superiores, Thalamum ejus, frontem ejus, et vestibulum ejus, et fenestras ejus per circuitum, longitudine quinquagita cubitorum, et latitudine viginti quinque cubitorum. Et vestibulum ejus respiciebat ad atrium exterius: et caelatura palmarum in fronte ejus hinc et inde: et in octo gradibus ascensus ejus. Et per singula gazophylacia ostium in frontibus [ Al. foribus] portarum: ibi lavabant holocaustum. Et in vestibulo portae, duae mensae hinc, et duae mensae inde: ut immoletur super eas holocaustum et pro peccato, et pro delicto. Et ad latus exterius, quod ascendit ad ostium portae, quae pergit ad aquilonem, duae mensae: et ad latus alterum ante vestibulum portae, duae mensae: Quatuor mensae hinc, et quatuor mensae inde; per latera portae octo mensae erant, super quas immolabant: Quatuor autem mensae ad holocaustum, de lapidibus quadris exstructae: longitudine cubiti unius et dimidii: et latitudine cubiti unius et dimidii: et altitudine cubiti unius: super quas ponant [ Al. ponent] vasa, in quibus immolatur holocaustum, et victima. Et labia earum palmi unius, reflexa intrinsecus per circuitum: super mensas autem carnes oblationis. Et extra portam interiorem, gazophylacia cantorum in atrio interiori, quod erat in latere portae respicientis ad aquilonem: Et facies eorum contra viam australem, una ex latere portae orientalis, quae respiciebat ad viam aquilonis. Et dixit ad me: Hoc est gazophylacium, quod respicit viam meridianam; sacerdotum erit [ Al. tacet erit], qui excubant in custodiis templi. Porro gazophylacium, quod respicit ad viam aquilonis, sacerdotum erit, qui excubant ad ministerium altaris. Isti sunt filii Sadoc, qui accedunt de filiis Levi ad Dominum ut ministrent ei. Et mensus est atrium longitudine centum cubitorum, et latitudine centum cubitorum per quadrum: et altare ante faciem templi. Et introduxit me in vestibulum templi: et mensus est vestibulum quinque cubitis hinc, et quinque cubitis inde: et latitudinem portae trium cubitorum hinc, et trium cubitorum inde. Longitudinem autem vestibuli vinginti cubitorum, et latitudinem undecim cubitorum, et octo gradibus ascendebatur ad eam. Et columnae erant [ Al. earum] in frontibus; una hinc, et altera inde. [Cap. XLI.] Et introduxit me in templum, et mensus est frontes, sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos latitudinis inde, latitudinem tabernaculi. Et latitudo portae, decem cubitorum erat: et latera portae, quinque cubitis hinc, et quinque cubitis inde: Et mensus est longitudinem ejus quadraginta cubitorum, et latitudinem viginti cubitorum. Et introgressus intrinsecus mensus est in fronte portae duos cubitos: et portam, sex cubitorum: et latitudinem portae, septem cubitorum. Et mensus est longitudinem ejus viginti cubitorum, et latitudinem viginti cubitorum, ante faciem templi: Ex dixit ad me: Hoc est Sanctum sanctorum. Et mensus est parietem domus sex cubitorum: et latitudinem lateris quatuor cubitorum undique per circuitum domus. Latera autem, latus ad latus, bis triginta tria: et erant eminentia, quae ingrederentur per parietem domus, in lateribus per circuitum. ut continerent, et non attingerent parietem templi. Et platea erat in rotundum, ascendens sursum per cochleam, et in coenaculum templi deferebat per gyrum: Idcirco latius erat templum in superioribus: et sic de inferioribus ascendebatur ad superiora in medium. Et vidi in domo altitudinem per circuitum, fundata latera ad mensuram calami sex cubitorum spatio: Et latitudinem per parietem lateris forinsecus quinque cubitorum: et interior domus in lateribus domus. Et inter gazophylacia latitudinem viginti cubitorum in circuitu domus undique, et ostium lateris ad orationem: ostium unum ad viam aquilonis, et ostium unum ad viam australem: et latitudinem loci ad orationem, quinque cubitorum in circuitu. Et aedificium quod erat separatum, versumque ad viam respicientem ad mare, latitudinis septuaginta cubitorum. Paries autem aedificii, quinque cubitorum latitudinis per circuitum: et longitudo ejus nonaginta cubitorum. Et mensus est domus longitudinem, centum cubitorum: et quod separatum erat aedificium, et parietes ejus, longitudinis centum cubitorum. Latitudo autem ante faciem domus, et ejus quod erat separatum contra Orientem, centum cubitorum. Et mensus est longitudinem aedificii contra faciem ejus, quod erat separatum ad dorsum, ecthetas ex utraque parte centum cubitorum: et templum interius, et vestibula atrii. Limina, et fenestras obliquas, et ecthetas in circuitu per tres partes, contra uniuscujusque limen, stratumque ligno per gyrum in circuitu: terra autem usque ad fenestras, et fenestrae clausae super ostia. Et usque ad domum interiorem, et forinsecus per omnem parietem in circuitu intrinsecus, et forinsecus, ad mensuram. Et fabrefacta cherubim et palmae: et palma inter cherub et cherub. duasque facies habebat cherub. Faciem hominis juxta palmam ex hac parte, et faciem leonis juxta palmam ex alia parte, expressam per omnem domum in circuitu. De terra usque ad superiora portae cherubim et palmae caelatae erant in pariete templi. Limen quadrangulum, et facies Sanctuarii, aspectus contra aspectum. Altaris lignei trium cubitorum altitudo, et longitudo ejus duorum cubitorum: Et anguli ejus, et longitudo ejus: et parietes ejus lignei. Et locutus est ad me: Haec est mensa coram Domino, Et duo ostia erant in templo, et in Sanctuario. Et in duobus ostiis ex utraque parte bina erant ostiola, quae in se invicem plicabantur: bina enim ostia erant ex utraque parte ostiorum. Et caelata erant in ipsis ostiis templi cherubim, et sculpturae palmarum, sicut in parietibus quoque expressae erant: quam ob rem erant et grossiora ligna in vestibuli fronte forinsecus. Super quae fenestrae obliquae, et similitudo palmarum hinc atque inde in humerulis vestibuli, secundum latera domus latitudinemque parietum. [Cap. XLII.] Et eduxit me in atrium exterius per viam ducentem ad aquilonem, et introduxit me in gazophylacium, quod erat contra separatum aedificium, et contra aedem vergentem ad aquilonem. In facie longitudinis, centum cubitos ostii aquilonis: et latitudinis quinquaginta cubitos, contra viginti cubitos atrii interioris, et contra pavimentum stratum lapide atrii exterioris, ubi erat porticus juncta porticui triplici. Et ante gazophylacia deambulatio decem cubitorum latitudinis, ad interiora respiciens viae cubiti unius: Et ostia eorum ad aquilonem: Ubi erant gazophylacia in superioribus humiliora: quia supportabant porticus, quae ex illis eminebant de inferioribus, et de mediis aedificii. Tristega enim erant, et non habebant columnas, sicut erant columnae atriorum: propterea eminebant de inferioribus et de mediis a terra cubitis quinquaginta. Et peribolus exterior secundum gazophylacia, quae erant in via atrii exterioris ante gazophylacia: longitudo ejus quinquaginta cubitorum. Quia longitudo erat gazophylaciorum atrii exterioris, quinquaginta cubitorum: et longitudo ante faciem templi, centum cubitorum. Et erat subter gazophylacia haec introitus ab oriente ingredientium in ea de atrio exteriori. In latitudine periboli atrii, quod erat contra viam orientalem, in faciem aedificii separati, et erant ante aedificium gazophylacia. Et via ante faciem eorum, juxta similitudinem gazophylaciorum, quae erant in via aquilonis: Secundum longitudinem eorum, sic et latitudo eorum: et omnis introitus eorum, et similitudines, et ostia eorum. Secundum ostia gazophylaciorum, quae erant in via respicientes ad Notum. ostium in capite viae: quae via erat ante vestibulum separatum per viam orientalem ingredientibus. Et dixit ad me: Gazophylacia aquilonis, et gazophylacia austri, quae sunt ante aedificium separatum: Haec sunt gazophylacia sancta, in quibus vescuntur sacerdotes, qui appropinquant ad Dominum in Sancta sanctorum: Ibi ponent Sancta sanctorum, et oblationes pro peccato, et pro delicto. locus enim sanctus est. Cum autem ingressi fuerint sacerdotes, non egredientur de sanctis in atrium exterius: Et ibi reponent vestimenta sua in quibus ministrant, quia sancta sunt: Vestienturque vestimentis aliis, et sic procedent ad populum. Cumque complesset mensuras domus interioris, eduxit me per viam portae, quae respiciebat ad viam orientalem: et mensus est eam undique per circuitum. Mensus autem est contra ventum orientalem calamo mensurae, quingentos calamos in calamo mensurae per circuitum. Et mensus est contra ventum aquilonis quingentos calamos in calamo mensurae per gyrum: Et ad ventum australem mensus est quingentos calamos in calamo mensurae per circuitum. Et ad ventum occidentalem mensus est quingentos calamos in calamo mensurae. Per quatuor ventos mensus est illud [ Al. tacet illud], murum ejus undique per circuitum longitudine quingentorum cubitorum, et latitudine quingentorum cubitorum, dividentem inter Sanctuarium et vulgi locum. [Cap. XLIII.] Et duxit me ad portam, quae respiciebat ad viam orientalem. Et ecce gloria Dei Israel ingrediebatur per viam orientalem: Et vox erat ei quasi vox aquarum multarum, et terra splendebat a majestate ejus. Et vidi visionem secundum speciem quam videram, quando venit, ut disperderet civitatem: Et species secundum aspectum, quem videram juxta fluvium Chobar: et cecidit super faciem meam. Et majestas Domini ingressa est templum per viam portae, quae respiciebat ad orientem. Et levavit me spiritus, et introduxit me in atrium interius: et ecce repleta erat gloria Domini domus. Et audivi loquentem ad me de domo, et vir qui stabat juxta me, dixit ad me: Fili hominis, locus solii mei, et locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel in aeternum. Et non polluent ultra domus Israel nomen sanctum meum, ipsi et reges eorum in fornicationibus suis, et in ruinis regum suorum, et in excelsis. Qui fabricati sunt limen suum juxta limen meum, et postes suos juxta postes meos: et murus erat inter me et eos: Et polluerunt nomen sanctum meum in abominationibus, quas fecerunt: propter quod consumpsi eos in ira mea. Nunc ergo repellant procul fornicationem suam, et ruinas regum suorum a me: et habitabo in medio eorum semper. Tu autem, fili hominis, ostende domui Israel templum, et confundantur ab iniquitatibus suis, et metiantur fabricam: et erubescant ex omnibus, quae fecerunt: Figuram domus, et fabricae ejus exitus, et introitus. et omnem descriptionem ejus, et universa praecepta ejus, cunctumque ordinem ejus [ Al. tacet ejus], et omnes leges ejus ostende eis, et scribes in oculis eorum: Ut custodiant omnes descriptiones [ Al. distributiones] ejus, et praecepta illius, et faciant ea. Ista est lex domus in summitate montis: Omnis finis ejus in circuitu, Sanctum sanctorum est [ Al. erit]: haec ergo est lex domus. Istae autem mensurae altaris in cubito verissimo, qui habebat cubitum et palmum: In sinu ejus erat cubitus et cubitus in latitudine, et definitio ejus usque ad labium ejus in circuitu, palmus unus [ Al. palmi unius]. Haec quoque erat fossa altaris. Et de sinu terrae usque ad crepidinem novissimam duo cubiti, et latitudo cubiti unius: Et a crepidine minore usque ad crepidinem majorem quatuor cubiti, et latitudo cubiti unius. Ipse autem Ariel quatuor cubitorum: et ab Ariel usque ad sursum, cornua quatuor. Et Ariel duodecim cubitorum in longitudine per duodecim cubitos latitudinis: quadrangulatum aequis lateribus. Et crepido quatuordecim cubitorum longitudinis, per quatuordecim cubitos latitudinis in quatuor angulis ejus: Et corona in circuitu ejus dimidii cubiti, et sinus ejus unius cubiti per circuitum, gradus autem ejus versi ad Orientem. Et dixit ad me: Fili hominis, haec dicit Dominus Deus: Hi sunt ritus altaris, in quacumque die fuerit fabricatum; ut offeratur super illud holocaustum, et effundatur sanguis, Et dabis sacerdotibus, et Levitis, qui sunt de semine Sadoc, qui accedunt ad me, ait Dominus Deus, ut offerant mihi vitulum de armento pro peccato. Et assumens de sanguine ejus, pones super quatuor cornua ejus, et super quatuor angulos crepidinis, et super coronam in circuitu: et mundabis illud, et expiabis. Et tolles vitulum, qui oblatus fuerit pro peccato: et combures eum in separato loco domus extra sanctuarium. Et in die secunda offeres hircum caprarum immaculatum pro peccato: et expiabunt altare, sicut expiaverunt in vitulo. Cumque compleveris expians illud, offeres vitulum de armento immaculatum, et arietem de grege immaculatum. Et offeres eos in conspectu Domini; et mittent sacerdotes super eos sal, et offerent eos holocaustum Domino. Septem diebus facies hircum pro peccato quotidie: et vitulum de armento, et arietem de pecoribus, immaculatos offerent. Septem diebus expiabunt altare, et mundabunt illud: et implebunt manum ejus. Expletis autem diebus, in die octavo et ultra, facient sacerdotes super altare holocausta vestra, et quae pro pace offerunt: et placatus ero vobis, ait Dominus Deus. [Cap. XLIV.] Et convertit me ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciebat ad orientem. et erat clausa. Et dixit Dominus ad me: Porta haec clausa erit: non aperietur, et vir non transibit per eam: quoniam Dominus Deus Israel ingressus est per eam, eritque clausa principi. Princeps ipse sedebit in ea, ut comedat panem coram Domino: Per viam vestibuli portae ingredietur, et per viam ejus egredietur. Et adduxit me per viam portae aquilonis in conspectu domus: et vidi, et ecce implevit gloria Domini domum Domini. et cecidi in faciem meam. Et dixit ad me Dominus: Fili hominis, pone cor tuum, et vide oculis tuis, et auribus tuis audi omnia, quae ego loquor ad te de universis caeremoniis domus Domini, et de cunctis legibus ejus: Et pones cor tuum in viis templi per omnes exitus Sanctuarii, Et dices ad exasperantem me domum Israel: Haec dicit Dominus Deus: Sufficiant vobis omnia scelera vestra, domus Israel: eo quod inducitis filios alienos incircumcisos corde, et incircumcisos carne, ut sint in Sanctuario meo, et polluant domum meam: Et offertis panes meos, adipem, et sanguinem: et dissolvitis [ Al. dissolvistis] pactum meum in omnibus sceleribus vestris: Et non servastis praecepta Sanctuarii mei: et posuistis custodes observationum mearum in Sanctuario meo vobismetipsis. Haec dicit Dominus Deus: Omnis alienigena incircumcisus corde, et incircumcisus carne, non ingredietur Sanctuarium meum, omnis filius alienus qui est in medio filiorum Israel. Sed et Levitae, qui longe recesserunt a me in errore filiorum Israel, et erraverunt a me post idola sua, et portaverunt [ Al. portabunt] iniquitatem suam: erunt [ Al. qui erant] in sanctuario meo aeditui, et janitores portarum domus, et ministri domus: Ipsi mactabunt [ Al. mactabant] holocausta, et victimas populi: et ipsi stabunt in conspectu eorum, ut ministrent eis [ Al. stabant ante eos ut ministrarent pro illis]. Pro eo quod ministraverunt illis [ Al. pro eis] in conspectu idolorum suorum, et facti sunt domui Israel in offendiculum iniquitatis: Idcirco levavi manum meam super eos, ait Dominus Deus, et portabunt [ Al. portaverunt] iniquitatem suam: Et non appropinquabunt ad me, ut sacerdotio fungantur mihi, neque accedent ad omne Sanctuarium meum juxta Sancta sanctorum: Sed portabunt confusionem suam, et scelera sua quae fecerunt. Et dabo eos janitores domus in omni ministerio ejus, et in universis quae fient [ Al. fiunt] in ea. Sacerdotes autem et Levitae filii Sadoch, qui custodierunt caeremonias Sanctuarii mei, cum errarent filii Israel a me, ipsi accedent ad me, ut ministrent mihi: Et stabunt in conspectu meo, ut offerant mihi adipem, et sanguinem, ait Dominus Deus, Ipsi ingredientur Sanctuarium meum, et ipsi accedent ad mensam meam, ut ministrent mihi, et custodiant caeremonias meas. Cumque ingredientur portas atrii interioris, vestibus lineis induentur: nec ascendet super eos quidquam laneum, quando ministrant in portis atrii interioris et intrinsecus. Vittae lineae erunt in capitibus eorum, et feminalia linea erunt in lumbis eorum, et non accingentur in sudore. Cumque egredientur atrium exterius ad populum, exuent se vestimentis suis, in quibus ministraverant, et reponent ea in gazophylacio Sanctuarii, et vestient se vestimentis aliis: et non sanctificabunt populum in vestibus suis. Caput autem suum non radent, neque comam nutrient: sed tondentes attondent capita sua. Et vinum non bibet omnis sacerdos, quando ingressurus est atrium interius. Et viduam et repudiatam non accipient uxores, sed virgines de semine domus Israel: sed et viduam, quae fuerit vidua a sacerdote, accipient, Et populum meum docebunt quid sit inter sanctum et pollutum, et inter mundum et immundum ostendent eis. Et cum fuerit controversia, stabunt in judiciis meis, et judicabunt: Leges meas, et praecepta mea in omnibus solemnitatibus meis custodient, et Sabbata mea sanctificabunt. Et ad mortuum hominem non ingredientur, ne polluantur, nisi ad patrem et matrem, et filium et filiam, et fratrem et sororem, quae alterum virum non habuerit: in quibus contaminabuntur. Et postquam fuerit emundatus, septem dies numerabuntur ei. Et in die introitus sui in Sanctuarium ad atrium interius, ut ministret mihi in sanctuario, offeret pro peccato suo, ait Dominus Deus [ Al. Domino Deo]. Non erit autem eis haereditas, ego haereditas eorum: et possessionem non dabitis eis in Israel, ego enim possessio eorum. Victimam et pro peccato et pro delicto ipsi comedent: et omne votum in Israel ipsorum erit. Et primitiva omnium primogenitorum; et omnia libamenta ex omnibus quae offeruntur, sacerdotum erunt: Et primitiva ciborum vestrorum dabitis sacerdoti, ut reponat benedictionem domui tuae [ Al. suae]. Omne morticinum, et captum a bestia de avibus et de pecoribus non comedent sacerdotes. [Cap. XLV.] Cumque coeperitis terram dividere sortito [ Al. in possessionem], separate primitias Domino, sanctificatum de terra, longitudine viginti quinque millia, et latitudine decem millia: Sanctificatum erit in omni termino ejus per circuitum. Et erit ex omni parte sanctificatum quingentos per quingentos, quadrifariam per circuitum: et quinquaginta cubitis in suburbana ejus per gyrum. Et a mensura ista mensurabis longitudinem vigintiquinque millium, et latitudinem decem millium: et in ipso erit templum, Sanctumque sanctorum. Sanctificatum de terra erit sacerdotibus ministris Sanctuarii, qui accedunt ad ministerium Domini: et erit eis locus in domos, et in Sanctuarium sanctitatis. Viginti quinque autem millia longitudinis, et decem millia latitudinis erunt Levitis, qui [ Al. Levitae autem qui] ministrant domui: ipsi possidebunt viginti gazophylacia. Et possessionem civitatis dabitis quinque millia latitudinis, et longitudinis viginti quinque millia, secundum separationem Sanctuarii, omni domui Israel. Principi quoque hinc, et inde in separationem Sanctuarii, et in possessionem civitatis, contra faciem separationis Sanctuarii, et contra faciem possessionis urbis: A latere maris usque ad mare, et a latere orientis usque ad orientem: Longitudinis autem juxta unamquamque partem, a termino occidentali usque ad terminum orientalem. De terra [ Al. Terrae] erit ei possessio in Israel: et non depopulabuntur ultra principes populum meum: sed terram dabunt domui Israel secundum tribus eorum. Haec dicit Dominus Deus: Sufficiat vobis, principes Israel: iniquitatem et rapinas intermittite, et judicium et justitiam facite; separate confinia vestra a populo meo, ait Dominus Deus. Statera justa, et ephi justum et batus justus erit vobis. Ephi et batus aequalia, et unius mensurae erunt: Ut capiat decimam partem cori batus, et decimam partem cori ephi: juxta mensuram cori erit aequa libratio eorum. Siclus autem viginti obolos habeat [ Al. habet]. Porro viginti sicli, et viginti quinque sicli, et quindecim sicli minam facient [ Al. faciunt]. Et hae sunt primitiae, quas tolletis: sextam partem ephi de coro frumenti, et sextam partem ephi de coro hordei. Mensura quoque olei, batus olei, decima pars cori est: et decem bati corum faciunt: quia decem bati implent corum. Et arietem unum de grege ducentorum, de his quae nutriunt [ Al. nutrit] Israel in sacrificium, et in holocaustum, et in pacifica, ad expiandum pro eis, ait Dominus Deus. Omnis populus terrae tenebitur primitiis his principi in Israel. Et super principem erunt holocausta, et sacrificium, et libamina in solemnitatibus, et in kalendis, et in sabbatis, in universis solemnitatibus domus Israel: Ipse faciet pro peccato sacrificium, et holocaustum, et pacifica ad expiandum pro domo Israel. Haec dicit Dominus Deus: In primo mense, una mensis, sumes vitulum de armento immaculatum: et expiabis Sanctuarium. Et tollet sacerdos de sanguine, quod erit pro peccato: et ponet in postibus domus, et in quatuor angulis crepidinis altaris, et in postibus portae atrii interioris. Et sic facies in septima mensis, pro unoquoque, qui ignoravit [ Al. ignoraverit], et errore deceptus est, et expiabis [ Al. expiabitis] pro domo. In primo mense, quarta decima die mensis, erit vobis Paschae solemnitas: septem diebus azyma, comedentur [ Al. comedent]. Et faciet princeps in die illa pro se, et pro universo populo terrae, vitulum pro peccato. Et in septem dierum solemnitate faciet holocaustum Domino septem vitulos, et septem arietes immaculatos quotidie septem diebus: et pro peccato hircum caprarum quotidie. Et sacrificium ephi per vitulum, et ephi per arietem faciet: et olei hin per singula ephi. Septimo mense, quinta decima die mensis in solemnitate, faciet sicut supra dicta sunt per septem dies, tam pro peccato, quam pro holocausto, et in sacrificio, et in oleo. [Cap. XLVI.] Haec dicit Dominus Deus: Porta atrii interioris, quae respicit ad orientem, erit clausa sex diebus, in quibus opus fit, die autem sabbati aperietur, sed et in die kalendarum aperietur. Et intrabit princeps per viam vestibuli portae deforis, et stabit in limine portae: et facient sacerdotes holocaustum ejus, et pacifica ejus: Et adorabit super limen portae, et egredietur: porta autem non claudetur usque ad vesperam. Et adorabit populus terrae ad ostium portae illius in sabbatis, et in kalendis, coram Domino. Holocaustum autem hoc offeret princeps Domino: in die sabbati sex agnos immaculatos, et arietem immaculatum. Et sacrificium ephi per arietem: in [ Al. tacet in] agnis autem sacrificium, quod dederit manus ejus, et olei hin per singula ephi. In die autem kalendarum vitulum de armento immaculatum: et sex agni et arietes immaculati erunt. Et ephi per vitulum, ephi quoque per arietem faciet sacrificium: De [ Al. tacet De] agnis autem, sicut invenerit manus ejus. et olei hin per singula ephi. Cumque ingressurus est princeps, per viam vestibuli portae ingrediatur, et per eamdem viam exeat. Et cum intrabit populus terrae in conspectu Domini in solemnitatibus, qui ingreditur per portam aquilonis, ut adoret, egrediatur per viam portae meridianae: Porro qui ingreditur per viam portae meridianae, egrediatur per viam portae aquilonis: Non revertetur per viam portae, per quam ingressus est, sed e regione illius egredietur. Princeps autem in medio eorum cum ingredientibus ingredietur, et cum egredientibus egredietur. Et in nundinis, et in solemnitatibus erit sacrificium ephi per vitulum, et ephi per arietem: Agnis autem erit sacrificium sicut invenerit manus ejus: et olei hin per singula ephi. Cum autem fecerit princeps spontaneum holocaustum, aut pacifica voluntaria Domino; aperietur ei porta quae respicit ad orientem, et faciet holocaustum suum, et pacifica sua, sicut fieri solet in die sabbati: et egredietur, claudeturque porta postquam exierit. Et agnum ejusdem anni [ Al. anniculum] immaculatum faciet holocaustum quotidie Domino: semper mane faciet illud. Et sacrificium faciet super eo cata [ Al. tacet cata] mane mane sextam partem ephi, et de oleo tertiam partem hin, ut [ Al. et] misceatur similae: Sacrificium Domino legitimum, juge atque perpetuum. Faciet [ Al. Facietis] agnum, et sacrificium, et oleum cata [ Al. tacet cata] mane mane: holocaustum sempiternum. Haec dicit Dominus Deus: Si dederit princeps donum alicui de filiis suis: haereditas ejus, filiorum suorum erit, possidebunt eam haereditarie. Si autem dederit legatum de haereditate sua uni servorum suorum, erit illius usque ad annum remissionis, et [ Al. sed] revertetur ad principem: haereditas autem ejus, filiis ejus erit. Et non accipiet princeps de haereditate populi per violentiam, et de possessione eorum: sed de possessione sua haereditatem dabit filiis suis: ut non dispergatur populus meus unusquisque a possessione sua. Et introduxit me per ingressum, qui erat ex latere portae, in gazophylacia sanctuarii ad sacerdotes, quae [ Al. qui] respiciebant ad aquilonem: et [ Al. add. ecce] erat ibi locus vergens ad occidentem. Et dixit ad me: Iste est locus ubi coquent sacerdotes pro delicto, et pro peccato: ubi coquent sacrificium, ut non efferant in atrium exterius, et sanctificetur populus. Et eduxit me in atrium exterius, et circumduxit me per quatuor angulos atrii: Et ecce atriolum erat in angulo atrii. atriola singula per angulos atrii. In quatuor angulis atrii atriola disposita, quadraginta cubitorum per longum, et triginta per latum: mensurae unius quatuor erant. Et paries per circuitum ambiens quatuor atriola: et culinae fabricatae erant subter porticus per gyrum. Et dixit ad me: Haec est domus culinarum, in qua coquent ministri domus Domini [ Al. tacet Domini] victimas populi. [Cap. XLVII.] Et convertit [ Al. converti] me ad portam domus, et ecce aquae egrediebantur subter limen domus ad orientem: facies enim domus respiciebat ad orientem: aquae autem descendebant in latus templi dextrum ad meridiem altaris. Et eduxit me per viam portae aquilonis, et converti me ad viam foras portam exteriorem, viam quae respiciebat ad orientem: et ecce aquae redundantes a latere dextro. Cum egrederetur vir ad orientem, qui habebat funiculum in manu sua, et mensus est mille cubitos: et transduxit me per aquam usque ad talos. Rursumque mensus est mille, et transduxit me per aquam usque ad genua: Et mensus est mille, et transduxit me per aquam usque ad renes. Et mensus est mille, torrentem, quem non potui pertransire; quoniam intumuerant aquae profundae torrentis, qui non potest [ Al. poterat] transvadari. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis. Et eduxit me, et convertit ad ripam torrentis. Cumque me convertissem, ecce in ripa torrentis ligna multa nimis ex utraque parte. Et ait ad me: Aquae istae, quae egrediuntur ad tumulos sabuli orientalis, et descendunt ad plana deserti, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae. Et omnis anima vivens, quae serpit quocumque venerit torrens, vivet: Et erunt pisces multi satis postquam venerint illuc aquae istae, et sanabuntur et vivent omnia, ad quae venerit torrens. Et stabunt super illas piscatores, ab Engaddi usque ad Engallim siccatio sagenarum erit: Plurimae species erunt piscium ejus, sicut pisces maris magni, multitudinis nimiae: In littoribus autem ejus, et in palustribus non sanabuntur, quia in salinas dabuntur. Et super torrentem orietur in ripis ejus ex utraque parte omne lignum pomiferum: non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus: Per singulos menses afferet primitiva, quia aquae ejus de sanctuario egredientur: Et erunt fructus ejus in cibum, et folia ejus ad medicinam, Haec dicit Dominus Deus: Hic est terminus, in quo possidebitis terram in duodecim tribubus Israel: quia Joseph duplicem funiculum habet. Possidebitis autem eam singuli aeque ut frater suus; super [ Al. in] quam levavi manum meam, ut darem patribus vestris: et cadet terra haec vobis in possessionem. Hic est autem terminus terrae: ad plagam septentrionalem, a mari magno via Ethalon, venientibus Sadada, Emath, Berotha, Sabarim, quae est inter terminum [ Al. medium] Damasci et confinium Emath, domus Atthicon, quae est juxta terminum Auran. Et erit terminus a mari usque ad atrium Enon terminus Damasci, et ab aquilone ad aquilonem, et terminus Emath: plaga autem [ Al. tacet autem] septentrionalis. Porro plaga orientalis de medio Auran. et de medio Damasci, et de medio Galaad, et de medio terrae Israel, Jordanis disterminans ad mare orientale, metiemini etiam plagam orientalem. Plaga autem australis meridiana, a Thamar usque ad aquas contradictionis Cades: et [ Al. Cades quoque est] torrens usque ad mare magnum: et [ Al. haec est] plaga ad meridiem australis: Et plaga maris, mare magnum a confinio per directum donec venias Emath: haec est plaga maris. Et dividetis terram istam vobis per tribus Israel: et mittetis eam in haereditatem vobis, et advenis, qui accesserint ad vos, qui genuerint filios in medio vestrum: Et erunt vobis sicut indigenae inter filios Israel: vobiscum divident possessionem in medio tribuum Israel. In tribu autem quacumque fuerit advena, ibi dabitis possessionem illi, ait Dominus Deus. [Cap. XLVIII.] Et haec nomina tribuum a finibus aquilonis juxta viam Ethalon pergentibus Emath, atrium Enon terminus Damasci ad aquilonem juxta Emath. Et erit ei plaga orientalis [ Al. a plaga orientali] mare, Dan una. Et ad terminum [ Al. a termino] Dan, a plaga orientali usque ad plagam maris, Aser una: Et super terminum Aser, a plaga orientali usque ad plagam maris, Nephthali una. Et super terminum Nephthali, a plaga orientali usque ad plagam maris, Manasse una. Et super terminum Manasse, a plaga orientali usque ad plagam maris, Ephraim una. Et super terminum Ephraim, a plaga orientali usque ad plagam maris, Ruben una. Et super terminum Ruben, a plaga orientali usque ad plagam maris, Juda una. Et super terminum Juda, a plaga orientali usque ad plagam maris, erunt primitiae, quas separabitis, viginti quinque millibus latitudinis et longitudinis, sicut singulae partes a plaga orientali usque ad plagam maris: Et erit sanctuarium in medio ejus. Primitiae, quas separabitis Domino, longitudo viginti quinque millibus, et latitudo decem millibus. Hae autem erunt primitiae Sanctuarii sacerdotum: ad aquilonem longitudinis viginti quinque millia, et ad mare latitudinis decem millia, sed et ad orientem latitudinis decem millia, et ad meridiem longitudinis viginti quinque millia; Et erit Sanctuarium Domini in medio ejus. Sacerdotibus Sanctuarium erit de filiis Sadoc, qui custodierunt caeremonias meas, et non erraverunt cum errarent filii Israel, sicut erraverunt et Levitae. Et erunt eis primitiae de primitiis terrae Sanctum sanctorum, juxta terminum Levitarum. Sed et Levitis similiter juxta fines sacerdotum viginti quinque millia longitudinis, et latitudinis decem millia. Omnis longitudo viginti et quinque millia, et latitudo decem millium. Et non venundabunt ex eo, neque mutabunt, nec transferentur primitiae terrae, quia sanctificatae sunt Domino. Quinque millia autem quae supersunt in latitudine per viginti quinque millia, profana erunt urbis in habitaculum, et in suburbana: et erit civitas in medio ejus: Et hae mensurae ejus: ad plagam septentrionalem quingenti et quatuor millia; et ad plagam meridianam quingenti et quatuor millia: et ad plagam orientalem quingenti et quatuor millia: et ad plagam occidentalem quingenti et quatuor millia: Erunt autem suburbana civitatis ad aquilonem ducenti quinquaginta, et ad meridiem ducenti quinquaginta, et ad orientem ducenti quinquaginta, et ad mare ducenti quinquaginta. Quod autem reliquum fuerit in longitudine secundum primitias Sanctuarii, decem millia in orientem, et decem millia ad occidentem, erunt sicut primitiae Sanctuarii: et erunt fruges ejus in panes [ Al. cibum his], qui serviunt civitati. Servientes autem civitati, operabuntur ex omnibus tribubus Israel. Omnes primitiae viginti quinque millium, per viginti quinque millia in quadrum, separabuntur in primitias Sanctuarii, et in possessionem civitatis. Quod autem reliquum fuerit, principis erit ex omni parte primitiarum Sanctuarii, et possessionis civitatis regione viginti quinque millium primitiarum usque ad terminum orientalem: Sed et ad mare [ Al. a mari], e regione viginti quinque millium usque ad terminum maris, similiter in partibus principis erit: Et erunt primitiae Sanctuarii, et Sanctuarium templi in medio ejus. De possessione autem Levitarum, et de possessione civitatis in medio partium principi: erit inter terminum Juda, et inter terminum Benjamin, et ad principem pertinebit. Et reliquis tribubus: A plaga orientali usque ad plagam occidentalem, Benjamin una. Et contra terminum Benjamin, a plaga orientali usque ad plagam occidentalem, Simeon una. Et super terminum Simeonis, a plaga orientali usque ad plagam occidentalem, Issachar una. Et super terminum Issachar, a plaga orientali usque ad plagam occidentalem, Zabulon una. Et super terminum Zabulon, a plaga orientali usque ad plagam maris, Gad una. Et super terminum Gad, ad plagam austri in meridie: et erit finis de Thamar usque ad aquas contradictionis Cades, haereditas contra mare magnum. Haec est terra, quam mittetis [ Al. metiemini] in sortem tribubus Israel: et hae partitiones earum, ait Dominus Deus. Et hi [ Al. tacet hi] egressus civitatis: A plaga septentrionali quingentos et quatuor millia mensurabis. Et portae civitatis in nominibus [ Al. ex hominibus] tribuum Israel, portae tres a septentrione, porta Ruben una porta Juda una, porta Levi una. Et ad plagam orientalem, quingentos et quatuor millia: et portae tres, porta Joseph una, porta Benjamin una, porta Dan una. Et ad plagam meridianam, quingentos et quatuor millia metieris: et portae tres, porta Simeonis una, porta Issachar una, porta Zabulon una. Et ad plagam occidentalem, quingentos et quatuor millia, et portae eorum tres, porta Gad una, porta Aser una, porta Nephthali una. Per circuitum, decem et octo millia: et nomen civitatis ex illa die, Dominus ibidem. Explicit liber Ezechielis prophetae. qjljd7veuvnxlxans9xnsufid7jknuo 0 51294 278747 230698 2026-08-29T16:00:58Z SZC 03 22335 278747 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Genesis |OperaeWikiPaginam= Liber Genesis (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo VI a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibGen 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' CAPITULATIONES '''LIBRI GENESIS.''' TITULI LIBRI BRESITH, ID EST GENESIS. I.De creatione mundi, et plasmatione hominis. De interdictione arboris, et praevaricatione et sententia Dei. II. Tunicis pelliciis indutum Adam et uxorem, et custodiam ligni vitae, et nativitatem Cain et Abel. De muneribus eorum, et parricidio Cain in Abel, et Catalogus vitae Patrum. III. Corrupta terra per immunditiam hominum. Dominus ad Noe dicit ut arcam sibimet fabricaret, et universae carnis seminario reservato, diluvium superinducit. IV. Noe aedificat altare Domino, et Dominus promittit super terram ultra diluvii aquas non missurum. Signum foederis arcum ponit in nube, et ubi Noe vineam plantat, redactis fructibus inebriatur, atque nudatus, nuditatem patris Cham impie ridens, jugum servitutis incurrit. V. Catalogus filiorum Noe quemadmodum disseminati sunt super omnem terram. De aedificatione turris et confusione linguarum, et nativitate Abrahae. VI. Dicit Deus ad Abraham, egredere de terra tua et de cognatione tua. Descendit in Aegyptum, et Saram uxorem suam sororem visus est appellare, et propter eam flagellavit Dominus Pharaonem. Et divisionem Lot et Abraham. VII. Reges gentium congregati contra Sodomam inire certamen. Lot depraedatum Abraham cum vernaculis suis una cum praeda revocat, de Melchisedec sacrificio futuri temporis praesagante. VIII. Ubi Abraham dicit quod absque liberis sit, et vernaculum adoptat haeredem, atque ad annum audit de utero ejus futurum illi esse haeredem. Et sacrificio oblato rursum in terra non sua semen ejus peregrinum pronuntiat futurum, et quarta generatione auctum conscendere, et terras promissionis, exstinctis gentibus possidere. IX. Sara sterili permanente, ejus oratione ad Agar ingressus est. De fuga Agar et apparitione angeli ad eam. De promissionibus ad Abraham factis, et mutatione nominis ejus. X. Ubi Abrahae praecipitur ut seipsum et omnes masculos domus suae circumcisione signaret, et immutatione nominis Sarai, et quod illi centenario promitteretur nasciturus ex nonagenaria filius. XI. In valle Mambre in tribus viris Abrahae apparuit Deus. XII. Ubi Dominus de interitu Sodomorum cum Abraham colloquitur: et gradatim de numero justorum Abraham interrogat, et de salvatione Lot atque eversione illarum civitatum. XIII. Ubi Lot mansit in monte, et de conceptu duarum filiarum ejus ex eo. XIV. Abraham peregrinatus Geraris, et Abimelech regem, quando Saram tulerat, et admonitio Dei facta est ad eum ne contingeret eam. XV. Ubi Sara concepit et peperit filium nonagenaria Isaac centenario Abraham, et Sara dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Et juramento Abimelech cum Abraham, et de nemore plantato in Bersabee. XVI. Tentavit Deus Abraham ut offerret filium suum, et promissio facta est benedictionum in semine ejus. XVII. De morte Sarae et emptione agri Ephron, et speluncae duplicis. XVIII. Servum adjurans dirigit Abraham ut de cognatione ejus uxorem acciperet Isaac, et de conjunctione ejus et Rebeccae. XIX. Abraham Ceturam duxit uxorem. De obitu ejus et sepultura. De conceptu Rebeccae, et partu. De pulmento Jacob, et benedictione primitiarum Esau. XX. Ubi Isaac peregrinatus est in Geraris, et Rebeccam conjugem suam dicit esse sororem atque in illa terra sevit, et centuplum invenit. Ubi Palaestini invidentes ei puteos quos foderat, obruerunt. XXI. Apparuit Deus ad Isaac sponte impleturum se quod pollicitus est Abrahae. Atque ibi cum Amalec foedus iniit. XXII. De senectute Isaac, et ubi Jacob benedictionem subripuit Esau. XXIII. Isaac vocavit Jacob, et praecepit ei ne conjugem Chananaeam acciperet, sed ad Mesopotamiam pergeret, et ad Laban avunculum suum, et Esau Chananaeas accepit uxores. XXIV. Jacob profectus dormivit in Bethel, atque inde venit Charran, ubi servivit Laban, pro filiabus suis, et de conjunctione eorum. XXV. Jacob filios de Lia et Rachel atque utraque famula suscepit. Et de pastu gregum. XXVI. Varias virgas ponit Jacob in lancibus, et de assumptione ejus cum vellet patriam repedare, ac persecutione Laban, et juramento utrorumque. XXVII. Proficiscenti Jacob obviam fuerunt angeli Dei, et legatos ac munera mittit ad Esau fratrem suum, et de lucta ejus cum angelo, et immutatione nominis, ut Israel vocaretur. XXVIII. Sichem filius Emmor Dinam filiam Jacob rapuit, et ultione pudicitiae ejus. De profectione Jacob, et de abjectione idolorum, quae sub terebynthum obruit. XXIX. Verno tempore in Euphrata parturiens Rachel decessit, et sepulta est in Beth-Leem. Ruben concubuit cum concubina patris sui, et Isaac senectute confectus obiit. XXX. Catalogus generationum qui ex Jacob orti sunt. De segregatione virorum. XXXI. Joseph prae caeteris filiis a patre diligitur. De somniis ejus et ubi fratres suos in pastu ovium occupatos visitat, et in puteo deponitur, et Ismaelitis negotiatoribus distrahitur. XXXII. Judas ad Hiram Odollamitem descendit, atque inde duxit uxorem, et filio suo Thamar accepit, quae sequenti tradita, et utroque viduata in domo patris sedit, ac socero fetandum corpus fraude subjecit. XXXIII. Joseph in Aegyptum distrahitur atque ab Aegyptia domina adamatur, ille recusat adulterium. XXXIV. Duo eunuchi, praepositus pincernarum ac pistorum in carcere somnium vident, atque Joseph interpretationem sciscitantur, et Pharao somnium videt atque Joseph praesagus factus est futurorum. XXXV. Joseph, potestate accepta terrae Aegypti, septem annorum fertilitatem, regalibus recondit in horreis, ac famis tempore totidem annorum dum frumenta distrahit, a fratribus secundo remeantibus recognoscitur, et muneribus datis ut patrem deponerent, hortatur, ac vehicula dirigit. XXXVI. Nuntio audito Jacob gaudens pergit in Aegyptum, ac nuntios dirigit ad Joseph, et obviam patri pergens amplexatus eum flevit, fratres suos patremque coram Pharaone statuit, ac dedit eis terram Gesen, et omnis terra Aegypti famis egestate coacta pro argento venit, et quinta pars solvit Pharaoni. XXXVII. De aegritudine Jacob et benedictione duorum filiorum Joseph, et partem unam extra fratres suos dedit Jacob Joseph filio suo quam tulit de manu Amorrhaei. XXXVIII. Jacob vicinior obitu filios convocat suos, et propriis benedictionibus munerat, et futuri temporis sacramenta praesagat. Ne in Aegyptiorum sepulcris poneretur et filios hortatur, ut eum collocarent in sepulcro majorum. Emisso spiritu aromatibus curatur atque ejus corpus ad terram Chanaan deportatur, et fratres ne ab Joseph vicissitudinem sceleris reciperent, deprecatur Joseph moriens fratres suos juramento constringens, ut cum illis visitatio divina respexerit, ejus secum ossa portarent. BREVES LIBRI BRESITH, ID EST GENESIS. I. De lucis exordio, et divisione tenebrarum a luce, et die prima. II. De divisione aquarum, et firmamento inter eas facto, et secunda die. III. De congregatione aquarum sub coelo, et germine terrae, et tertia die. IV. De luminaribus coeli, et divisione diei et noctis et quarta die. V. De reptilibus et volatilibus, et die quinta. VI. De jumentis et bestiis terrae, et creatione hominis, et sexta die. VII. De sanctificatione diei septimi, et paradiso, et de fluminibus ejus, et homine ibi posito. VIII. De Adam ubi nomina animantibus universis imposuit, et de muliere quomodo facta sit, et transgressione eorum. IX. De irrogata in eos a Domino sententia, et de tunicis, et de Cherubim flammeo gladio. X. De Cain et Abel, et maledictione Dei in parricidas. XI. De Seth qui Adae natus est pro Abel, et de generatione ejus usque ad Noe. XII. De gigantibus, et Noe, et arca, et diluvio. XIII. De egressu Noe de arca, et de aedificatione altaris. XIV. De nuditate Noe, et maledictione Chanaan. XV. De generationibus trium filiorum Noe, et de Nemrod. XVI. De aedificatione Turris et confusione linguarum, et de progenie Sem usque ad Abraham et Loth. XVII. De egressione Abrahae de terra Chaldaeorum in Haran Mesopotamiae cum fratribus suis. XVIII. De Dei promissione ad Abraham, et de profectione ejus in terram Chanaan, et ubi ei Deus secundo apparuit. XIX. De ingressu Abrahae in Aegyptum, ac reditu ejus in Bethel, et de discessu Lot, et habitatione ejus in Sodomis. XX. De Dei promissione tertio ad Abraham, et de trecentis decem et octo vernaculis, caesis hostibus, et revocato Lot. XXI. De Dei promissione quarta ad Abraham in Hebron, et de praenuntiatione Dei, quod peregrinaretur semen ejus, et de nativitate Ismael. XXII. De promissione Dei quinta ad Abraham et de immutatione nominum Abraham et Sarae, de pacto circumcisionis. XXIII. De Domino quomodo in tribus apparuit Abrahae in convalle Mambre, ubi pollicetur ei Isaac nasciturum, et de quinquaginta justis in Sodomis. XXIV. De subversione Sodomorum, et conceptu filiarum Lot de patre. XXV. De profectione Abrahae in Gerara, et quae apud eum gessit Abimelech rex Palaestinorum. XXVI. De nativitate Isaac, et de ludo ejus cum Ismael, et de expulsione Agar cum filio, et de pactione Abimelech cum Abraham. XXVII. De Isaac ubi immolatur a patre, et quod Bathueli Rebecca sit nata, et de obitu Sarae. XXVIII. De Rebecca, quomodo Abrahae servus petitor accedens acceptam jungit Isaac. XXIX. De Abraham ubi Cethuram accepit uxorem, et de obitu Abrahae: et de progenie Ismaelis, et de conceptu et partu Rebeccae. XXX. De Esau ubi vendidit primogenita sua Jacob, et de promissionibus Dei in Geraris, et ubi seminavit et invenit centuplum. XXXI. De promissione Isaac et Bersabee, ubi secundo apparuit ei Dominus, et de pacto regis Abimelech cum Isaac, et de Esau et uxoribus ejus. XXXII. De caecitate Isaac, et quomodo pro Esau benedixit Jacob. XXXIII. De odio Esau circa Jacob, et fuga Jacob ad Laban, et de somnio et scala, et angelis, et Dominum vidit loquentem ad se. XXXIV. De servitio Jacob pro uxoribus, et conceptu ovium pro varietate virgarum, et de nativitate filiorum Jacob. XXXV. De profectione Jacob de Mesopotamia, et de jurgio ejus cum Laban et pacto, et de divisione angelorum, et colluctatione, et pacatione Jacob cum Esau. XXXVI. De habitatione Jacob in Sichem, et stupro in Dinam, et interfectione urbis, et de idolis absconditis sub terebintho. XXXVII. De reditu Jacob in Bethel, in quo denuo apparuit ei Deus et vocavit eum Israel, et de Ephrata ubi Rachel, edito Benjamin, obiit et sepulta est; et ubi Ruben ad concubinam patris sui ingressus est, et nominibus Patriarcharum, et de obitu Isaac, et generationibus Esau. XXXVIII. De Joseph et somniis ejus, et venditione ejus in Aegyptum, et de Juda, et quae de Thamar memorantur. XXXIX. De Joseph ab eunucho empto et in carcerem misso, et de somniis Pharaonis. XL. De Joseph educto de carcere, et quomodo somnium regi edisserit, et dominus Aegypti constitutus est, et de uxore ejus ac duobus liberis. XLI. De fratribus Joseph, quomodo descenderunt in Aegyptum, et de reditu eorum, relicto Simeon, et pecunia reperta in saccis. XLII. De secunda fratrum Joseph profectione cum Benjamin in Aegyptum, et agnitione mutua. XLIII. De subvectione et muneribus a Joseph fratribus datis, et de profectione Jacob cum omni domo sua in Aegyptum. XLIV. De ingressu Jacob ad Pharaonem, et de possessione sibi data in terra Gessen. XLV. De caligine oculorum Jacob, et benedictionem in filiis Joseph, et benedictione filiorum Jacob duodecim. XLVI. De obitu Jacob et sepultura ejus in Hebron, et de morte Joseph. CAPITULA LIBRI BRESITH, ID EST GENESIS. I. De die primo, in quo lux facta est. II. De die secundo, in quo coelum factum est. III. De die tertio, in quo terra et mare. IV. De die quarto, in quo sol, et luna, et stellae. V. De die quinto in quo repentia in mari, et volatilia coeli. VI. De die sexto, in quo quadrupedia et serpentes, et bestiae et omnia pecora, et repentia, et homo. VII. De die septimo, in quo requievit, omni opere consummato, Deus. VIII. De hoc libro in quo universa quae facta sunt dicit, et de quatuor fluminibus. IX. De homine posito in paradiso, et ubi praeceptum dat Dominus Adae, et cunctis animantibus Adam imposuit nomina, et de muliere formata de costa ejus. X. Ubi seduxit serpens mulierem. XI. Ubi interrogantur de transgressu. XII. Educuntur de paradiso, ne sumant de ligno vitae. XIII. Nati sunt Adae filii Cain, et Abel. XIV. Cain occidit fratrem suum. XV. Adae natus est Seth pro Abel. XVI. De generationibus hominum. XVII. Enoch placuit Deo, et transtulit illum Deus, et de Mathusale, et Noe. XVIII. Acceperunt sibi uxores, filii Dei, et iratus est Deus. XIX. Noe placuit Deo, et praecepit ei Deus ut faceret arcam. XX. Ingressus est Noe in arcam, et factum est diluvium. XXI. Memoratus est Dominus Noe, et eorum qui cum illo erant, et siccata est aqua. XXII. Anno sexcentesimo et uno vitae Noe exiit de arca ipse, et qui erant cum eo. XXIII. Benedixit Dominus Noe et filios ejus. XXIV. Statuit Dominus diluvium minime futurum. XXV. De tribus filiis Noe, Sem, Cham, et Japhet, et de ipso ubi inebriatus est. XXVI. De generationibus Noe et filiorum ejus. XXVII. De commixtione linguarum, et turre confusionis, et de generationibus Sem. XXVIII. De generationibus Thare patris Abraham. XXIX. Dixit Dominus ad Abraham, Exi de terra tua. XXX. Ubi visus est Dominus Deus Abrahae ad locum Sichem. Quomodo in Aegypto posito, tulit Pharao Sarai in uxorem sibi. XXXI. De promissione Abrahae et semini ejus. XXXII. Ubi pugnaverunt reges quatuor adversus quinque, et ceperunt Lot, et omnem equitatum Sodomorum, et Melchisedec obtulit Abrahae decimas. XXXIII. Ubi visus est Dominus Abrahae, et benedixit eum, et dixit ei: peregrinum erit semen tuum, et genuit ei Agar Ismaelem. XXXIV. Visus est Dominus Abrahae, et dedit ei signum circumcisionis, et de Isaac. XXXV. Visus est Dominus Abrahae, cum iret perdere Sodomitas. XXXVI. Venerunt duo angeli in Sodomis, et manserunt apud Lot. XXXVII. Pluit Dominus ignem et sulphur de coelo, et evertit Sodomam, et filiae Lot conceperunt de patre suo. XXXVIII. Locutus est Dominus ad Abimelech pro Sara. XXXIX. Sara peperit filium, et vocavit eum pater ejus Isaac. XL. Dixit Sara ad Abraham: projice ancillam et filium ejus, et in Bersabee locutus est angelus Domini ad Agar. XLI. Juraverunt invicem Abraham et Abimelech. XLII. Deus tentavit Abraham in Isaac, et de generationibus Nahor. XLIII. Defuncta est Sara, et emit locum Abraham ad sepulcrum ab Ephron. XLIV. Praecepit Abraham servo, et profectus est, et adduxit Rebeccam, et Abraham Cethuram duxit uxorem. XLV. Vixit Abraham annis centum septuaginta quinque, et obiit. XLVI. De generationibus Ismael, et obitu ejus. XLVII. De generationibus Isaac. XLVIII. Facta est fames; et visus est Dominus Isaac, et dixit ei: Noli descendere in Aegyptum: et habitavit in Geraris, ubi seminavit et fecit centuplum, et juravit cum Abimelech. XLIX. Senuit Isaac, et benedixit Jacob pro Esau, et nescivit. L. Dimisit Isaac Jacob filium suum, ut iret in Mesopotamiam. LI. Vidit Jacob visum; et Dominus locutus est ad eum, et benedixit eum. LII. Venit Jacob in orientem et accepit filias Laban sibi uxores. LIII. Peperit Lia Jacob viro suo filios quatuor, et cessavit a partu. LIV. Rachel dedit Jacob ancillam suam Balam, et peperit ei duos filios. LV. Et Lia dedit Jacob ancillam suam, et peperit ei duos filios, et de mandragoris: et ipsa peperit filios duos et Dinam. LVI. Memoratus est Dominus Rachel, et peperit Joseph, et statuit Jacob cum Laban de ovibus variis. LVII. Dixit Dominus ad Jacob: revertere in terram patris tui, et consecutus est eum Laban, et juraverunt invicem. LVIII. Vidit Jacob castra Dei, et misit nuntios ad fratrem suum, et luctatus est cum angelo. LIX. Venit Jacob in civitatem Sichimorum, ubi occiderunt filii ejus omnes inhabitantes propter Dinan. LX. Dixit Dominus ad Jacob: ascende in locum Bethel, et abjecit omnia idola. LXI. Visus est Dominus ipsi Jacob, et benedixit eum, et cognominavit eum Israel. LXII. Ubi peperit Rachel Benjamin, et mortua est, et de generationibus Jacob, et obitu Isaac patris ejus. LXIII. De generationibus Esau. LXIV. De principibus Esau. LXV. Qui regnaverunt in Edom priusquam esset rex in Israel. LXVI. De Joseph et somniis ejus. LXVII. Ubi missus est in puteum, et distractus Ismaelitis. LXVIII. De Juda et Thamar uxore filii ejus, quae erat vidua. LXIX. De Joseph et uxore Putiphare. LXX. De his qui in carcere somnia viderunt, et interpretavit ea Joseph. LXXI. Somnium Pharaonis, quod interpretavit Joseph, et factus est dominus terrae Aegypti, et nati sunt ei duo filii. LXXII. Ubi misit Jacob filios suos in Aegyptum, et cognovit eos Joseph, et unum ex ipsis reclusit usque dum veniret frater ejus Benjamin. LXXIII. Invaluit fames, et venerunt ad Joseph fratres sui cum Benjamin, et mandavit patri suo venire ad se. LXXIV. Visus est Dominus Jacob, et dixit ei: Descende in Aegyptum. LXXV. Nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in Aegyptum. LXXVI. Ubi venit Joseph obviam Israeli patri suo. LXXVII. Nuntiavit Joseph Pharaoni, quoniam venit pater ejus. LXXVIII. Dixit Pharao ad Joseph, ut eligeret terram in qua habitaret pater ejus. LXXIX. Habitavit Israel in Aegypto, et dixit filio suo Joseph, ne sepeliret eum illic, et vixit Jacob annis centum quadraginta septem. LXXX. Infirmatus Jacob benedixit filios Joseph alternis manibus. LXXXI. Vocavit Jacob omnes filios suos, et dixit eis quae ventura essent in novissimis diebus, et defunctus, sublatus et sepultus est in terra sua. LXXXII. Vixit Joseph annis centum decem, et adjuravit fratres suos, ut cum visitarentur a Domino, tollerent secum ossa ejus in terram suam. Ex Vaticano Codice ms. antiquissimo CAPITULA IN LIBRUM GENESEOS. I. Ubi lux primo fieri jubetur. II. Firmamentum die secundo facit. III. Ubi aquae a terra separari jubentur. IV. Ubi terra germinare jubetur die tertio. V. Ubi luminaria fieri jubentur die quarto. VI. Luminare factum. VII. Ubi ex aquis animalia jubentur die quinta. VIII. Ubi animalia benedicitur [Lege benedicuntur.] IX. De terra animalia produci jubetur [Lege jubentur] die sexto. X. Ubi Deus hominem fieri jubet. XI. Ubi Adam factus benedicitur. XII. Ubi Adam escarum accipit potestatem. XIII. Urbis [Lege Orbis] consummatio. XIV. Recapitulatio creationis. XV. Adam de limo factus. XVI. Paradisus factus. XVII. De fluminibus. XVIII. Praeceptum Adae in paradiso. XIX. Ubi Adam nomina pecoribus imponit. XX. De muliere facta. XXI. De serpente. XXII. Ubi se nudos viderunt Adam et Eva. XXIII. Ubi Dominus ad Adam in paradiso loquitur. XXIV. Sententia in serpentem. XXV. Ubi Adam ex paradiso expellitur. XXVI. Primogenitus Adae Kain. XXVII. Habel natus. XXVIII. Sacrificium Kain et Habel. XXIX. Ubi Kain fratrem occidit. XXX. Ubi Kain in terra maledicitur. XXXI. Commoratio Kain a facie Dei, et de genere ejus. XXXII. De filiis Lamech qui ostenderunt. XXXIII. De musicae artis vindicta Lamech. XXXIV. Ubi Adam rursus filios suscepit. XXXV. Decapitulatio [Lege Recapitulatio] fabricae Adae. XXXVI. Ubi Adam moritur. XXXVII. Enoch ubi translatus est. XXXVIII. Ubi filii Dei filias hominum concupierunt. XXXIX. Ubi iratus Dominus vitam hominum in CXX annos terminat. XL. De Gigantibus. XLI. Ubi hominem Deus delere minatur. XLII. Generationes Novae [Lege Noe ]. XLIII. Ubi Deus arcam fieri jubet. XLIV. Ubi Noe in arca introiit. XLV. Ubi diluvium factum est. XLVI. Ubi Corvus dimittitur. XLVII. Ubi de Arca exire jubentur Noe et filii ejus. XLVIII. Ubi Dominus pollicetur jam non exterminare hominem. XLIX. Ubi Noe filios benedicit. L. Quia sanguis anima sit, et ideo ab esu prohibetur. LI. De arca [Lege arcu] in nube in signum. LII. Quod Kam pater Kananeorum [Lege Cham . . . . Chananaeorum] sit. LIII. Quod Noe vino inebriatur, et a filio irridetur. LIV. Generationes filiorum Noe; initium novarum linguarum. LV. De Nembroth Gigante, qui prior post diluvium regnavit. LVI. Ubi Assur Ninivem constituit. LVII. Filii Kanaam [Lege Chanaan] Sydon et Gethey. LVIII. Filii Sem. LIX. Habitatio filiorum Sem. LX. Consumatio filiorum Noe. LXI. De turre. LXII. Ubi Dominus descendit videre civitatem et turrem. LXIII. Generatio Sem. LXIV. De Sarai sterili. LXV. Translatio Abrahae in Charram. LXVI. Ubi Abrahae de terra exire jubetur. LXVII. Ubi Dominus primum Abrahae apparuit. LXVIII. Ubi Abraham in Aegyptum propter famem descendit. LXIX. Ubi Sarai regi de Aegypto introducitur. LXX. Contentio inter pastores Abrahae et Lot. LXXI. Ubi Abraham Deus et semine ejus totius terra promittitur. LXXII. Ubi Abraham quercum Mambre reversus est. LXXIII. Ubi quatuor reges adversus Sodomam veniunt. LXXIV. Ubi Abraham praedam cum Lot reduxit. LXXV. De Melchisedech. LXXVI. Ubi Deus tertio visus est Abrahae, et filium promittit. LXXVII. Abraham credidit Deo, et reputatum est illi. LXXVIII. Abraham per signa sacrificat. LXXIX. Destamentum [Lege Testamentum] Abraham. LXXX. Ubi Sarai risit. LXXXI. Ubi Agar fugit. LXXXII. Ubi Dominus Abraham patrem gentium pollicetur. LXXXIII. Ubi eum Deus circumcidi jubet. LXXXIV. Ubi Abraham pro Hismael rogat. LXXXV. Ubi Abraham omnes suos circumcidit. LXXXVI. Ubi Dominus cum duobus venit sub arbore Mambre. LXXXVII. Ubi Abraham de Sodomis interrogat. LXXXVIII. Ubi Lot angelos hospitio suscipit. LXXXIX. Lot ad generos. XC. Ubi filiae Lot ad patrem intrarunt. XCI. Ubi Abraham uxorem suam vocavit sororem. XCII. Abraham filium suum suscepit. XCIII. Ubi Deus ad Agar loquitur. XCIV. Ubi Abimelech ad Abraham. XCV. Ubi Deus tentat Abraham de filio. XCVI. Rebeccae genus. XCVII. Ubi Sarra moritur. XCVIII. Ubi Abraham de uxore filii commendat. XCIX. De Cethura uxore Abrahae. C. Ubi mortuus est Abraham. CI. Ismael progenies. CII. De lente. CIII. Isaach progenies. CIV. Ubi visus Deus ad Isaach. CV. Ubi Isaach sororem suam duxit uxorem. CVI. Ubi Isaach centuplum redigit Abimelech. CVII. De puteis Isaach. CVIII. Ubi Isaach Aram aedificat Domino. CIX. Ubi Isaach increpat Abimelech. CX. Ubi puteus Isaach siccavit. CXI. Vox Esau. CXII. Ubi Jacob accipit benedictionem Esau. CXIII. Jacob accepit mandatum a patre ne alienigenam uxorem habeat. CXIV. Ubi Esau aliam uxorem accepit. CXV. Ubi Jacob lapidem ad caput posuit. CXVI. Ubi Jacob lapidem unxit, et votum fecit. CXVII. Ubi Jacob ad puteum oves adaquavit. CXVIII. Ubi Jacob pro uxore servit. CXIX. De mandragoris filii. CXX. Ubi Jacob cum socero de mercede paciscitur. CXXI. De virgis Jacob variis. CXXII. Ubi Jacob cum uxoribus a Laban proficiscitur. CXXIII. Ubi Jacob vidit consilium Dei. CXXIV. Ubi Jacob cum angelo luctatur. CXXV. Ubi Jacob Esau frater occurrit. CXXVI. Ubi filia Jacob rapta est. CXXVII. Ubi filii Jacob filios Sicem interfecerunt. CXXVIII. Ubi Jacob idola disperdit. CXXIX. Debbora mortua. CXXX. Deus ad Jacob in Bethel. CXXXI. Ubi Rachel moritur. CXXXII. Ruben cum uxore patris concubuit. CXXXIII. Nomina filiorum Jacob. CXXXIV. Jacob ad patrem venit. CXXXV. Isaach reddit [Supple spiritum ]. CXXXVI. Progenies Esau. CXXXVII. De Joseph. CXXXVIII. De Juda uxorem accipiente. CXXXIX. De Thamar. CXL. Joseph contra Dominam. CXLI. Joseph in carcerem. CXLII. Somnium Pharao. CXLIII. Ubi nati sunt filii Joseph Manasses et Efraym. CXLIV. Jacob ad frumentum ad Aegyptum mittit. CXLV. Joseph fratres agnoscit. CXLVI. Ubi filii Jacob reversi sunt ad patrem suum. CXLVII. Ubi iterum venerunt in Aegyptum filii Jacob ad Joseph. CXLVIII. Ubi Joseph fratres agnoscit. CXLIX. Eunti Jacob in Aegyptum Dominus visus est. CL. Ubi loquitur Jacob ad Pharao. CLI. Ubi Joseph Aegyptiis pro panibus. CLII. Ubi Jacob Joseph pro sepultura commonet jure. CLIII. Ubi Jacob filios Joseph benedicit. CLIV. Ubi Jacob filios suos duodecim benedicit. INCIPIT LIBER BRESITH Qui graece dicitur GENESIS. [ T. I, B. I, C. I, Cap. I.] In principio creavit Deus coelum et terram. Terra autem erat inanis et vacua, et tenebrae [ Vulg. addit erant] super faciem abyssi, et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Dixitque Deus: Fiat lux. Et facta est lux. Et vidit Deus lucem quod esset bona: Et divisit Deus lucem ac tenebras [ Vulg. tenebris]. Appellavitque lucem Diem, et tenebras Noctem: Factumque est vespere et mane, dies unus. [B. II, C. II.] Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis. Et fecit Deus firmamentum, divisitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum. Et factum est ita. Vocavitque Deus firmamentum, Coelum: et factum est vespere et mane, dies secundus. [B. III, C. III.] Dixit vero Deus: Congregentur aquae, quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida. Factumque est ita. Et vocavit Deus aridam Terram, congregationesque aquarum appellavit Maria. Et vidit Deus quod esset bonum. Et ait: Germinet terra herbam virentem et facientem semen, et lignum pomiferum faciens fructum juxta genus suum, cujus semen in semetipso sit super terram. Et factum est ita. Et protulit terra herbam virentem, et ferentem [ Vulg. facientem] semen juxta genus suum, lignumque faciens fructum, et habens unumquodque semen [ Vulg. sementem] secundum speciem suam. Et vidit Deus quod esset bonum. Factumque est vespere et mane, dies tertius. [B. IV, C. IV.] Dixit autem Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, ut [ Vulg. et] dividant diem ac noctem, et sint in signa, et tempora, et dies et annos, et [ Vulg. ut] luceant in firmamento coeli, et illuminent terram. Et factum est ita. Fecitque Deus duo magna luminaria: luminare majus, ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, et stellas. Et posuit eas Deus in firmamento coeli, ut lucerent super terram, et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Et vidit Deus quod esset bonum. Et factum est vespere et mane, dies quartus. [B. V, C. V.] Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Creavitque Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxerant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. Et vidit Deus quod esset bonum. Benedixitque eis, dicens: Crescite, et multiplicamini, et replete aquas maris: avesque multiplicentur super terram. Et factum est vespere et mane, dies quintus. [B. VI, C. VI.] Dixit quoque Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, jumenta, et reptilia, et bestias terrae secundum species suas. Factumque est ita. Et fecit Deus bestias terrae juxta species suas, et jumenta et omne reptile terrae in genere suo. Et vidit Deus quod esset bonum, et ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et praesit piscibus maris, et volatilibus coeli, et bestiis, universaeque terrae, omnique reptili quod movetur in terra. Et creavit Deus hominem ad imaginem suam: ad imaginem Dei creavit illum, masculum et feminam creavit eos. Benedixitque illis Deus, et ait: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam, et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus, quae moventur super terram. Dixitque Deus: Ecce dedi vobis omnem herbam afferentem semen super terram, et universa ligna quae habent in semetipsis sementem generis sui, ut sint vobis in escam, et cunctis animantibus terrae, omnique volucri coeli, et universis quae moventur in terra, et in quibus est anima vivens, ut habeant ad vescendum. Et factum est ita. Viditque Deus cuncta quae fecit [ Vulg. fecerat]. et erant valde bona. Et factum est vespere et mane, dies sextus. [B. VII, C. VII, Cap. II] Igitur perfecti sunt coeli et terra, et omnis ornatus eorum. Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat, et requievit die septimo ab universo opere quod patrarat. Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum: quia in ipso cessaverat ab omni opere suo quod creavit Deus ut faceret. [C. VIII.] Istae generationes [ Vulg. interserit sunt] coeli et terrae, quando creata sunt in die, quo fecit Dominus Deus coelum et terram: Et omne virgultum agri antequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis priusquam germinaret: non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram; sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Formavit igitur Dominus Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem. Plantaverat autem Dominus Deus Paradisum voluptatis a principio, in quo posuit hominem quem formaverat. Produxitque Dominus Deus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave: lignum etiam vitae in medio paradisi, lignumque scientiae boni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita: Nomen uni Phison: ipse est qui circuit omnem terram Evila, ubi nascitur aurum. Et aurum terrae illius optimum est: ibique invenitur bdellium, et lapis onychinus. Et nomen fluvii secundi Gion [ Vulg. Gehon]: ipse est qui circuit omnem terram Aethiopiae. Nomen vero fluminis tertii, Tigris: ipse vadit contra Assyrios. Fluvius autem quartus, ipse est Euphrates. [C. IX.] Tulit ergo Dominus Deus hominem, et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum: praecepitque ei dicens: Ex omni ligno paradisi comede: de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas: in quocumque enim die comederis ex eo, morte morieris. Dixit quoque Dominus Deus: Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutorium simile sui [ Vulg. sibi]. [B. VIII.] Formatis igitur, Dominus Deus, de humo cunctis animantibus terrae, et universis volatilibus coeli, adduxit ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea: omne enim quod vocavit Adam animae viventis, ipsum est nomen ejus. Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia, et universa volatilia coeli, et omnes bestias terrae. Adam [ Vulg. Adae] vero non inveniebatur adjutor similis ejus. Immisit ergo Dominus Deus soporem in Adam: cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et replevit carnem pro ea. Et aedificavit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem, et adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc, os ex ossibus meis, et caro de carne mea, haec vocabitur Virago, quoniam de viro sumpta est. Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. [C. X.] Erant autem uterque nudi, Adam scilicet et uxor ejus, et non erubescebant. [CAP. III.] Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terrae, quae fecerat Dominus Deus. Qui dixit ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum, quae sunt in paradiso vescimur; de fructu vero ligni, quod est in medio paradisi, praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini. Scit enim Deus quod in quocumque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile, et tulit de fructu illius, et comedit: deditque viro suo, qui comedit. Et aperti sunt oculi amborum, cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata. [C. XI.] Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se Adam et uxor ejus a facie Domini Dei in medio ligni paradisi. Vocavitque Dominus Deus Adam, et dixit ei: Ubi es? Qui ait: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Cui dixit: Quis enim indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno de quo praeceperam tibi, ne comederes, comedisti? Dixitque Adam: Mulier quam dedisti sociam mihi, dedit mihi de ligno, et comedi. Et dixit Dominus Deus ad mulierem: Quare hoc fecisti? Quae respondit: Serpens decepit me, et comedi. [B. IX.] Et ait Dominus Deus ad serpentem: Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia, et bestias terrae: super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipse conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus. Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos: in dolore paries filios, et sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Adae vero dixit: Quia audisti vocem uxoris tuae, et comedisti de ligno, ex quo praeceperam tibi, ne comederes, maledicta terra in opere tuo, in laboribus comedes eam [ Vulg. ex ea] cunctis diebus vitae tuae. Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbam terrae. In sudore vultus tui vesceris pane, donec revertaris in terram de qua sumptus es: quia pulvis es, et in pulverem reverteris. Et vocavit Adam nomen uxoris suae Eva: eo quod mater esset cunctorum viventium. [T. II, C. XII.] Fecit quoque Dominus Deus Adam [ Vulg. Adae] et uxori ejus tunicas pellicias, et induit eos, et ait: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sciens bonum et malum: nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum. Et emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Ejecitque Adam, et collocavit ante paradisum voluptatis Cherubim et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. [B. X, C. XIII, Cap. IV.] Adam vero cognovit Evam uxorem suam, quae concepit et peperit Cain, dicens: Possedi hominem per Deum. Rursumque peperit fratrem ejus Abel. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Factum est autem post multos dies ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino. Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum, et respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus. Ad Cain vero, et ad munera illius non respexit: iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus ejus. Dixitque Dominus ad eum: Quare iratus es? et cur concidit facies tua? Nonne si bene egeris, recipies? sin autem male, statim in foribus peccatum aderit? sed sub te erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. [C. XIV.] Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: Egrediamur foras. Cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum. Et ait Dominus ad Cain: Ubi est Abel frater tuus? Qui respondit, Nescio. Num custos fratris mei sum? Dixitque ad eum: Quid fecisti? vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Nunc igitur maledictus eris super terram, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos: vagus et profugus eris super terram. Dixitque Cain ad Dominum: Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero vagus et profugus in terra: omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Dixitque ei Dominus: Nequaquam ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur. Posuitque Dominus Cain signum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum. Egressusque Cain a facie Domini, habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Edem. Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch, et aedificavit civitatem, vocavitque nomen ejus ex nomine filii sui, Enoch. Porro Enoch genuit Irad, Irad genuit Maujael, et Maujael genuit Mathusael, et Mathusael genuit Lamech. Qui accepit duas uxores, nomen uni Ada, et nomen alteri Sella. Genuitque Ada Jabal, qui fuit Pater habitantium in tentoriis, atque pastorum. Et nomen fratris ejus Jubal: ipse fuit pater canentium cithara et organo. Sella quoque genuit Thubal Cain, qui fuit malleator, et faber in cuncta opera aeris et ferri. Soror vero Thubal Cain, Noema. Dixitque Lamech uxoribus suis, Adae et Sellae: Audite vocem meam, uxores Lamech, auscultate sermonem meum: quoniam occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livorem meum. Septuplum ultio dabitur de Cain: de Lamech vero septuagies septies. [B. XI, C. XV.] Cognovit quoque adhuc [ Vulg. tac. adhuc] Adam uxorem suam, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Seth, dicens: Posuit mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Sed et Seth natus est filius quem vocavit Enos: iste coepit invocare nomen Domini. [C. XVI, Cap. V.] Hic est liber generationis Adam. In die qua creavit Deus hominem, ad similitudinem Dei fecit illum. Masculum et feminam creavit eos, et benedixit illis, et vocavit nomen eorum Adam, in die quo creati sunt. Vixit autem Adam centum triginta annis, et genuit ad imaginem et similitudinem suam, vocavitque nomen ejus Seth. Et facti sunt dies Adam. postquam genuit Seth, octingenti anni: genuitque filios et filias. Et factum est omne tempus quod vixit Adam anni nongenti triginta, et mortuus est. Vixit quoque Seth centum quinque annis, et genuit Enos. Vixitque Seth postquam genuit Enos, octingentis septem annis, genuitque filios et filias. Et facti sunt omnes dies Seth nongentorum duodecim annorum, et mortuus est. Vixit vero Enos nonaginta annis, et genuit Cainam. Post cujus ortum vixit octingentis quindecim annis, et genuit filios et filias. Factique sunt omnes dies Enos nongentorum quinque annorum, et mortuus est. Vixit quoque Cainan septuaginta annis, et genuit Malaleel. Et vixit Cainan postquam genuit Malaleel, octingentis quadraginta annis, genuitque filios et filias. Et facti sunt omnes dies Cainan nongenti decem anni, et mortuus est. Vixit autem Malaleel sexaginta quinque annis, et genuit Jared. Et vixit Malaleel postquam genuit Jared, octingentis triginta annis, et genuit filios et filias. Et facti sunt omnes dies Malaleel octingenti nonaginta quinque anni, et mortuus est. Vixitque Jared centum sexaginta duobus annis, et genuit Enoch. Et vixit Jared postquam genuit Enoch, octingentis annis, et genuit filios et filias. Et facti sunt omnes dies Jared nongenti sexaginta duo anni, et mortuus est. [C. XVII.] Porro Enoch vixit sexaginta quinque annis, et genuit Mathusalam, et ambulavit Enoch cum Deo postquam genuit Mathusalam, trecentis annis, et genuit filios et filias. Et facti sunt omnes dies Enoch trecenti sexaginta quinque anni. Ambulavitque cum Deo, et non apparuit: quia tulit eum Deus. Vixit quoque Mathusala centum octoginta septem annis, et genuit Lamech. Et vixit Mathusala, postquam genuit Lamech, septingentis octoginta duobus annis, et genuit filios et filias. Et facti sunt omnes dies Mathusalae nongenti sexaginta novem anni, et mortuus est. Vixit autem Lamech centum octoginta duobus annis, et genuit filium, vocavitque nomen ejus Noe, dicens: Iste consolabitur nos ab operibus manuum nostrarum, in terra cui maledixit Dominus. Vixitque Lamech postquam genuit Noe, quingentis nonaginta quinque annis, et genuit filios et filias. Et facti sunt omnes dies Lamech septingenti septuaginta septem anni, et mortuus est. [T. III, B. XII, C. XVIII, Cap. VI.] Noe vero cum quingentorum esset annorum, genuit Sem, Cham et Japheth. Cumque coepissent homines multiplicari super terram, et filias procreassent, videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus, quas elegerant. Dixitque Deus: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est: eruntque dies illius centum viginti annorum. Gigantes autem erant super terram in diebus illis; postquam enim ingressi sunt filii Dei ad filias hominum, illaeque genuerunt, isti sunt potentes a saeculo viri famosi. Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum omni tempore, poenituit eum quod hominem fecisset in terra. Et tactus dolore cordis intrinsecus: Delebo, inquit, hominem, quem creavi a facie terrae, ab homine usque ad animantia, a reptili usque ad volucres coeli: poenitet enim me fecisse eos. [C. XIX.] Noe vero invenit gratiam coram Domino. Hae [ Vulg. addit sunt] generationes Noe: Noe vir justus atque perfectus fuit in generationibus suis, cum Deo ambulavit. Et genuit tres filios Sem, Cham, et Japheth: corrupta est autem terra coram Deo, et repleta est iniquitate. Cumque vidisset Deus terram esse corruptam (omnis quippe caro corruperat viam suam super terram) dixit ad Noe: Finis universae carnis venit coram me, repleta est terra iniquitate a facie eorum, et ego disperdam eos cum terra. Fac tibi arcam de lignis laevigatis, mansiunculas in arca facies, et bitumine linies intrinsecus et extrinsecus. Et sic facies eam: Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae, quinquaginta cubitorum latitudo, et triginta cubitorum altitudo illius. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus: ostium autem arcae pones ex latere deorsum, coenacula, et tristega facies in ea. Ecce ego adducam diluvii aquas super terram, ut interficiam omnem carnem, in qua spiritus vitae est subter coelum: [ Vulg. add. et] universa quae in terra sunt consummentur. Ponamque foedus meum tecum, et ingredieris arcam tu, et filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum. Et ex cunctis animantibus universae carnis bina induces in arcam, ut vivant tecum, masculini sexus et feminini. De volucribus juxta genus suum, et de jumentis in genere suo, et ex omni reptili terrae secundum genus suum: bina de omnibus ingredientur tecum, ut possint vivere. Tolles igitur tecum ex omnibus escis, quae mandi possunt, et comportabis apud te, et erunt tam tibi quam illis in cibum. Fecit ergo Noe omnia quae praeceperat illi Deus. [Cap. VII.] Dixitque Dominus ad eum: Ingredere tu, et omnis domus tua in arcam, te enim vidi justum coram me in generatione hac. Ex omnibus animantibus mundis tolle septena et septena, masculum et feminam; de animantibus vero non mundis duo et duo, masculum et feminam. Sed et de volatilibus coeli septena et septena, masculum et feminam, ut salvetur semen super faciem universae terrae. Adhuc enim et post dies septem ego pluam super terram quadraginta diebus et quadraginta noctibus, et delebo omnem substantiam quam feci, de superficie terrae. Fecit ergo Noe omnia quae mandaverat ei Dominus. Eratque sexcentorum annorum quando diluvii aquae inundaverunt super terram. [C. XX.] Et ingressus est Noe et filii ejus, uxor ejus et uxores filiorum ejus cum eo, in arcam propter aquas diluvii. De animantibus quoque mundis et immundis, et de volucribus, et ex omni quod movetur super terram, duo et duo ingressa sunt ad Noe in arcam, masculus et femina, sicut praeceperat Deus Noe. Cumque transissent septem dies, aquae diluvii inundaverunt super terram. Anno sexcentesimo vitae Noe, mense secundo, septimo decimo die mensis, rupti sunt omnes fontes abyssi magnae, et cataractae coeli apertae sunt, et facta est pluvia super terram quadraginta diebus et quadraginta noctibus. In articulo diei illius ingressus est Noe, et Sem, et Cham, et Japheth, filii ejus, uxor illius, et tres uxores filiorum ejus cum eis, in arcam: ipsi et omne animal secundum genus suum, universaque jumenta in genere suo, et omne quod movetur super terram in genere suo, cunctumque volatile secundum genus suum, universae aves, omnesque volucres, ingressae sunt ad Noe in arcam; bina et bina ex omni carne, in qua erat spiritus vitae. Et quae ingressa sunt, masculus et femina ex omni carne introierunt, sicut praeceperat ei Deus: et inclusit eum Dominus de foris. Factumque est diluvium quadraginta diebus super terram: et multiplicatae sunt aquae, et elevaverunt arcam in sublime a terra. Vehementer enim inundaverunt: et omnia repleverunt in superficie terrae: porro arca ferebatur super aquas. Et aquae praevaluerunt nimis super terram: opertique sunt omnes montes excelsi sub universo coelo. Quindecim cubitis altior fuit aqua super montes, quos operuerat. Consumptaque est omnis caro quae movebatur super terram, volucrum, animantium, bestiarum, omniumque reptilium, quae reptant super terram: universi homines, et cuncta, in quibus spiraculum vitae est in terra, mortua sunt. Et delevit omnem substantiam, quae erat super terram, ab homine usque ad pecus, tam reptile quam volucres coeli: et deleta sunt de terra: remansit autem solus Noe, et qui cum eo erant in arca. Obtinueruntque aquae terram centum quinquaginta diebus. [T. IV, C. XXI, Cap. VIII.] Recordatus autem Deus Noe, cunctorumque animantium, et omnium jumentorum, quae erant cum eo in arca, adduxit spiritum super terram, et imminutae sunt aquae. Et clausi sunt fontes abyssi, et cataractae coeli: et prohibitae sunt pluviae de coelo. Reversaeque sunt aquae de terra euntes et redeuntes: et coeperunt minui post centum quinquaginta dies. Requievitque arca mense septimo, vigesima septima die mensis, super montes Armeniae. At vero aquae ibant et decrescebant usque ad decimum mensem: decimo enim mense, prima die mensis apparuerunt cacumina montium. Cumque transissent quadraginta dies, aperiens Noe fenestram arcae, quam fecerat, dimisit corvum: qui egrediebatur, et revertebatur, donec siccarentur aquae super terram. Emisit quoque columbam post eum, ut videret si jam cessassent aquae super faciem terrae. Quae cum non invenisset ubi requiesceret pes ejus, reversa est ad eum in arcam: aquae enim erant super universam terram: extenditque manum, et apprehensam intulit in arcam. Exspectatis autem ultra septem diebus aliis, rursum dimisit columbam ex arca. At illa venit ad eum ad vesperam, portans ramum olivae virentibus foliis in ore suo. Intellexit ergo Noe quod cessassent aquae super terram. Exspectavitque nihilominus septem alios dies: et emisit columbam, quae non est reversa ultra ad eum. [C. XXII.] Igitur sexcentesimo primo anno, primo mense, prima die mensis, imminutae sunt aquae super terram: et aperiens Noe tectum arcae, aspexit, viditque quod exsiccata esset superficies terrae. Mense secundo septima et vigesima die mensis, arefacta est terra. [B. XIII.] Locutus est autem Deus ad Noe, dicens: Egredere de arca, tu et uxor tua, filii tui, et uxores filiorum tuorum tecum: cuncta animantia quae sunt apud te, ex omni carne, tam in volatilibus quam in bestiis et universis reptilibus quae reptant super terram, educ tecum, et ingredimini super terram: crescite et multiplicamini super eam. Egressus est ergo Noe, et filii ejus, uxor illius, et uxores filiorum ejus, cum eo. Sed et omnia animantia, jumenta, et reptilia quae reptant super terram, secundum genus suum, de arca egressa sunt. [T. V.] Aedificavit autem Noe altare Domino, et tollens de cunctis pecoribus et volucribus mundis, obtulit holocausta super altare. Odoratusque est Dominus odorem suavitatis, et ait ad eum: Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines: sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua; non igitur ultra percutiam omnem animam viventem, sicut feci. Cunctis diebus terrae, sementis et messis, frigus et aestus, aestas et hyems, nox et dies non requiescent. [C. XXIII, Cap. IX.] Benedixitque Deus Noe et filiis ejus. Et dixit ad eos: Crescite et multiplicamini, et implete [ Vulg. replete] terram. Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terrae, et super omnes volucres coeli, cum universis quae moventur in terra [ Vulg. super terram], omnes pisces maris manui vestrae traditi sunt. Et omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum, quasi olera virentia tradidi vobis omnia: Excepto, quod carnem cum sanguine comedetis. Sanguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum, et de manu hominis, de manu viri et fratris ejus, requiram animam hominis. Quicumque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius, ad imaginem quippe Dei factus est homo. Vos autem crescite et multiplicamini, et ingredimini super terram, et implete eam. [C. XXIV.] Haec quoque dixit Deus ad Noe et ad filios ejus cum eo. Ecce ego statuam pactum meum vobiscum, et cum semine vestro post vos: et ad omnem animam viventem, quae est vobiscum, tam in volucribus quam in jumentis et pecudibus terrae cunctis, quae egressa sunt de arca, et universis bestiis terrae. Statuam pactum meum vobiscum, et nequaquam ultra interficietur omnis caro ab aquis diluvii, neque erit deinceps diluvium dissipans terram. Dixitque Deus: Hoc signum foederis quod do inter me et vos, et ad omnem animam viventem, quae est vobiscum in generationes sempiternas. Arcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis inter me et inter terram. Cumque obduxero nubibus coelum, apparebit arcus meus in nubibus: et recordabor foederis mei vobiscum, et cum omni anima vivente quae carnem vegetat: et non erunt ultra aquae diluvii ad delendam universam carnem. Eritque arcus in nubibus, et videbo illum, et recordabor foederis sempiterni, quod pactum est inter Deum et inter omnem animam viventem universae carnis quae est super terram. Dixitque Deus Noe: Hoc erit signum foederis, quod constitui inter me et inter omnem carnem super terram. [B. XIV, C. XXV.] Erant igitur filii Noe, qui egressi sunt de arca, Sem, Cham, et Japheth: porro Cham ipse est pater Chanaan. Tres isti sunt filii Noe: et ab his disseminatum est omne hominum genus super universam terram. Coepitque Noe vir agricola exercere terram, et plantavit vineam. Bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo. Quod cum vidisset Cham pater Chanaan, verenda scilicet patris sui esse nudata, nuntiavit duobus fratribus suis foras. At vero Sem et Japheth pallium imposuerunt humeris suis, et incedentes retrorsum, operuerunt verenda patris sui: faciesque eorum aversae erant, et patris virilia non viderunt. Evigilans autem Noe ex vino, cum didicisset quae fecerat ei filius suus minor, ait: Maledictus Chanaan, servus servorum erit fratribus suis. Dixitque: Benedictus Dominus Deus Sem, sit Chanaan servus ejus. Dilatet Deus Japheth, et habitet in tabernaculis Sem, sitque Chanaan servus ejus. [C. XXVI.] Vixit autem Noe post diluvium trecentis quinquaginta annis. Et impleti sunt omnes dies ejus nongentorum quinquaginta annorum, et mortuus est. [T. VI, B. XV, Cap. X.] Hae generationes filiorum Noe, Sem, Cham et Japheth: natique sunt eis filii post diluvium. Filii Japheth: Gomer, et Magog, et Madai, et Javan, et Thubal, et Mosoch, et Thiras. Porro filii Gomer: Ascenez et Riphath et Thogorma. Filii autem Javan: Elisa et Tharsis, Cetthim, et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae gentium in regionibus suis: unusquisque secundum linguam suam et familias suas in nationibus suis. Filii autem Cham: Chus et Mesraim, et Phuth, et Chanaan. Filii Chus: Saba, et Evila, et Sabatha, et Regma, et Sabathaca. Filii Regma: Saba, et Dadan. Porro Chus genuit Nemrod: ipse coepit esse potens in terra, et erat robustus venator coram Domino. Ob hoc exivit proverbium: Quasi Nemrod robustus venator coram Domino. Fuit autem principium regni ejus Babylon, et Arach, et Achad, et Challane, in terra Sennaar. De terra illa egressus est Assur, et aedificavit Nineven, et plateas civitatis, et Chale. Resen quoque inter Nineven et Chale: haec est civitas magna. At vero Mesraim genuit Ludim, et Anamim, et Laabim: Nephtuim, et Phetrusim, et Chasluim, de quibus egressi sunt Philisthiim et Chaphturim. Chanaan autem genuit Sidonem primogenitum suum, Ethaeum, et Jebusaeum, et Amorrhaeum, Gergesaeum, Evaeum, et Aracaeum: Sinaeum, et Aradium, Samaraeum, et Amathaeum: et post haec disseminati sunt populi Chananaeorum. Factique sunt termini Chanaan venientibus a Sidone Geraram usque Gazam, donec ingrediaris Sodomam et Gomorram, et Adamam, et Seboim, usque Lesa. Hi filii Cham in cognationibus, et linguis, et generationibus, terrisque et gentibus suis. De Sem quoque nati sunt, patre omnium filiorum Heber, fratre Japhet majore. Filii Sem: Aelam et Assur, et Arphaxad, et Lud, et Aram. Filii Aram: Hus, et Hul et Gether, et Mes. At vero Arphaxad genuit Sale, de quo ortus est Heber. Natique sunt Heber filii duo, nomen uni Phaleg, eo quod in diebus ejus divisa sit terra et nomen fratris ejus Jectan: Qui Jectan genuit Elmodad, et Saleph, et Asarmoth, Jare, et Aduram, et Uzal, et Decla, et Ebal, et Abimael, Saba, et Ophir, et Evila, et Jobab; omnes isti filii Jectan. Et facta est habitatio eorum de Messa pergentibus usque Sephar montem orientalem. Isti filii Sem, secundum cognationes, et linguas, et regiones, in gentibus suis. Hae familiae Noe juxta populos et nationes suas. Ab his divisae sunt gentes in terra post diluvium. [B. XVI, C. XXVII, Cap. XI.] Erat autem terra labii unius, et sermonum eorumdem. Cumque proficiscerentur de oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt in eo. Dixitque alter ad proximum suum: Venite, faciamus lateres, et coquamus eos igni. Habueruntque lateres pro saxis, et bitumen pro caemento: et dixerunt: Venite, faciamus nobis civitatem et turrim, cujus culmen pertingat ad coelum: et celebremus nomen nostrum antequam dividamur in universas terras. Descendit autem Dominus ut videret civitatem et turrim, quam aedificabant filii Adam, et dixit: Ecce, unus est populus, et unum labium omnibus: coeperuntque hoc facere, nec desistent a cogitationibus suis, donec eas opere compleant. Venite igitur, descendamus et confundamus ibi linguam eorum, ut non audiat unusquisque vocem proximi sui. Atque ita divisit eos Dominus ex illo loco in universas terras, et cessaverunt aedificare civitatem. Et idcirco vocatum est nomen ejus Babel, quia ibi confusum est labium universae terrae: et inde dispersit eos Dominus super faciem cunctarum regionum. Hae sunt generationes Sem: Sem centum erat annorum quando genuit Arphaxad, biennio post diluvium. Vixitque Sem postquam genuit Arphaxad, quingentis annis: et genuit filios et filias. Porro Arphaxad vixit triginta quinque annis, et genuit Sale. Vixitque Arphaxad postquam genuit Sale, quadringentis tribus annis [ Ita cod. ms. S. German. n. 3, Heb. Syr. et Arab. At vero Sam. editi Latini et mss. plurimi libri legunt 303], et genuit filios et filias. Sale quoque vixit triginta annis, et genuit Heber. Vixitque Sale postquam genuit Heber, quadringentis [ Vulg. quadraginta] tribus annis, et genuit filios et filias. Vixit autem Heber triginta quatuor annis, et genuit Phaleg. Et vixit Heber postquam genuit Phaleg, quadringentis triginta annis: et genuit filios et filias. Vixit quoque Phaleg triginta annis, et genuit Reu. Vixitque Phaleg postquam genuit Reu, ducentis novem annis: et genuit filios et filias. Vixit autem Reu triginta duobus annis, et genuit Sarug. Vixit quoque Reu postquam genuit Sarug, ducentis septem annis, et genuit filios et filias. Vixit vero Sarug triginta annis, et genuit Nahor. Vixitque Sarug postquam genuit Nahor, ducentis annis, et genuit filios et filias. Vixit autem Nahor viginti novem annis, et genuit Thare. Vixitque Nahor postquam genuit Thare, centum decem et novem annis: et genuit filios et filias. Vixitque Thare septuaginta annis, et genuit Abram, et Nahor, et Aran. [C. XXV, 121.] Hae sunt autem generationes Thare: Thare genuit Abram, et Nahor, et Aran. Porro Aran genuit Lot. Mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitatis suae in Ur Chaldaeorum. Duxerunt autem Abram et Nahor uxores: nomen uxoris Abram, Sarai, et nomen uxoris Nahor, Melcha, filia Aran, patris Melchae et patris Ieschae. Erat autem Sarai sterilis, nec habebat liberos. Tulit itaque Thare Abram filium suum, et Lot filium Aran, filium filii sui, et Sarai nurum suam, uxorem Abram filii sui, et eduxit eos de Ur Chaldaeorum, ut irent in terram Chanaan: veneruntque usque Haran, et habitaverunt ibi. Et facti sunt dies Thare ducentorum quinque annorum, et mortuus est in Haran. [T. VII, B. XVII, C. XXIX, Cap. XII.] Dixit autem Dominus ad Abram: Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, [ Vulg. add. et veni] in terram quam monstrabo tibi. Faciamque te in gentem magnam, et benedicam tibi, et magnificabo nomen tuum, erisque benedictus. Benedicam benedicentibus tibi, et maledicam maledicentibus tibi, atque in te benedicentur universae cognationes terrae. Egressus est itaque Abram sicut praeceperat ei Dominus: et ivit cum eo Lot. Septuaginta quinque annorum erat Abram cum egrederetur de Haran. Tulitque Sarai uxorem suam, et Lot filium fratris sui, universamque substantiam quam possederant, et animas quas fecerant in Haran. [C. XXX.] Et egressi sunt ut irent in terram Chanaan. Cumque venissent in eam, pertransivit Abram terram usque ad locum Sichem, usque ad convallem illustrem: Chananaeus autem tunc erat in terra. [B. XVIII.] Apparuitque Dominus Abram, et dixit ei: Semini tuo dabo terram hanc. Qui aedificavit ibi altare Domino, qui apparuerat ei. Et inde transgrediens ad montem, qui erat contra orientem Bethel, tetendit ibi tabernaculum suum, ab occidente habens Bethel, et ab oriente Al: aedificavit quoque ibi altare Domino, et invocavit nomen ejus. Perrexitque Abram vadens, et ultra progrediens ad meridiem. Facta est autem fames in terra: descenditque Abram in Aegyptum, ut peregrinaretur ibi: praevaluerat enim fames in terra. Cumque prope esset, ut ingrederetur Aegyptum, dixit Sarai uxori suae: Novi quod pulchra sis mulier: et quod cum viderint te Aegyptii, dicturi sunt: Uxor ipsius est: et interficient me, et te reservabunt. Dic ergo, obsecro te, quod soror mea sis: ut bene sit mihi propter te, et vivat anima mea ob gratiam tui. Cum itaque ingressus esset Abram Aegyptum, viderunt Aegyptii mulierem quod esset pulchra nimis. Et nuntiaverunt principes Pharaoni, et laudaverunt eam apud illum: et sublata est mulier in domum Pharaonis. Abram vero bene usi sunt propter illam: fueruntque ei oves, et boves, et asini, et servi, et famulae, et asinae, et cameli. Flagellavit autem Dominus Pharaonem plagis maximis, et domum ejus, propter Sarai uxorem Abram. Vocavitque Pharao Abram, et dixit ei: Quidnam est, quod fecisti mihi? quare non indicasti quod uxor tua esset? Quam ob causam, dixisti esse sororem tuam, ut tollerem eam mihi in uxorem? Nunc igitur ecce conjux tua, accipe eam, et vade. Praecepitque Pharao super Abram viris: et deduxerunt eum, et uxorem illius, et omnia quae habebat. [B. XIX, Cap. XIII.] Ascendit ergo Abram de Aegypto, ipse et uxor ejus, et omnia quae habebat, et Lot cum eo, ad Australem plagam. Erat autem dives valde in possessione argenti et auri. Reversusque est per iter, quo venerat, a meridie in Bethel, usque ad locum ubi prius fixerat tabernaculum inter Bethel et Ai, in loco altaris quod fecerat prius, et invocavit ibi nomen Domini. Sed et Lot qui erat cum Abram, fuerunt greges ovium, et armenta, et tabernacula. Nec poterat eos capere terra, ut habitarent simul: erat quippe substantia eorum multa, et non quibant habitare communiter. Unde et facta est rixa inter pastores gregum Abram et Lot. Eo autem tempore Chananaeus et Pherezaeus habitabant in terra illa. Dixit ergo Abram ad Lot: Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos: fratres enim sumus. Ecce universa terra coram te est: recede a me, obsecro: si ad sinistram ieris, ego dexteram tenebo: si tu dexteram elegeris, ego ad sinistram pergam. Elevatis itaque Lot oculis, vidit omnem circa regionem Jordanis, quae universa irrigabatur, antequam subverteret Dominus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Domini, et sicut Aegyptus venientibus in Segor. Elegitque sibi Lot regionem circa Jordanem, et recessit ab Oriente, divisique sunt alterutrum a fratre suo. Abram habitavit in terra Chanaam: Lot vero moratus est in oppidis, quae erant circa Jordanem, et habitavit in Sodomis. Homines autem Sodomitae pessimi erant, et peccatores coram Domino nimis. [B. XX, C. XXXI.] Dixitque Dominus ad Abram, postquam divisus est Lot ab eo: Leva oculos tuos, et vide a loco, in quo nunc es, ad aquilonem et ad meridiem, ad orientem et ad occidentem. Omnem terram, quam conspicis, tibi dabo et semini tuo usque in sempiternum. Faciamque semen tuum sicut pulverem terrae: si quis potest hominum numerare pulverem terrae, semen quoque tuum numerare poterit. Surge et perambula terram in longitudinem et in latitudinem suam, quia tibi daturus sum eam. Movens igitur Abram tabernaculum suum, venit et habitavit juxta convallem Mamre, quae est in Hebron: aedificavitque ibi altare Domino. [T. VIII, C. XXXII, Cap. XIV.] Factum est autem in illo tempore, ut Amraphel, Rex Sennaar, et Arioch rex Ponti, et Chodorlahomor, rex Elamitarum, et Thadal, rex Gentium, inirent bellum contra Bara, regem Sodomorum, et contra Bersa, regem Gomorrhae, et contra Sennaab, regem Adamae, et contra Semeber, regem Seboim, contraque regem Balae, ipsa est Segor. Omnes hi convenerunt in vallem Silvestrem, quae nunc est mare salis. Duodecim enim annis servierant Chodorlahomor, et tertio decimo anno recesserunt ab eo. Igitur anno quartodecimo venit Chodorlahomor, et reges qui erant cum eo: percusseruntque Raphaim in Astaroth Carnaim, et Zuzim cum eis, et Emim in Save Cariathaim, et Horrhaeos in montibus Seir, usque ad Campestria Pharan, quae est in solitudine. Reversique sunt, et venerunt ad fontem Mesphat, ipsa est Cades: et percusserunt omnem regionem Amalecitarum, et Ammorhaeum qui habitabat in Asason Thamar. Et egressi sunt rex Sodomorum et rex Gomorrhae, rexque Adamae, et rex Seboim, nec non et rex Balae, quae est Segor: et direxerunt aciem contra eos in valle Silvestri, scilicet adversum Chodorlahomor, regem Elamitarum, et Thadal, regem Gentium, et Amraphel, regem Sennaar, et Arioch, regem Ponti: quatuor reges adversus quinque. Vallis autem Silvestris habebat puteos multos bituminis. Itaque rex Sodomorum et Gomorrhae terga verterunt, cecideruntque ibi, et qui remanserant, fugerunt ad montem. Tulerunt autem omnem substantiam Sodomorum et Gomorrhae, et universa quae ad cibum pertinent, et abierunt: necnon et Lot et substantiam ejus, filium fratris Abram, qui habitabat in Sodomis. Et ecce unus qui evaserat, nuntiavit Abram Hebraeo, qui habitabat in convalle Mamre Amorrhaei, fratris Escol, et fratris Aner: hi enim pepigerant foedus cum Abram. Quod cum audisset Abram, captum videlicet Lot fratrem suum, numeravit expeditos vernaculos suos trecentos decem et octo, et persecutus est eos usque Dan. Et divisis sociis, irruit super eos nocte: percussitque eos, et persecutus est eos usque Hoba, quae est ad laevam Damasci. Reduxitque omnem substantiam, et Lot fratrem suum cum substantia illius, mulieres quoque et populum. Egressus est autem rex Sodomorum in occursum ejus, postquam reversus est a caede Chodorlahomor et regum qui cum eo erant in valle Save, quae est vallis regis. At vero Melchisedec, rex Salem, proferens panem et vinum (erat enim sacerdos Dei altissimi), benedixit ei, et ait: Benedictus Abram Deo excelso, qui creavit coelum et terram, et benedictus Deus excelsus, quo protegente, hostes in manibus tuis sunt. Et dedit ei decimas ex omnibus. Dixit autem rex Sodomorum ad Abram: Da mihi animas, caetera tolle tibi. Qui respondit ei: Levo manum meam ad Dominum Deum excelsum, possessorem coeli et terrae, quod a filo subtegminis usque ad corrigiam caligae, non accipiam ex omnibus quae tua sunt, ne dicas: Ego ditavi Abram: exceptis his quae comederunt juvenes, et partibus virorum qui venerunt mecum, Aner, Escol, et Mamre; isti accipient partes suas. [T. IX, B. XXI, C. XXXIII, Cap. XV.] His ita transactis, factus est sermo Domini ad Abram per visionem, dicens: Noli timere, Abram: ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis: Dixitque Abram, Domine Deus, quid dabis mihi? ego vadam absque liberis, et filius procuratoris domus meae, iste Damascus Eliezer. Addiditque Abram: Mihi autem non dedisti semen, et ecce vernaculus meus, haeres meus erit. Statimque sermo Domini factus est ad eum, dicens: Non erit hic haeres tuus, sed qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis haeredem. Eduxitque eum foras, et ait illi: Suspice coelum, et numera stellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum. Credidit Domino, et reputatum est illi ad justitiam. Dixitque ad eum: Ego Dominus qui eduxi te de Ur Chaldaeorum, ut darem tibi terram istam, et possideres eam. At ille ait: Domine Deus, unde scire possum, quod possessurus sim eam? Et respondens Dominus: Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. Qui tollens universa haec, divisit ea per medium, et utrasque partes contra se altrinsecus posuit: aves autem non divisit. Descenderuntque volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. Cumque sol occumberet, sopor irruit super Abram, et horror magnus, et tenebrosus invasit eum. Dictumque est ad eum: Scito praenoscens quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti, et affligent quadringentis annis. Verumtamen gentem, cui servituri sunt, ego judicabo, et posthaec egredientur cum magna substantia. Tu autem ibis ad patres tuos in pace, sepultus in senectute bona. Generatione autem quarta revertentur huc: necdum enim completae sunt iniquitates Amorrhaeorum usque ad praesens tempus. Cum ergo occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis transiens inter divisiones illas. In die illo pepigit Dominus cum Abram foedus, dicens: Semini tuo dabo terram hanc a fluvio Aegypti usque ad fluvium magnum Euphratem. Cinaeos, et Cenezaeos, et Cedmonaeos, et Ethaeos, et Pherezaeos, Raphaim quoque, et Amorrhaeos, et Chananaeos, et Gergesaeos, et Jebusaeos. [T. X, Cap. XVI.] Igitur Sarai, uxor Abram, non genuerat liberos; sed habens ancillam Aegyptiam nomine Agar, dixit marito suo: Ecce conclusit me Dominus, ne parerem, ingredere ad ancillam meam, si forte saltem ex illa suscipiam filios. Cumque ille acquiesceret deprecanti, tulit Agar Aegyptiam ancillam suam, post annos decem quam habitare coeperant in terra Chanaan, et dedit eam viro suo uxorem. Qui ingressus est ad eam. At illa concepisse se videns, despexit dominam suam. Dixitque Sarai ad Abram: Inique agis contra me: ego dedi ancillam meam in sinum tuum, quae videns quod conceperit, despectui me habet: judicet Dominus inter me et te. Cui respondens Abram: Ecce, ait, ancilla tua in manu tua est, utere ea ut libet. Affligente igitur eam Sarai, fugam iniit. Cumque invenisset illam angelus Domini juxta fontem aquae in solitudine, qui [ Vulg. quae] est in via Sur, dixit ad illam: Agar ancilla Sarai, unde venis? et quo vadis? quae respondit: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Dixitque ei angelus Domini: Revertere ad dominam tuam, et humiliare sub manu ipsius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum, et non numerabitur prae multitudine. Ac deinceps: Ecce, ait, concepisti, et paries filium: vocabisque nomen ejus Ismael, eo quod audierit Dominus afflictionem tuam. Hic erit ferus homo, manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum, et e regione universorum fratrum suorum figet tabernacula. Vocavit autem nomen Domini qui loquebatur ad eam: Tu, Deus, qui vidisti me. Dixit enim: Profecto hic vidi posteriora videntis me. Propterea appellavit puteum illum, Puteum viventis et videntis me. Ipse est inter Cades et Barad. Peperitque Agar Abrae filium: qui vocavit nomen ejus Ismael. Octoginta et sex annorum erat Abram, quando peperit ei Agar Ismaelem. [B. XXII, C. XXXIV, Cap. XVII.] Postquam vero nonaginta et novem annorum esse coeperat, apparuit ei Dominus: dixitque ad eum: Ego Deus omnipotens, ambula coram me, et esto perfectus. Ponamque foedus meum inter me et te, et multiplicabo te vehementer nimis. Cecidit Abram pronus in faciem. Dixitque ei Deus: Ego sum, et pactum meum tecum, erisque pater multarum gentium. Nec ultra vocabitur nomen tuum Abram: sed appellaberis Abraham, quia patrem multarum gentium constitui te. Faciamque te crescere vehementissime, et ponam te in gentibus, regesque ex te egredientur. Et statuam pactum meum inter me et te, et inter semen tuum post te in generationibus suis, foedere sempiterno: ut sim Deus tuus, et seminis tui post te. Daboque tibi et semini tuo terram peregrinationis tuae, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, eroque Deus eorum. [T. XI.] Dixit iterum Deus ad Abraham: Et tu ergo custodies pactum meum, et semen tuum post te in generationibus suis. Hoc est pactum meum quod observabitis inter me et vos, et semen tuum post te: Circumcidetur ex vobis omne masculinum, et circumcidetis carnem praeputii vestri, ut sit in signum foederis inter me et vos. Infans octo dierum circumcidetur in vobis, omne masculinum in generationibus vestris, tam vernaculus, quam emptitius circumcidetur, et quicumque non fuerit de stirpe vestra: eritque pactum meum in carne vestra in foedus aeternum. Masculus, cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illa de populo suo: quia pactum meum irritum fecit. Dixit quoque Deus ad Abraham: Sarai uxorem tuam non vocabis Sarai, sed Saram. Et benedicam ei, et ex illa dabo tibi filium cui benedicturus sum, eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. Cecidit Abraham in faciem suam, et risit, dicens in corde suo: Putasne, centenario nascetur filius? et Sara nonagenaria pariet? Dixitque ad Deum: Utinam Ismael vivat coram te. Et ait Deus ad Abraham: Sara, uxor tua, pariet tibi filium, vocabisque nomen ejus Isaac, et constituam pactum meum illi in foedus sempiternum, et semini ejus post eum. Super Ismael quoque exaudivi te: ecce, benedicam ei, et augebo, et multiplicabo eum valde, duodecim duces generabit, et faciam illum in gentem magnam. Pactum vero meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sara tempore isto in anno altero. Cumque finitus esset sermo loquentis cum eo, ascendit Deus ab Abraham. Tulit autem Abraham Ismaelem, filium suum, et omnes vernaculos domus suae, universosque quos emerat, cunctos mares ex omnibus viris domus suae, et circumcidit carnem praeputii eorum statim in ipsa die, sicut praeceperat ei Deus. Abraham nonaginta et novem erat annorum quando circumcidit carnem praeputii sui. Et Ismael filius ejus [ Vulg. tac. ejus] tredecim annos impleverat tempore circumcisionis suae. Eadem die circumcisus est Abraham et Ismael filius ejus. Et omnes viri domus illius, tam vernaculis, quam emptitii et alienigenae pariter circumcisi sunt. [T. XII, B. XXXIII, C. XXXV, Cap. XVIII.] Apparuit autem ei Dominus in convalle Mamre sedenti in ostio tabernaculi sui, in ipso fervore diei. Cumque elevasset oculos, apparuerunt ei tres viri stantes propter [ Vulg. prope] eum, quos cum vidisset, cucurrit in occursum eorum de ostio tabernaculi, et adoravit in terram: Et dixit: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas servum tuum; sed afferam pauxillum aquae, et lavate pedes vestros, et requiescite sub arbore. Ponamque buccellam panis, et confortate cor vestrum, postea transibitis: idcirco enim declinastis ad servum vestrum. Qui dixerunt: Fac ut locutus es. Festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, dixitque ei: Accelera, tria sata similae commisce, et fac subcineritios panes. Ipse vero ad armamentum cucurrit, et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum, deditque puero, qui festinavit et coxit illum. Tulit quoque butyrum et lac, et vitulum quem coxerat, et posuit coram eis: ipse vero stabat juxta eos sub arbore. Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara, uxor tua? ille respondit: Ecce in tabernaculo est. Cui dixit: Revertens veniam ad te tempore isto, vita comite, et habebit filium Sara uxor tua. Quo audito, Sara risit post ostium tabernaculi. Erant autem ambo senes, provectaeque aetatis, et desierunt Sarae fieri muliebria. Quae risit occulte, dicens: Postquam consenui, et dominus meus vetulus est, voluptati operam dabo? Dixit autem Dominus ad Abraham: Quare risit Sara, dicens: Num vere paritura sum anus? Numquid Deo est quidquam difficile? juxta condictum revertar ad te hoc eodem tempore, vita comite, et habebit Sara filium. Negavit Sara dicens, Non risi, timore perterrita. Dominus autem: Non est, inquit, ita; sed risisti. Cum ergo surrexissent inde viri, direxerunt oculos contra Sodomam, et Abraham simul gradiebatur, deducens eos. Dixitque Dominus: Num celare potero Abraham quae gesturus sum, cum futurus sit in gentem magnam, ac robustissimam, et benedicendae sint in illo omnes nationes terrae? Scio enim quod praecepturus sit filiis suis, et domui suae post se, ut custodiant viam Domini, et faciant justitiam et judicium, ut adducat Dominus propter Abraham omnia quae locutus est ad eum. Dixit itaque Dominus: Clamor Sodomorum et Gomorraeorum multiplicatus est, et peccatum eorum aggravatum est nimis. Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me, opere compleverint: an non est ita, ut sciam. Converteruntque se inde, et abierunt Sodomam: Abraham vero adhuc stabat coram Domino. Et appropinquans ait: Numquid perdes justum cum impio? Si fuerint quinquaginta justi in civitate, peribunt simul, et non parces loco illi propter quinquaginta justos, si fuerint in ea? Absit a te, ut rem hanc facias, et occidas justum cum impio, fiatque justus sicut impius. Non est hoc tuum. Qui judicas omnem terram, nequaquam facies judicium [ Vulg. add. hoc]. Dixitque Dominus ad eum: Si invenero Sodomis quinquaginta justos in medio civitatis, dimittam omni loco propter eos. Respondens Abraham ait: Quia semel coepi, loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis. Quid si minus quinquaginta justis, quinque fuerint? delebis, propter quinque, universam urbem? Et ait; Non delebo, si invenero ibi quadraginta et quinque. Rursumque locutus est ad eum: Sin autem quadraginta inventi fuerint, quid facies? Ait: Non percutiam propter quadraginta. Ne, quaeso, inquit, indigneris, Domine, si loquar: Quid si inventi fuerint ibi triginta? Respondit: Non faciam, si invenero ibi triginta. Quia semel, ait, coepi, loquar ad Dominum meum: Quid si inventi fuerint ibi viginti? Dixit: Non interficiam propter viginti. Obsecro, inquit, ne irascaris, Domine, si loquar adhuc semel: Quid si inventi fuerint ibi decem? Et dixit: Non delebo propter decem. Abiit Dominus, postquam cessavit loqui ad Abraham, et ille reversus est in locum suum. [C. XXXVI, Cap. XIX.] Veneruntque duo angeli Sodomam vespere, sedente Lot in foribus civitatis. Qui cum vidisset, surrexit [ Vulg. add. eos], et ivit obviam eis: adoravitque pronus in terram, et dixit: Obsecro, domini, declinate in domum pueri vestri, et manete ibi: lavate pedes vestros: et mane proficiscemini in viam vestram. Qui dixerunt: Minime, sed in platea manebimus. Compulit illos oppido ut diverterent ad eum: ingressisque domum illius fecit convivium, coxit azyma, et comederunt. Prius autem quam irent cubitum, viri civitatis vallaverunt domum a puero usque ad senem, omnis populus simul. Vocaveruntque Lot, et dixerunt ei: Ubi sunt viri qui introierunt ad te nocte? educ illos huc, ut cognoscamus eos. Egressus ad eos Lot, post tergum occludens ostium, ait: Nolite, quaeso, fratres mei, nolite malum hoc facere. Habeo duas filias, quae necdum cognoverunt virum: educam eas ad vos, et abutimini eis sicut placuerit vobis, dummodo viris istis nihil faciatis mali, quia ingressi sunt sub umbraculum culminis mei. At illi dixerunt: Recede illuc. Et rursus: ingressus es, inquiunt, ut advena; numquid ut judices? te ergo ipsum magis quam hos affligemus. Vimque faciebant Lot vehementissime: jam prope erant [ Vulg. jamque erat] ut infringerent fores. Et ecce miserunt manum viri, et introduxerunt ad se Lot, clauseruntque ostium, et eos, qui erant foris, percusserunt caecitate a minimo usque ad maximum, ita ut ostium invenire non possent. Dixerunt autem ad Lot: Habes hic tuorum quempiam? generum, aut filios, aut filias, omnes, qui tui sunt, educ de urbe hac: delebimus enim locum istum, eo quod increverit clamor eorum coram Domino, qui misit nos ut perdamus illum [ Vulg. illos]. Egressus itaque Lot, locutus est ad generos suos, qui accepturi erant filias ejus, et dixit: Surgite, egredimini de loco isto: quia delebit Dominus civitatem hanc. Et visus est eis quasi ludens loqui. Cumque esset mane, cogebant eum angeli, dicentes: Surge, tolle uxorem tuam et duas filias quas habes: ne et tu pariter pereas in scelere civitatis. Dissimulante illo, apprehenderunt manum ejus, et manum uxoris, ac duarum filiarum ejus, eo quod parceret Dominus illi. Et eduxerunt eum, et posuerunt extra civitatem. Ibi locutus est Dominus ad eum: Salva animam tuam: noli respicere post tergum, nec stes in omni circa regione: sed in monte salvum te fac, ne et tu simul pereas. Dixitque Lot ad eos: Quaeso, Domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti misericordiam tuam quam fecisti mecum, ut salvares animam meam, nec possum in monte salvari, ne forte apprehendat me malum, et moriar: Est civitas haec juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea: numquid non modica est, et vivet anima mea? Dixitque ad eum: Ecce etiam in hoc suscepi preces tuas, ut non subvertam urbem pro qua locutus es. Festina et salvare ibi, quia non potero facere quidquam donec ingrediaris illud. Idcirco vocatum est nomen urbis illius Segor. Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor. [C. XXXVII.] Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo, et subvertit civitates has, et omnem circa regionem, universos habitatores urbium, et cuncta terrae virentia. Respiciensque uxor ejus post se, versa est in statuam salis. [B. XXIV.] Abraham autem consurgens mane, ubi steterat prius cum Domino, intuitus est Sodomam et Gomorrham, et universam terram regionis illius: viditque ascendentem favillam de terra quasi fornacis fumum. Cum enim subverteret Deus civitates regionis illius, recordatus est Abrahae, et liberavit Lot de subversione urbium in quibus habitaverat. [T. XIII.] Ascenditque Lot de Segor, et mansit in monte, duae quoque filiae ejus cum eo (timuerat enim manere in Segor), et mansit in spelunca ipse, et duae filiae ejus cum eo. Dixitque major ad minorem: Pater noster senex est, et nullus virorum remansit in terra qui possit ingredi ad nos juxta morem universae terrae. Veni, inebriemus eum vino, dormiamusque cum eo, ut servare possimus ex patre nostro semen. Dederunt itaque patri suo bibere vinum nocte illa: Et ingressa est major, dormivitque cum patre: at ille non sensit, nec quando accubuit filia, nec quando surrexit. Altera quoque die dixit major ad minorem: Ecce dormivi heri cum patre meo, demus ei bibere vinum etiam hac nocte, et dormies cum eo, ut salvemus semen de patre nostro. Dederunt et illa nocte patri vinum, ingressaque minor filia, dormivit cum eo, et nec tunc quidem sensit quando concubuerit, vel quando illa surrexerit. Conceperunt ergo duae filiae Lot de patre suo. Peperitque major filium, et vocavit nomen ejus Moab: ipse est pater Moabitarum usque in praesentem. diem. Minor quoque peperit filium, et vocavit nomen Ammon, id est, filius populi mei: ipse est pater Ammonitarum usque hodie. [T. XIV, B. XXV, C. XXXVIII, Cap. XX.] Profectus inde Abraham in terram australem, habitavit inter Cades et Sur, et peregrinatus est in Geraris. Dixitque de Sara uxore sua: Soror mea est. Misit ergo Abimelech rex Gerarae, et tulit eam. Venit autem Deus ad Abimelech per somnium nocte, et ait illi: En morieris propter mulierem quam tulisti: habet enim virum. Abimelech vero non tetigerat eam, et ait: Domine, num gentem ignorantem et justam interficies? Nonne ipse dixit mihi: Soror mea est, et ipsa ait: Frater meus est? in simplicitate cordis mei et munditia manuum mearum feci hoc. Dixitque ad eum Deus: Et ego scio quod simplici corde feceris, et ideo custodivi te ne peccares in me, et non dimisi ut tangeres eam. Nunc igitur redde viro suo uxorem, quia propheta est: et orabit pro te, et vives: si autem nolueris reddere, scito quod morte morieris tu, et omnia quae tua sunt. Statimque de nocte consurgens Abimelech, vocavit omnes servos suos, et locutus est universa verba haec in auribus eorum, timueruntque omnes viri valde. Vocavit autem Abimelech etiam Abraham, et dixit ei: Quid fecisti nobis? quid peccavimus in te, quia induxisti super me et super regnum meum peccatum grande? quae non debuisti facere, fecisti nobis. Rursusque expostulans, ait: Quid vidisti, ut hoc faceres? Respondit Abraham: Cogitavi mecum, dicens: Forsitan non est timor Dei in loco isto, et interficient me propter uxorem meam: alias autem vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae, et duxi eam in uxorem. Postquam autem eduxit me Deus de domo patris mei, dixi ad eam: Hanc misericordiam facies mecum: in omni loco, ad quem ingrediemur, dices, quod frater tuus sim. Tulit igitur Abimelech oves et boves, et servos et ancillas, et dedit Abraham: reddiditque illi Saram uxorem suam, et ait: Terra coram vobis est, ubicumque tibi placuerit, habita. Sarae autem dixit: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo: hoc erit tibi in velamen oculorum ad omnes qui tecum sunt, et quocumque perrexeris: mementoque te deprehensam. Orante autem Abraham, sanavit Deus Abimelech, et uxorem ancillasque ejus, et pepererunt: concluserat enim Dominus omnem vulvam domus Abimelech propter Saram uxorem Abrahae. [T. XV, B. XXVI, C. XXXVIII, Cap. XXI.] Visitavit autem Dominus Saram, sicut promiserat, et implevit quae locutus est. Concepitque et peperit filium in senectute sua, tempore quo praedixerat ei Deus. Vocavitque Abraham nomen filii sui, quem genuit ei Sara, Isaac: et circumcidit eum octavo die, sicut praeceperat ei Deus, cum centum esset annorum: hac quippe aetate patris, natus est Isaac. Dixitque Sara; Risum fecit mihi Deus: quicumque audierit, corridebit mihi. Rursumque ait: Quis auditurum crederet Abraham, quod Sara lactaret filium, quem peperit ei jam seni? Crevit igitur puer et ablactatus est: fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis ejus. [C. XL.] Cumque vidisset Sara filium Agar Aegyptiae ludentem, dixit ad Abraham: Ejice ancillam hanc et filium ejus; non enim erit haeres filius ancillae cum filio meo Isaac. Dure accepit hoc Abraham pro filio suo. Cui dixit Deus: non tibi videatur asperum super puero, et super ancilla tua, omnia quae dixerit tibi Sara, audi vocem ejus; quia in Isaac vocabitur tibi semen. Sed et filium ancillae faciam in gentem magnam, quia semen tuum est. Surrexit itaque Abraham mane, et tollens panem et utrem aquae, imposuit scapulae ejus, tradiditque puerum, et dimisit eam. Quae cum abiisset, errabat in solitudine Bersabee. Cumque consumpta esset aqua in utre, abjecit puerum subter unam arborum, quae ibi erant. Et abiit, seditque e regione procul quantum potest arcus jacere. Dixit enim: Non videbo morientem puerum: et sedens contra, levavit vocem suam, et flevit. Exaudivit autem Deus vocem pueri: vocavitque angelus Dei Agar de coelo, dicens: Quid agis, Agar? noli timere: exaudivit enim Deus vocem pueri de loco in quo est: surge, tolle puerum, et tene manum illius: quia in gentem magnam faciam eum. Aperuitque oculos ejus Deus: quae videns puteum aquae, abiit, et implevit utrem, deditque puero bibere. Et fuit cum eo: qui crevit, et moratus est in solitudine, factusque est juvenis sagittarius. Habitavitque in deserto Pharan, et accepit illi mater sua uxorem de terra Aegypti. [C. XLI.] Eodem tempore dixit Abimelech, et Phichol, princeps exercitus ejus, ad Abraham: Deus tecum est in universis, quae agis. Jura ergo per Deum, ne noceas mihi, et posteris meis, stirpique meae: sed juxta misericordiam, quam feci tibi, facies mihi, et terrae in qua versatus es advena. Dixitque Abraham: Ego jurabo. Et increpavit Abimelech propter puteum aquae, quem vi abstulerant servi illius. Responditque Abimelech: Nescivi quis fecerit hanc rem: sed et tu non indicasti mihi, et ego non audivi praeter hodie. Tulit itaque Abraham oves et boves, et dedit Abimelech: percusseruntque ambo foedus. Et statuit Abraham septem agnas gregis seorsum. Cui dixit Abimelech: Quid sibi volunt septem agnae istae, quas stare fecisti seorsum? At ille: Septem, inquit, agnas accipies de manu mea, ut sint in testimonium mihi, quoniam ego fodi puteum istum. Idcirco vocatus est locus ille Bersabee: quia ibi uterque juraverunt. Et inierunt foedus pro puteo juramenti. Surrexit autem Abimelech et Phicol, princeps militiae ejus, reversique sunt in terram Philistinorum. Abraham vero plantavit nemus in Bersabee, et invocavit ibi nomen Domini Dei aeterni. Et fuit colonus terrae Philistinorum diebus multis. [T. XVI, B. XXVII, C. XLII, Cap. XXII.] Quae postquam gesta sunt, tentavit Deus Abraham, et dixit ad eum: Abraham! Ille respondit: Adsum. Ait illi: tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram visionis: atque offer eum ibi in holocaustum super unum montium quem monstravero tibi: Igitur Abraham de nocte consurgens, stravit asinum suum, ducens secum duos juvenes et Isaac, filium suum. Cumque concidisset ligna in holocaustum, abiit ad locum quem praeceperat ei Deus. Die autem tertio, elevatis oculis, vidit locum procul: dixitque ad pueros suos: Exspectate hic cum asino: ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos. Tulit quoque ligna holocausti, et imposuit super Isaac filium suum: ipse vero portabat in manibus ignem et gladium. Cumque pergerent duo simul, dixit Isaac patri suo: Pater mi! At ille respondit: quid vis, fili? Ecce, inquit, ignis et ligna: ubi est victima holocausti? Dixit Abraham: Deus providebit sibi victimam holocausti, fili mi. Pergebant ergo pariter: veneruntque ad locum quem ostenderat ei Deus, in quo aedificavit altare, et desuper ligna composuit: cumque colligasset Isaac filium suum, posuit eum in altari super struem lignorum. Extenditque manum, et arripuit gladium, ut immolaret filium suum. Et ecce angelus Domini de coelo clamavit dicens: Abraham! Abraham! Qui respondit: Adsum. Dixitque ei: non extendas manum tuam super puerum, neque facias illi quidquam: nunc cognovi quod timeas Deum, et non pepercisti unigenito filio tuo propter me. Levavit Abraham oculos suos, viditque post tergum arietem inter vepres haerentem cornibus suis, quem assumens obtulit holocaustum pro filio suo. Appellavitque nomen loci illius, Dominus videt. Unde usque hodie dicitur: In monte Dominus videbit. Vocavit autem angelus Domini Abraham secundo de coelo, dicens: Per memetipsum juravi, dicit Dominus: quia fecisti rem hanc, et non pepercisti filio tuo unigenito: benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam quae est in littore maris: possidebit semen tuum portas inimicorum suorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obedisti voci meae. Reversus est Abraham ad pueros suos, abieruntque Bersabee simul, et habitavit ibi. His ita gestis, nuntiatum est Abraham quod Melcha quoque genuisset filios Nahor fratri suo: Hus primogenitum, et Buz fratrem ejus, et Camuel patrem Syrorum, et Chased, et Azau, Pheldas quoque et Jedlaph, ac Bathuel, de quo nata est Rebecca: octo istos genuit Melcha, Nahor fratri Abraham. Concubina vero illius nomine Roma, peperit Tabee, et Gaham, et Tahas et Maacha. [T. XVII, C. XLIII, Cap. XXIII.] Vixit autem Sara centum viginti septem annis. Et mortua est in civitate Arbee, quae est Hebron, in terra Chanaan: venitque Abraham ut plangeret et fleret eam. Cumque surrexisset ab officio funeris, locutus est ad filios Heth, dicens: Advena sum et peregrinus apud vos: date mihi jus sepulcri vobiscum, ut sepeliam mortuum meum. Responderuntque filii Heth, dicentes: Audi nos, domine, princeps Dei es apud nos: in electis sepulcris nostris sepeli mortuum tuum: nullusque te prohibere poterit quin in monumento ejus sepelias mortuum tuum. Surrexit Abraham, et adoravit populum terrae, filios videlicet Heth: dixitque ad eos: Si placet animae vestrae ut sepeliam mortuum meum, audite me, et intercedite pro me apud Ephrom, filium Sohar [ Vulg. Seor], ut det mihi speluncam duplicem, quam habet in extrema parte agri sui: pecunia digna tradat mihi eam coram vobis in possessionem sepulcri. Habitabat autem Ephron in medio filiorum Heth. Responditque Ephron Hetthaeus ad Abraham cunctis audientibus qui ingrediebantur portam civitatis illius, dicens: Nequaquam ita fiat, domine mi, sed [ Vulg. add. tu] magis ausculta quod loquor: Agrum trado tibi et speluncam quae in eo est; praesentibus filiis populi mei, sepeli mortuum tuum. Adoravit Abraham coram populo terrae. Et locutus est ad Ephron, circumstante plebe: Quaeso, ut audias me: Dabo pecuniam pro agro; suscipe eam, et sic sepeliam mortuum meum in eo. Respondit Ephron: Domine mi, audi: Terram quam postulas, quadringentos argenti siclos valet: istud est pretium inter me et te: sed quantum est hoc? sepeli mortuum tuum. Quod cum audisset Abraham, appendit pecuniam, quam Ephron postulaverat, audientibus filiis Heth, quadringentos siclos argenti et [ Vulg. tac. et] probatae monetae publicae. Confirmatusque est ager quondam Ephronis, in quo erat spelunca duplex, respiciens Mamre, tam ipse quam spelunca, et omnes arbores ejus in cunctis terminis per circuitum, Abrahae in possessionem, videntibus filiis Heth et cunctis qui intrabant portam civitatis illius. Atque ita sepelivit Abraham Saram uxorem suam in spelunca agri duplici, quae respiciebat Mamre. Haec est Hebron in terra Chanaan. Et confirmatus est ager, et antrum quod erat in eo, Abrahae in possessionem monumenti a filiis Heth. [T. XVIII, B. XXVIII, C. XLIV, Cap. XXIV.] Erat autem Abraham senex, dierumque multorum: et Dominus in cunctis benedixerat ei. Dixitque ad servum seniorem domus suae qui praeerat omnibus quae habebat: Pone manum tuam subter femur meum, ut adjurem te per Dominum Deum coeli et terrae, ut non accipias uxorem filio meo de filiabus Chananaeorum, inter quos habito: sed ad terram meam et ad cognationem meam proficiscaris, et inde accipias uxorem filio meo Isaac. Respondit servus: Si noluerit mulier venire mecum in terram hanc, num reducere debeo filium tuum ad locum, de quo egressus es? Dixit Abraham: Cave nequando reducas illuc filium meum: Dominus Deus coeli, qui tulit me de domo patris mei, et de terra nativitatis meae, qui locutus est mihi, et juravit, dicens: Semini tuo dabo terram hanc: ipse mittet angelum suum coram te, et accipies inde uxorem filio meo; sin autem mulier sequi te noluerit, non teneberis juramento: filium tantum meum ne reducas illuc. Posuit ergo servus manum sub femore Abraham domini sui, et juravit illi super sermone hoc. Tulitque decem camelos de gregibus domini sui et abiit, ex omnibus bonis ejus portans secum, profectusque perrexit Mesopotamiam ad urbem Nahor. Cumque camelos fecisset accumbere extra oppidum justa puteum aquae vespere, eo tempore quo solent mulieres egredi ad hauriendam aquam, dixit: Domine Deus domini mei Abraham, occurre, obsecro, mihi hodie, et fac misericordiam cum domino meo Abraham. Ecce ego sto propter fontem aquae, et filiae habitatorum hujus civitatis egredientur ad hauriendam aquam. Igitur puella, cui ego dixero: Inclina hydriam tuam ut bibam: et illa responderit, bibe; quin et camelis tuis dabo potum: ipsa est, quam praeparasti servo tuo Isaac: et per hoc intelligam quod feceris misericordiam cum domino meo. Necdum intra se verba compleverat, et ecce Rebecca egrediebatur, filia Bathuel, filii Melchae, uxoris Nahor, fratris Abraham, habens hydriam in scapula [ Vulg. add. sua juxta Hebr.]: puella decora nimis, virgoque pulcherrima, et incognita viro: descenderat autem ad fontem, et impleverat hydriam, ac revertebatur. Occurritque ei servus, et ait: Pauxillum mihi ad sorbendum praebe aquae de hydria tua. Quae respondit: Bibe, domine mi; celeriterque deposuit hydriam super ulnam suam, et dedit ei potum. Cumque ille bibisset, adjecit; Quin etiam et camelis tuis hauriam aquam, donec cuncti bibant. Effundensque hydriam in canalibus, recurrit ad puteum ut hauriret aquam: et haustam omnibus camelis dedit. Ille autem contemplabatur eam tacitus, scire volens utrum prosperum fecisset Dominus iter suum, an non. Postquam ergo [ Vulg. autem] biberunt cameli, protulit vir inaures aureas, appendentes siclos duos, et armillas totidem pondo siclorum decem. Dixitque ad eam: Cujus es filia? indica mihi: est in domo patris tui locus ad manendum? Quae respondit: Filia Bathuelis sum filii Melchae, quem peperit [ Vulg. add. ipsi] Nahor. Et addidit, dicens: Palearum quoque et feni plurimum est apud nos, et locus spatiosus ad manendum. Inclinavit se homo, et adoravit Dominum, dicens: Benedictus Dominus Deus domini mei Abraham, qui non abstulit misericordiam et veritatem suam a domino meo, et recto itinere me perduxit in domum fratris domini mei. Cucurrit itaque puella, et nuntiavit in domum matris suae omnia quae audierat. Habebat autem Rebecca fratrem nomine Laban, qui festinus egressus est ad hominem, ubi erat fons. Cumque vidisset inaures et armillas in manibus sororis suae, et audisset cuncta verba referentis: Haec locutus est mihi homo: venit ad virum, qui stabat juxta camelos, et prope fontem [ Vulg. add. aquae]: dixitque ad eum: Ingredere, benedicte Domini: cur foris stas? praeparavi domum et locum camelis. Et introduxit eum in hospitium: ac destravit camelos, deditque paleas et fenum camelis [ Vulg. tac. camelis], et aquam ad lavandos pedes ejus, et virorum qui venerant cum eo. Et appositus est in conspectu ejus panis. Qui ait: Non comedam, donec loquar sermones meos. Respondit ei: Loquere. At ille: Servus, inquit, Abraham sum: et Dominus benedixit domino meo valde, magnificatusque est: et dedit ei oves et boves, argentum et aurum, servos et ancillas, camelos et asinos. Et peperit Sara, uxor domini mei, filium domino meo in senectute sua, deditque illi omnia quae habuerat. Et adjuravit me dominus meus, dicens: Non accipies uxorem filio meo de filiabus Chananaeorum, in quorum terra habito: sed ad domum patris mei perges, et de cognatione mea accipies uxorem filio meo: ego vero respondi domino meo: Quid si noluerit venire mecum mulier? Dominus, ait, in cujus conspectu ambulo, mittet angelum suum tecum, et diriget viam tuam; accipiesque uxorem filio meo de cognatione mea, et de domo patris mei. Innocens eris a maledictione mea cum veneris ad propinquos meos, et non dederint tibi. Veni ergo hodie ad fontem [ Vulg. add. aquae], et dixi: Domine Deus domini mei Abraham, si direxisti viam meam, in qua nunc ambulo, ecce sto juxta fontem aquae; et virgo, quae egredietur ad hauriendam aquam, audierit a me: Da mihi pauxillum aquae ad bibendum ex hydria tua, et dixerit mihi: Et tu bibe, et camelis tuis hauriam, ipsa est mulier quam praeparavit Dominus filio domini mei. Dum haec mecum tacitus volverem, apparuit Rebecca veniens cum hydria, quam portabat in scapula, descenditque ad fontem, et hausit aquam. Et aio ad eam: Da mihi paululum bibere. Quae festinans deposuit hydriam de humero, et dixit mihi: Et tu bibe, et camelis tuis potum tribuam. Bibi, et adaquavit camelos. Interrogavique eam, et dixi: Cujus es filia? Quae respondit: Filia Bathuelis sum, filii Nahor, quem peperit ei Melcha. Suspendi itaque inaures ad ornandam faciem ejus, et armillas posui in manibus ejus. Pronusque adoravi Dominum, benedicens Domino Deo domini mei Abraham, qui perduxit me recto itinere, ut sumerem filiam fratris domini mei filio ejus. Quamobrem si facitis misericordiam et veritatem cum domino meo, indicate mihi: sin autem aliud placet, et hoc dicite [ Vulg. add. mihi] ut vadam ad dexteram sive ad sinistram. Responderuntque [h. respondit] Laban et Bathuel: A Domino egressus est sermo, non possumus extra placitum ejus quidquam aliud tecum loqui. En Rebecca coram te est, tolle eam, et proficiscere, et sit uxor filii domini tui, sicut locutus est Dominus. Quod cum audisset puer Abraham, ( Vulg. add. procidens] adoravit in terra Dominum. Prolatisque vasis argenteis, et aureis, ac vestibus, dedit ea Rebeccae pro munere, fratribus quoque ejus et matri dona obtulit. Initoque convivio, vescentes pariter et bibentes manserunt ibi. Surgens autem mane, locutus est puer: Dimitte me, ut vadam ad dominum meum. Responderunt fratres ejus et mater: Maneat puella saltem decem dies apud nos, et postea proficiscetur. Nolite, ait, me retinere, quia Dominus direxit viam meam: dimititte me ut pergam ad dominum meum. Dixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ipsius voluntatem. Cumque vocata venisset, sciscitati sunt: Vis ire cum homine isto? Quae ait: Vadam. Dimiserunt ergo eam, et nutricem illius, servumque Abraham, comites ejus, imprecantes prospera sorori suae, atque dicentes: Soror nostra, crescas in mille millia, et possideat semen tuum portas inimicorum suorum. Igitur Rebecca et puellae illius, ascensis camelis, secutae sunt virum: qui festinus revertebatur ad dominum suum. Eo tempore Isaac deambulabat per viam quae ducit ad Puteum, cujus nomen est Viventis [ Vulg. add. et] videntis: habitabat enim in terra australi, et egressus fuerat ad meditandum in agro, inclinata jam die: cumque levasset oculos suos, vidit camelos venientes procul. Rebecca quoque, conspecto Isaac, descendit de camelo, et ait ad puerum: Quis est ille homo qui venit per agrum in occursum nobis? Dixitque ei: Ipse est dominus meus. At illa tollens cito pallium, operuit se. Servus autem cuncta, quae gesserat, narravit Isaac. Qui introduxit eam in tabernaculum Sarae, matris suae, et accepit eam uxorem, et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui ex morte matris ejus acciderat, temperaret. [T. XVIII, B. XXIV, Cap. XXX.] Abraham vero aliam duxit uxorem nomine Ceturam, quae peperit ei Zamran et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. Jecsan quoque genuit Saba, et Dadan. Filii Dadan fuerunt, Asurim, et Latusim, et Laomim. At vero ex Madian ortus est Epha, et Epher [ Vulg. Opher], et Enoch, et Abida, et Eldaa: omnes hi filii Ceurae. Deditque Abraham cuncta quae possederat, Isaac: filiis autem concubinarum largitus est munera, et separavit eos ab Isaac, filio suo, dum adhuc ipse viveret, ad plagam orientalem. [C. XLV.] Fuerunt autem dies vitae Abrahae, centum septuaginta quinque anni. Et deficiens mortuus est in senectute bona, provectaeque aetatis, et plenus die rum: congregatusque est ad populum suum. Et sepelierunt eum Isaac et Ismael, filii sui, in spelunca duplici, quae sita est in agro Ephron, filii Sohar [ Vulg. Seor] Hetthaei, e regione Mamre, quem emerat a filiis Heth: ibi sepultus est ipse, et Sara uxor ejus. Et post obitum illius benedixit Deus Isaac, filio ejus, qui habitabat juxta puteum nomine Viventis [ Vulg. add. et] videntis [C. XLVI.] Hae sunt generationes Ismael, filii Abrahae, quem peperit ei Agar Aegyptia, famula Sarae, et haec nomina filiorum ejus in vocabulis et generationibus suis. Primogenitus Ismaelis Nabajoth, deinde Cedar, et Adbeel, et Mabsam, Masma quoque, et Duma, et Masa, Hadar, et Thema, et Itur [ Vulg. Jethur], et Naphis, et Cedma. Isti sunt filii Ismael, et haec nomina per castella et oppida eorum duodecim principes tribuum suarum. Anni vitae Ismaelis centum triginta septem, et deficiens mortuus est, et appositus ad populum suum. Habitavit autem ab Evila usque Sur, quae respicit Aegyptum introeuntibus Assyrios. Coram cunctis fratribus suis obiit [C. XLVII.] Hae quoque sunt generationes Isaac, filii Abraham: Abraham genuit Isaac: qui cum quadraginta esset annorum, duxit uxorem Rebeccam, filiam Bathuel Syri de Mesopotamia, sororem Laban. Deprecatusque est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis: qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae. Sed collidebantur in utero ejus parvuli; quae ait: Si sic mihi futurum erat, quid necesse fuit concipere? Perrexitque ut consuleret Dominum. Qui respondens, ait: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi ex ventre duo dividentur, populusque populum superabit, et major serviet minori. Jam tempus pariendi advenerat, et ecce gemini in utero ejus reperti sunt. Qui prior egressus est, rufus erat, et totus in morem pellis hispidus: vocatumque est nomen ejus Esau. Protinus alter egrediens, plantam fratris tenebat manu, et idcirco appellavit eum Jacob. Sexagenarius erat Isaac, quando nati sunt ei parvuli. Quibus adultis, factus est Esau vir gnarus venandi, et homo agricola: Jacob autem vir simplex habitabat in tabernaculis. Isaac amabat Esau, eo quod de venationibus illius vesceretur; et Rebecca diligebat Jacob. [B. XXX.] Coxit autem Jacob pulmentum, ad quem cum venisset Esau de agro lassus, ait: Da mihi de coctione hac rufa, quia oppido lassus sum. Quam ob causam vocatum est nomen ejus Edom. Cui dixit Jacob: Vende mihi primogenita tua. Ille respondit: En morior, quid mihi proderunt primogenita? Ait Jacob: Jura ergo mihi. Juravit Esau, et vendidit primogenita. Et sic accepto pane et lentis edulio, et comedit, et bibit, et abiit, parvipendens quod primogenita vendidisset. [C. XLVIII, Cap. XXVI.) Orta autem fame super terram, post eam sterilitatem quae acciderat in diebus Abraham, abiit Isaac ad Abimelech regem Philistinorum in Gerara. [T. XX, B. XXX.] Apparuitque ei Dominus, et ait: Ne descendas in Aegyptum, sed quiesce in terra, quam dixero tibi. Et peregrinare in ea, eroque tecum, et benedicam tibi: tibi enim et semini tuo dabo universas regiones has, complens juramentum quod spopondi Abraham patri tuo. Et multiplicabo semen tuum, sicut stellas coeli; daboque posteris tuis universas regiones has, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, eo quod obedierit Abraham voci meae, et custodierit praecepta et mandata mea, et caeremonias legesque servaverit. Mansit itaque Isaac in Geraris. Qui cum interrogaretur a viris loci illius super uxore sua, respondit: Soror mea est; timuerat enim confiteri quod sibi esset sociata conjugio, reputans ne forte interficerent eum propter illius pulchritudinem. Cumque pertransissent dies plurimi, et ibidem moraretur; prospiciens Abimelech, Philistinorum rex, per fenestram, vidit eum jocantem cum Rebecca, uxore sua. Et accersito, ait: Perspicuum est quod uxor tua sit, cur mentitus es eam sororem tuam esse? Respondit: timui ne morerer propter eam. Dixitque Abimelech: Quare imposuisti nobis? potuit coire quispiam de populo cum uxore tua, et induxeras super nos grande peccatum. Praecepitque omni populo, dicens: Qui tetigerit hominis hujus uxorem, morte morietur. Sevit autem Isaac in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum: benedixitque ei Dominus. Et locupletatus est homo, et ibat proficiens atque succrescens, donec magnus vehementer effectus est: habuit quoque possessiones ovium et armentorum, et familiae plurimum. Ob hoc invidentes ei Philistini, omnes puteos, quos foderant servi patris illius Abraham, illo tempore obstruxerunt, implentes humo, in tantum, ut ipse Abimelech diceret ad Isaac: Recede a nobis, quoniam potentior nostri [ Vulg. nobis] factus es valde. Et ille discedens, ut veniret ad torrentem Gerarae, habitaretque ibi: rursumque fodit alios puteos, quos foderant servi patris sui Abraham, et quos, illo mortuo, olim obstruxerant Philisthiim: appellavitque eos iisdem nominibus quibus ante pater vocaverat. Foderuntque in Torrente et repererunt aquam vivam. Sed et ibi jurgium fuit pastorum Gerarae adversum pastores Isaac, dicentium: Nostra est aqua: quam ob rem nomen putei ex eo quod acciderat, vocavit Calumniam. Foderunt et alium, et pro illo quoque rixati sunt, appellavitque eum, Inimicitias. Profectus inde fodit alium puteum, pro quo non contenderunt, itaque vocavit nomen ejus, Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. [T. XXI.] Ascendit autem ex illo loco in Bersabee, ubi apparuit ei Dominus in ipsa nocte, dicens: Ego sum Deus Abraham patris tui, noli metuere, quia tecum sum, et benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum propter servum meum Abraham. Itaque aedificavit ibi altare, et invocato nomine Domini, extendit tabernaculum: praecepitque servis suis ut foderent puteum. Ad quem locum cum venisset de Geraris, Abimelech, et Ohuzath [ Vulg. Ohozath] amicus illius, et Phichol, dux militum, locutus est eis Isaac: Quid venistis ad me, hominem quem odistis, et expulistis a vobis? Qui responderunt: Vidimus tecum esse Dominum, et idcirco nunc [ Vulg. nos] diximus: Sit juramentum inter nos, et ineamus foedus, ut non facias nobis quidquam mali, sicut et nos nihil tuorum attigimus, nec fecimus quod te laederet: sed cum pace dimisimus auctum benedictione Domini. Fecit ergo eis convivium, et post cibum et potum, surgentes mane, juraverunt sibi mutuo, dimisitque eos Isaac pacifice in locum suum. Ecce autem venerunt in ipso die servi Isaac, annuntiantes ei de puteo quem foderant, atque dicentes: Invenimus aquam. Unde appellavit eum, Abundantiam, et nomen urbi impositum est Bersabee, usque in praesentem diem. Esau vero quadragenarius duxit uxores, Judith, filiam Beeri Hethaei, et Basemath, filiam Elon ejusdem loci, quae ambae offenderant animum Isaac et Rebeccae. [T. XXII, B. XXXII, C. XLVIII, Cap. XXVII.] Senuit autem Isaac, et caligaverunt oculi ejus, et videre non poterat: vocavitque Esau filium suum majorem, et dixit ei: Fili mi! Qui respondit: Adsum. Cui pater: Vides, inquit, quod senuerim, et ignorem diem mortis meae. Sume arma tua, pharetram et arcum, et egredere foras: Cumque venatu aliquid apprehenderis, fac mihi inde pulmentum sicut velle me nosti, et affer, ut comedam, et benedicat tibi anima mea antequam moriar. Quod cum audisset Rebecca, et ille abiisset in agrum ut jussionem patris expleret, dixit filio suo Jacob: Audivi patrem tuum loquentem cum Esau, fratre tuo, et dicentem ei: Affer mihi de venatione tua, et fac cibos ut comedam, et benedicam tibi coram Domino antequam moriar. Nunc ergo, fili mi, acquiesce consiliis meis: et pergens ad gregem, affer mihi duos haedos optimos, ut faciam ex eis escas patri tuo, quibus libenter vescitur, quas cum intuleris, et comederit, benedicat tibi priusquam moriatur. Cui ille respondit: Nosti quod Esau, frater meus, homo pilosus sit, et ego lenis: si attrectaverit me pater meus, et senserit, timeo ne putet me sibi voluisse illudere, et in ducam super me maledictionem pro benedictione. Ad quem mater: In me sit, ait, ista maledictio, fili mi, tantum audi vocem meam, et pergens affer quae dixi. Abiit, et attulit, deditque matri. Paravit illa cibos, sicut noverat velle patrem illius. Et vestibus Esau valde bonis, quas apud se habebat domi induit eum: pelliculasque haedorum circumdedit manibus, et colli nuda protexit. Dedit pulmentum; et panes, quos coxerat, tradidit. Quibus illatis, dixit: Pater mi! At ille respondit: Audio. Quis es tu, fili mi? Dixitque Jacob: Ego sum Esau primogenitus tuus; feci sicut praecepisti mihi: surge, sede et comede de venatione mea, ut benedicat mihi anima tua. Rursum Isaac ad filium suum: Quomodo, inquit, tam cito invenire potuisti, fili mi? Qui respondit: Voluntas Dei fuit ut cito mihi occurreret quod volebam. Dixitque Isaac: Accede huc, ut tangam te, fili mi, et probem utrum tu sis filius meus Esau, an non. Accessit ille ad patrem, et palpato eo, dixit Isaac: Vox quidem, vox Jacob est: sed manus, manus sunt Esau. Et non cognovit eum, quia pilosae manus similitudinem majoris expresserant. Benedicens ergo illi, ait: Tu es filius meus Esau? Respondit, Ego sum. At ille: Affer mihi, inquit, cibos de venatione tua, fili mi, ut benedicat tibi anima mea. Quos cum oblatos comedisset, obtulit ei etiam vinum, quo hausto, dixit ad eum: Accede ad me, et da mihi osculum, fili mi. Accessit, et osculatus est eum. Statimque ut sensit vestimentorum illius fragrantiam, benedicens [ Vulg. add. illi], ait: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae, abundantiam frumenti et vini. Et serviant tibi populi, et adorent te tribus: esto dominus fratrum tuorum, et incurventur ante te filii matris tuae: qui maledixerit tibi, sit maledictus; et qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur. Vix Isaac sermonem impleverat: et egresso Jacob foras, venit Esau, coctosque de venatione cibos intulit patri, dicens: Surge, pater mi, et comede de venatione filii tui: ut benedicat mihi anima tua. Dixitque illi Isaac: Quis enim es tu? Qui respondit: Ego sum filius tuus primogenitus Esau. Expavit Isaac stupore vehementi, et ultra quam credi potest, admirans ait: Quis igitur ille est qui dudum captam venationem attulit mihi, et comedi ex omnibus, priusquam tu venires? benedixique ei, et erit benedictus. Auditis Esau sermonibus patris irrugiit clamore magno, et consternatus ait: Benedic etiam mihi, pater mi. Qui ait: Venit germanus tuus fraudulenter, et accepit benedictionem tuam. At ille subjunxit: Juste vocatum est nomen ejus Jacob: supplantavit enim me in altera vice, primogenita mea ante tulit, et nunc secundo surripuit benedictionem meam. Rursumque ad patrem: Numquid non reservasti, ait, et mihi benedictionem? Respondit Isaac: Dominum tuum illum constitui, et omnes fratres ejus servituti illius subjugavi, frumento et vino stabilivi eum, et tibi post haec, fili mi, ultra quid faciam? Cui Esau: Num unam, inquit, tantum benedictionem habes, pater? mihi quoque obsecro ut benedicas. Cumque ejulatu magno fleret, motus Isaac, dixit ad eum: In pinguedine terrae et in rore coeli desuper, erit benedictio tua. Vives in gladio, et fratri tuo servies: tempusque veniet, cum excutias et solvas jugum ejus de cervicibus tuis. [B. XXXIII]. Oderat ergo semper Esau Jacob pro benedictione qua benedixerat ei pater: dixitque in corde suo: Venient dies luctus patris mei, et occidam Jacob, fratrem meum. Nuntiata sunt haec Rebeccae, quae mittens et vocans Jacob, filium suum, dixit ad eum: Ecce Esau frater tuus minatur ut occidat te. Nunc ergo, [ Vulg. add. mi] fili, audi vocem meam, et consurgens fuge ad Laban, fratrem meum in Haran: habitabisque cum eo dies paucos, donec quiescat furor fratris tui, et cesset indignatio ejus, obliviscaturque eorum quae fecisti in eum: postea mittam, et adducam te inde huc. Cur utroque orbabor filio in uno die? Dixit quoque Rebecca ad Isaac: Taedet me vitae meae propter filias Heth; si acceperit Jacob uxorem de stirpe hujus terrae, nolo vivere. [T. XXIII, C. L., Cap. XXVIII.] Vocavit itaque Isaac Jacob, et benedixit ei, praecepitque ei dicens: Noli accipere conjugem de genere Chanaan: sed vade et proficiscere in Mesopotamiam Syriae, ad domum Bathuel patris matris tuae, et accipe tibi inde uxorem de filiabus Laban avunculi tui. Deus autem omnipotens benedicat tibi, et crescere te faciat, atque multiplicet: ut sis in turbas populorum. Et det tibi benedictionem Abraham, et semini tuo post te: ut possideas terram peregrinationis tuae, quam pollicitus est avo tuo. Cumque dimisisset eum Isaac, profectus venit in Mesopotamiam Syriae ad Laban, filium Bathuel Syri, fratrem Rebeccae matris suae. Videns autem Esau quod benedixisset pater suus Jacob, et misisset eum in Mesopotamiam Syriae, ut inde uxorem duceret; et quod post benedictionem praecepisset ei, dicens: Non accipias conjugem de filiabus Chanaan: quodque obediens Jacob parentibus isset in Syriam: probans quoque quod non libenter aspiceret filias Chanaan pater suus: ivit ad Ismaelem, et duxit uxorem, absque iis quas prius habebat, Mahelath, filiam Ismael, filii Abraham, sororem Nabajoth. [T. XXIV, C. LI.] Igitur egressus Jacob de Bersabee pergebat Haran. Cumque venisset ad quemdam locum, et vellet in eo requiescere post solis occubitum, tulit de lapidibus qui jacebant, et supponens capiti suo, dormivit in eodem loco. Viditque in somnis scalam stantem super terram, et cacumen illius tangens coelum: angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam, et Dominum innixum scalae dicentem sibi: Ego sum Dominus Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac: Terram, in qua dormis, tibi dabo et semini tuo. Eritque semen tuum quasi pulvis terrae: dilataberis ad Occidentem, et Orientem, Septentrionem, et Meridiem: et benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae. Et ero custos tuus quocumque perrexeris, et reducam te in terram hanc: nec dimittam nisi complevero universa quae dixi. Cumque evigilasset Jacob de somno, ait: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Pavensque, Quam terribilis, inquit, est locus iste! non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli. Surgens ergo Jacob mane tulit lapidem quem supposuerat capiti suo, et erexit in titulum, fundens oleum desuper. Appellavitque nomen urbis Bethel, quae prius Luza vocabatur. Vovit etiam votum, dicens: Si fuerit Deus mecum, et custodierit me in via, per quam [ Vulg. add. ego] ambulo, et dederit mihi panem ad vescendum, et vestimentum ad induendum, reversusque fuero prospere ad domum patris mei: erit mihi Dominus in Deum, et lapis iste, quem erexi in titulum, vocabitur Domus Dei: cunctorumque quae dederis mihi, decimas offeram tibi. [B. XXXIV, C. LII, Cap. XXIX.] Profectus ergo Jacob venit ad terram Orientalem. Et vidit puteum in agro, tres quoque greges ovium accubantes juxta eum: nam ex illo adaquabantur pecora, et os ejus grandi lapide claudebatur. Morisque erat, ut cunctis ovibus congregatis, devolverent lapidem, et refectis gregibus, rursum super os putei ponerent. Dixitque ad pastores: Fratres, unde estis? Qui responderunt: De Haran. Quos interrogans, Numquid, ait, nostis Laban, filium Nahor? Dixerunt: Novimus. Sanusne est? inquit. Valet, inquiunt: et ecce Rachel, filia ejus venit cum grege [ Vulg. add. suo]. Dixitque Jacob: Adhuc multum diei superest, nec est tempus ut reducantur ad caulas greges: date ante potum ovibus, et sic ad pastum eas reducite. Qui responderunt: non possumus, donec omnia pecora congregentur, et amoveamus lapidem de ore putei, ut adaquemus greges. Adhuc loquebantur, et ecce Rachel veniebat cum ovibus patris sui: nam gregem ipsa pascebat. Quam cum vidisset Jacob, et sciret consobrinam suam, ovesque Laban avunculi sui: amovit lapidem quo puteus claudebatur. Et adaquato grege, osculatus est eam: elevataque voce flevit, et indicavit ei quod frater esset patris sui, et filius Rebeccae: at illa festinans nuntiavit patri suo. Qui cum audisset venisse Jacob filium sororis suae, cucurrit obviam ei, complexusque eum, et in oscula ruens, duxit in domum suam. Auditis autem [ Vulg. tamen] causis itineris, respondit: Os meum es, et caro mea. Et postquam expleti sunt dies mensis unius, dixit ei: Num quia frater meus es, gratis servies mihi? dic quid mercedis accipias [ Vulg. accipies]. Habebat vero filias duas, nomen majoris Lia [h. Lea]: minor vero appellabatur Rachel. Sed Lia lippis erat oculis: Rachel decora facie, et venusto aspectu. Quam diligens Jacob, ait: Serviam tibi pro Rachel filia tua minore, septem annis. Respondit Laban: Melius est ut tibi eam dem quam viro alteri, mane apud me. Servivit ergo Jacob pro Rachel septem annis: et videbantur illi pauci dies prae amoris magnitudine. Dixitque ad Labam: Da mihi uxorem meam: quia jam tempus expletum est, ut ingrediar ad illam. Qui, vocatis multis amicorum turbis ad convivium, fecit nuptias. Et vespere filiam suam Liam introduxit ad eum, dans ancillam filiae, Zelpham nomine. Ad quam cum ex more Jacob fuisset ingressus, facto mane, vidit Liam: et dixit ad socerum suum [ Vulg. tac. suum]: Quid est quod facere voluisti? Nonne pro Rachel servivi tibi? quare imposuisti mihi? Respondit Laban: Non est in loco nostro consuetudinis, ut minores ante tradamus ad nuptias. Imple hebdomadam dierum hujus copulae: hanc quoque dabo tibi pro opere quo serviturus es mihi septem annis aliis. Acquievit placito, et hebdomada transacta, Rachel duxit uxorem: cui pater servam Balam dederat. Tandemque potitus optatis nuptiis, amorem sequentis priori praetulit, serviens apud eum septem annis aliis. [T. XXV, C. LIII.] Videns autem Dominus quod despiceret Liam, aperuit vulvam ejus, sorore sterili permanente. Quae conceptum genuit filium, vocavitque nomen ejus Ruben, dicens: Vidit Dominus humilitatem meam: nunc amabit me vir meus. Rursumque concepit et peperit filium, et ait: Quoniam audivit me Dominus haberi contemptui, dedit etiam istum mihi, vocavitque nomen ejus Simeon. Concepit tertio, et genuit alium: dixitque: Nunc quoque copulabitur mihi maritus meus, eo quod pepererim ei tres filios, et idcirco appellavit nomen ejus, Levi. Quarto concepit, et peperit filium, et ait: Modo confitebor Domino, et ob hoc vocavit eum, Judam: cessavitque parere. [C. LIV, Cap. XXX.] Cernens autem Rachel quod infecunda esset, invidit sorori suae, et ait marito suo: Da mihi liberos, alioquin moriar. Cui iratus respondit Jacob: Num pro Deo ego sum, qui privavit te fructu ventris tui? At illa: Habeo, inquit, famulam Balam: ingredere ad illam, ut pariat super genua mea, et habeam ex ea filios. Deditque illi Balam in conjugium, quae, ingresso ad se viro, concepit, et peperit filium. Et dixit Rachel: Judicavit mihi Deus, et exaudivit vocem meam, et dedit mihi filium: et idcirco appellavit nomen illius, Dan. Rursumque Bala concipiens peperit alterum pro quo ait Rachel: Comparavit me Deus cum sorore mea, et invalui. Vocavitque eum, Nephthali. [C. LV.] Sentiens Lia quod parere desiisset, Zelpham ancillam suam marito tradidit. Qua post conceptum edente filium, dixit: Feliciter: et idcirco vocavit nomen ejus, Gad. Peperit quoque Zelpha alterum. Dixitque Lia: Hoc pro beatitudine mea: Beatam quippe me dicent mulieres. Propterea appellavit eum, Aser. Egressus autem Ruben tempore messis triticeae in agrum, reperit mandragoras: quas matri Liae detulit. Dixitque Rachel: Da mihi partem de mandragoris filii tui. Illa respondit: Parumne tibi videtur, quod praeripueris maritum mihi, nisi etiam mandragoras filii mei tuleris? Ait Rachel: Dormiat tecum hac nocte pro mandragoris filii tui. Redeuntique ad vesperam de agro Jacob, egressa est in occursum ejus Lia: et, Ad me, inquit, intrabis: quia mercede conduxi te pro mandragoris filii mei. Dormivit cum ea nocte illa. Et exaudivit Deus preces ejus: concepitque et peperit filium quintum, et ait: Dedit Deus mercedem mihi, quia dedi ancillam meam viro meo, appellavitque nomen ejus, Issachar. Rursum Lia concipiens, peperit sextum filium, et ait: Dotavit me Deus dote bona: etiam hac vice mecum erit maritus meus, eo quod genuerim ei sex filios: et idcirco appellavit nomen ejus, Zabulon. Post quem peperit filiam, nomine Dinam. [C. LVI.] Recordatus quoque Deus Rachelis, exaudivit eam, et aperuit vulvam ejus. Quae concepit et peperit filium, dicens: Abstulit Deus opprobrium meum. Et vocavit nomen illius Joseph, dicens: Addat mihi Dominus filium alterum. Nato autem Joseph, dixit Jacob socero suo: Dimitte me ut revertar in patriam, et ad terram meam. Da mihi uxores, et liberos meos, pro quibus servivi tibi, ut abeam; tu nosti servitutem quae servivi tibi. Ait ei Laban: Inveniam gratiam in conspectu tuo; experimento didici, quod benedixerit mihi Deus propter te: constitue mercedem tuam quam dem tibi. At ille respondit: Tu nosti quomodo servierim tibi, et quanta in manibus meis fuerit possessio tua. Modicum habuisti antequam venirem [ Vulg. add. ad te], et nunc dives effectus es: benedixitque tibi Dominus ad introi tum meum. Justum est igitur, ut aliquando provideam etiam domui mae. Dixitque Laban: Quid dabo tibi? At ille ait: Nihil volo: sed si feceris quod postulo, iterum pascam, et custodiam pecora tua. Gyra omnes greges tuos, et separa cunctas oves varias et sparso vellere: et quodcumque fulvum et maculosum, variumque fuerit, tam in ovibus, quam in capris, erit merces mea. Respondebitque mihi cras justitia mea, quando placiti tempus advenerit coram te, et omnia quae non fuerint varia, et maculosa, et rufa [ Vulg. furva], tam in ovibus quam in capris, furti me arguent. Dixitque Laban: Gratum habeo quod petis. Et separavit in die illo capras, et oves, hircos, et arietes varios atque maculosos, cunctum autem gregem unicolorem, id est, albi et nigri velleris, tradidit in manu filiorum suorum. Et posuit spatium itineris trium dierum inter se et [h. Jacob] generum, qui pascebat reliquos greges ejus. [T. XXVI.] Tollens ergo Jacob virgas populeas virides, et amygdalinas, et ex platanis, ex parte decorticavit eas: detractisque corticibus, in his quae spoliata fuerant candor apparuit: illa vero quae integra fuerant, viridia permanserunt: atque in hunc modum color effectus est varius. Posuitque eas in canalibus, ubi effundebatur aqua: ut cum venissent greges ad bibendum, ante oculos haberent virgas, et in aspectu earum conciperent. Factumque est ut in ipso calore coitus oves intuerentur virgas, et parerent maculosa, et varia, et diverso colore respersa. Divisitque gregem Jacob, et posuit virgas [ Vulg. add. in canalibus] ante oculos arietum; erant autem alba quaeque et nigra Laban: caetera vero, Jacob, separatis inter se gregibus. Igitur quando primo tempore ascendebantur oves, ponebat Jacob virgas in canalibus aquarum ante oculos arietum et ovium, ut in earum contemplatione conciperent: quando vero serotina admissura erat, et conceptus extremus, non ponebat eas. Factaque sunt ea, quae erant serotina, Laban: et quae primi temporis, Jacob. Ditatusque est homo ultra modum, et habuit greges multos, ancillas et servos, camelos et asinos. [C. LVII, Cap. XXXI.] Postquam autem audivit verba filiorum Laban dicentium: Tulit Jacob omnia quae fuerant patris nostri, et de illius facultate ditatus, factus est inclytus: animadvertit quoque faciem Laban, quod non esset erga se sicut heri et nudiustertius, maxime dicente sibi Domino: Revertere in terram patrum tuorum, et ad generationem tuam, eroque tecum. Misit et vocavit Rachel et Liam in agrum ubi pascebat greges, dixitque eis: Video faciem patris vestri quod non sit erga me sic ut heri et nudiustertius: Deus autem patris mei fuit mecum. Et ipsae nostris quod totis viribus meis servierim patri vestro. Sed pater vester circumvenit me, et mutavit mercedem meam decem vicibus: et tamen non dimisit eum Deus, ut noceret mihi. Si quando dixit: Variae erunt mercedes tuae: pariebant omnes oves varios fetus; quando vero econtrario ait: Alba quaeque accipies pro mercede: omnes greges alba pepererunt. Tulitque Deus substantiam patris vestri, et dedit mihi. Postquam enim conceptus ovium tempus advenerat, levavi oculos meos, et vidi in somnis ascendentes mares super feminas, varios et maculosos et diversorum colorum. Dixitque angelus Dei ad me in somnis: Jacob! Et ego respondi: Adsum. Qui ait: Leva oculos tuos, et vide universos masculos ascendentes super feminas, varios, maculosos atque respersos. Vidi enim omnia quae fecit tibi Laban. Ego sum Deus Bethel, ubi unxisti lapidem, et votum vovisti mihi. Nunc ergo surge, et egredere de terra hac, revertens in terram nativitatis tuae. Responderuntque Rachel et Lia: Numquid habemus residui quidquam in facultatibus et haereditate domus patris nostri? Nonne quasi alienas reputavit nos, et vendidit, comeditque pretium nostrum? Sed Deus tulit opes patris nostri, et nobis eas tradidit, ac filiis nostris: unde omnia quae praecepit tibi Deus, fac. [B. XXXV.] Surrexit itaque Jacob, et impositis liberis et conjugibus suis super camelos, abiit. Tulitque omnem substantiam suam, et greges, et quidquid in Mesopotamia acquisierat, pergens ad Isaac patrem suum in terram Chanaan. Eo tempore Laban ierat ad tondendas oves, et Rachel furata est idola patris sui. Noluitque Jacob confiteri socero suo quod fugeret. Cumque abiisset tam ipse quam omnia quae juris ejus erant, et amne transmisso pergeret contra montem Galaad, nuntiatum est Laban die tertio quod fugeret Jacob. Qui, assumptis fratribus suis, persecutus est eum diebus septem: et comprehendit eum in monte Galaad. Viditque in somnis dicentem sibi Deum: Cave ne quidquam aspere loquaris contra Jacob. Jamque Jacob extenderat in monte tabernaculum: cumque ille consecutus fuisset eum cum fratribus suis, in eodem monte Galaad fixit tentorium. Et dixit ad Jacob: Quare ita egisti, ut clam me abigeres filias meas quasi captivas gladio? Cur ignorante me, fugere voluisti, nec indicare mihi, ut prosequerer te cum gaudio, et canticis, et tympanis, et citharis? Non es passus ut oscularer filios meos ac filias: stulte operatus es: et nunc quidem valet manus mea reddere tibi malum: sed Deus patris vestri heri dixit mihi: Cave ne loquaris cum [ Vulg. contra] Jacob quidquam durius. Esto, ad tuos ire cupiebas, et desiderio tibi erat domus patris tui: cur furatus es deos meos? Respondit Jacob: Quod inscio te profectus sum, timui ne violenter auferres filias tuas. Quod autem furti me arguis, apud quem cumque inveneris deos tuos, necetur coram fratribus nostris. Scrutare quidquid tuorum apud me inveneris, et aufer: haec dicens, ignorabat quod Rachel furata esset idola. Ingressus itaque Laban tabernaculum Jacob et Liae, et utriusque famulae, non invenit. Cumque intrasset tentoriorum Rachelis, illa festinans abscondit idola subter stramenta cameli, et sedit desuper: scrutantique omne tentorium, et nihil invenienti, ait: Ne irascatur dominus meus quod coram te assurgere nequeo: quia juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi: sic delusa sollicitudo quaerentis est. Tumensque Jacob, cum jurgio ait: Quam ob culpam meam, et ob quod peccatum meum sic exarsisti post me, et scrutatus es omnem supellectilem meam? Quid invenisti de cuncta substantia domus tuae? pone hic coram fratribus meis et fratribus tuis, et judicent inter me et te. Idcirco viginti annis fui tecum? oves tuae et caprae steriles non fuerunt, artetes gregis tui non comedi: nec captum a bestia ostendi tibi, ego damnum omne reddebam: quidquid furto periebat, a me exigebas: die noctuque aestu urebar, et gelu, fugiebatque somnus ab oculis meis. Sic per viginti annos in domo tua servivi tibi, quatuordecim pro filiabus, et sex pro gregibus tuis: immutasti quoque mercedem meam decem vicibus. Nisi Deus patris mei Abraham, et timor Isaac adfuisset mihi, forsitan modo nudum me dimisisses: afflictionem meam et laborem manuum mearum respexit Deus, et arguit te heri. Respondit ei Laban: Filiae meae et filii, et greges tui et omnia quae cernis, mea sunt: quid possum facere filiis et nepotibus meis? Veni ergo, et incamus foedus, ut sit in testimonium inter me et te. Tulit itaque Jacob lapidem, et erexit illum in titulum: dixitque fratribus suis: Afferte lapides. Qui congregantes fecerunt tumulum, comederuntque super eum: quem vocavit Laban, Tumulum testis: et Jacob, Acervum testimonii; uterque juxta proprietatem linguae suae. Dixitque Laban: Tumulus iste testis erit inter me et te hodie, et idcirco appellatum est nomen ejus Galaad, id est, Tumulus testis. Intueatur Dominus et judicet inter nos quando recesserimus a nobis, si afflixeris filias meas, et si introduxeris uxores alias super eas: nullus sermonis nostri testis est absque Deo, qui praesens respicit. Dixitque rursus ad Jacob: En tumulus hic, et lapis quem erexi inter me et te, testis erit: tumulus, inquam, iste et lapis sint in testimonium, si aut ego transiero illum pergens ad te, aut tu praeterieris, malum mihi cogitans. Deus Abraham, et Deus Nahor, judicet inter nos, Deus patris eorum. Juravitque Jacob per timorem patris sui Isaac, immolatisque victimis in monte, vocavit fratres suos, ut ederent panem. Qui cum comedissent, manserunt ibi. Laban vero, de nocte consurgens, osculatus est filios et filias suas, et benedixit illis: reversusque est in locum suum. [T. XXVII, C. LVIII, Cap. XXXII.] Jacob quoque abiit itinere quo coeperat; fueruntque ei obviam angeli Dei, quos cum vidisset, ait: Castra Dei sunt haec: et appellavit nomen loci illius Mahnaim, id est, Castra. Misit autem et nuntios ante se ad Esau fratrem suum in terram [ Vulg. in regionem] Seir, regionis Edon: praecepitque eis: dicens: Sic loquimini domino meo Esau: Haec dicit frater tuus Jacob: Apud Laban peregrinatus sum, et fui usque in praesentem diem. Habeo boves, et asinos, oves, et servos, atque ancillas: mittoque nunc legationem ad dominum meum, ut inveniam gratiam in conspectu tuo. Reversi sunt nuntii ad Jacob, dicentes: Venimus ad Esau fratrem tuum, et ecce properat in occursum tibi cum quadringentis viris. Timuitque Jacob valde: et perterritus divisit populum qui secum erat, greges quoque et oves et boves et camelos, in duas turmas, dicens: Si venerit Esau ad unam turmam, et percusserit eam, alia turma, quae reliqua est, salvabitur. Dixitque Jacob: Deus patris mei Abraham, et Deus patris mei Isaac: Domine, qui dixisti mihi, Revertere in terram tuam, et in locum nativitatis tuae, et benefaciam tibi: minor sum cunctis miserationibus, et veritate [ Vulg. miserationibus et veritate tua], quam explesti servo tuo. In baculo meo transivi Jordanem istum: et nunc cum duabus turmis regredior. Erue me de manu fratris mei, de manu [ Vulg. tac. de manu] Esau, quia valde eum timeo: ne forte veniens percutiat matrem cum filiis. Tu locutus es quod benefaceres mihi, et dilatares semen meum sicut arenam maris, quae prae multitudine numerari non potest. Cumque dormisset ibi nocte illa, separavit de his quae habebat, munera Esau fratri suo, capras ducentas, hircos viginti, oves ducentas, et arietes viginti, camelos fetas cum pullis suis triginta, vaccas quadraginta, et tauros decem, asinas viginti, et pullos earum decem. Et misit per manus servorum suorum singulos seorsum greges: dixitque pueris suis: Antecedite me, et sit spatium inter gregem et gregem. Et praecepit priori dicens: Si obvium habueris Esau fratrem meum, et interrogaverit te, Cujus es? aut, Quo vadis? et [ Vulg. aut], Cujus sunt ista quae sequeris? Respondebis: Servi tui Jacob, munera misit domino meo Esau: ipse quoque post nos venit. Similiter mandata dedit secundo, et tertio, et cunctis qui sequebantur greges, dicens: Iisdem verbis loquimini ad Esau, cum inveneritis eum. Et addetis: Ipse quoque servus tuus Jacob iter nostrum insequitur: dixit enim: Placabo illum muneribus quae praecedunt, et postea videbo eum, forsitan propitiabitur mihi. Praecesserunt itaque munera ante eum, ipse vero mansit nocte illa in castris. Cumque mature surrexisset, tulit duas uxores suas, et totidem famulas, cum undecim filiis et transivit vadum Jebboc. Transductisque omnibus quae ad se pertinebant, remansit solus: ecce vir luctabatur cum eo usque mane. Qui cum videret quod eum superare non posset, tetigit nervum femoris ejus, et statim emarcuit. Dixitque ad eum: Dimitte me, jam enim ascendit aurora. Respondit: Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. Ait ergo: Quod nomen est tibi? Respondit: Jacob. At ille, Nequaquam, inquit, Jacob appellabitur nomen tuum, sed Israel: quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines praevalebis! Interrogavit eum Jacob: Dic mihi, quo appellaris nomine? Respondit: Cur quaeris nomen meum? Et benedixit ei in eodem loco. Vocavitque Jacob nomen loci illius Phanuel, dicens: Vidi Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea. Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Phanuel: ipse vero claudicabat pede. Quam ob causam non comedunt filii Israel nervum, qui emarcuit in femore Jacob, usque in praesentem diem: eo quod tetigerit nervum femoris ejus, et obstupuerit. [Cap. XXXIII.] Levans autem Jacob oculos suos, vidit venientem Esau, et cum eo quadringentos viros, divisitque filios Liae et Rachel, ambarumque famularum; et posuit utramque ancillam, et liberos earum, in principio; Liam vero, et filios ejus, in secundo loco; Rachel autem et Joseph, novissimos. Et ipse progrediens adoravit pronus in terram septies, donec appropinquaret frater ejus. Currens itaque Esau obviam fratri suo, amplexatus est eum: stringensque collum ejus et osculans flevit. Levatisque oculis, vidit mulieres et parvulos earum, et ait: Quid sibi volunt isti? et si ad te pertinent? Respondit: Parvuli sunt, quos donavit mihi Deus servo tuo. Et appropinquantes ancillae et filii earum, incurvati sunt. Accessit quoque Lia cum liberis [ Vulg. pueris] suis: et cum simililer adorassent, extremi Joseph et Rachel adoraverunt. Dixitque Esau: Quaenam sunt istae turmae, quas obviam habui? Respondit: Ut invenirem gratiam coram domino meo. At ille ait: Habeo plurima, frater mi, sint tua tibi. Dixitque Jacob; Noli ita, obsecro: sed si inveni gratiam in oculis tuis, accipe munusculum de manibus meis: sic enim vidi faciem tuam, quasi viderim vultum Dei: esto mihi propitius, et suscipe benedictionem quam attuli tibi, et quam donavit mihi Deus tribuens omnia. Vix fratre compellente suscipiens, ait: Gradiamur simul, eroque socius itineris tui. Dixitque Jacob; Nosti, domine mi, quod parvulos habeam teneros, et oves et boves fetas, mecum; quas si plus in ambulando fecero laborare, morientur una die cuncti greges. Praecedat dominus meus ante servum suum, et ego sequar paulatim vestigia ejus sicut videro posse parvulos meos, donec veniam ad dominum meum in Seir. Respondit Esau: Oro te, ut de populo qui mecum est, saltem socii remaneant viae tuae. Non est, inquit, necesse; hoc uno tantum indigeo, ut inveniam gratiam in conspectu domini mei. Reversus est itaque illo die Esau itinere quo venerat in Seir. [C. LIX.] Et Jacob venit in Sochoth; ubi aedificata domo et fixis tentoriis, appellavit nomen loci illius Sochoth, id est, tabernacula. [B. XXXVI.] Transivitque in Salem urbem Sichimorum, quae est in terra Chanaan, postquam reversus est de Mesopotamia Syriae, et habitavit juxta oppidum. Emitque partem agri in qua fixerat tabernacula, a filiis Emor patris Sichem, centum agnis. Et erecto ibi altari, invocavit super illud fortissimum Deum Israel. [T. XXVIII, Cap. XXXIV.] Egressa est autem Dina, filia Liae, ut videret mulieres regionis illius. Quam cum vidisset Sichem filius Emor Evaei, princeps terrae illius, adamavit eam, et rapuit, et dormivit cum illa, vi opprimens virginem. Et conglutinata est anima ejus cum ea, tristemque blanditiis delinivit. Et pergens ad Emor patrem suum, Accipe mihi, inquit, puellam hanc conjugem. Quod cum audisset Jacob, absentibus filiis, et in pastu pecorum occupatis, siluit donec redirent. Egresso autem Emor patre Sichem, ut loqueretur ad Jacob, ecce filii ejus veniebant de agro, auditoque quod acciderat, irati sunt valde, eo quod foedam rem esset operatus in Israel, et, violata filia Jacob, rem illicitam perpetrasset. Locutus est itaque Emor ad eos, et dixit; Sichem filii mei adhaesit anima filiae vestrae: date eam illi uxorem, et jungamus vicissim connubia; filias vestras tradite nobis, et filias nostras accipite. Et habitate nobiscum: terra in potestate vestra est: exercete, negotiamini, et possidete eam. Sed et Sichem ad patrem et fratres ejus ait: Inveniam gratiam coram vobis, et quaecumque statueritis, dabo: augete dotem, munera postulate, et libens [ Vulg. libenter] tribuam quod petieritis: tantum date mihi puellam hanc uxorem. Responderunt filii Jacob Sichem et patri ejus in dolo, saevientes ob stuprum sororis: Non possumus facere quod petitis, nec dare sororem nostram homini incircumciso: quod illicitum et nefarium est apud nos. Sed in hoc valebimus foederari, si esse volueritis nostri similes, et circumcidatur in vobis omne [ Vulg. omnis] masculini sexus: tunc dabimus et accipiemus mutuo filias nostras ac vestras, et habitabimus vobiscum, erimusque unus populus: sin autem circumcidi nolueritis, tollemus filiam nostram, et recedemus. Placuit oblatio eorum Emor, et Sichem filio ejus: nec distulit adolescens quin statim quod petebatur, expleret: amabat enim puellam valde, et ipse erat inclytus in omni domo patris sui. Ingressique portam urbis, locuti sunt populo: Viri isti pacifici sunt, et volunt habitare nobiscum: negotientur in terra, et exerceant eam, quae spatiosa et lata cultoribus indiget: filias eorum accipiemus uxores, et nostras illis dabimus. Unum est, quo differtur tantum bonum: Si circumcidamus masculos nostros, ritum gentis imitantes. Et substantia eorum, et pecora, et cuncta quae possident nostra erunt: tantum in hoc acquiescamus, et habitantes simul, unum efficiemus populum. Assensi sunt omnes, circumcisis cunctis maribus. Et ecce die tertio, quando gravissimus vulnerum dolor est, arreptis, duo Jacob filii Simeon et Levi, fratres Dinae, gladiis, ingressi sunt urbem confidenter: interfectisque omnibus masculis, et Emor et Sichem filium suum pariter necaverunt, tollentes Dinam de domo Sichem sororem suam. Quibus egressis, irruerunt super occisos caeteri filii Jacob [In h. non habet, caeteri filii Jacob, sed filii Jacob venerunt super occisos ], et depopulati sunt urbem in ultionem stupri. Oves eorum, et armenta, et asinos, cunctaque vastantes quae in domibus et in agris erant; parvulos quoque et uxores eorum duxerunt captivas. Quibus patratis audacter, Jacob dixit ad Simeon et Levi: Turbastis me, et odiosum me fecistis Chananaeis et Pherezaeis habitatoribus terrae hujus. Nos pauci sumus; illi congregati percutient me, et delebor ego, et domus mea. Responderunt: Numquid ut scorto abuti debuere sorore nostra? [C. LX, Cap. XXXV.] Interea locutus est Deus ad Jacob; Surge, et ascende Bethel, et habita ibi, facque altare Deo qui apparuit tibi quando fugiebas Esau fratrem tuum. Jacob vero, convocata omni domo sua, ait: Abjicite deos alienos qui in medio vestri sunt, et mundamini, ac mutate vestimenta vestra. Surgite, et ascendamus in Bethel, et [ Vulg. ut] faciamus ibi altare Deo, qui exaudivit me in die tribulationis meae, et socius fuit itineris mei. Dederunt ergo ei omnes deos alienos quos habebant, et inaures quae erant in auribus eorum: at ille infodit eas subter terebinthum, quae est post urbem Sichem. Cumque profecti essent, terror Dei invasit omnes per circuitum civitates, et non sunt ausi persequi recedentes. [C. LXI, B. XXXVII.] Venit igitur Jacob Luzam, quae est in terra Chanaan, cognomento Bethel; ipse et omnis populus cum eo. Aedificavitque ibi altare, et appellavit nomen loci [ Vulg. add. illius], Domus Dei: ibi enim apparuit ei Deus cum fugeret fratrem suum [ Vulg. tac. suum]. Eodem tempore mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est ad radices Bethel subter quercum: vocatumque est nomen loci [ Vulg. add. illius], Quercus fletus. Apparuit autem iterum Deus Jacob postquam reversus est de Mesopotamia Syriae, benedixitque ei dicens: Non vocaberis ultra Jacob, sed Israel erit nomen tuum. Et appellavit eum Israel, dixitque ei: Ego Deus omnipotens, cresce et multiplicare: gentes et populi nationum erunt ex te, reges de lumbis tuis egredientur. Terramque quam dedi Abraham et Isaac, dabo tibi et semini tuo post te. Et recessit ab eo. [C. LXII.] Ille vero erexit titulum lapideum in loco quo locutus fuerat ei Deus: libans super eum libamina et effundens oleum: vocansque nomen loci illius, Bethel. [T. XXIX.] Egressus autem inde, venit verno tempore ad terram quae ducit Ephratam; in qua cum parturiret Rachel, ob difficultatem partus periclitari coepit. Dixitque ei obstetrix: Noli timere, quia et hunc habebis filium. Egrediente autem anima prae dolore, et imminente jam morte, vocavit nomen filii sui Benoni, id est, filius doloris mei: pater vero appellavit eum Benjamin, id est, filius dextrae. Mortua est ergo Rachel, et sepulta in via quae ducit Ephratam, haec est Bethlehem. Erexitque Jacob titulum super sepulcrum ejus. Hic est titulus monumenti Rachel, usque in praesentem diem. Egressus inde, fixit tabernaculum trans turrem gregis. Cumque habitaret in illa regione, abiit Ruben, et dormivit cum Bala concubina patris sui, quod illum minime latuit. Erant autem filii Jacob duodecim. Filii Liae: primogenitus Ruben, et Simeon et Levi, et Judas, et Issachar, et Zabulon. Filii Rachel: Joseph et Benjamin. Filii Balae ancillae Rachelis, Dan et Nephtali. Filii Zelphae ancillae Liae, Gad et Aser; hi filii Jacoh, qui nati sunt ei in Mesopotamia Syriae. Venit etiam ad Isaac patrem suum in Mamre, civitatem Arbee, haec est Hebron; in qua peregrinatus est Abraham et Isaac. Et completi sunt dies Isaac centum octoginta annorum. Consumptusque aetate mortuus est: et appositus est populo suo senex et plenus dierum: et sepelierunt eum Esau et Jacob filii sui. [T. XXX, C. LXIII, Cap. XXXVI.] Hae sunt autem generationes Esau, ipse est Edom. Esau accepit uxores de filiabus Chanaan; Ada filiam Elon Hetthaei, et Oolibama filiam Ana, filiam Sebeon Hevaei: Basemath quoque filiam Ismael sororem Nabajoth. Peperit autem Ada, Eliphaz: Basameth genuit Rahuel: Oolibama edidit Jesus et Jalam [ Vulg. genuit Jelom] et Core. Hi filii Esau qui nati sunt ei in terra Chanaan. Tulit autem Esau uxores suas et filios et filias, et omnem animam domus suae, et substantiam, et pecora, et cuncta quae habere poterat in terra Chanaan: et abiit in alteram regionem, recessitque a fratre suo Jacob. Divites enim erant valde, et simul habitare non poterant: nec sustinebat eos terra peregrinationis eorum prae multitudine gregum. Habitavitque Esau in monte Seir, ipse est Edom. Hae sunt autem generationes Esau patris Edom in monte Seir, et haec nomina filiorum ejus: Eliphaz filius Ada uxoris Esau: Rahuel quoque filius Basemath uxoris ejus. Fueruntque filii Eliphaz: Theman, Omar, Sephu, et Gatham, et Cenez. Erat autem Thamna, concubina Eliphaz filii Esau: quae peperit ei Amalech. Hi sunt filii Adae uxoris Esau. Filii autem Rahuel: Nabat et Zara, Semma et Miza [ Vulg. Samma et Meza]. Hi filii Basemath uxoris Esau. Isti quoque erant filii Oolibama filiae Ana, filiae Sebeon, uxoris Esau, quos genuit ei, Jeus et Jalam, et Core. [C. LXIV.] Hi duces filiorum Esau: filii Eliphaz primogeniti Esau: dux Theman, dux Omar, dux Sephu, dux Cenez, dux Core, dux Gatham, dux Amalech. Hi duces Eliphaz in terra Edom, et hi filii Adae. Hi quoque filii Rahuel filii Esau, dux Nahath, dux Zara, dux Semma, dux Miza. Hi autem duces Rahuel in Terra Edom: isti filii Basemath uxoris Esau. Hi autem filii Oolibama uxoris Esau: dux Jeus, dux Jalam, dux Core. Hi duces Oolibama filiae Ana uxoris Esau. Isti filii Esau, et hi duces eorum: ipse est Edom. Isti sunt filii Seir Horraei, habitatores terrae: Lotan, et Sobal, et Sebeon, et Ana, Dison, et Eser, et Disan. Hi duces Horrhaei, filii Seir, in Terra Edom. Facti sunt autem filii Lotan: Hori et Heman; erat autem soror Lothan, Thamna. Et isti filii Sobal: Alvan et Manahath et Hebal, et Sepho et Onam. Et hi filii Sebeon: Aja et Ana. Iste est Ana qui invenit aquas calidas [ in Hebr. , mulos in solitudine], cum pasceret asinos Sebeon patris sui: habuitque filium Disan, et filiam Oolibama. Et isti filii Disan: Amdam, et Eseban, et Jethran, et Charan. Hi quoque filii Eser: Balaan et Zavan, et Acan. Habuit autem filios Disan: Hus et Aram. Isti duces Horraeorum: dux Lotan, dux Sobal, dux Sebeon, dux Ana, dux Dison, dux Eser, dux Disan: isti duces Horraeorum qui imperaverunt in terra Scir. [C. LXV.] Reges autem qui regnaverunt in terra Edom antequam haberent regem filii Israel, fuerunt hi: Bela filius Beor, nomenque urbis ejus Denaba. Mortuus est autem Bela, et regnavit pro eo Jobab filius Zarae de Bosra. Cumque mortuus esset Jobab, regnavit pro eo Husam de terra Themanorum. Hoc quoque mortuo, regnavit pro eo Adad filius Badad, qui percussit Madian in regione Moab, et nomen urbis ejus Havith. Cumque mortuus esset Adad, regnavit pro eo Semla de Masereca. Hoc quoque mortuo, regnavit pro eo Saul de fluvio Rooboth. Cumque et hic obiisset, successit in regnum Bahalanan filius Achobor. Isto quoque mortuo, regnavit pro eo Adad [ Vulg. Adar], nomenque urbis ejus Phau, et appellabatur uxor illius Mehetabel, filia Matred, filia Mesaab. Haec ergo nomina ducum Esau, in cognationibus, et locis, et vocabulis suis: dux Thamna, dux Alva, dux Jetheth, dux Oolibama, dux Ela, dux Phinon, dux Cenez, dux Theman, dux Mabsar, dux Magdiel, dux Iram: hi duces Edom habitantes in terra imperii sui: ipse est Esau pater Idumaeorum. [Cap. XXXVII.] Habitavit autem Jacob in terra Chanaan, in qua peregrinatus est pater suus. Et hae sunt generationes ejus [ Hebr. Jacob. Vulg tacet ]. [T. XXXI, B. XXXVIII, C. LXVI.] Joseph cum sexdecim esset annorum, pascebat gregem cum fratribus suis adhuc puer, et erat cum filiis Balae et Zelphae uxorum patris sui, accusavitque fratres suos apud patrem crimine pessimo. Israel autem diligebat Joseph super omnes filios suos, eo quod in senectute genuisset eum, fecitque ei tunicam polymitam. Videntes autem fratres ejus quod a patre plus cunctis filiis amaretur, oderant eum, nec poterant ei quidquam pacifice loqui. Accidit quoque ut visum somnium referret fratribus suis, quae causa majoris odii seminarium fuit. Dixitque ad eos: Audite somnium meum quod vidi: Putabam ligare nos manipulos in agro, et quasi consurgere manipulum meum, et stare, vestrosque manipulos circumstantes adorare manipulum meum. Responderunt fratres ejus: Numquid rex noster eris? aut subjiciemur ditioni tuae? Haec ergo causa somniorum atque sermonum, invidiae et odii fomitem ministravit. Aliud quoque vidit somnium, quod narrans fratribus suis [ Vulg. tac. suis], ait: Vidi per somnium, quasi solem et lunam, et stellas undecim adorare me. Quod cum patri suo et fratribus retulisset, increpavit eum pater [ Vulg. add. suus], et dixit: Quid sibi vult hoc somnium quod vidisti? num ego et mater tua et fratres tui adorabimus te super terram? Invidebant ei igitur fratres sui: pater vero rem tacitus considerabat. Cumque fratres illius in pascendis gregibus patris morarentur in Sichem, dixit ad eum Israel: Fratres tui pascunt oves in Sichimis: veni, mittam te ad eos. Quo respondente, Praesto sum, ait [ Vulg. add. ei]: Vade et vide si cuncta prospera sint erga fratres tuos, et pecora, et renuntia mihi quid agatur. Missus de valle Hebron, venit in Sichem: invenitque eum vir errantem in agro, et interrogavit quid quaereret. At ille respondit: Fratres meos quaero, indica mihi ubi pascant greges. Dixitque ei vir: Recesserunt de loco isto: audivi autem eos dicentes: Eamus in Dothain. [C. LXVII.] Perrexit ergo Joseph post fratres suos, et invenit eos in Dothain. Qui cum vidissent eum procul, antequam accederet ad eos, cogitaverunt illum occidere, et mutuo loquebantur: Ecce somniator venit: venite, occidamus eum, et mittamus in cisternam veterem: dicemusque; Fera pessima devoravit eum: et tunc apparebit quid illi prosint somnia sua. Audiens hoc Ruben, nitebatur liberare eum de manibus eorum, et dicebat: Non interficiamus animam ejus, nec effundatis sanguinem: sed projicite eum in cisternam hanc, quae est in solitudine, manusque vestras servate innoxias: hoc autem dicebat, volens eripere eum de manibus eorum, et reddere patri suo. Confestim igitur ut pervenit ad fratres [ Vulg. add. suos], nudaverunt eum tunica talari et polymita: miseruntque [ Vulg. add. eum] in cisternam, quae non habebat aquam. Et sedentes ut comederent panem, viderunt viatores Ismaelitas venire de Galaad, et camelos eorum, portantes aromata, et resinam, et stacten, in Aegyptum. Dixit ergo Judas fratribus suis: Quid nobis prodest si occiderimus fratrem nostrum, et celaverimus sanguinem ipsius? Melius est ut venundetur Ismaelitis, et manus nostrae non polluantur: frater enim et caro nostra est. Acquieverunt fratres sermonibus ejus. Et praetereuntibus Madianitis negotiatoribus, extrahentes eum de cisterna, vendiderunt [ Vulg. add. eum] Ismaelitis, viginti argenteis, qui duxerunt eum in Aegyptum. Reversusque Ruben ad cisternam, non invenit puerum, et, scissis vestibus, pergens ad fratres suos, ait: Puer non comparet, et ego quo ibo? Tulerunt autem tunicam ejus, et in sanguine haedi, quem occiderant, tinxerunt: mittentes qui ferrent ad patrem, et dicerent - Hanc invenimus: vide utrum tunica filii tui sit, an non. Quam cum agnovisset pater, ait: Tunica filii mei est, fera pessima comedit eum, bestia devoravit Joseph. Scissisque vestibus, indutus est cilicio, lugens filium multo tempore. Congregatis autem cunctis liberis ejus, ut lenirent dolorem patris, noluit consolationem recipere, et [ Vulg. sed] ait: Descendam ad filium meum lugens in infernum. Et illo perseverante in fletu, Madianitae vendiderunt Joseph in Aegypto Putiphari eunucho Pharaonis, magistro militiae. [T. XXXII, C. LXVIII, Cap. XXXVIII.] Eodem tempore descendens Judas a fratribus suis divertit ad virum Odollamitem, nomine Hiram. Viditque ibi filiam hominis Chananaei, vocabulo Sua: et uxore accepta, ingressus est ad eam. Quae concepit, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Her. Rursus concepto fetu, natum filium nominavit Onam. Tertium quoque peperit: quem appellavit Sella: quo nato, parere ultra cessavit. Dedit autem Judas uxorem primogenito suo Her, nomine Thamar. Fuit quoque Her primogenitus Judae, nequam in conspectu Domini: et ab eo occisus est. Dixit ergo Judas ad Onam filium suum: Ingredere ad uxorem fratris tui, et sociare illi, ut suscites semen fratri tuo. Ille autem sciens non sibi nasci filios, introiens ad uxorem fratris sui, semen fundebat in terram, ne liberi fratris nomine nascerentur. Et idcirco percussit eum Dominus, quod rem detestabilem faceret. Quamobrem dixit Judas Thamar nurui suae: Esto vidua in domo patris tui, donec crescat Sela filius meus: timebat enim, ne et ipse moreretur sicut fratres ejus. Quae abiit, et habitavit in domo patris sui. Evolutis autem multis diebus, mortua est filia Sua uxor Judae: qui post luctum consolatione suscepta, ascendebat ad tonsores ovium suarum, ipse et Hiras opilio gregis Odollamita, in Timnatha. Nuntiatumque est Thamar quod socer illius ascenderet in Thimnata ad tondendas oves. Quae, depositis viduitatis vestibus, assumpsit theristrum: et mutato habitu, sedit in bivio itineris, quod ducit Timnatham: eo quod crevisset Sela, et non eum accepisset maritum. Quam cum vidisset Judas, suspicatus est esse meretricem: operuerat enim vultum suum, ne agnosceretur. Ingrediensque ad eam, ait: Dimitte me, ut coeam tecum: nesciebat enim quod nurus sua esset. Qua respondente: Quid mihi dabis ut fruaris concubitu meo? dixit: Mittam tibi haedum de gregibus. Rursumque illa dicente: Patiar quod vis, si dederis mihi arrhabonem, donec mittas quod polliceris. Ait Judas: Quid vis tibi pro arrhabone dari? Respondit: Annulum tuum, et armillam, et baculum tuum [ Vulg. tacet tuum] quem in manu tenes. Ad unum igitur coitum concepit mulier, et surgens abiit: depositoque habitu, quem assumpserat, induta est viduitatis vestibus. Misit autem Judas haedum per pastorem suum Odollamitem, ut reciperet pignus quod dederat mulieri, qui cum non invenisset eam, interrogavit homines loci illius? Ubi est mulier, quae sedebat in bivio? Respondentibus cunctis: Non fuit in loco isto meretrix, reversus est ad Judam, et dixit ei: Non inveni eam: sed et homines loci illius dixerunt mihi, numquam ibi sedisse scortum. Ait Judas: Habeat sibi, certe mendacii nos arguere non poterit [ Vul. potest]: ego misi haedum quem promiseram, et tu non invenisti eam. Ecce autem post tres menses renuntiaverunt Judae, dicentes: Fornicata est Thamar nurus tua, et videtur uterus illius intumescere. Dixit Judas: Producite eam, ut comburatur. Quae cum educeretur ad poenam, misit ad socerum suum, dicens: De viro, cujus haec sunt, concepi: agnosce cujus sit annulus, et armilla, et baculus. Qui, agnitis muneribus, ait: Justior me est, quia non tradidi eam Sela filio meo. Attamen ultra non cognovit illam. Instante autem partu, apparuerunt gemini in utero: atque in ipsa effusione infantum, unus protulit manum, in qua obstetrix ligavit coccinum, dicens: iste egredietur prior. Illo vero retrahente manum, egressus est alter: dixitque mulier: Quare divisa est propter te maceria? et ob hanc causam vocavit nomen ejus Phares. Postea egressus est frater ejus, in cujus manu erat coccinum: quem appellavit Zara. [T. XXXIII, B. XXXIX, C. LXIX, Cap. XXXIX.] Igitur Joseph ductus in Aegyptum est, emitque eum Putiphar eunuchus Pharaonis, princeps exercitus [ Vulg. add. sui], vir Aegyptius, de manu Ismaelitarum, a quibus perductus erat. Fuitque Dominus cum eo, et erat vir in cunctis prospere agens: habitavitque in domo domini sui, qui optime noverat esse Dominum cum eo, et omnia, quae gereret, ab eo dirigi in manu illius. Invenitque Joseph gratiam coram domino suo, et ministrabat ei, a quo praepositus omnibus gubernabat creditam sibi domum, et universa quae ei tradita fuerant: benedixitque Dominus domui Aegyptii propter Joseph, et multiplicavit tam in aedibus, quam in agris, cunctam ejus substantiam: nec quidquam aliud noverat, nisi panem quo vescebatur. Erat autem Joseph pulchra facie, et decorus aspectu. Post multos itaque dies injecit domina oculos suos in Joseph, et ait: Dormi mecum. Qui nequaquam acquiescens operi nefario, dixit ad eam: Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habeat in domo sua: nec quidquam est quod non in mea sit potestate, vel non tradiderit mihi, praeter te, quae uxor ejus es: quomodo ergo possum malum hoc facere, et peccare in Deum [ Vulg. add. meum]? Hujuscemodi verbis per singulos dies, et mulier molesta erat adolescenti, et ille recusabat stuprum. Accidit autem quadam die, ut intraret Joseph domum, et operis quidpiam absque arbitris faceret: et illa, apprehensa lacinia vestimenti ejus, diceret: Dormi mecum. Qui, relicto in manu illius pallio, fugit, et egressus est foras. Cumque vidisset mulier vestem in manibus suis, et se esse contemptam, vocavit [ Vulg. add. ad se] homines domus suae, et ait ad eos: En introduxit virum Hebraeum, ut illuderet nobis: ingressus est ad me, ut coiret mecum, cumque ego succlamassem, et audisset vocem meam, reliquit pallium quod tenebam, et fugit foras. In argumentum ergo fidei retentum pallium ostendit marito revertenti in domum suam [ Vulg. tacet in et suam], et ait: Ingressus est ad me servus Hebraeus quem adduxisti ut illuderet mihi: cumque audisset me clamare, reliquit pallium [ Vulg. add. quod tenebam], et fugit foras. His auditis dominus, et nimium credulus verbis conjugis, iratus est valde: tradiditque Joseph in carcerem, ubi vincti regis custodiebantur, et erat ibi clausus. Fuit autem Dominus cum Joseph, et misertus illius dedit ei gratiam in conspectu principis carceris, qui tradidit in manu ipsius universos vinctos qui in custodia tenebantur: et quidquid fiebat, sub ipso erat. Nec noverat aliquid cunctis ei creditis: Dominus enim erat cum illo, et omnia opera ejus dirigebat. [T. XXXIV, C. LXX, Cap. XL.] His itaque gestis, accidit ut peccarent duo eunuchi, pincerna regis Aegypti, et pistor, domino suo. Iratusque Pharao contra eos (nam alter pincernis praeerat, alter pistoribus) et misit eos in carcerem principis militum in quo erat vinctus et Joseph. At custos carceris tradidit eos Joseph, qui et ministrabat eis. Aliquantum temporis fluxerat, et illi in custodia tenebantur. Videruntque ambo somnium nocte una juxta interpretationem congruam sibi: ad quos cum introisset Joseph mane, et vidisset eos tristes, sciscitatus est dicens: Cur tristior est hodie solito facies vestra? Qui responderunt: Somnium vidimus, et non est qui interpretetur nobis. Dixitque ad eos Joseph: Numquid non Dei est interpretatio? referte mihi quid videritis. Narravit prior, praepositus pincernarum, somnium suum: Videbam coram me vitem, in qua erant tres propagines, crescere paulatim in gemmas, et post flores uvas maturescere: calicemque Pharaonis in manu mea: tuli ergo uvas, et expressi in calicem quem tenebam, et tradidi poculum Pharaoni. Respondit Joseph: Haec est interpretatio somnii: Tres propagines, tres adhuc dies sunt, post quos recordabitur Pharao ministerii tui, et restituet te in gradum pristinum: dabisque ei calicem juxta officium tuum, sicut facere ante consueveras. Tantum memento mei, cum tibi bene fuerit, et facias mecum misericordiam: ut suggeras Pharaoni, et [ Vulg. ut] educat me de isto carcere: quia furto sublatus sum de terra Hebraeorum, et hic innocens in lacum missus sum. Videns pistorum magister quod prudenter somnium dissolvisset, ait: Et ego vidi somnium: Quod haberem tria canistra farinae super caput meum: et in uno canistro quod erat excelsius, portare me omnes cibos qui fiunt arte pistoria, avesque comedere ex eo. Respondit Joseph: Haec est interpretatio somnii: Tria canistra, tres adhuc dies sunt: post quos auferet Pharao caput tuum, ac suspendet te in cruce, et lacerabunt volucres carnes tuas. Exin dies tertius natalis [ Vulg. natalitius] Pharaonis erat: qui faciens grande convivium pueris suis, recordatus est inter epulas magistri pincernarum, et pistorum principis. Restituitque alterum in locum suum, ut porrigeret regi [ Vulg. ei] poculum: alterum suspendit in cruce [ Vulg. patibulo], ut conjectoris veritas probaretur. Et tamen succedentibus prosperis, praepositus pincernarum oblitus est interpretis sui. [C. LXXI, Cap. XLI.] Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium, de quo ascendebant septem boves, pulchrae et crassae nimis: et pascebantur in locis palustribus. Aliae quoque septem emergebant de flumine, foedae confectaeque macie: et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus: devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao, rursum dormivit, et vidit alterum somnium: Septem spicae pullulabant in culmo uno plenae atque formosae: aliae quoque totidem, spicae tenues, et percussae uredine oriebantur, devorantes omnem priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem, et facto mane, pavore perterritus, misit ad [ Vulg. add. omnes] conjectores Aegypti cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur. Tunc demum reminiscens pincernarum magister ait: Confiteor peccatum meum: Iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum: ubi una nocte uterque vidimus somnium, praesagium futurorum. Erat ibi puer Hebraeus, ejusdem ducis militum famulus: cui narrantes somnia, audivimus quidquid postea rei probavit eventus: ego enim redditus sum officio meo: et ille suspensus est in cruce. [B. XL.] Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderuut: ac veste mutata, oblatus est ei. Cui ille ait: Vidi somnia, nec est qui edisserat: quae audivi te prudentissime [ Vulg. sapientissime] conjicere. Respondit Joseph: absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. Narravit ergo Pharao quod viderat: Putabam me stare super ripam fluminis, et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus, quae in pastu paludis vireta carpebant. Et ecce, has sequebantur aliae septem boves in tantum deformes et macilentae, ut numquam tales in terra Aegypti viderim: quae, devoratis et consumptis prioribus, nullum saturitatis dedere vestigium: sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursum sopore depressus, vidi somnium: septem spicae pullulabant in culmo uno plenae atque pulcherrimae. Aliae quoque septem tenues et percussae uredine, oriebantur e stipula: quae priorum pulchritudinem devorarunt. Narravi conjectoribus somniorum [ Vulg. somnium], et nemo est qui edisserat. Respondit Joseph: Somnium regis unum est: quae facturus est Deus, ostendit Pharaoni. Septem boves pulchrae, et septem spicae plenae, septem ubertatis anni sunt: eamdemque vim somnii comprehendunt. Septem quoque boves tenues atque macilentae, quae ascenderunt post eas, et septem spicae tenues, et vento urente percussae: septem anni sunt venturae famis. Qui hoc ordine complebuntur: Ecce septem anni venient fertilitatis magnae in universa terra Aegypti: quos sequentur septem anni alii tantae sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia: consumptura est enim fames omnem terram, et ubertatis magnitudinem perditura est inopiae magnitudo. Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium, firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur. Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et praeficiat eum terrae Aegypti: qui constituat praepositos per singulas [ Vulg. cunctas] regiones, et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis [ Vulg. sterilitatis], qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea: et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur serveturque in urbibus. Et paretur futurae septem annorum fami, quae oppressura est Aegyptum, et non consumetur terra inopia. Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus: locutusque est ad eos: Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit? Dixit ergo ad Joseph: Quia ostendit Deus tibi omnia quae locutus es, numquid sapientiorem et similem tui invenire potero? Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet: uno tantum regni solio te praecedam. Dixit quoque rursum Pharao ad Joseph: Ecce, constitui te super universam terram Aegypti. Tulit annulum de manu sua et dedit eum in manu ejus: vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit. Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante praecone, ut omnes coram eo genu flecterent, et praepositum esse scirent universae terrae Aegypti. Dixit quoque rex ad Joseph: Ego sum Pharao: absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Aegypti. Vertitque nomen illius, et vocavit eum lingua Aegyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth, filiam Putiphares, sacerdotis Heliopoleos. [T. XXXV.] Egressus itaque Joseph ad terram Aegypti (triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), circuivit omnes regiones Aegypti. Venitque fertilitas septem annorum: et in manipulos redactae segetes congregatae sunt in horrea Aegypti. Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est. Tantaque fuit multitudo [ Vulg. abundantia] tritici, ut arenae maris coaequaretur, et copia mensuram excederet. Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames: quos ei peperit Aseneth, filia Putiphares, sacerdotis Heliopoleos. Vocavitque nomen primogeniti, Manasses, dicens: Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei. Nomen quoque secundi apellavit Ephraim, dicens: Cresccre me fecit Deus in terra paupertatis meae. Igitur transactis septem annis ubertatis, qui fuerant in Aegypto, coeperunt venire septem anni inopiae, quos praedixerat Joseph: et in universo orbe fames praevaluit; in cuncta autem terra Aegypti deerat panis. Qua esuriente, clamavit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus ille respondit: Ite ad Joseph, et quidquid vobis dixerit, facite. Crescebat autem quotidie fames in omni terra: aperuitque Joseph universa horrea, et vendebat Aegyptiis: nam et illos oppresserat fames. Omnesque provinciae veniebant in Aegyptum, ut emerent escas, et malum inopiae temperarent. [B. XLI, C. LXXII, Cap. XLII.] Audiens autem Jacob quod alimenta venderentur in Aegypto, dixit filiis suis: Quare negligitis? audivi quod triticum venundetur in Aegypto: descendite et emite nobis necessaria, ut possimus vivere, et non consumamur inopia. Descendentes igitur fratres Joseph decem, ut emerent frumenta in Aegypto (Benjamin domi retento ab Jacob, qui dixerat fratribus ejus: Ne forte in itinere quidquam patiatur mali), ingressi sunt terram Aegypti cum aliis qui pergebant ad emendum. Erat autem fames in terra Chanaan. Et Joseph, princeps [ Vulg. add. erat in terra] Aegypti, atque ad illius nutum frumenta populis vendebantur. Cumque adorassent eum fratres sui, et agnovisset eos, quasi ad alienos durius loquebatur, interrogans eos: Unde venistis? Qui responderunt: De terra Chanaan, ut emamus victui necessaria. Et tamen fratres ipse cognoscens, non est agnitus ab eis. Recordatusque somniorum, quae aliquando viderat, ait ad eos: Exploratores estis: ut videatis infirmiora terrae, venistis. Qui dixerunt: Non est ita, domine, sed servi tui venerunt, ut emerent cibos. Omnes filii unius viri sumus: pacifici venimus, nec quidquam famuli tui machinantur mali. Quibus ille respondit: Aliter est: immunita terrae hujus considerare venistis. Et [ Vulg. At] illi: Duodecim, inquiunt, servi tui, fratres sumus, filii viri unius in terra Chanaan: minimus cum patre nostro est, et alius non est super. Hoc est, ait, quod locutus sum: Exploratores estis. Jam nunc experimentum vestri capiam: per salutem Pharaonis non egrediemini hinc, donec veniat frater vester minimus. Mittite e vobis unum, et adducat eum: vos autem eritis in vinculis, donec probentur quae dixistis, utrum falsa an vera sint: alioquin per salutem Pharaonis exploratores estis. Tradidit ergo eos custodiae tribus diebus. Die autem tertio eductis e carcere, ait: Facite quae dixi, et vivetis: Deum enim timeo. Si pacifici estis, frater vester unus ligetur in carcere: vos autem abite, et ferte frumenta quae emistis, in domos vestras, et fratrem vestrum minimum ad me adducite, ut possim vestros probare sermones, et non moriamini. Fecerunt ut dixerat, et locuti sunt ad invicem: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum, videntes angustiam animae illius, cum deprecaretur nos, et non audivimus: idcirco venit super nos ista tribulatio. E quibus unus Ruben, ait: Numquid non dixi vobis: Nolite peccare in puerum, et non audistis me? en sanguis ejus exquiritur. Nesciebant autem quod intelligeret Joseph: eo quod per interpretem loqueretur ad eos. Avertitque se parumper, et flevit: et reversus locutus est ad eos. Tollensque Simeon, et ligans illis praesentibus, jussit ministris ut implerent saccos eorum tritico, et reponerent pecunias singulorum in sacculis suis, datis supra cibariis in viam: qui fecerunt ita. At illi portantes frumenta in asinis [ Vulg. add. suis] profecti sunt. Apertoque unus sacco, ut daret jumento pabulum in diversorio, contemplatus pecuniam in ore sacculi, dixit fratribus suis: Reddita est mihi pecunia mea [ Vulg. tac. mea], en habetur in sacco. Et obstupefacti, turbatique, dixerunt mutuo: Quidnam est hoc quod fecit nobis Deus? Veneruntque ad Jacob patrem suum in terram Chanaan, et narraverunt ei omnia quae accidissent sibi, dicentes: Locutus est nobis dominus terrae dure, et putavit nos exploratores provinciae. Cui respondimus: Pacifici sumus, nec ullas molimur insidias. Duodecim fratres uno patre geniti sumus: unus non est super, minimus cum patre versatur in terra Chanaan. Qui ait nobis: Sic probabo quod pacifici sitis: Fratrem vestrum unum dimittite apud me, et cibaria domibus vestris necessaria sumite, et abite, fratremque vestrum minimum adducite ad me, ut sciam quod non sitis exploratores, et istum, qui tenetur in vinculis, recipere possitis: ac deinceps emendi quae vultis habeatis licentiam. His dictis, cum frumenta effunderent, singuli repererunt in ore saccorum ligatas pecunias: exterritisque simul omnibus, dixit pater Jacob: Absque liberis me esse fecistis, Joseph non est super, Simeon tenetur in vinculis, Benjamin auferetis: in me haec mala omnia reciderunt. Cui respondit Ruben: Duos filios meos interfice, si non reduxero illum tibi: trade illum in manu mea, et ego eum tibi restituam. At ille: Non descendet, inquit, filius meus vobiscum: frater ejus mortuus est, ipse solus remansit: si quid ei adversi acciderit in terra ad quam pergitis, deducetis canos meos cum dolore ad inferos. [B. LXII, C. LXXIII, Cap. XLIII.] Interim fames omnem terram vehementer premebat. Consumptisque cibis, quos ex Aegypto detulerant, dixit Jacob ad filios suos: Revertimini, et emite [ Vulg. add. nobis] pauxillum escarum. Respondit Judas: Denuntiavit vir nobis ille sub testificatione jurandi, dicens: Non videbitis faciem meam, nisi fratrem vestrum minimum adduxeritis vobiscum. Si ergo vis mittere eum nobiscum, pergemus pariter, et ememus tibi necessaria: sin autem non vis, non ibimus: vir enim, ut saepe diximus, denuntiavit nobis, dicens: Non videbitis faciem meam absque fratre vestro minimo. Dixit eis Israel: In meam hoc fecistis miseriam, ut indicaretis et alium habere vos fratrem. At illi responderunt: Interrogavit nos homo per ordinem nostram progeniem: si pater viveret, si haberemus fratrem, et nos respondimus ei consequenter juxta id quod fuerat sciscitatus: numquid scire poteramus quod dicturus esset: Adducite vobiscum fratrem vestrum? Judas quoque dixit patri suo: Mitte puerum mecum, ut proficiscamur, et possimus vivere, ne moriamur nos et parvuli nostri. Ego suscipio puerum: de manu mea require illum: nisi reduxero, et tradidero eum tibi, ero peccati in te reus omni tempore. Si non intercessisset dilatio, jam vice altera venissemus. Igitur Israel pater eorum dixit ad eos: Si sic necesse est, facite quod vultis, sumite de optimis [ Vulg. add. fructibus] terrae in vasis vestris, et ferte viro munera, modicum resinae, et mellis, et styracis, stactes, et terebinthi, et amygdalarum. Pecuniam quoque duplicem ferte vobiscum, et illam, quam invenistis in sacculis, reportate, ne forte errore factum sit; sed et fratrem vestrum tollite, et ite ad virum. Deus autem [ Vulg. add. meus] omnipotens faciat vobis eum placabilem, et remittat vobiscum fratrem vestrum quem tenet, et hunc Benjamin: ego autem quasi orbatus absque liberis ero. Tulerunt ergo viri munera, et pecuniam duplicem, et Benjamin: descenderuntque in Aegyptum, et steterunt coram Joseph. Quos cum ille vidisset, et Benjamin simul, praecepit dispensatori domus suae, dicens: Introduc viros domum, et occide victimas, et instrue convivium, quoniam [ Vulg. add. hodie] mecum sunt comesturi meridie. Fecit ille quod sibi fuerat imperatum, et introduxit viros domum. Ibique exterriti, dixerunt mutuo: Propter pecuniam, quam retulimus prius in saccis nostris, introducti sumus, ut devolvat in nos calumniam, et violenter subjiciat servituti, et nos, et asinos nostros. Quamobrem in ipsis foribus accedentes ad dispensatorem [ Vulg. add. domus] locuti sunt: Oramus, domine, ut audias [ Vulg. add. nos]. Jam ante descendimus ut emeremus escas, quibus emptis, cum venissemus ad diversorium, aperuimus sacculos nostros, et invenimus pecuniam in ore saccorum: quam nunc eodem pondere reportavimus. Sed et aliud attulimus argentum, ut emamus quae [ Vulg. add. nobis] necessaria sunt: non est in nostra conscientia, quis eam posuerit in marsupiis nostris. At ille respondit. Pax vobiscum, nolite timere: Deus vester, et Deus patris vestri, dedit vobis thesauros in sacculis vestris; nam pecuniam, quam dedistis mihi, probatam ego habeo. Eduxitque ad eos Simeon. Et introductis domum, attulit aquam, et laverunt pedes suos, deditque pabula asinis eorum. Illi vero parabant munera, donec ingrederetur Joseph meridie: audierant enim quod ibi comesuri essent panem. Igitur ingressus est Joseph domum suam, obtuleruntque ei munera, tenentes in manibus [ Vulg. add. suis]: et adoraverunt proni in terram. At ille clementer resalutatis eis, interrogavit [ Vulg. add. eos], dicens: Salvusne est pater vester senex, de quo dixeratis mihi? adhuc vivit? Qui responderunt: Sospes est servus tuus pater noster, adhuc vivit. Et incurvati, adoraverent eum. Attollens autem oculos Joseph, vidit Benjamin fratrem suum uterinum, et ait: Iste est frater vester parvulus, de quo dixeratis mihi? Et rursus: Deus, inquit, misereatur tui, fili mi. Festinavitque, quia commota fuerunt viscera ejus super fratre suo, et erumpebant lacrymae, et introiens cubiculum, flevit. Rursusque lota facie egressus, continuit se et ait: Ponite panes. Quibus appositis seorsum Joseph, et seorsum fratribus, Aegyptiis quoque, qui vescebantur simul, seorsum (illicitum est enim Aegyptiis comedere cum Hebraeis, et profanum putant hujuscemodi convivium), sederunt coram eo, primogenitus juxta primogenita sua, et minimus juxta aetatem suam. Et mirabantur (nimis) [h. viri ad invicem] sumptis partibus, quas ab eo acceperant: majorque pars venit Benjamin, ita ut quinque partibus excederet. Biberuntque et inebriati sunt cum eo. [Cap. XLIV.] Praecepit autem Joseph dispensatori domus suae, dicens: Imple saccos eorum frumento, quantum possint capere, et pone pecuniam singulorum in summitate sacci. Scyphum autem meum argenteum, et pretium quod dedit tritici, pone in ore sacci junioris. Factumque est ita. Et orto mane, dimissi sunt cum asinis suis. Jamque urbe exierant, et processerant paululum: tunc Joseph accersito dispensatore domus: Surge, inquit, persequere viros: et apprehensis dicito: Quare reddidistis malum pro bono? Scyphum quem furati estis, ipse est in quo bibit dominus meus, et in quo augurari solet: pessimam rem fecistis. Fecit ille ut jusserat. Et apprehensis per ordinem locutus est. Qui responderunt: Quare sic loquitur dominus noster, ut servi tui tantum flagitii commiserint? Pecuniam, quam invenimus in summitate saccorum, reportavimus ad te de terra Chanaan: et quo modo consequens est ut furati simus de domo domini tui aurum vel argentum? Apud quemcumque fuerit inventum servorum tuorum quod quaeris, moriatur, et nos servi erimus domini nostri. Qui dixit eis: Fiat juxta vestram sententiam: apud quemcumque fuerit inventum, ipse sit servus meus, vos autem eritis innoxii. Itaque festinato deponentes in terram saccos, aperuerunt singuli. Quos scrutatus, incipiens a majore usque ad minimum, invenit scyphum in sacco Benjamin. At illi, scissis vestibus, oneratisque rursum asinis, reversi sunt in oppidum. Primusque Judas cum fratribus ingressus est ad Joseph (necdum enim de loco abierat) omnesque ante eum in terram pariter corruerunt. Quibus ille ait: Cur sic agere voluistis? an ignoratis quod non sit similis mei in augurandi scientia? Cui Judas: Quid respondebimus, inquit, domino meo? vel quid loquemur, aut juste poterimus obtendere? Deus invenit iniquitatem servorum tuorum: en omnes servi sumus domini mei, et nos, et apud quem inventus est scyphus. Respondit Joseph: Absit a me ut sic agam: qui furatus est scyphum, ipse sit servus meus: vos autem abite liberi ad patrem vestrum. Accedens autem propius Judas, confidenter ait: Oro, domine mi, loquatur servus tuus verbum in auribus tuis, et ne irascaris famulo tuo: tu es enim post Pharaonem dominus meus. Interrogasti prius servos tuos: Habetis patrem, aut fratrem? et nos respondimus tibi domino meo: Est nobis pater senex, et puer parvulus, qui in senecta illius natus est: cujus uterinus frater mortuus est, et ipsum solum habet mater sua, pater vero tenere diligit eum. Dixistique servis tuis: Adducite eum ad me, et ponam oculos meos super illum. Suggessimus domino meo: Non potest puer relinquere patrem suum: si enim illum dimiserit, morietur. Et dixisti servis tuis: Nisi venerit frater vester minimus vobiscum, non videbitis amplius faciem meam. Cum ergo ascendissemus ad famulum tuum, patrem nostrum, narravimus ei omnia quae locutus est dominus meus. Et dixit pater noster: Revertimini, et emite nobis parum tritici. Cui diximus. Ire non possumus: si frater noster minimus descendat [ Vulg. descenderit] nobiscum, proficiscemur simul: alioquin, illo absente, non audemus videre faciem viri. Ad quae ille respondit: Vos scitis quod duos genuerit mihi uxor mea. Egressus est unus, et dixistis: Bestia devoravit eum: et hucusque non comparet. Si tuleritis et istum, et aliquid ei in via contigerit, deducetis canos meos cum moerore ad inferos. Igitur si intravero ad servum tuum patrem nostrum, et puer defuerit (cum anima illius ex hujus anima pendeat) videritque eum non esse nobiscum, morietur, et deducent famuli tui canos ejus cum dolore ad inferos. Ego proprie servus tuus sim, qui in meam hunc recepi fidem: et spopondi, dicens: Nisi reduxero eum, peccati reus ero in patrem meum omni tempore. Manebo itaque servus tuus pro puero in ministerium domini mei, et puer ascendat cum fratribus suis. Non enim possum redire ad patrem meum, absente puero, ne calamitatis, quae oppressura est patrem meum, testis assistam. [Cap. XLV] . Non se poterat ultra cohibere Joseph multis coram astantibus: unde praecepit ut egrederentur cuncti foras, et nullus interesset alienus agnitioni mutuae. Elevavitque vocem cum fletu; quam audierunt Aegyptii, omnisque domus Pharaonis. Et dixit fratribus suis: Ego sum Joseph: adhuc pater meus vivit? Non poterant respondere fratres nimio terrore perterriti. Ad quos ille clementer: Accedite, inquit, ad me. Et cum accessissent prope, Ego sum, ait, Joseph, frater vester, quem vendidistis in Aegyptum. Nolite pavere, nec vobis durum esse videatur, quod vendidistis me in his regionibus: pro salute enim vestra misit me Deus ante vos. Biennium est quod fames esse coepit in terra: et adhuc quinque anni restant, quibus nec arari poterit, nec meti. Praemisitque me Deus ut reservemini super terram, et escas ad vivendum habere possitis. Non vestro consilio, sed Dei huc voluntate missus sum: qui fecit me quasi patrem Pharaonis, et dominum universae domus ejus, ac principem in omni terra Aegypti. Festinate et ascendite ad patrem meum, et dicetis ei: Haec mandat filius tuus Joseph: Deus me fecit Dominum universae terrae Aegypti: descende ad me, ne moreris, et habita [ Vulg. habitabis] in terra Gesen: erisque juxta me tu, et filii tui, et filii filiorum tuorum, oves tuae, et armenta tua, et universa quae possides. Ibique te pascam (adhuc enim quinque anni residui sunt famis), ne tu pereas, et domus tua, et omnia quae possides. En oculi vestri, et oculi fratris mei Benjamin, vident quod os meum loquatur ad vos. Nuntiate patri meo universam gloriam meam, et cuncta quae vidistis in Aegypto. Festinate et adducite eum ad me. Cumque amplexatus recidisset in collum Benjamin fratris sui, flevit: illo quoque flente similiter super collum ejus. Osculatusque est Joseph omnes fratres suos, et ploravit super singulos. Post quae ausi sunt loqui ad eum. Auditumque est, et celebri sermone vulgatum in aula regis: Venerunt fratres Joseph: et gavisus est Pharao, atque omnis familia ejus. Dixitque ad Joseph ut imperaret fratribus suis, dicens: Onerantes jumenta, ite in terram Chanaan, et tollite inde patrem vestrum et cognationem, et venite ad me: et ego dabo vobis omnia bona Aegypti, ut comedatis medullam terrae. Praecipe etiam ut tollant plaustra de terra Aegypti, ad subvectionem parvulorum suorum et conjugum: ac dicito: Tollite patrem vestrum, et properate quantocius venientes. Nec dimittatis [h. amittatis] quidquam de supellectili vestro; quia omnes opes Aegypti, vestrae erunt. [B. XLIII.] Feceruntque filii Israel, ut eis mandatum fuerat. Quibus dedit Joseph plaustra, secundum Pharaonis imperium: et cibaria in itinere. Singulisque proferri jussit binas stolas; Benjamin vero dedit trecentos argenteos cum quinque stolis optimis: tantumdem pecuniae et vestium mittens patri suo, addens et asinos decem, qui subveherent ex omnibus divitiis Aegypti; et totidem asinas, triticum in itinere panesque portantes. Dimisit ergo fratres suos, et proficiscentibus ait: Ne irascimini in via. Qui ascendentes ex Aegypto, venerunt in terram Chanaan ad patrem suum Jacob. Et nuntiaverunt ei, dicentes; Joseph filius tuus vivit, et ipse dominatur in omni terra Aegypti. Quo audito [ Vulg. add. Jacob], quasi de gravi somno evigilans, tamen non credebat eis. Illi contra referebant omnem ordinem rei. Cumque vidisset plaustra et universa quae miserat, revixit spiritus ejus, et ait; Sufficit mihi si adhuc filius meus Joseph vivit: vadam, et videbo illum antequam moriar. [T. XXXVI, C. LXXIV, Cap. XLVI.] Profectusque Israel cum omnibus quae habebat, venit ad Puteum juramenti, et mactatis ibi victimis Deo patris sui Isaac, audivit eum per visionem noctis vocantem se et dicentem sibi: Jacob, Jacob; qui respondit: Ecce adsum. Ait illi Deus: Ego sum fortissimus Deus patris tui: noli timere, descende in Aegyptum, quia in gentem magnam faciam te ibi. Ego descendam tecum illuc, et ego inde adducam te revertentem: Joseph quoque ponet manum suam super oculos tuos. [C. LXXV.] Surrexit autem Jacob a Puteo juramenti; tuleruntque eum filii cum parvulis et uxoribus suis in plaustris quae miserat Pharao ad portandum senem et omnia quae possederant [In h. et duxerunt secum greges suos] in terra Chanaan: venitque in Aegyptum cum omni semine suo, filii ejus, et nepotes, filiae, et cuncta simul progenies. Haec sunt autem nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in Aegyptum, ipse cum liberis suis; Primogenitus Ruben. Filii Ruben: Enoch et Phallu et Esron et Charmi. Filii Simeon: Jemuel et Jamin, et Ohad [ Vulg. Ahad], et Jachin et Soher, et Saul filius Chanaanitidis. Filii Levi: Gerson et Caath et Merari. filii Juda: Her et Onan et Sela et Phares et Zara, mortui sunt autem Her et Onan in terra Chanaan. Fueruntque filii [ Vulg. Natique sunt] Phares: Esron et Amul. Filii Issachar: Thola et Phua et Job et Simron. Filii Zabulon: Sared et Elon et Jahelel. Hi filii Liae quos genuit in Mesopotamia Syriae cum Dina filia sua, omnes animae filiorum ejus et filiarum, triginta et tres. Filii Gad: Sephion et Haggi, Suni, et Esebon et Heri et Arodi et Areli. Filii Aser: Jimna; et Jisua, et Jisui, et Beria, Sara quoque soror eorum. Filii Beria: Heber et Melchiel: hi filii Zelphae, quam dedit Laban Liae, filiae suae, et hos genuit Jacob sexdecim animas. Filii Rachel uxoris Jacob: Joseph et Benjamin. Natique sunt Joseph filii in terra Aegypti, quos genuit ei Aseneth, filia Putiphare, sacerdotis Heliopoleos: Manasses et Ephraim. Filii Benjamin: Bela et Becher et Asbel, Gera et Naaman, et Ehi, et Ros, Mophim, et Ophim, et Ared. Hi filii Rachel quos genuit Jacob; omnes animae, quatuordecim. Filii Dan: Husim. Filii Nephthali: Jaseel, et Guni, et Jeser, et Sellem. Hi filiii Balae, quam dedit Laban Racheli, filiae suae: et hos genuit Jacob: omnes animae, septem. Cunctaeque animae, quae ingressae sunt cum Jacob in Aegyptum, et egressae sunt de femore illius, absque uxoribus filiorum ejus, sexaginta sex. Filii autem Joseph, qui nati sunt ei in terra Aegypti, animae duae. Omnes animae domus Jacob, quae ingressae sunt Aegyptum, fuere septuaginta. [C. LXXVI.] Misit autem Judam ante se ad Joseph, ut nuntiaret ei, et ille occurreret in Gesen. Quo cum pervenisset, juncto Joseph curru suo, ascendit obviam patri suo ad eumdem locum: vidensque eum, irruit super collum ejus, et inter amplexus flevit. Dixitque pater ad Joseph: Jam laetus moriar, quia vidi faciem tuam, et superstitem te relinquam. [C. LXXVII.] Et [ Vulg. relinquo. At] ille locutus est ad fratres suos et ad omnem domum patris sui: Ascendam et nuntiabo Pharaoni, dicamque ei: Fratres mei, et domus patris mei, qui erant in terra Chanaan, venerunt ad me: et sunt viri pastores ovium, curamque habent alendorum gregum: pecora sua, et armenta, et omnia quae habere potuerunt, adduxerunt secum. Cumque vocaverit vos, et dixerit: Quod est opus vestrum? Respondebitis: Viri pastores sumus servi tui ab infantia nostra usque in praesens, et nos et patres nostri. Haec autem dicetis, ut habitare possitis in terra Gesen: quia detestantur Aegyptii omnes pastores ovium. [Cap. XLVII.] Ingressus ergo Joseph nuntiavit Pharaoni, dicens; Pater meus et fratres, oves eorum et armenta, et cuncta quae possident, venerunt de terra Chanaan; et ecce consistunt in terra Gesen. Extremos quoque fratrum suorum quinque viros statuit coram rege; quos ille interrogavit: Quid habetis operis? Responderunt: Pastores ovium sumus servi tui, et nos, et patres nostri. Ad peregrinandum in terra tua venimus: quoniam non est herba gregibus servorum tuorum, ingravescente fame in terra Chanaan; petimusque ut esse nos jubeas servos tuos in terra Gesen. [C. LXXVIII.] Dixit itaque rex ad Joseph: Pater tuus et fratres tui venerunt ad te; terra Aegypti in conspectu tuo est: in optimo loco fac habitare eos, et trade eis terram Gesen. Quod si nosti esse in eis viros industrios, constitue illos magistros pecorum meorum. [B. XLIV.] Post haec introduxit Joseph patrem suum ad regem, et statuit eum coram eo; qui benedicens illi, et interrogatus ab eo: Quot sunt dies annorum vitae tuae? Respondit: Dies peregrinationis meae centum triginta annorum sunt, parvi et mali, et non pervenerunt usque ad dies patrum meorum quibus peregrinati sunt, et benedicto rege, egressus est foras. Joseph vero patri et fratribus suis dedit possessionem in Aegypto in optimo terrae solo [ Vulg. loco], Ramesses, ut praeceperat Pharao. Et alebat eos, omnemque domum patris sui, praebens cibaria singulis: in toto enim orbe panis deerat, et oppresserat fames terram, maxime Aegypti et Chanaan. E quibus omnem pecuniam congregavit pro venditione frumenti, et intulit eam in aerarium regis. Cumque defecisset emptoribus pretium, venit cuncta Aegyptus ad Joseph, dicens: Da nobis panes: quare morimur coram te, deficiente pecunia? Quibus ille respondit: Adducite pecora vestra, et dabo vobis pro eis cibos, si pretium non habetis. Quae cum adduxissent, dedit eis alimenta pro equis, et ovibus, et bobus, et asinis; sustentavitque eos illo anno pro commutatione pecorum. Venerunt quoque anno secundo, et dixerunt ei: Non celamus domino [ Vulg. celabimus donum] nostro, quod, deficiente pecunia, pecora simul defecerunt: nec clam te est, quod absque corporibus et terra nihil habeamus. Cur ergo moriemur, te vidente? et nos et terra nostra tui erimus: eme nos in servitutem regiam, et praebe semina, ne, pereunte cultore, redigatur terra in solitudinem. Emit igitur Joseph omnem terram Aegypti, vendentibus singulis possessiones suas prae magnitudine famis. Subjecitque eam Pharaoni, et cunctos populos ejus, a novissimis terminis Aegypti usque ad extremos fines ejus, praeter terram sacerdotum, quae a rege tradita fuerat eis: quibus et statuta cibaria ex horreis publicis praebebantur, et idcirco non sunt compulsi vendere possessiones suas. Dixit ergo Joseph ad populos: En ut cernitis, et vos et terram vestram Pharao possidet: accipite semina, et serite agros, ut fruges habere possitis. Quintam partem regi dabitis; quatuor reliquas permitto vobis in sementem, et in cibum familiis et liberis vestris. Qui responderunt: Salus nostra in manu tua est: respiciat nos tantum Dominus noster, et laeti serviemus regi. Ex eo tempore usque in praesentem diem, in universa terra Aegypti, regibus quinta pars solvitur, et factum est quasi in legem, absque terra sacerdotali, quae libera ab hac conditione fuit. [C. LXXIX.] Habitavit ergo Israel in Aegypto, id est, in terra Gesen, et possedit eam: auctusque est, et multiplicatus nimis. Et vixit in ea decem et septem annis: factique sunt omnes dies vitae illius centum quadraginta et septem annorum. Cumque appropinquare cerneret mortis diem [ Vulg. add. suae], vocavit filium suum Joseph, et dixit ad eum: Si inveni gratiam in conspectu tuo, pone manum tuam sub femore meo, et facies mihi misericordiam et veritatem: ut non sepelias me in Aegypto: sed dormiam cum patribus meis, et auferas me de hac terra, condasque in sepulcro majorum meorum. Cui respondit Joseph: Ego faciam quod jussisti. Et ille: jura ergo, inquit, mihi. Quo jurante, adoravit Israel Deum, conversus ad lectuli caput. [T. XXVII, C. LXXX, Cap. XLVIII.] His ita transactis, nuntiatum est Joseph quod aegrotaret pater suus: qui, assumptis duobus filiis Manasse et Ephraim, ire perrexit. Dictumque est seni: Ecce filius tuus Joseph venit ad te. Qui confortatus sedit in lectulo. Et ingresso ad se ait: Deus omnipotens apparuit mihi in Luza, quae est in terra Chanaan: Benedixitque mihi, et ait: Ego te augebo et multiplicabo, et faciam [ Vulg. add. te] in turbas populorum: daboque tibi terram hanc, et semini tuo post te, in possessionem sempiternam. Duo igitur filii tui, qui nati sunt [ Vulg. add. tibi] in terra Aegypti, antequam huc venirem ad te, mei erunt: Ephraim et Manasses, sicut Ruben et Simeon reputabuntur mihi. Reliquos autem quos genueris post eos, tui erunt, et nomine fratrum suorum vocabuntur in possessionibus suis. Mihi enim, quando veniebam de Mesopotamia, mortua est Rachel in terra Chanaan in ipso itinere, eratque vernum tempus: et ingrediebar Ephratam, et sepelivi eam juxta viam Ephratae, quae alio nomine appellatur Bethlehem. Videns autem filios ejus dixit ad eum. Qui sunt isti? Respondit: Filii mei sunt, quos dedit mihi Deus in hoc loco. Adduc, inquit, eos ad me, ut benedicam illis. [B. XLV.] Oculi enim Israel caligaverant prae nimia senectute, et clare videre non poterat. Applicitosque ad se deosculatus est, et circumplexus [ Vulg. add. eos] dixit ad filium suum: Non sum fraudatus aspectu tuo: insuper ostendit mihi Deus semen tuum. Cumque tulisset eos Joseph de gremio patris, adoravit pronus in terram. Et posuit Ephraim ad dexteram suam, id est, ad sinistram Israel: Manassen vero in sinistra sua, ad dexteram scilicet patris, applicuitque ambos ad eum. Qui extendens manum dexteram, posuit super caput Ephraim junioris [ Vulg. minoris] fratris: sinistram autem super caput Manasse, qui major natu erat, commutans manus. Benedixitque Joseph filio suo, et ait: Deus, in cujus conspectu ambulaverunt patres mei, Abraham et Isaac, Deus qui pascit me ab adolescentia mea usque in praesentem diem; Angelus, qui eruit me de cunctis malis, benedicat pueris [ Vulg. add. istis]: et invocetur super eos nomen meum, nomina quoque patrum meorum Abraham et Isaac; et crescant in multitudinem super terram. Videns autem Joseph quod posuisset pater suus dexteram manum super caput Ephraim, graviter accepit: et apprehensam patris manum levare conatus est de capite Ephraim, et transferre super caput Manasse. Dixitque ad patrem: Non ita convenit pater: quia hic est primogenitus, pone dexteram tuam super caput ejus. Qui renuens, ait: Scio, fili mi, scio: et iste quidem erit in populos, et multiplicabitur: sed frater ejus junior major illo erit: et semen illius crescet in gentes. Benedixitque eis in ipso tempore, dicens: In te benedicetur Israel, atque dicetur: Faciat tibi Deus sicut Ephraim et sicut Manasse. Constituitque Ephraim ante Manassem. Et ait ad Joseph filium suum: En ego morior, et erit Deus vobiscum, reducetque vos ad terram patrum vestrorum. Do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhaei in gladio et arcu meo. [T. XXXVIII, C. LXXXI, Cap. XLIX.] Vocavit autem Jacob filios suos, et ait eis: Congregamini, ut annuntiem quae ventura sunt vobis in diebus novissimis. Congregamini, et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum: Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et principium doloris mei: prior in donis, major in imperio. Effusus es sicut aqua, non crescas: quia ascendisti cubile patris tui, et maculasti stratum ejus. Simeon et Levi fratres: vasa iniquitatis bellantia. In consilium eorum non veniat anima mea, et in coetu illorum non sit gloria mea; quia in furore suo occiderunt virum, et in voluntate sua suffoderunt murum. Maledictus furor eorum, quia pertinax; et indignatio eorum, quia dura; dividam eos in Jacob, et dispergam eos in Israel. Juda, te laudabunt fratres tui: manus tua in cervicibus inimicorum tuorum: adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda: ad praedam, fili mi, ascendisti: requiescens accubuisti ut leo, et quasi leaena, quis suscitabit eum? Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femoribus [ Vulg. femore] ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Ligans ad vineam pullum suum, et ad vitem, o fili mi, asinam suam. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum. Pulchriores oculi ejus vino, et dentes lacte candidiores. Zabulon in littore maris habitabit [ Al. habitavit], et in statione navium pertingens usque ad Sidonem. Issachar asinus fortis accubans inter terminos. Vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima, et supposuit humerum suum ad portandum, factusque est tributis serviens. Dan judicabit populum suum sicut et alia tribus in Israel. Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro. Salutare tuum exspectabo, Domine. Gad, accinctus praeliabitur ante eum, et ipse accingetur retrorsum. Aseer, pinguis panis ejus, et praebebit delicias regibus. Nephthali, cervus emissus, et dans eloquia pulchritudinis. Filius accrescens Joseph, filius accrescens et decorus aspectu: filiae discurrerunt super murum. Sed exasperaverunt eum, et jurgati sunt, invideruntque illi habentes jacula. Sedit in forti arcus ejus, et dissoluta sunt vincula brachiorum et manuum illius per manus potentis Jacob: inde pastor egressus est lapis Israel. Deus patris tui erit adjutor tuus, et omnipotens benedicet tibi benedictionibus coeli desuper, benedictionibus abyssi jacentis deorsum, benedictionibus uberum et vulvae. Benedictiones patris tui confortatae sunt benedictionibus patrum ejus: donec veniret desiderium collium aeternorum: fiant in capite Joseph, et in vertice Nazaraei inter fratres suos. Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia. Omnes hi in tribus Israel duodecim: haec locutus est eis pater suus, benedixitque singulis, benedictionibus propriis. Et praecepit eis, dicens: Ego congregor ad populum meum: sepelite me cum patribus meis in spelunca duplici, quae est in agro Ephron Hetthaei contra Mamre in terra Chanaan, quam emit Abraham cum agro ab Ephron Hetthaeo in possessionem sepulcri. Ibi sepelierunt eum, et Saram uxorem ejus: ibi sepultus est Isaac cum Rebecca conjuge sua: ibi et Lia condita jacet. Finitisque mandatis quibus filios instruebat, collegit pedes suos super lectulum, et obiit: appositusque est ad populum suum. [B. XLVI, Cap. L.] Quod cernens Joseph, ruit super faciem patris flens et deosculans eum. Praecepitque servis suis medicis ut aromatibus condirent patrem. Quibus jussa explentibus, transierunt quadraginta dies: iste quippe mos erat cadaverum conditorum, flevitque eum Aegyptus septuaginta diebus. Et expleto planctus tempore, locutus est Joseph ad familiam Pharaonis: Si inveni gratiam in conspectu vestro, loquimini in auribus Pharaonis: eo quod pater meus adjuraverit me, dicens: En morior; in sepulcro meo, quod fodi mihi in terra Chanaan, sepelies me. Ascendam igitur, et sepeliam patrem meum, ac revertar. Dixitque ei Pharao: Ascende et sepeli patrem tuum sicut adjuratus es. Quo ascendente, ierunt cum eo omnes senes domus Pharaonis, cunctique majores natu terrae Aegypti; domus Joseph cum fratribus suis, absque parvulis et gregibus, atque armentis, quae dereliquerant in terra Gesen. Habuit quoque in comitatu currus et equites, et facta est turba non modica. Veneruntque ad Aream Atad, quae sita est trans Jordanem: ubi celebrantes exsequias planctu magno atque vehementi, impleverunt septem dies. Quod cum vidissent habitatores terrae Chanaan, dixerunt: Planctus magnus est iste Aegyptiis. Et idcirco appellaverunt [ Vulg. vocatum est] nomen loci ejus, Planctus Aegypti. Fecerunt ergo filii Jacob sicut praeceperat eis. Et portantes eum in terram Chanaan, sepelierunt eum in spelunca duplici, quam emerat Abraham cum agro in possessionem sepulcri ab Ephron Hetthaeo contra faciem Mamre. Reversusque est Joseph in Aegyptum cum fratribus suis, et omni comitatu, sepulto patre. Quo mortuo, timentes fratres ejus, et mutuo colloquentes: Ne forte memor sit injuriae quam passus est, et reddat nobis omne malum, quod fecimus, mandaverunt ei dicentes: Pater tuus praecepit nobis antequam moreretur, ut haec tibi verbis illius diceremus: Obsecro, ut obliviscaris sceleris fratrum tuorum, et peccati atque malitiae quam exercuerunt in te: nos quoque oramus, ut servis Dei patris tui dimittas iniquitatem hanc. Quibus auditis, flevit Joseph. Veneruntque ad eum fratres sui, et proni [ Vulg. add. adorantes] in terram dixerunt: Servi tui sumus. Quibus ille respondit: Nolite timere: num Dei possumus renuere [ Vulg. resistere] voluntati? Vos cogitastis de me malum, et Deus vertit illud in bonum, ut exaltaret me, sicut in praesentiarum cernitis, et salvos faceret multos populos. Nolite metuere: ego pascam vos et parvulos vestros; consolatusque est eos, et blande ac leniter est locutus. Et habitavit in Aegypto cum omni domo patris sui: vixitque centum decem annis. Et vidit Ephraim filios usque ad tertiam generationem. Filii quoque Machir filii Manasse nati sunt in genibus Joseph. [C. LXXXII.] Quibus transactis, locutus est fratribus suis; Post mortem meam Deus visitabit vos, et ascendere faciet de terra ista ad terram, quam juravit Abraham, Isaac, et Jacob. Cumque adjurasset eos, atque dixisset: Deus visitabit vos: asportate vobiscum ossa mea de loco isto; mortuus est, expletis centum decem vitae suae annis. Et conditus aromatibus, repositus est in loculo in Aegypto. Explicit liber Bresith, id est Geneseos. sjagqfwziwgy3261z2wegdqhipoj44e 0 51295 278755 230708 2026-08-29T16:05:14Z SZC 03 22335 278755 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Ieremiae |OperaeWikiPaginam= Liber Ieremiae (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibJer 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PROLOGUS HIERONYMI IN JEREMIAM. Jeremias propheta, cui hic prologus scribitur, sermone quidem apud Hebraeos Isaia et Osee et quibusdam aliis prophetis videtur esse rusticior, sed sensibus par est: quippe qui eodem spiritu prophetaverit. Porro simplicitas eloquii, de loco ei in quo natus est accidit. Fuit enim Anathothites, qui est usque hodie viculus, tribus ab Jerosolymis distans millibus; sacerdos ex sacerdotibus, et in matris utero sanctificatus: virginitate sua evangelicum virum Christi Ecclesiae dedicans. Hic vaticinari exorsus est puer: et captivitatem urbis atque Judaeae, non solum spiritu, sed et oculis carnis intuitus est. Jam decem tribus Israel Assyrii in Medos transtulerant: jam terras earum, coloniae gentium possidebant. Unde in Juda tantum, et in Benjamin prophetavit: et civitatis suae ruinas quadruplici planxit alphabeto, quod nos mensurae metri versibusque reddidimus. Praeterea ordinem Visionum, qui apud Graecos et Latinos omnino confusus est, ad pristinam fidem correximus. Librum autem Baruch, notarii ejus, qui apud Hebraeos nec legitur, nec habetur, praetermisimus: pro his omnibus maledicta ab aemulis praestolantes, quibus me necesse est per singula opuscula respondere. Et hoc patior, quia vos cogitis. Caeterum ad compendium mali, rectius fuerat modum furori eorum silentio meo ponere, quam quotidie novi aliquid scriptitantem invidorum insaniam provocare. INCIPIT LIBER JEREMIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Verba Jeremiae filii Helciae, de sacerdotibus qui fuerunt in Anathoth, in terra Benjamin. Quod factum est verbum Domini ad eum in diebus Josiae filii Amon regis Juda, in tertiodecimo anno regni ejus. Et factum est in diebus Joacim filii Josiae regis Juda, usque ad consummationem undecimi anni Sedeciae filii Josiae regis Juda, usque ad transmigrationem Jerusalem, in mense quinto. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Priusquam te formarem in utero, novi te: et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus dedi te. Et dixi: A, a, a, Domine Deus: ecce nescio loqui, quia puer ego sum. Et dixit Dominus ad me: Noli dicere: Puer sum: quoniam ad omnia quae mittam te, ibis: et universa, quaecumque mandavero tibi, loqueris. Ne timeas a facie eorum: quia tecum ego sum, ut eruam te, dicit Dominus. Et misit Dominus manum suam, et tetigit os meum: et dixit Dominus ad me: Ecce dedi verba mea in ore tuo: ecce [ Al. add. ego] constitui te hodie super gentes, et super regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes: Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Quid tu vides, Jeremia? Et dixi: Virgam vigilantem ego video. Et dixit Dominus ad me: Bene vidisti, quia vigilabo ego super verbo meo, ut faciam illud. Et factum est verbum Domini secundo ad me dicens: Quid tu vides? Et dixi: Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis. Et dixit Dominus ad me: Ab aquilone pandetur malum [ Al. aperientur mala] super omnes habitatores terrae. Quia ecce ego convocabo omnes cognationes regnorum aquilonis, ait Dominus: et venient et ponent unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem. et super omnes muros ejus in circuitu, et super universas urbes Juda. Et loquar judicia mea cum eis, super omni malitia eorum, qui dereliquerunt me, et libaverunt diis alienis, et adoraverunt opus manuum suarum. Tu ergo accinge lumbos tuos, et surge, et loquere ad eos omnia, quae ego praecipio tibi. Ne formides a facie eorum; nec enim timere te faciam vultum eorum. Ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aereum, super omnem terram, regibus Juda, principibus ejus, et sacerdotibus, et populo terrae, Et bellabunt adversum te, et non praevalebunt: quia tecum ego sum, ait Dominus, ut liberem te. [Cap. II.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Vade, et clama in auribus Jerusalem, dicens: Haec dicit Dominus: Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, et charitatem desponsationis tuae, quando secuta me es in deserto, in terra, quae non seminatur. Sanctus Israel Domino, primitiae frugum ejus: omnes, qui devorant eum, delinquunt [ Al. delinquent]: mala venient super eos, dicit Dominus. Audite verbum Domini, domus Jacob, et omnes cognationes domus Israel: Haec dicit Dominus: Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt? Et non dixerunt: Ubi est Dominus, qui ascendere nos fecit de terra Aegypti: qui transduxit nos per desertum, per terram inhabitabilem et inviam; per terram sitis, et imaginem mortis; per terram, in qua non ambulavit vir, neque habitavit homo? Et induxi vos in terram Carmeli, ut comederetis fructum ejus, et optima [ Al. bona] illius: Et ingressi contaminastis terram meam, et haereditatem meam posuistis in abominationem. Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus? et tenentes legem [ Al. add. meam], nescierunt me, et pastores praevaricati sunt in me: et prophetae prophetaverunt in Baal, et idola secuti sunt. Propterea adhuc judicio contendam vobiscum, ait Dominus, et cum filiis vestris disceptabo. Transite ad insulas Cethim, et videte: et in Cedar mittite, et considerate vehementer: et videte si factum est hujuscemodi, Si mutavit gens deos; et certe ipsi non sunt dii: populus autem meus mutavit gloriam suam in idolum. Obstupescite, coeli, super hoc; et portae ejus, desolamini vehementer dicit, Dominus, Duo enim mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae. et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas. Numquid servus est Israel, aut vernaculus? quare ergo factus est in praedam? Super eum rugierunt leones, et dederunt vocem suam, posuerunt terram ejus in solitudinem: Civitates ejus exustae sunt, et non est qui habitet in eis. Filii quoque Mempheos et Taphnes constupraverunt te usque ad verticem. Numquid non istud factum est tibi, quia dereliquisti Dominum Deum tuum eo tempore, quo ducebat te per viam? Et nunc quid tibi vis in via Aegypti, ut bibas aquam turbidam [ Al. Sior]? Et quid tibi cum via Assyriorum, ut bibas aquam fluminis? Arguet te malitia tua, et aversio tua increpabit te. Scito, et vide, quia malum et amarum est reliquisse te Dominum Deum tuum, et non esse timorem mei apud te, dicit Dominus Deus exercituum. A saeculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea, et dixisti: Non serviam. In omni enim colle sublimi, et sub omni ligno frondoso, tu prosternebaris meretrix: Ego autem plantavi te vineam electam, omne semen verum: Quomodo ergo conversa es mihi in pravum vinea aliena? Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi herbam borith, maculata es in iniquitate tua coram me, dicit Dominus Deus. Quomodo dicis: Non sum polluta, post Baalim non ambulavi [ Al. abii]? Vide vias tuas in convalle, scito quid feceris: Cursor levis explicans vias suas. Onager assuetus in solitudine, in desiderio animae suae attraxit ventum amoris sui: nullus avertet eam: Omnes qui quaerunt eam, non deficient: in menstruis ejus invenient eam. Prohibe pedem tuum a nuditate, et guttur tuum a siti. Et dixisti: Desperavi, nequaquam faciam: Adamavi quippe alienos, et post eos ambulabo. Quomodo confunditur fur quando deprehenditur, sic confusi sunt domus Israel, ipsi et reges eorum, principes, et sacerdotes, et prophetae eorum, dicentes ligno: Pater meus es tu; et lapidi: Tu me genuisti. Verterunt ad me tergum, et non faciem, Et in tempore afflictionis suae dicent: Surge, et libera nos. Ubi sunt dii tui, quos fecisti tibi? surgant et liberent te in tempore afflictionis tuae: Secundum numerum quippe civitatum tuarum erant dii tui, Juda. Quid vultis mecum judicio contendere? omnes dereliquistis me, dicit Dominus. Frustra [ Al. Sine causa] percussi filios vestros, disciplinam non receperunt: Devoravit gladius vester prophetas vestros, quasi leo vastator generatio vestra. Videte verbum Domini: Numquid solitudo factus sum Israeli, aut terra serotina? Quare ergo dixit populus meus: Recessimus, non veniemus ultra ad te? Numquid obliviscetur virgo ornamenti sui, aut sponsa fasciae pectoralis suae? Populus vero meus oblitus est mei diebus innumeris. Quid niteris bonam ostendere viam tuam ad quaerendam dilectionem, quae insuper et malitias tuas docuisti vias tuas, et in alis tuis inventus est sanguis animarum pauperum et innocentum? Non in fossis inveni eos, sed in omnibus quae supra memoravi. Et dixisti: Absque peccato et innocens ego sum: et propterea avertatur furor tuus a me. Ecce ego judicio contendam tecum, eo quod dixeris: Non peccavi. Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas! et ab Aegypto confunderis, sicut confusa es ab Assur. Nam et ab ista egredieris, et manus tuae erunt super caput tuum: Quoniam obtrivit Dominus confidentiam tuam, et nihil in ea habebis prosperum. [Cap. III.] Vulgo dicitur: Si dimiserit vir uxorem suam, et recedens ab eo, duxerit virum alterum; numquid revertetur ad eam ultra? Numquid non polluta et contaminata erit mulier illa? Tu autem fornicata es cum amatoribus multis: tamen revertere ad me, dicit Dominus. Leva oculos tuos in directum, et vide ubi non prostrata sis: In viis sedebas, exspectans eos quasi latro in solitudine: et polluisti terram in fornicationibus [ Al. malis] tuis, et in malitiis tuis. Quam ob rem prohibitae sunt stillae pluviarum, et serotinus imber non fuit: Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere. Ergo saltem amodo voca me: Pater meus, dux virginitatis meae tu es: Numquid irasceris in perpetuum, aut perseverabis in finem? Ecce locuta es, et fecisti mala, et potuisti. Et dixit Dominus ad me in diebus Josiae regis: Numquid vidisti quae fecerit aversatrix Israel? Abiit sibimet super omnem montem excelsum, et sub omni ligno frondoso, et fornicata est ibi. Et dixi cum fecisset haec omnia: Ad me revertere: et non est reversa. Et vidit praevaricatrix soror ejus Juda, quia pro eo quod moechata esset aversatrix Israel, dimisissem eam, et dedissem ei libellum repudii: et non timuit praevaricatrix Juda soror ejus, sed abiit, et fornicata est etiam ipsa. Et facilitate fornicationis suae contaminavit terram. et moechata est cum lapide et cum ligno. Et in omnibus his non est reversa ad me praevaricatrix soror ejus Juda in toto corde suo, sed in mendacio, ait Dominus. Et dixit Dominus ad me: Justificavit animam suam aversatrix Israel, comparatione praevaricatricis Judae. Vade, et clama sermones istos contra aquilonem, et dices: Revertere, aversatrix Israel, ait Dominus, et non avertam faciem meam a vobis: Quia sanctus ego sum, dicit Dominus, et non irascar in perpetuum. Tamen scito iniquitatem tuam, quia in Dominum Deum tuum praevaricata es: et dispersisti vias tuas alienis sub omni ligno frondoso, et vocem meam non audisti, ait Dominus. Convertimini [ Al. add. ad me] filii, revertentes, dicit Dominus: quia ego vir vester: Et assumam vos unum de civitate, et duos de cognatione, et introducam vos in Sion. Et dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Cumque multiplicati fueritis, et creveritis in terra in diebus illis, ait Dominus: non dicent ultra: Arca testamenti Domini: neque ascendet super cor, neque recordabuntur illius: nec visitabitur, nec fiet ultra. In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domini: et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Jerusalem, et non ambulabunt post pravitatem cordis sui pessimi. In diebus illis ibit domus Juda ad domum Israel, et venient simul de terra aquilonis, ad terram quam dedi patribus vestris. Ego autem dixi: Quomodo ponam te in filios [ Al. filiis], et tribuam tibi terram desiderabilem, haereditatem praeclaram exercituum gentium? Et dixi: Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis. Sed quomodo si contemnat mulier amatorem suum, sic contempsit me domus Israel, ait Dominus. Vox in viis audita est, ploratus et ululatus filiorum Israel: Quoniam iniquam fecerunt viam suam, obliti sunt Domini Dei sui. Convertimini, filii, revertentes, et sanabo aversiones vestras. Ecce non venimus ad te: tu enim es Dominus Deus noster. Vere mendaces erant colles, multitudo montium: Vere in Domino Deo nostro salus Israel. Confusio comedit laborem patrum nostrorum ab adolescentia nostra, greges eorum, et armenta eorum. filios eorum, et filias eorum. Dormiemus in confusione nostra: et operiet nos ignominia nostra: Quoniam Domino Deo nostro peccavimus nos, et patres nostri, ab adolescentia nostra usque ad hanc diem: et non audivimus vocem Domini Dei nostri: [Cap. IV.] Si converteris [ Al. reverteris], Israel, ait Dominus, ad me convertere: Si abstuleris offendicula tua a facie mea, non commoveberis. Et jurabis: Vivit Dominus in veritate, et in judicio, et in justitia; et benedicent eum gentes, ipsumque laudabunt. Haec enim dicit Dominus viro Juda et Jerusalem: Novate vobis novale, et nolite serere super spinas: Circumcidimini Domino, et auferte praeputia cordium vestrorum, viri Juda, et habitatores Jerusalem: Ne forte egrediatur ut ignis indignatio mea, et succendatur, et non sit qui exstinguat, propter malitiam cogitationum vestrarum. Annuntiate in Juda, et in Jerusalem auditum facite: loquimini, et canite tuba in terra: Clamate fortiter, dicite: Congregamini, et ingrediamur civitates munitas, Levate signum in Sion. Confortamini, nolite stare, quia malum ego adduco ab aquilone et contritionem magnam. Ascendit leo de cubili suo, et praedo gentium se levavit: Egressus est de loco suo, ut ponat terram tuam in desolationem [ Al. solitudinem]: Civitates tuae vastabuntur, remanentes absque habitatore. Super hoc accingite vos ciliciis, plangite et ululate: quia non est aversa ira furoris Domini a nobis. Et erit in die illa, dicit Dominus: Peribit cor regis, et cor principum: et obstupescent sacerdotes, et prophetae consternabuntur. Et dixi: Heu, heu, heu, Domine Deus, Ergone decepisti populum istum et Jerusalem, dicens: Pax erit vobis: et ecce pervenit gladius usque ad animam? In tempore illo dicetur populo huic et Jerusalem: Ventus urens in viis, quae sunt in deserto viae filiae [ Al. filii] populi mei, non ad ventilandum et ad [ Al. non ad] purgandum. Spiritus plenus ex his veniet mihi: et nunc ego loquar judicia mea cum eis. Ecce quasi nubes ascendet, et quasi tempestas currus ejus: velociores aquilis equi illius: vae nobis, quoniam vastati sumus. Lava a malitia cor tuum, Jerusalem, ut salva fias: usquequo morabuntur in te cogitationes noxiae? Vox enim annuntiantis a Dan, et notum facientis idolum de monte Ephraim. Dicite gentibus: Ecce auditum est in Jerusalem, custodes venire de terra longinqua, et dare [ Al. dederunt] super civitates Juda vocem suam. Quasi custodes agrorum facti sunt super eam in gyro: quia me ad iracundiam provocavit, ait Dominus. Viae tuae, et cogitationes tuae fecerunt haec tibi: ista malitia tua, quia amara, quia [ Al. tacet quia] tetigit cor tuum. Ventrem meum, ventrem meum doleo, sensus cordis mei turbati sunt in me: Non tacebo, quoniam vocem buccinae audivit anima mea, clamorem praelii. Contritio super contritionem vocata est, et vastata est omnis terra: Repente vastata sunt tabernacula mea, subito pelles meae. Usquequo videbo fugientem, audiam vocem buccinae? Quia stultus populus meus me non cognovit: filii insipientes sunt, et vecordes: Sapientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. Aspexi terram, et ecce vacua erat, et nihil; et coelos, et non erat lux in eis. Vidi montes, et ecce movebantur: et omnes colles conturbati sunt. Intuitus sum, et non erat homo: et omne volatile coeli recessit. Aspexi, et ecce Carmelus desertus: et omnes urbes ejus destructae sunt a facie Domini, et a facie irae furoris ejus, Haec enim dicit Dominus. Deserta erit omnis terra. sed tamen consummationem non faciam. Lugebit terra, et moerebunt coeli desuper: eo quod locutus sum [ Al. sim]; cogitavi, et non poenituit me, nec aversus sum ab eo. A voce equitis et mittentis sagittam, fugit omnis civitas: ingressi sunt ardua, et ascenderunt rupes: Universae urbes derelictae sunt, et non habitat in eis homo. Tu autem vastata quid facies? cum vestieris te coccino. cum ornata fueris monili aureo, et pinxeris stibio oculos tuos, frustra componeris? Contempserunt te amatores tui animam tuam quaerent. Vocem enim quasi parturientis audivi, angustias ut puerperae: Vox filiae Sion intermorientis expandentisque manus suas: vae mihi, quia defecit anima mea propter interfectos. [Cap. V.] Circuite vias Jerusalem, et aspicite, et considerate, et quaerite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, et quaerentem fidem: et propitius ero ejus. Quod si etiam, Vivit Dominus, dixerint: et hoc falso jurabunt. Domine, oculi tui respiciunt fidem: percussisti eos, et non doluerunt: attrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam: Induraverunt facies suas super petram, et noluerunt reverti. Ego autem dixi: Forsitan pauperes sunt et stulti, ignorantes viam Domini, judicium Dei sui. Ibo igitur ad optimates, et loquar eis: ipsi enim cognoverunt viam Domini, judicium Dei sui. Et ecce magis hi simul confregerunt jugum, ruperunt vincula. Idcirco percussit eos leo de silva, lupus ad vesperam vastavit eos, pardus vigilans supra civitates eorum: Omnis, qui egressus fuerit ex eis, capietur: quia multiplicatae sunt praevaricationes eorum, confortatae sunt aversiones eorum. Super quo propitius tibi esse potero? filii tui dereliquerunt me, et jurant in his qui non sunt dii: Saturavi eos, et moechati sunt, et in domo meretricis luxuriabantur. Equi amatores et emissarii facti sunt. Unusquisque ad uxorem proximi sui binniebat. Numquid super his non visitabo? dicit Dominus. et in gente tali non ulciscetur anima mea? Ascendite muros ejus, et dissipate, consummationem autem nolite facere: Auferte propagines ejus, quia non sunt Domini. Praevaricatione enim praevaricata est in me domus Israel, et domus Juda, ait Dominus. Negaverunt Dominum, et dixerunt: Non est ipse [ Al. add. locuti]: neque veniet super nos malum: gladium et famem non videbimus. Prophetae fuerunt in ventum, et responsum non fuit in eis: haec ergo evenient illis. Haec dicit Dominus Deus exercituum: Quia locuti estis verbum istud: ecce ego do verba mea in ore tuo in ignem, et populum istum ligna [ Al. in ligna], et vorabit eos. Ecce ego adducam super vos gentem de longinquo domus Israel, ait Dominus; gentem robustam, gentem antiquam, gentem, cujus ignorabis linguam, nec intelliges quid loquatur. Pharetra ejus quasi sepulcrum patens, universi fortes. Et comedet segetes tuas, et panem tuum: devorabit filios tuos, et filias tuas: comedet gregem tuum, et armenta tua: comedet vineam tuam, et ficum tuam: et conteret urbes munitas tuas, in quibus tu habes fiduciam, gladio. Verumtamen in diebus illis, ait Dominus, non faciam vos in consummationem. Quod si dixeritis: Quare fecit Dominus Deus noster nobis haec omnia? dices ad eos: Sicut dereliquistis me, et servistis deo alieno in terra vestra, sic servietis alienis in terra non vestra. Annuntiate hoc domui Jacob, et auditum facite in Juda, dicentes: Audi, popule stulte, qui non habes cor: qui habentes oculos, non videtis: et aures, et non auditis. Me ergo non timebitis, ait Dominus: et a facie mea non dolebitis? Qui posui arenam terminum mari, praeceptum sempiternum, quod non praeteribit: Et commovebuntur, et non poterunt: et intumescent fluctus ejus, et non transibunt illud: Populo autem huic factum est cor incredulum et exasperans, recesserunt et abierunt. Et non dixerunt in corde suo: Metuamus Dominum Deum nostrum, qui dat nobis pluviam temporaneam et serotinam in tempore suo, plenitudinem annuae messis custodientem nobis. Iniquitates vestrae declinaverunt haec: et peccata vestra prohibuerunt bonum a vobis: Quia inventi sunt in populo meo impii insidiantes quasi aucupes, laqueos ponentes et pedicas ad capiendos viros. Sicut decipula plena avibus, sic domus eorum plenae dolo: ideo magnificati sunt et ditati. Incrassati sunt et impinguati: et praeterierunt sermones meos pessime. Causam non judicaverunt, causam pupilli non direxerunt, et judicium pauperum non judicaverunt. Numquid super his non visitabo? dicit Dominus. aut super gentem hujuscemodi non ulciscetur anima mea? Stupor et mirabilia facta sunt in terra: Prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis. Et populus meus dilexit talia: quid igitur fiet in novissimo ejus? [Cap. VI.] Confortamini, filii Benjamin, in medio Jerusalem, et in Thecua clangite buccina, et super Bethacharem levate vexillum: Quia malum visum est ab aquilone, et contritio magna. Speciosae et delicatae assimilavi filiam Sion. Ad eam venient pastores, et greges eorum: fixerunt in ea tentoria in circuitu: pascet unusquisque eos; qui sub manu sua sunt. Sanctificate super eam bellum: consurgite, et ascendamus in meridie: Vae nobis, quia declinavit dies, quia longiores factae sunt umbrae vesperi. Surgite, et ascendamus in nocte, et dissipemus domos ejus. Quia haec dicit Dominus exercituum: Caedite lignum ejus, et fundite circa Jerusalem aggerem: Haec est civitas visitationis, omnis calumnia in medio ejus. Sicut frigidam facit cisterna aquam suam, sic frigidam fecit malitiam suam: Iniquitas et vastitas audietur in ea, coram me semper infirmitas et plaga. Erudire, Jerusalem, ne forte recedat anima mea a te, ne forte ponam te desertam, terram inhabitabilem. Haec dicit Dominus exercituum: Usque ad racemum colligent quasi in vinea reliquias Israel: Converte manum tuam quasi vindemiator ad cartallum. Cui loquar? et quem contestabor, ut audiat? Ecce incircumcisae aures eorum, et audire non possunt: Ecce verbum Domini factum est eis in opprobrium, et non suscipient illud. Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens: Effunde super parvulum foris, et super consilium juvenum simul: Vir enim cum muliere capietur, senex cum pleno dierum. Et transibunt domus eorum ad alteros, agri et uxores pariter: Quia extendam manum meam super habitantes terram, dicit Dominus. A minore quippe usque ad majorem omnes avaritiae student: et a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt dolum. Et curabant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes: Pax, pax; et non erat pax. Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: Quin potius confusione non sunt confusi, et erubescere nescierunt. Quam ob rem cadent inter ruentes: in tempore visitationis suae corruent, dicit Dominus. Haec dicit Dominus: State super vias, et videte, et interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona, et ambulate in ea: Et invenietis refrigerium animabus vestris. Et dixerunt: Non ambulabimus. Et constitui super vos speculatores. Audite vocem tubae. Et dixerunt: Non audiemus. Ideo audite, gentes, et cognosce, congregatio, quanta ego faciam eis. Audi, terra: Ecce ego adducam mala super populum istum, fructum cogitationum ejus: Quia verba mea non audierunt, et legem meam projecerunt. Ut quid mihi thus de Saba affertis, et calamum suave olentem de terra longinqua? Holocautomata vestra non sunt accepta, et victimae vestrae non placuerunt mihi. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego dabo in populum istum ruinas, Et ruent in eis patres et filii simul, vicinus et proximus peribunt. Haec dicit Dominus: Ecce populus venit de terra aquilonis, et gens magna consurget a finibus terrae. Sagittam et scutum arripiet: crudelis est, et non miserebitur. Vox ejus quasi mare sonabit: et super equos ascendent, praeparati quasi vir ad praelium, adversum te, filia Sion. Audivimus famam ejus, dissolutae sunt manus nostrae: tribulatio apprehendit nos, dolores ut parturientem. Nolite exire ad agros, et in via ne ambuletis: quoniam gladius inimici, pavor in circuitu. Filia populi mei, accingere cilicio, et conspergere cinere: Luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum. quia repente veniet vastator super nos. Probatorem dedi te in populo meo robustum: et scies, et probabis viam eorum. Omnes isti principes declinantes, ambulantes fraudulenter; Aes et ferrum: universi corrupti sunt. Defecit sufflatorium, in igne consumptum est plumbum; Frustra conflavit conflator: malitiae enim eorum non sunt consumptae. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos. [Cap. VII.] Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, dicens: Sta in porta domus Domini, et praedica ibi verbum istud, et dic: Audite verbum Domini, omnis Juda, qui ingredimini per portas has, ut adoretis Dominum. Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Bonas facite vias vestras, et studia vestra: et habitabo vobiscum in loco isto. Nolite confidere in verbis mendacii [ Al. mendacibus], dicentes: Templum Domini, templum Domini, templum Domini, est. Quoniam si bene direxeritis vias vestras, et studia vestra: si feceritis judicium inter virum et proximum ejus, advenae, et pupillo, et viduae non feceritis calumniam, nec sanguinem innocentem effuderitis in loco hoc, et post deos alienos non ambulaveritis in malum vobismetipsis: Habitabo vobiscum in loco isto, in terra quam dedi patribus vestris a saeculo et usque in saeculum. Ecce vos confiditis vobis in sermonibus mendacii, qui non proderunt vobis; Furari, occidere, adulterari, jurare mendaciter, libare Baalim, et ire post deos alienos, quos ignoratis. Et venistis, et stetistis coram me in domo hac, in qua invocatum est nomen meum, et dixistis: Liberati sumus, eo quod fecerimus omnes abominationes istas. Ergo spelunca latronum facta est domus ista, in qua invocatum est nomen meum in oculis vestris? Ego, ego sum: ego vidi, dicit Dominus. Ite ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum a principio, et videte quae fecerim ei propter malitiam populi mei Israel: Et nunc, quia fecistis omnia opera haec, dicit Dominus: et locutus sum ad vos mane consurgens, et loquens, et non audistis: Et vocavi vos, et non respondistis: Faciam domui huic, in qua invocatum est nomen meum, et in qua vos habetis fiduciam: et loco, quem dedi vobis et patribus vestris, sicut feci Silo. Et projiciam vos a facie mea, sicut projeci omnes fratres vestros, universum semen Ephraim. Tu ergo noli orare pro populo hoc, nec assumas pro eis laudem et orationem, Et non obsistas mihi: quia non exaudiam te. Nonne vides quid isti faciant in civitatibus Juda, et in plateis Jerusalem? Filii colligunt ligna, et patres succendunt ignem, et mulieres conspergunt adipem, ut faciant placentas reginae coeli, et libent diis alienis, et me ad iracundiam provocent. Numquid me ad iracundiam provocant? dicit Dominus. nonne semetipsos in confusionem vultus sui? Ideo haec dicit Dominus Deus: Ecce furor meus, et indignatio mea conflatur [ Al. conflata est] super locum istum, super viros, et super jumenta, et super lignum regionis, et super fruges terrae, et succendetur, et non exstinguetur. Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Holocautomata vestra addite victimis vestris, et comedite carnes. Quia non sum locutus cum patribus vestris, et non praecepi eis, in die qua eduxi eos de terra Aegypti; de verbo holocautomatum, et victimarum. Sed hoc verbum praecepi eis, dicens: Audite vocem meam, et ero vobis Deus; et vos eritis mihi populus: Et ambulate in omni via, quam mandavi vobis, ut bene sit vobis. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam: Sed abierunt in voluntatibus, et pravitate cordis sui mali: Factique sunt retrorsum et non in ante, a die qua egressi sunt patres eorum de terra Aegypti, usque ad diem hanc. Et misi ad vos omnes servos meos prophetas, per diem consurgens diluculo, et mittens. Et non audierunt me, nec inclinaverunt aurem suam: Sed induraverunt cervicem [ Al. add. suam]: et pejus operati sunt, quam patres eorum. Et loqueris ad eos omnia verba haec, et non audient te: et vocabis eos, et non respondebunt tibi: Et dices ad eos: Haec est gens, quae non audivit vocem Domini Dei sui, nec recepit disciplinam: Periit fides, et ablata est de ore eorum. Tonde capillum tuum, et projice, et sume in directum planctum: Quia projecit Dominus, et reliquit generationem furoris sui: quia fecerunt filii Juda malum in oculis meis, dicit Dominus. Posuerunt offendicula sua in domo, in qua invocatum est nomen meum, ut polluerent eam: Et aedificaverunt excelsa Thopheth, quae est in valle filii Ennom: ut incenderent filios suos, et filias suas igni: quae non praecepi, nec cogitavi in corde meo. Ideo ecce dies venient, dicit Dominus, et non dicetur amplius, Thopheth, et vallis filii Ennom: sed vallis interfectionis: Et sepelient [ Al. sepelientur] in Thopheth, eo quod non sit locus: Et erit morticinum populi hujus in cibum volucribus coeli, et bestiis terrae, et non erit qui abigat. Et quiescere faciam de urbibus Juda, et de plateis Jerusalem, vocem gaudii, et vocem laetitiae, vocem sponsi, et vocem sponsae: In desolationem enim erit terra. [Cap. VIII.] In illo tempore, ait Dominus: Ejicient ossa regum Juda, et ossa principum ejus, et ossa sacerdotum, et ossa prophetarum, et ossa eorum qui habitaverunt Jerusalem, de sepulcris suis: Et pandent [ Al. expandent] ea ad solem, et lunam, et omnem militiam coeli, quae dilexerunt, et quibus servierunt; et post quae ambulaverunt, et quae quaesierunt, et adoraverunt. Non colligentur, et non sepelientur: in sterquilinium super faciem terrae erunt. Et eligent magis mortem quam vitam omnes qui residui fuerint de cognatione hac pessima in universis locis, quae derelicta sunt, ad quae ejeci eos, dicit Dominus exercituum. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus: Numquid qui cadit [ Al. cadet], non resurget? et qui aversus est, non revertetur? Quare ergo aversus est populus iste in Jerusalem aversione contentiosa? Apprehenderunt mendacium, et noluerunt reverti: Attendi, et auscultavi: nemo quod bonum est loquitur; Nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo, dicens: Quid feci? Omnes conversi sunt ad cursum suum, quasi equus impetu vadens in praelio. Milvus in coelo cognovit tempus suum; turtur, et hirundo, et ciconia, custodierunt tempus adventus sui: Populus autem meus non cognovit judicium Domini. Quomodo dicitis: Sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est? Vere mendacium operatus est stylus mendax scribarum, Confusi sunt sapientes, perterriti et capti sunt: Verbum enim Domini projecerunt, et sapientia nulla est in eis. Propterea dabo mulieres eorum exteris, agros eorum haeredibus: Quia a minimo usque ad maximum omnes avaritiam sequuntur [ Al. avaritiae student]: a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt mendacium. Et sanabant contritionem filiae populi mei ad ignominiam, dicentes: Pax, pax, cum non esset pax. Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: Quinimmo confusione non sunt confusi, et erubescere nescierunt: Idcirco cadent inter corruentes, in tempore visitationis suae corruent, dicit Dominus, Congregans congregabo eos, ait Dominus: Non est uva in vitibus, et non sunt ficus in ficulnea; Folium defluxit: et dedi eis quae praetergressa sunt. Quare sedemus? convenite, et ingrediamur civitatem munitam, et sileamus ibi: Quia Dominus Deus noster silere nos fecit, et potum dedit nobis aquam fellis: Peccavimus enim Domino. Exspectavimus pacem, et non erat bonum; Tempus medelae, et ecce formido. A Dan auditus est fremitus equorum ejus, a voce hinnituum pugnatorum ejus commota est omnis terra; Et venerunt, et devoraverunt terram, et plenitudinem ejus; urbem, et habitatores ejus. Quia ecce ego mittam vobis serpentes regulos quibus non est incantatio: et mordebunt vos, ait Dominus. Dolor meus super dolorem, in me cor meum moerens. Ecce vox clamoris filiae populi mei de terra longinqua: Numquid Dominus non est in Sion, aut rex ejus non est in ea? Quare ergo me ad iracundiam concitaverunt in sculptilibus suis, et in vanitatibus alienis? Transiit messis, finita est aestas, et nos salvati non sumus. Super contritione filiae populi mei contritus sum et contristatus, stupor obtinuit me. Numquid resina non est in Galaad? aut medicus non est ibi? Quare igitur non est obducta cicatrix filiae populi mei? [Cap. IX.] Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? Et plorabo die ac nocte interfectos filiae populi mei. Quis dabit me in solitudine diversorium viatorum, et derelinquam populum meum, et recedam ab eis? Quia omnes adulteri sunt, coetus praevaricatorum. Et extenderunt linguam suam quasi arcum mendacii et non veritatis: Confortati sunt in terra, quia de malo ad malum egressi sunt, et me non cognoverunt, dicit Dominus. Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre suo non habeat fiduciam: Quia omnis frater supplantans [ Al. supplantatione] supplantabit, et omnis amicus fraudulenter incedet. Et vir fratrem suum deridebit, et veritatem non loquentur: Docuerunt enim linguam suam loqui mendacium: ut inique agerent, laboraverunt. Habitatio tua in medio idoli: in dolo renuerunt scire me, dicit Dominus. Propterea haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego conflabo, et probabo eos: quid enim aliud faciam a facie filiae populi mei? Sagitta vulnerans lingua eorum, dolum locuta est: In ore suo pacem cum amico suo loquitur, et occulte ponit ei insidias. Numquid super his non visitabo? dicit Dominus. aut gentem hujusmodi non ulciscetur anima mea? Super montes assumam fletum et lamentum, et super speciosa deserti planctum: Quoniam incensa sunt, eo quod non sit vir pertransiens: et non audierunt vocem possidentis: A volucri coeli usque ad pecora transmigraverunt et recesserunt. Et dabo Jerusalem in acervos arenae, et cubilia draconum: Et civitates Juda dabo in desolationem eo quod non sit habitator. Quis est vir sapiens, qui intelligat hoc, et ad quem verbum oris Domini fiat ut annuntiet istud? Quare perierit [ Al. periit] terra, et exusta sit [ Al. est] quasi desertum, eo quod non sit qui pertranseat? Et dixit Dominus: Quia dereliquerunt legem meam, quam dedi eis, et non audierunt vocem meam, et non ambulaverunt in ea: Et abierunt post pravitatem cordis sui, et post Baalim: quod [ Al. quos] didicerunt a patribus suis. Idcirco haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego cibabo populum istum absinthio, et potum dabo eis aquam fellis. Et dispergam eos in gentibus, quas non noverunt ipsi et patres eorum: et mittam post eos gladium, donec consumantur. Haec dicit Dominus exercituum: Cotemplamini, et vocate lamentatrices, et veniant: et ad eas, quae sapientes sunt, mittite, et properent: festinent, et assumant super nos lamentum: Deducant oculi nostri lacrymas, et palpebrae nostrae defluant aquis. Quia vox lamentationis audita est de Sion: Quomodo vastati sumus et confusi vehementer? quia dereliquimus terram, quoniam dejecta sunt tabernacula nostra. Audite ergo mulieres verbum Domini: et assumant aures vestrae sermonem oris ejus Et docete filias vestras lamentum, et unaquaeque proximam suam planctum. Quia ascendit mors per fenestras nostras. ingressa est domos nostras, disperdere parvulos deforis, juvenes de plateis. Loquere: Haec dicit Dominus: Et cadet morticinum hominis quasi stercus super faciem regionis, et quasi fenum post tergum metentis, et non est qui colligat. Haec dicit Dominus: Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis: Sed in hoc glorietur, qui gloriatur, scire et nosse me, quia ego sum Dominus qui facio misericordiam, et judicium et justitiam in terra: Haec enim placent mihi, ait Dominus; Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et visitabo super omnem qui circumcisum habet praeputium, Super Aegyptum, et super Judam, et super Edom, et super filios Ammon, et super Moab, et super omnes qui attonsi sunt in comam, habitantes in deserto: Quia omnes gentes habent praeputium, omnis autem domus Israel incircumcisi sunt corde. [Cap. X.] Audite verbum, quod locutus est Dominus super vos, domus Israel. Haec dicit Dominus: Juxta vias gentium nolite discedere: et a signis coeli nolite metuere, quae timent gentes: Quia leges populorum vanae sunt: Quia lignum de saltu praecidit opes manuum artificis in ascia. Argento et auro decoravit illud: clavis et malleis compegit, ut non dissolvatur: In similitudinem palmae fabricata sunt, et non loquentur: Portata tollentur, quia incedere non valent. Nolite ergo timere ea, quia nec male possunt facere, nec bene. Non est similis tui, Domine: magnus tu, et magnum nomen tuum in fortitudine. Quis non timebit te, o rex gentium? tuum est enim decus: Inter cunctos sapientes gentium, et in universis regnis eorum nullus est similis tui. Pariter insipientes et fatui probabuntur: doctrina vanitatis eorum lignum est. Argentum involutum de Tharsis affertur, et aurum de Ophaz: opus artificis, et manus aerarii: Hyacinthus et purpura indumentum eorum. Opus artificum universa haec. Dominus autem Deus verus est: ipse [ Al. iste] Deus vivens, et rex sempiternus. Ab indignatione ejus commovebitur terra: et non sustinebunt gentes comminationem ejus. Sic ergo dicetis eis. Dii, qui coelos et terram non fecerunt, pereant de terra, et de his quae sub coelo sunt. Qui facit terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua, et prudentia sua extendit coelos. Ad vocem suam dat multitudinem aquarum in coelo, et elevat nebulas ab extremitatibus terrae: Fulgura in pluviam facit, et educit ventum de thesauris suis. Stultus factus est omnis homo a scientia [ Al. add. sua], confusus est artifex omnis in sculptili: Quoniam falsum est quod conflavit, et non est spiritus in eis. Vana sunt, et opus risu dignum: in tempore visitationis suae peribunt. Non est his similis pars Jacob: qui enim formavit omnia, ipse est: et Israel virga haereditatis ejus: Dominus exercituum nomen est illi: Congrega de terra confusionem tuam, quae habitas in obsidione. Quia haec dicit Dominus: Ecce ego longe projiciam habitatores terrae in hac vice: et tribulabo eos, ita ut inveniantur. Vae mihi super contritione mea, pessima plaga mea. Ego autem dixi: Plane haec infirmitas mea est, et portabo illam. Tabernaculum meum vastatum est, omnes funiculi mei disrupti sunt, filii mei exierunt a me, et non subsistunt: Non est qui extendat ultra tentorium meum, et erigat pelles meas. Quia stulte egerunt pastores, et Dominum non quaesierunt: Propterea non intellexerunt, et omnis grex eorum dispersus est. Vox auditionis ecce venit, et commotio magna de terra aquilonis: Ut ponat civitates Juda [ Al. add. in] solitudinem, et habitaculum draconum. Scio, Domine, quia non est hominis via ejus: nec viri est ut ambulet, et dirigat gressus suos. Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me. Effunde indignationem tuam super gentes, quae non cognoverunt te, et super provincias, quae nomen tuum non invocaverunt; Quia comederunt Jacob, et devoraverunt eum, et consumpserunt illum [ Al. locum], et decus ejus dissipaverunt. [Cap. XI.] Verbum, quod factum est a Domino ad Jeremiam, dicens: Audite verba pacti hujus, et loquimini ad viros Juda, et ad habitatores Jerusalem. et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus Israel: Maledictus vir, qui non audierit verba pacti hujus, quod praecepi patribus vestris, in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de fornace ferrea, dicens: Audite vocem meam, et facite omnia quae praecipio vobis, et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum: Ut suscitem juramentum, quod juravi patribus vestris, daturum me eis terram fluentem lacte et melle, sicut est dies haec. Et respondi, et dixi: Amen, Domine. Et dixit Dominus ad me: Vociferare omnia verba haec in civitatibus Juda. et foris Jerusalem, dicens: Audite verba pacti hujus, et facite illa: quia contestans contestatus sum patres vestros, in die qua eduxi eos de terra Aegypti, usque ad diem hanc: Mane surgens contestatus sum, et dixi: Audite vocem meam: et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam: Sed abierunt unusquisque in pravitate cordis sui mali: Et induxi super eos omnia verba pacti hujus, quod praecepi, ut facerent, et non fecerunt. Et dixit Dominus ad me: Inventa est conjuratio in viris Juda, et in habitatores Jerusalem. Reversi sunt ad iniquitates patrum suorum priores, qui noluerunt audire verba mea: Et hi ergo abierunt post deos alienos, ut servirent eis: Irritum fecerunt domus Israel et domus Juda pactum meum, quod pepigi cum patribus eorum. Quam ob rem haec dicit Dominus: Ecce ego inducam [ Al. induo] super eos mala, de quibus exire non poterunt: et clamabunt ad me, et non exaudiam eos: Et ibunt civitates Juda, et habitatores Jerusalem, et clamabunt ad deos, quibus libant, et non salvabunt eos in tempore afflictionis eorum. Secundum numerum enim civitatum tuarum, erant dii tui, Juda: et secundum numerum viarum Jerusalem, posuisti aras confusionis, aras ad libandum Baalim. Tu ergo noli orare pro populo hoc, et ne assumas pro eis laudem, et orationem. Quia non exaudiam in tempore clamoris eo m ad me, in tempore afflictionis eorum. Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es? Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam. vocavit Dominus nomen tuum: Ad vocem loquelae, grandis exarsit ignis in ea, et combusta sunt fruteta ejus: Et Dominus exercituum, qui plantavit te locutus est super te malum. pro malis domus Israel et domus Juda, quae fecerunt sibi ad irritandum me, libantes Baalim. Tu autem, Domine, demonstrasti mihi, et cognovi. Tunc ostendisti mihi studia eorum. Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam: et non cognovi quia cogitaverunt super me consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus [ Al. conteramus] eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius. Tu autem, Domine sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda, videam ultionem tuam ex eis: tibi enim revelavi causam meam. Propterea haec dicit Dominus ad viros Anathoth, qui quaerunt animam tuam, et dicunt: Non prophetabis in nomine Domini, et non morieris in manibus nostris. Propterea haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego visitabo super eos. juvenes morientur in gladio, filii eorum et filiae eorum morientur in fame: et reliquiae non erunt ex eis. Inducam enim malum super viros Anathoth, annum visitationis eorum. [Cap. XII.] Justus quidem tu es, Domine, si disputem tecum: Verumtamen [ Al. add. judicia] justa loquar ad te: Quare via impiorum prosperatur: bene est omnibus, qui praevaricantur et inique agunt? Plantasti eos, et radicem miserunt, proficiunt, et faciunt fructum: Prope es tu ori eorum, et longe a renibus eorum. Et tu, Domine, nosti me, vidisti me, et probasti cor meum tecum: Congrega eos quasi gregem ad victimam, et sanctifica eos in die occisionis. Usquequo lugebit terra, et herba omnis regionis siccabitur, propter malitiam habitantium in ea? Consumptum est animal, et volucre: quoniam dixerunt: Non videbit novissima nostra. Si cum peditibus currens laborasti, quomodo contendere poteris cum equis? Cum autem in terra pacis securus fueris [ Al. Si in terra pacis confisa es], quid facies in superbia Jordanis? Nam et fratres tui, et domus patris tui, etiam ipsi pugnaverunt adversum te, et clamaverunt post te plena voce: Ne credas eis, cum locuti fuerint tibi bona. Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam, dedi dilectam animam meam in manu inimicorum ejus. Facta est mihi haereditas mea quasi leo in silva: dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Numquid avis discolor haereditas mea mihi? numquid avis tincta per totum? Venite, congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad devorandum. Pastores multi demoliti sunt vineam meam, conculcaverunt partem meam: dederunt portionem meam desiderabilem, in desertum solitudinis. Posuerunt eam in dissipationem, luxitque super me: Desolatione desolata est omnis terra: quia nullus est qui recogitet corde. Super omnes vias deserti venerunt vastatores, quia gladius Domini devorabit [ Al. devoravit] ab extremo terrae usque ad extremum ejus: non est pax universae carni. Seminaverunt triticum, et spinas messuerunt, haereditatem acceperunt, et non eis proderit: Confundemini a fructibus vestris, propter iram furoris Domini. Haec dicit Dominus adversum omnes vicinos meos pessimos, qui tangunt haereditatem, quam distribui populo meo Israel: Ecce ego evellam eos de terra eorum, et domum Juda evellam de medio eorum. Et cum evulsero eos, convertar, et miserebor eorum: et reducam eos, virum ad haereditatem suam [ Al. in haereditate sua], et virum in terram suam. Et erit: si eruditi didicerint vias populi mei, ut jurent in nomine meo, Vivit Dominus, sicut docuerunt populum meum jurare in Baal: aedificabuntur in medio populi mei. Quod si non audierint, evellam gentem illam evulsione et perditione, ait Dominus. [Cap. XIII.] Haec dicit Dominus ad me: Vade, et posside tibi lumbare lineum, et pones illud super lumbos tuos, et in aquam non inferes illud. Et possedi lumbare juxta verbum Domini, et posui circa lumbos meos. Et factus est sermo Domini ad me, secundo, dicens: Tolle lumbare, quod possedisti, quod est circa lumbos tuos, et surgens vade ad Euphratem, et absconde illud ibi in foramine petrae. Et abii, et abscondi illud in Euphrate, Sicut praeceperat mihi Dominus. Et factum est post dies plurimos, dixit Dominus ad me: Surge, vade ad Euphratem: et tolle inde lumbare, quod praecepi tibi ut absconderes illud ibi. Et abii ad Euphratem, et fodi, et tuli lumbare de loco, ubi absconderam illud: Et ecce computruerat lumbare, ita ut nullo usui aptum esset. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Haec dicit Dominus: Sic putrescere faciam superbiam Juda, et superbiam Jerusalem multam: Populum istum pessimum, qui nolunt audire verba mea, et ambulant in pravitate cordis sui [ Al. add. pessimi]: Abieruntque post deos alienos, ut servirent eis, et adorarent eos: Et erunt sicut lumbare istud, quod nullo usui aptum est. Sicut enim adhaeret lumbare ad lumbos viri, sic agglutinavi mihi omnem domum Israel, et omnem domum Juda, dicit Dominus: ut essent mihi in populum, et in nomen, et in laudem, et in gloriam: et non audierunt. Dices ergo ad eos sermonem istum: Haec dicit Dominus Deus Israel: Omnis laguncula implebitur vino. Et dicent ad te: Numquid ignoramus, quia omnis laguncula implebitur [ Al. impleatur] vino? Et dices ad eos: Haec dicit Dominus: Ecce ego implebo omnes habitatores terrae hujus, et reges qui sedent de stirpe David super thronum ejus, et sacerdotes, et prophetas, et omnes habitatores Jerusalem, ebrietate: Et dispergam eos, virum a fratre suo, et patres et filios pariter, ait Dominus: Non parcam, et non concedam. neque miserebor ut non disperdam eos. Audite, et auribus percipite: Nolite elevari, quia Dominus locutus est; Date Domino Deo vestro gloriam antequam contenebrescat, et antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos: Exspectabitis lucem, Et ponet eam in umbram mortis, et in caliginem. Quod si hoc non audieritis, in abscondito plorabit anima mea [ Al. vestra] a facie superbiae: Plorans plorabit [ Al. add. Jerusalem], et deducet oculus meus lacrymam, quia captus est grex Domini. Dic regi, et dominatrici: Humiliamini, sedete: Quoniam descendit de capite vestro corona gloriae vestrae. Civitates Austri clausae sunt, et non est qui aperiat: Translata est omnis Juda [ Al. Judaea] transmigratione perfecta. Levate oculos vestros, et videte qui venitis ab aquilone; Ubi est grex, qui datus est tibi, pecus inclytum tuum: Quid dices cum visitaverit te? tu enim docuisti [ Al. doces] eos adversum te, et erudisti [ Al. erudis] eos in caput tuum. Numquid non dolores apprehendent te, quasi mulierem parturientem? Quod si dixeris in corde tuo: Quare venerunt mihi haec? Propter multitudinem iniquitatis tuae revelata sunt verecundiora tua, pollutae sunt plantae tuae. Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas: et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum. Et disseminabo eos quasi stipulam, quae vento raptatur in deserto. Haec sors tua, parsque mensurae tuae a me, dicit Dominus, quia oblita es mei, et confisa es in mendacio. Unde et ego nudavi femora [ Al. et posteriora] tua contra faciem tuam, et apparuit ignominia tua, adulteria tua, et hinnitus tuus, scelus fornicationis tuae. Super colles in agro vidi abominationes tuas. Vae tibi, Jerusalem, non mundaberis post me: usquequo adhuc? [Cap. XIV.] Quod factum est verbum Domini ad Jeremiam de sermonibus siccitatis. Luxit Judaea, et portae ejus corruerunt, et obscuratae sunt in terra, et clamor Jerusalem ascendit. Majores miserunt minores suos ad aquam: venerunt ad hauriendum, et non invenerunt aquam, reportaverunt vasa sua vacua: Confusi sunt et afflicti, et operuerunt capita sua. Propter terrae vastitatem, quia non venit pluvia in terram, confusi sunt agricolae, operuerunt capita sua. Nam et cerva in agro peperit, et reliquit: quia non herba. Et onagri steterunt in rupibus, traxerunt ventum quasi dracones; defecerunt oculi eorum, quia non erat herba. Si iniquitates nostrae responderint nobis; Domine, fac propter nomen tuum, quoniam multae sunt aversiones nostrae; tibi peccavimus. Exspectatio Israel, salvator ejus in tempore tribulationis: Quare quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum? Quare futurus es velut vir vagus, ut [ Al. aut] fortis qui non potest salvare? Tu autem in nobis es, Domine, et nomen tuum invocatum est super nos, ne derelinquas nos. Haec dicit Dominus populo huic, qui [ Al. quia] dilexit movere pedes suos, et non quievit, et Domino non placuit: Nunc recordabitur iniquitatum eorum, et visitabit peccata eorum, Et dixit Dominus ad me: Noli orare pro populo isto in bonum. Cum jejunaverint, non exaudiam preces eorum: Et si obtulerint holocautomata, et victimas, non suscipiam ea: Quoniam gladio, et fame, et peste consumam eos. Et dixi, A a a, Domine Deus: Prophetae dicunt eis: Non videbitis gladium, et fames non erit in vobis, sed pacem veram dabit vobis in loco isto. Et dixit Dominus ad me, Falso prophetae vaticinantur in nomine meo; non misi eos, et non praecepi eis, neque locutus sum ad eos; Visionem mendacem, et divinationem, et fraudulentiam [ Al. fraudulentam], et seductionem cordis sui prophetant vobis. Idcirco haec dicit Dominus de prophetis, qui prophetant in nomine meo, quos ego non misi, dicentes: Gladius et fames non erit in terra hac: In gladio et fame consumentur prophetae illi, et populi, quibus prophetant, erunt projecti in viis Jerusalem prae fame et gladio, et non erit qui sepeliat eos; Ipsi et uxores eorum, filii et filiae eorum, et effundam super eos malum suum. Et dices ad eos verbum istud: Deducant oculi mei lacrymam per noctem et diem, et non taceant: quoniam contritione magna contrita est virgo filia populi mei, plaga pessima vehementer: Si egressus fuero ad agros, ecce occisi gladio; Et si introiero civitatem, ecce attenuati fame. Propheta quoque et sacerdos abierunt in terram, quam ignorabant. Numquid projiciens abjecisti Judam? aut Sion abominata est anima tua? Quare ergo percussisti nos, ita ut nulla sit sanitas? Exspectavimus pacem, et non est bonum; Et tempus curationis, et ecce turbatio. Cognovimus, Domine, impietates nostras, iniquitates patrum nostrorum, quia peccavimus tibi. Ne des nos in opprobrium propter nomen tuum, neque facias nobis contumeliam solii gloriae tuae: Recordare, ne irritum facias foedus tuum nobiscum. Numquid sunt in sculptilibus gentium qui pluant? aut coeli possunt dare imbres? Nonne tu es Dominus Deus noster, quem [ Al. Domine Deus, quem, etc. ] exspectavimus? tu enim fecisti omnia haec; [Cap. XV.] Et dixit Dominus ad me: Si steterit Moses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice illos a facie mea, et egrediantur. Quod si dixerint ad te: Quo egrediemur? dices ad eos: Haec dicit Dominus: Qui ad mortem, ad mortem, Et qui ad gladium, ad gladium: Et qui ad famem, ad famem: Et qui ad captivitatem, ad captivitatem. Et visitabo super eos quatuor species, dicit Dominus: Gladium ad occisionem, et canes ad lacerandum, et volatilia coeli et bestias terrae ad devorandum et dissipandum. Et dabo eos in fervorem universis regnis terrae: propter Manassem filium Ezechiae regis Juda, super omnibus quae fecit in Jerusalem. Quis enim miserebitur tui, Jerusalem? aut quis contrisiabitur pro te? aut quis ibit ad rogandum pro pace tua? Tu reliquisti me, dicit Dominus, retrorsum abiisti: Et extendam manum meam super te, et interficiam te: laboravi rogans. Et dispergam eos ventilabro in portis terrae. interfeci, et disperdidi [ Al. perdidi] populum meum, et tamen a viis suis non sunt reversi. Multiplicatae sunt mihi viduae ejus super arenam maris: induxi ei super matrem adolescentis vastatorem meridie: misi super civitates repente terrorem. Infirmata est quae peperit septem, defecit anima ejus: Occidit ei sol, cum adhuc esset dies; confusa est, et erubuit: Et residuos ejus in gladium dabo in conspectu inimicorum eorum, ait Dominus. Vae mihi, mater mea: quare genuisti me, virum rixae, virum discordiae in universa terra? Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam: omnes maledicunt mihi. Dicit Dominus: Si non reliquiae tuae in bonum, si non occurri tibi in tempore afflictionis, et in tempore tribulationis adversus inimicum. Numquid foederabitur ferrum ferro ab aquilone, et aes? Divitias tuas et thesauros tuos in direptionem dabo gratis, in omnibus peccatis tuis, et in omnibus terminis tuis. Et adducam inimicos tuos de terra, quam nescis: quia ignis succensus est in furore meo, super vos ardebit. Tu scis, Domine, recordare mei, et visita me, et tuere me ab his qui persequuntur me. Noli in patientia tua suscipere me: scito quoniam sustinui propter te opprobrium. Inventi sunt sermones tui, et comedi eos, et factum est mihi verbum tuum in gaudium et in laetitiam cordis mei: Quoniam invocatum est nomen tuum super me, Domine Deus exercituum. Non sedi in consilio ludentium, et gloriatus sum a facie manus tuae: Solus sedebam, quoniam comminatione [ Al. amaritudine] replesti me. Quare factus est dolor meus perpetuus; et plaga mea desperabilis renuit curari? Facta est mihi quasi mendacium aquarum infidelium. Propter hoc haec dicit Dominus: Si converteris, convertam te, et ante faciem meam stabis: Et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris: Convertentur ipsi ad te, et tu non converteris ad eos. Et dabo te populo huic in murum aereum fortem: et bellabunt adversum te, et non praevalebunt: quia ego tecum sum, ut salvem te, et eruam te [ Al. tacet te], dicit Dominus. Et liberabo te de manu pessimorum, et redimam te de manu fortium. [Cap. XVI.] Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Non accipies [ Al. noli accipere] uxorem, et non erunt [ Al. sint] tibi filii et filiae in loco isto. Quia haec dicit Dominus super filios et super filias, qui generantur in loco isto, et super matres eorum, quae genuerunt eos: et super patres eorum, de quorum stirpe sunt nati in terra hac: Mortibus aegrotationum morientur: non plangentur, et non sepelientur: in sterquilinium super faciem terrae erunt: et gladio et fame consumentur: et erit cadaver [ Al. erunt cadavera] eorum in escam volatilibus coeli, et bestiis terrae. Haec enim dicit Dominus: Ne ingrediaris domum convivii, neque vadas ad plangendum, neque consoleris eos: Quia abstuli pacem meam a populo isto, dicit Dominus, misericordiam et miserationes. Et morientur grandes et parvi in terra ista: non sepelientur neque plangentur, et non se incident, neque calvitium fiet pro eis. Et non frangent inter eos lugenti panem ad consolandum super mortuo: et non dabunt eis potum calicis ad consolandum super patre suo et matre. Et domum convivii non ingrediaris [ Al. ingredieris], ut sedeas cum eis, et comedas et bibas: Quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego auferam de loco isto in oculis vestris, et in diebus vestris, vocem gaudii, et vocem laetitiae, vocem sponsi et vocem sponsae. Et cum annuntiaveris populo huic omnia verba haec et dixerint tibi: Quare locutus est Dominus super nos omne malum grande istud? quae iniquitas nostra? et quod peccatum nostrum, quod peccavimus Domino Deo nostro? Dices ad eos: Quia dereliquerunt me patres vestri, ait Dominus, et abierunt post deos alienos, et servierunt eis, et adoraverunt eos: et me dereliquerunt, et legem meam non custodierunt. Sed et vos pejus operati estis, quam patres vestri: Ecce enim ambulat unusquisque post pravitatem cordis sui mali, ut me non audiat. Et ejiciam vos de terra hac, in terram, quam ignoratis vos, et patres vestri: et servietis ibi diis alienis die ac nocte, qui non dabunt vobis requiem. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dominus, et non dicetur ultra: Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti, sed, vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aquilonis, et de universis terris, ad quas ejeci eos: Et reducam eos in terram suam, quam dedi patribus eorum. Ecce ego mittam piscatores multos, dicit Dominus; et piscabuntur eos: Et post haec mittam eis multos venatores, et venabuntur eos de omni monte, et de omni colle, et de cavernis petrarum. Quia oculi mei super omnes vias eorum: non sunt absconditae [ Al. abscondite ea] a facie mea, et non fuit occultata iniquitas eorum ab oculis meis. Et reddam primum duplices iniquitates, et peccata eorum: quia [ Al. quibus] contaminaverunt terram meam in morticinis idolorum suorum, et abominationibus suis impleverunt haereditatem meam. Domine, fortitudo mea, et robur meum, et refugium meum in die tribulationis: Ad te gentes venient ab extremis terrae, et dicent: Vere mendacium possederunt patres nostri, vanitatem, quae eis non profuit. Numquid faciet sibi homo deos? et ipsi non sunt dii. Idcirco ecce ego ostendam eis per vicem hanc, ostendam eis manum meam, et virtutem meam: et scient quia nomen mihi Dominus. [Cap. XVII.] Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum, et in cornibus ararum eorum. Cum recordati fuerint filii eorum ararum suarum, et lucorum suorum, lignorumque frondentium, in montibus excelsis, sacrificantes in agro: Fortitudinem tuam, et omnes thesauros tuos in direptionem dabo, excelsa tua propter peccata in universis finibus tuis. Et relinqueris sola ab haereditate tua, quam dedi tibi: et servire te faciam inimicis tuis in terra, quam ignoras: Quoniam ignem succendisti in furore meo, usque in aeternum ardebit. Haec dicit Dominus: Maledictus homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myricae in deserto, et non videbit cum venerit bonum: Sed habitabit in siccitate in deserto, in terra salsuginis, et inhabitabili. Benedictus vir, qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia [ Al. spes] ejus. Et erit quasi lignum quod transplantatur [ Al. transplantatum est] super aquas, quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit cum venerit aestus. Et erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum. Pravum est cor omnium, et inscrutabile: quis cognoscet illud? Ego Dominus scrutans cor, et probans renes: qui do unicuique juxta viam suam, et juxta fructum adinventionum suarum. Perdix fovit quae non peperit: fecit divitias [ Al. add. suas], et non in judicio: In dimidio dierum suorum derelinquet eas, et in novissimo suo erit insipiens. Solium gloriae altitudinis a principio, locus sanctificationis nostrae. Exspectatio Israel, Domine: Omnes, qui te derelinquunt, confundentur: recedentes a te, in terra scribentur: quoniam dereliquerunt venam aquarum viventium Dominum. Sana me, Domine, et sanabor: salvum me fac, et salvus ero: quoniam laus mea tu es. Ecce ipsi dicunt ad me: Ubi est verbum Domini? veniat. Et ego non sum turbatus, te pastorem sequens: et diem hominis non desideravi. Tu scis: Quod egressum est de labiis meis, rectum in conspectu tuo fuit. Non sis mihi tu [ Al. tacet tu] formidini, spes mea tu in die afflictionis. Confundantur qui me persequuntur, et non confundar ego: paveant illi, et non paveam ego: Induc super eos diem afflictionis, et duplici contritione contere eos. Haec dicit Dominus ad me: Vade, et sta in porta filiorum populi, per quam ingrediuntur reges Juda, et egrediuntur, et in cunctis portis Jerusalem: et dices ad eos: Audite verbum Domini, reges Juda, et omnis Juda: cunctique habitatores Jerusalem, qui ingredimini per portas istas: Haec dicit Dominus: Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die sabbati, nec inferatis per portas Jerusalem. Et nolite ejicere onera de domibus vestris in die sabbati, et omne opus non facietis: Sanctificate diem sabbati, sicut praecepi patribus vestris. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam: sed induraverunt cervicem suam, ne audirent me, et ne acciperent disciplinam. Et erit: Si audieritis me, dicit Dominus, ut non inferatis onera per portas civitatis hujus in die sabbati: et si sanctificaveritis diem sabbati, ne faciatis in ea omne opus: Ingredientur per portas civitatis hujus reges et principes, sedentes super solium David, et ascendentes in curribus et equis, ipsi et principes eorum, viri Juda, et habitatores Jerusalem: et habitabitur civitas haec in sempiternum. Et venient de civitatibus Juda, et de circuitu Jerusalem, et de terra Benjamin, et de campestribus, et de montuosis, et ab austro, portantes holocaustum, et victimam, et sacrificium, et thus, et inferent oblationem in domum Domini. Si autem non audieritis me ut sanctificetis diem sabbati, et ne portetis onus, et ne inferatis per portas Jerusalem in die sabbati: Succendam ignem in portis ejus, et devorabit domos Jerusalem, et non exstinguetur. [Cap. XVIII.] Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, dicens: Surge, et descende in domum figuli, et ibi audies verba mea. Et descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus super rotam. Et dissipatum est vas, quod ipse faciebat e luto manibus suis: Conversusque fecit illud vas alterum, sicut placuerat in oculis ejus ut faceret: Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Numquid sicut figulus iste, non potero [ Al. possum] vobis facere, domus Israel? ait Dominus. Ecce sicut lutum in manu figuli, sic vos in manu mea, domus Israel. Repente loquar adversus gentem et adversus regnum, ut eradicem, et destruam, et disperdam illud. Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, quod locutus sum adversus eam: agam et ego poenitentiam super malo, quod cogitavi ut facerem ei. Et subito loquar de gente et de regno, ut aedificem et [ Al. ut] plantem illud. Si fecerit malum in oculis meis, ut non audiat vocem meam: poenitentiam agam super bono, quod locutus sum, ut facerem ei. Nunc ergo dic viro Juda, et habitatoribus [ Al. habitatori] Jerusalem, dicens: Haec dicit Dominus: Ecce ego lingo contra vos malum, et cogito contra vos cogitationem: Revertatur unusquisque a via sua mala, et dirigite vias vestras et studia vestra. Qui dixerunt: Desperavimus: post cogitationes enim nostras ibimus, et unusquisque pravitatem cordis sui mali faciemus: Ideo haec dicit Dominus: Interrogate gentes: Quis audivit talia horribilia, quae fecit nimis virgo Israel? Numquid deficiet de petra agri nix Libani? aut evelli possunt aquae erumpentes frigidae, et defluentes? Quia oblitus est mei populus meus, frustra libantes, et impingentes in viis suis, et in semitis saeculi, ut ambularent per eas in itinere non trito: Ut fieret terra eorum in desolationem, et in sibilum sempiternum: Omnis qui praeterierit [ Al. praeterit] per eam obstupescet. et movebit caput suum. Sicut ventus urens dispergam eos coram inimico, dorsum, et non faciem ostendam eis in die perditionis eorum. Et dixerunt: Venite, et cogitemus contra Jeremiam cogitationes Non enim peribit lex a sacerdote, neque consilium a sapiente, nec sermo a Propheta: Venite, et percutiamus eum [ Al. add. in] lingua, et non attendamus ad universos sermones ejus. Attende, Domine, ad me. et audi vocem adversariorum meorum. Numquid redditur pro bono malum, quia foderunt foveam animae meae? Recordare quod steterim in conspectu tuo, ut loquerer pro eis bonum, et averterem indignationem tuam ab eis. Propterea da filios eorum in famem, et deduc eos in manus gladii; Fiant uxores eorum absque liberis, et viduae: et viri earum interficiantur morte: juvenes eorum confodiantur gladio in praelio. Audiatur clamor de domibus eorum: Reduces enim super eos latronem repente: quia foderunt foveam, ut caperent me, et laqueos absconderunt pedibus meis. Tu autem, Domine, scis omne consilium eorum adversum me in mortem: ne propitieris iniquitati eorum, et peccatum eorum a facie tua non deleatur: Fiant corruentes in conspectu tuo, in tempore furoris tui abutere eis. [Cap. XIX.] Haec dicit Dominus: Vade, et accipe [ Al. sume] lagunculam figuli testeam a senioribus populi, et a senioribus sacerdotum: et egredere ad vallem filii Ennom, quae est juxta introitum portae fictilis: Et praedicabis ibi verba, quae ego loquar ad te; et dices: Audite verbum Domini, reges Juda, et habitatores Jerusalem: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego inducam afflictionem super locum istum, ita ut omnis qui audierit illam, tinniant aures ejus. Eo quod dereliquerint me, et alienum fecerint locum istum: Et libaverunt [ Al. libaverint] in eo diis alienis, quos nescierunt ipsi, et patres eorum, et reges Juda: et repleverunt locum istum sanguine innocentum. Et aedificaverunt excelsa Baalim, ad comburendos filios suos igni in holocaustum Baalim: quae non praecepi, nec locutus sum, nec ascenderunt in cor meum. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dominus: et non vocabitur locus iste amplius Thopheth, et vallis filii Ennom, sed vallis Occisionis. Et dissipabo consilium Juda et Jerusalem in loco isto: et subvertam eos gladio in conspectu inimicorum suorum, et in manu quaerentium animas eorum: Et dabo cadavera eorum, escam volatilibus coeli, et bestiis terrae: et ponam civitatem hanc in stuporem, et in sibilum: Omnis, qui praeterierit [ Al. praeterit] per eam, obstupescet, et sibilabit super universa plaga ejus: Et cibabo eos carnibus filiorum suorum, et carnibus filiarum suarum, et unusquisque carnes amici sui comedet in obsidione, et in angustia, in qua concludent eos inimici eorum, et qui quaerunt animas eorum. Et conteres lagunculam in oculis virorum, qui ibunt tecum, et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum: Sic conteram populum istum, et civitatem istam, sicut conteritur vas figuli, quod non potest ultra instaurari: Et in Thopheth sepelientur, eo quod non sit alius locus ad sepeliendum. Sic faciam loco huic, ait Dominus, et habitatoribus ejus. et ponam civitatem istam sicut Thopheth. Et erunt domus Jerusalem, et domus regum Juda, sicut locus Thopheth, immundae: Omnes domus, in quarum domatibus sacrificaverunt omni militiae coeli, et libaverunt libamina diis alienis. Venit autem Jeremias de Thopheth, quo miserat eum Dominus ad prophetandum, et stetit in atrio domus Domini, et dixit ad omnem populum: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego inducam super civitatem hanc, et super omnes urbes ejus, universa mala, quae locutus sum adversum eam: Quoniam induraverunt cervicem suam, ut non audirent sermones meos. [Cap. XX.] Et audivit Phassur filius Emmer sacerdos, qui constitutus erat princeps in domo Domini, Jeremiam prophetantem sermones istos. Et percussit Phassur Jeremiam prophetam, et misit eum in nervum, quod erat in porta Benjamin superiori, in domo Domini. Cumque illuxisset crastinum, eduxit Phassur Jeremiam de nervo: Et dixit ad eum Jeremias: Non Phassur vocavit Dominus nomen tuum, sed pavorem undique. Quia haec dicit Dominus: Ecce ego dabo te in pavorem, te [ Al. tacet te] et omnes amicos tuos: Et corruent gladio inimicorum suorum, et oculi tui videbunt: Et omnem Judam dabo in manum regis Babylonis: et traducet eos in Babylonem, et percutiet eos gladio. Et dabo universam substantiam civitatis hujus, et omnem laborem ejus, omneque pretium, et cunctos thesauros regum Juda dabo in manu inimicorum eorum: et diripient eos, et tollent, et ducent in Babylonem. Tu autem, Phassur, et omnes habitatores domus tuae, ibitis in captivitatem: et in Babylonem venies, et ibi morieris, ibique sepelieris tu, et omnes amici tui; quibus prophetasti mendacium. Seduxisti me, Domine, et seductus sum: fortior me fuisti, et invaluisti: Factus sum in derisum tota die, omnes subsannant me. Quia jam olim loquor, vociferans iniquitatem, et vestitatem clamito: Et factus est mihi sermo Domini in opprobrium, et in derisum tota die. Et dixi: Non recordabor ejus, neque loquar ultra in nomine illius: Et [ Al. Quia] factus est in corde meo quasi ignis exaestuans, claususque in ossibus meis: et defeci, ferre non sustinens. Audivi enim contumelias multorum, et terrorem in circuitu: Persequimini, et persequamur eum: ab omnibus viris [ Al. omnes viri], qui erant pacifici mei, et custodientes latus meum: si quomodo decipiatur, et praevaleamus adversus eum, et consequamur ultionem ex eo. Dominus autem mecum est quasi bellator fortis: idcirco qui persequuntur me, cadent, et infirmi erunt: Confundentur [ Al. confundantur] vehementer, quia non intellexerunt opprobrium sempiternum, quod numquam delebitur. Et tu, Domine exercituum, probator justi, qui vides renes et cor: Videam, quaeso, ultionem tuam ex eis: tibi enim revelavi causam meam. Cantate Domino, laudate Dominum: quia liberavit animam pauperis de manu malorum [ Al. pessimorum]. Maledicta dies, in qua natus sum; Dies, in qua peperit me mater mea, non sit benedicta. Maledictus vir, qui annuntiavit patri meo, dicens: Natus est tibi puer [ Al. filius] masculus et quasi gaudio laetificavit eum. Sit homo ille ut sunt civitates, quas subvertit Dominus, et non poenituit eum: Audiat clamorem mane, et ululatum in tempore meridiano: Qui non me interfecit a vulva, ut fieret mihi mater mea sepulcrum, et vulva ejus conceptus aeternus. Quare de vulva egressus sum, ut viderem laborem et dolorem, et consumerentur in confusione dies mei? [Cap. XXI.] Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, quando misit ad eum rex Sedecias Phassur filium Melchiae, et Sophoniam filium Maasiae sacerdotem, dicens: Interroga pro nobis Dominum, quia Nabuchodonosor rex Babylonis praeliatur adversum nos: si forte faciat Dominus nobiscum secundum omnia mirabilia sua, et recedat a nobis. Et dixit Jeremias ad eos: Sic dicetis Sedeciae: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego convertam vasa belli, quae in manibus vestris sunt, et quibus vos pugnatis adversus regem Babylonis, et Chaldaeos, qui obsident vos in circuitu murorum: Et congregabo ea in medio civitatis hujus. Et debellabo ego vos in manu extenta, et in brachio forti, et in furore, et in indignatione, et in ira grandi. Et percutiam habitatores civitatis hujus, homines et bestiae pestilentia magna morientur. Et post haec ait Dominus: dabo Sedeciam regem Juda, et servos ejus, et populum ejus, et qui derelicti sunt in civitate hac a peste, et gladio, et fame, in manu Nabuchodonosor regis Babylonis, et in manu inimicorum eorum, et in manu quaerentium animam eorum, Et percutiet eos in ore gladii, et non flectetur, neque parcet, nec miserebitur. Et ad populum hunc dices: Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis. Qui habitaverit in urbe hac, morietur gladio, et fame, et peste: qui autem egressus fuerit, et transfugerit ad Chaldaeos, qui obsident vos, vivet, et erit ei anima sua, quasi spolium. Posui enim faciem meam super civitatem hanc in malum, et non in bonum, ait Dominus: in manu regis Babylonis dabitur, et exuret eam igni. Et domui regis Juda: Audite verbum Domini, domus David, haec dicit Dominus: Judicate mane judicium, et eruite vi oppressum de manu calumniantis: Ne forte egrediatur ut ignis indignatio mea, et succendatur, et non sit qui exstinguat, propter malitiam studiorum vestrorum. Ecce ego ad te habitatricem vallis solidae atque campestris, ait Dominus, qui dicitis: Quis percutiet nos? Et quis ingredietur domos nostras? Et visitabo super vos juxta fructum studiorum vestrorum, dicit Dominus: et succendam ignem in saltu ejus: et devorabit omnia in circuitu ejus. [Cap. XXII.] Haec dicit Dominus: Descende in domum regis Juda, et loqueris ibi verbum hoc, et dices: Audi verbum Domini, rex Juda, qui sedes super solium David; tu et servi tui, et populus tuus, qui ingredimini per portas istas. Haec dicit Dominus: Facite judicium et justitiam, et liberate vi oppressum de manu calumniatoris: Et advenam, et pugillum, et viduam nolite contristare, neque opprimatis inique. et sanguinem innocentem ne effundatis in loco isto. Si enim facientes feceritis verbum istud, ingredientur per portas domus hujus reges sedentes de genere David super thronum ejus: et ascendentes currus et equos, ipsi et servi, et populus eorum. Quod si non audieritis verba haec: in [ Al. per] memetipsum juravi, dicit Dominus, quia in solitudinem erit domus haec. Quia haec dicit Dominus super domum regis Juda: Galaad, tu mihi caput Libani: si non posuero te solitudinem, urbes inhabitabiles. Et santificabo super te, interficientem virum et arma ejus: et succident electas cedros tuas, et praecipitabunt in ignem. Et pertransibunt gentes multae per civitatem hanc: Et dicet unusquisque proximo suo: Quare fecit Dominus sic civitati huic grandi? Et respondebunt, eo quod dereliquerint pactum Domini Dei sui, et adoraverint deos alienos, et servierint eis. Nolite flere mortuum, neque lugeatis super eum fletu. Plangite eum, qui egreditur, quia non revertetur ultra, nec videbit terram nativitatis suae. Quia haec dicit Dominus ad Sellum filium Josiae regis [ Al. regem] Juda, qui regnavit pro Josia patre suo, qui egressus est de loco isto: Non revertetur huc amplius: sed in loco, ad quem transtuli eum, ibi morietur, et terram istam non videbit amplius. Vae qui aedificant domum suam in injustitia, et coenacula sua non in judicio: Amicum suum opprimet [ Al. opprimit] frustra, et mercedem ejus non reddet [ Al. reddit] ei. Qui dicit: Aedificabo mihi domum latam, et coenacula spatiosa: Qui aperuit sibi fenestras et facit laquearia cedrina, pingitque sinopide. Numquid regnabis, quoniam confers te cedro? Pater tuus numquid [ Al. nonne] non comedit et bibit, et fecit judicium et justitiam tunc cum bene erat ei? Judicavit causam pauperis et egeni in bonum suum: numquid non ideo quia cognovit me? dicit Dominus. Tui vero oculi et cor ad avaritiam, et ad sanguinem innocentem fundendum, et ad calumniam, et ad cursum mali operis. Propterea haec dicit Dominus ad Joacim filium Josiae regem Juda: Non plangent eum: Vae, frater, et vae, soror: non concrepabant ei: Vae, Domine, et vae, inclyte. Sepultura asini sepelietur, putrefactus et projectus extra portas Jerusalem. Ascende Libanum, et clama: et in Basan da vocem tuam, et clama ad transeuntes, quia contriti sunt omnes amatores tui. Locutus sum ad te in abundatia tua, et dixisti: Non audiam: Haec est via tua ab adolescentia tua, quia non audisti vocem meam. Omnes pastores tuos pascet ventus, et amatores tui in captivitatem ibunt: Et tunc confunderis, et erubesces ab omni malitia tua. Quae sedes in Libano, et nidificas in cedris, quomodo congemuisti, cum venissent tibi dolores, quasi dolores parturientis? Vivo ego, dicit Dominus: quia si fuerit Jechonias filius Joacim regis Juda, annulus in manu dextera mea, inde evellam eum. Et dabo te in manu quaerentium animam tuam, et in manu quorum tu formidas faciem, et in manu Nabuchodonosor regis Babylonis, et in manu Chaldaeorum. Et mittam te, et matrem tuam quae genuit te, in terram alienam, in qua nati non estis, ibique moriemini: Et in terram ad quam ipsi levant animam suam ut revertantur, illuc non revertentur. Numquid vas fictile atque contritum vir iste Jechonias? numquid vas absque omni voluptate? Quare abjecti sunt ipse et semen ejus, et projecti in terram, quam ignoraverunt? Terra, terra, terra, audi sermonem Domini. Haec dicit Dominus: Scribe virum sterilem, virum qui in diebus suis non prosperabitur: Nec enim erit de semine ejus vir, qui sedeat super solium David, et potestatem habeat ultra [ Al. add. in] Juda. [Cap. XXIII.] Vae pastoribus, qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores, qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, ejecistis eos, et non visitastis eos [ Al. tacet eos]: Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus. Et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris, ad quas ejecero eos illuc: et convertam eos ad rura sua: et crescent et multiplicabuntur. Et suscitabo super eos pastores, et pascent eos: non formidabunt ultra, et non pavebunt: et nullus quaretur ex numero, dicit Dominus. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum: et regnabit rex, et sapiens erit: et faciet judicium et justitiam in terra: In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter: Et hoc est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus noster. Propter hoc ecce dies veniunt, dicit Dominus, et non dicent ultra; Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti: Sed: Vivit Dominus, qui eduxit et adduxit semen domus Israel de terra aquilonis, et de cunctis terris, ad quas ejeceram eos illuc. AD PROPHETAS. Contritum est cor meum in medio mei, contremuerunt omnia ossa mea: Factus sum quasi vir ebrius, et quasi homo madidus vino, a facie Domini, et a facie verborum sanctorum ejus. Quia adulteris repleta est terra, quia a facie maledictionis luxit terra, arefacta sunt arva deserti: Factus est cursus eorum malus, et fortitudo eorum dissimilis. Propheta namque et sacerdos polluti sunt: et in domo mea inveni malum [ Al. mala] eorum, ait Dominus. Idcirco via eorum erit quasi lubricum in tenebris, impellentur enim, et corruent in ea: Afferam enim super eos mala, annum visitationis eorum, ait Dominus. Et in prophetis Samariae vidi fatuitatem: prophetabant in Baal, et decipiebant populum meum Israel. Et in prophetis Jerusalem vidi similitudinem adulterantium [ Al. adulterium], et iter mendacii: Et confortaverunt manus pessimorum, ut non converteretur unusquisque a malitia sua: Facti sunt mihi omnes Sodoma, et habitatores ejus quasi Gomorrha. Propterea haec dicit Dominus exercituum ad prophetas: Ecce ego cibabo eos absinthio, et potabo eos felle: A prophetis enim Jerusalem, egressa est pollutio super omnem terram. Haec dicit Dominus exercituum: Nolite audire verba prophetarum, qui prophetant vobis, et decipiunt vos: Visionem cordis sui loquuntur, non de ore Domini. Dicunt his, qui blasphemant me: Locutus est Dominus: Pax erit vobis: Et omni, qui ambulat in pravitate cordis sui, dixerunt: Non veniet super vos malum [ Al. male]: Quis enim affuit in consilio Domini, et vidit et audivit sermonem ejus? Quis consideravit verbum illius et audivit? Ecce turbo Dominicae indignationis egredietur, et tempestas erumpens super caput impiorum veniet. Non revertetur furor Domini, usque dum faciat, et usque dum compleat cogitationem cordis sui In novissimis diebus intelligetis consilium ejus. Non mittebam prophetas, et ipsi currebant: Non loquebar ad eos, et ipsi prophetabant. Si stetissent in consilio meo, et nota fecissent verba mea populo meo, avertissem utique eos a via sua mala, et a pessimis cogitationibus suis. Putasne, [ Al. numquid] Deus e vicino ego sum, dic Dominus, et non Deus de longe? Si occultabitur vir in absconditis, et ego non videbo eum? dicit Dominus. Numquid non coelum, et terram ego impleo? dicit Dominus. Audivi quae dixerunt prophetae, prophetantes in nomine meo mendacium, atque dicentes, Somniavi, somniavi. Usquequo istud in corde est prophetarum vaticinantium mendacium, et prophetantium seductiones cordis sui? Qui volunt facere ut obliviscatur populus meus nominis mei, propter somnia eorum quae narrat unusquisque ad proximum suum: sicut obliti sunt patres eorum nominis mei propter Baal. Propheta, qui habet somnium, narret somnium: Et qui habet sermonem meum, loquatur vere sermonem meum: Quid paleis ad triticum? dicit Dominus. Numquid non verba mea sunt quasi ignis, ait Dominus, et quasi malleus conterens petram? Propterea ecce ego ad prophetas, ait Dominus, qui furantur verba mea unusquisque a proximo suo. Ecce ego ad prophetas, ait Dominus, qui assumunt linguas suas, et aiunt: Dicit Dominus. Ecce ego ad prophetas somniantes mendacium, ait Dominus, qui narraverunt [ Al. narrant] eam, et seduxerunt [ Al. seducunt populum meum in mendacio suo [ Al. mendaciis suis], et in miraculis suis: Cum ego non misissem eos, nec mandassem eis, qui nihil profuerunt populo huic, dicit Dominus. Si igitur interrogaverit te populus iste, vel propheta, aut sacerdos, dicens: Quod est onus Domini [ Al. Dei]? dices ad eos: Ut quid vobis onus? Projiciam quippe vos, dicit Dominus. Et propheta, et sacerdos, et populus, qui dicit: Onus Domini: visitabo super virum illum, et super domum ejus. Haec dicetis unusquisque ad proximum [ Al. amicum suum], et ad fratrem suum: Quid respondit Dominus? et quid locutus est Dominus? Et onus Domini ultra non memorabitur: quia onus erit unicuique sermo suus: Et pervertistis [ Al. pervertitis] verba Dei viventis, Domini exercituum Dei nostri. Haec dices ad prophetam: Quid respondit tibi Dominus? et quid locutus est Dominus? Si autem onus Domini dixeritis: propter hoc haec dicit Dominus: Quia dixistis sermonem istum: Onus Domini: et misi ad vos, dicens: Nolite dicere: Onus Domini: Propterea ecce ego tollam vos portans, et derelinquam [ Al. projiciam] vos, et civitatem quam dedi vobis et patribus vestris, a facie mea. Et dabo vos in opprobrium sempiternum, et in ignominiam aeternam, quae numquam oblivione delebitur. [Cap. XXIV.] Ostendit mihi Dominus: et ecce duo calathi pleni ficis, positi ante templum Domini: Postquam transtulit Nabuchodonosor rex Babylonis Jechoniam filium Joacim, regem Juda, et principes ejus, et fabrum, et inclusorem, de Jerusalem, et adduxit eos in Babylonem. Calathus unus ficus bonas habebat nimis, ut solent ficus esse primi temporis: Et calathus unus ficus habebat malas nimis, quae comedi non poterant, eo quod essent malae. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Jeremia? Et dixi: Ficus, ficus [ Al. semel habet ficus], bonas, bonas valde; et malas, malas valde, quae comedi non possunt, eo quod sint malae. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Sicut ficus hae bonae: sic cognoscam transmigrationem Juda, quam emisi de loco isto in terram Chaldaeorum, in bonum. Et ponam oculos meos super eos ad placandum [ Al. in bonum], et reducam eos in terram hanc: Et aedificabo eos, et non destruam: et plantabo eos, et non evellam. Et dabo eis cor ut sciant me, quia ego sum Dominus: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum: Quia revertentur ad me in toto corde suo. Et sicut ficus pessimae, quae comedi non possunt, eo quod sint malae: haec dicit Dominus, sic dabo Sedeciam regem Juda, et principes ejus, et reliquos de Jerusalem, qui remanserunt in urbe hac, et qui habitant in terra Aegypti. Et dabo eos in vexationem, afflictionemque omnibus regnis terrae, in opprobrium, et in parabolam, et in proverbium, et in maledictionem in universis locis, ad quae ejeci eos. Et mittam in eis gladium, et famem, et pestem: donec consumantur de terra, quam dedi eis, et patribus eorum. [Cap. XXV.] Verbum, quod factum est ad Jeremiam de omni populo Judae, in anno quarto Joacim filii Josiae regis Juda (ipse est annus primus Nabuchodonosor regis Babylonis), Quod locutus est Jeremias propheta ad omnem populum Juda, et ad universos habitatores Jerusalem, dicens: A tertio decimo anno Josiae filii Ammon regis Juda usque ad diem hanc; iste est tertius et vigesimus annus; factum est verbum Domini ad me, et locutus sum ad vos de nocte consurgens, et loquens: et non audistis. Et misit Dominus ad vos omnes servos suos prophetas, consurgens diliculo, mittensque: et non audistis, neque inclinastis aures vestras ut audiretis: Cum diceret [ Al. dicerem]: Revertimini [ Al. add. ad me] unusquisque a via sua mala, et a pessimis cogitationibus vestris; et habitabitis in terra, quam dedit Dominus vobis, et patribus vestris, a saeculo et usque in saeculum. Et nolite ire post deos alienos, ut serviatis eis: adoretisque eos: neque me ad iracundiam provocetis in operibus manuum vestrarum, et non affligam vos. Et non audistis me, dicit Dominus, ut me ad iracundiam provocaretis in operibus manuum vestrarum, in malum vestrum. Propterea haec dicit Dominus exercituum: Pro eo quod non audistis verba mea: Ecce ego mittam, et assumam universas cognationes aquilonis, ait Dominus, et Nabuchodonosor regem Babylonis servum meum: Et adducam eos super terram istam, et super habitatores ejus, et super omnes nationes, quae in circuitu illius sunt: Et interficiam eos, et ponam eos in stuporem et in sibilum, et in solitudines sempiternas. Perdamque ex eis vocem gaudii, et vocem laetitiae, vocem sponsi, et vocem sponsae, vocem molae, et lumen lucernae. Et erit universa terra haec [ Al. ejus] in solitudinem, et in stuporem: et servient omnes gentes istae regi Babylonis septuaginta annis. Cumque impleti fuerint septuaginta anni, visitabo super regem Babylonis, et super gentem illam, dicit Dominus, iniquitatem eorum, et super terram Chaldaeorum: et ponam illam in solitudines sempiternas. Et adducam super terram illam omnia verba mea, quae locutus sum contra eam, omne quod scriptum est in libro isto, quaecumque prophetavit Jeremias adversum omnes gentes: Quia servierunt eis, cum essent gentes multae, et reges magni: Et reddam eis secundum opera eorum, et secundum facta manuum suarum. Quia sic dicit Dominus exercituum [ Al. tacet exercituum] Deus Israel [ Al. add. ad me]: Sume calicem vini furoris hujus de manu mea: et propinabis de illo cunctis gentibus, ad quas ego mittam te. Et bibent et turbabuntur [ Al. inebriabuntur], et insanient a facie gladii, quem ego mittam inter eos. Et accepi calicem de manu Domini, et propinavi cunctis gentibus, ad quas misit me Dominus: Jerusalem, et civitatibus Juda, et regibus ejus, et principibus ejus: ut darem eos in solitudinem, et in stuporem, et in sibilum, et in maledictionem, sicut est dies ista: Pharaoni regi Aegypti, et servis ejus, et principibus ejus, et omni populo ejus, et universis generaliter: Cunctis regibus terrae Ausitidis, et cunctis regibus terrae Philisthim. et Ascaloni, et Gazae, et Accaroni, et reliquiis Azoti: Idumaeae, et Moab, et filiis Ammon: Et cunctis regibus Tyri, et cunctis regibus Sidonis: et regibus terrae insularum, qui sunt trans mare; Et Dedan, et Thema, et Buz, et universis qui attonsi sunt in comam: Et cunctis regibus Arabiae, et cunctis regibus occidentis, qui habitant in deserto: Et cunctis regibus Zamri, et cunctis regibus Elam, et cunctis regibus Medorum, et cunctis regibus aquilonis de prope et de longe, Unicuique contra fratrem suum: et omnibus regnis terrae, quae super faciem ejus sunt: Et rex Sesach bibet post eos. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Bibite et inebriamini; et vomite, et cadite, neque surgatis ( Al. et nolite consurgere) a facie gladii, quem ego mittam inter ( Al. in) vos. Cumque noluerint accipere calicem de manu tua ut bibant, dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum: Bibentes bibetis; quia ecce in civitate, in qua invocatum est nomen meum, ego incipio affligere, Et vos quasi innocentes et immunes eritis? non eritis immunes: gladium enim ego voco super omnes habitatores terrae, dicit Dominus exercituum. Et tu prophetabis ad eos omnia verba haec, et dices ad illos: Dominus de excelso rugiet, et de habitaculo sancto suo dabit vocem suam: Rugiet super decorem suum: celeuma quasi calcantium concinetur adversus omnes habitatores terrae: Pervenit sonitus usque ad extrema terrae: quia judicium Domino cum gentibus: Judicatur ipse cum omni carne: impios tradidi gladio, dicit Dominus. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce afflictio egredietur de gente in gentem: et turbo magnus egredietur a summitatibus terrae. Et erunt interfecti Domini in die illa a summo terrae usque ad summum ejus: non plangentur, et non colligentur, neque sepelientur: in sterquilinium super faciem terrae jacebunt. Ululate, pastores, et clamate: et aspergite vos cinere, optimates gregis: Quia completi sunt dies vestri, ut interficiamini, et dissipationes vestrae, et cadetis quasi vasa pretiosa. Et peribit fuga a pastoribus, et salvatio ab optimatibus gregis. Vox clamoris pastorum, et ululatus optimatum gregis: quia vastavit Dominus pascua eorum. Et conticuerunt arva pacis a facie irae furoris Domini. Dereliquit quasi leo umbraculum suum, quia facta est terra eorum in desolationem a facie irae columbae, et a facie irae furoris Domini. [Cap. XXVI.] In principio regni Joacim filii Josiae regis Juda, factum est verbum istud a Domino, dicens: Haec dicit Dominus: Sta in atrio domus Domini, et loqueris ad omnes civitates Juda, de quibus veniunt, ut adorent in domo Domini, universos sermones, quos ego mandavi tibi ut loquaris ad eos: Noli subtrahere verbum, si forte audiant, et convertantur unusquisque a via sua mala: et poeniteat me mali, quod cogito facere eis propter malitiam studiorum eorum. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus: Si non audieritis me, ut ambuletis in lege mea, quam dedi vobis, ut audiatis sermones servorum meorum prophetarum, quos ego misi ad vos de nocte consurgens, et dirigens, et non audistis: Dabo domum istam sicut Silo, et urbem hanc dabo in maledictionem cunctis gentibus terrae. Et audierunt sacerdotes, et prophetae, et omnis populus, Jeremiam loquentem verba haec in domo Domini. Cumque complesset Jeremias, loquens omnia quae praeceperat ei Dominus, ut loqueretur ad universum populum, apprehenderunt eum sacerdotes, et prophetae, et omnis populus, dicens: Morte morietur [ Al. moriatur]. Quare prophetavit in nomine Domini, dicens: Sicut Silo erit domus haec: et urbs ista desolabitur, eo quod non sit habitator? Et congregatus est omnis populus adversus Jeremiam in domo Domini. Et audierunt principes Juda verba haec: et ascenderunt de domo regis in domum Domini, et sederunt in introitu portae domus [ Al. tac. domus] Domini novae. Et locuti sunt sacerdotes et prophetae ad principes, et ad omnem populum, dicentes: Judicium mortis est viro huic: quia prophetavit adversus civitatem istam, sicut audistis auribus vestris. Et ait Jeremias ad omnes principes, et ad universum populum, dicens: Dominus misit me, ut prophetarem ad domum istam, et ad civitatem hanc, omnia verba quae audistis. Nunc ergo bonas facite vias vestras, et studia vestra, et audite vocem Domini Dei vestri: et poenitebit Dominum mali, quod locutus est adversum vos. Ego autem ecce in manibus vestris sum: facite mihi quod bonum et rectum est in oculis vestris: Verumtamen scitote et cognoscite, quod si occideritis me, sanguinem innocentem tradetis contra vosmetipsos, et contra civitatem istam, et habitatores ejus. In veritate enim misit me Dominus ad vos, ut loquerer in auribus vestris omnia verba haec: Et dixerunt principes, et omnis populus, ad sacerdotes et prophetas: Non est viro judicium mortis: quia in nomine Domini Dei nostri locutus est ad nos. Surrexerunt ergo viri de senioribus terrae: et dixerunt ad omnem coetum populi, loquentes: Michas de Morasthi fuit propheta in diebus Ezechiae regis Juda, et ait ad omnem populum Juda, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Sion quasi ager arabitur: et Jerusalem in acervum lapidum erit: et mons domus in excelsa silvarum. Numquid morte condemnavit eum Ezechias rex Juda, et omnis Juda? numquid non timuerunt Dominum, et deprecati sunt faciem Domini: Et poenituit Dominum mali, quod locutus erat adversum eos? Itaque nos facimus malum grande contra animas nostras. Fuit quoque vir prophetans in nomine Domini, Urias filius Semei de Cariath-Jarim: et prophetavit adversus civitatem istam, et adversus terram hanc, juxta omnia verba Jeremiae. Et audivit rex Joacim, et omnes potentes, et principes ejus, verba haec: et quaesivit rex interficere eum. Et audivit Urias, et timuit, fugitque et ingressus est Aegyptum. Et misit rex Joacim viros in Aegyptum, Elnathan filium Achobor, et viros cum eo in Aegyptum. Et eduxerunt Uriam de Aegypto: et adduxerunt eum ad regem Joacim, et percussit eum gladio: et projecit cadaver ejus in sepulcris vulgi ignobilis. Igitur [ Al. Verumtamen] manus Abicam filii Saphan fuit cum Jeremia: ut non traderetur in manus populi, et interficerent eum. [Cap. XXVII.] In principio regni Joacim filii Josiae regis Juda, factum est verbum istud ad Jeremiam a Domino, dicens: Haec dicit Dominus ad me: Fac tibi vincula et catenas: et pones eas in collo tuo. Et mittes eas ad regem Edom, et ad regem Moab, et ad regem filiorum Ammon, et ad regem Tyri, et ad regem Sidonis; in manu nuntiorum, qui venerunt Jerusalem ad Sedeciam regem Juda. Et praecipies eis ut ad dominos suos loquantur: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Haec dicetis ad dominos vestros: Ego feci terram, et homines, et jumenta, quae sunt super faciem terrae, in fortitudine mea magna, et in brachio meo extento: et dedi eam ei, qui [ Al. cui] placuit in oculis meis. Et nunc itaque ego dedi omnes terras istas in manu Nabuchodonosor regis Babylonis servi mei: insuper et bestias agri dedi ut serviant illi. Et servient ei omnes gentes, et filio ejus, et filio filii ejus: donec veniat tempus terrae ejus et ipsius: et servient ei gentes multae, et reges magni. Gens autem et regnum, quod non servierit Nabuchodonosor regi Babylonis, et quicumque non curvaverit collum suum sub jugo regis Babylonis: In gladio, et in fame, et in peste visitabo super gentem illam, ait Dominus, donec consumam eos in manu ejus. Vos ergo nolite audire prophetas vestros, et divinos, et somniatores, et augures, et maleficos, qui dicunt vobis: Non servietis regi Babylonis. Quia mendacium prophetant vobis: ut longe faciant vos de terra vestra, et ejiciant vos, et pereatis. Porro gens, quae subjecerit cervicem suam sub jugo regis Babylonis, et servierit ei: dimittam ea in terra sua, dicit Dominus: et colet eam, et habitabit in ea. Et ad Sedeciam regem Juda locutus sum secundum omnia verba haec, dicens: Subjicite colla vestra sub jugo regis Babylonis, et servite ei, et populo ejus, et vivetis. Quare moriemini tu, populus tuus, gladio, fame, et peste, sicut locutus est Dominus ad gentem, quae servire noluerit regi Babylonis? Nolite audire verba prophetarum dicentium vobis: Non servietis [ Al. nolite servire] regi Babylonis: quia mendacium ipsi loquuntur vobis. Quia non misi eos, ait Dominus: et ipsi prophetant in nomine meo mendaciter: Ut ejiciant vos, et pereatis, tam vos, quam prophetae, qui vaticinantur vobis. Et ad sacerdotes, et ad populum istum locutus sum, dicens: Haec dicit Dominus: Nolite audire verba prophetarum vestrorum, qui prophetant vobis dicentes: Ecce vasa Domini revertentur de Babylone nunc cito, mendacium enim prophetant vobis. Nolite ergo audire eos, sed servite regi Babylonis, ut vivatis; Quare datur haec civitas in solitudinem? Et si prophetae sunt, et est verbum Domini in eis: occurrant Domino exercituum, ut non veniant vasa, quae derelicta fuerant in domo Domini: et in domo regis Juda, et in Jerusalem, in Babylonem. Quia haec dicit Dominus exercituum ad columnas, et ad mare, et ad bases, et ad reliqua vasorum, quae remanserunt in civitate hac: quae non tulit Nabuchodonosor rex Babylonis, cum transferret Jechoniam filium Joacim regem Juda de Jerusalem in Babylonem, et omnes optimates Juda et Jerusalem. Quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israel ad vasa, quae derelicta sunt in domo Domini, et in domo regis Juda et Jerusalem: In Babylonem transferentur, et ibi erunt usque ad diem visitationis suae, dicit Dominus, et afferri faciam ea, et restitui in loco isto. [Cap. XXVIII.] Et factum est in anno illo, in principio regni Sedeciae regis Juda, in anno quarto, in mense quinto, dixit ad me Ananias filius Azur propheta de Gabaon, in domo Domini, coram sacerdotibus et omni populo, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Contrivi jugum regis Babylonis. Adhuc duo anni dierum, et ego referri faciam ad locum istum omnia vasa domus [ Al. tac. domus] Domini, quae tulit [ Al. transtulit] Nabuchodonosor rex Babylonis de loco isto, et transtulit ea in Babylonem. Et Jechoniam filium Joacim regem Juda, et omnem transmigrationem Juda, qui ingressi sunt in Babylonem, ego convertam ad locum istum, ait Dominus: conteram enim jugum regis Babylonis. Et dixit Jeremias propheta ad Ananiam prophetam, in oculis sacerdotum, et in oculis omnis populi, qui stabat in domo Domini. Et ait Jeremias propheta: Amen, sic faciat Dominus: Suscitet Dominus verba tua, quae prophetasti, ut reserantur vasa in Domum Domini, et omnis transmigratio de Babylone [ Al. Babylonis] ad locum istum. Verumtamen audi verbum hoc, quod ego loquor in auribus tuis, et in auribus universi populi. Prophetae qui fuerunt ante me et ante te ab initio, et prophetaverunt super terras multas, et super regna magna, de praelio, et de afflictione, et de fame. Propheta, qui vaticinatus est pacem, cum venerit verbum ejus, scietur propheta, quem misit [ Al. miserit] Dominus in veritate. Et tulit Ananias propheta catenam de collo Jeremiae prophetae, et confregit eam, Et ait Ananias in conspectu omnis populi, dicens: Haec dicit Dominus: Sic confringam jugum Nabuchodonosor regis Babylonis post duos annos dierum de collo omnium gentium. Et abiit Jeremias propheta [ Al. tac. propheta] in viam suam. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, postquam confregit Ananias propheta catenam de collo Jeremiae prophetae, dicens: Vade, et dices Ananiae: Haec dicit Dominus: Catenas ligneas contrivisti: et facies pro eis catenas [ Al. furcas] ferreas. Quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Jugum ferreum posui super collum cunctarum gentium istarum, ut serviant Nabuchodonosor regi Babylonis, et servient ei: insuper et bestias terrae dedi ei: Et dixit Jeremias propheta ad Ananiam prophetam: Audi, Anania: Non misit te Dominus, et tu confidere fecisti populum istum in mendacio. Idcirco haec dicit Dominus: Ecce ego mittam te a facie terrae: hoc anno morieris: adversum Dominum enim locutus es. Et mortuus est Anania propheta in anno illo, mense septimo. [Cap. XXIX.] Et haec sunt verba libri, quem misit Jeremias propheta de Jerusalem ad reliquias seniorum transmigrationis, et ad sacerdotes, et ad prophetas, et ad omnem populum, quem traduxerat NabuChodonosor de Jerusalem in Babylonem: Postquam egressus est Jechonias rex, et domina, et eunuchi, et principes Juda et Jerusalem, et faber et inclusor de [ Al. artifices de] Jerusalem: in manu Elasa filii Saphan, et Gamariae filii Helciae, quos misit Sedecias rex Juda ad Nabuchodonosor regem Babylonis in Babylonem, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel omni transmigrationi, quam transtuli de Jerusalem in Babylonem: Aedificate domos, et habitate: et plantate hortos, et comedite fructum eorum. Accipite uxores, et generate filios et filias: Date filiis vestris uxores, et filias vestras date viris, et pariant filios et filias: et multiplicamini ibi [ Al. tac. ibi], et nolite esse pauci numero. Et quaerite pacem civitatis, ad quam transmigrare vos feci [ Al. transtuli vos]: et orate pro ea ad Dominum: quia in pace illius erit pax vobis. Haec enim dicit Dominus exercituum Deus Israel: Non vos seducant prophetae vestri, qui sunt in medio vestrum, et divini vestri: Et ne attendatis ad somnia vestra, quae vos somniatis: quia falso [ Al. falsa] ipsi prophetant vobis in nomine meo: et non misi eos, dicit Dominus. Quia haec dicit Dominus: Cum coeperint impleri in Babylone septuaginta anni; visitabo vos, et suscitabo super vos verbum meum bonum, ut reducam vos ad locum istum. Ego enim scio cogitationes, quas cogito super vos, ait Dominus: Cogitationes pacis, et non afflictionis, ut dem vobis finem et patientiam. Et invocabitis me, et ibitis: et orabitis me, et ego exaudiam vos. Quaeretis me, et invenietis, cum quaesieritis me in toto corde vestro. Et inveniar a vobis, ait Dominus: et reducam captivitatem vestram, et congregabo vos de universis gentibus, et de cunctis locis, ad quae expuli vos, dicit Dominus: Et reverti vos faciam de loco, ad quem transmigrare vos feci, Quia dixistis: suscitavit nobis Dominus prophetas in Babylone. Quia haec dicit Dominus ad regem, qui sedet super solium David, et ad omnem populum habitatorem urbis hujus, et fratres vestros, qui non sunt egressi vobiscum in transmigrationem, Haec dicit Dominus exercituum: Ecce mittam in eos gladium, et famem, et pestem: et ponam eos quasi ficus malas, quae comedi non possunt, eo quod pessimae sint. Et persequar eos in gladio, et in fame, et in pestilentia; et dabo eos in vexationem universis regnis terrae; in maledictionem, et in stuporem: et in sibilum, et in opprobrium cunctis gentibus, ad quas ejeci [ Al. ejiciam] eos: Eo quod non audierint verba mea, dicit Dominus: quae misi ad eos per servos meos prophetas, de nocte consurgens, et mittens: et non audistis, dicit Dominus. Vos ergo audite verbum Domini, omnis transmigratio. quam emisi de Jerusalem in Babylonem: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel ad Ahab filium Colia, et ad Sedeciam filium Maasiae, qui prophetant vobis in nomine meo mendaciter: Ecce ego tradam eos in manu Nabuchodonosor regis Babylonis: et percutiet eos in oculis vestris. Et assumetur ex eis maledictio omni transmigrationi Juda, quae est in Babylone, dicentium: Ponat te Dominus sicut Sedeciam, et sicut Ahab, quos frixit rex Babylonis in igne: pro eo quod fecerint stultitiam in Israel, et moechati sunt in uxores amicorum suorum, et locuti sunt verbum in nomine meo mendaciter, quod non mandavi eis: Ego sum judex et testis, dicit Dominus. Et ad Semeiam Neelamitem dices: Haec dicit Dominus exercituum, Deus Israel: Pro eo quod misisti in nomine tuo libros ad omnem populum, qui est in Jerusalem, et ad Sophoniam filium Maasiae sacerdotem, et ad universos sacerdotes, dicens: Dominus dedit te sacerdotem pro Joiade sacerdote, ut sis dux in domo Domini super omnem virum arreptitium et prophetantem, ut mittas eum in nervum et in carcerem: Et nunc quare non increpasti Jeremiam Anathothiten, qui prophetat vobis? Quia super hoc misit ad nos, in Babylonem, dicens: Longum est: aedificate domos, et habitate: et plantate hortos, et comedite fructum eorum. Legit ergo Sophonias sacerdos librum istum in auribus Jeremiae prophetae. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: Mitte ad omnem transmigrationem, dicens: Haec dicit Dominus ad Semeiam Neelamitem: Pro eo quod prophetavit vobis Semeias, et ego non misi eum: et fecit vos confidere in mendacio: idcirco haec dicit Dominus: Ecce ego visitabo super Semeiam Neelamitem, et super semen ejus: Non erit ei vir sedens in medio populi hujus, et non videbit bonum, quod ego faciam populo meo, ait Dominus, quia praevaricationem locutus est adversus Dominum. [Cap. XXX.] Hoc verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel, dicens: Scribe tibi omnia verba, quae locutus sum ad te, in libro. Ecce enim dies veniunt, dicit Dominus: et convertam conversionem populi mei [ Al. in terra] Israel et Juda, ait Dominus: et convertam eos ad terram, quam dedi patribus eorum: et possidebunt eam. Et haec verba, quae locutus est Dominus ad Israel et ad Judam: Quoniam haec dicit Dominus: Vocem terroris audivimus: formido, et non est pax. Interrogate, et videte si generat masculus: quare ergo vidi omnis viri manum super lumbum suum, quasi parturientis [ Al. parientis], et conversae sunt universae facies in auruginem? Vae! quia magna dies illa, nec est similis ejus: Tempusque tribulationis est Jacob, et ex ipso salvabitur. Et erit in die illa, ait Dominus exercituum. conteram jugum ejus de collo tuo, et vincula ejus disrumpam, et non dominabuntur ei amplius alieni: Sed servient Domino Deo suo, et David regi suo, quem suscitabo eis. Tu ergo ne timeas, serve meus Jacob, ait Dominus, neque paveas, Israel: Quia ecce ego salvabo te de terra longinqua, et semen tuum de terra captivitatis eorum: Et revertetur Jacob, et quiescet, et cunctis affluet bonis, et non erit quem formidet: Quoniam tecum ego sum, ait Dominus, ut salvem te: Faciam enim consummationem in cunctis gentibus, in quibus dispersi te: te autem non faciam in consummationem: Sed castigabo te in judicio, ut non videaris tibi innoxius. Quia haec dicit Dominus: Insanabilis fractura tua, pessima plaga tua. Non est qui judicet judicium tuum ad alligandum: curationum utilitas non est tibi. Omnes amatores qui obliti sunt tui, teque non quaerent: Plaga enim inimici percussi te, castigatione crudeli: propter multitudinem iniquitatis tuae dura facta sunt peccata tua. Quid clamas super contritione tua? insanabilis est dolor tuus: Propter multitudinem iniquitatis tuae, et propter dura peccata tua feci haec tibi. Propterea omnes, qui comedunt te, devorabuntur, et universi hostes tui in captivitatem ducentur: Et qui te vastant, vastabuntur, cunctosque praedatores tuos dabo in praedam. Obducam enim cicatricem tibi, et a vulneribus tuis sanabo te, dicit Dominus. Quia ejectam vocaverunt te, Sion: Haec est, quae non habeat requirentem. Haec dicit Dominus: Ecce ego convertam conversionem tabernaculorum Jacob, et tectis ejus [ Al. eorum] miserebor; et aedificabitur civitas in excelso suo, et templum juxta ordinem suum fundabitur. Et egredietur de eis laus, voxque ludentium: et multiplicabo eos, et non minuentur; et glorificabo eos, et non attenuabuntur. Et erunt filii ejus sicut a principio, et coetus ejus coram me permanebit: et visitabo adversum omnes qui tribulant eum. Et erit dux ejus ex eo: et princeps de medio ejus producetur: et applicabo eum, et accedet ad me. Quis enim iste est, qui applicet cor suum ut appropinquet ad me, ait Dominus: Et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum. Ecce turbo Domini, furor egrediens, procella ruens, in capite impiorum conquiescet. Non avertet iram indignationis Dominus, donec faciat et compleat cogitationem cordis sui: in novissimo dierum intelligetis ea. [Cap. XXXI.] In tempore illo, dicit Dominus: Ero Deus universis cogitationibus Israel, et ipsi erunt mihi in populum. Haec dicit Dominus: Invenit gratiam in deserto populus, qui remanserat a gladio: vadet [ Al. vadat] ad requiem suam Israel. Longe Dominus apparuit mihi. Et in charitate perpetua dilexi te: ideo attraxi, te miserans. Rursumque aedificabo te, et aedificaberis, virgo Israel: Adhuc ornaberis tympanis tuis, et egredieris in choro ludentium. Adhuc plantabis vineas in montibus Samariae: plantabunt plantantes, et donec tempus veniat, non vindemiabunt. Quia erit dies, in qua clamabunt custodes in monte Ephraim: Surgite, et ascendamus in Sion ad Dominum Deum nostrum. Quia haec dicit Dominus: Exsultate in laetitia, Jacob, et hinnite contra caput gentium: personate et canite, et dicite: Salva, Domine, populum tuum, reliquias Israel. Ecce ego adducam eos de terra aquilonis: et congregabo eos ab extremis terrae: inter quos erunt caecus et claudus, et praegnans et pariens simul, coetus magnus [ Al. ecclesia magna] revertentium huc. In fletu venient, et in precibus deducam [ Al. misericordia reducam] eos: Et adducam eos per torrentes aquarum in via recta, et non impingent in ea: Quia factus sum Israeli pater, et Ephraim primogenitus meus est. Audite verbum Domini, gentes, et annuntiate insulis quae procul sunt, et dicite: Qui dispersit Israel, congregabit eum: et custodiet eum sicut pastor gregem suum. Redimet [ Al. redemit] enim Dominus Jacob, et liberabit [ Al. liberavit] eum de manu potentioris. Et venient, et laudabunt in monte Sion: et confluent ad bona Domini, super frumento, et vino et oleo, et foetu pecorum et armentorum: Eritque anima eorum quasi hortus irriguus, et ultra non esurient. Tunc laetabitur virgo in choro, juvenes et senes simul: Et convertam luctum eorum in gaudium, et consolabor eos, et laetificabo a dolore suo. Et inebriabo animam sacerdotum pinguedine: et populus meus bonis meis adimplebitur, ait Dominus. Haec dicit Dominus: Vox in excelso audita est lamentationis, fletus et luctus, Rachel plorantis filios suos, et nolentis [ Al. noluit] consolari super eis [ Al. super filiis suis], quia non sunt. Haec dicit Dominus: Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis: quia est merces operi tuo, ait Dominus. Et revertentur de terra inimici, et est [ Al. erit] spes novissimis tuis, ait Dominus, et revertentur filii ad terminos suos. Audiens audivi Ephraim transmigrantem: Castigasti me, et eruditus sum, quasi juvenculus indomitus: Converte me, et convertar: quia tu Dominus Deus meus. Postquam enim convertisti me, egi poenitentiam: et postquam ostendisti mihi [ Al. cognovi], percussi femur meum. Confusus sum, et erubui, quoniam sustinui opprobrium adolescentiae meae. Si filius honorabilis mihi Ephraim, si puer delicatus: quia ex quo locutus sum de eo, adhuc recordabor [ Al. add. recordans] ejus. Idcirco conturbata sunt viscera mea super eum; miserans miserebor ejus, ait Dominus. Statue tibi speculam, pone tibi amaritudines; Dirige cor tuum in viam rectam, in qua ambulasti; Revertere, virgo Israel, revertere ad civitates tuas istas. Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga? quia creavit Dominus novum super terram: Femina circumdabit virum. Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Adhuc dicet verbum istud in terra Juda et in urbibus ejus, cum convertero captivitatem eorum: Benedicat tibi Dominus, pulchritudo justitiae, mons sanctus: Et habitabunt in eo Judas et omnes civitates ejus simul, agricolae et minantes greges. Quia inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi. Ideo quasi de somno suscitatus sum [ Al. expergefactus sum]: et vidi, et somnus meus dulcis mihi. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et seminabo domum Israel et domum Juda semine hominis, et semine jumentorum. Et sicut vigilavi super eos ut evellerem, et demolirer, et dissiparem, et disperderem, et affligerem: sic vigilabo super eos ut aedificem, et plantem, ait Dominus. In diebus illis non dicent ultra: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt [ Al. obstupescent]. Sed unusquisque in iniquitate sua morietur: omnis homo, qui comederit uvam acerbam, obstupescent dentes ejus. Ecce dies venient [ Al. veniunt], dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum: Non secundum pactum, quod pepigi cum patribus vestris, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti: Pactum, quod irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel post dies illos, dicit Dominus: Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam: Et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebunt ultra vir [ Al. unusquisque] proximum suum, et vir [ Al. unusquisque] fratrem suum, dicens: Cognoscite Dominum: Omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus: quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eorum non ero memor amplius. Haec dicit Dominus, qui dat solem in lumine diei, ordinem lunae et stellarum in lumine noctis: Qui turbat mare, et sonant fluctus ejus. Dominus exercituum nomen illi. Si defecerint leges istae coram me, dicit Dominus: tunc et semen Israel deficiet, ut non sit gens coram me cunctis diebus. Haec dicit Dominus: Si measurari potuerint coeli sursum, et investigari fundamenta terrae deorsum: et ego abjiciam universum semen Israel, propter omnia quae fecerunt, dicit Dominus. Ecce dies veniunt, dicit Dominus. et aedificabitur civitas Domino, a turre Ananeel usque ad portam anguli. Et exibit ultra norma mensurae in conspectu ejus super collem Gareb: et circuibit Goatha, et omnem vallem cadaverum [ Al. ruinarum], et cineris, et universam regionem mortis, usque ad torrentem Cedron, et usque ad angulum portae equorum orientalis, sanctum Domini: non evelletur, et non destruetur ultra in perpetuum. [Cap. XXXII.] Verbum quod factum est ad Jeremiam a Domino, in anno decimo Sedeciae regis Juda: ipse est annus octavus decimus Nabuchodonosor: Tunc exercitus regis Babylonis obsidebat Jerusalem; et Jeremias Propheta erat clausus in atrio carceris, qui erat in domo regis Juda. Clauserat enim eum Sedecias rex Juda, dicens: Quare vaticinaris, dicens: Haec dicit Dominus: Ecce ego dabo civitatem istam in manu regis Babylonis, et capiet eam? Et Sedecias rex Juda non effugiet de manu Chaldaeorum: Sed tradetur in manu regis Babylonis: et loquetur os ejus cum ore illius, et oculi ejus oculos illius videbunt. Et in Babylonem ducet Sedeciam: et ibi erit, donec visitem eum, ait Dominus. Si autem dimicaveritis adversum Chaldaeos, nihil prosperum habebitis. Et dixit Jeremias: Factum est verbum Domini ad me, dicens: Ecce Anemeel filius Sellum patruelis tuus veniet [ Al. venit] ad te, dicens: Eme tibi agrum meum, qui est in Anathoth: tibi enim competit ex propinquitate ut emas [ Al. emptio]. Et venit ad me Anemeel filius patrui mei secundum verbum Domini ad vestibulum carceris, et ait ad me: Posside agrum meum, qui est in Anathoth in terra Benjamin: quia tibi competit haereditas, et tu es propinquus ut possideas: Intellexi autem quod verbum Domini esset: Et emi agrum ab Anemeel filio patrui mei, qui est in Anathoth: et appendi ei argentum septem stateres, et decem argenteos. Et scripsi in libro, et signavi, et adhibui testes: Et appendi argentum in statera: Et accepi librum possessionis signatum, stipulationes, et rata, et signa forinsecus. Et dedi librum possessionis Baruch filio Neri filii Maasiae, in oculis Anemeel patruelis mei, et in oculis testium, qui scripti erant in libro emptionis, et in oculis omnium Judaeorum, qui sedebant in atrio carceris. Et praecepit Baruch coram eis dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Sume libros istos, librum emptionis hunc signatum, et librum hunc qui apertus est: Et pone illos in vase fictili, ut permanere possint diebus multis. Haec enim dicit Dominus exercituum Deus Israel: Adhuc possidebuntur domus, et agri, et vineae in terra ista. Et oravi ad Dominum, postquam tradidi librum Possessionis Baruch filio Neri, dicens: Heu, heu, heu, Domine Deus: Ecce tu fecisti coelum et terram in fortitudine tua magna, et in brachio tuo extento: Non erit tibi difficile omne verbum: Qui facis misericordiam in millibus, et reddis iniquitatem patrum in sinum filiorum eorum post eos: Fortissime, magne, potens, Dominus exercituum nomen tibi: Magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu: Cujus oculi aperti sunt super omnes vias filiorum Adam, ut reddas unicuique secundum vias suas, et secundum fructum adinventionum ejus [ Al. suarum]. Qui posuisti signa et portenta in terra Aegypti usque ad diem hanc, et in Israel, et in hominibus, et fecisti tibi nomen sicut est dies haec. Et eduxisti populum tuum Israel de terra Aegypti, in signis, et in portentis, et in manu robusta, et in brachio extento. et in terrore magno. Et dedisti eis terram hanc, quam jurasti patribus corum, ut dares eis terram fluentem lacte et melle. Et ingressi sunt, et possederunt eam: et non obedierunt voci tuae, et in lege tua non ambulaverunt: Omnia quae mandasti eis ut facerent, non fecerunt: et evenerunt eis omnia mala haec. Ecce munitiones exstructae sunt adversum civitatem, ut capiatur: et urbs data est in manus Chaldaeorum, qui praeliantur adversus eam a facie gladii, et famis, et pestilentiae: Et quaecumque locutus es, acciderunt, ut tu ipse cernis. Et tu dicis mihi, Domine Deus: Eme agrum argento, et adhibe testes: cum urbs data sit in manus Chaldaeorum? Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: Ecce ego Dominus Deus universae carnis: numquid mihi difficile erit omne verbum? Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego tradam civitatem istam in manus Chaldaeorum, et in manus regis Babylonis, et capiet eam. Et venient Chaldaei praeliantes adversus urbem hanc, et succendent eam igni, et comburent eam, et domos, in aquarum domatibus sacrificabant Baal; et libabant diis alienis libamina ad irritandum me. Erant enim filii Israel, et filii Juda, jugiter facientes malum in oculis meis ab adolescentia sua. Filii Israel, qui usque nunc exacerbant me in opere manuum suarum, dicit Dominus. Quia in furore et in indignatione mea facta est mihi civitas haec, a die qua aedificaverunt eam, usque ad diem istam, qua auferetur [ Al. aufertur] de conspectu meo. Propter malitiam filiorum Israel, et filiorum Juda, quam fecerunt ad iracundiam me provocantes, ipsi et reges eorum, principes eorum, et sacerdotes, et prophetae eorum, viri Juda et habitatores Jerusalem. Et verterunt ad me terga et non facies: cum docerem eos diluculo, et erudirem, et nollent audire, ut acciperent disciplinam. Et posuerunt idola sua in domo, in qua invocatum est nomen meum, ut polluerent eam. Et aedificaverunt excelsa Baal, quae sunt in valle filii Ennom, ut initiarent filios suos et filias suas Moloch: Quod non mandavi eis, nec ascendit in cor meum, ut facerent abominationem hanc, et in peccatum deducerent Judam. Et nunc propter ista, haec dicit Dominus Deus Israel ad civitatem hanc, de qua vos dicitis quod tradetur [ Al. tradatur] in manus regis Babylonis in gladio, et in fame, et in peste: Ecce ego congregabo eos de universis terris, ad quas ejeci eos in furore meo, et in ira mea, et in indignatione grandi. et reducam eos ad locum istum, et habitare eos faciam confidenter. Et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum. Et dabo eis cor unum, et viam unam, ut timeant me universis diebus: et bene sit eis et filiis eorum post eos, Et feriam eis pactum sempiternum, et non desinam eis benefacere: Et timorem meum dabo in corde eorum ut non recedant a me. Et laetabor super eos, cum bene eis fecero, Et plantabo eos in terra ista in veritate, in toto corde meo et in tota anima mea. Quia haec dicit Dominus: Sicut adduxi super populum istum omne malum hoc grande: sic adducam super eos omne bonum, quod ego loquar ad eos. Et possidebuntur agri in terra ista, de qua vos dicitis, quod deserta sit, eo quod non remanserit homo et jumentum, et data sit in manu Chaldaeorum. Agri ementur pecunia, et scribentur in libro, et imprimetur signum [ Al. signaculum], et testis adhibebitur; in terra Benjamin, et in circuitu Jerusalem, in civitatibus Juda, et in civitatibus montanis, in civitatibus campestribus, et in civitatibus quae ad Austrum sunt: Quia convertam captivitatem eorum, ait Dominus. [Cap. XXXIII.] Et factum est verbum Domini ad Jeremiam secundo, cum adhuc clausus esset in atrio carceris, dicens: Haec dicit Dominus qui facturus est, et formaturus illud, et paraturus, Dominus nomen ejus. Clama ad me, et exaudiam te: et annuntiabo tibi grandia, et firma quae nescis, Quia haec dicit Dominus Deus Israel ad domos urbis hujus, et ad domos regis Juda, quae destructae sunt, et ad munitiones, et ad gladium venientium, ut dimicent cum Chaldaeis, et impleant eas cadaveribus hominum, quos percussi in furore meo et in indignatione mea, abscondens faciem meam a civitate hac; propter omnem malitiam eorum: Ecce ego obducam eis cicatricem et sanitatem, et curabo eos: et revelabo illis deprecationem pacis et veritatis. Et convertam conversionem Juda, et conversionem Jerusalem: et aedificabo eos sicut a principio, Et emundabo illos ab omni iniquitate sua, in qua peccaverunt mihi: et propitius ero cunctis iniquitatibus eorum, in quibus deliquerunt mihi, et spreverunt me. Et erit mihi in [ Al. tacet in] nomen, et in gaudium, et in laudem, et in exsultationem cunctis gentibus terrae, quae audierint omnia bona, quae ego facturus sum eis: Et pavebunt, et turbabuntur in universis bonis, et in omni pace, quam ego faciam eis. Haec dicit Dominus: Adhuc audietur in loco isto, quem vos dicitis esse desertum, eo quod non sit homo, nec jumentum, in civitatibus, Juda et foris Jerusalem, quae desolatae sunt absque homine, et absque habitatore, et absque pecore, vox gaudii et vox laetitiae, vox sponsi et vox sponsae, vox dicentium: Confitemini Domino exercituum, quoniam bonus Dominus. quoniam in aeternum misericordia ejus: et portantium vota in domum Domini: Reducam enim conversionem terrae sicut a principio, dicit Dominus. Haec dicit Dominus exercituum. Adhuc erit in loco isto deserto absque homine, et absque jumento, et in cunctis civitatibus ejus, habitaculum pastorum accubantium gregum. In civitatibus montuosis, et in civitatibus campestribus, et in civitatibus, quae ad austrum sunt; Et in terra Benjamin, et in circuitu Jerusalem, et in civitatibus Juda, adhuc transibunt greges ad manum numerantis, ait Dominus. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et suscitabo verbum bonum, quod locutus sum ad domum Israel et ad domum Juda. In diebus illis, et in tempore illo, germinare faciam David germen justitiae: et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Jerusalem habitavit confidenter. Et hoc est quod vocabit eam, Dominus justus noster. Quia haec dicit Dominus: Non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel. Et de Sacerdotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea, qui offerat holocautomata, et incendat sacrificium, et caedat victimas cunctis diebus. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: Haec dicit Dominus: Si irritum fieri potest pactum meum cum die, et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox in tempore suo: Et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius qui regnet in throno ejus, et Levitae et sacerdotes ministri mei: Sicut enumerari non possunt stellae coeli, et metiri arena maris: sic multiplicabo semen David servi mei, et Levitas ministros meos. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: Numquid non vidisti quid populus hic locutus sit, dicens: Duae cognationes, quas elegerat Dominus, abjectae sunt: et populum meum despexerunt, eo quod non sit ultra gens coram eis? Haec dicit Dominus: Si pactum meum inter diem et noctem, et leges coelo et terrae non posui: equidem et semen Jacob et David servi mei projiciam, ut non assumam de semine ejus principes seminis Abraham, et Isaac, et Jacob. Reducam enim conversionem eorum, et miserebor eis. [Cap. XXXIV.] Verbum quod factum est ad Jeremiam a Domino, quando Nabuchodonosor rex Babylonis, et omnis exercitus ejus, universaque regna terrae, quae erant sub potestate manus ejus, et omnes populi bellabant contra Jerusalem, et contra omnes urbes ejus, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Vade, et loquere ad Sedeciam regem Juda: et dices ad eum: Haec dicit Dominus: Ecce ego tradam civitatem hanc in manus regis Babylonis, et succendet eam igni. Et tu non effugies de manu ejus. sed comprehensione capieris, et in manu ejus traderis: Et oculi tui oculos regis Babylonis videbunt, et os ejus cum ore tuo loquetur, et Babylonem introibis. Attamen audi verbum Domini, Sedecia rex Juda: Haec dicit Dominus ad te: Non morieris in gladio, sed in pace morieris: Et secundum combustiones patrum tuorum regum priorum, qui fuerunt ante te, sic comburent te: Et vae, Domine, plangent te: quia verbum ego locutus sum, dicit Dominus. Et locutus est Jeremias propheta ad Sedeciam regem Juda universa verba haec in Jerusalem. Et exercitus regis Babylonis pugnabat contra Jerusalem, et contra omnes civitates Juda, quae reliquae erant, Contra Lachis, et contra Azecha: hae enim supererant de civitatibus Juda, urbes munitae. Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, postquam percussit rex Sedecias foedus cum omni populo in Jerusalem; Praedicans, ut dimitteret unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam, Hebraeum et Hebraeam, liberos. Et nequaquam dominarentur eis, id est, in Judaeo et fratre suo. Audierunt ergo omnes principes et universus populus, qui inierant pactum ut dimitteret unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam liberos, et ultra non dominarentur in [ Al. tacet in] eis: Audierunt igitur, et dimiserunt: et conversi sunt deinceps: Et retraxerunt servos et ancillas suas, quos dimiserant liberos, et subjugaverunt in famulos et in famulas. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam a Domino, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego percussi foedus cum patribus vestris, in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de domo servitutis, dicens: Cum completi fuerint septem anni, dimittat unusquisque fratrem suum Hebraeum, qui venditus est ei, et serviet tibi sex annis: et dimittes eum a te liberum: Et non audierunt patres vestri me, nec inclinaverunt aurem suam. Et conversi estis vos hodie, et fecistis quod rectum est in oculis meis, ut praedicaretis libertatem unusquisque ad amicum suum: Et inistis pactum in conspectu meo, in domo, in qua invocatum est nomen meum super eam. Et reversi estis, et commaculastis nomen meum: et reduxistis unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam, quos dimiseratis ut essent liberi et suae potestatis: et subjugastis eos ut sint vobis servi et ancillae. Propterea haec dicit Dominus: Vos non audistis me, ut praedicaretis libertatem unusquisque fratri suo, et unusquisque amico suo: Ecce ego praedico vobis libertatem, ait Dominus, ad gladium, et pestem, et famem: et dabo vos in commotionem cunctis regnis terrae. Et dabo viros, qui praevaricantur foedus meum, et non observaverunt verba foederis, quibus assensi sunt in conspectu meo, Vitulum quem conciderunt in duas partes, et transierunt inter divisiones ejus: Principes Juda et principes Jerusalem, eunuchi et sacerdotes, et omnis populus terrae, qui transierunt inter divisiones vituli: Et dabo eos in manu inimicorum suorum, et in manu quaerentium animam eorum: Et erit morticinum eorum in escam volatilibus coeli, et bestiis terrae. Et Sedeciam regem Juda, et principes ejus, dabo in manu inimicorum suorum, et in manu quaerentium animam eorum, et in manu exercituum regis Babylonis, qui recesserunt a vobis. Ecce ego praecipio, dicit Dominus, et reducam eos in civitatem hanc, et praeliabuntur adversus eam, et capient eam, et incendent igni: Et civitates Juda dabo in solitudinem, eo quod non sit habitator. [Cap. XXXV.] Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino, in diebus Joacim filii Josiae, regis Juda, dicens: Vade ad domum Rechabitarum, et loquere eis; et introduces eos in domum Domini, in unam exedram thesaurorum, et dabis eis bibere vinum. Et assumpsi Jezoniam filium Jeremiae filii Absaniae, et fratres ejus, et omnes filios ejus, universam domum Rechabitarum; Et introduxi eos in domum Domini ad gazophylacium filiorum Anan, filii Jegedeliae hominis Dei, quod erat juxta gazophylacium principum, super thesaurum Maasiae filii Sellum, qui erat custos vestibuli. Et posui coram filiis domus Rechabitarum scyphos plenos vino, et calices: et dixi ad eos: Bibite vinum. Qui responderunt: Non bibemus vinum: Quia Jonadab filius Rechab, pater noster, praecepit nobis, dicens: Non bibetis vinum vos, et filii vestri, usque in sempiternum: et domum non aedificabitis, et sementem non seretis, et vineas non plantabitis, nec habebitis; Sed in tabernaculis habitabitis, cunctis diebus vestris, ut vivatis diebus multis super faciem terrae, in qua vos peregrinamini. Obedivimus ergo voci Jonadab filii Rechab, patris nostri, in omnibus quae praecepit nobis, ita ut non biberemus vinum cunctis diebus nostris nos, et mulieres nostrae, filii, et filiae nostrae: et non aedificaremus domos ad habitandum: et vineam, et agrum, et sementem non habuimus: Sed habitavimus in tabernaculis, et obedientes fecimus [ Al. fuimus] juxta omnia, quae praecepit nobis Jonadab pater noster. Cum autem ascendisset Nabuchodonosor rex Babylonis ad terram nostram, Diximus: Venite, et ingrediamur Jerusalem a facie exercitus Chaldaeorum, et a facie exercitus Syriae: et mansimus in Jerusalem. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Vade, et dic viris Juda, et habitatoribus Jerusalem: Numquid non recipietis disciplinam, ut obediatis verbis meis? dicit Dominus, Praevaluerunt sermones Jonadab filii Rechab, quos praecepit filiis suis, ut non biberent vinum. et non biberunt usque ad diem hanc, quia obedierunt praecepto patris sui: Ego autem locutus sum ad vos, de mane consurgens et loquens, et non obedistis mihi. Misique ad vos omnes servos meos prophetas consurgens diluculo, mittensque, et dicens: Convertimini unusquisque a via sua pessima, et bona facite studia vestra: Et nolite sequi deos alienos, neque colatis eos: et habitabitis in terra, quam dedi vobis et patribus vestris: et non inclinastis aurem vestram, neque audistis me. Firmaverunt igitur filii Jonadab filii Rechab praeceptum patris sui, quod praeceperat eis: populus autem iste non obedivit mihi. Idcirco haec dicit Dominus exercituum, Deus Israel: Ecce ego adducam super Juda, et super omnes habitatores Jerusalem, universam afflictionem, quam locutus sum adversum eos: eo quod locutus sim ad illos, et non audierunt: Vocavi illos, et non responderunt mihi. Domui autem Rechabitarum dixit Jeremias: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Pro eo quod obedistis praecepto Jonadab patris vestri, et custodistis omnia mandata ejus, et fecistis universa, quae praecepit vobis: Propterea haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Non deficiet vir de stirpe Jonadab filii Rechab, stans in conspectu meo cunctis diebus. [Cap. XXXVI.] Et factum est in anno quarto Joacim filii Josiae regis Juda: factum est verbum hoc ad Jeremiam a Domino, dicens: Tolle volumen libri, et scribes in eo omnia verba, quae locutus sum tibi adversum Israel et Judam, et adversum omnes gentes; a die qua locutus sum ad te, ex diebus Josiae usque ad diem hanc: Si forte, audiente domo Juda, universa mala, quae ego cogito facere eis, revertatur unusquisque a via sua pessima: et propitius ero iniquitati, et peccato eorum. Vocavit ergo Jeremias Baruch filium Neriae: et scripsit Baruch ex ore Jeremiae, omnes sermones Domini quos locutus est ad eum: in volumine libri: Et praecepit Jeremias Baruch, dicens: Ego clausus sum, nec valeo ingredi domum Domini. Ingredere ergo tu, et lege de volumine, in quo scripsisti ex ore meo, verba Domini, audiente populo in domo Domini, in die jejunii: Insuper et audiente universo Juda, qui veniunt de civitatibus suis, leges eis: Si forte cadat oratio eorum in conspectu Domini, et revertatur unusquisque a via sua pessima: Quoniam magnus furor et indignatio, quam locutus est Dominus adversus populum hunc. Et fecit Baruch filius Neriae, juxta omnia, quae praeceperat ei Jeremias propheta, legens ex volumine sermones Domini in domo Domini. Factum est autem in anno quinto Joacim filii Josiae regis Juda, in mense nono praedicaverunt jejunium in conspectu Domini omni populo in Jerusalem, et universae multitudini, quae confluxerat de civitatibus Juda in Jerusalem. Legitque Baruch ex volumine sermones Jeremiae in domo Domini, in gazophylacio Gamariae filii Saphan scribae, in vestibulo superiori, in introitu portae novae domus Domini, audiente omni populo. Cumque audisset Michaeas filius Gamariae filii Saphan omnes sermones Domini ex libro: descendit in domum regis ad gazophylacium scribae: Et ecce ibi omnes principes sedebant: Elisama scriba, et Dalaias filius Semeiae, et Elnathan filius Achobor, et Gamarias filius Saphan, et Sedecias filius Ananiae, et universi principes. Et nuntiavit eis Michaeas omnia verba, quae audivit, legente Baruch ex volumine in auribus populi. Miserunt itaque omnes principes ad Baruch, Judi filium Nathaniae, filii Selemiae, filii Chusi, dicentes: Volumen, ex quo legisti, audiente populo, sume in manu tua, et veni. Tulit ergo Baruch filius Neriae volumen in manu sua, et venit ad eos. Et dixerunt ad eum: Sede, et lege haec in auribus nostris. Et legit Baruch in auribus eorum. Igitur cum audissent omnia verba, obstupuerunt unusquisque ad proximum suum, et dixerunt ad Baruch: Nuntiare debemus regi omnes sermones istos. Et interrogaverunt eum dicentes: Indica nobis quomodo scripsisti omnes sermones istos ex ore ejus. Dixit autem eis Baruch: Ex ore suo loquebatur quasi legens ad me omnes sermones istos: et ego scribebam in volumine atramento: Et dixerunt principes ad Baruch: Vade, et abscondere tu et Jeremias, et nemo sciat ubi sitis. Et ingressi sunt ad regem in atrium: porro volumen commendaverunt in gazophylacio Elisamae scribae: et nuntiaverunt, audiente rege, omnes sermones. Misitque rex Judi, ut sumeret volumen: qui tollens illud de gazophylacio Elisamae scribae, legit, audiente rege, et universis principibus, qui stabant circa regem. Rex autem sedebat in domo hyemali in mense nono: et posita erat coram eo arula plena prunis. Cumque legisset Judi tres pagellas vel quatuor, scidit illud scalpello scribae, et projecit in ignem, qui erat super arulam, donec consumeretur omne volumen igni, qui erat in arula. Et non timuerunt, neque sciderunt vestimenta sua, rex et omnes servi ejus: qui audierunt universos sermones istos. Verumtamen Elnathan, et Dalaias, et Gamarias, contradixerunt regi, ne combureret librum: et non audivit eos. Et praecepit rex Jeremiel filio Ammelech, et Saraiae filio Ezriel, et Sclemiae filio Abdeel, ut comprehenderent Baruch scribam, et Jeremiam prophetam: Abscondit autem eos Dominus. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam [ Al. add. prophetam], postquam combusserat rex volumen, et sermones quos scripserat Baruch ex ore Jeremiae, dicens: Rursum tolle volumen aliud: et scribe in eo omnes sermones priores, qui erant in volumine primo, quod combussit Joacim rex Juda. Et ad Joacim regem Juda dices: Haec dicit Dominus: Tu combussisti volumen illud, dicens: Quare scripsisti in eo annuntians: Festinus veniet rex Babylonis, et vastabit terram hanc, et cessare faciet ex illa hominem, et jumentum? Propterea haec dicit Dominus contra Joacim regem Juda: Non erit ex eo qui sedeat super solium David: et cadaver ejus projicietur ad aestum per diem, et ad gelu per noctem. Et visitabo contra eum, et contra semen ejus, et contra servos ejus, iniquitates suas. Et adducam super eos, et super habitatores Jerusalem, et super viros Juda, omne malum, quod locutus sum ad eos, et non audierunt. Jeremias autem tulit volumen aliud, et dedit illud Baruch filio Neriae scribae: qui scripsit in eo ex ore Jeremiae omnes sermones libri, quem combusserat Joacim rex Juda igni: Et insuper additi sunt sermones multo plures, quam antea fuerant. [Cap. XXXVII.] Et regnavit rex Sedecias filius Josiae pro Jechonia filio Joacim: quem constituit regem Nabuchodonosor rex Babylonis in terra Juda. Et non obedivit ipse, et servi ejus, et populus terrae, verbis Domini, Quae locutus est in manu Jeremiae prophetae. Et misit rex Sedecias Juchal filium Selemiae, et Sophoniam filium Maasiae sacerdotem, ad Jeremiam prophetam, dicens: Ora pro nobis Dominum Deum nostrum. Jeremias autem libere ambulabat in medio populi: non enim miserant eum in custodiam carceris. Igitur exercitus Pharaonis egressus est de Aegypto: et audientes Chaldaei, qui obsidebant Jerusalem, hujuscemodi nuntium, recesserunt ab Jerusalem. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam prophetam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Sic dicetis regi Juda, qui misit vos ad me interrogandum: Ecce exercitus Pharaonis, qui egressus est vobis in auxilium, revertetur in terram suam in Aegyptum. Et redient Chaldaei, et bellabunt contra civitatem hanc, et capient eam, et incendent [ Al. succedent eam] igni. Haec dicit Dominus: Nolite decipere animas vestras, dicentes: Euntes abibunt, et recedent a nobis Chaldaei; quia non abibunt: Sed et si percusseritis omnem exercitum Chaldaeorum, qui praeliantur adversum vos, et relicti fuerint, ex eis aliqui vulnerati: Singuli de tentorio suo consurgent, et incendent civitatem hanc igni. Ergo cum recessisset exercitus Chaldaeorum ab Jerusalem propter exercitum Pharaonis, egressus est Jeremias de Jerusalem, ut iret in terram Benjamin, et dividerent ibi possessionem in conspectu civium. Cumque pervenisset ad Portam in Benjamin, erat ibi custos portae per vices, nomine Jerias, filius Selemiae filii Ananiae, et apprehendit Jeremiam prophetam, dicens: Ad Chaldaeorum profugis. Et respondit Jeremias: Falsum est, non fugio ad Chaldaeos. Et non audivit eum: sed comprehendit Jerias Jeremiam, et adduxit eum ad principes. Quam ob rem irati principes contra Jeremiam, caesum eum miserunt in carcerem, qui erat in domo Jonathan scribae: ipse enim praepositus erat super carcerem. Itaque ingressus est Jeremias in domum laci et in ergastulum: sedit ibi Jeremias diebus multis. Mittens autem rex Sedecias tulit eum: et interrogavit eum in domo sua abscondite, et dixit: Putasne est sermo a Domino? Et dixit Jeremias: Est; et ait: In manu regis Babylonis traderis. Et dixit Jeremias ad regem Sedeciam: Quid peccavi tibi, et servis tuis, et populo tuo, quia misisti me in domum carceris? Ubi sunt prophetae vestri, qui prophetabant vobis, et dicebant: Non veniet rex Babylonis super vos, et super terram hanc? Nunc ergo audi, obsecro, domine mi rex, Valeat deprecatio mea in conspectu tuo: et ne me remittas in domum Jonathan scribae, ne moriar ibi. Praecepit ergo rex Sedecias, ut traderetur Jeremias in vestibulo carceris: et daretur ei torta panis quotidie, excepto pulmento, donec consumerentur omnes panes de civitate: Et mansit Jeremias in vestibulo carceris. [Cap. XXXVIII.] Audivit autem Saphatias filius Mathan, et Gedelias filius Phassur, et Juchal filius Selemiae, et Phassur filius Melchiae, sermones, quos Jeremias loquebatur ad omnem populum, dicens: Haec dicit Dominus: Quicumque manserit in civitate hac, morietur gladio, et fame, et peste: Qui autem profugerit ad Chaldaeos, vivet, et erit anima ejus sospes et vivens. Haec dicit Dominus: Tradendo tradetur civitas haec in manu exercitus regis Babylonis, et capiet eam. Et dixerunt principes regi: Rogamus, ut occidatur homo iste: de industria enim dissolvit manus virorum bellantium, qui remanserunt in civitate hac, et manus universi populi, loquens ad eos juxta verba haec: Siquidem homo iste non quaerit pacem populo huic, sed malum. Et dixit rex Sedecias: Ecce ipse in manibus vestris est: nec enim fas est regem vobis quidquam negare. Tulerunt ergo Jeremiam, et projecerunt eum in lacum Melchiae filii Amelech, qui erat in vestibulo carceris: Et submiserunt Jeremiam in funibus: et in lacu non erat aqua, sed lutum: Descendit itaque Jeremias in coenum. Audivit autem Abdemelech, Aethiops vir, eunuchus qui erat in domo regis, quod misissent Jeremiam in lacum: porro rex sedebat in porta Benjamin. Et egressus est Abdemelech de domo regis, et locutus est ad regem, dicens: Domine mi rex, malefecerunt viri isti omnia quaecumque perpetrarunt contra Jeremiam prophetam, mittentes eum in lacum, ut moriatur ibi fame, non sunt enim panes ultra in civitate. Praecepit itaque rex Abdemelech Aethiopi, dicens: Tolle tecum hinc triginta viros, et leva Jeremiam prophetam de lacu antequam moriatur. Assumptis ergo Abdemelech secum viris, ingressus est domum regis quae erat sub cellario: et tulit inde veteres pannos, et antiqua quae computruerant, et submisit ea ad Jeremiam in lacum per funiculos. Dixitque Abdemelech Aethiops ad Jeremiam: Pone veteres pannos, et haec scissa et putrida, sub cubito manuum tuarum, et subter funes. Fecit ergo Jeremias sic. Et extraxerunt Jeremiam funibus, et eduxerunt eum de lacu: Mansit autem Jeremias in vestibulo carceris. Et misit rex Sedecias, et tulit ad se Jeremiam prophetam ad ostium tertium, quod erat in domo Domini: Et dixit rex ad Jeremiam: Interrogo ego te sermonem, ne abscondas a me aliquid. Dixit autem Jeremias ad Sedeciam: Si annuntiavero tibi, numquid non interficies me? et si consilium tibi dedero, non me audies. Juravit ergo rex Sedecias Jeremiae clam, dicens: Vivit Dominus, qui fecit nobis animam hanc, si occidero te, et si tradidero te in manu virorum istorum, qui quaerunt animam tuam. Et dixit Jeremias ad Sedeciam: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Si profectus exieris ad principes regis Babylonis, vivet anima tua, et civitas haec non succendetur igni: et salvus eris tu, et domus tua. Si autem non exieris ad principes regis Babylonis, tradetur civitas haec in manus Chaldaeorum, et succendent eam igni: et tu non effugies de manu eorum. Et dixit rex Sedecias ad Jeremiam: Sollicitus sum propter Judaeos, qui transfugerunt ad Chaldaeos: ne forte tradar in manus eorum, et illudant mihi. Respondit autem Jeremias: Non te tradent, audi, quaeso, vocem Domini, quam ego loquor ad te, et bene tibi erit, et vivet anima tua. Quod si nolueris egredi: iste est sermo, quem ostendit mihi Dominus: Ecce omnes mulieres, quae remanserunt in domo regis Juda, educentur ad principes regis Babylonis: Et ipsae dicent; Seduxerunt te, et praevaluerunt adversum te viri pacifici tui, demerserunt in coeno et in lubrico pedes tuos, et recesserunt a te. Et omnes uxores tuae et filii tui educentur ad Chaldaeos: et non effugies manus eorum, sed in manu regis Babylonis capieris: et civitatem hanc comburet igni. Dixit ergo Sedecias ad Jeremiam: Nullus sciat verba haec, et non morieris. Si autem audierint principes quia locutus sum tecum, et venerint ad te, et dixerint tibi: Indica nobis quid locutus sis cum rege, ne celes nos, et non te interficiemus; et quid locutus est tecum rex: Dices ad eos: Prostravi ego preces meas coram rege, ne me reduci juberet in domum Jonathan, et ibi morerer. Venerunt ergo omnes principes ad Jeremiam, et interrogaverunt eum: Et locutus est eis, juxta omnia verba quae praeceperat ei rex, Et cessaverunt ab eo: nihil enim fuerat auditum. Mansit vero Jeremias in vestibulo carceris usque ad diem quo capta est Jerusalem: et factum est, ut caperetur Jerusalem. [Cap. XXXIX.] Anno nono Sedeciae regis Juda, mense decimo, venit Nabuchodonosor rex Babylonis, et omnis exercitus ejus ad Jerusalem, et obsidebant eam. Undecimo autem anno Sedeciae, mense quarto, quinta mensis aperta est civitas. Et ingressi sunt omnes principes regis Babylonis, et sederunt in porta media: Neregel, Sereser, Semergarnabu, Sarsachim, Rabsares, Neregel, Sereser, Rebmag, et omnes reliqui principes regis Babylonis. Cumque vidisset eos Sedecias rex Juda, et omnes viri bellatores, fugerunt; Et egressi sunt nocte de civitate per viam horti regis, et per portam, quae erat inter duos muros, et egressi sunt ad viam deserti. Persecutus est autem eos exercitus Chaldaeorum: et comprehenderunt Sedeciam in campo solitudinis Jerichuntinae, et captum adduxerunt ad Nabuchodonosor regem Babylonis in Reblatha, quae est in terra Emath: Et locutus est ad eum judicia. Et occidit rex Babylonis filios Sedeciae in Reblatha, in oculis ejus: et omnes nobiles Juda occidit rex Babylonis. Oculos quoque Sedeciae eruit: et vinxit eum compedibus, ut duceretur in Babylonem. Domum quoque regis, et domum vulgi succederunt Chaldaei igni, et murum Jerusalem subverterunt. Et reliquias populi, quae remanserunt in civitate, et perfugas, qui transfugerant ad eum; et superfluos vulgi, qui remanserant, transtulit Nabuzardam magister militum in Babylonem. Et de plebe pauperum, qui nihil penitus habebant, dimisit Nabuzardan magister militum in terra Juda: et dedit eis vineas et cisternas in die illa. Praeceperat autem Nabuchodonosor rex Babylonis de Jeremia Nabuzardan magistro militiae, dicens: Tolle illum, et pone super eum oculos tuos, nihilque ei mali facias: sed ut voluerit, sic facias ei. Misit ergo Nabuzardan princeps militiae, et Nabusezban, et Rabsares, et Neregel, et Sereser, et Rebmag, et omnes optimates regis Babylonis, miserunt, et tulerunt Jeremiam de vestibulo carceris, et tradiderunt eum Godoliae filio Ahicam filii Saphan, ut intraret domum, et habitaret in populo. Ad Jeremiam autem factus fuerat sermo Domini, cum clausus esset in vestibulo carceris, dicens: Vade, et dic Abdemelech Aethiopi, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego inducam sermones meos super civitatem hanc in malum, et non in bonum: et erunt in conspectu tuo in die illa. Et liberabo te in die illa, ait Dominus: et non traderis in manus virorum, quos tu formidas, Sed eruens liberabo te, et gladio non cades: Sed erit tibi anima tua in salutem, quia in me habuisti fiduciam, ait Dominus. [Cap. XL.] Sermo, qui factus est ad Jeremiam a Domino, postquam dimissus est a Nabuzardan magistro militiae de Rama, quando tulit eum vinctum catenis in medio omnium, qui migrabant de Jerusalem et Juda, et ducebantur in Babylonem. Tollens ergo princeps militiae Jeremiam, dixit ad eum: Dominus Deus tuus locutus est malum hoc super locum istum: et adduxit, et fecit Dominus sicut locutus est: quia peccastis Domino, et non audistis vocem ejus, et factus est vobis sermo hic. Nunc ergo ecce solvi te hodie de catenis, quae sunt in manibus tuis: Si placet tibi, ut vemas mecum in Babylonem, veni, et ponam oculos meos super te; Si autem displicet tibi venire mecum in Babylonem, reside: Ecce omnis terra in conspectu tuo est: quod elegeris, et quo placuerit tibi ut vadas, illuc perge. Et mecum noli venire, sed habita apud Godoliam filium Ahicam filii Saphan, quem praeposuit rex Babylonis civitatibus Juda. Habita ergo cum eo in medio populi: vel quocumque placuerit tibi, ut vadas, vade. Dedit quoque ei magister militiae cibaria, et munuscula, et dimisit eum. Venit autem Jeremias ad Godoliam filium Ahicam in Masphath, et habitavit cum eo in medio populi, qui relictus fuerat in terra, Cum ergo audissent omnes principes exercitus, qui dispersi fuerant per regiones, ipsi et socii eorum, quod praefecisset rex Babylonis Godoliam filium Ahicam, terrae, et quod commendasset ei viros, et mulieres, et parvulos, et de pauperibus terrae, qui non fuerant translati in Babylonem: Venerunt ad Godoliam in Masphath; et Ismael filius Nathaniae, et Johannan et Jonathan filii Caree, et Sareas filius Thaneemeth, et filii Ophi, qui erant de Netophati, et Jezonias filius Maachati: ipsi et viri eorum. Et juravit eis Godolias filius Ahicam filii Saphan, et comitibus eorum, dicens: Nolite timere servire Chaldaeis, habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis. Ecce ego habito in Masphath, ut respondeam praecepto Chaldaeorum, qui mittuntur ad nos: Vos autem colligite vindemiam, et messem, et oleum, et condite in vasis vestris, et manete in urbibus vestris quas tenetis. Sed et omnes Judaei, qui erant in Moab, et in filiis Ammon, et in Idumaea, et in universis regionibus, audito quod dedisset rex Babylonis reliquias in Judaea: et quod praeposuisset super eos Godoliam filium Ahicam filii Saphan: reversi sunt, inquam, omnes Judaei de universis locis ad quae profugerant, et venerunt in terram Juda ad Godoliam in Masphath: et collegerunt vinum, et messem multam nimis. Johannan autem filius Caree, et omnes principes exercitus, qui dispersi fuerant in regionibus, venerunt ad Godoliam in Masphath. Et dixerunt ei: Scito quia Baalis rex filiorum Ammon misit Ismael filium Nathaniae percutere animam tuam. Et non credidit eis Godolias filius Ahicam. Johannan vero filius Caree dixit ad Godoliam seorsum in Masphath, loquens: Ibo, et percutiam Ismael filium Nathaniae, nullo sciente, ne interficiat animam tuam, et dissipentur omnes Judaei, qui congregati sunt ad te, et peribunt reliquiae Juda, Et ait Godolias filius Ahicam ad Johannan filium Caree: Noli facere verbum hoc: falsum enim tu loqueris de Ismael. [Cap. XLI.] Et factum est in mense septimo, venit Ismael filius Nathaniae, filii Elisama de semine regali, et optimates regis, et decem viri cum eo, ad Godoliam filium Ahicam in Masphath: et comederunt ibi panes simul in Masphath. Surrexit autem Ismael filius Nathaniae et decem viri qui erant cum eo, et percusserunt Godoliam filium Ahicam filii Saphan gladio, et interfecerunt eum, quem praefecerat rex Babylonis, terrae. Omnes quoque Judaeos, qui erant cum Godolia in Masphath. et Chaldeos, qui reperti sunt ibi, et viros bellatores percussit Ismael. Secundo autem die postquam occiderat Godoliam, nullo adhuc sciente, venerunt viri de Sichem, et de Silo, et de Samaria octoginta viri, rasi barba, et scissis vestibus, et squalentes: et munera et thus habebant in manu, ut offerrent in domo Domini. Egressus ergo Ismael filius Nathaniae in occursum eorum de Masphath, incedens et plorans ibat: cum autem occurrisset eis, dixit ad eos: Venite ad Godoliam filium Ahicam. Qui cum venissent ad medium civitatis, interfecit eos Ismael filius Nathaniae circa medium laci, ipse, et viri qui erant cum eo. Decem autem viri reperti sunt inter eos, qui dixerunt ad Ismael: Noli occidere nos: quia habemus thesauros in agro, frumenti, et hordei, et olei, et mellis. Et cessavit, et non interfecit eos cum fratribus suis. Lacus autem, in quem projecerit Ismael omnia cadavera virorum, quos percussit propter Godoliam, ipse est, quem fecit rex Asa propter Baasa regem Israel: ipsum replevit Ismael filius Nathaniae occisis. Et captivas duxit Ismael omnes reliquias populi, qui erant in Masphath: filias regis, et universum populum, qui remanserat in Masphath, quos commendaverat Nabuzardan princeps militiae Godoliae filio Ahicam. Et cepit eos Ismael filius Nathaniae, et abiit ut transiret ad filios Ammon. Audivit autem Johannan filius Carce, et omnes principes bellatorum, qui erant cum eo, omne malum, quod fecerat Ismael filius Nathaniae. Et assumptis universis viris, profecti sunt, ut bellarent adversum Ismael, filium Nathaniae, et invenerunt eum ad aquas multas, quae sunt in Gabaon. Cumque vidisset omnis populus, qui erat cum Ismael, Johannan filium Caree, et universos principes bellatorum, qui erant cum eo, laetati sunt. Et reversus est omnis populus, quem ceperat Ismael, in Masphath: reversusque abiit ad Johannam filium Caree. Ismael autem filius Nathaniae fugit cum octo viris a facie Johannan, et abiit ad filios Ammon. Tulit ergo Johannan filius Caree, et omnes principes bellatorum, qui erant cum eo, universas reliquias vulgi, quas reduxerat ab Ismael filio Nathaniae de Masphath, postquam percussit Godoliam filium Ahicam: fortes viros ad praelium, et mulieres, et pueros. et eunuchos, quos reduxerat de Gabaon. Et abierunt, et sederunt peregrinantes in Chamaam, quae est juxta Beth-Leem, ut pergerent et introirent Aegyptum a facie Chaldaeorum: Timebant enim eos, quia percusserat Ismael filius Nathaniae Godoliam filium Ahicam, quem praeposuerat rex Babylonis in terra Juda. [Cap. XLII.] Et accesserunt omnes principes bellatorum, et Johannan filius Caree, et Jezonias filius Osaiae, et reliquum vulgus a parvo usque ad magnum: Dixeruntque ad Jeremiam prophetam. Cadat oratio nostra in conspectu tuo: et ora pro nobis ad Dominum Deum tuum, pro universis reliquiis istis: Quia derelicti sumus pauci de pluribus, sicut oculi tui nos intuentur; Et annuntiet nobis Dominus Deus tuus viam, per quam pergamus. et verbum, quod faciamus. Dixit autem ad eos Jeremias propheta; Audivi: Ecce ego oro ad Dominum Deum vestrum secundum verba vestra. Omne verbum, quodcumque responderit mihi, indicabo vobis, nec celabo vos quidquam. Et illi dixerunt ad Jeremiam: Sit Dominus inter nos testis veritatis et fidei, si non juxta omne verbum, in quo miserit te Dominus Deus tuus ad nos, sic faciemus. Sive bonum est, sive malum, voci Domini Dei nostri, ad quem mittimus te, obediemus: ut bene sit nobis cum audierimus vocem Domini Dei nostri. Cum autem completi essent decem dies, factum est verbum Domini ad Jeremiam. Vocavitque Johannan filium Caree, et omnes principes bellatorum, qui erant cum eo, et universum populum a minimo usque ad magnum. Et dixit ad eos: Haec dicit Dominus Deus Israel, ad quem misistis me, ut prosternerem preces vestras in conspectu ejus: Si quiescentes manseritis in terra hac, aedificabo vos, et non destruam, Plantabo, et non evellam: Jam enim placatus sum super malo quod feci vobis. Nolite timere a facie regis Babylonis, quem vos pavidi formidatis: nolite metuere eum, dicit Dominus; quia vobiscum sum ego, ut salvos faciam vos, et eruam de manu ejus. Et dabo vobis misericordias, et miserebor vestri, et habitare vos faciam in terra vestra. Si autem dixeritis vos: Non habitabimus in terra ista, nec audiemus vocem Domini Dei nostri, dicentes: Nequaquam, sed ad terram Aegypti pergemus: ubi non videbimus bellum, et clangorem tubae non audiemus, et famem non sustinebimus, et ibi habitabimus. Propter hoc nunc audite verbum Domini, reliquiae Juda: Haec dicit Dominus exercituum, Deus Israel: Si posueritis faciem vestram, ut ingrediamini Aegyptum, et intraveritis, ut ibi habitetis: Gladius, quem vos formidatis, ibi comprehendet vos in terra Aegypti: et fames, pro qua estis solliciti, adhaerebit vobis in Aegypto, et ibi moriemini. Omnesque viri, qui posuerunt faciem suam, ut ingrediantur Aegyptum, et [ Al. ut] habitent ibi, morientur gladio, et fame, et peste; Nullus de eis remanebit, nec effugiet a facie mali, quod ego afferam super eos. Quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Sicut conflatus est furor meus, et indignatio mea super habitatores Jerusalem: sic conflabitur indignatio mea super vos, cum ingressi fueritis Aegyptum, et eritis in jusjurandum, et in stuporem, et in maledictum, et in opprobrium: et nequaquam ultra videbitis locum istum. Verbum Domini super vos, reliquiae Juda: Nolite intrare Aegyptum: scientes scietis, quia obtestatus sum vos hodie, quia decepistis animas vestras. Vos enim misistis me ad Dominum Deum nostrum, dicentes: Ora pro nobis ad Dominum Deum nostrum, et juxta omnia quaecumque dixerit tibi Dominus Deus noster. Sic annuntia nobis, et faciemus. Et annuntiavi vobis hodie, et non audistis vocem Domini Dei vestri, Super universis, pro quibus misit me ad vos. Nunc ergo scientes scietis quia gladio, fame, et peste moriemini in loco, ad quem voluistis intrare, ut habitaretis ibi. [Cap. XLIII.] Factum est autem, cum complesset Jeremias loquens ad populum universos sermones Domini Dei eorum, pro quibus miserat eum Dominus Deus eorum ad illos, omnia verba haec: Dixit Azarias filius Osaiae, et Johannan filius Caree, et omnes viri superbi, dicentes ad Jeremiam: Mendacium tu loqueris: non misit te Dominus Deus noster, dicens: Ne ingrediamini Aegyptum, ut habitetis illic. Sed Baruch filius Neriae incitat te adversum nos, ut tradat nos in manus Chaldaeorum, ut interficiat nos, et traduci faciat in Babylonem. Et non audivit Johannan filius Caree, et omnes principes bellatorum, et universus populus, vocem Domini, ut maneret in terra Juda. Sed tollens Johannan filius Caree, et universi principes bellatorum, universos reliquiarum Juda, qui reversi fuerant de cunctis gentibus, ad quas fuerant ante dispersi, ut habitarent in terra Juda; viros, et mulieres, et parvulos, et filias regis, et omnem animam, quam reliquerat Nabuzardan princeps militiae cum Godolia filio Ahicam filii Saphan, et Jeremiam prophetam, et Baruch filium Neriae, Ingressi sunt terram Aegypti, quia non obedierunt voci Domini: et venerunt usque ad Taphnis. Et factus est sermo Domini ad Jeremiam in Taphnis, dicens: Sume lapides grandes in manu tua, et abscondes eos in crypta, quae est sub muro latericio in porta domus Pharaonis in Taphnis, cernentibus viris Judaeis: Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego mittam, et assumam Nabuchodonosor regem Babylonis servum meum: et ponam thronum ejus super lapides istos, quos abscondi, et statuet solium suum super eos. Veniensque percutiet terram Aegypti: Quos in mortem, in mortem: Et quos in captivitatem, in captivitatem; Et quos in gladium, in gladium. Et succedet ignem in delubris deorum Aegypti, et comburet ea, et captivos ducet illos: Et amicietur terra Aegypti, sicut amicitur pastor pallio suo: et egredietur inde in pace. Et conteret statuas domus solis, quae sunt in terra Aegypti. et delubra deorum Aegypti comburet igni. [Cap. XLIV.] Verbum, quod factum est per Jeremiam ad omnes Judaeos, qui habitabant in terra Aegypti, habitantes in Magdalo, et in Taphnis, et in Memphis, et in terra Phatures, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Vos vidistis omne malum istud, quod adduxi super Jerusalem et super omnes urbes Juda: et ecce sunt desertae hodie, et non est in eis habitator; Propter malitiam, quam fecerunt, ut me ad iracundiam provocarent, et irent, et [ Al. ut] sacrificarent, et colerent deos alienos, quos nesciebant et illi, et vos, et patres vestri. Et misi ad vos omnes servos meos prophetas, de nocte consurgens, mittensque et dicens: Nolite facere verbum abominationis hujuscemodi, quam odivi. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam, ut converterentur a malis suis, et non sacrificarent diis alienis. Et conflata est indignatio mea et furor meus, et succensa est in civitatibus Juda, et in plateis Jerusalem: Et versae sunt in solitudinem et in vastitatem, secundum diem hanc. Et nunc haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Quare vos facitis malum grande ( Al. add. hoc) contra animas vestras, ut intereat ex vobis vir et mulier, parvulus et lactens de medio Judae, ne relinquatur vobis quidquam residuum: Provocantes me in operibus manuum vestrarum, sacrificando diis alienis in terra Aegypti, in quam ingressi estis, ut habitetis ibi: et dispereatis, et sitis in maledictionem, et in opprobrium cunctis gentibus terrae? Numquid obliti estis mala patrum vestrorum, et mala regum Juda, et mala uxorum ejus, et mala vestra, et mala uxorum vestrarum, quae fecerunt in terra Juda, et in regionibus Jerusalem? Non sunt mundati usque ad diem hanc: et non timuerunt, et non ambulaverunt in lege Domini, et in praeceptis meis, quae dedi coram vobis et coram patribus vestris. Ideo haec dicit Dominus exercituum Deus Israel. Ecce ego ponam faciem meam in vobis in malum: et disperdam omnem Judam. Et assumam reliquias Judae, qui posuerunt facies suas, ut ingrederentur terram Aegypti, et habitarent ibi: Et consumentur omnes in terra Aegypti: cadent in gladio et in fame: et consumentur a minimo usque ad maximum, in gladio et in fame morientur: Et erunt in jusjurandum, et in miraculum, et in maledictionem, et in opprobrium. Et visitabo super habitatores terrae Aegypti, sicut visitavi super Jerusalem, in gladio, et fame, et in peste. Et non erit qui effugiat, et sit residuus de reliquiis Judaeorum, qui vadunt, ut peregrinentur in terra Aegypti: Et revertantur in terram Juda, ad quam ipsi elevant animas suas, ut revertantur, et habitent ibi: non revertentur, nisi qui fugerint. Responderunt autem Jeremiae omnes viri, scientes quod sacrificarent uxores eorum diis alienis, et universae mulieres, quarum stabat multitudo grandis, et omnis populus habitantium in terra Aegypti in Phatures, dicentes: Sermonem, quem locutus es ad nos in nomine Domini, non audiemus ex te: sed facientes faciemus omne verbum quod egredietur de ore nostro, ut sacrificemus reginae coeli, et libemus ei libamina, sicut fecimus nos, et patres nostri, reges nostri, et principes nostri, in urbibus Juda, et in plateis Jerusalem: Et saturati sumus panibus, et bene nobis erat, malumque non vidimus: Ex eo autem tempore, quo cessavimus sacrificare reginae coeli, et libare ei libamina, indigemus omnibus, et gladio et fame consumpti sumus. Quod si nos sacrificamus reginae coeli, et libamus ei libamina: numquid sine viris nostris fecimus ei placentas, ad colendum eam, et libandum ei libamina? Et dixit Jeremias ad omnem populum, adversum viros, et adversum mulieres, et adversum universam plebem, qui responderant ei verbum, dicens: Numquid non sacrificium, quod sacrificastis in civitatibus Juda, et in plateis Jerusalem, vos et patres vestri, reges vestri, et principes vestri, et populus terrae, horum recordatus est Dominus, et ascendit super cor ejus? Et non poterat Dominus ultra portare propter malitiam studiorum vestrorum, et propter abominationes, quas fecistis. Et facta est terra vestra in desolationem, et in stuporem, et in maledictum, eo quod non sit habitator sicut est dies haec. Propterea quod sacrificaveritis idolis, et peccaveritis Domino, et non audieritis vocem Domini, et in lege, et in praeceptis, et in testimoniis ejus non ambulaveritis: Idcirco evenerunt vobis mala haec, sicut est dies haec. Dixit autem Jeremias ad omnem populum, et ad universas mulieres: Audite verbum Domini, omnis Juda, qui estis in terra Aegypti: Haec inquit Dominus exercituum Deus Israel, dicens: Vos, et uxores vestrae, locuti estis ore vestro, et manibus vestris implestis, dicentes: Faciamus vota nostra, quae vovimus, ut sacrificemus reginae coeli, et libemus ei liba mina. Implestis vota vestra, et opere perpetrastis ea. Ideo audite verbum Domini, omnis Juda, qui habitatis in terra Aegypti: Ecce ego juravi in nomine meo magno, ait Dominus: quia nequaquam ultra nomen meum vocabitur ex ore omnis viri Judaei, dicentis: Vivit Dominus Deus, et in omni terra Aegypti. Ecce ego vigilabo super eos in malum, et non in bonum: et consumentur omnes viri Juda, qui sunt in terra Aegypti, gladio et fame, donec penitus consumantur. Et qui fugerint gladium, revertemur de terra Aegypti in terram Juda viri pauci: Et scient omnes reliquiae Juda ingredientium terram Aegypti, ut habitent ibi, cujus sermo compleatur, meus, an illorum. Et hoc vobis signum, ait Dominus, quod visitem ego super vos in loco isto: ut sciatis quia vere complebuntur sermones mei contra vos in malum. Haec dicit Dominus: Ecce ego tradam Pharaonem Ephree regem Aegypti in manu inimicorum ejus, et in manu qua rentium animam illius: Sicut tradidi Sedeciam regem Juda in manu Nabuchodonosor regis Babylonis inimici sui, et quaerentis animam ejus. [Cap. XLV.] Verbum, quod locutus est Jeremias propheta ad Baruch filium Neriae, cum scripsisset verba haec in libro de ore Jeremiae, anno quarto Joacim filii Josiae regis Juda, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel ad te, Baruch: Dixisti: Vae mihi misero! quoniam addidit Dominus dolorem dolori meo: Laboravi in gemitu meo, et requiem non inveni. Haec dices ad eum: Sic dicit Dominus: Ecce quos aedificavi, ego destruo: et quos plantavi, ego evello, et universam terram hanc. Et tu quaeris tibi grandia? noli quaerere: Quia ecce ego adducam malum super omnem carnem, ait Dominus: et dabo tibi animam tuam in salutem, in omnibus locis, ad quaecumque perrexeris. [Cap. XLVI.] Quod factum est verbum Domini ad Jeremiam prophetam contra gentes ad Aegyptum, adversum exercitum Pharaonis Nechao regis Aegypti, qui erat juxta fluvium Euphraten in Charcamis, quem percussit Nabuchodonosor rex Babylonis, in quarto anno Joacim filii Josiae regis Juda. Praeparate scutum et clypeum, et procedite ad bellum. Jungite equos, et ascendite equites: state in galeis, polite lanceas, induite vos loricis. Quid igitur? vidi ipsos pavidos, et terga vertentes, fortes eorum caesos: Fugerunt conciti, nec respexerunt: terror undique, ait Dominus. Non fugiat velox, nec salvari se putet fortis: Ad aquilonem juxta flumen Euphraten victi sunt, et ruerunt. Quis est iste, qui quasi flumen ascendit: et veluti fluviorum, intumescunt gurgites ejus? Aegyptus fluminis instar ascendet, et velut flumina movebuntur fluctus ejus, et dicet: Ascendens operiam terram: perdam civitatem, et habitatores ejus. Ascendite equos, et exsultate in curribus, et procedant fortes, Aethiopia et Libyes tenentes scutum, et Lydii arripientes et jacientes sagittas. Dies autem ille Domini Dei exercituum, dies ultionis, ut sumat vindictam de inimicis suis. Devorabit gladius, et saturabitur, et inebriabitur sanguine eorum: Victima enim Domini [ Al. add. Dei] exercituum in terra aquilonis juxta flumen Euphraten. Ascende in Galaad, et tolle resinam, virgo filia Aegypti: Frustra multiplicas medicamina, sanitas non erit tibi. Audierunt gentes ignominiam tuam, et ululatus tuus replevit terram: Quia fortis impegit in fortem, et ambo pariter conciderunt. Verbum quod locutus est Dominus ad Jeremiam prophetam, super eo quod venturus esset [ Al. est] Nabuchodonosor rex Babylonis, et percussurus terram Aegypti. Annuntiate Aegypto, et auditum facite Magdalo, et resonet in Memphis, et in Thaphnis, dicite. Sta, et praepara te: quia devorabit gladius ea quae per circuitum tuum sunt. Quare computruit fortis tuus? non stetit: quoniam Dominus subvertit eum. Multiplicavit ruentes, ceciditque vir ad proximum suum: et dicent: Surge, et revertamur ad populum nostrum, et ad terram nativitatis nostrae, a facie gladii columbae. Vocate nomen Pharao regi Aegypti, Tumultum adduxit tempus. Vivo ego, inquit rex, Dominus exercituum nomen ejus: Quoniam sicut Thabor in montibus, et sicut Charmelus in mari, veniet. Vasa transmigrationis fac tibi habitatrix filia Aegypti; quia Memphis in solitudinem erit, et deseretur inhabitabilis. Vitula elegans atque formosa Aegyptus: stimulator ab aquilone veniet ei. Mercenarii quoque ejus, qui versabantur in medio ejus, quasi vituli saginati versi sunt, et fugerunt simul, nec stare potuerunt; Quia dies interfectionis eorum venit super eos, tempus visitationis eorum. Vox ejus quasi aeris sonabit: quoniam cum exercitu properabunt, et cum securibus venient ei, quasi ligna caedentes. Succiderunt saltum ejus, ait Dominus, qui supputari non potest: Multiplicati sunt super locustas, et non est eis numerus. Confusa est filia Aegypti, et tradita in manu populi aquilonis. Dixit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego visitabo super tumultum Alexandriae, et super Pharao, et super Aegyptum, et super deos ejus, et super reges ejus, et super Pharao, et super eos qui confidunt in eo. Et dabo eos in manu quaerentium animam eorum, et in manu Nabuchodonosor regis Babylonis, et in manu servorum ejus: Et post haec habitabitur sicut diebus pristinis, ait Dominus. Et tu ne timeas, serve meus Jacob, et ne paveas, Israel: quia ecce ego salvum te faciam de longinquo, et semen tuum de terra captivitatis suae ( Al. tuae): Et revertetur Jacob, et requiescet, et prosperabitur; et non erit qui exterreat eum. Et tu noli timere, serve meus Jacob, ait Dominus: quia tecum ego sum, quia consumam ego cunctas gentes, ad quas ejeci te. Te vero non consumam, sed castigabo te in judicio, nec quasi innocenti parcam tibi. [Cap. XLVII.] Quod factum est verbum Domini ad Jeremiam prophetam contra Palaestinos, antequam percuteret Pharao Gazam: Haec dicit Dominus: Ecce aquae ascendunt ab aquilone, et erunt quasi torrens inundans, et operient terram et plenitudinem ejus, urbem et habitatores ejus. Clamabunt homines, et ululabunt omnes habitatores terrae, ab strepitu pompae armorum, et bellatorum ejus, a commotione quadrigarum ejus, et multitudine rotarum illius. Non respexerunt patres filios manibus dissolutis pro adventu diei, in quo vastabuntur omnes Philisthim, et dissipabitur Tyrus et Sidon cum omnibus reliquis auxiliis suis. Depopulatus est enim Dominus Palaestinos, reliquias insulae Cappadociae. Venit calvitium super Gazam: conticuit Ascalon, et reliquiae vallis earum: usquequo concideris? O mucro Domini, usquequo non quiesces? Ingredere in vaginam tuam, refrigerare, et sile. Quomodo quiescet, cum Dominus praeceperit ei adverus Ascalonem, et adversus maritimas ejus regiones, ibique condixerit illi? AD MOAB. [Cap. XLVIII.] Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Vae super Nabo! quoniam vastata est, et confusa: capta est Cariathaim: confusa est fortis, et tremuit. Non est ultra exsultatio in Moab, contra Esebon cogitaverunt malum. Venite, et disperdamus eam de gente. Ergo silens conticesces, sequeturque te gladius. Vox clamoris de Oronaim; vastitas, et contritio magna. Contrita est Moab: annuntiate clamorem parvulis ejus. Per ascensum enim Luith plorans ascendet in fletu: quoniam in descensu Oronaim hostes ululatum contritionis audierunt; Fugite, salvate animas vestras: et eritis quasi myrice in deserto. Pro eo enim quod habuisti fiduciam in munitionibus, et in thesauris tuis, tu quoque capieris: Et ibit Chamos in transmigrationem, sacerdotes ejus, et principes ejus simul. Et veniet praedo ad omnem urbem, et urbs nulla salvabitur: Et peribit vallis, et dissipabuntur campestria: quoniam dixit Dominus: Date florem Moab, quia florens egredietur: et civitates ejus desertae erunt, et inhabitabiles. Maledictus, qui facit opus Domini fraudulenter: et maledictus, qui prohibet gladium suum a sanguine. Fertilis fuit Moab ab adolescentia sua, et requievit in faecibus suis: Nec transfusus est de vase in vas, et in transmigrationem non abiit: Idcirco permansit gustus ejus in eo, et odor ejus non est immutatus. Propterea ecce dies venient, et dicit Dominus: et mittam ei ordinatores, stratores laguncularum, et sternent eum, et vasa ejus exhaurient, et lagenas eorum collident. Et confundentur Moab a Chamos, sicut confusa est domus Israel a Bethel, in quam habebat fiduciam, Quomodo dicitis: Fortes sumus, et viri robusti ad praeliandum? Vastata est Moab, et civitates illius ascenderunt ( Al. succiderunt), et electi juvenes ejus descenderunt in occisionem: ait rex, Dominus exercituum nomen ejus. Prope est interitus Moab, ut veniat: et malum ejus velociter accurate nimis: Consolamini eum omnes, qui estis in circuitu ejus; et universi, qui scitis nomen ejus, dicite: Quomodo confracta est virga fortis, baculus gloriosus? Descende de gloria, et sede in siti, habitatio filiae Dibon: Quoniam vastator Moab ascendit ad te, dissipavit munitiones tuas. In via sta, et prospice, habitatio Aroer: interroga fugientem, et eum [ Al. ei] qui evasit, die: Quid accidit? Confusus est Moab, quoniam victus est: Ululate, et clamate, annuntiate in Arnon, quoniam vastata est Moab. Et judicium venit ad terram campestrem; super Eloh, et super Jasa, et super Mephath, et super Dibon, et super Nabo, et super domum Deblathaim, et super Chariathaim, et super Beth-Gamul, et super Beth-Maon, et super Carioth, et super Bosra, et super omnes civitates terrae Moab, quae longe, et quae prope sunt. Abscissum est cornu Moab, et brachium ejus contritum est, ait Dominus. Inebriate eum, quoniam contra Dominum erectus est: et allidet manum Moab in vomitu suo, et erit in derisum etiam ipse. Fuit enim tibi in derisum Israel, quasi inter fures reperisses eum: Propter verba ergo tua quae adversus illum locutus es, captivus duceris. Relinquite civitates, et habitate in petra, habitatores Moab: et estote quasi columba nidificans in summo ore foraminis. Audivimus superbiam Moab, superbus est valde; Sublimitatem ejus, et arrogantiam, et superbiam, et altitudinem cordis illius. Ego scio, ait Dominus, jactantiam ejus: et quod non sit juxta eam virtus ejus, nec juxta quod poterat conata sit facere. Ideo super Moab ejulabo, et ad Moab universam clamabo, ad viros muri fictilis lamentantes. De planctu Jazer plorabo tibi, vinea Sabama: propagines tuae transierunt mare, usque ad mare Jazer pervenerunt: Super messem tuam et vindemiam tuam, praedo irruit. Ablata est laetitia et exsultatio de Charmelo et de terra Moab, et vinum de torcularibus sustuli: nequaquam calcator uvae solitum celeuma cantabit. De clamore Esebon usque Eleale, et Jasa, dederunt vocem suam, A Segor usque ad Oronaim, vitula conternante: aquae quoque Nemrim pessimae erunt: Et auferam de Moab, ait Dominus, offerentem in excelsis, et sacrificantem diis ejus. Propterea cor meum ad Moab quasi tibiae resonabit: et cor meum ad viros muri fictilis dabit sonitum tibiarum: Quia plus fecit quam potuit, idcirco perierunt. Omne enim caput calvitium, et omnis barba rasa erit: In cunctis manibus colligatio, et super omne dorsum cilicium. Super omnia tecta Moab, et in plateis ejus omnis planctus: quia contrivi Moab sicut vas inutile, ait Dominus. Quomodo victa est, et ululaverunt? quomodo dejecit cervicem Moab, et confusus est? Eritque Moab in derisum, et in exemplum omnibus in circuitu suo: Haec dicit Dominus: Ecce quasi aquila volabit, et extendet alas suas ad Moab. Capta est Carioth, et munitiones comprehensae sunt: Et erit cor fortium Moab in die illa, sicut cor mulieris parturientis. Et cessabit Moab esse populus: quoniam contra Dominum gloriatus est. Pavor, et fovea, et laqueus super te, o habitator Moab, ait Dominus. Qui fugerit a facie pavoris cadet in foveam: et qui conscenderit de fovea, capietur laqueo: Adducam enim super Moab annum visitationis eorum, dicit Dominus. In umbra Esebon steterunt de laqueo fugientes: quia ignis egressus est de Esebon, et flamma de medio Seon, et devorabit partem Moab, et verticem filiorum tumultus. Vae tibi, Moab, periisti, popule Chamos: Quia comprehensi sunt filii tui, et filiae tuae in captivitatem. Et convertam captivitatem Moab in novissimis diebus, ait Dominus. Huc usque judicia Moab, AD FILIOS AMMON. [Cap. XLIX.] Haec dicit Dominus: Numquid filii non sunt Israel? aut haeres non est ei? Cur igitur haereditate possedit Melchom, Gad: et populus ejus in urbibus ejus habitavit? Ideo ecce dies veniunt, dicit Dominus: et auditum faciam super Rabbath filiorum Ammon fremitum praelii, et erit in tumulum dissipata, Filiaeque ejus igni succendentur, et possidebit Israel possessores suos, ait Dominus, Ulula, Esebon, quoniam vastata est Ai: Clamate, filiae Rabbath, accingite vos ciliciis: Plangite et circuite per sepes: quoniam Melchom in transmigrationem ducetur, sacerdotes ejus et principes ejus simul. Quid gloriaris in vallibus? defluxit vallis tua, filia delicata, quae confidebas in thesauris tuis, et dicebas: Quis veniet ad me? Ecce ego inducam super te terrorem, ait Dominus Deus exercituum, ab omnibus qui sunt in circuitu tuo: et dispergemini singuli a conspectu vestro: nec erit qui congreget fugientes. Et post haec reverti faciam captivos filiorum Amon, ait Dominus. AD IDUMAEAM. Haec dicit Dominus exercituum. Numquid non est ultra sapientia in Theman? Periit consilium a filiis, inutilis facta est sapientia eorum. Fugite, terga vertite, descendite in voraginem, habitatores Dedan: Quoniam perditionem Esau adduxi super eum, tempus visitationis ejus. Si vindemiatores venissent super te, non reliquissent recemum: Si fures in nocte, rapuissent quod sufficeret sibi. Ego vero discooperui Esau, revelavi abscondita ejus, et celari non poterit: Vastatum est semen ejus, et fratres ejus, et vicini ejus: et non erit. Relinque pupillos tuos: ego faciam eos vivere: et viduae tuae in me sperabunt. Quia haec dicit Dominus: Ecce quibus non erat judicium, ut biberent calicem, bibentes bibent: Et tu quasi innocens relinqueris? non eris innocens, sed bibens bibes. Quia per memetipsum juravi, dicit Dominus, quod in solitudinem, et in opprobrium, et in desertum, et in maledictionem erit Bosra: et omnes civitates ejus erunt in solitudines sempiternas. Auditum audivi a Domino, et legatus ad gentes missus est: Congregamini, et venite contra eam, et consurgamus in praelium: Ecce enim parvulum dedi te in gentibus, contemptibilem inter homines. Arrogantia tua decepit te, et superbia cordis tui: qui habitas in cavernis petrae, et apprehendere niteris altitudinem collis. Cum exaltaveris quasi aquila nidum tuum, inde detraham te, dicit Dominus. Et erit Idumaea deserta: omnis qui transibit per eam, stupebit, et sibilabit super omnes plagas ejus. Sicut subversa est Sodoma, et Gomorrha, et vicinae ejus, ait Dominus: non habitabit ibi vir, et non incolet eam filius hominis. Ecce quasi leo ascendet de superbia Jordanis ad pulchritudinem robustam: quia subito currere eum faciam ad illam: et quis erit electus, quem praeponam ei? Quis enim similis mei? et quis sustinebit me? Et quis est iste pastor, qui resistat vultui meo? Propterea audite consilium Domini, quod iniit de Edom; et cogitationes ejus, quas cogitavit de habitatoribus Theman: Si non dejecerint eos parvuli gregis, nisi dissipaverint cum eis habitaculum eorum. A voce ruinae eorum commota est terra: clamor in mari Rubro auditus est vocis ejus. Ecce quasi aquila ascendet, et avolabit: et expandet alas suas super Bosran: Et erit cor fortium Idumaeae in die illa, quasi cor mulieris parturientis. AD DAMASCUM. Confusa est Emath, et Arphad: quia auditum pessimum audierunt; Turbati sunt in mari: prae sollicitudine quiescere non potui. Dissoluta est Damascus versa in fugam, tremor apprehendit eam: angustia et dolores tenuerunt eam quasi parturientem. Quomodo dereliquerunt civitatem laudabilem, urbem laetitiae? Ideo cadent juvenes ejus in plateis ejus: et omnes viri praelii conticescent in die illa, ait Dominus exercituum. Et succendam ignem in muro Damasci, et devorabit moenia Benadad. AD CEDAR, ET AD REGNA ASOR, Quae percussit Nabuchodonosor rex Babylonis. Haec dicit Dominus: Surgite, et ascendite ad Cedar, et vastate filios orientis. Tabernacula eorum, et greges eorum capient: pelles eorum, et omnia vasa eorum, et camelos eorum tollent sibi: et vocabunt super eos formidinem in circuitu, Fugite, abite vehementer, in voraginibus sedete, qui habitatis Asor, ait Dominus: Iniit enim contra vos Nabuchodonosor rex Babylonis consilium, et cogitavit adversum vos cogitationes. Consurgite, et ascendite ad gentem quietam, et habitantem confidenter, ait Dominus: Non ostia, nec vectes eis: soli habitant. Et erunt cameli eorum in direptionem, et multitudo jumentorum in praedam: Et dispergam eos in omnem ventum, qui sunt attonsi in comam: et ex omni confinio eorum adducam interitum super eos, ait Dominus. Et erit Asor in habitaculum draconum, deserta usque in aeternum: non manebit ibi vir, nec incolet eam filius hominis. Quod factum est verbum Domini ad Jeremiam prophetam adversus Elam, in principio regni Sedeciae regis Juda, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego confringam arcum Elam, et summam fortitudinem eorum. Et inducam super Elam quatuor ventos a quatuor plagis coeli: et ventilabo eos in omnes ventos istos: et non erit gens, ad quam non perveniant profugi Elam. Et pavere faciam Elam coram inimicis suis, et in conspectu quaerentium animam eorum: Et adducam super eos malum, iram furoris mei, dicit Dominus: et mittam post eos gladium donec consumam eos. Et ponam solium meum in Elam, et perdam inde reges et principes, ait Dominus. In novissimis autem diebus reverti faciam captivos Elam. [Cap. L.] Verbum quod locutus est Dominus de Babylone, et de terra Chaldaeorum, in manu Jeremiae prophetae. Annuntiate in gentibus, et auditum facite: Levate signum, praedicate, et nolite celare: Dicite: Capta est Babylon, confusus est Bel, victus est Marodach, confusa sunt sculptilia ejus, superata sunt idola eorum. Quoniam ascendit contra eam gens ab aquilone, quae ponet terram ejus in solitudinem: Et non erit qui habitet in ea ab homine usque ad pecus: et moti sunt, et abierunt. In diebus illis, et in tempore illo, ait Dominus: venient filii Israel, ipsi et filii Juda simul: Ambulantes et flentes properabunt, et Dominum Deum suum quaerent. In Sion interrogabunt viam, huc facies eorum. Venient et apponentur ad Dominum foedere sempiterno, quod nulla oblivione delebitur. Grex perditus factus est populus meus: pastores eorum seduxerunt eos, feceruntque vagari in montibus: De monte in collem transierunt, obliti sunt cubilis sui. Omnes, qui invenerunt, comederunt eos: et hostes eorum dixerunt: Non peccavimus: Pro eo quod peccaverunt Domino decori justitiae, et exspectationi patrum eorum Domino. Recedite de medio Babylonis, et de terra Chaldaeorum egredimini: et estote quasi haedi ante greges. Quoniam ecce ego suscito, et adducam in Babylonem congregationem gentium magnarum de terra aquilonis: et praeparabuntur adversus eam, et inde capietur: Sagitta ejus, quasi viri fortis interfectoris, non revertetur vacua, Et erit Chaldaea in praedam: omnes vastantes eam replebuntur, ait Dominus. Quoniam exsultatis, et magna loquimini, diripientes haereditatem meam: Quoniam effusi estis sicut vitulus super herbam, et mugistis ut tauri. Confusa est mater vestra nimis, et adaequata pulveri, quae genuit vos: Ecce novissima erit in gentibus, deserta, invia, et arens. Ab ira Domini non habitabitur, sed redigetur tota in solitudinem: Omnis, qui transibit per Babylonem, stupebit, et sibilabit super universis plagis ejus. Praeparamini contra Babylonem per circuitum omnes qui tenditis arcum; debellate eam: Non parcatis jaculis: quia Domino peccavit. Clamate adversus eam ubique dedit manum, ceciderunt fundamenta ejus, destructi sunt muri ejus, quoniam ultio Domini est. Ultionem accipite de ea; sicut fecit, facite ei. Disperdite satorem de Babylone, et tenentem falcem in tempore messis: A facie gladii columbae unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Grex dispersus Israel, leones ejecerunt eum: Primus comedit eum rex Assur: iste novissimus exossavit eum, Nabuchodonosor rex Babylonis. Propterea haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego visitabo regem Babylonis, et terram ejus, sicut visitavi regem Assur: et reducam Israel ad habitaculum suum: et pascetur Charmelum et Basan, et in montem Ephraim et Galaad saturabitur anima ejus. In diebus illis, et in tempore illo, ait Dominus, quaeretur iniquitas Israel, et non erit, et peccatum Juda, et non invenietur: Quoniam propitius ero eis, quos reliquero. Super terram dominantium ascende, et super habitatores ejus visita; Dissipa, et interfice quae post eos sunt, ait Dominus: et fac juxta omnia quae praecepi tibi. Vox belli in terra, et contritio magna. Quomodo confractus est et contritus malleus universae terrae? quomodo versa est in desertum Babylon in gentibus. Illaqueavi te, et capta es Babylon, et nesciebas: Inventa es et apprehensa: quoniam Dominum provocasti. Aperuit Dominus thesaurum suum, et protulit vasa irae suae: quoniam opus est Domino Deo exercituum in terra Chaldaeorum. Venite ad eam ab extremis finibus, aperite ut exeant qui conculcent eam: Tollite de via lapides, et redigite in acervos, et interficite eam: nec sit quidquam reliquum. Dissipate universos fortes ejus, descendant in occisionem. Vae eis, quia venit dies eorum, tempus visitationis eorum. Vox fugientium, et eorum qui evaserunt de terra Babylonis, ut annuntient in Sion ultionem Domini Dei nostri, ultionem templi ejus. Annuntiate in Babylonem plurimis, omnibus qui tendunt arcum: Consistite adversus eam per gyrum, et nullus evadat: Reddite ei secundum opus suum: juxta omnia quae fecit, facite illi: quia contra Dominum erecta est, adversus sanctus Israel. Idcirco cadent juvenes ejus in plateis ejus: et omnes viri bellatores ejus conticescent in die illa, ait Dominus. Ecce ego ad te, superbe, dicit Dominus Deus exercituum: quia venit dies tuus, tempus visitationis tuae. Et cadet superbus, et corruet, et non erit qui suscitet eum: Et succendam ignem in urbibus ejus, et devorabit omnia in circuitu ejus. Haec dicit Dominus exercituum: Calumniam sustinent filii Israel, et filii Juda simul: Omnes, qui ceperunt eos, tenent, nolunt dimittere eos. Redemptor eorum fortis, Dominus exercituum nomen ejus; In judicio defendet causam eorum, ut exterreat terram, et commoveat habitatores Babylonis. Gladius ad Chaldaeos, ait Dominus, et ad habitatores Babylonis, et ad principes, et ad sapientes ejus. Gladius ad divinos ejus, qui stulti erunt: gladius ad fortes illius, qui timebunt: Gladius ad equos ejus, et ad currus ejus, et ad omne vulgus, quod est in medio ejus: et erunt quasi mulieres: Gladius ad thesauros ejus, qui diripientur. Siccitas super aquas ejus erit, et arescent, quia terra sculptilium est, et in portentis gloriantur. Propterea habitabunt dracones cum faunis ficariis: et habitabunt in ea struthiones: Et non inhabitabitur ultra usque ad sempiternum, nec exstruetur usque ad generationem et generationem. Sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et vicinas ejus, ait Dominus: non habitabit ibi vir, et non incolet eam filius hominis: Ecce populus venit ab aquilone, et gens magna, et reges multi consurgent a finibus terrae. Arcum et scutum apprehendent: crudeles sunt et immisericordes: Vox eorum quasi sonabit: et super equos ascendent, sicut vir paratus ad praelium contra te, filia Babylon. Audivit rex Babylonis famam eorum, et dissolutae sunt manus ejus: Angustia apprehendit eum, dolor quasi parturientem. Ecce quasi leo ascendet de superbia Jordanis ad pulchritudinem robustam: quia subito currere eum faciam ad illam. Et quis erit electus, quem praeponam ei? Quis enim similis mei? et quis sustinebit me? et quis est iste pastor, qui resistat vultui meo? Propterea audite consilium Domini, quod mente concepit adversum Babylonem, et cogitationes ejus, quas cogitavit super terram Chaldaeorum: Nisi detraxerint eos parvuli gregum, nisi dissipatum fuerit cum ipsis habitaculum eorum. A voce captivitatis Babylonis commota est terra, et clamor inter gentes auditus est. [Cap. LI.] Haec dicit Dominus: Ecce ego suscitabo super Babylonem, et super habitatores ejus, qui cor suum levaverunt contra me, quasi ventum pestilentem. Et mittam in Babylonem ventilatores, et ventilabunt eam, et demolientur terram ejus: quoniam venerunt super eam undique in die afflictionis ejus. Non tendat qui tendit arcum suum, et non ascendat loricatus; Nolite parcere juvenibus ejus, interficite omnem militiam ejus. Et cadent interfecti in terra Chaldaeorum, et vulnerati in regionibus ejus. Quoniam non fuit viduatus Israel et Juda a Deo suo Domino exercituum: terra autem eorum repleta est delicto a sancto Israel. Fugite de medio Babylonis, et salvet unusquisque animam suam: Nolite tacere super iniquitatem ejus: quoniam tempus ultionis est Domino [ Al. a Domino], vicissitudinem ipse retribuet ei. Calix aureus Babylon in manu Domini, inebrians omnem terram: De vino ejus biberunt gentes, et ideo commotae sunt. Subito cecidit Babylon, et contrita est: Ululate super eam, tollite resinam ad dolorem ejus, si forte sanetur. Curavimus Babylonem, et non est sanata: derelinquamus eam, et eamus unusquisque in terram suam: Quoniam pervenit usque ad coelos judicium ejus: et elevatum est usque ad nubes. Protulit Dominus justitias nostras: venite, et narremus in Sion opus Domini Dei nostri. Acuite sagittas, implete pharetras: Suscitavit Dominus spiritum regum Medorum: et contra Babylonem mens ejus ut perdat eam, quoniam ultio Domini est, ultio templi sui. Super muros Babylonis levate signum, augete custodiam: Levate custodes, praeparate insidias: Quia cogitavit Dominus, et fecit quaecumque locutus est contra habitatores Babylonis. Quae habitas super aquas multas, locuples in thesauris, venit finis tuus pedalis praecisionis tuae. Juravit Dominus exercituum per animam suam: Quoniam replebo te hominibus quasi brucho, et super te celeuma cantabitur. Qui fecit terram in fortitudine sua, praeparavit orbem in sapientia sua, et in prudentia sua extendit coelos. Eante eo vocem, Multiplicantur aquae in coelo: Qui levat nubes ab extremo terrae, fulgura in pluviam fecit: et produxit ventum de thesauris suis. Stultus factus est omnis homo a scientia: confusus est omnis conflator in sculptili, quia mendax conflatio ejus [ Al. eorum], nec est spiritus in eis. Vana sunt opera, et risu digna, in tempore visitationis suae peribunt. Non sicut haec, pars Jacob: quia qui fecit omnia, ipse est, et Israel sceptrum haereditatis ejus: Dominus exercituum nomen ejus. Collidis tu mihi vasa belli, et ego collidam in te gentes, et disperdam in te regna: Et collidam in te equum et equitem ejus: et collidam in te currum et ascensorem ejus: Et collidam in te virum et mulierem: et collidam in te senem et puerum: et collidam in te juvenem et virginem: et collidam in te pastorem et gregem ejus: et collidam in te agricolam et jugales ejus. Et collidam in te duces et magistratus. Et reddam Babyloni, et cunctis habitatoribus Chaldaeae, omne malum suum quod fecerunt in Sion, in oculis vestris, ait Dominus. Ecce ego ad te, mons pestifer, ait Dominus, qui corrumpis universam terram: Et extendam manum meam super te, et evolvam te de petris; Et dabo te in montem combustionis: et non tollent de te lapidem in angulum, et lapidem in fundamenta, sed perditus in aeternum eris, ait Dominus. Levate signum in terra: clangite buccina in gentibus, sanctificate super eam, gentes: Annuntiate contra illam, regibus Ararat, Menni, et Aschenez: numerate contra eam Taphsar, adducite equum quasi bruchum aculeatum. Sanctificate contra eam gentes, reges Mediae, duces ejus, et universos magistratus ejus, cunctamque terram potestatis ejus. Et commovebitur terra, et turbabitur: quia evigilabit contra Babylonem cogitatio Domini, ut ponat terram Babylonis desertam et inhabitabilem. Cessaverunt fortes Babylonis a praelio, habitaverunt in praesidiis: De voratum est robur eorum, et facti sunt quasi mulieres: Incensa sunt tabernacula ejus, contriti sunt vectes ejus. Currens obviam currenti veniet: et nuntius obvius nuntianti: Ut annuntiet regi Babylonis, quia capta est civitas ejus a summo usque ad summum: Et vada praeoccupata sunt, et paludes incensae sunt igni, et viri bellatores conturbati sunt. Quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Filia Babylonis quasi area, tempus triturae ejus: adhuc modicum, et veniet tempus messionis ejus. Comedit me, devoravit me Nabuchodonosor rex Babylonis: Reddidit me quasi vas inane, absorbuit me quasi draco; Replevit ventrem suum teneritudine mea, et ejecit me. Iniquitas adversum me, et caro mea super Babylonem, dicit habitatio Sion: Et sanguis meus super habitatores Chaldaeae: dicit Jerusalem. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego judicabo causam tuam, et ulciscar ultionem tuam, et desertum faciam mare ejus, et siccabo venam ejus. Et erit Babylon in tumulos, habitatio draconum, stupor, et sibilus, eo quod non sit habitator. Simul et leones rugient, excutient comas veluti catuli leonum. In calore eorum ponam potus eorum, et inebriabo eos, ut sopiantur, et dormiant somnum sempiternum, et non consurgant, dicit Dominus. Deducam eos quasi agnos ad victimam, et quasi arietes cum haedis. Quomodo capta est Sesach, et comprehensa est inclyta universae terrae? Quomodo facta est in stuporem Babylon inter gentes? Ascendit super Babylonem mare, multitudine fluctuum ejus operta est. Factae sunt civitates ejus in stuporem, terra inhabitabilis et deserta, terra in qua nullus habitet, nec transeat per eam filius hominis. Et visitabo super Bel in Babylone, et ejiciam quod absorbuerat de ore ejus, et non confluent ad eum ultra gentes: Siquidem et murus Babylonis corruet. Egredimini de medio ejus, populus meus: ut salvet unusquisque animam suam ab ira furoris Domini. Et ne forte mollescat cor vestrum, et timeatis auditum, qui audietur in terra: Et veniet in anno auditio, et post hunc annum auditio, et iniquitas in terra, et dominator super dominatorem. Propterea ecce dies veniunt, et visitabo super sculptilia Babylonis: Et omnis terra ejus confundetur, et universi interfecti ejus cadent in medio ejus. Et laudabunt super Babylonem coeli et terra, et omnia quae in eis sunt: quia ab aquilone venient ei praedones, ait Dominus. Et quomodo fecit Babylon, ut caderent occisi in Israel: sic de Babylone cadent occisi in universa terra. Qui fugistis gladium, Venite, nolite stare: Recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum. Confusi sumus, quoniam audivimus opprobrium: operuit ignominia facies nostras: quia venerunt alieni super sanctificationem domus Domini. Propterea ecce dies veniunt, ait Dominus: et visitabo super sculptilia ejus, et in omni terra ejus mugiet vulneratus: Si ascenderit Babylon in coelum, et firmaverit in excelso robur suum: a me venient vastatores ejus, ait Dominus. Vox clamoris de Babylone: et contritio magna de terra Chaldaeorum: Quoniam vastavit Dominus Babylonem, et perdidit ex ea vocem magnam: Et sanabunt fluctus eorum quasi aquae multae: dedit sonitum vox eorum. Quia venit super eam, id est, super Babylonem, praedo, et apprehensi sunt fortes ejus; Et emarcuit arcus eorum, quia fortis ultor Dominus reddens retribuet. Et inebriabo principes ejus, et sapientes ejus, et duces ejus, et magistratus ejus, et fortes ejus: Et dormient somnum sempiternum, et non expergiscentur, ait rex, Dominus exercituum nomen ejus. Haec dicit Dominus exercituum: Murus Babylonis ille latissimus suffossione suffodietur, et portae ejus excelsae igni comburentur, et labores populorum ad nihilum, et gentium in ignem erunt, et disperibunt. Verbum quod praecepit Jeremias propheta, Saraiae filio Neriae filii Maasiae, cum pergeret cum Sedecia rege in Babylonem, in anno quarto regni ejus: Saraias autem erat princeps prophetiae: Et scripsit Jeremias omne malum, quod venturum erat super Babylonem, in libro uno: omnia verba haec, quae scripta sunt contra Babylonem: Et dixit Jeremias ad Saraiam: Cum veneris in Babylonem, et videris, et legeris omnia verba haec, dices: Domine, tu locutus es contra locum istum ut disperderes eum: ne sit qui in eo habitet ab homine usque ad pecus, et ut sit perpetua solitudo. Cumque compleveris legere librum istum, ligabis ad eum lapidem, et projicies illum in medium Euphraten, et dices: Sic submergetur Babylon, et non consurget a facie afflictionis, quam ego adduco super eam, et dissolvetur. Huc usque verba Jeremiae. [Cap. LII.] Filius viginti et unius anni Sedecias cum regnare coepisset: et undecim annis regnavit in Jerusalem, et nomen matris ejus Amital, filia Jeremiae de Lobna. Et fecit malum in oculis Domini, juxta omnia quae fecerat Joacim. Quoniam furor Domini erat in Jerusalem et in Juda, usquequo projiceret eos a facie sua: et recessit Sedecias a rege Babylonis. Factum est autem in anno nono regni ejus, in mense decimo, decima mensis: Venit Nabuchodonosor rex Babylonis, ipse et omnis exercitus ejus, adversus Jerusalem, et obsederunt eam, et aedificaverunt contra eam munitiones in circuitu. Et fuit civitas obsessa usque in undecimum annum regis Sedeciae. Mense autem quarto, nona mensis, obtinuit fames civitatem: et non erant alimenta populo terrae. Et dirupta est civitas, et omnes viri bellatores ejus fugerunt, exieruntque de civitate nocte, per viam portae, quae est inter duos muros, et ducit ad hortum regis (Chaldaeis obsidentibus urbem in gyro) et abierunt per viam, quae ducit in eremum. Persecutus est autem exercitus Chaldaeorum regem, et apprehenderunt Sedeciam in deserto, quod est juxta Jericho: et omnis comitatus ejus diffugit ab eo. Cumque comprehendissent regem, adduxerunt eum ad regem Babylonis in Reblatha, quae est in terra Emath: et locutus est ad eum judicia. Et jugulavit rex Babylonis filios Sedeciae in oculis ejus: sed et omnes principes Juda occidit in Reblatha. Et oculos Sedeciae eruit, et vinxit eum compedibus, et adduxit eum rex Babylonis in Babylonem, et posuit eum in domo carceris usque in diem mortis ejus. In mense autem quinto decima mensis, ipse est annus nonus decimus Nabuchodonosor regis Babylonis: venit Nabuzardan princeps militiae qui stabat coram rege Babylonis in Jerusalem. Et incendit domum Domini, et domum regis, et omnes domos Jerusalem, et omnem domum magnam igni combussit. Et totum murum Jerusalem per circuitum destruxit, cunctus exercitus Chaldaeorum, qui erat cum magistro militiae. De pauperibus autem populi, et de reliquo vulgo, quod remanserat in civitate, et de perfugis, qui transfugerant ad regem Babylonis, et caeteros de multitudine, transtulit Nabuzardan princeps militiae. De pauperibus vero terrae reliquit Nabuzardan princeps militiae in vinitores, et in [ Al. tacet in] agricolas. Columnas quoque aereas, quae erant in domo Domini, et bases, et mare aereum, quod erat in domo Domini, confregerunt Chaldaei, et tulerunt omne aes eorum in Babylonem. Et lebetes, et creagras, et psalteria, et phialas, et mortariola, et omnia vasa aerea, quae in ministerio fuerant, tulerunt: et hydrias, et thymiamateria, et urceos, et pelves, et candelabra, et mortaria, et cyathos: quotquot aurea, aurea, et quotquot argentea, argentea, tulit magister militiae: columnas duas, et mare unum, et vitulos duodecim aereos, qui erant sub basibus, quas fecerat rex Salomon in domo Domini: non erat pondus aeris omnium vasorum horum. De columnis autem, decem et octo cubiti altitudinis erant in columna una, et funiculus duodecim cubitorum circumibat eam: porro grossitudo ejus quatuor digitorum, et intrinsecus cava erat. Et capitella super utramque aerea: altitudo capitelli unius quinque cubitorum: et retiacula, et malogranata super coronam in circuitu, omnia aerea. Similiter columnae secundae, et malogranata. Et fuerunt malogranata nonaginta sex dependentia: et omnia malogranata centum retiaculis circumdabantur. Et tulit magister militiae Saraim sacerdotem primum, et Sophoniam sacerdotem secundum, et tres custodes vestibuli. Et de civitate tulit eunuchum unum, qui erat praepositus super viros bellatores: et septem viros de his, qui videbant faciem regis, qui inventi sunt in civitate, et scribam principem militum, qui probabat tyrones: et sexaginta viros de populo terrae, qui inventi sunt in medio civitatis. Tulit autem eos Nabuzardan magister militiae, et duxit eos ad regem Babylonis in Reblatha. Et percussit eos rex Babylonis, et interfecit eos in Reblatha in terra Emath: et translatus est Juda de terra sua. Iste est populus, quem transtulit Nabuchodonosor: In anno septimo, Judaeos tria millia et viginti tres: In anno octavodecimo Nabuchodonosor, de Jerusalem animas octingentas triginta duas. In anno vigesimo tertio Nabuchodonosor, transtulit Nabuzardan magister militiae animas Judaeorum septingentas quadraginta quinque. Omnes ergo animae, quatuor millia sexcentae. Et factum est in trigesimo septimo anno transmigrationis Joiachim regis Juda, duodecimo mense, vigesima quinta mensis, elevavit Evilmerodach rex Babylonis ipso anno regni sui, caput Joiachim regis Juda, et eduxit eum de domo carceris. Et locutus est cum eo bona, et posuit thronum ejus super thronos regum, qui erant post se in Babylone. Et mutavit vestimenta carceris ejus, et comedebat panem coram eo semper cunctis diebus vitae suae. Et cibaria ejus, cibaria perpetua dabantur ei a rege Babylonis, statuta per singulos dies, usque ad diem mortis suae, cunctis diebus vitae ejus. INCIPIUNT CINOTH, ID EST, LAMENTATIONES JEREMIAE PROPHETAE. [ Aleph. ] Quomodo sedet sola civitas plena populo: facta est quasi vidua domina gentium: princeps provinciarum facta est sub tributo. Plorans ploravit in nocte, et lacrymae ejus in maxillis ejus: non est qui consoletur eam ex omnibus caris ejus; omnes amici ejus spreverunt eam, et facti sunt ei inimici. [ Gimel. ] Migravit Juda propter afflictionem et multitudinem servitutis: habitavit inter gentes, nec invenit requiem: omnes persecutores ejus apprehenderunt eam inter angustias. [ Daleth. ] Viae Sion lugent, eo quod non sint qui veniant ad solemnitatem: omnes portae ejus destructae: sacerdotes ejus gementes: virgines ejus squalidae, et ipsa oppressa amaritudine. [ He. ] Facti sunt hostes ejus in capite, inimici ejus locupletati sunt: quia Dominus locutus est super eam propter multitudinem iniquitatum ejus: parvuli ejus ducti sunt in captivitatem ante faciem tribulantis. [ Vav. ] Et egressus est a filia Sion omnis decor ejus: facti sunt principes ejus velut arietes non invenientes pascua: et abierunt absque fortitudine ante faciem subsequentis. [ Zain. ] Recordata est Jerusalem dierum afflictionis suae, et praevaricationis omnium desiderabilium suorum, quae habuerat a diebus antiquis, cum caderet populus ejus in manu hostili, et non esset auxiliator: viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus. [ Heth. ] Peccatum peccavit Jerusalem, propterea instabilis facta est, omnes, qui glorificabant eam, spreverunt illam, quia viderunt ignominiam ejus: ipsa autem gemens et conversa retrorsum. [ Teth. ] Sordes ejus in pedibus ejus, nec recordata est finis sui: deposita est vehementer, non habens consolatorem: vide, Domine, afflictionem meam, quoniam erectus est mimicus. [ Jod. ] Manum suam misit hostis ad omnia desiderabilia ejus: quia vidit gentes ingressas sanctuarium suum, de quibus praeceperas, ne intrarent in Ecclesiam tuam. [ Chaph. ] Omnis populus ejus gemens, et quaerens panem: dederunt pretiosa quaeque pro cibo ad refocillandam animam. Vide, Domine, et considera, quoniam facta sum vilis. [ Lamed. ] O vos omnes, qui transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus: quoniam vindemiavit me, ut locutus est Dominus in die irae furoris sui. [ Mem. ] De excelso misit ignem in ossibus meis, et erudivit me: expandit rete pedibus meis, convertit me retrorsum: posuit me desolatam, tota die moerore confectam. [ Nun. ] Vigilavit jugum iniquitatum mearum. in manu ejus convolutae sunt, et impositae collo meo: infirmata est virtus mea: dedit me Dominus in manu, de qua non potero surgere. [ Samech. ] Abstulit omnes magnificos meos Dominus de medio mei: vocavit adversum me tempus, ut contereret electos meos: torcular calcavit Dominus virgini filiae Juda. [ Ain. ] Idcirco ego plorans, et oculus meus deducens aquas: quia longe factus est a me consolator, convertens animam meam: facti sunt filii mei perditi, quoniam invaluit inimicus. [ Phe. ] Expandit Sion manus suas, non est qui consoletur eam: mandavit Dominus adversum Jacob in circuitu ejus hostes ejus: facta est Jerusalem quasi polluta menstruis inter eos. [ Sade. ] Justus est Dominus, quia os ejus ad iracundiam provocavi. Audite, obsecro, universi populi, et videte dolorem meum: virgines meae et juvenes mei abierunt in captivitatem. [ Coph. ] Vocavi amicos meos, et ipsi deceperunt me: sacerdotes mei et senes mei in urbe consumpti sunt: quia quaesierunt cibum sibi, ut refocillarent animam suam. [ Res. ] Vide, Domine, quoniam tribulor, conturbatus est venter meus: subversum est cor meum in memetipsa, quoniam amaritudine plena sum. foris interficit gladius, et domi mors similis est. [ Sin. ] Audierunt quia ingemisco ego, et non est qui consoletur me; omnes inimici mei audierunt malum meum, laetati sunt, quoniam tu fecisti: adduxisti diem consolationis, et fient similes mei. [ Thav. ] Ingrediatur omne malum eorum coram te: et vindemia eos, sicut vindemiasti me propter omnes iniquitates meas: multi enim gemitus mei, et cor meum moerens. [Cap. II. Aleph.] Quomodo obtexit caligine in furore suo Dominus filiam Sion: projecit de coelo in terram inclytam Israel, et non est recordatus scabelli pedum suorum in die furoris sui. [ Beth. ] Praecipitavit Dominus, nec pepercit, omnia speciosa Jacob: destruxit in furore suo munitiones virginis Juda, et dejecit in terram: polluit regnum, et principes ejus. [ Gimel. ] Confregit in ira furoris sui omne cornu Israel: avertit retrorsum dexteram suam a facie inimici: et succendit in Jacob quasi ignem flammae devorantis in gyro. [ Daleth. ] Tetendit arcum suum quasi inimicus, firmavit dexteram suam quasi hostis: et occidit omne quod pulchrum erat visu in tabernaculo filiae Sion, effudit quasi ignem indignationem suam. [ He. ] Factus est Dominus velut inimicus: praecipitavit Israel, praecipitavit omnia moenia ejus: dissipavit munitiones ejus, et replevit in filia Juda humiliatum et humiliatam. [ Vav. ] Et dissipavit quasi hortum tentorium suum, demolitus est tabernaculum suum: oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sabbatum; et opprobrio, in indignatione furoris sui, regem et sacerdotem. [ Zain. ] Repulit Dominus altare suum, maledixit sanctificationi suae: tradidit in manu inimici muros turrium ejus: vocem dederunt in domo Domini sicut in die solemni. [ Heth. ] Cogitavit Dominus dissipare murum filiae Sion: tetendit funiculum suum, et non avertit manum suum a perditione: luxitque antemurale, et murus pariter dissipatus est. [ Theth. ] Defixae sunt in terra portae ejus: perdidit, et contrivit vectes ejus: regem ejus et principes ejus in gentibus: non est lex, et prophetae ejus non invenerunt visionem a Domino. [ Jod. ] Sederunt in terra, conticuerunt senes filiae Sion: consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis, abjecerunt in terram capita sua virgines Jerusalem. [ Chaph. ] Defecerunt prae lacrymis oculi mei, conturbata sunt viscera mea: effusum est in terra jecur meum super contritione filii populi mei, cum deficeret parvulus et lactens in plateis oppidi. [ Lamed. ] Matribus suis dixerunt: Ubi est triticum et vinum? cum deficerent quasi vulnerati in plateis civitatis: cum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum. [ Mem. ] Cui comparabo te? vel cui assimilabo te, filia Jerusalem? cui exaequabo te, et consolabor te, virgo filia Sion? magna est enim velut mare contritio tua: quis medebitur tui? [ Nun. ] Prophetae tui viderunt tibi falsa, et stulta, nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad poenitentiam provocarent: viderunt autem tibi assumptiones falsas, et ejectiones. [ Samech. ] Plauserunt super te manibus omnes transeuntes per viam: Sibilaverunt, et moverunt caput suum super filiam Jerusalem. Haeccine est urbs, dicentes, perfecti decoris, gaudium universae terrae? [ Phe ] Aperuerunt super te os suum omnes inimici tui: sibilaverunt, et fremuerunt dentibus, et dixerunt: Devorabimus: en ista est dies, quam exspectabamus, invenimus, vidimus. [ Ain. ] Fecit Dominus quae cogitavit, complevit sermonem suum, quem praeceperat a diebus antiquis; destruxit, et non pepercit, et laetificavit super te inimicum, et exaltavit cornu hostium tuorum. [ Sade. ] Clamavit cor eorum ad Dominum super muros filiae Sion: Deduc quasi torrentem lacrymas, per diem et noctem: non des requiem tibi, neque taceat pupilla oculi tui. [ Coph. ] Consurge, lauda in nocte, in principio vigiliarum: effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini: leva ad eum manus tuas pro anima parvulorum tuorum, qui defecerunt in fame in capite omnium compitorum. [ Res. ] Vide, Domine, et considera quem vindemiaveris ita: ergone comedent mulieres fructum, suum parvulos ad mensuram palmae? si occiditur in sanctuario Domini sacerdos, et propheta? [ Sin. ] Jacuerunt in terra foris puer et senex: virgines meae, et juvenes mei ceciderunt in gladio: interfecisti in die furoris tui: percussisti, nec misertus es. [ Thau. ] Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu, et non fuit in die furoris Domini qui effugeret, et relinqueretur, quos educavi, et enutrivi, inimicus meus consumpsit eos. [Cap. III. Aleph.] Ego vir videns paupertatem meam in virga indignationis ejus. Me minavit, et adduxit in tenebras, et non in lucem. Tantum in me vertit, et convertit manum suam tota die. [ Beth. ] Vetustam fecit pellem meam, et carnem meam, contrivit ossa mea. Aedificavit in gyro meo, et circumdedit me felle et labore. In tenebrosis collocavit me, quasi mortuos sempiternos. [ Gimel. ] Circumaedificavit adversum me, ut non egrediar: aggravavit compedem meum, Sed et cum clamavero, et rogavero, exclusit orationem meam. Conclusit vias meas lapidibus quadris, semitas meas subvertit. [ Daleth. ] Ursus insidians factus est mihi: leo in absconditis. Semitas meas subvertit, et confregit me: posuit me desolatam. Tetendit arcum suum, et posuit me quasi signum ad sagittam. [ He. ] Misit in renibus meis filias pharetrae suae. Factus sum in derisum omni populo meo, canticum eorum tota die. Replevit me amaritudinibus, inebriavit me absynthio. [ Vav. ] Et fregit ad numerum dentes meos, cibavit me cinere. Et repulsa est a pace anima mea, oblitus sum bonorum. Et dixi: Periit finis meus, et spes mea a Domino. [ Zain. ] Recordare paupertatis, et transgressionis meae, absynthii, et fellis. Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Haec recolens in corde meo, ideo sperabo. [ Heth. ] Misericordiae Domini quia non sumus consumpti: quia non defecerunt miserationes ejus. Novi diluculo, multa est fides tua. Pars mea Dominus, dixit anima mea: propterea exspectabo eum. [ Teth. ] Bonus est Dominus sperantibus in eum, animae quaerenti illum. Bonum est praestolari cum silentio salutare Dei. Bonum est viro, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. [ Jod. ] Sedebit solitarius, et tacebit: quia levavit super se. Ponet in pulvere os suum, si forte sit spes. Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis. [ Chaph. ] Quia non repellet in sempiternum Dominus. Quia si abjecit, et miserebitur secundum multitudinem misericordiarum suarum. Non enim humiliavit ex corde suo, et abjecit filios hominum. [ Lamed. ] Ut contereret sub pedibus suis omnes vinctos terrae. Ut declinaret judicium viri in conspectu vultus Altissimi. Ut perverteret hominem in judicio suo, Dominus ignoravit. [ Mem. ] Quis est iste, qui dixit ut fieret, Domino non jubente? Ex ore Altissimi non egredientur nec mala nec bona? Quid murmuravit homo vivens, vir pro peccatis suis? [ Nun. ] Scrutemur vias nostras, et quaeramus, et revertamur ad Dominum. Levemus corda nostra cum manibus ad Dominum in coelos. Nos inique egimus, et ad iracundiam provocavimus: idcirco tu inexorabilis es. [ Samech. ] Operuisti in furore, et percussisti nos: occidisti, nec pepercisti. Opposuisti nubem tibi, ne transeat oratio. Eradicationem, et abjectionem posuisti me in medio populorum. [ Phe. ] Aperuerunt super nos os suum omnes inimici. Formido et laqueus facta est nobis vaticinatio, et contritio. Divisiones aquarum deduxit oculus meus, in contritione filiae populi mei. [ Ain. ] Oculus meus afflictus est, nec tacuit, eo quod non esset requies. Donec respiceret et videret Dominus de coelis. Oculus meus depraedatus est animam meam in cunctis filiabus urbis meae. [ Sade. ] Venatione ceperunt me quasi avem inimici mei gratis. Lapsa est in lacum vita mea, et posuerunt lapidem super me. Inundaverunt aquae super caput meum: dixi: Perii. [ Coph. ] Invocavi nomen tuum, Domine, de lacu novissimo. Vocem meam audisti: ne avertas aurem tuam a singultu meo, et clamoribus. Appropinquasti in die, quando invocavi te: dixisti: ne timeas. [ Res. ] Judicasti, Domine, causam animae meae, redemptor vitae meae. Vidisti, Domine, iniquitatem eorum adversum me: judica judicium meum. Vidisti omnem furorem, universas cogitationes eorum adversum me. [ Sin. ] Audisti opprobrium eorum, Domine, omnes cogitationes eorum adversum me. Labia insurgentium mihi, et meditationes eorum adversum me tota die. Sessionem eorum, et resurrectionem eorum, vide, ego sum psalmus eorum. [ Thav. ] Reddes eis vicem, Domine, juxta opera manuum suarum. Dabis eis scutum cordis laborem tuum. Persequeris in furore, et conteres eos sub coelis, Domine. [Cap. IV. Aleph.] Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum? [ Beth. ] Filii Sion inclyti, et amicti auro primo: quomodo reputati sunt in vasa testea, opus manuum figuli? [ Gimel. ] Sed et lamiae nudaverunt mammam, lactaverunt catulos suos: filia populi mei crudelis, quasi struthio in deserto. [ Daleth. ] Adhaesit lingua lactentis ad palatum ejus in siti: parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. Qui vescebantur voluptuose, interierunt in viis: qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora. [ Vav. ] Et major effecta est iniquitas filiae populi mei, peccato Sodomorum, quae subversa est in momento, et non ceperunt in ea manus. [ Zain. ] Candidiores Nazaraei ejus nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores. [ Heth. ] Denigrata est super carbones facies eorum, et non sunt cogniti in plateis: adhaesit cutis eorum ossibus: aruit, et facta est quasi lignum. [ Teth. ] Melius fuit occisis gladio, quam interfectis fame: quoniam isti extabuerunt consumpti a sterilitate terrae. [ Jod. ] Manus mulierum misericordium coxerunt filios suos: facti sunt cibus earum, in contritione filiae populi mei. [ Chaph ] Complevit Dominus furorem suum, effudit iram indignationis suae: et succendit ignem in Sion, et devoravit fundamenta ejus. [ Lamed. ] Non crediderunt reges terrae, et universi habitatores orbis, quoniam ingrederetur hostis et inimicus per portas Jerusalem. [ Mem. ] Propter peccata prophetarum ejus, et iniquitates sacerdotum ejus, qui effuderunt in medio ejus sanguinem justorum. [ Nun. ] Erraverunt caeci in plateis, polluti sunt in sanguine: cumque non possent, tenuerunt lacinias suas. [ Samech. ] Recedite, polluti, clamaverunt eis: recedite, abite, nolite tangere: jurgati quippe sunt, et commoti dixerunt inter gentes: Non addet ultra ut habitet in eis. [ Phe. ] Facies Domini divisit eos, non addet ut respiciat eos: facies sacerdotum non erubuerunt, neque senum miserti sunt. [ Ain. ] Cum adhuc subsisteremus, defecerunt oculi nostri ad auxilium nostrum vanum, cum respiceremus attenti ad gentem, quae salvare non poterat. [ Sade. ] Lubricaverunt vestigia nostra in itinere platearum nostrarum, appropinquavit finis noster; completi sunt dies nostri, quia venit finis noster. [ Coph. ] Velociores fuerunt persecutores nostri aquilis coeli: super montes persecuti sunt nos, in deserto insidiati sunt nobis. [ Res. ] Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris: cui diximus: In umbra tua vivemus in gentibus. [ Sin. ] Gaude, et laetare, filia Edom, quae habitas in terra Hus: ad te quoque perveniet calix. inebriaberis, atque nudaberis. [ Thau. ] Completa est iniquitas tua, filia Sion, non addet ultra ut transmigret te: visitavit iniquitatem tuam, filia Edom, discooperuit peccata tua. INCIPIT ORATIO JEREMIAE PROPHETAE. [Cap. V.] Recordare, Domine, quid acciderit nobis, intuere, et respice opprobrium nostrum. Haereditas nostra versa est ad alienos, domus nostrae ad extraneos. Pupilli facti sumus absque patre, matres nostrae quasi viduae. Aquam nostram pecunia bibimus: ligna nostra pretio comparavimus. Cervicibus nostris minabamur, lassis non dabatur requies. Aegypto dedimus manum, et Assyriis ut saturaremur pane. Patres nostri peccaverunt, et non sunt, et nos iniquitates eorum portavimus. Servi dominati sunt nostri: non fuit qui redimeret de manu eorum. In animabus nostris afferebamus panem nobis, a facie gladii in deserto. Pellis nostra, quasi clibanus exusta est a facie tempestatum famis. Mulieres in Sion humiliaverunt, et virgines in civitatibus Juda. Principes manu suspensi sunt: facies senum non erubuerunt. Adolescentibus impudice abusi sunt, et pueri in ligno corruerunt. Senes de portis defecerunt, juvenes de choro psallentium. Defecit gaudium cordis nostri: versus est in luctum chorus noster. Cecidit corona capitis nostri: vae nobis, quia peccavimus. Propterea moestum factum est cor nostrum, ideo contenebrati sunt oculi nostri. Propter montem Sion, quia disperiit, vulpes ambulaverunt in eo. Tu autem, Domine, in aeternum permanebis, solium tuum in generationem et generationem: Quare in perpetuum oblivisceris nostri? derelinques nos in longitudine dierum? Converte nos, Domine, ad te, et convertemur: innova dies nostros, sicut a principio. Sed projiciens repulisti nos, iratus es contra nos vehementer. Explicit Jeremias propheta. injotfn6534ecnt9qejnqdcz9tsvo0g 0 51298 278753 230703 2026-08-29T16:03:48Z SZC 03 22335 278753 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Iosue |OperaeWikiPaginam= Liber Iosue (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibJos 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO HIERONYMI IN LIBRUM JOSUE BEN NUN. Tandem finito Pentateucho Mosi, velut grandi fenore liberati, ad Jesum filium Nave manum mittimus, quem Hebraei JOSUE BEN NUN , id est, Josue filium Nun, vocant, et ad Judicum librum, quem SOPHTIM appellant, ad RUTH quoque et ESTHER , quos iisdem nominibus efferunt. Monemusque lectorem, ut silvam Hebraicorum nominum, et distinctiones per membra divisas diligens scriptor conservet, ne et noster labor et illius studium pereat. Et ut in primis, quod saepe testatus sum, sciat me non in reprehensionem veterum nova cudere, sicut amici mei criminantur; sed pro virili parte offerre linguae meae hominibus (quos tamen nostra delectant), ut pro Graecorum ἑξαπλοῖς, quae et sumptu et labore maximo indigent, editionem nostram habeant. Et sicubi in antiquorum voluminum lectione dubitarint, haec illis conferentes, inveniant quod requirunt: maxime cum apud Latinos tot sint exemplaria, quot codices; et unusquisque pro arbitrio suo vel addiderit, vel subtraxerit quod ei visum est: et utique non possit verum esse quod dissonat. Unde cesset arcuato vulnere contra nos insurgere scorpius, et sanctum opus venenata carpere lingua desistat, vel suscipiens, si placet, vel contemnens, si displicet: memineritque illorum versuum (Ps. XXXIX, 19 seq.): Os tuum abundavit nequitia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum: haec fecisti et tacui. Existimasti, inique, quod ero tui similis: arguam te, et statuam contra faciem tuam. Quae enim audientis vel legentis utilitas est, nos laborando sudare, et alios detrahendo laborare? dolere Judaeos quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit ablata occasio, et Ecclesiae homines id despicere, immo lacerare, unde adversarii torqueantur? Quod si vetus eis tantum interpretatio placet, quae et mihi non displicet, et nihil extra recipiendum putant: cur ea quae sub asteriscis et obelis, vel addita sunt, vel amputata, legunt, et negligunt? Quare Danielem juxta Theodotionis translationem, Ecclesiae susceperunt? Cur Origenem mirantur, et Eusebium Pamphili, cunctas editiones similiter disserentes? Aut quae fuit stultitia, postquam vera dixerint, proferre quae falsa sunt? Unde autem in novo Testamento probare poterunt assumpta testimonia, quae in libris veteribus non habentur? Haec dicimus, ne omnino calumniantibus tacere videamur. Caeterum post sanctae Paulae dormitionem, cujus vita virtutis exemplum est, et hos libros, quos Eustochio virgini Christi negare non potui, decrevimus, dum spiritus hos regit artus, Prophetarum explanationi incumbere, et omissum jamdiu opus, quodam postliminio repetere: praesertim cum et admirabilis sanctusque vir Pammachius hoc idem litteris flagitet, et nos ad patriam festinantes, mortiferos Sirenarum cantus surda debeamus aure transire. CAPITULATIONES LIBRI JOSUE. TITULI LIBRI JOSUE. I. Post mortem Mosi, Josue Dominus loquitur, et hortatur, ut surgens, Jordane transmisso, ad terram quam promiserat pergeret obtinendam. Tecum ero, ait, confortare et esto robustus. Volumen legis de corde tuo non recedat, et caetera. Ubi Josue praecepit populo in crastinum, ut, cibariis praeparatis, Jordanem pergerent transituri. Duos absconditos viros exploratores ad Jericho dirigit civitatem, qui meretricis Rahab domum ingressi, atque a rege quaesiti absconditi sunt, pactoque inito per murum demissi montana conscendunt, ad Josue veniunt, et quae sibi contigerant pandunt. II. Motis castris, Josue venit ad Jordanem, populum triduo sanctificat Dominus, et Josue dicit: Hodie te incipiam exaltare coram filiis Israel, dic Levitis, cum ingressi fuerint aquas Jordanis, ut stent: ac deinde descendentibus sacerdotibus in aquam, supervenientes aquae instar montium intumescentes in una consistebant mole, inferiores vero desiccatae sunt: super siccam humum omnis populus pertransivit. Bis duodenos pro testimonio lapides de ejus medio apportarunt. III. Castrametantur in Galgalis: Dominus ad Josue dicit ut lapideos faciat cultros, et causam secundae circumcisionis ostendit. Ibi Pascha celebrant: comederunt de frugibus terrae promissionis azyma nova, et non est ultra eis datum manna. Ibi Josue, elevatis oculis, militiae coelestis gladium tenentem principem cernit, et audit: Solve calceamentum de pedibus tuis, et caetera. Et iterum: Tradidi Jericho et regem ejus in manu tua: sit omnis anathema: sic et sic clamabitis, et supradictae sequitur interitus civitatis. Rahab educitur ac servatur. Filii Israel praevaricati sunt, id est, Achan filius Charmi. Ad Hai exercitum dirigit, qui terga hostibus dedit: ipse, scissis vestibus, Dominum deprecatur, et Dominus dicit quod peccaverit populus. Inquisitus qui hoc fecerit, deprehensus et a populo lapidatus. IV. Praecepit Dominus, ut ad supradictam pergeret civitatem, atque, clypeo elevato, sciret sibi eam fuisse contraditam: qui pergens cepit, occidit, delevit: jumenta autem et praedam civitatis populus invicem sibi distribuit, et aedificato altari sacrificium obtulit. Deuteronomium scripsit, verba benedictionis et maledictionis omni populo legit. Ubi reges Chanaan turbantur, Gabaonitae legatos callide mittunt, foedus ineunt, et in servitium deputantur. V. Ubi quinque reges Amorrhaeorum congregantur adversus Israel, et Josue eos persequitur, et dicit: Stet sol in Gabaon, et caetera, caesoque exercitu, quinque reges in speluncam fugiunt, atque apprehensi occiduntur: eodem die percutit Mageda et Lemna, deinde Lachis et Gaser, omnesque montanas et plano positas civitates, Domino tradente, possedit. VI. Ubi Enacim interfectos reges enumerat singulos, id est, triginta unum, quibus exstinctis provincias eorum possedit. VII. Dixit Dominus ad Josue: Senuisti et longaevus es, divide terram filiis Israel, atque sedens cum Eleazaro sacerdote universam terram dividit. Chaleb ad eum loquitur ut Cariath-Sepher civitatem ei sorte contraderet, sicut jusserat Dominus. Et sequitur quae sors unicuique tribui sit tradita. VIII. In Silo fixerunt tabernaculum testimonii, et inde ad reliquam, quae necdum subjecta fuerat, terram dirigit inspectores. IX. Praecepit Dominus Josue, ut urbes in praesidia fugitivorum separentur, sicut locutus est ad Mosen, et legem dat, qui illarum civitatum debeat intrare praesidia. Levitis et sacerdotibus civitates et suburbana distribuuntur. X. Josue vocavit Rubenitas, et Gaditas, et mediam partem tribus Manasse, et dixit eis: Implestis imperium Domini, ite in tabernacula vestra, et pergentes ad tumulos Jordanis aedificaverunt altare infinitae magnitudinis, quod Josue et Israel putaverunt esse sacrilegum, et nuntios dirigunt, qui ratione accepta leniti sunt. XI. Josue vocavit omnem Israelem, et admonet ut serviant Domino. Enumerat seriem generationis antiquae, et quomodo de Aegypto sint liberati: quomodo Amorrhaei, Chananaei et caeteri sint traditi in manus eorum. Josue lapidem posuit in testimonium, post haec mortuus est ac sepultus in Thamnathsare. Ossa Joseph sepeliuntur in Sichem, et Eleazar sacerdos mortuus est. BREVES LIBRI JOSUE. I. Promittit Deus Josue dicens: Sicut fui cum Moyse, ero et tecum. II. Praeparare cibaria jubetur populo, ut transeat Jordanem. III. Destinantur exploratores a Josue in Jericho. IV. Promittit Dominus Josue dicens: Hodie incipiam exaltare te coram omni Israel, ut sciant quia sicut fui cum Moyse, ita et tecum sum. V. Jubente Domino, siccatur alveus Jordanis transeunte Israel. VI. Duodecim lapides electi de Jordanis alveo ob commemorationem futuri temporis. VII. Introeunte Israel terram Chanaam, territi sunt cuncti reges. VIII. Haec autem causa est secundae circumcisionis. IX. Hucusque comederunt manna. X. Ostendit se angelus Domini Josue, qui dixit: Princeps exercitus Domini sum. XI. De obsidione vel subversione urbis Jericho. XII. Imprecatio Josue. XIII. Praevaricatio populi. XIV. Confortat Dominus Josue ad praeliandum. XV. Perturbatio regum. XVI. Simulatio Gabaonitarum. XVII. Conglobati quinque reges contra Josue ascenderunt. Tunc imperavit soli, et stetit spatio diei unius. XVIII. Juvante Domino, exstincti sunt reges cum exercitu suo. XIX. Ruben, Gad et dimidia tribus Manasse terram sibi dari postulant a Moyse. XX. Hi sunt reges terrae quos percussit Josue et filii Israel. XXI. Dividere terras populis hortatur Dominus Josue. XXII. Promissum repetit Chaleb montem, in quo Hebron: hic legis Adam situm. XXIII. Sors Judae. XXIV. Sors filiorum Joseph, Ephraim, et Manasse. XXV. Filii Joseph petunt sibi augmentari funiculum a Josue, quibus ait: Ascendite in montem, et succidite silvam, et mundate vobis ad habitandum spatia. XXVI. Congregatique sunt omnes filii Israel in Silo. XXVII. Destinantur viri ad describendam terram, reversique descriptionem tradunt Josue, qui misit sortes coram Domino in Silo, divisitque terram filiis Israel in septem partes. XXVIII. Urbes fugitivorum. XXIX. Urbes Levitarum. XXX. Post bellorum turbines data est requies a Domino. XXXI. Inconsulta re factum a tribu Ruben altare immensae magnitudinis. XXXII. Replicat a principio Josue cuncta Israeli cum testatione, ne discedant a praeceptis Domini, appropinquante die obitus sui. XXXIII. Unde natus sit Abraham, vel ubi perductus. Item congregatis cum pacto obtestationis, alloquitur eos Josue. CAPITULA LIBRI JESU NAVE. I. Transite per media castra. II. Exploratores missi de Settim. III. Exploratores Rahab testatur. IV. Hic populo dicit: Purificate. V. Ubi Dominus dicit ad Jesum: Incipiam te exaltare. VI. Jordanis siccatus. VII. Parate duodecim viros ad lapides tollendos. VIII. Lapides sublati. IX. De instructione filiorum. X. Jesus exaltatus. XI. Sacerdotes de Jordane excesserunt. XII. Item filii instruendi. XIII. Gentium reges territi. XIV. De cultellis petrinis. XV. Circumcisio. XVI. Maledictum ablatum. XVII. Pascha. XVIII. Manna defecit. XIX. Angelus visus. XX. Jericho circumdari jubetur. XXI. Jesus dicit populo: Nec clamaveritis. XXII. De anathemate. XXIII. Muri Jericho ceciderunt. XXIV. De Rahab servanda. XXV. Maledictus qui aedificaverit civitatem Jericho. XXVI. De anathemate, qui concupivit. XXVII. Populus fugatus. XXVIII. Peccavit plebs. XXIX. Jesus de anathemate scrutatur. XXX. Achar de anathemate confusus. XXXI. Prima pugna Jesus, Ahi civitatem per insidiam capit. XXXII. Gentes adversum Jesum collectae. XXXIII. Jesus altare aedificat, et ibi Deuteronomium scribit. XXXIV. Jesus legem benedictionum et maledictionum omni populo legit. XXXV. Gabaonitae audientes famam Josue. XXXVI. Ubi acceperunt Gabaonitae pacem, et Deum non invocaverunt. XXXVII. Gabaonitae ligni caesores facti. XXXVIII. Rex Jerusalem adversus Gabaonitas cum aliis regibus pugnat. XXXIX. Gabaonitae auxilium petunt a Jesu. XL. Lapidibus coeli reges gentium interfecti. XLI. Sol stat in Gabaon, et luna in valle Aialon. XLII. Reges in spelunca. XLIII. Reges de spelunca producti atque interfecti. XLIV. Sedes super cervices regum. XLV. Regiones quas accepit Jesus cum suis regibus, Macedam et omnes habitatores ejus. XLVI. De Lebna in Lachis. XLVII. Hiram auxiliator Lachis. XLVIII. Eglon expugnatur. XLIX. Hebron capta. L. Dabiram cepit atque vastavit. LI. Terram montuosam percussit. LII. Jabin congregat omnes reges adversus Jesum. LIII. Equi gentium subnervati. LIV. Civitates muratas non succendit. LV. Dominus dedit in his agendum, ut bellarent, nec haberent misericordiam. LVI. Enacim exterminati. LVII. Nomina regum interfectorum a Moyse. LVIII. Reges quos Jesus interfecit. LIX. Terra expugnata, et in haereditatem divisa. LX. Divisio terrae quam Moyses duabus et dimidiae tribui Manasse trans Jordanem divisit. LXI. Sors tribus Ruben. LXII. Sors filiorum Gad. LXIII. Sors dimidiae tribus Manasse. LXIV. Hic Eleazar et principes terram novem tribubus partiuntur. LXV. Chaleb ad Jesum. LVI. Nomen Hebron quae prius vocabatur Cariatharbe. LXVII. Sors tribus Judae. LXVIII. Chaleb pars inter filios Judae. LXIX. Chaleb propter civitatem litterarum, Axam filiam suam dedit Othoniel. LXX. Filia Chaleb partem agri a patre postulat. LXXI. Nomina civitatum Juda. LXXII. Nomina civitatum quae sunt in campestribus. LXXIII. Jebusaeum Juda expugnare non potuit. LXXIV. Sors filiorum Joseph. LXXV. Termini Ephraim. LXXVI. Quem Ephraim non expugnavit. LXXVII. Sors filiorum Manasse. LXXVIII. Filiae Salphaad. LXXIX. Terminus filiorum Manasse. LXXX. Quem Manasse expugnare non potuit. LXXXI. Congregatio filiorum Israel in Silo. LXXXII. Jesus septem tribubus semel terram partitur, et mittit viros ad terminandum. LXXXIII. Sortes missae in Silo, sors prima tribus Benjamin. LXXXIV. Nomina civitatum Benjamin. LXXXV. Sors secunda filiorum Simeon. LXXXVI. Sors tertia filiorum Zabulon. LXXXVII. Sors quarta filiorum Issachar. LXXXVIII. Sors quinta filiorum Aser. LXXXIX. Sors sexta filiorum Nephthali. XC. Sors septima filiorum Dan. XCI Filii Dan pugnaverunt contra Lesem, et ceperunt eam. XCII. Civitas quam filii Israel Jesu dederunt. XCIII. Praeceptum civitatum refugii. XCIV. Nomina civitatum refugii. XCV. Filii Levi propter civitates interpellaverunt et acceperunt. XCVI. Sors populi Caath. XCVII. Sors filiorum Gerson. XCVIII. Sors filiorum Merari. XCIX. Hebron civitas refugii filiis Aaron data. C. Civitas refugii filiorum Gerson. CI. Civitas refugii filiorum Merari. CII. Dominus sicut promisit, implevit. CIII. Ruben et Gad Jesus reverti jubet in terram suam. CIV. De ara quam duae tribus et dimidia aedificaverunt. CV. Jesus populum novissime contestatur. CVI. Jesus dicit: Ecce ego decurro viam. CVII. De crabronibus quos misit Dominus. CVIII. Liberum arbitrium. CIX. Non potestis Domino servire, quia Deus sanctus est. CX. De lapide testamenti. INCIPIT LIBER JOSUE BEN NUN. [T. I, B. I, Cap. I.] Et factum est post mortem Mosi, servi Domini, ut loqueretur Dominus ad Josue filium Nun, ministrum Mosi, et diceret ei: Moses servus meus mortuus est: surge, et transi Jordanem istum, tu, et omnis populus tecum in terram, quam ego dabo filiis Israel. Omnem locum, quem calcaverit vestigium pedis vestri, vobis tradam, sicut locutus sum Mosi. A deserto et Libano usque ad flumen magnum Euphratem, omnis terra Hetthaeorum usque ad mare magnum contra solis occasum erit terminus vester. Nullus poterit vobis [h. tibi] resistere cunctis diebus vitae tuae: sicut fui cum Mose [ Vulg. addit ita], ero et tecum: non dimittam, nec derelinquam te. Confortare, et esto robustus: tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patribus tuis [h. eorum], ut traderem eam illis. Confortare igitur, et esto robustus valde, ut custodias et facias omnem legem quam praecepit tibi Moses servus meus: ne declines ab ea ad dexteram vel ad sinistram, ut intelligas cuncta quae agis. Non recedat volumen legis hujus de ore tuo: sed meditaberis in eo diebus ac noctibus, ut custodias et facias omnia quae scripta sunt in eo: tunc diriges viam tuam, et intelliges eam. Ecce praecipio tibi, confortare et esto robustus. Noli metuere, et noli timere, quoniam tecum est Dominus Deus tuus in omnibus ad quaecumque perrexeris. [B. II, C. I.] Praecepitque Josue principibus populi, dicens: Transite per medium castrorum, et imperate populo, ac dicite: Praeparate vobis cibaria: quoniam post diem tertium transibitis Jordanem, et intrabitis ad possidendam terram quam Dominus Deus vester daturus est vobis. Rubenitis quoque et Gadditis et dimidiae tribui Manasse ait: Mementote sermonis, quem praecepit vobis Moses famulus Domini, dicens: Dominus Deus vester dedit vobis requiem et omnem terram [h. et terram istam]. Uxores vestrae, et filii, ac jumenta manebunt in terra, quam dedit vobis Moses trans Jordanem: vos autem transite armati ante fratres vestros, omnes fortes manu, et pugnate pro eis, donec det Dominus requiem fratribus vestris, sicut et vobis dedit: et possideant ipsi quoque terram, quam Dominus Deus vester daturus est eis, et sic revertemini in terram possessionis vestrae, et habitabitis in ea, quam vobis dedit Moses famulus Domini trans Jordanem contra solis ortum. Responderuntque ad Josue, atque dixerunt: Omnia, quae praecepisti nobis, faciemus, et quocumque miseris, ibimus. Sicut obedivimus in cunctis Mosi, ita obediemus et tibi: tantum sit Dominus Deus tuus tecum, sicut fuit cum Mose. Qui contradixerit ore tuo, et non obedierit cunctis sermonibus tuis [ Vulg. tacet tuis] quos praeceperis ei, moriatur. Tu tantum confortare et viriliter age. (B. III, C. II, Cap. II.) Misit ergo Josue filius Nun de Settim duos viros exploratores abscondite, et dixit eis: Ite, et considerate terram, urbemque Jericho. Qui pergentes ingressi sunt domum mulieris meretricis, nomine Rahab, et quieverunt apud eam. Nuntiatumque est regi Jericho, et dictum: Ecce viri ingressi sunt huc per noctem de filiis Israel, ut explorarent terram. Misitque rex Jericho ad Rahab, dicens: Educ viros, qui venerunt ad te, et ingressi sunt domum tuam: exploratores quippe sunt, et omnem terram [h. explorare enim venerunt omnem terram] considerare venerunt. Tollensque mulier viros, abscondit, et ait: Fateor, venerunt ad me, sed nesciebam unde essent: cumque porta clauderetur in tenebris, et illi pariter exierunt, nescio quo abierint, persequimini cito, et comprehendetis eos. Ipsa autem fecit ascendere viros in solarium domus suae [h. Non habet, domus suae], operuitque eos lini stipula, quae ibi erat. Ii autem qui missi fuerant, secuti sunt eos per viam quae ducit ad vadum Jordanis: illisque egressis statim, porta clausa est. Necdum obdormierant qui latebant, et ecce mulier ascendit ad illos, et ait [h. ad illos in solarium et ait]: Novi quod Dominus tradiderit vobis terram: etenim irruit in nos terror vester, et elanguerunt omnes habitatores terrae [h. a facie vestra]. Audivimus quod siccaverit Dominus aquas maris Rubri ad vestrum introitum, quando egressi estis ex Aegypto, et quae feceritis duobus Amorrhaeorum regibus, qui erant trans Jordanem, Seon et Og, quos interfecistis. Et haec audientes pertimuimus, et [h. non habet] elanguit cor nostrum, nec remansit in nobis spiritus ad introitum vestrum. Dominus enim Deus vester, ipse est Deus in coelo sursum, et in terra deorsum. [C. III.] Nunc ergo jurate mihi per Dominum, ut quomodo ego feci vobiscum misericordiam, ita et vos faciatis cum domo patris mei: detisque mihi signum verum, ut salvetis [h. et vivificetis, etc., et est sensus, Recipite eos in cultum fidei vestrae] patrem meum et matrem meam, fratres ac sorores meas, et omnia quae eorum sunt, et eruatis animas nostras de morte. Qui responderunt ei: Anima nostra sit pro vobis in mortem, si tamen non prodideris nos. Cumque tradiderit nobis Dominus terram, faciemus in te misericordiam et veritatem. Demisit ergo eos per funem de fenestra: domus enim ejus haerebat muro. Dixitque ad eos: Ad montana conscendite, ne forte occurrant vobis revertentes [h. persequentes]: ibique latete tribus diebus, donec redeant, et sic ibitis per viam vestram. Qui dixerunt ad eam: Innoxii erimus a juramento hoc, quo adjurasti nos, si ingredientibus nobis terram, signum fuerit funiculus iste coccineus, et ligaveris eum in fenestra, per quam nos demisisti: patrem tuum ac matrem, fratresque et omnem cognationem tuam, congregaveris in domum tuam. Qui ostium domus tuae egressus fuerit, sanguis ipsius erit in caput ejus, et nos erimus innoxii. Cunctorum autem sanguis, qui tecum in domo fuerint, redundabit in caput nostrum, si eos aliquis tetigerit. Quod si nos prodere volueris, et sermonem istum proferre in medium, erimus mundi ab hoc juramento, quo adjurasti nos. Et illa respondit: Sicut locuti estis, ita fiat. Dimittensque eos ut pergerent, appendit funiculum coccineum in fenestra. Illi vero ambulantes pervenerunt ad montana, et manserunt ibi tres dies, donec reverterentur qui fuerant persecuti: quaerentes enim per [ Vulg. add. omnem] viam, non repererunt eos. Quibus urbem ingressis [h. non habet hoc], reversi sunt et descenderunt exploratores de monte, et, Jordane transmisso, venerunt ad Josue filium Nun, narraveruntque ei omnia quae acciderant sibi, atque dixerunt: Tradidit Dominus in manus nostras omnem terram hanc, et timore prostrati sunt cuncti habitatores ejus [h. ante faciem nostram]. [T. II, Cap. III.] Igitur Josue de nocte consurgens movit castra: egredientesque de Settim, venerunt ad Jordanem ipse et omnes filii Israel, et morati sunt ibi tres dies. Quibus evolutis transierunt praecones per castrorum medium, et clamare coeperunt: Quando videritis arcam foederis domini Dei vestri, et sacerdotes stirpis Leviticae portantes eam, vos quoque consurgite [h. de locis vestris], et sequimini praecedentes: sitque inter vos et arcam spatium cubitorum duum millium, ut procul videre possitis, et nosse per quam viam ingrediamini, quia prius non ambulastis per eam: et cavete ne appropinquetis ad arcam [h. duum millium ad mensuram, et cavete ne appropinquetis ad arcam, ut cognoscatis viam per quam ingrediamini, quia non ambulastis per eam ab heri et nudius tertius]. [C. IV.] Dixitque Josue ad populum: Sanctificamini: cras enim faciet Dominus inter vos mirabilia. Et ait ad sacerdotes: Tollite arcam foederis, et praecedite populum: Qui jussa complentes, tulerunt et ambulaverunt ante eos. [B. IV, C. V.] Dixitque Dominus ad Josue: Hodie incipiam exaltare te coram omni Israel: ut sciant, quod sicut cum Mose fui, ita et tecum sim. Tu autem praecipe sacerdotibus, qui portant arcam foederis, et dic eis: Cum ingressi fueritis partem aquae Jordanis, state in ea. Dixitque Josue ad filios Israel: Accedite huc, et audite verba Domini Dei vestri. Et rursum: In hoc, inquit, scietis quod [h.] Deus vivens in medio vestri est, et disperdet in conspectu vestro Chananaeum, et Hetthaeum, et Evaeum et Pherezaeum, Gergesaeum quoque et Amorrhaeum et Jebusaeum. Ecce, arca foederis Domini omnis terrae antecedet vos per Jordanem. Parate duodecim viros de tribubus Israel, singulos per singulas tribus. [C. VI.] Et cum posuerint vestigia pedum suorum, sacerdotes qui portant arcam [h.] foederis Domini Dei universae terrae, in aquis Jordanis, aquae quae inferiores sunt, decurrent atque deficient: quae autem desuper veniunt, in una mole consistent. [B. V.] Igitur egressus est populus de tabernaculis suis [ Vulg. tac. suis], ut transirent Jordanem: et sacerdotes, qui portabant arcam foederis, pergebant ante eum. Ingressisque eis Jordanem, et pedibus eorum tinctis in parte aquae (Jordanis autem ripas alvei sui tempore messis impleverat), steterunt aquae descendentes in uno loco, et ad instar montis intumescentes apparebant procul, ab urbe quae vocatur Adom usque ad locum Sarthan: quae autem inferiores erant, in mare Solitudinis (quod nunc vocatur Mortuum), descenderunt, usquequo omnino deficerent. Populus autem incedebat contra Jericho: et sacerdotes, qui portabant arcam foederis Domini, stabant super siccam humum in medio Jordanis accincti, omnisque populus per arentem alveum transibat. [B. VI, C. VII, Cap. IV.] Quibus transgressis, dixit Dominus ad Josue: Elige duodecim viros singulos per singulas tribus: et praecipue eis, ut tollant de medio Jordanis alveo, ubi steterunt sacerdotum pedes, duodecim durissimos [h. non habet, durissimos] lapides, quos ponetis in loco castrorum, ubi fixeritis hac nocte tentoria. [C. VIII.] Vocavitque Josue duodecim viros, quos elegerat de filiis Israel, singulos de tribubus singulis, et ait ad eos: Ite ante arcam Domini Dei vestri ad Jordanis medium, et portate inde singuli singulos lapides in humeris vestris, juxta numerum filiorum Israel, ut sit signum inter vos. [C. IX.] Et quando interrogaverint vos filii vestri cras, dicentes: Quid sibi volunt isti lapides? respondebitis eis: Defecerunt aquae Jordanis ante arcam foederis Domini, cum transiret eum: idcirco positi sunt lapides isti in monimentum filiorum Israel usque in aeternum. Fecerunt ergo filii Israel sicut eis praecepit Josue, portantes de medio Jordanis alveo duodecim lapides, ut ei Dominus imperarat, juxta numerum filiorum Israel, usque ad locum, in quo castrametati sunt, ibique posuerunt eos. Alios quoque duodecim lapides posuit Josue in medio Jordanis alveo, ubi steterunt sacerdotes, qui portabant arcam foederis: et sunt ibi usque in praesentem diem. Sacerdotes autem, qui portabant arcam, stabant in Jordanis medio, donec omnia complerentur, quae Josue, ut loqueretur ad populum, praeceperat Dominus, et dixerat ei Moses. Festinavitque populus, et transiit. Cumque transissent omnes, transivit et arca Domini, sacerdotesque pergebant ante populum. Filii quoque Ruben, et Gad, et dimidia tribus Manasse, armati praecedebant fratres suos filios Israel, sicut eis praeceperat Moses [h. praecedebant filios Israel, sicut locutus est ad eos Moses. Quadraginta millia pugnatorum incedebant coram Domino]. [C. X.] Et quadraginta pugnatorum millia per turmas, et cuneos incedebant per plana atque campestria urbis Jericho. In die illo magnificavit Dominus Josue coram omni Israel, ut timerent eum, sicut timuerant Mosen, dum adviveret. [C. XI.] Dixitque ad eum: Praecipe sacerdotibus, qui portant arcam foederis [h. testamenti], ut ascendant de Jordane. Qui praecepit eis, dicens; Ascendite de Jordane. Cumque ascendissent portantes arcam foederis Domini, et siccam humum calcare coepissent, reversae sunt aquae in alveum suum, et fluebant sicut ante consueverant. Populus autem ascendit de Jordane, decima die primi mensis, et castrametati sunt in Galgalis contra orientalem plagam urbis Jericho. Duodecim quoque lapides, quos de Jordanis alveo sumpserant, posuit Josue in Galgalis, et dixit ad filios Israel: [C. XII.] Quando interrogaverint filii vestri cras patres suos, et dixerint eis: Quid sibi volunt isti lapides? docebitis eos, atque dicetis: Per arentem alveum transivit Israel Jordanem istum, siccante Domino Deo vestro aquas ejus in conspectu vestro, donec transiretis: sicut fecerat prius in mari Rubro, quod siccavit donec transiremus: ut discant omnes terrarum populi fortissimam Domini manum, et ut vos timeatis Dominum Deum vestrum omni tempore. [B. VII, C. XIII, Cap. V.] Postquam ergo audierunt omnes reges Amorrhaeorum, qui habitabant trans Jordanem ad occidentalem plagam, et cuncti reges Chanaan, qui propinqua possidebant magni maris loca, quod siccasset Dominus fluenta Jordanis coram filiis Israel donec transirent, dissolutum est cor eorum, et non remansit in eis spiritus timentium introitum filiorum Israel. [T. III, B. VIII, C. XIV.] Eo tempore ait Dominus ad Josue: Fac tibi cultros lapideos, et circumcide secundo filios Israel. [C. XV.] Fecit quod jusserat Dominus, et circumcidit filios Israel in colle praeputiorum. Haec autem causa est secundae circumcisionis: Omnis populus, qui egressus est ex Aegypto generis masculini, universi bellatores viri, mortui sunt in deserto per longissimos viae circuitus, qui omnes circumcisi erant. Populus autem qui natus est in deserto, per quadraginta annos itineris latissimae solitudinis, incircumcisus fuit, donec consumerentur qui non audierant vocem Domini, et quibus ante juraverat, ut non ostenderet eis terram lacte et melle manantem. Horum filii in locum successerunt patrum, et circumcisi sunt a Josue: quia sicut nati fuerant, in praeputio erant [h. quia praeputiati erant ], nec eos in via aliquis circumciderat. Postquam autem omnes circumcisi sunt, manserunt in eodem castrorum loco, donec sanarentur. [C. XVI.] Dixitque Dominus ad Josue: Hodie abstuli opprobrium Aegypti a vobis. Vocatumque est nomen loci illius Galgala [h. Gilgal], usque in praesentem diem. [C. XVII.] Manseruntque filii Israel in Galgalis, et fecerunt phase, quartadecima die mensis ad vesperum, in campestribus Jericho: et comederunt de frugibus terrae die altero, azymos panes, et polentam ejusdem anni. [B. IX, C. XVIII.] Defecitque manna postquam comederunt de frugibus terrae, nec usi sunt ultra cibo illo filii Israel, sed comederunt de frugibus praesentis anni terrae Chanaan. [B. X, C. XIX.] Cum autem esset Josue in agro urbis Jericho, levavit oculos, et vidit virum stantem contra se, et evaginatum tenentem gladium, perrexitque ad eum, et ait: Noster es, an adversariorum? Qui respondit: Nequaquam: sed sum princeps exercitus Domini, et nunc venio. Cecidit Josue pronus in terram, et adorans ait: Quid dominus meus loquitur ad servum suum? Solve, inquit, calceamentum tuum de pedibus tuis; locus enim, in quo stas, sanctus est. Fecitque Josue ut sibi fuerat imperatum. [B. XI, Cap. VI.] Jericho autem clausa erat atque munita, timore filiorum Israel, et nullus egredi audebat aut ingredi: [C. XX.] Dixitque Dominus ad Josue: Ecce dedi in manu tua Jericho, et regem ejus, omnesque fortes viros. Circuite urbem cuncti bellatores semel per diem: sic facietis sex diebus. Septimo autem die sacerdotes tollant septem buccinas [h. Sic facietis sex die bus, et septem sacerdotes tollent septem buccinas, quarum usus est in jubilaeo, et praecedant arcam. Et in septima die septies circuibitis civitatem, et sacerdotes clangent], quarum usus est in jubilaeo, et praecedant arcam foederis: septiesque circuibitis civitatem, et sacerdotes clangent buccinis. Cumque insonuerit vox tubae longior atque concisior, et in auribus vestris increpuerit, conclamabit omnis populus vociferatione maxima, et muri funditus corruent civitatis, ingredienturque singuli per locum contra quem steterint. Vocavit ergo Josue filius Nun sacerdotes, et dixit ad eos: Tollite arcam foederis, et septem alii sacerdotes tollant septem jubilaeorum buccinas, et incedant ante arcam Domini. Ad populum quoque ait: Ite, et circumite civitatem, armati praecedentes arcam Domini. Cumque Josue verba finisset, et septem sacerdotes septem buccinis clangerent ante arcam foederis Domini, omnisque praecederet armatus exercitus, reliquum vulgus arcam sequebatur, ac buccinis omnia concrepabant [C. XXI.] Praeceperat autem Josue populo, dicens: Non clamabitis, nec audietur vox vestra, neque ullus sermo ex ore vestro egredietur: donec veniat dies in quo dicam vobis: Clamate et vociferamini. Circumivit ergo arca Domini civitatem semel per diem, et reversa in castra, mansit ibi. Igitur Josue de nocte consurgente, tulerunt sacerdotes arcam Domini, et septem ex eis septem buccinas, quarum in jubilaeis [ Vulg. jubilaeo] usus est: praecedebantque arcam Domini ambulantes atque clangentes: et armatus populus ibat ante eos, vulgus autem reliquum sequebatur arcam, et buccinis personabat. Circumieruntque civitatem secundo die semel, et reversi sunt in castra. Sic fecerunt sex diebus. Die autem septimo, diluculo consurgentes, circumierunt urbem, sicut dispositum erat, septies. Cumque septimo circuitu clangerent buccinis sacerdotes, dixit Josue ad omnem [h. ad populum] Israel: Vociferamini: tradidit enim vobis Dominus civitatem. [C. XXII.] Sitque civitas haec anathema, et omnia quae in ea sunt, Domino. Sola Rahab meretrix vivat cum universis qui cum ea in domo sunt: abscondit enim nuntios quos direximus. Vos autem cavete, ne de his, quae praecepta sunt, quidpiam contingatis, et sitis praevaricationis rei, et omnia castra Israel sub peccato sint atque turbentur. Quidquid autem auri et argenti fuerit, et vasorum aeneorum ac ferri, Domino consecretur, repositum in thesauris ejus. [C. XXIII]. Igitur vociferante omni populo, et clangentibus tubis, postquam in aures multitudinis vox sonitusque increpuit, muri illico corruerunt: et ascendit unusquisque per locum, qui contra se erat, ceperuntque civitatem, et interfecerunt omnia quae erant in ea, a viro usque ad mulierem, ab infante usque ad senem. Boves quoque et oves et asinos in ore gladii percusserunt. [C. XXIV.] Duobus autem viris, qui exploratores missi fuerant, dixit Josue: Ingredimini domum mulieris meretricis, et producite eam, et omnia quae illius sunt, sicut illi juramento firmastis. Ingressique juvenes, eduxerunt Rahab, et parentes ejus, fratres quoque, et cunctam supellectilem ac cognationem illius, et extra castra Israel manere fecerunt. Urbem autem, et omnia quae in ea erant, succenderunt, absque auro et argento, et vasis aeneis, ac ferro, quae in aerarium Domini consecrarunt. Rahab vero meretricem, et domum patris ejus, atque omnia quae habebat, fecit Josue vivere, et habitaverunt in medio Israel usque in praesentem diem: eo quod absconderit nuntios, quos miserat ut explorarent Jericho. [B. XII, C. XXV.] In tempore illo imprecatus est Josue, dicens: Maledictus vir coram Domino, qui suscitaverit et aedificaverit civitatem Jericho. In primogenito suo fundamenta illius jaciat; et in novissimo liberorum ponat portas ejus. Fuit ergo Dominus cum Josue, et nomen ejus in omni terra vulgatum est. [B. XIII, C. XXVI, Cap. VII.] Filii autem Israel praevaricati sunt mandatum, et usurpaverunt de anathemate. Nam Acham filius Charmi, filii Zabdi, filii Zare de tribu Juda, tulit aliquid de anathemate: iratusque est Dominus contra filios Israel. Cumque mitteret Josue de Jericho viros contra Ai, quae est juxta Beth-Aven, ad orientalem plagam oppidi Beth-El, dixit eis: Ascendite, et explorate terram. Qui praecepta complentes exploraverunt Ai. Et reversi dixerunt ei: Non ascendat omnis populus, sed duo vel tria millia virorum pergant, et deleant civitatem: quare omnis populus frustra vexetur [ Vulg. vexabitur] contra hostes paucissimos? [C. XXVII.] Ascenderunt ergo tria millia pugnatorum [h. virorum]. Qui statim terga vertentes, percussi sunt a viris urbis Ai, et corruerunt ex eis triginta et sex homines: persecutique sunt eos adversarii de porta usque Sabarim, et ceciderunt per prona fugientes: pertimuitque cor populi, et instar aquae liquefactum est. Josue vero scidit vestimenta sua, et cecidit pronus in terram coram arca Domini usque ad vesperum, tam ipse quam omnes senes Israel: miseruntque pulverem super capita sua, et dixit Josue: Heu, Domine Deus, quid voluisti traducere populum istum Jordanem fluvium [h. non habet fluvium], ut traderes nos in manus Amorrhaei, et perderes? utinam ut coepimus, mansissemus trans Jordanem. Mi Domine Deus [h. non habet], quid dicam, videns Israelem hostibus suis terga vertentem? Audient Chananaei et omnes habitatores terrae, ac pariter conglobati circumdabunt nos, atque delebunt nomen nostrum de terra: et quid facies magno nomini tuo? [C. XXVIII.] Dixitque Dominus ad Josue: Surge, cur jaces pronus in terra? Peccavit Israel, et praevaricatus est pactum meum: tuleruntque de anathemate, et furati sunt atque mentiti, et absconderunt inter vasa sua. Nec poterit Israel stare ante hostes suos, eosque fugiet: quia pollutus est anathemate [h. factus est anathema]. Non ero ultra vobiscum, donec conteratis eum qui hujus sceleris reus est. Surge, sanctifica populum, et dices eis: Sanctificamini in crastinum: haec enim dicit Dominus Deus Israel: Anathema in medio tui est, Israel: non poteris stare coram hostibus tuis, donec deleatur ex te qui hoc contaminatus est scelere. Accedetisque mane singuli per tribus vestras: et quamcumque tribum sors invenerit, accedet per cognationes suas, et cognatio per domos domusque per viros. Et quicumque ille in hoc facinore fuerit deprehensus, comburetur igni cum omni substantia sua: quoniam praevaricatus est pactum Domini, et fecit nefas in Israel. [C. XXIX.] Surgens itaque Josue mane, applicavit Israel per tribus suas, et inventa est tribus Juda. Quae cum juxta familias suas esset oblata, inventa est familia Zarai. Illam quoque per viros offerens, reperit Zabdi: cujus domum in singulos dividens viros, invenit Achan filium Charmi, filii Zabdi, filii Zare de tribu Juda. Et ait ad Achan: Fili mi, da gloriam Domino Deo Israel, et confiteare, atque indica mihi quid feceris, ne abscondas. [C. XXX.] Responditque Achan Josue, et dixit ei: Vere ego peccavi Domino Deo Israel, et sic et sic feci. Vidi enim inter spolia pallium coccineum valde bonum [h. pallium de Senaar unum bonum], et ducentos siclos argenti, regulamque auream quinquaginta siclorum: et concupiscens abstuli, et abscondi in terra contra medium tabernaculi mei, argentumque fossa humo operui. Misit ergo Josue ministros: qui currentes ad tabernaculum illius repererunt cuncta abscondita in eodem loco, et argentum simul. Auferentesque de tentorio tulerunt ea ad Josue et ad omnes filios Israel, projeceruntque ante Dominum. Tollens itaque Josue Achan filium Zare, argentumque et pallium, et auream regulam, filiosque ejus et filias, boves et asinos, et oves, ipsumque tabernaculum, et cunctam supellectilem (et omnis Israel cum eo); duxerunt eos ad Vallem Achor: ubi dixit Josue: Quia [ Vulg. qui] turbasti nos, exturbet te Dominus in die hac. Lapidavitque eum omnis Israel: et cuncta quae illius erant, igne consumpta sunt. Congregaverunt quoque super eum acervum magnum lapidum, qui permanet usque in praesentem diem. Et aversus est furor Domini ab eis. Vocatumque est nomen loci illius, Vallis Achor, usque hodie. [T. IV, B. XIV. C. XXXI, Cap. VIII.] Dixit autem Dominus ad Josue: Ne timeas, neque formides: tolle tecum omnem multitudinem pugnatorum, et consurgens ascende in oppidum Ai. Ecce tradidi in manu tua regem ejus, et populum urbemque et terram. Faciesque urbi Ai, et regi ejus, sicut fecisti Jericho, et regi illius: praedam vero et omnia animantia diripietis vobis: pone insidias urbi post eam. Surrexitque Josue, et omnis exercitus bellatorum cum eo, ut ascenderent in Ai: et electa triginta millia virorum fortium misit nocte, praecepitque eis, dicens: Ponite insidias post civitatem: nec longius recedatis: et eritis omnes parati. Ego autem, et reliqua multitudo quae mecum est, accedemus ex adverso contra urbem. Cumque exierint contra nos, sicut ante fecimus [h. non habet fecimus ], fugiemus et terga vertemus: donec persequentes ab urbe longius protrahantur [ Vulg. protrahamur]: putabunt enim fugere nos sicut prius. Nobis ergo fugientibus, et illis sequentibus, consurgetis de insidiis, et vastabitis civitatem: tradetque eam Dominus Deus vester in manus vestras. Cumque ceperitis urbem [ Vulg. tacet urbem], succendite eam, et sic omnia facietis, ut jussi [h. juxta verbum Domini facite. Videte quia ego praecipio vobis]. Dimisitque eos, et perrexerunt ad insidiarum locum, sederuntque inter Beth-El et Ai, ad occidentalem plagam urbis Ai: Josue autem in nocte illa in medio mansit populi, surgensque diluculo recensuit socios, et ascendit cum senioribus in fronte exercitus, vallatus auxilio pugnatorum. Cumque venissent et ascendissent ex adverso civitatis, steterunt ad septentrionalem urbis plagam, inter quam et eos vallis media erat. Quinque millia autem viros elegerat, et posuerat in insidiis inter Beth-El et Ai, ex occidentali parte ejusdem civitatis: omnis vero reliquus exercitus ad aquilonem aciem dirigebat, ita ut novissimi multitudinis [ Vulg. addit illius] occidentalem plagam urbis attingerent. Abiit ergo Josue nocte illa, et stetit in vallis medio. [C. XXXII.] Quod cum vidisset rex Ai, festinavit mane, et egressus est cum omni exercitu civitatis, direxitque aciem contra desertum, ignorans quod post tergum laterent insidiae. Josue vero et omnis Israel cesserunt loco, simulantes metum, et fugientes per viam solitudinis. At illi vociferantes pariter, et se mutuo cohortantes, persecuti sunt eos. Cumque recessissent a civitate, et ne unus quidem in urbe Ai et Beth-El remansisset qui non persequeretur Israel (sicut eruperant aperta porta [ Vulg. tacet porta] oppida relinquentes), dixit Dominus ad Josue: Leva clypeum, qui in manu tua est, contra urbem Ai, quoniam tibi tradam eam. Cumque elevasset clypeum ex adverso civitatis, insidiae, quae latebant, surrexerunt confestim: et pergentes ad civitatem, ceperunt et succenderunt eam. Viri autem civitatis, qui persequebantur Josue, respicientes et videntes fumum urbis ad coelum usque conscendere, non potuerunt ultra huc illucque diffugere: praesertim cum hi qui simulaverant fugam, et tendebant ad solitudinem, contra persequentes fortissime restitissent. Vidensque Josue et omnis Israel quod capta esset civitas, et fumus urbis ascenderet, reversus percussit viros Ai. Si quidem et illi qui ceperant et succenderant civitatem, egressi ex urbe contra suos, medios hostium ferire coeperunt. Cumque ergo ex utraque parte adversarii caederentur, ita ut nullus de tanta multitudine salvaretur, regem quoque urbis Ai apprehenderunt viventem, et obtulerunt Josue. Igitur omnibus interfectis, qui Israelem ad deserta tendentem fuerant persecuti, et in eodem loco gladio corruentibus reversi filii Israel percusserunt civitatem. Erant autem qui eo die conciderant a viro usque ad mulierem, duodecim millia hominum, omnes urbis Ai. Josue vero non contraxit manum quam in sublime porrexerat, tenens clypeum donec interficerentur omnes habitatores Ai. Jumenta autem et praedam civitatis diviserunt sibi filii Israel, sicut praeceperat Dominus Josue. Qui succendit urbem, et fecit eam tumulum sempiternum: regem quoque ejus suspendit in patibulo usque ad vesperam. Et solis occasu praecepit Josue, et deposuerunt cadaver ejus de cruce: projeceruntque in ipso introitu civitatis, congesto super eum magno acervo lapidum, qui permanet usque in praesentem diem. [XXXIII.] Tunc aedificavit Josue altare Domino Deo Israel in monte Hebal: sicut praeceperat Moses famulus Domini filiis Israel, et scriptum est in volumine legis Mosi: Altare de lapidibus impolitis, quos ferrum non tetigit: et obtulit super eo holocausta Domino, immolavitque pacificas victimas. Et scripsit super lapides Deuteronomium legis Mosi, quod ille digesserat coram filiis Israel. Omnis autem populus [h. et omnis Israel], et majores natu, ducesque ac judices stabant ex utraque parte arcae, in conspectu sacerdotum [h. sacerdotum Levitarum], qui portabant arcam foederis Domini, ut advena ita et indigena. Media pars eorum juxta montem Garizim, et media juxta montem Hebal, sicut praeceperat Moses famulus Domini. Et primum quidem benedixit populos Israel. [C. XXXIV.] Post haec legit omnia verba benedictionis et maledictionis, et cuncta [h. non habet] quae scripta erant in legis volumine. Nihil ex his quae Moses jusserat, reliquit intactum, sed universa replicavit coram omni multitudine Israel, mulieribus ac parvulis et advenis, qui inter eos morabantur. [B. XV, Cap. IX.] Quibus auditis, cuncti reges trans Jordanem, qui versabantur in montanis et campestribus, in maritimis ac littore maris magni, hi quoque qui habitabant juxta Libanum, Hetthaeus et Amorrhaeus, et Chananaeus, Pherezaeus, et Evaeus, et Jebusaeus, congregati sunt pariter, ut pugnarent contra Josue et Israel uno animo, eademque sententia [h. non habet]. [B. XVI, C. XXXV.] At hi qui habitabant in Gabaon, audientes cuncta quae fecerat Josue, Jericho et Ai: et callide cogitantes, tulerunt sibi cibaria, saccos veteres asinis imponentes, et utres vinarios scissos atque consutos, calceamentaque perantiqua, quae ad indicium vetustatis pittaciis consuta erant, induti veteribus vestimentis: panes quoque quos portabant ob viaticum, duri erant, et in frustra comminuti: perrexeruntque ad Josue, qui tunc morabatur in castris Galgalae, et dixerunt ei, atque omni simul Israeli: De terra longinqua venimus, pacem vobiscum facere cupientes. Responderuntque viri Israel ad eos [h. ad Evaeum], atque dixerunt: Ne forsan in terra, quae nobis forte debetur, habitetis, et non possimus foedus inire vobiscum. At illi ad Josue: Servi, inquiunt, tui sumus. Quibus Josue: Quinam, ait, estis vos? et unde venistis? Responderunt: De terra longinqua valde venerunt servi tui in nomine Domini Dei tui. Audivimus enim famam potentiae ejus, cuncta quae fecit in Aegypto, et duobus Amorrhaeorum regibus, qui fuerunt trans Jordanem, Seon regi Esebon, et Og regi Basan, qui erant in Astharoth: dixeruntque nobis seniores, et omnes habitatores terrae nostrae: Tollite in manibus cibaria ob longissimam viam, et occurrite eis, ac dicite: Servi vestri sumus, foedus inite nobiscum. En, panes quando egressi sumus de domibus nostris, ut veniremus ad vos, calidos sumpsimus, nunc sicci facti sunt, et vetustate nimia comminuti. Utres vini novos implevimus, nunc rupti sunt et soluti. Vestes et calceamenta quibus induimur, et quae habemus in pedibus, ob longitudinem largioris [ Vulg. longioris] viae trita sunt, et pene consumpta. [C. XXXVI.] Susceperunt igitur de cibariis eorum, et os Domini non interrogaverunt. Fecitque Josue cum eis pacem, et inito foedere pollicitus est, quod non occiderentur: principes quoque multitudini juraverunt eis. Post dies autem tres initi foederis, audierunt quod in vicino habitarent, et inter eos futuri essent. Moveruntque castra filii Israel, et venerunt in civitates eorum die tertio, quarum haec vocabula sunt, Gabaon, et Caphira, et Beroth, et Cariath-Jarim. Et non percusserunt eos, eo quod jurassent eis principes multitudinis in nomine Domini Dei Israel [h. in Domino Deo Israel]. Murmuravit itaque omne vulgus contra principes. [C. XXXVII]. Qui responderunt eis: Juravimus illis in nomine Domini Dei Israel [h. in Domino Deo Israel], et idcirco non possumus eos contingere. Sed hoc faciemus eis. Reserventur quidem, ut vivant, ne contra nos ira Domini concitetur, si pejeraverimus: sed sic vivant, ut in usus universae multitudinis ligna caedant, aquasque comportent. Quibus haec loquentibus: vocavit Gabaonitas Josue, et dixit eis: Cur nos decipere fraude voluistis [h. quare decepistis nos], ut diceretis: Procul valde habitamus a vobis cum in medio nostri sitis? Itaque sub maledictione eritis, et non deficiet de stirpe vestra ligna caedens, aquasque comportans in domum Dei mei. Qui responderunt: Nuntiatum est nobis [h. non habet nobis] servis tuis, quia promisisset Dominus Deus tuus Mosi servo suo, ut traderet vobis omnem terram, et disperderet cunctos habitatores ejus [h. a facie vestra]. Timuimus igitur valde, et providimus animabus nostris vestro terrore compulsi, et hoc consilium inivimus. Nunc autem in manu tua sumus: quod tibi bonum et rectum videtur, fac nobis. Fecit ergo Josue ut dixerat, et liberavit eos de manu filiorum Israel, ut non occiderentur. Decrevitque in illo die eos esse in ministerio cuncti populi, et altaris Domini, caedentes ligna, et aquas comportantes, usque in praesens tempus, in loco quem Dominus elegisset. [B. XVII, C. XXXVIII, Cap. X.] Quae cum audisset Adonisedec, rex Jerusalem, quod scilicet cepisset Josue Ai, et subvertisset eam (sicut enim fecerat Jericho et regi ejus, sic fecit Ai et regi illius), et quod transfugissent [h. pacem inissent] Gabaonitae ad Israel, et essent foederati eorum, timuit valde. Urbs enim magna erat Gabaon, et una regalium civitatum, et major oppido Ai, omnesque bellatores ejus fortissimi. Misit ergo Adonisedec rex Jerusalem ad Oham regem Hebron, et ad Phiram regem Jarimuth, ad Japhie quoque regem Lachis, et ad Dabir regem Eglon, dicens: Ascendite ad me, et ferte praesidium, ut expugnemus Gabaon, quae transfugerit [h. pacem inierit] ad Josue et ad filios Israel. [T. V.] Congregati igitur ascenderunt quinque reges Amorrhaeorum, rex Jerusalem, rex Hebron, rex Jarimuth, rex Lachis, rex Eglon, simul cum exercitibus suis, et castrametati sunt circa Gabaon, oppugnantes eam. [C. XXXIX.] Habitatores autem Gabaon urbis obsessae [h. non habet] miserunt ad Josue, qui tunc morabatur in castris apud Galgalam, et dixerunt ei: Ne retrahas manus tuas ab auxilio servorum tuorum: ascende cito, et libera nos, ferque praesidium: convenerunt enim adversum nos omnes reges Amorrhaeorum, qui habitant in montanis. Ascenditque Josue de Galgalis, et omnis exercitus bellatorum cum eo, virique fortissimi. [B. XVIII.] Dixitque Dominus ad Josue: Ne timeas eos: in manus enim tuas tradidi illos: nullus tibi ex eis resistere poterit. Irruit itaque Josue super eos repente, tota nocte ascendens de Galgalis. Et conturbavit eos Dominus a facie Israel: contrivitque plaga magna in Gabaon, ac persecutus est [ Vulg. addit eos] per viam ascensus Beth-Horon, et percussit usque Azeca et Maceda. [C. XL.] Cumque fugerent filios Israel [h. a facie Israel], et essent in descensu Beth Horon, Dominus misit super eos lapides magnos de coelo usque ad Azeca: et mortui sunt multo plures lapidibus grandinis, quam quos gladio percusserant filii Israel. Tunc locutus est Josue Domino, in die qua tradidit Amorrhaeum in conspectu filiorum Israel, dixitque coram eis: Sol, contra Gabaon ne movearis; et luna, contra vallem Aialon. [C. XLI.] Steteruntque sol et luna, donec ulcisceretur se gens de inimicis suis. Nonne scriptum est hoc in libro Justorum [h. recti, id est, Dei]? Stetit itaque sol in medio coeli, et non festinavit occumbere spatio unius diei. Non fuit ante et [ Vulg. nec] postea tam longa dies [h. talis dies], obediente Domino voci hominis, pugnante pro Israel. Reversusque est Josue cum omni Israel in castra Galgalae. [C. XLII.] Fugerunt enim quinque reges, et se absconderunt in spelunca urbis Maceda. Nuntiatumque est Josue, quod inventi essent quinque reges latentes in spelunca [ Vulg. addit urbis] Maceda. Qui praecepit sociis, et ait: Volvite saxa ingentia ad os speluncae, et ponite viros industrios, qui clausos custodiant: vos autem nolite stare, sed persequimini hostes, et extremos quosque fugientium caedite: ne dimittatis eos urbium suarum intrare praesidia, quos tradidit Dominus Deus in manus vestras. Caesis igitur adversariis plaga magna, et usque ad internecionem pene consumptis, hi qui Israel effugere potuerunt, ingressi sunt civitates munitas. Reversusque est omnis exercitus ad Josue in Maceda, ubi tunc erant castra, sani et integro numero: nullusque contra filios Israel mutire ausus est. [C. XLIII.] Praecepitque Josue, dicens: Aperite os speluncae, et producite ad me quinque reges, qui in ea latitant. Feceruntque ministri ut sibi fuerat imperatum, et eduxerunt ad eum quinque reges de spelunca, regem Jerusalem, regem Hebron, regem Jarimuth, regem Lachis, regem Eglon. [C. XLIV.] Cumque educti essent ad eum, vocavit omnes viros Israel, et ait ad principes exercitus qui secum erant: Ite et ponite pedes super colla regum istorum. Qui cum perrexissent, et subjectorum pedibus colla calcarent, rursum ait ad eos: Nolite timere, nec paveatis, confortamini et estote robusti: sic enim faciet Dominus cunctis hostibus vestris, adversum quos dimicatis. Percussitque Josue, et interfecit eos, atque suspendit super quinque stipites: fueruntque suspensi usque ad vesperum. Cumque occumberet sol, praecepit sociis, ut deponerent eos de patibulis. Qui depositos projecerunt in speluncam, in qua latuerant, et posuerunt super os ejus saxa ingentia, quae permanent usque in praesens. [C. XLV.] Eodem die Macedam quoque cepit Josue, et percussit in ore gladii, regemque illius interfecit et omnes habitatores ejus: non dimisit in ea saltem parvas reliquias. Fecitque regi Maceda, sicut fecerat regi Jericho. Transivitque cum omni Israel de Maceda in Libna, et pugnabat contra eam: quam tradidit Dominus cum rege suo in manu Israel: percusseruntque urbem in ore gladii, et omnes habitatores ejus. Non dimiserunt in ea ullas reliquias. Feceruntque regi Libna, sicut fecerant regi Jericho. [C. XLVI.] De Libna transivit in Lachis cum omni Israel: et exercitu per gyrum disposito oppugnabat eam. Tradiditque Dominus Lachis in manu Israel, et cepit eam die altero, atque percussit in ore gladii, omnemque animam, quae fuerat in ea, sicut fecerat Libna. [C. XLVII.] Eo tempore ascendit Horam, rex Gezer, ut auxiliaretur Lachis, quem percussit Josue cum omni populo ejus usque ad internecionem. [C. XLVIII.] Transivitque de Lachis in Eglon, et circumdedit, atque expugnavit eam eadem die: percussitque in ore gladii omnes animas, quae erant in ea, juxta omnia quae fecerat Lachis. [C. XLIX.] Ascendit quoque cum omni Israel de Eglon in Hebron, et pugnavit contra eam, cepitque, et percussit in ore gladii, regem quoque ejus, et omnia oppida regionis illius, universasque animas quae in ea fuerant commoratae: non reliquit in ea ullas reliquias: sicut fecerat Eglon, sic fecit et Hebron, cuncta quae in ea reperit consumens gladio. [C. L.] Inde reversus in Dabiram, cepit eam atque vastavit: regem quoque ejus, et omnia per circuitum oppida, percussit in ore gladii: non dimisit in ea ullas reliquias: sicut fecerat Hebron et Libna et regibus earum, sic fecit Dabir et regi illius. [C. LI.] Percussit itaque Josue omnem terram montanam et meridianam atque campestrem, et Asedoth, cum regibus suis: non dimisit in [h.] eis ullas reliquias, sed omne quod spirare poterat, interfecit, sicut praeceperat ei Dominus Deus Israel, a Cades-Barne usque ad Gazam [h. Aza]. Omnem terram Gosen usque Gabaon, universos reges et regiones eorum, uno cepit impetu, atque vastavit; Dominus enim Deus Israel pugnabat pro eo, reversusque est cum omni Israel ad locum castrorum in Galgala. [C. LII, Cap. XI.] Quae cum audisset Jabin rex Asor, misit ad Jobab regem Madon, et ad regem Semeron, atque ad regem Achsaph: ad reges quoque Aquilonis, qui habitabant in montanis et in planitie contra meridiem Chineroth, in campestribus quoque et in regionibus Dor juxta mare; Chananaeumque ab oriente et occidente, et Amorrhaeum atque Hetthaeum ac Pherezaeum et Jebusaeum in montanis: Evaeum quoque qui habitabat ad radices Hermon in terra Mispha. Egressique sunt omnes cum turmis suis, populus multus nimis sicut arena, quae est in littore maris, equi quoque et currus immensae multitudinis. Conveneruntque omnes reges isti in unum ad aquas Merom, ut pugnarent contra Israel. Dixitque Dominus ad Josue: Ne timeas eos: cras enim hac eadem hora ego tradam omnes istos vulnerandos [h. vulneratos] in conspectu Israel: equos eorum subnervabis, et currus igne combures. [C. LIII.] Venitque Josue, et omnis exercitus cum eo adversum illos ad aquas Merom subito, et irruerunt super eos, tradiditque illos Dominus in manu Israel. Qui percusserunt eos, et persecuti sunt usque ad Sidonem magnam, et aquas Miserephoth [h. Miserephoth, in Latinum, aquas calidas], campumque Misphe, qui est ad orientalem illius partem. Ita percussit omnes, ut nullas dimitteret ex eis reliquias: fecitque sicut praeceperat ei Dominus, equos eorum subnervavit, currusque igne combussit. Reversusque statim cepit Asor, et regem ejus percussit gladio. Asor enim antiquitus inter omnia regna haec principatum tenebat. Percussitque omnes animas, quae ibidem morabantur: non dimisit in ea ullas reliquias, sed usque ad internecionem universa vastavit, ipsamque urbem [h.] combussit incendio. [C. LIV.] Et omnes per circuitum civitates, regesque earum cepit, percussit atque delevit, sicut praeceperat ei Moses famulus Domini. Absque urbibus, quae erant in collibus et in tumulis sitae, caeteras succendit Israel: unam tantum Asor munitissimam flamma consumpsit [h. Verumtamen urbes quae erant in tumulis sitae non succendit Israel. Unam tantum Asor munitissimam Josue flamma consumpsit]. Omnemque praedam istarum urbium ac jumenta diviserunt sibi filii Israel, cunctis hominibus interfectis. Sicut praeceperat Dominus Mosi servo suo, ita praecepit Moses Josue, et ille universa complevit: non praeteriit de universis mandatis ne unum quibem verbum, quod jusserat Dominus Mosi. Cepit itaque Josue omnem terram montanam, et meridianam, terramque Gosen, et planitiem, et occidentalem plagam, montemque Israel, et campestria ejus: et partem montis quae ascendit Seir usque ad Baal Gad, per planitiem Libani subter montem Hermon: omnes reges eorum cepit, percussit et occidit. Multo tempore pugnavit Josue contra reges istos. Non fuit civitas quae [h.] se traderet filiis Israel, praeter Evaeum, qui habitabat in Gabaon: omnes bellando cepit. [C. LV.] Domini enim sententia fuerat, ut indurarentur corda eorum, et pugnarent contra Israel, et caderent, et non mererentur ullam clementiam, ac perirent, sicut praeceperat Dominus Mosi. [T. VI, C. LVI.] In tempore illo venit Josue, et interfecit Enacim de montanis, de [ Vulg. tacet de] Hebron, et Debir, et Anab, et de omni monte Juda et Israel, urbesque eorum delevit. Non reliquit ullum de stirpe Enacim, in terra filiorum Israel: absque in civitatibus [h. non habet in civitatibus] Gaza, et Geth, et Azoto, in quibus solis relicti sunt. Cepit ergo Josue omnem terram, sicut locutus est Dominus ad Mosen, et tradidit eam in possessionem filiis Israel, secundum partes et tribus suas. Quievitque terra a praeliis. [Cap. XII.] Hi sunt reges, quos percusserunt filii Israel, et possederunt terram eorum trans Jordanem ad solis ortum, a torrente Arnon usque ad montem Hermon, et omnem orientalem plagam, quae respicit solitudinem. [C. LVII.] Seon rex Amorrhaeorum, qui habitavit in Esebon, dominatus est ab Aroer, quae sita est super ripam torrentis Arnon, et mediae partis in valle, dimidiique Galaad, usque ad torrentem Jaboc, qui est terminus filiorum Ammon. Et a solitudine usque ad mare Cheneroth contra orientem, et usque ad mare deserti, quod est mare salsissimum, ad orientalem plagam per viam, quae ducit Beth-Jisimoth: et ab australi parte, quae subjacet Asedoth-Phisga. [B. XIX.] Terminus Og regis Basan, de reliquiis Raphaim, qui habitavit in Astaroth, et in Edrai, et dominatus est in monte Hermon, et Salacha, atque in universa Basan, usque ad terminum Gesuri, et Machati, et dimidiae partis Galaad; terminum Seon regis Esebon. Moses famulus Domini, et filii Israel percusserunt eos, tradiditque terram eorum Moses in possessionem Rubenitis, et Gadditis et dimidiae tribui Manasse. [B. XX, C. LVIII.] Hi sunt reges terrae, quos percussit Josue, et filii Israel, trans Jordanem ad occidentalem plagam, a Baal-Gad in campo Libani, usque ad montem, cujus pars ascendit in Seir: tradiditque eam Josue in possessionem tribubus Israel, singulis partes suas, tam in montanis quam in planis atque campestribus. In Asedoth, et solitudine, ac meridie Hetthaeus fuit et Amorrhaeus, Chananaeus, et Pherezaeus, Evaeus et Jebusaeus. Rex Jericho unus: rex Ai, quae est ex latere Bethel, unus: rex Jerusalem unus, rex Hebron unus: rex Jarimuth unus, rex Lachis unus, rex Eglon unus, rex Gezer unus, rex Debir unus, rex Geder unus, rex Harma unus, rex Harad unus, rex Libna unus, rex Adulam unus, rex Maceda unus, rex Beth El unus, rex Tapphua unus, rex Epher unus, rex Aphec unus, rex Lassaron unus, rex Madon unus, rex Asor unus, rex Simeron Maron unus, rex Achsaph unus, rex Thanac unus, rex Mageddo unus, rex Cedes unus, rex Jacanaam Charmeli unus, rex Dor, et provinciae [h. de provincia.] Dor unus, rex Gentium Galgal unus, rex Thirsa unus: omnes reges triginta et unus. [T. VII, C. LIX, Cap. XIII.] Josue senex, provectaeque aetatis erat, et dixit Dominus ad eum: Senuisti, et longaevus es, terraque latissima derelicta est, quae necdum est sorte divisa: omnis videlicet Galilaea, Philisthim, et universa Gesuri. A fluvio turbido, qui irrigat Aegyptum, usque ad terminos Accaron contra aquilonem: terra Chanaan, quae in quinque regulos Philisthim dividitur, Gazaeos, et Azotios, Ascalonitas, Getthaeos, et Accaronitas. Ad meridiem vero sunt [h. Ad austrum sunt] Evaei, omnis terra Chanaan, et Maara Sidoniorum, usque Apheca et terminos Amorrhaei, ejusque confinia [h . . . ]. Libani quoque regio contra orientem [h . . . ], a Baal Gad sub monte Hermon, donec ingrediaris Emath Omnium qui habitant in monte, a Libano usque ad aquas Miserephoth, universique Sidonii. [B. XXI.] Ego sum qui delebo [h. ejiciam] eos a facie filiorum Israel. Veniat ergo in partem haereditatis Israel, sicut praecepi tibi. [C. LX.] Et nunc divide terram in possessionem novem tribubus, et dimidiae tribui Manasse, cum qua Ruben et Gad possederunt terram, quam tradidit eis Moses famulus Domini trans fluenta Jordanis ad orientalem plagam. Ab Aroer, quae sita est in ripa torrentis Arnon, et in vallis medio, universaque campestria Medaba, usque Dibon, et cunctas civitates Seon regis Amorrhaei, qui regnavit in Esebon, usque ad terminos filiorum Ammon, et Galaad, ac terminum Gesuri et Machati, et omnem montem Hermon, et universam Basan, usque Salecha, omne regnum Og in Basan, qui regnavit in Astharoth et Edrai, ipse fuit de reliquiis Raphaim: percussitque eos Moses, atque delevit. Nolueruntque disperdere filii Israel Gesuri et Maachati: et habitaverunt in medio Israel usque in praesentem diem. Tribui autem Levi non dedit possessionem; sed sacrificia et victimae [h. et victimae, non habet] Domini Dei Israel, ipsa est ejus haereditas, sicut locutus est illi. [C. LXI.] Dedit ergo Moses possessionem tribui filiorum Ruben juxta cognationes suas. Fuitque terminus eorum ab Aroer quae sita est in ripa torrentis Arnon, et in valle ejusdem torrentis media: universam planitiem [h. et urbem quae est in medio ejusdem torrentis, et universam planitiem], quae ducit Medaba, Esebon, cunctosque viculos ejus [ Vulg. earum], qui sunt in campestribus: Dibon quoque, et Bamoth-Baal, et oppidum Baal Maon, Jasa, et Cedemoth, et Mephaath, et Ciriathaim, et Sibama, et Sereth-Assahar in monte convallis. Beth-Phohor et Asedoth-Phisga, et Beth-Jisimoth; omnes urbes campestres, universaque regna Seon regis Amorrhaei, qui regnavit in Esebon, quem percussit Moses cum principibus Madian: Evi, et Recem, et Sur, et Hur, et Reba, duces [ Vulg. tac. duces] Seon habitatores terrae. Et Balaam filium Beor hariolum occiderunt filii Israel gladio cum caeteris interfectis. Factusque est terminus filiorum Ruben Jordanis fluvius. Haec est possessio Rubenitarum per cognationes suas urbium et viculorum. [C. LXII.] Deditque Moses tribui Gad et filiis ejus per cognationes suas possessionem, cujus haec divisio est [h. cujus iste est terminus]. Terminus Jaser, et omnes civitates Galaad, dimidiamque partem terrae filiorum Ammon, usque ad Aroer, quae est contra Rabba. Et ab Esebon usque Ramath, Misphe et Batonim: et a Manaim usque ad [h.] terminum Dabir. In valle quoque Beth-Aram, et Beth-Nemra, et Soccoth, et Saphon reliquam partem regni Seon regis Esebon: hujus quoque Jordanis finis est, usque ad extremam partem maris Chenereth trans Jordanem ad orientalem plagam. Haec est possessio filiorum Gad per familias suas, civitates et villae earum. [C. LXIII.] Dedit et dimidiae tribui Manasse, filiisque ejus juxta cognationes suas possessionem, cujus hoc principium est: a Manaim universam Basan, et cuncta regna Og regis Basan, omnesque vicos Jair, qui sunt in Basan, sexaginta oppida. Et dimidiam partem Galaad, Astharoth, et Edrai, urbes regni Og in Basan: filiis Machir, filii Manasse, dimidiae parti filiorum Machir juxta cognationes suas. Hanc possessionem divisit Moses in campestribus Moab trans Jordanem contra Jericho ad orientalem plagam. Tribui autem Levi non dedit possessionem: quoniam Dominus Deus Israel ipse est possessio ejus, ut locutus est illi. [C. LXIV, Cap. XIV.] Hoc est quod possederunt filii Israel in terra Chanaan, quam dederunt eis Eleazar sacerdos et Josue filius Nun, et principes familiarum per tribus Israel: sorte omnia dividentes, sicut praeceperat Dominus in manu Mosi, novem tribubus et dimidiae tribui. Duabus enim tribubus et dimidiae dederat Moses trans Jordanem possessionem: absque Levitis, qui nihil terrae acceperunt inter fratres suos: sed in eorum successerunt locum [h. non habet ea, sed sic: Quoniam filii Joseph in duas fuere divisi tribus] filii Joseph in duas divisi tribus, Manasse et Ephraim: nec acceperunt. Levitae aliam in terra partem, nisi urbes ad habitandum, et suburbana earum ad alenda jumenta et pecora sua. Sicut praeceperat Dominus Mosi, ita fecerunt filii Israel, et diviserunt terram. [B. XXII, C. LXV.] Accesserunt itaque filii Juda ad Josue in Galgala, locutusque est ad eum Chaleb filius Jephonne Cenezaeus: Nosti quid locutus sit Dominus ad Mosen hominem Dei de me et te in Cades-Barne. Quadraginta annorum eram quando me misit Moses famulus Domini de Cades-Barne, ut considerarem terram, nuntiavique ei quod mihi verum videbatur. Fratres autem mei, qui ascenderant mecum, dissolverunt cor populi: et nihilominus ego secutus sum Dominum Deum meum. Juravitque Moses in die illo, dicens: Terra, quam calcavit pes tuus, erit possessio tua, et filiorum tuorum in aeternum: quia secutus es Dominum Deum meum. Concessit ergo Dominus vitam mihi, sicut pollicitus est usque in praesentem diem. Quadraginta et quinque anni sunt, ex quo locutus est Dominus verbum istud ad Mosen, quando ambulabat Israel per solitudinem: hodie octoginta quinque annorum sum, sic valens, ut eo valebam tempore quando ad explorandum missus sum, illius in me temporis fortitudo usque hodie perseverat, tam ad bellandum quam ad gradiendum. Da ergo mihi montem istum, quem pollicitus est Dominus, te quoque audiente, in quo Enacim sunt et urbes [h. quem pollicitus est Dominus in die illa, quia tu quoque audisti, quod Enacim sunt ibi et urbes] magnae atque munitae, si forte sit Dominus mecum, et potero delere eos, sicut promisit mihi. [C. LXVI.] Benedixitque ei Josue, et tradidit [ Vulg. add. ei] Hebron in possessionem. Atque ex eo fuit Hebron Chaleb filio Jephonne Cenezaeo usque in praesentem diem: quia secutus est Dominum Deum Israel. Nomen Hebron ante vocabatur Cariat-Arbe: Adam maximus ibi inter Enacim situs est: et terra cessavit a praeliis. [B. XXIII, C. LXVII, Cap. XV.] Igitur sors filiorum Judae per cognationes suas ista fuit, a termino Edom, desertum Sin contra meridiem, et usque ad extremam partem australis plagae. Initium ejus a summitate maris salsissimi, et a lingua ejus, quae respicit meridiem. Egrediturque contra ascensum Scorpionis, et pertransit in Sina: ascenditque in Cades Barne, et pervenit in Esron, ascendens Addara, et circumiens Carcaa, atque inde pertransiens in Asemona, et perveniens ad torrentem Aegypti: eruntque termini ejus mare magnum [h. non habet, magnum]. Hic erit finis meridianae plagae. Ab oriente vero erit initium, mare salsissimum usque ad extrema Jordanis, et ea quae respiciunt ad aquilonem, a lingua maris usque ad eumdem Jordanem fluvium. Ascenditque terminus in Beth-Agla, et transit ab aquilone in Beth-Araba: ascendens ad lapidem Boen filii Ruben. Et tendens usque ad terminos Debera de Valle Achor, contra aquilonem respiciens Galgala, quae est ex adverso ascensionis Adommim, ab australi parte torrentis: transitque aquas, quae vocantur Fons solis, et erunt exitus ejus ad fontem Rogel. Ascenditque per convallem filii Ennom ex latere Jebusaei ad meridiem, haec est Jerusalem, et inde se erigens ad verticem montis, qui est contra Ge-Ennom ad occidentem in summitate vallis Raphaim contra aquilonem. Pertransitque a vertice montis usque ad fontem aquae Nephthoa, et pervenit usque ad vicos montis Ephron: inclinaturque in Baala, quae est Cariath-Jarim, id est, urbs silvarum [h. non habet]. Et circumit de Baala contra occidentem, usque ad montem Seir: transitque juxta latus montis Jarim ad aquilonem in Cheslon, et descendit in Beth-Sames, transitque in Thamna. Et pervenit contra aquilonem partis Accaron ex latere: inclinaturque Sechrona, et transit montem Baala: pervenitque in Jebneel, et maris magni contra occidentem fine concluditur. Hi sunt termini filiorum Juda per circuitum in cognationibus suis. [C. LXVIII.] Chaleb vero filio Jephonne dedit partem in medio filiorum Juda, sicut praeceperat ei Dominus: Cariath-Arbe patris Enac, ipsa est Hebron. Delevitque ex ea Chaleb tres filios Enac, Sesai et Ahiman et Tholmai de stirpe Enac. Atque inde conscendens venit ad habitatores Dabir, quae prius vocabatur Cariath-Sepher, id est, civitas litterarum [h. non habet]. [C. LXIX.] Dixitque Chaleb: Qui percusserit Cariath-Sepher, et ceperit eam, dabo illi Axam filiam meam uxorem. Cepitque cam Othoniel, filius Cenez, frater Chaleb junior: deditque ei Axam filiam suam uxorem. Quae cum pergerent simul, suasa est a viro suo ut peteret a patre suo agrum. [C. LXX.] Suspiravitque ut sedebat in asino. Cui Chaleb: Quid habes, inquit? At illa respondit: Da mihi benedictionem: terram australem et arentem [h. non habet] dedisti mihi, junge et irriguam. Dedit itaque ei Chaleb irriguum superius et inferius. Haec est possessio tribus filiorum Juda per cognationes suas. Erantque civitates ab extremis partibus filiorum Juda [h.] terminum Edom a meridie: Cabsael et Eder et Jagur, et Cina et Dimona, Adeda, et Cedes et Asor, et Jethnam, Ziph et Telem, Baloth et Asor nova [h. Asor nova ideo dicitur quia altera Asor vetus] et Carioth, Esron haec est Asor. Amam, Same, et Molada, et Aser-Gadda et Asemon, Beth-Phelet, et Aser-Sual et Ber-Sabee et Baziothia, Bala et Hiim, Esem et Eltholad, et Xiil et Harma, Siceleg et Medemena et Sensenna, Lebaoth et Silim et Aen et Remmon. Omnes civitates viginti novem, et villae earum. [C. LXXII.] In campestribus vero: Estaol et Saraa et Asena, et Zanoe et Aen-Gannim, Taphphua et Enaim, et Jarimuth, Adulam, Soccho et Azeca et Sarim, Adithaim et Gedera et Giderothaim: et urbes quatuordecim, et villae earum. Sanan et Adessa et Magdal-Gad, Delean et Mespha et Jecthel, Lachis et Bascat, et Aglon, Chebbon et Leemas et Cethlis Gideroth, Beth-Dagon et Neema et Maceda: civitates sedecim, et villae earum. Labana et Ether et Asan, Jephtha et Esna et Nesib, et Ceila et Achzib et Maresa: civitates novem et villae earum. Accaron cum vicis et villulis suis. Ab Accaron usque ad mare: omnia quae vergunt ad Azotum et viculos ejus. Azotus cum vicis et villulis suis. Gaza cum viculis [ Vulg. vicis] et villulis suis, usque ad torrentem Aegypti, mare magnum et terminum ejus. Et in monte; Samir et Jathir et Soccho, et Denna et Cariath-Senna, haec est Dabir; Anab et Isthemo, et Anim, Gosen et Olon et Gilo: civitates undecim et villae earum. Arab et Ruma et Esaan, et Janum et Bet-Thaphphua et Apheca, Amata et Cariath-Arbe, haec est Hebron et Sior: civitates novem, et villae earum. Maon et Chermel et Ziph, et Jota, et Jezrael et Jacadaam et Zanoe, Accain, Gebaa, et Thamna: civitates decem, et villae earum. Alul, et Beth-Sur, et Gedor, Mareth, et Beth-Anot, et Elthecon: civitates sex villae earum. Cariath-Baal, haec est Cariath-Jarim, urbs silvarum [h. non habet], et Arebba: civitates duae et villae earum. In deserto Beth-Araba, Middin, et Schacha, Anebsan, et civitas Salis, et En-Gaddi: civitates sex, et villae earum, [C. LXXIII.] Jebusaeum autem habitatorem Jerusalem non potuerunt filii Juda delere: habitavitque Jebusaeus cum filiis Juda in Jerusalem usque in praesentem diem. [B. XXIV, Cap. XVI.] Cecidit quoque sors filiorum Joseph, ab Jordane contra Jericho et aquas ejus ab oriente: solitudo quae ascendit de Jericho ad montana [ Vulg. montem] Beth-El: et egreditur de Beth-El, Luzam: transitque terminum Archi-Ataroth. Et descendit ad occidentem juxta terminum Jephleti, usque ad [h.] terminum Beth-Horon inferioris, et Gazer: finiunturque regiones ejus mari magno. [C. LXXIV.] Possederuntque filii Joseph Manasse et Ephraim. Et factus est terminus filiorum Ephraim per cognationes suas: et possessio eorum contra orientem, Ataroth-Addar usque Beth-Horon superiorem. Egrediunturque confinia in mare: Mechmethath vero aquilonem respicit, et circumit [h.] terminum contra orientem in Tanath-Selo: et pertransit ab oriente Janoe. Descenditque de Janoe in Ataroth et Naratha: et pervenit in Jericho, et egreditur ad Jordanem. De Taphphua pertransit contra mare in Vallem arundineti, suntque egressus ejus in mare salsissimum [h. non habet salsissimum]. [C. LXXV.] Haec est possessio tribus filiorum Ephraim per familias suas. Urbesque separatae sunt filiis Ephraim in medio possessionis filiorum Manasse, et villae carum [C. LXXVI.] Et non interfecerunt filii Ephraim Chananaeum, qui habitabat in Gazer: habitavitque Chananaeus in medio Ephraim usque in diem hanc tributarius. [C. LXXVII, Cap. XVII.] Cecidit autem sors tribui Manasse (ipse est enim primogenitus Joseph): Machir primogenito Manasse patri Galaad, qui fuit vir [ Vulg. tac. vir] pugnator, habuitque possessionem Galaad et Basan: et reliquiis filiorum Manasse juxta familias suas, filiis Abiezer, et filiis Helech, et filiis Esriel, et filiis Sechem, et filiis Epher, et filiis Semida. Isti sunt filii Manasse, filii Joseph, mares, per cognationes suas. [C. LXXVIII.] Salphaad vero filio Epher, filii Galaad, filii Machir, filii Manasse, non erant filii, sed solae filiae: quarum ista sunt nomina. Maala et Noa et Egla et Melcha et Thersa. Veneruntque in conspectu Eleazari sacerdotis, et Josue, filii Nun, et principum, dicentes: Dominus praecepit per manum Mosi, ut daretur nobis possessio in medio fratrum nostrorum. Deditque eis juxta imperium Domini possessionem, in medio fratrum patris earum. Et ceciderunt funiculi Manasse decem, absque terra Galaad et Basan trans Jordanem. Filiae enim Manasse possederunt haereditatem in medio filiorum ejus. [C. LXXIX.] Terra autem Galaad cecidit in sortem filiorum Manasse qui reliqui erant. Fuitque terminus Manasse ab Aser, Machmathath, quae respicit Sichem, et egreditur ad dextram juxta habitatores fontis Taphphuae. Etenim in sortem Manasse ceciderat terra Taphphuae, quae est juxta terminos Manasse filiorum Ephraim. Descenditque terminus vallis arundineti in meridiem torrentis civitatum Ephraim, quae in medio sunt urbium Manasse: terminus Manasse ab aquilone torrentis, et exitus ejus pergit ad mare: ita ut ab austro sit possessio Ephraim, et ab aquilone Manasse, et utramque claudat mare, et conjungatur sibi in tribu Aser ab aquilone, et in tribu Issachar ab oriente. Fuitque haereditas Manasse in Issachar et in Aser Beth-San et viculi ejus, et Jeblaam cum viculis suis, et habitatores Dor cum oppidis suis, habitatores quoque En-Dor cum viculis suis, similiterque habitatores Thanach cum villis [ Vulg. viculis] suis, et habitatores Mageddo cum viculis suis, et tertia pars urbis Napheth. [C. LXXX.] Nec potuerunt filii Manasse has civitates subvertere, sed coepit Chananaeus habitare in terra ista [ Vulg. sua]. Postquam autem convaluerunt filii Israel, subjecerunt Chananaeos, et fecerunt sibi tributarios, nec interfecerunt eos. [B. XXV.] Locutique sunt filii Joseph ad Josue, atque dixerunt: Quare dedisti mihi possessionem sortis funiculi unius, cum sim tantae multitudinis, et benedixerit mihi Dominus? Ad quos Josue ait: si populus multus es, ascende in silvam, et succide tibi spatia in terra Pherezaei et Raphaim: quia angusta est tibi possessio montis Ephraim. Cui responderunt filii Joseph: Non poterimus ad montana conscendere, cum ferreis curribus utantur Chananaei, qui habitant in terra campestri, in qua sitae sunt Beth-San cum viculis suis, et Jezrael mediam possidens vallem. Dixitque Josue ad domum Joseph, Ephraim et Manasse: Populus multus es, et magnae fortitudinis, et non habebis sortem unam; sed transibis ad montem, et succides tibi, atque purgabis ad habitandum spatia: et poteris ultra procedere cum subverteris Chananaeum, quem dicis ferreos habere currus, et esse fortissimum. [T. VIII, B. XXVI, C. LXXXI, Cap. XVIII.] Congregatique sunt omnes filii Israel in Silo, ibique fixerunt tabernaculum testimonii, et fuit eis terra subjecta. [C. LXXXII.] Remanserant autem filiorum Israel septem tribus, quae necdum acceperant possessiones suas. Ad quos Josue ait: Usquequo marcetis ignavia, et non intratis ad possidendam terram, quam Dominus Deus patrum vestrorum dedit vobis? Eligite de singulis tribubus ternos viros, ut mittam eos, et pergant atque circumeant terram, et describant eam juxta numerum uniuscujusque multitudinis: referantque ad me quod descripserint. Dividite vobis terram in septem partes: Judas sit in terminis suis ab australi plaga, et domus Joseph ab aquilone. Mediam inter hos terram in septem partes describite [h. Vos vero terram in septem partes describite]: et huc venietis ad me, ut coram Domino Deo vestro mittam vobis hic sortem, quia non est inter vos pars Levitarum, sed sacerdotium Domini est eorum haereditas. Gad autem et Ruben, et dimidia tribus Manasse, jam acceperunt possessiones suas trans Jordanem ad orientalem plagam: quas dedit eis Moses famulus Domini. [B. XXVII.] Cumque surrexissent viri, ut pergerent ad describendam terram, praecepit eis Josue, dicens: Circuite terram et describite eam, ac revertimini ad me, ut hic coram Domino, in Silo, mittam vobis sortem. Itaque perrexerunt, et lustrantes eam, in septem partes diviserunt, scribentes in volumine. Reversique sunt ad Josue in castra Silo. [C. LXXXIII.] Qui misit sortes coram Domino in Silo, dividitque terram filiis Israel in septem partes [h. juxta divisiones earum]. Et ascendit sors prima filiorum Benjamin per familias suas, ut possiderent terram [ Vulg. tac. terram] inter filios Juda et filios Joseph. Fuitque terminus eorum contra aquilonem ab Jordane: pergens juxta latus Jericho septentrionalis plagae, et inde contra occidentem ad montana conscendens, et perveniens in solitudinem Beth-Aven, atque pertransiens juxta Luzam ad meridiem, ipsa est Beth-El: descenditque in Ataroth-Addar, in montem qui est ad meridiem Beth-Horon inferioris. Et inclinatur circumiens contra mare ad meridiem montis qui respicit Beth-Horon contra Africum: suntque exitus ejus in Cariath-Baal, quae vocatur et Cariath-Jarim, urbem filiorum Juda. Haec est plaga contra mare, et [ Vulg. ad] occidentem. A meridie autem ex parte Cariath-Jarim egreditur terminus contra mare, et pervenit usque ad fontem aquarum Nephthoa. Descenditque in partem montis qui respicit Vallem filiorum Ennom: et est contra septentrionalem plagam in extrema parte Vallis Raphaim. Descenditque in Ge-Ennom, id est, Vallis Ennon [h. non habet] juxta latus Jebusaei ad austrum: et pervenit ad fontem Rogel, transiens ad aquilonem, et egrediens ad En-Semes, id est, fontem Sotis [h. non habet]: et pertransit usque ad tumulos, qui sunt e regione ascensus, Adommin: descenditque ad Aben-Boen, id est, lapidem Boen [h. non habet] filii Ruben, et pertransit ex latere aquilonis ad campestria: descenditque in planitiem, et praetergreditur contra aquilonem Beth-Agla: suntque exitus ejus contra linguam maris salsissimi ab aquilone in fine Jordanis ad australem plagam, qui est terminus illius ab-oriente. Haec est possessio filiorum Benjamin per terminos suos in circuitu, et familias suas. [C. LXXXIV.] Fueruntque civitates ejus, Jericho et Beth-Agla et Vallis Casis, Beth-Araba et Semaraim et Beth-El et Avim et Aphphara et Ophra, Villa Emona et Ophni et Gabee: civitates duodecim, et villae earum. Gabaon et Rama et Beroth et Mesphe, Caphera et Ammosa et Recem, Jarephel et Tharala, et Sela, Eleph, et Jebus, quae est Jerusalem, Gabaath, Cariath: civitates quatuordecim et villae earum. Haec est possessio filiorum Benjamin juxta familias suas. [C. LXXXV, Cap. XIX.] Et egressa est sors secunda filiorum Simeon per cognationes suas: fuitque haereditas eorum in medio possessionis filiorum Juda: Ber-Sabee et Sabee et Molada et Aser-Sual, Bala et Asem et Eltholad, Bethul et Arma et Siceleg et Beth-Marchaboth et Aser Susa et Beth Lebaoth et Sareon: civitates tredecim et villae earum. Ain, Remmon, et Athar, et Asan: civitates quatuor et villae earum: omnes viculi per circuitum urbium istarum usque ad Balath-Beer Ramath contra australem plagam. Haec est haereditas filiorum Simeon juxta cognationes suas, in funiculo et possessione filiorum Juda, quae major erat. Et idcirco possederunt filii Simeon in medio haereditatis eorum. [C. LXXXVI.] Cecidit quoque sors tertia filiorum Zabulon per cognationes suas, et factus est terminus possessionis eorum usque Sarid. Ascenditque de mari et Marala, et pervenit in Debbaseth, usque ad torrentem qui est contra Jecennam. Et revertitur de Sarid contra orientem in fines Cheseleth-Thabor, et egredietur ad Dabrath, ascenditque contra Japhie. Et inde pertransit [ Vulg. add. usque] ad Orientalem plagam Getha-Epher, Epher, Itha-Casin, et egredietur in Remmon. Amthoar, Anea. Et circumit ad aquilonem Annathon: suntque egressus ejus Vallis Jephta-El, et Cateth et Nealal et Semron et Jedala et Beth-Leem: civitates duodecim et villae earum. Haec est haereditas tribus filiorum Zabulon per cognationes suas, urbes et viculi earum. [C. LXXXVII.] Issachar egressa est sors quarta per cognationes suas. Fuitque ejus haereditas [h. terminus], Jezraela et Chasaloth et Sunem et Aphraim, Seon, et Anaarath et Rabbith et Cesion, Abes, et Rameth, et En-Gannim, et En-Adda, et Beth-Pheses. Et pervenit terminus ejus usque Thabor et Seesima et Beth-Semes: eruntque exitus ejus Jordanis: civitates sedecim et villae earum. Haec est possessio filiorum Issachar per cognationes suas, urbes et viculi earum. [C. LXXXVIII.] Ceciditque sors quinta tribui filiorum Aser per cognationes suas: fuitque terminus eorum Alcath et Oali et Beten et Axaph, Elmelech et Amaad et Messal, et pervenit usque ad Carmelum maris et Sior, Labanath. Ac revertitur contra orientem Beth-Dagon, et pertransit usque Zabulon et Vallem Jephtha-El contra aquilonem in Beth-Emec et Nehiel. Egrediturque ad laevam Chabul, et Achran [h. Hebron] et Roob et Ammon et Cane, usque ad Sidonem magnam. Revertiturque in Orma usque ad civitatem munitissimam Tyrum, et usque Osa: eruntque exitus ejus in mare de funiculo Achziba, et Amma et Aphec et Roob: civitates viginti duae et villae earum. Haec est possessio filiorum Aser per cognationes suas, urbesque et viculi earum [C. LXXXIX.] Filiorum Nephthali sexta sors cecidit per familias suas, et coepit terminus de Heleph et Elon in Sananim, et Adami, quae est Neceb, et Jebnael usque Lecum, et egressus eorum usque ad Jordanem: revertiturque terminus contra occidentem in Aznot-Thabor, atque inde egreditur in Ucoca, et pertransit in Zabulon contra meridiem, et in Aser contra occidentem, et in Juda ad Jordanem contra ortum solis: et civitates munitissimae, Aseddim, Ser et Ammath, et Reccath et Chenereth, et Edema et Arama, Asor, et Cedes et Edrai, et En-Asor, et Jeron et Magdal-El, Harem et Beth-Anath et Beth-Semes: civitates decem et novem, et villae earum. Haec est possessio tribus filiorum Nephthali per cognationes suas, urbes et viculi earum. [C. XC.] Tribui filiorum Dan per familias suas egressa est sors septima, et fuit terminus possessionis ejus Saraa et Esthaol, et Air-Semes, id est, civitas Solis [h. non habet]. Selebin et Ajalon et Jethela, Elon et Themnatha et Achron, Elthece, et Gebbethon et Baalath, Jud et Bene-Barac et Geth-Remmon: Aquae Jercon et Arecon, cum termino qui respicit Joppen, et ipso fine concluditur. [C. XCI.] Ascenderuntque filii Dan, et pugnaverunt contra Lesem, ceperuntque eam, et percusserunt in ore gladii, ac possederunt, et habitaverunt in ea, vocantes nomen ejus Lesem-Dan [h. vocantes Lesem-Dan], ex nomine Dan patris sui. Haec est possessio tribus filiorum Dan, per cognationes suas, urbes et viculi earum. [C. XCII.] Cumque complesset sorte dividere terram singulis per tribus suas, dederunt filii Israel possessionem Josue filio Nun in medio sui, juxta praeceptum Domini, urbem quam postulavit, Thamnath-Seraa in monte Ephraim, et aedificavit civitatem, habitavitque in ea. Hae sunt possessiones quas sorte diviserunt Eleazar sacerdos et Josue filius Nun, et principes familiarum, ac tributum Israel, in Silo, coram Domino ad ostium tabernaculi testimonii, partitique sunt terram. [T. IX, B. XXVIII, C. XCIII, Cap. XX.] Et locutus est Dominus ad Josue, dicens: Loquere filiis Israel, et dic eis: Separate urbes fugitivorum, de quibus locutus sum ad vos per manum Mosi, ut confugiat ad eas quicumque animam percusserit nescius, et possit evadere iram proximi, qui ultor est sanguinis: cum ad unam harum confugerit civitatum, stabitque ante portam civitatis, et loquetur senioribus urbis illius, ea quae se comprobent innocentem: sicque suscipient eum, et dabunt ei locum ad habitandum. Cumque ultor sanguinis eum fuerit persecutus, non tradent in manus ejus: quia ignorans percussit, proximum ejus, nec ante biduum, triduumve, ejus probatur inimicus. Et habitabit in civitate illa, donec stet ante judicium causam reddens facti sui, et moriatur sacerdos magnus, qui fuerit in illo tempore: tunc revertetur homicida, et ingredietur civitatem et domum suam de qua fugerat. Decreveruntque [h. sanctificaverunt] Cedes in Galilaea montis Nephthali, et Sichem in monte Ephraim, et Cariath-Arbe, ipsa est Hebron, in monte Juda. [C. XCIV.] Et trans Jordanem contra orientalem plagam Jericho, statuerunt Bosor [h. Beser], quae sita est in campestri solitudine, de tribu Ruben, et Ramoth in Galaad de tribu Gad, et Gaulon in Basan de tribu Manasse. Hae civitates constitutae sunt cunctis filiis Israel et advenis qui habitabant inter eos, ut fugeret ad eas qui animam nescius percussisset, et non moreretur in manu proximi, effusum sanguinem vindicare cupientis, donec staret ante populum expositurus causam suam. [C. XCV, Cap. XXI.] Accesseruntque principes familiarum Levi ad Eleazar sacerdotem, et Josue filium Nun, et ad duces cognationum per singulas tribus filiorum Israel: locutique sunt ad eos in Silo terrae Chanaan, atque dixerunt: [B. XXIX.] Dominus praecepit per manum Mosi, ut darentur nobis urbes ad habitandum, et suburbana earum ad alenda jumenta. Dederuntque filii Israel [h. Levitis] de possessionibus suis juxta imperium Domini, civitates et suburbana earum. [C. XCVI.] Egressaque est sors in familiam Caath filiorum Aaron sacerdotis, de tribubus Juda, et Simeon, et Benjamin, civitates tredecim. Et reliquis filiorum Caath, id est Levitis qui superfuerant de tribubus Ephraim, et Dan, et dimidia tribu Manasse, civitates decem. [C. XCVII.] Porro filiis Gerson egressa est sors, ut acciperent de tribubus Issachar et Aser et Nephthali, dimidiaque tribu Manasse in Basan, civitates numero tredecim. [C. XCVIII.] Et filiis Merari per cognationes suas de tribubus Ruben et Gad et Zabulon, urbes duodecim. Dederuntque filii Israel Levitis civitates et suburbana earum, sicut praecepit Dominus per manum Mosi, singulis sorte tribuentes. De tribubus filiorum Juda et Simeon dedit [h. dederunt] Josue civitates: quarum ista sunt nomina, filiis Aaron per familias Caath Levitici generis (prima enim sors illis egressa est) [h. filiis Aaron per familias Caath Levitici generis prima sors egressa est] Cariath-Arbe patris Enac, quae vocatur Hebron, in monte Juda, et suburbana ejus per circuitum. Agros vero et villas ejus dederat [h. dederunt] Chaleb filio Jephonne ad possidendum. [C. XCIX.] Dedit ergo filiis Aaron sacerdotis, Hebron confugii civitatem, ac suburbana ejus: et Lebnam cum suburbanis suis: et Jether, et Isthimoa, et Holon, Dabir, et Ain, et Juta, et Beth-Semes, cum suburbanis suis: civitates novem, de tribubus, ut dictum est, duabus. De tribu autem filiorum Benjamin, Gabaon, et Gabae, et Anathoth, et Almon cum suburbanis suis: civitates quatuor. Omnes simul civitates filiorum Aaron sacerdotis, tredecim, cum suburbanis suis. Reliquis vero per familias filiorum Caath Levitici generis, haec est data possessio. De tribu Ephraim urbes confugii, Sichem cum suburbanis suis in monte Ephraim, et Gazer et Cebsaim et Beth-Horon, cum suburbanis suis, civitates quatuor. De tribu quoque Dan, Elthece et Gebbethon, et Ajalon et Geth-Remmon, cum suburbanis suis, civitates quatuor. Porro de dimidia tribu Manasse, Thanach et Geth-Remmon, cum suburbanis suis, civitates duae. Omnes civitates decem, et suburbana earum, datae sunt filiis Caath inferioris gradus. [C. C.] Filiis quoque Gerson Levitici generis dedit de dimidia tribu Manasse confugii civitatem [ Vulg. civitates] Gaulon in Basan, et Bosram [h. Bosthram], cum suburbanis suis, civitates duas. Porro de tribu Issachar, Cesion, et Dabrath, et Jarimuth, et En-Gannim, cum suburbanis suis, civitates quatuor. De tribu autem Aser, Misal et Abdon et Elcath et Roob, cum suburbanis suis, civitates quatuor. [C. CI.] De tribu quoque Nephthali civitatem [ Vulg. civitates] confugii: Cedes in Galilaea, et Ammoth Dor, et Carthan, cum suburbanis suis, civitates tres. Omnes urbes familiarum Gerson, tredecim cum suburbanis suis. Filiis autem Merari Levitis inferioris gradus per familias suas data est de tribu Zabulon, Jecenam et Chartha et Damna et Nalal, civitates quatuor cum suburbanis suis. Et de tribu Gad civitates confugii, Ramoth in Galaad et Manaim et Esebon et Jaser, civitates quatuor cum suburbanis suis. Omnes urbes filiorum Merari per familias et cognationes suas, duodecim. Itaque universae civitates Levitarum in medio possessionis filiorum Israel, fuerunt quadraginta octo cum suburbanis suis, singulae per familias distributae. [C. CII.] Deditque Dominus [ Vulg. add. Deus] Israeli omnem terram, quam traditurum se patribus eorum juraverat: et possederunt illam, atque habitaverunt in ea. [B. XXX.] Dataque est ab eo pax in omnes per circuitum nationes; nullusque eis hostium resistere ausus est, sed cuncti in eorum ditionem redacti sunt. Ne unum quidem verbum, quod illis praestaturum se esse promiserat, irritum fuit, sed rebus expleta sunt omnia. [T. X, C. CIII, Cap. XXII.] Eodem tempore vocavit Josue Rubenitas, et Gadditas, et dimidiam tribum Manasse, dixitque ad eos: Fecistis omnia quae vobis praecepit Moses famulus Domini: mihi quoque in omnibus obedistis, nec reliquistis fratres vestros longo tempore, usque in praesentem diem, custodientes imperium Domini Dei vestri. Quia igitur dedit Dominus Deus vester fratribus vestris quietem ac pacem, sicut pollicitus est: revertimini, et ite in tabernacula vestra, et in terram possessionis, quam tradidit vobis Moses, famulus Domini, trans Jordanem: ita dumtaxat, ut custodiatis attente, et opere compleatis mandatum et legem quam praecepit vobis Moses, servus Domini, ut diligatis Dominum Deum vestrum, et ambuletis in omnibus viis ejus, et observetis mandata illius, adhaereatisque ei, ac serviatis in omni corde, et in omni anima vestra. Benedixitque eis Josue, et dimisit eos. Qui reversi sunt in tabernacula sua. Tribui autem Manasse mediae possessionem Moses dederat in Basan: et idcirco mediae quae superfuit, dedit Josue sortem inter caeteros fratres suos trans Jordanem ad occidentalem plagam. Cumque dimitteret eos in tabernacula sua, et benedixisset illis, dixit ad eos: In multa substantia atque divitiis revertimini ad sedes [h. aedes] vestras, cum argento et auro, aere ac ferro, et veste multiplici: dividite praedam hostium cum fratribus vestris. Reversique sunt, et abierunt filii Ruben, et filii Gad, et dimidia tribus Manasse, a filiis Israel de Silo, quae sita est in Chanaan, ut intrarent Galaad terram possessionis suae, quam obtinuerant juxta imperium Domini in manu Mosi. [B. XXXI, C. CIV.] Cumque venissent ad tumulos Jordanis in terra Chanaan, aedificaverunt juxta Jordanem altare infinitae magnitudinis. Quod cum audissent filii Israel, et ad eos certi nuntii detulissent, aedificasse filios Ruben, et Gad, et dimidiae tribus Manasse, altare in terra Chanaam, super Jordanis tumulos, contra filios Israel [h. in transitu filiorum Israel]: convenerunt omnes in Silo, ut ascenderent et dimicarent contra eos. Et interim miserunt ad illos in terram Galaad Phinees filium Eleazari sacerdotem, et decem principes cum eo, singulos de tribubus singulis. Qui venerunt ad filios Ruben, et Gad, et dimidiae tribus Manasse, in terram Galaad: dixeruntque ad eos: Haec mandat omnis populus Domini: Quae est ista transgressio? Cur reliquistis Dominum Deum Israel aedificantes altare sacrilegum, et a cultu illius recedentes? An parum vobis est quod peccastis in Beel-Phegor [h. Phohor], et usque in praesentem diem macula hujus sceleris in nobis permanet? multique de populo corruerunt? Et vos hodie reliquistis Dominum, et cras in universum Israel ejus ira desaeviet. Quod si putatis immundam esse terram possessionis vestrae, transite ad terram, in qua tabernaculum Domini est, et habitate inter nos: tantum ut a Domino, et a nostro consortio non recedatis, aedificato altari praeter altare Domini Dei nostri. Nonne Acham filius Zare praeteriit mandatum Domini, et super omnem populum Israel ira ejus incubuit? Et ille erat unus homo: atque utinam solus periisset in scelere suo. Responderuntque filii Ruben et Gad, et dimidiae tribus Manasse, principibus legationis Israel: fortissimus Deus Dominus, fortissimus Deus Dominus, ipse novit, et Israel simul intelliget: si praevaricationis animo hoc altare construximus, non custodiat nos, sed puniat nos in praesenti: et si ea mente fecimus, ut holocausta, et sacrificium et pacificas victimas super eo imponeremus, ipse quaerat et judicet; et non ea magis cogitatione atque tractatu, ut diceremus: Cras dicent filii vestri filiis nostris: Quid vobis et Domino Deo Israel? terminum posuit Dominus inter nos et vos, o filii Ruben et filii Gad, Jordanem fluvium: et idcirco partem non habetis in Domino. Et per hanc occasionem avertent filii vestri filios nostros a timore Domini. Putavimus itaque melius, et diximus: Exstruamus nobis altare, non in holocausta, neque ad victimas offerenda, sed in testimonium inter nos et vos, et sobolem nostram vestramque progeniem, ut serviamus Domino, et juris nostri sit offerre holocausta, et victimas, et pacificas hostias: et nequaquam dicant cras filii vestri filiis nostris; Non est vobis pars in Domino. Quod si voluerint dicere, respondebunt eis: Ecce altare Domini, quod fecerunt patres nostri, non in holocausta, neque in sacrificium, sed in testimonium nostrum ac vestrum. Absit a nobis hoc scelus, ut recedamus a Domino, et ejus vestigia relinquamus, exstructo altari ad holocausta, et sacrificia, et victimas offerendas, praeter altare Domini Dei nostri, quod exstructum est ante tabernaculum ejus. Quibus auditis, Phinees sacerdos, et principes legationis Israel, qui erant cum eo, placati sunt: et verba filiorum Ruben, et Gad, et dimidiae tribus Manasse, libentissime susceperunt. Dixitque Phinees filius Eleazari sacerdos ad eos: Nunc scimus quod nobiscum sit Dominus, quoniam alieni estis a praevaricatione hac, et liberastis filios Israel de manu Domini. Reversusque est cum principibus a filiis Ruben et Gad, de terra Galaad, finium Chanaan, ad filios Israel, et retulit eis. Placuitque sermo cunctis audientibus. Et laudaverunt [h. benedixerunt] Deum filii Israel, et nequaquam ultra dixerunt, ut ascenderent contra eos, atque pugnarent, et delerent terram possessionis eorum. Vocaveruntque filii Ruben, et filii Gad, altare quod exstruxerant, Testimonium nostrum, quod Dominus ipse sit Deus. [T. XI, B. XXXII, C. CV, Cap. XXIII.] Evoluto autem multo tempore, postquam pacem Dominus dederat Israeli, subjectis in gyro nationibus universis, et Josue erat longaevus, et persenilis aetatis: vocavit Josue omnem Israelem, majoresque natu, et principes ac duces, et magistros, dixitque ad eos: Ego senui, et progressioris aetatis sum: vosque cernitis omnia, quae fecerit Dominus Deus vester cunctis per circuitum nationibus, quo modo pro vobis ipse pugnaverit; et nunc quia vobis sorte divisit omnem terram, ab orientali parte Jordanis usque ad mare magnum, multaeque adhuc supersunt nationes; Dominus Deus vester disperdet eas et auferet a facie vestra, et possidebitis terram, sicut vobis pollicitus est. Tantum confortamini, et estote solliciti ut custodiatis cuncta quae scripta sunt in volumine legis Mosi: et non declinetis ab eis nec ad dexteram nec ad sinistram: ne postquam intraveritis ad gentes, quae inter vos futurae sunt, juretis in nomine deorum earum, et serviatis eis, et adoretis illos: sed adhaereatis Domino Deo vestro: quod fecistis usque in diem hanc. Et tunc auferet Dominus Deus in conspectu vestro gentes magnas et robustissimas, et nullus vobis resistere poterit. Unus e vobis persequetur hostium mille viros: quia Dominus Deus vester pro vobis ipse pugnabit, sicut pollicitus est. Hoc tantum diligentissime praecavete, ut diligatis Dominum Deum vestrum. Quod si volueritis gentium harum, quae inter vos habitant, erroribus adhaerere, et cum eis miscere connubia, atque amicitias copulare: jam nunc scitote quod Dominus Deus vester non eas deleat ante faciem vestram, sed sint vobis in foveam ac laqueum, et offendiculum ex latere vestro, et sudes in oculis vestris, donec vos auferat atque disperdat de terra hac optima, quam tradidit vobis. [C. CVI.] En ego hodie ingrediar viam universae terrae, et toto corde, et toto animo cognoscetis, quod de omnibus verbis, quae se Dominus praestaturum vobis esse pollicitus est, unum non praeterierit incassum. Sicut ergo implevit opere quod promisit, et prospera cuncta venerunt: sic adducet super vos quidquid malorum comminatus est, donec vos auferat atque disperdat de terra hac optima, quam tradidit vobis, eo quod praeterieritis pactum Domini Dei vestri, quod pepigit vobiscum, et servieritis diis alienis, et adoraveritis eos: cito atque velociter consurget in vos furor Domini, et auferemini de terra hac optima, quam tradidit vobis. [B. XXXIII, Cap. XXIV.] Congregavitque Josue omnes tribus Israel in Sichem, et vocavit majores natu, ac principes, et judices, et magistros: steteruntque in conspectu Dei [ Vulg. Domini]: et ad populum sic locutus est: Haec dicit Dominus Deus Israel: Trans fluvium habitaverunt patres vestri ab initio. Thare pater Abraham et Nahor: servieruntque diis alienis. Tuli ergo patrem vestrum Abraham de Mesopotamiae finibus: et adduxi eum in terram Chanaan, multiplicavique semen ejus, et dedi ei Isaac: illique rursum dedi Jacob et Esau. E quibus, Esau dedi montem Seir ad possidendum: Jacob vero et filii ejus descenderunt in Aegyptum. Misique Mosen et Aaron, et percussi Aegyptum multis signis atque portentis. Eduxique vos et patres vestros de Aegypto, et venistis ad mare: persecutique sunt Aegyptii patres vestros cum curribus et equitatu, usque ad mare Rubrum. Clamaverunt autem ad Dominum filii Israel [h. non habet]: qui posuit tenebras inter vos et Aegyptios, et adduxit super eos mare, et operuit illos. Viderunt oculi vestri cuncta quae in Aegypto fecerim, et habitastis in solitudine multo tempore: et introduxi vos ad terram Amorrhaei, qui habitabat trans Jordanem. Cumque pugnarent contra vos, tradidi eos in manus vestras, et possedistis terram eorum, atque interfecistis illos. Surrexit autem Balac, filius Sepphor, rex Moab, et pugnavit contra Israelem. Misitque et vocavit Balaam, filium Beor, ut malediceret vobis: et ego nolui audire eum, sed econtrario per illum benedixi vobis, et liberavi vos de manu ejus. Transistisque Jordanem, et venistis ad Jericho. Pugnaveruntque contra vos viri civitatis ejus, Amorrhaeus, et Pherezaeus, et Chananaeus, et Hetthaeus, et Gergeseus, et Evaeus, et Jebusaeus: et tradidi illos in manus vestras. [C. CVII.] Misique ante vos crabrones: et ejeci [h. et ejecerunt] eos de locis suis, duos reges Amorrhaeorum, non in gladio nec in arcu tuo. Dedique vobis terram, in qua non laborastis, et urbes quas non aedificastis, ut habitaretis in eis: vineas et oliveta, quae non plantastis [h. comeditis]. Nunc ergo timete Dominum, et servite ei perfecto corde atque verissimo: et auferte deos, quibus servierunt patres vestri in Mesopotamia et in Aegypto, ac servite Domino. Sin autem malum vobis videtur ut Domino serviatis, optio vobis datur: eligite hodie quod placet, cui servire potissimum debeatis, utrum diis, quibus servierunt patres vestri in Mesopotamia, an diis Amorrhaeorum, in quorum terra habitatis: ego autem et domus mea serviemus Domino. Responditque populus, et ait: Absit a nobis, ut relinquamus Dominum, et serviamus diis alienis. Dominus [h. Quoniam Dominus] Deus noster ipse eduxit nos, et patres nostros, de terra Aegypti, de domo servitutis: fecitque videntibus nobis signa ingentia, et custodivit nos in omni via, per quam ambulavimus, et in cunctis populis, per quos transivimus. Et ejecit universas gentes, et Amorrhaeum habitatorem terrae, quam nos intravimus. Serviemus igitur Domino, quia ipse est Deus noster. [C. CIX.] Dixitque Josue ad populum: Non poteritis servire Domino: Deus enim sanctus, et fortis aemulator est, nec ignoscet sceleribus vestris atque peccatis. Si dimiseritis Dominum, et servieritis diis alienis, convertet se, et affliget vos atque subvertet postquam vobis praestiterit bona. Dixitque populus ad Josue. Nequaquam ita ut loqueris, erit, sed Domino serviemus. Et Josue ad populum: Testes, inquit, vos estis, quia ipsi elegeritis vobis Dominum ut serviatis ei. Responderuntque: Testes. Nunc ergo, ait, auferte deos alienos de medio vestri, et inclinate corda vestra ad Dominum Deum Israel. Dixitque populus ad Josue: Domino Deo nostro serviemus, et obedientes erimus praeceptis ejus. Percussit igitur Josue in die illo foedus, et proposuit populo praecepta atque judicia in Sichem. [C. CX.] Scripsitque omnia verba haec in volumine legis Domini: et tulit lapidem pergrandem, posuitque eum subter quercum, quae erat in sanctuario Domini: et dixit ad omnem populum: En lapis iste erit vobis in testimonium, quod audierit omnia verba Domini quae locutus est vobis: ne forte postea negare velitis, et mentiri Domino Deo vestro. Dimisitque populum, singulos in possessionem suam. Et post haec mortuus est Josue, filius Nun, servus Domini, centum decem annorum: sepelieruntque eum in finibus possessionis suae in Thamnath Sare, quae sita est in monte Ephraim, a septentrionali parte montis Gaas. Servitque Israel Domino cunctis diebus Josue, et seniorum qui longo vixerunt tempore post Josue, et qui noverant omnia opera Domini quae fecerat in Israel. Ossa quoque Joseph, quae tulerant filii Israel de Aegypto, sepelierunt in Sichem, in parte agri, quem emerat Jacob a filiis Emor, patris Sichem, centum novellis ovibus, et fuit in possessionem filiorum Joseph. Eleazar quoque, filius Aaron, mortuus est: et sepelierunt eum in Gabaath Phinees filii ejus, quae data est ei in montem Ephraim. Explicit liber Josue Ben Nun. 9leu866tzh9xlqzhnkotu3796bqagby 0 51299 278754 230707 2026-08-29T16:04:53Z SZC 03 22335 278754 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Isaiae |OperaeWikiPaginam= Liber Isaiae (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 28]]''' ''HieStr.LibIsa 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO HIERONYMI IN LIBRUM ISAIAE. Nemo cum Prophetas versibus viderit esse descriptos metro eos aestimet apud Hebraeos ligari, et aliquid simile habere de Psalmis, vel operibus Salomonis; sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt: nos quoque utilitati legentium providentes, interpretationem novam, novo scribendi genere distinximus. Ac primum de Isaia sciendum, quod in sermone suo disertus sit: quippe ut vir nobilis et urbanae eloquentiae, nec habens quidpiam in eloquio rusticitatis admistum. Unde accidit, ut prae caeteris, florem sermonis ejus translatio non potuerit conservare. Deinde etiam hoc adjiciendum, quod non tam propheta, quam evangelista dicendus sit. Ita enim universa Christi Ecclesiaeque mysteria [ Al. ministeria] ad liquidum prosecutus est, ut non eum putes de futuro vaticinari, sed de praeteritis historiam texere. Unde conjicio, noluisse tunc temporis, Septuaginta Interpretes fidei suae sacramenta perspicue ethnicis prodere, ne sanctum canibus, et margaritas porcis darent: quae [ Al. qui] cum hanc ditionem legeritis, ab illis animadvertetis abscondita. Nec ignoro quanti laboris sit Prophetas intelligere, nec facile quempiam posse judicare de interpretatione, nisi intellexerit ante quae legerit: nos quoque patere morsibus plurimorum, qui stimulante invidia, quod consequi non valent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus precor, ut quomodo Graeci post Septuaginta Translatores, Aquilam et Symmachum et Theodotionem legunt, vel ob studium doctrinae suae, vel ut Septuaginta magis ex collatione eorum intelligant: sic et isti saltem unum post priores habere dignentur interpretem. Legant prius, et postea despiciant: ne videantur, non ex judicio, sed ex odii praesumptione ignorata damnare. Prophetavit autem Isaias in Jerusalem, et in Judaea, necdum decem tribubus in captivitatem ductis: ac de utroque regno, nunc commistim, nunc separatim, texit oraculum. Et cum interdum ad praesentem respiciat historiam; et post Babyloniam captivitatem reditum populi significet in Judaeam: tamen omnis ei cura de vocatione gentium, et adventu Christi est. Quem quanto plus amatis, o Paula et Eustochium, tanto magis ab eo petite, ut pro obtrectatione praesenti, qua me indesinenter aemuli laniant, ipse mihi mercedem restituat in futuro: qui scit me ob hoc in peregrinae linguae eruditione sudasse, ne Judaei de falsitate Scripturarum Ecclesiis ejus diutius insultarent . INCIPIT LIBER ISAIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Visio Isaiae filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem in diebus Oziae, Joathan, Achaz, et Ezechiae, regum Juda. Audite, coeli, et auribus percipe, terra, quoniam Dominus locutus est. Filios enutrivi, et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui: Israel autem non cognovit, populus meus non intellexit. Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate. semini nequam, filiis sceleratis! Dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum. Super quo percutiam vos, ultra addentes praevaricationem? Omne caput languidum, Et omne cor moerens. A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas: Vulnus, et livor, et plaga tumens, non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo. Terra vestra deserta, civitates vestrae succensae igni; regionem vestram coram vobis alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili. Et derelinquetur filia Sion ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, sicut civitas quae vastatur. Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus. Audite verbum Domini, principes Sodomorum, percipite auribus legem Dei nostri, populus Gomorrhae. Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum? dicit Dominus. plenus sum: Holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui. Cum veniretis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis? Ne afferatis ultra sacrificium frustra: incensum abominatio est mihi. Neomeniam, et sabbatum et festivitates alias non feram, iniqui sunt coetus vestri: Kalendas vestras, et solmnitates vestras odivit anima mea: facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens. Et cum extenderitis manus vestras avertam oculos meos a vobis: Et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam: manus vestrae sanguine plenae sunt. Lavamini, mundi estote. auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis: Quiescite agere perverse, discite benefacere: Quaerite judicium, subvenite oppresso, judicate pupillo; defendite viduam. Et venite, et arguite me, dicit Dominus: Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur: et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt. Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me provocaveritis ad iracundiam: gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii? justitia habitavit in ea, nunc autem homicidae. Argentum tuum versum est in scoriam: vinum tuum mistum est aqua. Principes tui infideles [ Al. inobedientes], socii furum: omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. Pupillo non judicant: et causa viduae non ingreditur ad eos. Propter hoc ait Dominus exercituum fortis Israel: Heu! consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Et convertam manum meam ad te, et excoquam ad purum scoriam tuam, et auferam omne stannum tuum. Et restituam judices tuos ut fuerunt prius, et consiliarios tuos sicut antiquitus: Post haec vocaberis civitas justi, urbs fidelis. Sion in judicio redimetur. et reducent eam in justitia: et conteret scelestos, et peccatores simul, et qui dereliquerunt Dominum, consumentur, Confundentur enim ab idolis, quibus sacrificaverunt. et erubescetis super hortis, quos elegeratis, cum fueritis velut quercus [ Al. erunt enim quasi terebinthus] defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. Et erit fortitudo vestra, ut favilla stuppae, et opus vestrum quasi scintilla, et succendetur utrumque simul, et non erit qui exstinguat. [Cap. II.] Verbum, quod vidit Isaias, filius Amos, super Judam et Jerusalem. Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulavimus in semitis ejus: Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem, Et judicabit gentes, et arguet populos multos, et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces: Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium. Domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini. Projecisti enim populum tuum, domum Jacob: quia repleti sunt ut [ Vulg. tac. ut] olim, et augures habuerunt ut Philisthim, et pueris alienis adhaeserunt. Repleta est terra argento et auro: et non est finis thesaurorum ejus, Et repleta est terra ejus equis, et innumerabiles quadrigae ejus. Et repleta est terra ejus idolis: opus manuum suarum adoraverunt quod fecerunt digiti eorum. Et incurvatus est [ Vulg. incurvavit te] homo, et humiliatus est vir: ne ergo dimittas eis. Ingredere in petram: abscondere fossa humo a facie timoris Domini, et a gloria majestatis ejus. Oculi sublimis hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum, exaltabitur autem Dominus solus in die illa. Quia dies Domini exercituum super omnem superbum, et excelsum, et super omnem arrogantem, et humiliabitur. Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan. Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Et super omnem turrem excelsam, et super omnem murum munitum. Et super omnes naves Tharsis, et super omne quod visu pulchrum est. Et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum, et elevabitur Dominus solus in die illa: et idola penitus conterentur: Et introibunt in speluncas petrarum, et in voragines terrae, a facie formidinis Domini, et a gloria majestatis ejus, cum surrexerit percutere terram. In die illa projiciet homo idola argenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerat sibi, ut adoraret talpas et vespertitiones. Et ingredietur scissuras petrarum, et cavernas saxorum, a facie formidinis Domini, et a gloria majestatis ejus, cum surrexerit percutere terram. Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus, quia excelsus reputatus est ipse. [Cap. III.] Ecce enim dominator Dominus exercituum. auferet a Jerusalem et a Juda validum et fortem, omne robur panis, et omne robur aquae; Fortem, et virum bellatorem, judicem, et prophetam, et ariolum, et senem: Principem super quinquaginta, et honorabilem vultu, Et consiliarium sapientem de architectis [ Al. architectum], et prudentem eloquii mystici. Et dabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis. Et irruet populus, vir ad virum, unusquisque ad proximum suum: tumultuabitur puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. Apprehendet enim vir fratrem suum domesticum patris sui: Vestimentum tibi est, princeps esto noster, ruina autem haec sub manu tua. Respondebit in die illa, dicens: Non sum medicus, et in domo mea non est panis, neque vestimentum: Nolite constituere me principem populi. Ruit enim Jerusalem, et Judas concidit: quia lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis, et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt: Vae animae eorum: quoniam reddita sunt eis mala. Dicite justo quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedet. Vae impio in malum: retributio enim manuum ejus fiet ei. Populum meum exactores sui spoliaverunt, et mulieres dominatae sunt ejus [ Al. eis]. Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant. Stat ad judicandum Dominus, et stat ad judicandos populos. Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui, et principibus ejus: Vos enim depasti estis vineam [ Al. add. meam], rapina pauperis in domo vestra. Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commolitis, dicit Dominus Deus exercituum? Et dixit Dominus: Pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento collo, et nutibus oculorum ibant, et plaudebant: ambulabant, et in pedibus suis composito gradu incedebant: Decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, et Dominus [ Al. tac. Dominus] crinem earum nudabit. In die illa auferet Dominus ornamentum calceamentorum, et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, Et discriminalia, et periscelides, et muraenulas, et olfactoriola, et inaures, et annulos, et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et pallia, et linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra. Et erit pro suavi odore fetor, et pro zona funiculus, et pro crispanti crine calvitium, et pro fascia pectorali cilicium. Pulcherrimi quoque viri tui gladio cadent, et fortes tui in praelio. Et moerebunt, atque lugebunt portae ejus et [ Al. add. ipsa urbs] desolata in terra sedebit. [Cap. IV.] Et apprehendent septem mulieres virum unum in die illa dicentes: Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur: tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. In die illa, erit germen Domini in magnificentia et in gloria, et fructus terrae sublimis, et exsultatio his qui salvati fuerint de Israel. Et erit: Omnis qui relictus fuerit in Sion, et residuus in Jerusalem, sanctus vocabitur, omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem. Si abluerit Dominus sordem filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit de medio ejus, spiritu judicii et spiritu ardoris [ Al. combustionis]. Et creabit Dominus super omnem locum montis Sion, et ubi invocatus est, nubem per diem, et fumum et splendorem ignis flammantis in nocte: super omnem enim gloriam protectio. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab aestu, et in securitatem et absconsionem a turbine et pluvia. [Cap. V.] Cantabo [ Al. add. nunc] dilecto meo canticum patruelis mei, vineae suae. Vinea facta est dilecto meo. in cornu filio olei. Et sepivit eam et lapides elegit ex illa, et plantavit eam electam, Et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea: Et exspectavit, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Nunc ergo, habitatores Jerusalem, et viri Juda, judicate inter me et vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae, et non feci [ Al. fecerim] ei? An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae; auferam sepem ejus, et erit in direptionem: diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et ponam eam desertam: non putabitur, et non fodietur: et ascendent vepres et spinae; et nubibus mandabo, ne pluant super eam imbrem. Vinea enim Domini exercituum, domus Israel est: et vir Juda, germen delectabile ejus: et exspectavi, ut faceret judicium, et ecce iniquitas: et justitiam, et ecce clamor. Vae qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci: Numquid habitabitis soli vos in medio terrae [ Al. super terram]? In auribus meis sunt Domini exercituum: Nisi domus multae desertae fuerint, grandes et pulchrae, absque habitatore. Decem enim jugera vinearum facient lagunculam unam, et triginta modii sementis facient modios tres. Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem spectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino aestuetis. Cithara, et lyra, et tympanum, et tibia, et vinum in conviviis vestris: et opus Domini non respicitis, nec opera manuum ejus consideratis. Propterea captivus ductus est populus meus; quia non habuit scientiam, Et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino: Et descendent fortes ejus, et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus, ad eum. Et incurvabitur homo, et humiliabitur vir, et oculi sublimium deprimentur. Et exaltabitur Dominus exercituum in judicio, et Deus sanctus sanctificabitur in justitia. Et pascentur agni juxta ordinem suum, et deserta in ubertatem versa advenae comedent. Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Qui dicitis: Festinet, et cito veniat opus ejus, ut videamus: et appropiet, et veniat consilium sancti Israel, sciemus illud. Vae qui dicitis malum bonum, et bonum malum: ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes. Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem. Qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Propter hoc, sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammae exurit: sic radix eorum quasi favilla erit, et germen eorum ut pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini exercituum, et eloquium sancti Israel blasphemaverunt. Ideo iratus est furor Domini in populum suum, et extendit manum suam super eos, et percussit eos, et conturbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum, quasi stercus in medio platearum. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Et levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae: et ecce festinus velociter veniet. Non est [ Al. non erit] deficiens, neque laborans in eo: non dormitabit, neque dormiet, neque solvetur cingulum renum ejus, nec rumpetur corrigia calceamenti ejus. Sagittae ejus acutae, et omnes arcus ejus extenti. Ungulae equorum ejus ut silex, et rotae ejus quasi impetus tempestatis. Rugitus ejus ut leonis, rugiet ut catuli leonum: et frendet, et tenebit praedam: et amplexabitur, et non erit qui eruat. Et sonabit super eum in die illa sicut sonitus maris: aspiciemus in terram, et ecce tenebrae tribulationis, et lux obtenebrata est in caligine ejus. [Cap. VI.] In anno, quo mortuus est rex Ozias, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, et ea quae sub eo erant, replebant templum. Seraphim stabant super illud: sex alae uni, et sex alae alteri: duabus velabant faciem ejus, et duabus velabant pedes ejus, et duabus volabant. Et clamabat alter ad alterum, et dicebat: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus exercituum, plena est omnis terra gloria ejus. Et commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. Et dixi: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito [ Al. habitabo], et regem Dominum exercituum vidi oculis meis. Et volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari. Et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit [ Al. tetigi] hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam? et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Et dixit: Vade, et dices populo huic: Audite audientes [ Al. auditu audite], et nolite intelligere: et videte visionem [ Al. visu], et nolite cognoscere. Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava: et oculos ejus claude: ne forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo [ Al. tacet suo] intelligat: et convertatur, et sanem eum [ Al. sanetur]. Et dixi: Usquequo, Domine? Et dixit: Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine homine, et terra relinquetur [ Al. relinquatur] deserta. Et longe faciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae. Et adhuc in ea decimatio, et convertetur, et erit in ostensionem sicut [ Al. rursum erit in depraedationem sicut, etc. ] terebinthus, et sicut quercus, quae expandit ramos [ Al. projecit fructus] suos: Semen sanctum erit, id quod steterit in ea. [Cap. VII.] Et factum est in diebus Ahaz filii Joathan, filiae Oziae regis Juda, ascendit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel, in Jerusalem, ad praeliandum contra eam; et non potuerunt debellare eam. Et nuntiaverunt domui David, dicentes: Requievit Syria super [ Al. consensit . . . . cum] Ephraim, et commotum est cor ejus, et cor populi ejus, Sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Et dixit Dominus ad Isaiam: Egredere in occursum Ahaz, tu, et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad extremum aquaeductus piscinae superioris in via Agri fullonis. Et dices ad eum: Vide, ut sileas: noli timere, et cor tuum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium istorum: in ira furoris Rasin regis Syriae, et filii Romeliae: eo quod consilium inierit contra te Syria in malum [ Al. pessimum]. Ephraim, et filius Romeliae, dicentes: Ascendamus ad Judam; et suscitemus eum, et avellamus [ Al. evellamus] eum ad nos, et ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. Haec dicit Dominus Deus: Non stabit, et non erit istud: sed caput Syriae Damascus, et caput Damasci Rasin: Et adhuc sexaginta et quinque anni, et desinet Ephraim esse populus: Et caput Ephraim Samaria, et caput Samariae filius Romeliae. Si non credideritis, non permanebitis. Et adjecit Dominus loqui ad Ahaz, dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Et dixit Ahaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Et dixit: Audite ergo domus David: Numquid parum vobis est, molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium [ Al. tacet filium], et vocabis nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Quia antequam sciat puer reprobare malum, et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris a facie duorum regum suorum. Adducet Dominus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui, dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda cum rege Assyriorum. Et erit in die illa: Sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminum Aegypti, et api, quae est in terra Assur, et venient, et requiescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput et pilos pedum, et barbam universam. Et erit in die illa: Nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum: Butyrum enim, et mel manducabit omnis qui relictus fuerit in medio terrae. Et erit in die illa: Omnis locus ubi fuerint mille vites, mille argenteis, et in spinas et in vepres erunt. Cum sagittis et arcu ingredientur illuc: Vepres enim et spinae erunt in universa terra, et omnes montes, qui in sarculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium, Et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. [Cap. VIII.] Et dixit Dominus ad me: Sume tibi librum grandem, et scribe in eo stylo hominis: Velociter spolia detrahe, cito praedare. Et adhibui mihi testes fideles, Uriam sacerdotem, et Zachariam filium Barachiae: Et accessi ad prophetissam, et concepit, et peperit filium. Et dixit Dominus ad me: Voca nomen ejus, Accelera spolia detrahere [ Al. detrahe]: Festina praedari. Quia antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae, coram rege Assyriorum. Et adjecit Dominus adhuc loqui ad me dicens: Pro eo quod abjecit populus iste aquas Siloe, quae vadunt cum silentio, et assumpsit magis Rasin, et filium Romeliae: propter hoc ecce Dominus adducet super eos aquas fluminis fortes et multas, regem Assyriorum, et omnem gloriam ejus: Et ascendet super omnes rivos ejus, et fluet super universas ripas ejus, Et ibit per Judam, inundans, et transiens usque ad collum veniet. Et erit extensio alarum ejus, implens latitudinem terrae tuae, o Emmanuel. Congregamini populi, et vincimini: et audite universae procul terrae: Confortamini, et vincimini, accingite vos et vincimini; inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet: quia nobiscum Deus. Haec enim ait Dominus ad me: sicut in forti manu erudivit me, ne irem in via populi hujus, dicens: Non dicatis, conjuratio: Omnia enim quae loquitur populus iste, conjuratio est, et timorem ejus ne timeatis, neque paveatis. Dominum exercituum ipsum sanctificate: ipse pavor vester, et ipse terror vester. Et erit vobis in sanctificationem. In lapidem autem offensionis, et in petram scandali, duabus domibus Israel; in laqueum et in ruinam habitantibus Jerusalem. Et offendent plurimi ex eis, et cadent, et conterentur. et irretientur, et capientur. Liga testimonium [ Al. testimonia], signa legem in discipulis meis. Et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum. Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus in signum, et in portentum [ Al. signa atque portenta] Israel, a Domino exercituum, qui habitat in monte Sion. Et cum dixerint ad vos: Quaerite a pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis: Numquid non populus a Deo suo requiret, pro vivis ac mortuis? Ad legem magis, et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non erit eis matutina lux. Et transibit per eam, et corruet, et esuriet: Et cum esurierit, irascetur, et maledicet regi suo, et Deo suo, Et suspiciet sursum; et ad terram intuebitur, Et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio et angustia, et caligo persequens, et non poterit avolare de angustia sua. [Cap. IX.] Primo tempore alleviata est terra Zabulon, et terra Nephthali, et novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam: Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Mutiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam. Laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut exsultant victores[ Al. add. capta praeda] quando dividunt spolia. Jugum enim oneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti, sicut in die Madian. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu, et vestimentum mixtum sanguine, erit in combustionem, et cibus ignis. Parvulus enim natus est nobis, et filius datus est nobis, Et factus est principatus ejus super humerum ejus, et vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis: super solium David sedebit, et super regnum ejus: ut confirmet illud, et corroboret in judicio et justitia, Amodo et usque in sempiternum: zelus Domini exercituum faciet hoc. Verbum misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Et sciet populus omnis Ephraim, et habitantes Samariam, in superbia et magnitudine cordis dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: Sycomoros succiderant, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet: Syriam ab oriente, et Philisthim ab occidente: et devorabunt Israel toto ore. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Et populus non est reversus ad per cutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt. Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam, incurvantem et refrenantem, [ Al, depravantem in] die una. Longaevus et honorabilis, ipse est caput: et propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et erunt, qui beatificant populum istum, seducentes; et qui beatificantur [ Al. beati dicuntur], praecipitati. Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus: et pupillorum ejus, et viduarum non miserebitur: Quia omnis hypocrita est et nequam, et universum os locutum est stultitiam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Succensa est enim quasi ignis impietas, veprem et spinam vorabit: et succendetur in densitate saltus, et convolvetur superbia fumi. In ira Domini exercituum conturbata est [ Al. contremuit] terra, et erit populus quasi esca ignis: Vir fratri suo non parcet. Et declinabit ad dexteram, et esuriet: et comedet ad sinistram, et non saturabitur: Unusquisque carnem brachii sui vorabit; Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. [Cap. X.] Vae qui condunt leges iniquas: et scribentes, injustitiam scripserunt ut opprimerent pauperes in judicio, et vim facerent causae humilium populi mei: ut essent viduae praeda eorum, et pupillos diriperent. Quid facietis in die visitationis, et calamitatis de longe venientis? ad cujus confugietis auxilium? et ubi derelinquetis gloriam vestram, ne incurvemini sub vinculo, et cum interfectis cadatis? Super omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Vae Assur, virga furoris mei et baculus ipse, in manu eorum indignatio mea: Ad gentem fallacem mittam eum, et contra populum furoris mei mandabo illi, ut auferat spolia, et diripiat praedam, et ponat illum in conculcationem quasi lutum platearum. Ipse autem non sic arbitrabitur, et cor ejus non ita existimabit: sed ad conterendum erit cor ejus, et ad internecionem gentium non paucarum. Dicet enim: Numquid non principes mei simul reges suet? numquid non ut Charchamis, sic Chalano? et ut Arphad, sic Emath? numquid non ut Damascus, sic Samaria? Quomodo invenit manus mea regna idoli, sic et simulacra eorum de Jerusalem et de Samaria. Numquid non sicut feci Samariae et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris ejus? Et erit, cum impleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion, et in Jerusalem, visitabo super fructum magnifici cordis regis Assur, et super gloriam altitudinis oculorum ejus. Dixit enim: In fortitudine manus meae feci, et in sapientia mea intellexi: Et abstuli terminos populorum: et principes eorum depraedatus sum, Et detraxi quasi potens in sublimi residentes. Et invenit quasi nidum manus mea fortitudinem populorum: Et sicut colliguntur ova, quae derelicta sunt, sic universam terram ego congregavi: et non fuit qui moveret pennam, et aperiret os, et ganniret. Numquid gloriabitur securis contra eum, qui secat in ea? aut exaltabitur serra contra eum, a quo trahitur? quomodo si elevetur virga contra levantem se, et exaltetur baculus, qui utique lignum est. Propter hoc mittet dominator Dominus exercituum in pinguibus ejus tenuitatem: et subtus gloriam ejus succensa ardebit quasi combustio ignis. Et erit lumen Israel in igne, et Sanctus ejus in flamma: Et succendetur, et devorabitur spina ejus, et vepres in die una. Et gloria saltus ejus, et Charmeli ejus, ab anima usque ad carnem consumetur, Et erit terrore profugus. Et reliquiae ligni saltus ejus prae paucitate numerabuntur, et puer scribet eos. Et erit in die illa: non adjiciet residuum Israel, et hi qui fugerint [ Al. salvati fuerint] de domo Jacob, inniti super eo qui percutit eos; sed innitetur super Dominum sanctum Israel. In veritate reliquiae convertentur, reliquiae, inquam, Jacob ad Deum [ Al. Dominum] fortem. Si enim fuerit populus tuus Israel quasi arena maris, reliquiae convertentur ex eo: Consummatio abbreviata, inundabit justitiam. Consummationem enim et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terrae. Propter hoc, haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habitator Sion, ab Assur: in virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti. Adhuc enim pusillum modicumque, et consummabitur indignatio [ Al. add. mea] et furor meus super scelus eorum. Et suscitabit super eum Dominus exercituum flagellum, juxta plagam Madian in petra Horeb, et virgam suam super mare, et levabit eam in via Aegypti. Et erit in die illa: Auferetur onus ejus de humero tuo, et jugum ejus de collo tuo, et computrescet jugum a facie olei. Veniet in Ajath, transibit in Magron: apud Machmas commendabit vasa sua. Transierunt cursim, Gabee sedes nostra: obstupuit Rama, Gabaath Saulis fugit. Hinni voce tua, filia Gallim; attende, Laisa, paupercula Anathot. Migravit Medemena: habitatores Gabin, confortamini. Adhuc dies est, ut in Nobe stetur: agitabit manum suam super montem filiae Sion, collem Jerusalem. Ecce dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succidentur, et sublimes humiliabuntur. Et subvertentur condensa saltus ferro: et Libanus cum excelsis cadet. [Cap. XI.] Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet. Et requiescet super eum spiritus Domini; spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini. Non secundum visionem oculorum judicabit, neque secundum aurium auditum arguet: sed judicabit in justitia pauperes, et arguet in aequitate pro mansuetis terrae: Et percutiet terram virga oris sui, et spiritu labiorum suorum interficiet impium. Et erit justitia cingulum lumborum ejus: et fides cinctorium renum ejus. Habitabit lupus cum agno: et pardus cum haedo accubabit: Vitulus et leo et ovis simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos. Vitulus et ursus pascentur; simul requiescent catuli eorum: et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis: et in caverna reguli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo: quia repleta est terra scientia Domini, sicut aquae maris operientes. In die illa, radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Et erit in die illa: Adjiciet Dominus secundo manum suam ad possidendum residuum populi sui, quod relinquetur ab Assyriis, et ab Aegypto, et a Phetros; et ab Aethiopia, et ab Elam, et a Senuaar, et ab Emath, et ab insulis maris. Et levabit signum in nationes, et congregabit profugos Israel, et dispersos Juda colliget a quatuor plagis terrae, Et auferetur zelus Ephraim, et hostes Juda peribunt: Ephraim non aemulabitur Judam, et Judas non pugnabit contra Ephraim. Et volabunt in humeros Philisthim per mare, simul praedabuntur filios orientis. Idumaea et Moab praeceptum manus eorum, et filii Ammon obedientes erunt. Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti, et levabit manum suam [ Al. tac. suam] super flumen, in fortitudine spiritus sui: et percutiet eum in septem rivis, ita ut transeant per eum calceati. Et erit via residuo populo meo, qui relinquetur ab Assyriis: sicut fuit Israeli in die, qua ascendit de terra Aegypti. Et dices in die illa: [Cap. XII.] Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi: conversus est furor tuus, et consolatus es me. Ecce Deus salvator meus: fiducialiter agam, et non timebo. Quia fortitudo mea, et laus mea Dominus Deus, et factus est mihi in salutem. Haurietis aquas in gaudio de fontibus salvatoris: et dicetis in illa die: Confitemini Domino, et invocate nomen ejus: notas facite in populis adinventiones ejus, mementote, quoniam excelsum est nomen ejus. Cantate Domino, quoniam magnifice fecit: annuntiate hoc in universa terra. Exsulta, et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui sanctus Israel. ONUS BABYLONIS, Quod vidit Isaias filius Amos. [Cap. XIII.] Super montem caliginosum levate signum, exaltate vocem, levate manum, et ingrediantur portas duces. Ego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea, exsultantes in gloria mea. Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: Vox sonitus regum, gentium congregatarum: Dominus exercituum praecepit militiae belli, venientibus de terra procul. A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis contabescet, et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt; quasi parturiens, dolebunt: Unusquisque ad proximum suum stupebit, facies combustae vultus eorum. Ecce dies Domini venit, crudelis, et indignationis plenus, et irae furorisque, ad ponendam terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Quoniam stellae coeli, et splendor earum, non expaudent lumen suum: Obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit lumine suo. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum, et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obryzo. Super hoc coelum turbabo: et movebitur terra de loco suo, Propter indignationem Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis: et non erit qui congreget, Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Omnis, qui inventus fuerit, occidetur: et omnis, qui supervenerit, cadet in gladio. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur domus eorum, et uxores eorum violabuntur. Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint: sed sagittis parvulos interficient, et lactentibus uteri non miserebuntur, et super filios non parcet oculus eorum. Et erit Babylon illa gloriosa in regnis, inclyta in superbia Chaldaeorum, sicut subvertit Dominus Sodomam et Gomorrham. Non habitabitur usque in finem, et non fundabitur usque ad generationem et generationem: Nec ponet ibi tentoria Arabs, nec pastores requiescent ibi. Sed requiescent [ Al. erunt] ibi bestiae, Et replebuntur domus eorum draconibus, et habitabunt ibi struthiones, et pilosi saltabunt ibi: Et respondebunt ibi [ Al. tac. ibi] ululae aedibus ejus, et sirenae in delubris voluptatis. [Cap. XIV.] Prope est, ut veniat tempus ejus, et dies ejus non elongabuntur. Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel, et requiescere eos faciet super humum suam: Adjungetur advena ad eos, et adhaerebit domui Jacob. Et tenebunt eos populi, et adducent eos in locum suum. Et possidebit eos domus Israel super terram Domini in servos et ancillas: et erunt captivantes eos, qui se captivaverant [ Al. capientes et ceperant], et subjicient exactores suos. Et erit in die illa: cum requiem dederit tibi Deus a labore tuo et a concussione tua, et a servitute dura, qua ante servisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices: Quomodo cessavit exactor, quievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, caedentem populos in indignatione plaga insanabili, subjicientem in furore gentes, et persequentem crudeliter. Conquievit, et siluit omnis terra, gavisa est, et exsultavit: Abietes quoque laetatae sunt super te, et cedri Libani. Ex quo dormisti non ascendit qui succidat nos. Infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gigantes. Omnes principes terrae surrexerunt de soliis suis, omnes principes nationum. Et universi respondebunt, et dicent tibi: Et tu vulneratus es sicut et nos, nostri similis effectus es: Detracta est ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum: Subter te sternetur tinea [ Al. putredo], et operimentum tuum erunt vermes. Quomodo cecidisti de coelo, lucifer, qui mane oriebaris? corruisti in terram, qui vulnerabas gentes? qui dicebas in corde tuo: In coelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, Sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis. Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo. Verumtamen ad infernum detraheris in profundum laci. Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient: Numquid iste est vir, qui conturbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit, vinctis ejus non aperuit carcerem? Omnes reges gentium universi dormierunt in gloria, vir in domo sua; Tu autem projectus es de sepulcro tuo, quasi stirps inutilis, pollutus et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio, et descenderunt ad fundamenta laci, quasi cadaver putridum. Non habebis consortium, neque cum eis in sepultura: Tu enim terram [ Al. add. tuam] disperdidisti; tu populum occidisti: non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Praeparate filios ejus occisioni in iniquitate patrum suorum: non consurgent, nec haereditabunt terram, neque implebunt faciem orbis civitatum. Et consurgam super eos, dicit Dominus exercituum: et perdam Babylonis nomen, et reliquias, et germen, et progeniem, ait Dominus. Et ponam eam in possessionem ericii, et in paludes aquarum, et scopabo eam in scopa terens, dicit Dominus exercituum. Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non, ut putavi, ita erit: et quomodo mente tractavi, sic eveniet Ut conteram Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcem eum: et auferetur ab eis jugum ejus, et onus illius ab humero eorum tolletur. Hoc consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus extenta super universas gentes. Dominus enim exercituum decrevit: et quis poterit infirmare? et manus ejus extenta: et quis avertet eam? In anno, quo mortuus est rex Ahaz, factum est onus istud: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tui: De radice enim colubri egredietur regulus, et semen ejus absorbens volucrem. Et pascentur primogeniti pauperum, et pauperes fiducialiter requiescent: et interire faciam in fame radicem tuam, et reliquias tuas interficiam. Ulula, porta; clama, civitas: prostrata est omnis Philisthaea: ab aquilone enim fumus veniet, et non est qui effugiat agmen ejus. Et quid respondebitur [ Al. respondebit] nuntiis gentis? Quia Dominus fundavit Sion, et in ipso [ Al. ipsa cum Hebraeo ] sperabunt pauperes populi ejus. ONUS MOAB. [Cap. XV.] Quia nocte vastata est Ar, Moab conticuit: quia nocte vastatus est murus, Moab conticuit. Ascendit domus, et Dibon ad excelsa in planctum super Nabo, et super Medaba, Moab ululavit [ Al. ululabit cum Hebraeo ]: in cunctis capitibus ejus calvitium. Omnis barba radetur. In triviis ejus accincti sunt sacco: super tecta ejus, et in plateis ejus omnis ululat, descendit in fletum. Clamabit Esebon, et Eleale, usque Jasa audita est vox eorum; Super hoc expediti Moab ululabunt, anima ejus ululabit sibi. Cor meum ad Moab clamabit, vectes ejus usque ad Segor vitulam conternantem: Per ascensum enim Luith flens ascendet, et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt. Aquae enim Nemrim desertae erunt, quia aruit herba, defecit germen, viror omnis interiit. Secundum magnitudinem operis, et visitatio eorum: Ad torrentem salicum ducent eos. Quoniam circumivit [ Al. circuibit] clamor terminum Moab: usque ad Gallim ululatus ejus, et usque ad puteum Elim clamor ejus, quia aquae Dibon repletae sunt sanguine: Ponam enim super Dibon additamenta; his qui fugerint de Moab leonem, et reliquiis terrae. [Cap. XVI.] Emitte agnum dominatorem terrae, de Petra deserti ad montem filiae Sion. Et erit: Sicut avis fugiens, et pulli de nido avolantes: sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. Ini consilium, coge concilium: pone quasi noctem umbram tuam in meridie: absconde fugientes, et vagos ne prodas. Habitabunt apud te profugi mei: Moab, esto latibulum eorum a facie vastatoris: Finitus est enim pulvis, consummatus est miser: defecit qui conculcabat terram. Et praeparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate in tabernaculo David, judicans et quaerens judicium, et velociter reddens quod justum est. Audivimus superbiam Moab, superbus est valde: superbia ejus et arrogantia ejus, et indignatio ejus, plusquam fortitudo ejus. Idcirco ululabit Moab ad Moab, universus ululabit: his, qui laetantur super muros cocti lateris, Loquimini plagas suas. Quoniam suburbana Esebon deserta sunt, et vineam Sabama [ Al. vinea sabama] Domini gentium exciderunt. Flagella ejus usque ad Jazer pervenerunt: erraverunt in deserto, propagines ejus relictae sunt, transierunt mare. Super hoc plorabo in fietu Jazer vineam Sabama [ Al. vinea Sabama]: inebriabo te lacryma mea, Esebon, et Elcale, quoniam super vindemiam tuam, et super messem tuam vox calcantium irruit. Et auferetur laetitia et exsultatio de Charmelo, et in vineis non exsultabit, neque jubilabit. Vinum in torculari non calcabit qui calcare consueverat: vocem calcantium abstuli. Super hoc venter meus ad Moab quasi cithara sonabit, et viscera mea ad murum cocti lateris. Et erit: cum apparuerit quod laboravit Moab super excelsis suis, ingredietur ad sancta sua, ut obsecret, et non valebit. Hoc verbum, quod locutus est Dominus ad Moab ex tunc, Et nunc locutus est Dominus dicens: In tribus annis, quasi anni mercenarii, auferetur gloria Moab super omni populo multo, et relinquetur parvus et modicus, nequaquam multus. ONUS DAMASCI. [Cap. XVII.] Ecce Damascus desinet esse civitas; et erit sicut acervus lapidum in ruina. Derelictae civitates Aroer gregibus erunt, et requiescent ibi, et non erit qui exterreat. Et cessabit adjutorium ab Ephraim, et regnum a Damasco: Et reliquiae Syriae sicut gloria filiorum Israel erunt: dicit Dominus exercituum. Et erit in die illa: attenuabitur gloria Jacob, et pinguedo carnis ejus emarcescet [ Al. pingues carnes ejus emarcescent]. Et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et brachium ejus spicas leget: Et erit sicut quaerens spicas in valle Raphaim. Et relinquetur in eo sicut racemus, et sicut excussio olivae duarum vel trium olivavarum in summitate rami, sive quatuor aut quinque in cacuminibus ejus fructus ejus; dicit Dominus Deus Israel. In die illa inclinabitur homo ad factorem suum, et oculi ejus ad sanctum Israel respicient: Et non inclinabitur ad altaria, quae fecerunt manus ejus; et quae operati sunt digiti ejus non respiciet, lucos et delubra. In die illa, erunt civitates fortitudinis ejus derelictae sicut aratra, et segetes quae derelictae sunt a facie filiorum Israel. Et erit deserta. Quia oblita es Dei salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata: Propterea plantabis plantationem fidelem, et germen alienum seminabis. In die plantationis tuae labrusca, et mane semen tuum florebit: Ablata est messis in die haereditatis, et dolebit graviter. Vae multitudo [ Al. multitudini] populorum multorum, ut multitudo maris sonantis: et tumultus turbarum, sicut sonitus aquarum multarum. Sonabunt populi sicut sonitus aquarum inundantium, et increpabit eum, et fugiet procul; Et rapietur sicut pulvis montium a facie venti, et sicut turbo coram tempestate. In tempore vesperi, et ecce turbatio: in matutino, et non subsistet. Haec est pars eorum qui vastaverunt nos, et sors diripientium nos. [Cap. XVIII.] Vae terrae cymbalo alarum, quae est trans flumina Aethiopiae, qui mittit in mare legatos, et in vasis papyri super aquas. Ite, angeli veloces, ad gentem convulsam et dilaceratam; ad populum terribilem, post quem non est alius; gentem exspectantem et conculcatam, cujus diripuerunt flumina terram ejus. Omnes habitatores orbis, qui moramini terra, cum elevatum fuerit signum in montibus, videbitis, et clangorem tubae audietis: Quia haec dicit Dominus ad me: Quiescam, et considerabo in loco meo, sicut meridiana lux clara est, et sicut nubes roris in die messis. Ante messem enim totus effloruit, et immatura perfectio germinavit, Et praedicentur ramusculi ejus falcibus: et quae derelicta fuerint, abscindentur, et excutientur. Et relinquentur simul avibus montium et bestiis terrae: et aestate perpetua erunt super eum volucres, et omnes bestiae terrae super illum hyemabunt. In tempore illo deferetur munus Domino exercituum a populo divulso et dilacerato; a populo terribili, post quem non fuit alius; a gente exspectante, exspectante et conculcata, cujus diripuerunt flumina terram ejus; ad locum nominis Domini exercituum, montem Sion. ONUS AEGYPTI. [Cap. XIX.] Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum, et commovebuntur simulacra Aegypti a facie ejus, et cor Aegypti tabescet in medio ejus. Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios: et pugnabit vir contra fratrem suum, et vir contra amicum suum, civitas adversus civitatem, regnum adversus regnum. Et dirumpetur spiritus Aegypti in visceribus ejus: et consilium ejus praecipitabo: et interrogabunt simulacra sua, et divinos suos, et pythones, et ariolos. Et tradam Aegyptum in manu dominorum crudelium, et rex fortis dominabitur eorum, ait Dominus Deus exercituum: Et arescet aqua de mari, et fluvius desolabitur, atque siccabitur. Et deficient flumina: et attenuabuntur, et siccabuntur rivis aggerum. Calamus et juncus marcescet: nudabitur alveus rivi a fonte suo, Et omnis sementis irrigua siccabitur, arescet, et non erit. Et moerebunt piscatores, et lugebunt omnes mittentes in flumen hamum, et expandentes rete super faciem aquarum [ Al. aquae] marcescent. Confundentur qui operabantur [ Al. operantur] linum, pectentes [ Al. plectentes] et texentes subtilia. Et erunt irrigua ejus flaccentia: omnes qui faciebant lacunas ad capiendos pisces. Stulti principes Taneos; sapientes consiliarii Pharaonis dederunt consilium insipiens. Quomodo dicetis Pharaoni: Filius sapientium ego, filius regum antiquorum? Ubi sunt nunc sapientes tui? annuntient tibi, et indicent quid cogitaverit Dominus exercituum super Aegyptum. Stulti facti sunt principes Taneos, emarcuerunt principes Mempheos, deceperunt Aegyptum, angulum populorum ejus. Dominus miscuit in medio ejus spiritum vertiginis: et errare fecerunt Aegyptum in omni opere suo, sicut errat ebrius et vomens. Et non erit Aegypto opus, quod faciat caput et caudam, incurvantem et refrenantem. In die illa erit Aegyptus quasi mulieres, et stupebunt, et timebunt a facie commotionis manus Domini exercituum, quam ipse movebit super eam. Et erit terra Juda Aegypto in festivitatem: Omnis qui illius fuerit recordatus, pavebit a facie consilii Domini exercituum, quod ipse cogitavit super eam. In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti, loquentes lingua Chanaan, et jurantes per Dominum exercituum Civitas solis vocabitur una. In die illa erit altare Domini in medio terrae Aegypti, et titulus Domini juxta terminum ejus: Et erit in signum, et in testimonium Domino exercituum in terra Aegypti. Clamabunt enim ad Dominum a facie tribulantis, et mittet eis salvatorem et propugnatorem, qui liberet eos. Et cognoscetur Dominus ab Aegypto, et cognoscent Aegyptii Dominum in die illa, et colent eum in hostiis et muneribus: et vota vovebunt Domino, et solvent. Et percutiet Dominus Aegyptum plaga, et sanabit eam, et revertentur ad Dominum, et placabitur eis, et sanabit eos. In die illa erit via de Aegypto in Assyrios, et intrabit Assyrius Aegyptum, et Aegyptus [ Al. Aegyptius] in Assyrios, et servient Aegyptii Assur. In die illa erit Israel tertius Aegypto [ Al. Aegyptio] et Assyrio: benedictio in medio terrae, cui benedixit Dominus exercituum, dicens: Benedictus populus meus Aegypti, et opus manuum mearum Assyrio: haereditas autem mea Israel. [Cap. XX.] In anno, quo ingressus est Tharthan in Azotum, cum misisset eum Sargon rex Assyriorum, et pugnasset contra Azotum, et cepisset eam: in tempore illo locutus est Dominus in manu Isaiae filii Amos, dicens: Vade, et solve saccum de lumbis tuis, et calceamenta tua tolle de pedibus tuis. Et fecit sic, vadens nudus, et discalceatus, Et dixit Dominus: Sicut ambulavit servus meus Isaias nudus, et discalceatus. trium annorum signum et portentum erit super Aegyptum et super Aethiopiam: Sic minabit rex Assyriorum captivitatem Aegypti, et transmigrationem Aethiopiae, juvenem et senem [ Al. juvenum et senum] nudum et discalceatum, discoopertis natibus, ignominiam Aegypti. Et timebunt, et confundentur ab Aethiopia spe sua, et ab Aegypto gloria sua. Et dicet habitator insulae hujus in die illa: Ecce haec erat spes nostra, ad quos confugimus in auxilium, ut liberarent nos a facie regis Assyriorum: et quomodo effugere poterimus nos? ONUS DESERTI MARIS. [Cap. XXI.] Sicut turbines ab Aphrico veniunt, de deserto venit, de terra horribili. Visio dura nuntiata est mihi: Qui incredulus est, infideliter agit: et qui depopulator est, vastat. Ascende, Elam; obside, Mede: omnem gemitum ejus cessare feci. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore, angustia possedit me sicut angustia parturientis: Corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem. Emarcuit cor meum, tenebrae stupefecerunt me: Babylon dilecta mea posita est mihi in miraculum. Pone mensam, contemplare in specula comedentes et bibentes. Surgite, principes, arripite clypeum. Haec enim mihi Dominus: Vade, et pone speculatorem: et quodcumque viderit, annuntiet. Et vidit currum duorum equitum, ascensorem asini, et ascensorem cameli: Et contemplatus est diligenter multo intuitu. Et clamavit leo: Super speculam Domini ego sum, stans jugiter per diem: et super custodiam meam ego sum, stans totis noctibus. Ecce iste venit ascensor vir bigae equitum, et respondit, et dixit: Cecidit Babylon, et omnia sculptilia deorum ejus contrita sunt in terram, Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis. ONUS DUMA. Ad me clamat ex Seir: Custos, quid de nocte? custos, quid de nocte? Dixit custos: Venit mane, et nox: si quaeritis, quaerite: convertimini, venite. ONUS IN ARABIA. In saltu ad vesperam dormietis, in semitis Dodanim. Occurrentes sitienti ferte aquam, qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti. A facie enim gladiorum fugerunt, a facie gladii imminentis, a facie arcus extenti, a facie gravis praelii: Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc in uno anno, quasi in anno mercenarii, et auferetur omnis gloria Cedar. Et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis Cedar imminuentur: Dominus enim Deus Israel locutus est. ONUS VALLIS VISIONIS. [Cap. XXII.] Quidnam tibi quoque est, quia ascendisti et tu omnis in tecta? Clamoris plena, urbs frequens, civitas exsultans: Interfecti tui, non interfecti gladio, nec mortui in bello. Cuncti principes tui fugerunt simul, dureque ligati sunt: Omnes qui inventi sunt, vincti sunt pariter, procul fugerunt. Propterea dixi: Recedite a me, amare flebo: nolite incumbere ut consolemini me super vastitate filiae populi mei. Dies enim interfectionis, et conculcationis, et fletuum, Domino Deo exercituum in valle visionis, scrutans murum, et magnificus super montem. Et Elam sumpsit pharetram, currum hominis equitis, et parietem nudavit clypeus. Et erunt electae valles tuae plenae quadrigarum, et equites ponent sedes suas in porta. Et revelabitur operimentum Judae, et videbis in die illa armamentarium domus saltus. Et scissuras civitatis David videbitis, quia multiplicatae sunt: Et congregastis aquas piscinae inferioris, et domos Jerusalem numerastis, et destruxistis domos ad muniendum murum. Et lacum fecistis inter duos muros ad aquam piscinae veteris: et non suspexistis ad eum, qui fecerat eam, et operatorem ejus de longe non vidistis. Et vocabit Dominus Deus exercituum in die illa ad fletum, et ad planctum, ad calvitium, et ad cingulum sacci: Et ecce gaudium et laetitia, occidere vitulos, et jugulare arietes, comedere carnes, et bibere vinum: Comedamus, et bibamus: cras enim moriemur. Et revelata est in auribus meis, Domini [ Vulg. vox Domini] exercituum: Si dimittetur iniquitas haec vobis donec moriamini, dicit Dominus Deus exercituum. Haec dicit Dominus Deus exercituum: Vade, ingredere ad eum, qui habitat in tabernaculo, ad Sobnam praepositum templi, et dices ad eum: Quid tu hic: aut quasi quis hic? quia excidisti tibi hic sepulcrum, excidisti in excelso memoriam diligenter, in petra tabernaculum tibi. Ecce Dominus asportari te faciet, sicut asportatur gallus gallinaceus, et quasi amictum sic sublevabit te. Coronans coronabit te tribulatione, quasi pilam mittet te in terram latam et spatiosam: ibi morieris, et ibi erit currus gloriae tuae, ignominia domus Domini tui. Et expellam de statione tua, et de ministerio tuo deponam te. Et erit in die: Vocabo servum meum Eliacim filium Helciae, et induam illum tunica tua, et cingulo tuo confortabo eum, et potestatem tuam dabo in manu ejus: et erit quasi pater habitantibus Jerusalem, et domui Juda. Et dabo clavem domus David super humerum ejus, et aperiet, et non erit qui claudat: et claudet, et non erit qui aperiat. Et figam illum paxillum in loco fideli, et erit in solium gloriae domui patris [ Al. solio domus patris] sui. Et suspendent super eum omnem gloriam domus patris ejus, vasorum diversa genera, omne vas parvulum, a vasis craterarum usque ad omne vas musicorum. In die illa dicit Dominus exercituum: Auferetur paxillus, qui fixus fuerat in loco fideli: et frangetur, et cadet, et peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est. ONUS TYRI. [Cap. XXIII.] Ululate, naves maris: quia vastata est domus, unde venire consueverant: de terra Cethim revelatum [ Al. revelata] est eis. Tacete qui habitatis in insula: negotiatio Sidonis. Transfretantes mare repleverunt te in aquis multis. Semen Nili, messis fluminis fruges ejus. et facta est negotiatio gentium. Erubesce, Sidon: ait enim mare fortitudo maris, dicens: Non parturivi, et non peperi, et non enutrivi juvenes, nec ad incrementum perduxi virgines. Cum auditum fuerit in Aegypto, dolebunt cum audierint de Tyro: Transite maria, ululate qui habitatis in insula: Numquid non haec vestra est, quae gloriabatur a diebus pristinis in antiquitate sua? ducent eam pedes sui longe ad peregrinandum. Quis cogitavit hoc super Tyrum quondam coronatam, cujus negotiatores principes, institores ejus inclyti terrae? Dominus exercituum cogitavit hoc, ut detraheret superbiam omnis gloriae, et ad ignominiam deduceret universos inclytos terrae. Transi terram tuam quasi flumen, filia maris, non est cingulum ultra tibi. Manum suam extendit supra mare, conturbavit regna: Dominus mandavit adversus Chanaan, ut contereret fortes ejus, et dixit: Non adjicies ultra, ut glorieris, calumniam sustinens virgo filia Sidonis: in Cethim consurgens transfreta, ibi quoque non erit requies tibi. Ecce terra Chaldaeorum talis populus non fuit, Assur fundavit eam, in captivitatem traduxerunt robustos ejus, suffoderunt domos ejus, posuerunt eam in ruinam. Ululate, naves maris, quia devastata est fortitudo vestra. Et erit in die illa: In oblivione eris, o Tyre, septuaginta annis, sicut dies regis unius: Post septuaginta autem annos erit Tyro quasi canticum meretricis. Sume citharam, circui civitatem, meretrix oblivioni tradita: bene cane, frequenta canticum, ut memoria tui sit. Et erit post septuaginta annos: Visitabit Dominus Tyrum, et reducet eam ad mercedes suas: Et rursum fornicabitur cum universis regnis terrae, super faciem terrae. Et erunt negotiatio ejus, et mercedes ejus sanctificatae Domino: non condentur, neque reponentur: Quia his, qui habitaverint coram Domino, erit negotiatio ejus, ut manducent in saturitatem, et vestiantur usque ad vetustatem. [Cap. XXIV.] Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam, et affliget faciem ejus, et disperget habitatores ejus. Et erit sicut populus, sic sacerdos: et sicut servus, sic dominus ejus: sicut ancilla, sic domina ejus: sicut emens, sic ille qui vendit: sicut fenerator, sic is qui mutuum accipit: sicut qui repetit, sic qui debet. Dissipatione dissipabitur terra, et direptione praedabitur. Dominus enim locutus est verbum hoc. Luxit, et defluxit terra, et infirmata est: defluxit orbis, infirmata est altitudo populi terrae. Et terra interfecta est ab habitatoribus suis: quia transgressi sunt leges [ Al. legem], mutaverunt jus, dissipaverunt foedus sempiternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, et peccabunt habitatores ejus, Ideoque insanient cultores ejus, et relinquentur homines pauci. Luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui laetabantur corde. Cessavit gaudium tympanorum, quievit sonitus laetantium, conticuit dulcedo citharae. Cum cantico non bibent vinum: amara erit potio bibentibus illam. Attrita est civitas vanitatis, clausa est omnis domus, nullo introeunte. Clamor erit super vino in plateis: deserta est omnis laetitia: translatum est gaudium terrae. Relicta est in urbe solitudo, et calamitas opprimet portas. Quia haec erunt in medio terrae, in medio populorum: Quomodo si paucae olivae, quae remanserunt, excutiantur ex olea, et racemi, cum fuerit finita vindemia. Hi levabunt vocem suam, atque laudabunt. Cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari. Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum: in insulis maris nomen Domini Dei Israel. A finibus terrae laudes audivimus, gloriam justi. Et dixi: Secretum meum mihi, secretum meum mihi: Vae mihi: praevaricantes praevaricati sunt, et praevaricatione transgressorum praevaricati sunt. Formido, et fovea, et laqueus super te, qui habitator es terrae. Et erit: Qui fugerit a voce formidinis, cadet in foveam: et qui se explicaverit de fovea, tenebitur laqueo: Quia cataractae de excelsis apertae sunt, et concutientur fundamenta terrae. Confractione confringetur terra, contritione conteretur terra, commotione commovebitur terra, Agitatione agitabitur terra sicut ebrius, et auferetur quasi tabernaculum unius noctis: Et gravabit eam iniquitas sua, et corruet, et non adjiciet, ut resurgat. Et erit: In die illa visitabit Dominus super militiam coeli in excelso; et super reges terrae, qui sunt super terram. Et congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum, et claudentur ibi in carcere: et post multos dies visitabuntur. Et erubescet luna et confundetur sol, cum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion, et in Jerusalem, et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus. [Cap. XXV.] Domine, Deus meus es tu, exaltabo te, confitebor nomini tuo: quoniam fecisti mirabilia, cogitationes antiquas, fideles, amen. Quia posuisti civitatem in tumulum, urbem fortem in ruinam; domum alienorum, ut non sit civitas, et in sempiternum non aedificetur. Super hoc laudabit te populus fortis, civitas gentium robustarum timebit te. Quia factus es fortitudo pauperi, fortitudo egeno in tribulatione sua: spes a turbine, umbraculum ab aestu. Spiritus enim robustorum quasi turbo impellens parietem: Sicut aestus in siti humiliabis, Tumultum alienorum, et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiae, pinguium medullatorum, vindemiae defecatae. Et praecipitabit in monte isto faciem vinculi colligati super omnes populos, et telam quam orditus est super omnes nationes. Praecipitabit mortem in sempiternum: et auferet Dominus Deus lacrymam ab omni facie, et opprobrium populi sui auferet de universa terra: quia Dominus locutus est. Et dicet in illa die: Ecce Deus noster iste, exspectavimus eum, et salvabit nos: iste Dominus, sustinuimus eum, exsultabimus, et laetabimur in salutari ejus. Quia requiescet manus Domini in monte isto, triturabitur Moab sub eo, sicuti teruntur paleae in plaustro. Et extendet manus suas sub eo, sicut extendit natans ad natandum: Et humiliabit gloriam ejus cum allisione manuum ejus. Et munimenta sublimium murorum tuorum concident, et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem. In die illa cantabitur canticum istud in terra Juda: [Cap. XXVI.] Urbs fortitudinis nostrae Sion salvator, ponetur in ea murus et antemurale. Aperite portas, et ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Vetus error abiit: servabis pacem, pacem, quia in te speravimus. Sperastis in Domino in saeculis aeternis, in Domino Deo forti in perpetuum. Quia incurvabit habitantes in excelso, civitatem sublimem humiliabit. Humiliabit eam usque ad terram, detrahet eam usque ad pulverem. Conculcabit eam pes, pedes pauperi, gressus egenorum. Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum. Et in semita judiciorum tuorum, Domine, sustinuimus te: nomen tuum, et memoriale tuum in desiderio animae. Anima mea desideravit te in nocte: sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo ad te. Cum feceris judicia tua in terra, justitiam discent habitatores orbis. Misereamur impio, et non discet justitiam: In terra sanctorum inique gessit, et non videbit gloriam Domini. Domine, exaltetur manus tua, et non videant: videant, et confundantur zelantes [ Al. confundatur zelus] populi: et ignis hostes tuos devoret. Domine, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es nobis, Domine Deus noster, possederunt nos domini absque te, tantum in te recordemur nominis tui. Morientes non vivant, gigantes non resurgant: Propterea visitasti et contrivisti eos, et perdidisti omnem memoriam eorum. Indulsisti genti, Domine, indulsisti genti: numquid glorificatus es? elongasti omnes terminos terrae, Domine, in angustia requisierunt te, in tribulatione murmuris doctrina tua eis. Sicut quae concipit [ Al. concepit], cum appropinquaverit ad partum dolens, clamat in doloribus suis: sic facti sumus a facie tua, Domine. Concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus spiritum: salutes non fecimus in terra: Ideo non ceciderunt habitatores terrae [ Al. orbis]. Vivent [ Al. vivan:] mortui tui, interfecti mei resurgent. [ Al. resurgant]: Expergiscimini et laudate qui habitatis in pulvere: quia ros lucis ros tuus, et terram gigantum detrahes in ruinam. Vade populus meus, intra in cubicula tua, claude ostia tua super te. Abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio. Ecce enim Dominus egredietur de loco suo, ut visitet iniquitatem habitatoris terrae contra eum: et revelabit terra sanguinem suum, et non operiet ultra interfectos suos. [Cap. XXVII.] In die illa visitabit Dominu in gladio suo duro, et grandi, et forti, super Leviathan serpentem vectem, et super Leviathan serpentem tortuosum: et occident cetum, qui in mari est: In die illa vinea meri cantabit ei. Ego Dominus qui servo eam, repente propinabo ei: ne forte visitetur contra eam, Nocte et die servo eam. Indignatio non est mihi: Quis dabit me spinam et veprem in praelio? gradiar super eam, succendam eam pariter. An potius tenebit [ Al. tenebo] fortitudinem meam, faciet pacem mihi, pacem faciet mihi? Qui egrediuntur impetu a Jacob, florebit, et germinabit Israel, et implebunt faciem orbis semine. Numquid juxta plagam percutiens se, percussit eum? aut sicut occidit interfectos ejus, sic occisus est? In mensura contra mensuram, cum abjecta fuerit, judicabis eam: meditatus est in spiritu suo duro per diem aestus. Idcirco super hoc [ Al. his] dimittetur iniquitas domui Jacob: et iste omnis fructus, ut auferatur peccatum ejus, cum [ Al. quia] posuerit omnes lapides altaris sicut lapides cineris allisos, non stabunt luci et delubra. Civitas enim munita, desolata erit, speciosa relinquetur, et dimittetur quasi desertum [ Al. deserta]: Ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit, et consumet summitates ejus. In siccitate messes [ Al. messis] illius conterentur, mulieres venientes et docentes eam: Non est enim populus sapiens, propterea non miserebitur ejus, qui fecit eum; et qui formavit eum, non parcet ei. Et erit in die illa percutiet Dominus ab alveo fluminis usque ad torrentem Aegypti, et vos congregabimini unus et unus, filii Israel. Et erit in die illa, clangetur in tuba magna, et venient qui perditi fuerant de terra Assyriorum, et qui ejecti erant in terra Aegypti, et adorabunt Dominum in monte sancto in Jerusalem. [Cap. XXVIII.] Vae coronae superbiae ebriis Ephraim, et flori decidenti, gloriae exsultationis ejus, qui erant in vertice vallis pinguissimae, errantes a vino. Ecce validus et fortis Dominus [ Al. Domini, cum Heb. , sicut impetus grandinis, turbo confringens, sicut impetus aquarum multarum inundantium et emissarum super terram spatiosam. Pedibus conculcabitur corona superbiae ebriorum Ephraim. Et erit flos decidens gloriae exsultationis ejus, qui est super verticem vallis pinguium, quasi temporaneum ante maturitatem autumni: quod cum aspexerit videns statim ut manu tenuerit, devorabit illud. In die illa erit Dominus exercituum corona gloriae, et sertum exsultationis residuo populi sui: et spiritus judicii sedenti super judicium, et fortitudo revertentibus de bello ad portam. Verum hi quoque prae vino nescierunt, et prae ebrietate erraverunt: Sacerdos et propheta nescierunt prae ebrietate, absorpti sunt a vino, erraverunt in ebrietate, nescierunt videntem, ignoraverunt judicium. Omnes enim mensae repletae sunt vomitu, sordiumque, ita ut non esset ultra locus. Quem docebit scientiam? et quem intelligere faciet auditum? ablactatos a lacte, avulsos ab uberibus. Quia manda, remanda; manda, remanda; exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi. In loquela enim labii, et lingua altera loquetur ad populum istum. Cui dixit: Haec requies mea, reficite lassum, et hoc est meum refrigerium: et noluerunt audire. Et erit eis verbum Domini: Manda, remanda; manda, remanda; exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi: Ut vadant, et cadant retrorsum, et conterantur, et illaqueentur, et capiantur. Propter hoc audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum, qui est in Jerusalem. Dixistis enim: Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inundans cum transierit, non veniet super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Idcirco haec dicit Dominus Deus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem, lapidem probatum, angularem, pretiosum, in fundamento fundatum [ Al. fundatum fundamenti]. Qui crediderit, non festinet, Et ponam judicium in pondere, et justitiam in mensura: Et subvertet grando spem mendacii: et protectionem aquae inundabunt. Et delebitur foedus vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno non stabit: Flagellum inundans cum transierit, eritis in conculcationem. Quandocumque [ Al. cum] pertransierit, tollet vos, quoniam mane diluculo pertransibit in die et in nocte, et tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui. Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest. Sicut enim in monte divisionum stabit Dominus: sicut in valle, quae est in Gabaon, irascetur, ut faciat opus suum, alienum opus ejus: ut operetur opus suum peregrinum est opus ab eo. Et nunc nolite illudere, ne forte constringantur vincula vestra. Consummationem enim et abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum super universam terram. Auribus percipite, et audite vocem meam, attendite, et audite eloquium meum. Numquid tota die arabit arans ut serat, proscindet et sarriet humum suam? Nonne cum adaequaverit faciem ejus, seret gith, et cyminum sparget, et ponet triticum per ordinem, et hordeum et milium, et viciam in finibus suis? Et erudiet illum judicio, Deus suus docebit illum. Non enim in ferris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit, sed in virga excutietur gith, et cyminum in baculo: Panis autem comminuetur: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque vexabit eum rota plaustri, nec in ungulis suis comminuet eum. Et hoc a Domino Deo exercituum exivit, ut mirabile faceret consilium, et magnificaret justitiam. [Cap. XXIX.] Vae Ariel civitas, quam expugnavit David: Additus est annus ad annum: solemnitates evolutae sunt. Et circumvallabo Ariel, et erit tristis et moerens, et erit mihi quasi Ariel. Et circumdabo quasi sphaeram in circuitu tuo, et jaciam contra te aggerem, et munimenta ponam in obsidionem tuam. Humiliaberis, de terra loqueris, et de humo audietur eloquium tuum: Et erit quasi Pythonis de terra vox tua, de humo eloquium tuum mussitabit. Et erit sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te: et sicut favilla pertransiens multitudo eorum, qui contra te praevaluerunt: eritque repente confestim. A Domino exercituum visitabitur in tonitruo, et commotione terrae, et voce magna turbinis et tempestatis, et flammae ignis devorantis. Et erit sicut somnium visionis nocturnae multitudo omnium gentium, quae dimicaverunt contra Ariel, et omnes qui militaverunt, et obsederunt, et praevaluerunt adversus eam. Et sicut somniat esuriens, et comedit, cum autem fuerit expergefactus, vacua est anima ejus: et sicut somniat sitiens, et bibit, et postquam fuerit expergefactus [ Al. evigilaverit], lassus adhuc sitit, et anima ejus vacua est: Sic erit multitudo omnium gentium, quae dimicaverunt contra montem Sion. Obstupescite, et admiramini, fluctuate et vacillate: inebriamini, et non a vino: movemini, et non ab ebrietate. Quoniam miscuit vobis Dominus spiritum soporis, claudet oculos vestros, prophetas et principes vestros, qui vident visiones, operiet. Et erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent: Lege istum: et respondebit: Non possum, signatus est enim. Et dabitur liber nescienti litteras, diceturque ei: Lege: et respondebit: Nescio litteras. Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat me, cor autem ejus longe est a me, et timuerunt me mandato hominum et doctrinis: Ideo ecce ego addam ut admirationem faciam populo huic, miraculo grandi et stupendo: peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium ejus abscondetur. Vae qui profundi estis corde, ut a Domino abscondatis consilium: quorum sunt in tenebris opera, et dicunt: Quis videt nos, et quis novit nos? Perversa est haec vestra cogitatio: quasi si lutum contra figulum cogitet, et dicat opus factori suo: Non fecisti me: et figmentum dicat fictori suo: Non intelligis. Nonne adhuc in modico et in brevi convertetur Libanus in Chermel, et Chermel in saltum reputabitur? Et audient in die illa surdi verba libri, et de tenebris et caligine oculi caecorum videbunt. Et addent mites in Domino laetitiam, et pauperes homines in sancto Israel exsultabunt. Quoniam defecit qui praevalebat, consummatus est illusor, et succisi sunt omnes qui vigilabant super iniquitatem: qui peccare faciebant homines in verbo, et arguentem in porta supplantabant, et declinaverunt frustra a justo. Propter hoc, haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit Abraham: Non modo confundetur Jacob, nec modo vultus ejus erubescet: sed cum viderit filios suos, opera manuum mearum, in medio sui sanctificantes nomen meum, et sanctificabunt sanctum Jacob, et Deum Israel praedicabunt; Et scient errantes spiritu intellectum, et mussitatores discent legem. [Cap. XXX.] Vae, filii desertores, dicit Dominus, ut faceretis consilium, et non ex me: et ordiremini telam, et non per spiritum meum, ut adderetur [ Al. adderetis] peccatum super peccatum: qui ambulatis, ut descendatis in Aegyptum, et os meum non interrogastis, Sperantes auxilium in fortitudine Pharaonis, et habentes fiduciam in umbra Aegypti. Et erit vobis fortitudo Pharaonis in confusionem, et fiducia umbrae Aegypti in ignominiam. Erant [ Al. erunt] enim in Tanis principes tui, et nuntii tui usque ad Anes pervenerunt. Omnes confusi sunt super populo, qui eis prodesse non potuit [ Al. poterit]: Non fuerunt in auxilium, et in aliquam utilitatem, sed in confusionem et in opprobrium. ONUS JUMENTORUM AUSTRI. In terra tribulationis et angustiae leaena, et leo: ex eis vipera, et regulus volans, Portantes super humeros jumentorum divitias suas, et super gibbum camelorum thesauros suos, ad populum, qui eis prodesse non poterit. Aegyptus enim frustra et vane auxiliabitur: ideo clamavi super hoc: Superbia tantum est, quiesce. Nunc ingressus scribe eis super buxum, et in libro diligenter exara illud, Et erit in die novissimo in testimonium, et usque in aeternum. Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, filii nolentes audire legem Dei. Qui dicunt videntibus: Nolite videre, et aspicientibus: Nolite aspicere nobis ea quae recta sunt: Loquimini nobis placentia, videte nobis errores. Auferte a me viam, declinate a me semitam, cesset a facie nostra sanctus Israel. Propterea haec dicit sanctus Israel: Pro eo quod reprobastis verbum hoc, et sperastis in calumnia et tumultu, et innixi estis super eo: Propterea erit vobis iniquitas haec sicut interruptio cadens, et requisita in muro excelso: Quoniam subito, dum non speratur, veniet contritio ejus. Et comminuetur sicut conteritur lagena figuli contritione pervalida: et non invenietur de fragmentis ejus testa, in qua portetur igniculus de incendio, aut hauriatur parum aquae de fovea. Quia haec dicit Dominus Deus sanctus Israel: Si revertamini et quiescatis, salvi eritis: In silentio et in spe erit fortitudo vestra. Et noluistis, et dixistis: Nequaquam, sed ad equos fugiemus: ideo fugietis. Et super veloces ascendemus: ideo velociores [ Al. veloces] erunt, qui persequentur vos. Mille homines a facie terroris unius, et a facie terroris quinque fugietis, donec relinquamini quasi malus navis in vertice montis, et quasi signum super collem. Propterea exspectat Dominus, ut misereatur vestri: et ideo exaltabitur parcens vobis: quia Deus judicii Dominus: beati omnes, qui exspectant eum. Populus enim Sion habitabit in Jerusalem, plorans nequaquam plorabis, miserans miserebitur tui: ad vocem clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi. Et dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem: et non faciet avolare [ Al. additur a te] ultra doctorem tuum: Et erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum. Et aures tuae audient verbum post tergum monentis: Haec via, ambulate in ea: et non declinetis [ Al. tacet et non declinetis] neque ad dexteram, neque ad sinistram. Et contaminabis laminas sculptilium argenti tui, et vestimentum conflatilis auri tui, et disperges ea sicut immunditiam menstruatae. Egredere, dices ei: Et dabitur pluvia semini tuo, ubicumque seminaveris in terra: et panis frugum terrae erit uberrimus, et pinguis, Pascetur in possessione tua in die illa agnus spatiose: et tauri tui, et pulli asinorum, qui operantur terram, commixtum migma comedent sicut in area ventilatum est. Et erunt super omnem montem excelsum, et super omnem collem elevatum rivi currentium aquarum, in die interfectionis multorum, cum ceciderint turres. Et erit lux lunae sicut lux solis, et lux solis erit septempliciter sicut lux septem dierum, in die qua alligaverit Dominus vulnus populi sui, et percussuram plagae ejus sanaverit. Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus, et gravis ad portandum: Labia ejus repleta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis devorans. Spiritus ejus velut torrens inundans usque ad medium colli, ad perdendas gentes in nihilum [ Al. pro nihili], et frenum erroris, quod erat in maxillis populorum. Canticum erit vobis sicut nox sanctificatae solemnitatis, et laetitia cordis sicut qui pergit cum tibia, ut intret in montem Domini ad fortem Israel. Et auditam faciet Dominus gloriam vocis suae, et terrorem brachii sui ostendet in comminatione furoris, et flamma ignis devorantis: allidet in turbine et in lapide grandinis. A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus. Et erit transitus virgae fundatus, quam requiescere faciet Dominus super eum. In tympanis et citharis, et in bellis praecipuis expugnabit eos. Praeparata est enim ab heri Thopheth, a rege praeparata, profunda et dilatata. Nutrimenta ejus, ignis et ligna multa: flatus Domini sicut torrens sulphuris succendens eam. [Cap. XXXI.] Vae qui descendunt in Aegyptum ad auxilium, in equis sperantes, et habentes fiduciam super quadrigis, quia multae sunt, et super equitibus, quia praevalidi nimis: Et non sunt confisi super sanctum Israel, et Dominum non requisierunt. Ipse autem sapiens adduxit malum, et verba sua non abstulit: Et consurget contra domum pessimorum, et contra auxilium operantium iniquitatem. Aegyptus, homo, et non Deus: et equi eorum, caro, et non spiritus: Et Dominus inclinabit manum suam, et corruet auxiliator, et cadet cui praestatur auxilium, simulque omnes consumentur. Quia haec dicit Dominus ad me: Quomodo si rugiat leo, et catulus leonis super praedam suam, cum occurrerit ei multitudo pastorum, a voce eorum non formidabit, et a multitudine eorum non pavebit: sic descendet Dominus exercituum, ut praelietur super montem Sion, et super collem ejus. Sicut aves volantes, sic proteget Dominus exercituum Jerusalem, protegens et liberans, transiens et salvans. Convertimini sicut in profundum recesseratis, filii Israel. In die enim illa abjiciet vir idola argenti sui, et idola auri sui, quae fecerunt vobis manus vestrae in peccatum. Et cadet Assur in gladio non viri, et gladius non hominis vorabit eum, et fugiet non a facie gladii: et juvenes ejus vectigales erunt: et fortitudo ejus a terrore transibit, et pavebunt fugientes principes ejus: Dixit Dominus, cujus ignis est in Sion, et caminus ejus in Jerusalem. [Cap. XXXII.] Ecce in justitia regnabit rex, et principes in judicio praeerunt. Et erit vir sicut qui absconditur a vento, et celat se a tempestate, sicut rivi aquarum in siti, et umbra petrae prominentis in terra deserta. Non caligabunt oculi videntium, et aures audientium diligenter auscultabunt. Et cor stultorum intelliget scientiam, et lingua balborum velociter loquetur et plane. Non vocabitur ultra is, qui insipiens est, princeps: neque fraudulentus appellabitur major [ Al. magnus]: Stultus enim fatua loquetur, et cor ejus faciet iniquitatem, ut perficiat simulationem, et loquatur ad Dominum fraudulenter, et vacuam faciat animam esurientis, et potum sitienti auferat. Fraudulenti vasa pessima sunt: ipse enim cogitationes concinnavit ad perdendos mites in sermone mendaci, cum loqueretur pauper judicium. Princeps vero ea, quae digna sunt principe, cogitabit, et ipse super duces stabit. Mulieres opulentae, surgite, et audite vocem meam: filiae confidentes, percipite auribus eloquium meum. Post dies et annum, et vos conturbabimini confidentes: consummata est enim vindemia, collectio ultra non veniet. Obstupescite, opulentae; conturbamini, confidentes: exuite vos, et confundimini, accingite lumbos vestros. Super ubera plangite, super regione desiderabili, super vinea fertili. Super humum populi mei spinae et vepres ascendent: quanto magis super omnes domos gaudii civitatis exsultantis! Domus enim dimissa est, multitudo urbis relicta est, Tenebrae et palpatio facta sunt super speluncas usque in aeternum. Gaudium onagrorum pascua gregum, donec effundatur super nos spiritus de excelso, Et erit desertum in Chermel, et Chermel in saltum reputabitur. Et habitabit in solitudine judicium, et justitia in Chermel sedebit. Et erit opus justitiae pax, et cultus justitiae silentium, et securitas usque in sempiternum. Et sedebit populus meus in pulchritudine pacis, et in tabernaculis fiduciae, et in requie opulenta. Grando autem in descensione saltus, et humilitate humiliabitur civitas. Beati, qui seminatis super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini. [Cap. XXXIII.] Vae qui praedaris, nonne et ipse praedaberis? Et qui spernis, nonne et ipse sperneris? Cum consummaveris depraedationem, depraedaberis: Cum fatigatus desieris contemnere, contemneris. Domine, miserere nostri: te enim exspectavimus: esto brachium nostrum [ Al. eorum] in mane, et salus nostra in tempore tribulationis. A voce angeli fugerunt populi, et ab exaltatione tua dispersae sunt gentes. Et congregabuntur spolia vestra sicut colligitur bruchus: velut cum fossae plenae fuerint de eo. Magnificatus est Dominus, quoniam habitavit in excelso: implevit Sion judicio et justitia. Et erit fides in temporibus tuis: divitiae salutis sapientia et scientia, timor Domini ipse thesaurus ejus. Ecce videntes clamabunt foris, angeli pacis amare flebunt. Dissipatae sunt viae, cessavit transiens per semitam, irritum factum est pactum, Projecit civitates, non reputavit homines. Luxit, et elanguit terra: confusus est Libanus, et obsorduit, et factus est Saron sicut desertum: et concussa est Basan, et Charmelus. Nunc consurgam, dicit Dominus: nunc exaltabor, nunc sublevabor. Concipietis ardorem, parietis stipulam: spiritus vester ut ignis vorabit vos. Et erunt populi quasi de incendio cinis, spinae congregatae igni comburentur. Audite, qui longe estis, quae fecerim, et cognoscite, vicini, fortitudinem meam. Conterriti sunt in Sion peccatores, possedit tremor hypocritas. Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante? quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis? Qui ambulat in justitiis, et loquitur veritatem, Qui projicit avaritiam ex calumnia, et excutit manus suas ab omni munere, Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum. Iste in excelsis habitabit, munimenta saxorum sublimitas ejus: Panis ei datus est, aquae ejus fideles sunt. Regem in decore suo videbunt oculi ejus, cernent terram de longe. Cor tuum meditabitur timorem: Ubi est litteratus [ Al. Scriba]? ubi legis verba ponderans? ubi doctor parvulorum? Populum impudentem non videbis, populum alti sermonis: ita ut non possis intelligere disertitudinem linquae ejus, in quo nulla est sapientia. Respice, Sion, civitatem solemnitatis nostrae: oculi tui videbunt, Jerusalem, habitationem opulentam, tabernaculum, quod nequaquam transferri poterit: nec auferentur clavi ejus in sempiternum, et omnes funiculi ejus non rumpentur: Quia solummodo ibi magnificus Dominus noster: locus fluviorum rivi latissimi et patentes: Non transibit per eam navis remigum, neque trieris magna transgredietur eum. Dominus enim judex noster, Dominus legifer noster, Dominus rex noster: ipse salvabit nos. Laxati sunt funiculi tui, sed non praevalebunt: Sic erit malus tuus ut dilatare signum non queas. Tunc dividentur spolia praedarum multarum: claudi diripient rapinam. Nec dicet vicinus: Elangui: populus qui habitat in ea, auferretur ab eo iniquitas. [Cap. XXXIV.] Accedite, gentes, et audite, et populi, attendite: Audiat terra, et plenitudo ejus: orbis, et omne germen ejus. Quia indignatio Domini super omnes gentes, et furor super universam militiam eorum: interfecit eos, et dedit eos [ Al. tacet eos] in occisionem. Interfecti eorum projicientur, et de cadaveribus eorum ascendet foetor: Tabescent montes a sanguine eorum. Et tabescet omnis militia coelorum, Et complicabuntur sicut liber coeli: et omnis malitia eorum defluet, sicut defluit folium de vinea et de ficu. Quoniam inebriatus est in coelo gladius meus: Ecce super Idumaeam descendet, et super populum interfectionis meae, ad judicium. Gladius Domini repletus est sanguine, incrassatus est adipe, De sanguine agnorum et hircorum, de sanguine medullatorum arietum: Victima enim Domini in Bosra, et interfectio magna in terra Edom. Et descendent unicornes cum eis, et tauri cum potentibus: Inebriabitur terra eorum sanguine, et humus eorum adipe pinguium: Quia dies ultionis Domini, annus retributionum judicii Sion. Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur: Et erit terra ejus in picem ardentem nocte et die, non exstinguetur in sempiternum: Ascendet fumus ejus a generatione in generationem: desolabitur in saecula saeculorum, non erit transiens per eam. Et possidebunt illam onocrotalus et ericius: et ibis et corvus habitabunt in ea: Et extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum, et perpendiculum in desolationem. Nobiles ejus non erunt ibi: regem potius invocabunt, et omnes principes ejus erunt in nihilum. Et orientur in domibus [ Al. domo] ejus spinae, et urticae, et paliurus in munitionibus ejus: Et erit cubile draconum, et pascua struthionum: et occurrent daemonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum: Ibi cubavit [ Al. cubabit] lamia, et invenit [ Al. inveniet] sibi requiem. Ibi habuit foveam ericius, et enutrivit catulos, et circumfodit, et fovit in umbra ejus: Illuc congregati sunt milvi, alter ad alterum. Requirite diligenter in libro Domini, et legite, unum ex eis non defuit, alter alterum non quaesivit, Quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, et spiritus ejus ipse congregavit ea. Et ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eam illis in mensuram: Usque in aeternum possidebunt eam, in generationem et generationem habitabunt in ea. [Cap. XXXV.] Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium. Germinans germinabit, et exsultabit laetabunda et laudans: Gloria Libani data est ei: decor Charmeli, et Saron. Ipsi videbunt gloriam Domini, et decorem Dei nostri: Confortate manus dissolutas, et genua debilia roborate, Dicite pusillanimis: Confortamini, nolite timere: ecce Deus vester ultionem adducet retributionis: Deus ipse veniet, et salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum, Quia scissae sunt in deserto aquae, et torrentes, in solitudine. Et quae erat arida, erit in stagnum. et sitiens in fontes aquarum. In cubilibus, in quibus prius dracones habitabant, orietur viror calami et junci. Et erit ibi semita et via, et via sancta vocabitur: Non transibit per eam pollutus, et haec erit nobis [ Vulg. vobis] directa via, ita ut stulti non errent per eam. Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet per eam, nec invenietur ibi: Et ambulabunt [ Al. add. per eam] qui liberati fuerint, et redempti a Domino. Convertentur, et venient in Sion cum laude: et laetitia sempiterna super caput eorum: Gaudium et laetitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus. [Cap. XXXVI.] Et factum est in quarto decimo anno regis Ezechiae, ascendit Sennacherib rex Assyriorum super omnes civitates Juda munitas, et cepit eas. Et misit rex Assyriorum Rabsacen de Lachis in Jerusalem, ad regem Ezechiam in manu gravi, et stetit in aquaeductu piscinae superioris in via agri fullonis. Et egressus est ad eum Eliacim filius Helciae qui erat super domum, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis. Et dixit ad eos Rabsaces: Dicite Ezechiae: Haec dicit rex magnus rex Assyriorum: Quae est ista fiducia, qua confidis? aut quo consilio vel fortitudine rebellare disponis? Super quem habes fiduciam, quia recessisti a me? Ecce confidis super baculum arundineum confractum istum, super Aegyptum: cui si innisus fuerit homo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam: Sic Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in eo. Quod si responderis mihi: In Domino Deo nostro confidimus: nonne ipse est, cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria, et dixit Judae et Jerusalem: Coram altari isto adorabitis? Et nunc trade te Domino meo regi Assyriorum, et dabo tibi duo millia equorum, nec poteris ex te praebere ascensores eorum: Et quomodo sustinebis faciem judicis unius loci ex servis domini mei minoribus? Quod si confidis in Aegypto, in quadriga, et in equitibus: et nunc numquid sine Domino ascendi ad terram istam, ut disperderem eam? Dominus dixit ad me: Ascende super terram istam, et disperde eam. Et dixit Eliacim, et Sobna, et Joahe ad Rabsacen: Loquere ad servos tuos Syra lingua: intelligimus enim: Ne loquaris ad nos Judaice in auribus populi, qui est super murum. Et dixit ad eos Rabsaces: Numquid ad domimum tuum et ad te misit me dominus meus, ut loquerer omnia verba ista; et non potius ad viros, qui sedent in muro, ut comedant stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum? Et stetit Rabsaces, et clamavit voce magna Judaice, et dixit: Audite verba regis magni regis Assyriorum. Haec dicit rex: Non seducat vos Ezechias, quia non poterit eruere vos. Et non vobis tribuat fiduciam Ezechias super Domino, dicens: Eruens liberabit nos Dominus: non dabitur civitas ista in manu regis Assyriorum. Nolite audire Ezechiam: haec enim dicit rex Assyriorum: Facite mecum benedictionem, et egredimini ad me, et comedite unusquisque vineam suam, et unusquisque ficum suam: Et bibite, unusquisque aquam cisternae suae, donec veniam, et tollam vos ad terram, quae est ut terra vestra [ Al. similis terrae vestrae], terram frumenti et vini, terram panum et vinearum. Nec conturbet vos Ezechias, dicens: Dominus liberabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium unusquisque terram suam de manu regis Assyriorum? Ubi est deus Emath, et Arphad? ubi est deus Sepharvaim? numquid liberaverunt Samariam de manu mea? Quis est ex omnibus diis terrarum istarum, qui eruerit terram suam de manu mea? Et siluerunt, ut eruat Dominus Jerusalem de manu mea, et non responderunt ei verbum. Mandaverat enim rex, dicens: Ne respondeatis ei. Et ingressus est Eliacim filius Helciae, qui erat super domum, Et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis, ad Ezechiam scissis vestibus, et nuntiaverunt ei verba Rabsacis. [Cap. XXXVII.] Et factum est, cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua, et obvolutus est sacco, et intravit in domum Domini [ Al. Dei]: Et misit Eliacim, qui erat super domum, et Sobnam scribam, et seniores de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam filium Amos prophetam [ Al. prophetae], et dixerunt ad eum: Haec dicit Ezechias: Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae, dies haec: Quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est parturienti [ Al. pariendi]. Si quomodo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus. Leva ergo orationem pro reliquiis, quae repertae sunt. Et venerunt servi regis Ezechiae ad Isaiam. Et dixit ad eos Isaias: Haec dicetis domino vestro: Haec dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum, quae audisti, quibus blasphemarunt pueri regis Assyriorum me. Et ego dabo ei spiritum, et audiet nuntium, et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua. Reversus est autem Rabsaces, et invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam. Audierat enim quia profectus esset de Lachis, et audivit de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Egressus est, ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam, dicens: Haec dicetis Ezechiae regi Judae, loquentes: Non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis, dicens: Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum. Ecce in audisti omnia, quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris, quas subverterunt, et tu poteris liberari? Numquid eruerunt eos dii gentium, quos subverterunt patres mei? Gozam, et Aram, et Reseph, et filios Eden, qui erant in Thalassar? Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex urbis Sepharvaim, Ana, et Ava Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum, et legit eos, et ascendit in domum Domini, et expandit eos Ezechias [ Al. tacet Ezechias] coram Domino. Et oravit Ezechias [ Al. tacet Ezechias] ad Dominum, dicens: Domine exercituum, Deus Israel, qui sedes super cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terrae, tu fecisti coelum et terram. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi: aperi, Domine, oculos tuos, et vide, et audi omnia verba Sennacherib, quae misit ad blasphemandum Deum viventem. Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regiones earum; et dederunt deos earum igni: Non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis: et comminuerunt eos. Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus: et cognoscant omnia regna terrae, quia tu es Dominus [ Al. Deus] solus. Et misit Isaias filius Amos ad Ezechiam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Pro quibus rogasti me de Sennacherib rege Assyriorum, hoc est verbum, quod locutus est Dominus super eum: Despexit te, et subsannavit te, virgo filia Sion: post te caput movit, filia Jerusalem. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti, et super quem exaltasti vocem [ Al. add. tuam], et levasti altitudinem oculorum tuorum? Ad sanctum Israel. In manu servorum tuorum exprobrasti Domino: et dixisti: In multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium, juga Libani. et succidam excelsa cedrorum ejus, et electas abietes illius, Et introibo altitudinem summitatis ejus, saltum Charmeli ejus. Ego fodi, et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. Namquid non audisti, quae olim fecerim ei? ex diebus antiquis ego plasmavi illud: et nunc adduxi [ Al. add. eos; f. illud, ex Heb. ]: Et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. Habitatores earum breviata manu contremuerunt, et confusi sunt: Facti sunt sicut fenum agri, et gramen pascuae, et herba tectorum, quae exaruit antequam maturesceret, Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi, et insaniam tuam contra me. Cum fureres adversum me, superbia tua ascendit in aures meas: Ponam ergo circulum in naribus tuis, et frenum in labiis tuis, et reducam te in viam, per quam venisti. Tibi autem hoc erit signum: Comede hoc anno quae sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere: In anno autem tertio seminate, et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum. Et mittet id, quod salvatum fuerit de domo Juda et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum: Quia de Jerusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion: Zelus Domini exercituum faciet istud, Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non introibit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, et non occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. In via qua venit [ Al. veniet], per eam revertetur, et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus: Et protegam civitatem istam, ut salvet ( Al. et salvabo) eam propter me, et propter David servum meum. Egressus est autem angelus Domini ( Al. Dei), et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexerunt mane, et ecce omnes ( Al. omnia), cadavera mortuorum. Et egressus est, et abiit, et reversus est Sennacherib rex Assyriorum et habitavit in Ninive. Et factum est, cum adoraret in templo Nefrach deum suum, Adramelech et Sarasar filii ejus percusserunt eum gladio: fugeruntque in terram Ararat, et regnavit Asaraddon filius ejus pro eo. (Cap. XXXVIII.) In diebus illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem: Et introivit ad eum Isaias filius Amos propheta, et dixit ei: Haec dicit Dominus: Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives. Et convertit Ezechias faciem suam ad parietem, et oravit ad Dominum, et dixit: Obsecro, Domine, memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim. Et flevit Ezechias fletu magno, Et factum est verbum Domini ad Isaiam, dicens: Vade, et dic Ezechiae: Haec dicit Dominus Deus David patris tui: Audivi orationem tuam, vidi lacrymam tuam: Ecce ego adjiciam super dies tuos quindecim annos: et de manu regis Assyriorum eruam te, et civitatem istam, et protegam eam. Hoc autem tibi erit signum a Domino, quia faciet Dominus verbum hoc, quod locutus est: Ecce ego reverti faciam umbram linearum, per quas descenderet in horologio Achaz in sole, retrorsum decem lineis Et reversum decem lineis, Et reversus est sol decem lineis, per gradus quos descenderat. SCRIPTURA EZECHIAE REGIS JUDA, Cum aegrotasset et convaluisset de infirmitate sua. Ego dixi: In dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi. Quaesivi residuum annorum meorum. Dixi: Non videbo Dominum Deum in terra viventium. Non aspiciam hominem ultra et habitatorem quietis. Generatio mea ablata est, et convoluta est a me, quasi tabernaculum pastorum. Praecisa est, velut a texente, vita mea. dum adhuc ordirer, succidit me: de mane usque ad vesperam finies me. Sperabam usque ad mane, quasi leo sic contrivit omnia ossa mea. De mane usque ad vesperam finies me; sicut pullus hirundinis, sic clamabo, meditabor ut columba. Attenuati sunt oculi mei, suspicientes in excelsum, Domine, vim patior, responde pro me. Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerit? Recogitabo ( Al. reputabo) omnes annos meos in amaritudine animae meae. Domine, si sic vivitur, et in talibus vita spiritus mei, corripies me, et vivificabis me. Ecce in pace amaritudo mea amarissima: Tu autem eruisti animam meam, ut non periret, projecisti post tergum tuum omnia peccata mea. Quia non infernus confitebitur tibi, neque mors laudabit te: non exspectabunt qui descendunt in lacum, veritatem tuam. Vivens, vivens ipse confitebitur tibi, sicut et ego hodie: pater filiis notam faciet veritatem tuam. Domine, salvum me fac, et psalmos nostros cantabimus cunctis diebus vitae nostrae in domo Domini. Et jussit Isaias, ut tollerent massam de ficis et cataplasmarent super vulnus, et sanaretur. Et dixit Ezechias: Quod erit signum quia ascendam in domum Domini? (Cap. XXXIX.) In tempore illo misit Merodach Baladan, filius Baladam rex Babylonis, libros et munera ad Ezechiam: audierat enim quod aegrotasset et convaluisset. Laetatus est autem super eis Ezechias, et ostendit eis cellam aromatum, et argenti, et auri, et odoramentorum, et unguenti optimi, et omnes apothecas supellectilis suae, et universa quae inventa sunt in thesauris ejus. Non fuit verbum quod non ostenderet eis Ezechias, in domo sua, et in omni potestate sua. Introivit autem Isaias propheta ad regem Ezechiam, et dixit ei: Quid dixerunt viri isti, et unde venerunt ad te? Et dixit Ezechias: De terra longinqua venerunt ad me, de Babylone. Et dixit: Quid viderunt in domo tua? Et dixit Ezechias: Omnia quae in domo mea sunt, viderunt: non fuit res, quam non ostenderim eis in thesauris meis. Et dixit Isaias ad Ezechiam: Audi verbum Domini exercituum, Ecce dies venient, et auferentur omnia, quae in domo tua sunt, et quae thesaurizaverunt patres tui usque ad diem hanc, in Babylonem: non relinquetur quidquam, dicit Dominus. Et de filiis tuis, qui exibunt de te, quos genueris, tollent, et erunt eunuchi in palatio regis Babylonis. Et dixit Ezechias ad Isaiam: Bonum verbum Domini quod locutus est. Et dixit: Fiat tantum pax et veritas in diebus meis. (Cap. XL.) Consolamini, consolamini, popule meus, dicit Deus vester. Loquimini ad cor Jerusalem, et advocate eam: quoniam completa est malitia ejus, dimissa est iniquitas illius: suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis. Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite in solitudine semitas Dei nostri. Omnis vallis exaltabitur et omnis mons et collis humiliabitur, Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Et revelabitur gloria Domini, et videbit omnis caro pariter, quod os Domini locutum est. Vox dicentis: Clama. Et dixi: Quid clamabo? Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos agri. Exsiccatum est fenum, et cedidit flos, quia spiritus Domini sufflavit in eo. Vere fenum est populus: exsiccatum est fenum, et cedidit flos: Verbum autem Domini nostri stabit in aeternum, Super montem excelsum ascende tu, qui ( Al. quae) evangelizas Sion: Exalta in fortitudine vocem tuam, qui ( Al. quae) evangelizas Jerusalem: Exalta, noli timere. Dic civitatibus Judae: Ecce Deus vester: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, et brachium ejus dominabitur: Ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram ipso. Sicut pastor gregem suum pascet: in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, foetas ipse portabit. Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit in pondere montes, et colles in statera? Quis adjuvit spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit, et ostendit illi? Cum quo iniit consilium, et instruxit eum, et docuit eum semitam justitiae, et erudivit eum scientiam, et viam prudentiae ostendit illi? Ecce gentes quasi stilla situlae, et quasi momentum staterae reputatae sunt: Ecce insulae quasi pulvis exiguus. Et Libanus non sufficiet [ Al. sufficit] ad succendendum, et animalia ejus non sufficient ad holocaustum. Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo, et quasi nihilum et inane reputatae sunt ei. Cui ergo similem fecistis Deum? aut quam imaginem ponetis ei? Numquid sculptile conflavit faber? aut aurifex auro figuravit illud, et laminis argenteis argentarius? Forte lignum et imputribile elegit artifex sapiens: quaerit [ Al. et quaeret] quomodo statuat simulacrum, quod non moveatur. Numquid non scitis [ Al. scietis]? numquid non audistis [ Al. audietis]? numquid non annuntiatum est vobis ab initio? numquid non intellexistis fundamenta terrae? Qui sedet super gyrum terrae, et habitatores ejus sunt quasi locustae: Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit: Et quidem neque plantatus, neque satus, neque radicatus in terra truncus eorum: Repente flavit in eos, et aruerunt, et turbo quasi stipulam auferet eos. Et cui assimilastis me, et adaequastis? dicit sanctus. Levate in excelsum oculos vestros, et videte qui creavit haec: Qui educit in numero militiam eorum, et omnes ex nomine vocat: Prae multitudine fortitudinis et roboris, virtutisque ejus, neque unum reliquum fuit. Quare dicis, Jacob, et loqueris, Israel: Abscondita est via mea a Domino, et a Deo meo judicium meum transivit [ Al. transibit]? Numquid nescis, aut non audisti? Deus sempiternus Dominus, qui creavit terminos terrae, non deficiet, neque laborabit, nec est investigatio sapientiae ejus. Qui dat lasso virtutem: et his, qui non sunt, fortitudinem et robur [ Al. non habent fortitudinem, et robur, etc. ] multiplicat. Deficient pueri et laborabunt, et juvenes in infirmitate cadent. Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilae, current, et non laborabunt, ambulabunt et non deficient, [Cap. XLI.] Taceant ad me insulae, et gentes mutent fortitudinem: Accedant, et tunc loquantur, simul ad judicium propinquemus. Quis suscitavit ab oriente justum, vocavit eum ut sequeretur se? Dabit in conspectu ejus gentes, et reges obtinebit: Dabit quasi pulverem gladio ejus, sicut stipulam vento raptam arcui ejus. Persequetur eos, transibit in pace, semita in pedibus ejus non apparebit. Quis haec operatus est, et fecit, vocans generationes ab exordio? Ego Dominus, primus et novissimus ego sum. Viderunt insulae, et timuerunt, extrema terrae obstupuerunt. Appropinquaverunt, et accesserunt: Unusquisque proximo suo auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare. Confortavit faber aerarius percutiens malleo eum, qui cudebat tunc temporis, dicens: Glutino bonum est: Et confortavit eum in clavis, ut non moveretur [ Al. moveatur]. Et tu, Israel, serve meus; Jacob, quem elegi, semen Abraham amici mei: in quo apprehendi te ab extremis terrae, et a longinquis ejus vocavi te, et dixi tibi: Servus meus es tu, elegi te, et non abjeci te. Ne timeas, quia tecum sum ego: ne declines, quia ego Deus tuus: confortavi te, et auxiliatus sum tui, et suscepit te dextera justi mei. Ecce confundentur et erubescent omnes, qui pugnant adversum te: erunt quasi non sint, et peribunt viri, qui contradicunt tibi. Quaeres eos, et non inveniens, viros rebelles tuos [ Al. viri tui]: erunt quasi non sint: et veluti consumptio, homines bellantes adversum te. Quia ego Dominus Deus tuus apprehendens manum tuam, dicensque tibi: Ne timeas, ego adjuvi te. Noli timere, vermis Jacob, qui mortui estis ex Israel: Ego auxiliatus sum tui, dicit Dominus: et redemptor tuus sanctus Israel: Ego posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia: Triturabis montes, et comminues: et colles quasi pulverem pones. Ventilabis eos, et ventus tollet, et turbo disperget eos: Et tu exsultabis in Domino, in sancto Israel laetaberis. Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit, Ego Dominus exaudiam eos, Deus Israel non derelinquam eos. Aperiam in supinis collibus flumina, et in medio camporum fontes: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum. Dabo in solitudine cedrum, et spinam, et myrtum, et lignum olivae: Ponam in deserto abietem, ulmum, et buxum simul: Ut videant, et sciant, et recogitent, et intelligant pariter, quia manus Domini fecit hoc, et sanctus Israel creavit illud. Prope facite judicium vestrum, dicit Dominus: Afferte, si quid forte habetis, dixit rex Jacob. Accedant, et nuntient nobis quaecumque ventura sunt: priora quae fuerunt, nuntiate: Et ponemus cor nostrum, et sciemus novissima eorum, et quae ventura sunt, indicate nobis. Annuntiate quae ventura sunt in futurum, et sciemus, quia dii estis vos. Bene quoque aut male, si potestis, facite, et loquamur, et videamus simul. Ecce, vos estis ex nihilo [ Al. pro nihili], et opus vestrum ex eo quod non est: Abominatio est qui elegit vos. Suscitavit ab aquilone, et venit [ Al. veniet] ab ortu solis: Vocabit nomen meum, et adducet magistratus quasi lutum, et velut plastes conculcans humum. Quis annuntiavit ab exordio, ut sciamus, et a principio, ut dicamus: Justus es? Non est neque annuntians, neque praedicens, neque audiens sermones vestros. Primus ad Sion dicet: Ecce adsunt, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat neque ex istis quisquam, qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Ecce omnes injusti, et vana opera eorum, ventus et inane simulacra eorum. [Cap. XLII.] Ecce servus meus, suscipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea: Dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. Non clamabit, neque accipiet personam, nec audietur vox ejus foris. Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet: In veritate educet judicium: non erit tristis, neque turbulentus, donec ponat in terra judicium: et legem ejus insulae exspectabunt. Haec dicit Dominus Deus, creans coelos, et extendens eos: firmans terram, et quae germinant ex ea: Dans flatum populo, qui est super eam, et spiritus calcantibus eam. Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam, et servavi te. Et dedi te in foedus populi, in lucem gentium: Ut aperires oculos caecorum, et educeres de cunclusione vinctum, de domo carceris sedentes in tenebris. Ego Dominus, hoc est nomen meum: gloriam meam alteri non dabo, et laudem meam sculptilibus. Quae prima fuerunt, ecce venerunt: nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita vobis faciam. Cantate Domino canticum novum, laus ejus ab extremis terrae: Qui descenditis in mare, et plenitudo ejus; insulae, et habitatores earum. Sublevetur [ Al. levet] desertum, et civitates ejus: in domibus habitabit Cedar: Laudate habitatores Petrae, de vertice montium clamabunt. Ponent Domino gloriam, et laudem ejus in insulis nuntiabunt. Dominus sicut fortis egredietur, sicut vir praeliator suscitabit zelum; Vociferabitur, et clamabit: super inimicos suos confortabitur. Tacui, semper silui, patiens fui, sicut pariens loquar. Dissipabo, et absorbebo simul: desertos faciam montes, et colles, et omne gramen eorum exsiccabo: Et ponam flumina in insulas, et stagna arefaciam. Et ducam caecos in viam, quam nesciunt; et in semitis, quas ignoraverunt [ Al. ignorant], ambulare eos faciam: Ponam tenebras coram eis in lucem, et prava in recta: Haec verba feci eis, et non dereliqui eos: conversi sunt retrorsum; Confundantur confusione qui confidunt in sculptili, qui dicunt conflatili: Vos dii nostri. Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum. Quis caecus, nisi servus meus? et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? Quis caecus, nisi venumdatus est? et quis caecus, nisi servus Domini? Qui vides multa, nonne custodies? Qui apertas habes aures, nonne audies? Et Dominus voluit, ut sanctificaret eum, et magnificaret legem, et extolleret. Ipse autem populus direptus, et vastatus: laqueus juvenum omnes. et in domibus carcerum absconditi sunt: Facti sunt in rapinam, nec est qui eruat: in direptionem, et non est qui dicat: Redde: Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat, et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus, ipse, cui peccavimus? Et noluerunt in viis ejus ambulare, et non audierunt legem ejus. Et effudit super eum indignationem furoris sui, et forte bellum: Et combussit eum in circuitu, et non cognovit: et succendit eum, et non intellexit. [Cap. XLIII.] Et nunc haec dicit Dominus creans te, Jacob, et formans te, Israel: Noli timere, quia redemi te, et vocavi [ Al. add. te] nomine tuo: meus es tu. Cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te: Cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te: Quia ego Dominus Deus tuus sanctus Israel, salvator tuus; Dedi propitiationem tuam Aegyptum, Aethiopiam et Saba pro te. Ex quo honorabilis factus es in oculis meis, et gloriosus: ego dilexi te: Et dabo homines pro te, et populos pro anima tua. Noli timere, quia tecum ego sum. Ab oriente adducam semen tuum, et ab occidente congregabo te. Dicam aquiloni: Da: et austro: Noli prohibere: Affer filios meos de longinquo, et filias meas ab extremis terrae; et omnem, qui invocat nomen meum. In gloriam meam creavi eum, formavi eum, et feci eum. Educ foras populum caecum, et oculos habentem, surdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus: Quis in vobis annuntiet istud, et quae prima sunt, audire nos faciet? Dent testes eorum, et justificentur, et audiant, et dicant: Vere, Vos testes mei, dicit Dominus, et servus meus, quem elegi: Ut sciatis, et credatis mihi, et intelligatis, quia ego ipse sum. Ante me non est formatus Deus, et post me non erit. Ego sum, ego sum Dominus, et non est absque me salvator. Ego annuntiavi, et salvavi: auditum feci, et non fuit in vobis alienus: Vos testes mei, dicit Dominus, et ego Deus. Et ab initio ego ipse, et non est qui de manu mea eruat: Operabor, et quis avertet illud? Haec dicit Dominus redemptor vester, sanctus Israel: Propter vos misi in Babylonem, et detraxi vectes universos, et Chaldaeos in navibus suis gloriantes. Ego Dominus sanctus vester, creans Israel rex vester. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquis torrentibus semitam. Qui eduxit quadrigam et equum, agmen et robustum: simul obdormierunt, nec resurgent: contriti sunt quasi linum, et exstincti sunt. Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, et nunc orientur, utique cognoscetis ea: Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones: quia dedi in deserto aquas, flumina in invio, ut darem potum populo meo, electo meo. Populum istum formavi mihi, laudem meam narrabit. Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. Non mihi obtulisti arietem holocausti tui, et victimis tuis non glorificasti me. Non te servire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me. Verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis, praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. Ego sum, ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me: et peccatorum tuorum non recordabor. Reduc me in memoriam, et judicemur simul; narra si quid habes ut justificeris. Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui praevaricati sunt in me. Et contaminavi principes sanctos, dedi ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam. [Cap. XLIV.] Et nunc audi, Jacob, serve meus, et Israel, quem elegi: Haec dicit Dominus faciens et formans te, ab utero auxiliator tuus: Noli timere, serve meus Jacob, et rectissime, quem elegi. Effundam enim aquas super sitientem. et fluenta super aridam: Effundam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam. Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet: Domini ego sum: et ille vocabit in nomine Jacob: et hic scribet manu sua: Domino: et in nomine Israel assimilabitur: Haec dicit Dominus rex Israel, et redemptor ejus Dominus exercituum: Ego primus, et ego novissimus, et absque me non est Deus. Quis similis mei? vocet, et annuntiet: et ordinem exponat mihi, ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. Nolite timere, neque conturbemini: ex tunc audire te feci, et annuntiavi: Vos estis testes mei: numquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim? Plastae idoli omnes nihil sunt, et amantissima eorum non proderunt eis. Ipsi sunt testes eorum, quia non vident, neque intelligunt, ut confundantur. Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? Ecce omnes participes ejus confundentur: fabri enim sunt ex hominibus: convenient omnes, stabunt et pavebunt, et confundentur simul. Faber ferrarius lima operatus est: in prunis, et in malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae: Esuriet et deficiet, non bibet aquam, et lassescet. Artifex lignarius extendit normam, formavit illud in runcina: fecit illud in angularibus, et in circino tornavit illud: et fecit imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. Succidit cedros, tulit ilicem, et quercum, quae steterat inter ligna saltus: Plantavit pinum, quam pluvia nutrivit, et facta est hominibus in focum. Sumpsit ex eis, et calefactus est: et succendit, et coxit panes: De reliquo autem operatus est deum, et adoravit: et fecit sculptile, et curvatus est ante illud. Medium ejus combussit igni, et de medio ejus carnes comedit: Coxit pulmentum, et saturatus est, et calefactus est, et dixit: Vah! calefactus sum, vidi focum. Reliquum autem ejus deum fecit et sculptile sibi: Curvatur ante illud, et adorat illud, et obsecrat, dicens: Libera me, quia Deus meus es tu. Nescierunt, neque intellexerunt: obliti enim sunt ne videant oculi eorum et ne intelligant corde suo. Non recogitant in mente sua, neque cognoscunt, neque sentiunt, ut dicant: Medietatem ejus combussi igni, et coxi super carbones ejus panes: Coxi carnes et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? ante truncum ligni procidam? Pars ejus cinis est: cor insipiens adoravit illud, et non liberabit animam suam, neque dicet: Forte mendacium est in dextra mea. Memento horum, Jacob, et Israel, quoniam servus meus es tu. Formavi te, servus meus es tu, Israel, non oblivisceris [ Al. ne obliviscaris] mei. Delevi ut nubem iniquitates tuas, et quasi nebulam peccata tua: revertere ad me, quoniam redemi te. Laudate, coeli, quoniam fecit Dominus. Jubilate, extrema terrae; resonate, montes, laudationem, saltus et omne lignum ejus: quoniam redemit Dominus Jacob, et Israel gloriabitur. Haec dicit Dominus redemptor tuus, et formator tuus ex utero: Ego sum Dominus, faciens omnia, extendens coelos solus, stabiliens terram, et nullus mecum. Irrita faciens signa divinorum, et ariolos in furorem vertens. Convertens sapientes retrorsum: et scientiam eorum stultam faciens. Suscitans verbum servi sui, et consilium nuntiorum suorum complens, Qui dico Jerusalem: Habitaberis; et civitatibus Juda: Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo: Qui dico profundo: Desolare, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro: Pastor meus es, et omnem voluntatem meam complebis. Qui dico Jerusalem: Aedificaberis: et Templo: Fundaberis. [Cap. XLV.] Haec dicit Dominus christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam, Et aperiam coram eo januas, et portae non claudentur. Ego ante te ibo: et gloriosos terrae humiliabo; Portas aereas conteram, et vectes ferreos confringam. Et dabo tibi thesauros absconditos, et arcana secretorum: ut scias, quia ego Dominus, qui voco nomen tuum, Deus Israel. Propter servum meum Jacob, et Israel electum meum, Et vocati te in nomine tuo. assimilavi te, et non cognovisti me. Ego Dominus, et non est amplius: extra me non est Deus: Accinxi te, et non cognovisti me: Ut sciant hi, qui ab ortu solis, et qui ab occidente, quoniam absque me non est. Ego Dominus, et non est alter, formans lucem, et creans tenebras, faciens pacem, et creans malum: ego Dominus faciens omnia haec. Rorate, coeli desuper, et nubes pluant justum: Aperiatur terra, et germinet Salvatorem: Et justitia oriatur simul: Ego Dominus creavi eum. Vae qui contradicit fictori suo! testa de Samiis terrae; Numquid dicet lutum figulo suo: Quid facis? et opus tuum absque manibus est? Vae qui dicit patri! Quid generas? et mulieri: Quid parturis? Haec dicit Dominus sanctus Israel, plastes ejus: Ventura interrogate me, Super filios meos, et super opus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam creavi ego: Manus meae tetenderunt coelos, et omni militiae eorum mandavi. Ego suscitavi eum ad justitiam, et omnes vias ejus dirigam; Ipse aedificabit civitatem meam, et captivitatem meam dimittet: Non in pretio, neque in muneribus, dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus] exercituum. Haec dicit Dominus: Labor Aegypti, et negotiatio Aethiopiae, et Sabaim viri sublimes ad te transibunt, et tui erunt: Post te ambulabunt, vincti manicis pergent: et te adorabunt, teque deprecabuntur: Tantum in te est, Deus, et non est absque te, Deus. Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator. Confusi sunt, et erubuerunt omnes: simul abierunt in confusionem fabricatores errorum. Israel salvatus est in Domino salute aeterna: non confundemini, et non erubescetis usque in saeculum saeculi. Quia haec dicit Dominus creans coelos, ipse Deus formans terram, et faciens eam, ipse plastes ejus: Non in vanum creavit eam: ut habitaretur [ Al. habitetur], formavit eam. Ego Dominus, et non est alius. Non in abscondito locutus sum in loco terrae tenebroso: Non dixi semini Jacob: Frustra quaerite me. Ego Dominus loquens justitiam, annuntians recta. Congregamini, et venite, et accedite simul, qui salvati estis ex gentibus: Nescierunt qui levant lignum sculpturae suae, et rogant Deum non salvantem. Annuntiate, et venite, et consiliamini simul: Quis auditum fecit hoc ab initio, ex tunc praedixit illud? Numquid non ego Dominus, et non est ultra Deus absque me Deus justus, et salvans non est praeter me. Convertimini ad me, et salvi eritis omnes fines terrae. quia ego Deus, et non est alius. In memetipso juravi, egredietur de ore meo justitiae verbum, et non revertetur: Quia mihi curvabitur omne genu, et jurabit omnis lingua, Ergo in Domino dicet, meae sunt justitiae et imperium: Ad eum venient, et confundentur omnes qui repugnant ei. In Domino justificabitur, et laudabitur omne semen Israel. [Cap. XLVI.] Confractus est Bel, contritus est Nabo: facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis, onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinem. Contabuerunt, et contrita sunt simul; non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel, qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva. Usque ad senectam ego ipse, et usque ad canos ego portabo: Ego feci, et ego feram: ego portabo, et salvabo. Cui assimilastis me, et adaequastis, et comparastis me, et fecistis similem? Qui confertis aurum de sacculo, et argentum statera ponderatis: Conducentes aurificem, ut faciat deum; et procidunt, et adorant. Portant illum in humeris gestantes, et ponentes in loco suo: Et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed et cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salvabit eos. Mementote istud, et confundamini: redite, praevaricatores, ad cor. Recordamini prioris saeculi, quoniam ego sum Deus, et non est ultra Deus, nec est similis mei: Annuntians ab exordio novissimum, et ab initio quae necdum facta sunt, dicens: Consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet: Vocans ab oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis meae. Et locutus sum, et adducam illud: creavi, et faciam illud. Audite me duro corde, qui longe estis a justitia. Prope feci justitiam meam: non elongabitur, et salus mea non morabitur. Dabo in Sion salutem, et in Israel gloriam meam: [Cap. XLVII.] Descende, sede in pulvere, virgo filia Babylon, sede in terra: non est solium filiae Chaldaeorum, quia ultra non vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, et mole farinam: denuda turpitudinem tuam, discooperi humerum, revela crura, transi flumina: Revelabitur ignominia tua, et videbitur opprobrium tuum: Ultionem capiam, et non resistet mihi homo. Redemptor noster, Dominus exercituum, nomen illius, sanctus Israel. Sede tacens, et intra in tenebras, filia Chaldaeorum: quia non vocaberis ultra domina regnorum. Iratus sum super populum meum, Contaminavi haereditatem meam, et dedi eos in manu tua: non posuisti eis misericordias: Super senem aggravasti jugum unum valde, et dixisti: In sempiternum ero, domina: Non posuisti haec super cor tuum, neque recordata es novissimi tui. Et nunc audi haec delicata, et habitans confidenter, Quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non est praeter me amplius: Non sedebo vidua, et ignorabo sterilitatem. Venient tibi duo haec subito in die una, sterilitas et viduitas. Universa venerunt super te, propter multitudinem maleficiorum tuorum, et propter duritiam incantatorum tuorum vehementem [ Al. vehementer]. Et fiduciam habuisti in malitia tua, et dixisti: Non est qui videat me. Sapientia tua et scientia tua haec decepit [ Al. deceperunt] te. Et dixisti in corde tuo: Ego sum, et praeter me non est altera. Veniet super te malum, nescies ortum ejus: et irruet super te calamitas, quam non poteris expiare: Veniet super te repente miseria, quam nescies. Sta cum incantatoribus tuis, et cum multitudine maleficiorum tuorum, in quibus laborasti ab adolescentia tua, si forte quid prosit tibi, aut si possis fieri fortior. Defecisti in multitudine consiliorum tuorum: stent, et salvent te augures coeli, qui contemplabantur sidera, et supputabant menses, ut ex eis annuntiarent ventura tibi. Ecce facti sunt quasi stipula, ignis combussit eos: Non liberabunt animam suam de manu flammae: non sunt prunae, quibus calefiant; nec focus, ut sedeant ad eum. Sic facta sunt tibi in quibuscumque laboraveras: negotiatores tui ab adolescentia tua, unusquisque in via sua erraverunt: non est qui salvet te. [Cap. XLVIII.] Audite haec, domus Jacob, qui vocamini nomine Israel, et de aquis Juda existis, Qui juratis [ Al. jurastis] in nomine Domini, et Dei Israel recordamini, non in veritate, neque in justitia, De civitate enim sancta vocati sunt, et super Deum Israel constabiliti sunt: Dominus exercituum nomen ejus. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. Scivi enim quia durus es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua aerea, Praedixi tibi ex tunc: antequam venirent, indicavi tibi, ne forte diceres: Idola mea fecerunt haec, et sculptitia mea et conflatilia mandaverunt ista. Quae audisti, vide omnia: vos autem num [ Al. non] annuntiastis? Audita feci tibi nova ex tunc, et conservata sunt quae nescis: Nunc creata sunt, et non ex tunc: et ante diem, et non audisti ea. ne forte dicas: Ecce ego cognovi ea. Neque audisti, neque cognovisti, neque ex tunc aperta est auris tua: Scio enim quia praevaricans praevaricaberis, et transgressorem ex utero vocavi te. Propter nomen meum longe faciam furorem meum: et laude mea infrenabo te, ne intereas. Ecce excoxi te, sed non quasi argentum, elegi te in camino paupertatis. Propter me, propter me faciam, ut non blasphemer: et gloriam meam alteri non dabo. Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco: Ego ipse, ego primus, et ego novissimus. Manus quoque mea fundavit terram, et dextera mea mensa est coelos: Ego vocabo [ Al. vocavi] eos, et stabunt simul. Congregamini omnes vos, et audite: quis de eis annuntiavit haec? Dominus dilexit eum, faciet voluntatem suam in Babylone, et brachium suum in Chaldaeis. Ego, ego locutus sum, et vocavi eum: adduxi eum, et directa est via ejus. Accedite ad me, et audite hoc [ Al. haec]: non a principio in abscondito locutus sum: Ex tempore antequam fieret, ibi eram: et nunc Dominus Deus misit me, et spiritus ejus. Haec dicit Dominus redemptor tuus sanctus Israel. Ego Dominus Deus tuus docens te utilia, gubernans te in via, qua ambulas. Utinam attendis es mandata mea: facta fuisset sicut flumen pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris. Et fuisset quasi arena semen tuum, et stirps uteri tui ut lapilli ejus: Non interisset, et non fuisset attritum nomen ejus a facie mea. Egredimini de Babylone, fugite a Chaldaeis, in voce exsultationis annuntiate audite, facite hoc, et efferte illud usque ad extrema terrae. Dicite: Redemit Dominus servum suum Jacob. Non sitierunt in deserto, cum educeret eos. aquam de petra produxit eis, et scidit petram, et fluxerunt aquae. Non est pax impiis, dicit Dominus. [Cap. XLIX.] Audite, insulae, et attendite, populi, de longe: Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei. Et posuit os meum quasi gladium acutum: in umbra manus suae protexit me, et posuit me sicut sagittam electam: in pharetra sua abscondit me. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et ego dixi: In vacuum laboravi; sine causa, et vane fortitudinem meam consumpsi: Ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, Et Israel non congregabitur: Et glorificatus sum in oculis Domini, et Deus meus factus est fortitudo mea. Et dixit: Parum est, ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et faeces Israel convertendas. Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae, Haec dicit Dominus redemptor Israel, sanctus ejus, ad contemptibilem animam, ad abominatam gentem, ad servum dominorum: Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt propter Dominum, quia fidelis est, et sanctum Israel, qui elegit te. Haec dicit Dominus: In tempore placito exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tui: Et servavi te, et dedi te in foedus populi, ut suscitares terram et possideres haereditates dissipatas: Ut diceres his qui vincti sunt: Exite; et his qui in tenebris: Revelamini. Super vias [ Al. in Viis] pascentur, et in omnibus planis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, et non percutiet eos aestus et sol; quia miserator eorum reget eos, et ad fontes aquarum potabit eos. Et ponam omnes montes meos in viam, et semitae meae exaltabuntur. Ecce isti de longe venient, et ecce illi ab aquilone et mari et isti de terra australi. Laudate, coeli, et exsulta, terra, jubilate, montes, laudem: quia consolatus est Dominus populum suum, et pauperum suorum miserebitur. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Numquid oblivisci potest mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui? et si illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui. Ecce in manibus meis descripsi te: muri tui coram oculis meis semper. Venerunt structores tui: destruentes te et dissipantes [ Al. et qui te destruxerunt et dissipaverunt], a te exibunt. Leva in circuitu oculos tuos, et vide, omnes isti congregati sunt, venerunt tibi: Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi sponsa. Quia deserta tua, et solitudines tuae, et terra ruinae tuae, nunc angusta erunt prae habitatoribus, et longe fugabuntur qui absorbebant te. Adhuc dicent in auribus tuis filiis sterilitatis tuae: Angustus est mihi locus, fac spatium mihi ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis, et non pariens. transmigrata, et captiva: et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola: et isti ubi hic erant? Haec dicit Dominus Deus: Ecce levabo [ Al. levo] ad gentes manum meam, et ad populos exaltabo signum meum. Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et reginae nutrices tuae: Vultu in terram demisso, adorabunt te, et pulvere pedum tuorum lingent. Et scies quia ego Dominus, super quo non confundentur qui exspectant eum. Numquid tolletur a forti praeda? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit? Quia haec dicit Dominus: Equidem, et captivitas a forti tolletur: et quod ablatum fuerit a robusto, salvabitur. Eos vero, qui judicaverunt te, ego judicabo, et filios tuos ego salvabo. Et cibabo hostes tuos carnibus suis: et quasi musto, sanguine suo inebriabuntur: Et sciet omnis caro, quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. [Cap. L.] Haec dicit Dominus: Quis est hic liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam? aut quis est creditor meus, cui vendidi vos? Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis, et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. Quia veni, et non erat vir: vocavi, et non erat qui audiret. Numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, ut non possim [ Al. possit] redimere? aut non est in me virtus ad liberandum? Ecce in increpatione mea desertum faciam mare, Ponam flumina in siccum: computrescent pisces sine aqua, et morientur in siti. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum. Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum, qui lassus est verbo: Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico: retrorsum non abii. Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus. Dominus Deus auxiliator meus, Ideo non sum confusus: Ideo posui faciem meam, ut petram durissimam, et scio quoniam non confundar. Juxta est qui justificat me, quis contradicit mihi? stemus simul, quis est adversarius meus accedat ad me. Ecce Dominus Deus auxiliator meus: quis est qui condemnet me? Ecce omnes quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos. Quis ex vobis timens Dominum, audiens vocem servi sui? Qui ambulavit in tenebris, et non est lumen ei, speret in nomine Domini, et innitatur super Deum suum. Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis: De manu mea factum est hoc vobis, in doloribus dormietis. [Cap. LI.] Audite me qui sequimini quod justum est, et quaeritis Dominum: Attendite ad petram unde excisi estis, et ad cavernam laci, de qua praecisi estis. Attendite ad Abraham patrem vestrum, et ad Saram, quae peperit vos: Quia unum vocavi eum, et benedixi ei, et multiplicavi eum. Consolabitur ergo Dominus Sion, et consolabitur omnes ruinas ejus Et ponet desertum ejus quasi delicias, et solitudinem ejus quasi hortum Domini. Gaudium et laetitia invenietur in ea, gratiarum actio et vox laudis. Attendite ad me, popule meus, et tribus mea, me audite; Quia lex a me exiet, et judicium meum in lucem populorum requiescet. Prope est justus meus, egressus est salvator meus; et brachia mea populos judicabunt: Me insulae exspectabunt, et brachium meum sustinebunt. Levate in coelum oculos vestros, et videte sub terra deorsum: Quia coeli sicut fumus liquescent, et terra sicut vestimentum atteretur, et habitatores ejus sicut haec interibunt: salus autem mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet. Audite me qui scitis justum, populus: lex mea in corde eorum: Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne metuatis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis: et sicut lanam, sic devorabit eos tinea. Salus autem mea in sempiternum erit, et justitia mea in generationes generationum. Consurge, consurge, induere fortitudinem brachium Domini: consurge sicut in diebus antiquis, in generationibus saeculorum. Numquid non tu percussisti superbum, vulnerasti draconem? Numquid non tu siccasti mare, aquam abyssi vehementis: qui posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati? Et nunc qui redempti sunt a Domino, revertentur, et venient in Sion laudantes, et laetitia sempiterna super capita eorum, gaudium et laetitiam tenebunt, fugiet dolor et gemitus. Ego, ego ipse consolabor vos: Quis tu ut timeres [ Al. timueris] ab homine mortali, et a filio hominis; qui quasi fenum ita arescet? Et oblitus es Domini [ Al. Dei] factoris tui, qui tetendit coelos, et fundavit terram: Et formidasti jugiter tota die a facie furoris ejus qui te tribulabat, et paraverat ad perdendum: Ubi nunc est furor tribulantis? Cito veniet gradiens ad aperiendum, et non interficiet usque ad internecionem. nec deficiet panis ejus. Ego autem sum Dominus Deus tuus, qui conturbo mare, et intumescunt fluctus ejus: Dominus exercituum nomen meum. Posui verba mea in ore tuo, et in umbra manus meae protexi te, ut plantes coelos, et fundes terram: et dicas ad Sion: Populus meus es tu. Elevare, elevare, consurge Jerusalem, quae bibisti de manu Domini calicem irae ejus: Usque ad fundum calicis soporis bibisti, et potasti usque ad faeces. Non est qui sustentet eam ex omnibus filiis quos genuit: et non est qui apprehendat manum ejus ex omnibus filiis, quos enutrivit. Duo sunt quae occurrerunt tibi; quis contristabitur super te? Vastitas, et contritio, et fames, et gladius: quis consolabitur te? Filii tui projecti sunt, dormierunt in capite omnium viarum, sicut oryx illaqueatus: pleni indignatione Domini, increpatione Dei tui. Idcirco audi hoc, paupercula, Et ebria non a vino. Haec dicit dominator tuus Dominus, et Deus tuus, qui pugnabit [ Al. pugnavit] pro populo suo: Ecce tuli de manu tua calicem soporis. fundum calicis indignationis meae, non adjicies ut bibas illum ultra. Et ponam illum in manu eorum, qui te humiliaverunt, et dixerunt animae tuae: Incurvare, ut transeamus: Et posuisti ut terram corpus tuum, et quasi viam transeuntibus. [Cap. LII.] Consurge, consurge, induere fortitudine tua, Sion, induere vestimentis gloriae tuae, Jerusalem, civitas sancti: quia non adjiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et immundus. Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem: solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit Dominus: Gratis venumdati estis: et sine argento redimemini. Quia haec dicit Dominus Deus: In Aegyptum descendit populus meus in principio, ut colonus esset ibi: et Assur absque ulla causa calumniatus est eum. Et numquid [ Al. nunc quod] mihi est hic, dicit Dominus, quoniam ablatus est populus meus gratis? Dominatores ejus inique agunt, dicit Dominus, et jugiter tota die nomen meum blasphematur. Propter hoc sciet populus meus nomen meum in die illa: quia ego ipse qui loquebar, ecce adsum. Quam pulchri super montes pedes annuntiantis et praedicantis pacem; annuntiantis bonum, praedicantis salutem, dicentis Sion: Regnabit Deus tuus! Vox speculatorum tuorum: levaverunt vocem, simul laudabunt; quia oculo ad oculum videbunt, cum converterit Dominus Sion. Gaudete, et laudate simul, deserta Jerusalem: quia consolatus est Dominus populum suum, redemit Jerusalem. Paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium: et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Recedite, recedite, exite inde, pollutum nolite tangere: exite de medio ejus, mundamini qui fertis vasa Domini. Quoniam non in tumultu exibitis, nec in fuga properabitis: Praecedet enim vos Dominus, et congregabit vos Deus Israel Ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. Iste asperget gentes multas, super ipsum continebunt reges os suum: Quia quibus non est [ Al. erat] narratum de eo, viderunt; et qui non audierant, contemplati sunt. [Cap. LIII.] Quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti: Non est species ei, neque decor: et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum. Despectum, et novissimum virorum, Virum dolorum, et scientem infirmitatem: quasi absconditus vultus ejus et despectus, unde nec reputavimus eum. Vere languores nostros ipse tulit. et dolores nostros ipse [ Al. tacet ipse] portavit: et nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo et humiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras: attritus est propter scelera nostra: Disciplina pacis nostrae super eum, et livore ejus sanati sumus. Omnes nos quasi oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit: et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Oblatus est, quia ipse voluit, et non aperuit os suum; Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente obmutescet, et non aperiet os suum. De angustia, et de judicio sublatus est: generationem ejus quis enarrabit? Quia abscisus est de terra viventium: propter scelus populi mei percussit eum. Et dabit impios pro sepultura, et in divitem pro morte sua: Eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. Et Dominus voluit conterere eum in infirmitate: Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur. Pro eo quod laboravit [ Al. laboraverit] anima ejus, videbit et saturabitur: In scientia sua justificabit ipse justus servus meus [ Al. servos meos] multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos: et fortium dividet spolia, Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est: Et ipse peccatum multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit. [Cap. LIV.] Lauda, sterilis, quae non paris: decanta laudem, et hinni quae non pariebas: Quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habebat virum, dicit Dominus. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende, ne parcas: Longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram enim et ad laevam penetrabis: et semen tuum gentes haereditabit, et civitates desertas inhabitabit. Noli timere, quia non confunderis, neque erubesces: non enim te pudebit, quia confusionis adolescentiae tuae oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis amplius. Quia dominabitur tui qui fecit te, Dominus exercituum nomen ejus: et redemptor tuus sanctus Israel, Deus omnis terrae vocabitur. Quia ut mulierem derelictam et moerentem spiritu, vocavit te Dominus, et uxorem ab adolescentia abjectam, dixit Deus tuus. Ad punctum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te. In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te, et in misericordia sempiterna misertus sum tui: dixit redemptor tuus Dominus. Sicut in diebus Noe istud mihi est, cui juravi ne inducerem aquas Noe ultra super terram: sic juravi ut non irascar tibi, et non increpem te. Montes enim commovebuntur, et colles contremiscent: misericordia autem mea non recedet a te, et foedus pacis meae non movebitur: Dixit miserator tuus Dominus: Paupercula, tempestate convulsa, absque ulla [ Al. tacet ulla] consolatione. Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphiris, Et ponam jaspidem propugnacula tua: et portas tuas in lapides sculptos, et omnes terminos tuos in lapides desiderabiles: Universos filios tuos doctos a Domino; et multitudinem pacis filiis tuis: Et in justitia fundaberis: Recede procul a calumnia, quia non timebis; et a pavore, quia non appropinquabit tibi. Ecce accola veniet, qui non erat mecum, advena quondam tuus adjungetur tibi. Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum, et ego creavi interfectorem ad disperdendum. Omne vas, et quod fictum est contra te, non dirigetur: et omnem linguam resistentem tibi in judicio, judicabis. Haec haereditas servorum Domini, et justitia eorum apud me, dicit Dominus. [Cap. LV.] Omnes sitientes, venite ad aquas: et qui non habetis argentum [ Al. pecuniam], properate, emite, et comedite: Venite, emite absque argento, et absque ulla commutatione vinum et lac. Quare appenditis argentum non in panibus, et laborem vestrum non in saturitate? Audite, audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Inclinate aurem vestram, et venite ad me: audite, et vivet anima vestra, Et feriam vobis [ Al. vobiscum] pactum sempiternum, misericordias David fideles. Ecce testem populis dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis: et gentes, quae non cognoverunt te, ad te current, propter Dominum Deum tuum, et sanctum Israel, quia glorificavit te. Quaerite Dominum, dum inveniri potest; invocate eum, dum prope est. Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, Et revertatur [ Al. convertatur] ad Dominum, et miserebitur ejus, et ad Deum nostrum: quoniam multus est ad ignoscendum. Non enim cogitationes meae, cogitationes vestrae: neque viae vestrae, viae meae, dicit Dominus. Quia sicut exaltantur coeli a terra, sic exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris. Et quomodo descendit imber, et nix de coelo, et illuc ultra non revertitur, sed inebriat terram, et infundit eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti, et panem comedenti: Sic erit verbum meum, quod egredietur de ore meo: non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecumque volui, et prosperabitur in his, ad quae misi illud. Quia in laetitia egrediemini, et in pace deducemini, montes et colles cantabunt coram vobis laudem, et omnia ligna regionis plaudent manu. Pro saliuncula ascendet abies, et pro urtica crescet myrtus; Et erit Dominus nominatus in signum aeternum, quod non auferetur. [Cap. LVI.] Haec dicit Dominus: Custodite judicium, et facite justitiam: quia juxta est salus mea, ut veniat, et justitia mea, ut reveletur. Beatus vir, qui facit hoc, et filius hominis, qui apprehendet istud: Custodiens sabbatum, ne polluat illud, custodiens manus suas, ne faciat omne malum. Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino, dicens: Separatione dividet me Dominus a populo suo, Et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. Quia haec dicit Dominus eunuchis: Qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae volui, et tenuerint foedus meum: Dabo eis in domo mea, et in muris meis locum, et nomen melius a filiis et filiabus: Nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit. Et filios advenae, qui adhaerent Domino, ut colant eum, et diligant nomen ejus, ut sint ei in servos: Omnem custodientem sabbatum ne polluat illud, et tenentem foedus meum: Adducam eos in montem sanctum meum, et laetificabo eos in domo orationis meae; Holocausta eorum, et victimae eorum, placebunt mihi super altari meo: quia domus mea, domus orationis vocabitur cunctis populis. Ait Dominus Deus, qui congregat dispersos Israel: Adhuc congregabo ad eum congregatos ejus. Omnes bestiae agri, venite ad devorandum, universae bestiae saltus. Speculatores ejus caeci, Omnes nescierunt: Universi canes muti non valentes latrare, videntes vana, dormientes, et amantes somnia. Et canes impudentissimi nescierunt saturitatem: Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam: omnes in viam suam declinaverunt, unusquisque ad avaritiam suam, a summo usque ad novissimum. Venite, sumamus vinum, et impleamur ebrietate: Et erit sicut hodie, sic et cras, et multo amplius. [Cap. LVII.] Justus perit, et nemo est, qui recogitet in corde suo, Et viri misericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat: a facie enim malitiae collectus est justus. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit [ Al. ambulat] in directione sua. Vos autem accedite huc, filii auguratricis, semen adulteri, et fornicariae. Super quem lusistis? super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? Numquid non vos filii scelesti, semen mendax? qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus, subter imminentes petras? In patribus torrentis pars tua, haec est sors tua: et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium. Numquid super his non indignabor? Super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum, et illuc ascendisti, ut immolares hostias. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum: quia juxta me discooperuisti, et suscepisti adulterum: Dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis foedus: dilexisti stratum eorum manu aperta. Et ornasti te regio unguento, et multiplicasti pigmenta tua. Misisti legatos tuos procul, et humiliata es usque ad inferos. In multitudine viae tuae laborasti: non dixisti: Quiescam: Vitam manus tuae invenisti, propterea non rogasti [ Al. add. me], Pro quo sollicita timuisti, quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo. Quia ego tacens, et quasi non videns, et mei oblita es. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. Cum clamaveris, liberent te congregati tui, et omnes eos auferet ventus: tollet aura: Qui autem fiduciam habet mei, haereditabit terram, et possidebit montem sanctum meum. Et dicam: Viam facite, praebete iter, declinate de semita, auferte offendicula de via populi mei. Quia haec dicit excelsus, et sublimis habitans aeternitatem: et sanctum nomen ejus in excelso et in sancto habitans, Et cum contrito et humili spiritu: ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum. Non enim in sempiternum ligabo, neque usque ad finem irascar: Quia spiritus a facie mea egredietur, et flatus ego faciam. Propter iniquitatem avaritiae ejus iratus sum, et percussi eum: Abscondi a te faciem meam, et indignatus sum: Et abiit vagus ( Al. ambulavit moerens) in via cordis sui. Vias ejus vidi, et sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus. Creavi fructum labiorum pacem, pacem ei, qui longe est, et qui prope, dixit Dominus, et sanavi eum. Impii autem quasi mare fervens, quod quiescere non potest, et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. Non est pax, dixit Deus meus [ Al. tacet meus], impiis [Cap. LVIII.] Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum. Me etenim de die in diem quaerunt, et scire vias meas volunt: Quasi gens, quae justitiam fecerit, et judicium Dei sui non dereliquerit: Rogant me judicia justitiae: appropinquare Deo volunt. Quare jejunavimus, et non aspexisti: humiliavimus animam nostram, et nescisti? Ecce in die jejunii vestri, invenitur voluntas vestra, et omnes debitores vestros repetitis [ Al. repetistis]. Ecce ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie. Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. Numquid tale est jejunium, quod elegi, per diem affligere hominem animam suam? Numquid contorquere quasi circulum caput suum, et saccum et cinerem sternere? Numquid istud vocabis jejunium, et diem acceptabilem Domino? Nonne hoc magis jejunium, quod elegi? dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes: Dimitte eos, qui confracti sunt, liberos, et omne onus disrumpe. Frange esurienti panem tuum, Et egenos vagosque induc in domum: Cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris. Tunc erumpet quasi mane lumen tuum, et sanitas tua citius [ Al. cito] orietur, et anteibit faciem tuam justitia tua, et gloria Domini colliget te. Tunc invocabis, et Dominus exaudiet te; clamabis, et dicet: Ecce adsum. Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, et loqui quod non prodest. Cum effuderis esurienti animam tuam, et animam afflictam repleveris, [ Al. add. Tunc] Orietur in tenebris lux tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. Et requiem tibi dabit Dominus semper, et implevit splendoribus animam tuam, et ossa tua liberabit, Et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquae. Et aedificabuntur in te deserta saeculorum: fundamenta generationis et generationis suscitabis: et vocaberis aedificator sepium, avertens [ Al. convertens] semitas in quietem. Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo. Et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum: Et glorificaveris eum, dum non facis vias tuas, et non invenitur [ Al. invenietur] voluntas tua, ut loquaris sermonem; Tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob patris tui. Os enim Domini locutum est. [Cap. LIX.] Ecce non est abbreviata manus Domini, ut salvare nequeat, neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat: Sed iniquitates vestrae diviserunt inter vos et inter Deum vestrum, et peccata vestra absconderunt faciem ejus a vobis, ne exaudiret. Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine, Et digiti vestri iniquitate; Labia vestra locuta sunt mendacium, et lingua vestra iniquitatem fatur. Non est qui invocet justitiam, neque est qui judicet vere: sed confidunt in nihilo, et loquuntur vanitates: Conceperunt laborem, et pepererunt iniquitatem. Ova aspidum ruperunt, et telas araneae texuerunt: Qui comederit de ovis eorum, morietur: et quod confotum est, erumpet in regulum. Telae eorum non erunt in vestimentum, neque operientur operibus suis: Opera eorum opera inutilia, et opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum ad malum currunt, et festinant, ut effundant sanguinem innocentem. Cogitationes eorum cogitationes inutiles: vastitas et contritio in viis eorum. Viam pacis nescierunt, et non est judicium in gressibus eorum. Semitae eorum incurvatae sunt eis: omnis qui calcat in ea [ Al. eis], ignorat pacem. Propter hoc elongatum est judicium a nobis, et non apprehendet nos justitia: Exspectavimus lucem, et ecce tenebrae: splendorem, et in tenebris ambulavimus. Palpavimus sicut caeci parietem, et quasi absque oculis attrectavimus: Impegimus meridie quasi in tenebris, in caliginosis [ Al. caligosis] quasi mortui. Rugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus. Exspectavimus judicium, et non est [ Al. erit]; salutem, et elongata est a nobis: Multiplicatae sunt enim iniquitates nostrae coram te, et peccata nostra responderunt nobis. Quia scelera nostra nobiscum, et iniquitates nostras cognovimus, peccare et mentiri contra Dominum: Et aversi sumus, ne iremus post tergum Dei [ Al. Domini] nostri, ut loqueremur calumniam, et transgressionem concepimus, et locuti sumus de corde verba mendacii. Et conversum est retrorsum judicium, et justitia longe stetit: Quia corruit in platea veritas, et aequitas non potuit ingredi. Et facta est veritas in oblivionem et qui recessit a malo, praedae patuit: Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus, quia non est judicium, Et vidit quia non est vir: et aporiatus est: quia non est qui occurrat; Et salvabit sibi brachium suum, et justitia ejus ipsa confirmavit eum. Indutus est justitia ut lorica, et galea [ Al. galeam] salutis in capite ejus; Indutus est vestimentis ultionis, et opertus est quasi pallio zeli. Sicut ad vindictam quasi ad retributionem indignationis hostibus suis et vicissitudinem inimicis suis, insulis vicem reddet. Et timebunt qui ab occidente nomen Domini, et qui ab ortu solis gloriam ejus: Cum venerit quasi fluvius violentus, quem spiritus Domini cogit: Et venerit Sion redemptor, et eis qui redeunt ab iniquitate in Jacob, dicit Dominus. Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus; Spiritus meus, qui est in te, et verba mea, quae posui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, amodo et usque in sempiternum. [Cap. LX.] Surge, illuminare, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est. Quia ecce tenebrae operient terram. et caligo populos; Super te autem orietur Dominus, et gloria ejus in te videbitur. Et ambulabunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore oris tui. Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt [ Al. tacet sunt], venerunt tibi: Filii tui de longe venient, et filiae tuae in latere sugent. Tunc videbis et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum, Quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. Inundatio camelorum operiet te, dromedarii Madian et Epha; Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. Omne pecus Cedar congregabitur tibi, arietes Nabajoth ministrabunt tibi, Offerentur super placabili altari meo, et domum majestatis meae glorificabo. Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? Me enim insulae exspectabunt [ Al. exspectant], et naves maris in principio, ut adducam filios tuos de longe; Argentum eorum, et aurum eorum cum eis; nomini Domini Dei tui, et sancto Israel, quia glorificavit te. Et aedificabunt filii peregrinorum muros tuos, et reges eorum ministrabunt tibi; Indignatione enim mea percussi te: et in reconciliatione mea misertus sum tui. Et aperientur portae tuae jugiter: die et nocte non claudentur, Ut afferatur ad te fortitudo gentium, et reges earum adducantur. Gens enim et regnum, quod non servierit tibi, peribit: et gentes solitudine vastabuntur, Gloria Libani ad te veniet, et abies et buxus, et pinus simul, ad ornandum locum sanctificationis meae; et locum pedum meorum glorificabo. Et venient ad te curvi filii eorum, qui humiliaverunt te, et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes, qui detrahebant tibi, et vocabunt te civitatem Domini, Sion sancti Israel: Pro eo quod fuisti derelicta, et odio habita, et non erat qui per te transiret [ Al. qui pertransiret], Ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generationem et generationem: Et suges lac gentium, et mamilla regum lactaberis: Et scies quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. Pro aere afferam aurum, et pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibus ferrum: Et ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos [ Al. add. in] justitiam. Non audietur ultra iniquitas in terra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, Et occupabit salus muros tuos, et portus tuas laudatio. Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem; nec splendor lunae illuminabit te: Sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. Non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur: Quia Dominus erit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. Populus autem tuus omnes justi, in perpetuum haereditabunt terram, Germen plantationis meae, opus manus meae ad glorificandum. Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam: Ego Dominus in tempore ejus subito faciam istud. [Cap. LXI.] Spiritus Domini [ Al. add. Dei] super me, eo quod unxerit Dominus me: ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde, et praedicarem captivis indulgentiam, et clausis apertionem: Ut praedicarem [ Al. Et annuntiarem] annum placabilem Domino, et diem ultionis Deo nostro: Ut consolarer omnes lugentes: ut ponerem lugentibus Sion. et darem eis coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris: Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum. Et aedificabunt deserta a saeculo, et ruinas antiquas erigent, Et instaurabunt civitates desertas, dissipatas in generationem et generationem. Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra: et filii peregrinorum, agricolae et vinitores vestri erunt. Vos autem Sacerdotes Domini vocabimini: Ministri Dei nostri, dicetur vobis: Fortitudinem gentium comedetis, et in gloria earum superbietis. Pro confusione vestra duplici et rubore, laudabunt partem eorum: Propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam in holocausto: Et dabo opus eorum in veritate, et foedus perpetuum feriam eis. Et scietur in gentibus semen eorum. et germen eorum in medio populorum: Omnes qui viderint eos, cognoscent eos, quia isti sunt semen, cui benedixit Dominus. Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit [ Al. exsultavit] anima mea in Deo meo: Quia induit me vestimentis salutis: et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat: sic Dominus Deus germinabit justitiam et laudem coram universis gentibus. [Cap. LXII.] Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et salvator ejus ut lampas accendatur. Et videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum: Et vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominabit [ Al. nominavit]. Et eris corona gloriae in manu Domini, et diadema regni in manu Dei tui. Non vocaberis ultra Derelicta: et terra tua non vocabitur amplius Desolata: Sed vocaberis, Voluntas mea in ea, et terra tua, Inhabitata [ Al. Habitata]. Quia complacuit Domino in te: et terra tua inhabitabitur. Habitabit enim juvenis cum virgine, et habitabunt in te filii tui. Et gaudebit sponsus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt: Qui reminiscimini Domini, ne taceatis: et ne detis silentium ei, donec stabiliat, et donec ponat Jerusalem laudem in terra. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suae: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis. et si biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborasti. Quia qui congregant illud, comedent, et laudabunt Dominum: et qui comportant illud, bibent in atriis sanctis meis. Transite, transite per portas, praeparate viam populo: Planum facite iter, eligite lapides, et elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae; Dicite filiae Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, Populus sanctus, redempti [ Al. redemptus] a Domino. Tu autem vocaberis, Quaesita civitas, et non derelicta. [Cap. LXIII.] Quis est iste, qui venit de Edom: tinctis vestibus de Bosra? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: Calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira mea: Et aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea, et omnia indumenta mea inquinavi. Dies enim ultionis in corde meo, annus redemptionis meae venit. Circumspexi, et non erat auxiliator: quaesivi, et non fuit qui adjuvaret: Et salvavit mihi brachium meum, et indignatio mea ipsa auxiliata est mihi. Et conculcavi populos in furore meo, et inebriavi eos in indignatione mea, et detraxi in terram virtutem eorum. Miserationum Domini recordabor, laudem Domini super omnibus quae reddidit nobis Dominus, et super multitudinem bonorum domui Israel, quae largitus est eis secundum indulgentiam suam, et secundum multitudinem misericordiarum suarum. Et dixit: Verumtamen populus meus est, filii non negantes: et factus est eis salvator. In omni tribulatione eorum non est tribulatus, et angelus faciei ejus salvavit eos: In dilectione sua, et in indulgentia sua ipse redemit eos, et portavit eos, et levavit eos cunctis diebus saeculi. Ipsi autem ad iracundiam provocaverunt, et afflixerunt spiritum sancti ejus: Et conversus est eis in inimicum, et ipse debellavit eos; Et recordatus est dierum saeculi Mosi, populi sui: Ubi est qui eduxit eos de mari cum pastoribus gregis sui? Ubi est qui posuit in medio ejus spiritum sancti sui? Qui eduxit ad dexteram Mosen brachio majestatis suae, qui scidit aquas ante eos, ut faceret sibi nomen sempiternum: Qui eduxit [ Al. duxit] eos per abyssos, quasi equum in deserto non impingentem: quasi animal in campo descendens. Spiritus Domini ductor ejus fuit: sic adduxisti populum tuum, ut faceres tibi nomen gloriae. Attende de coelo, et vide de habitaculo sancto tuo, et gloriae tuae: Ubi est zelus tuus, et fortitudo tua? multitudo viscerum tuorum, et miserationum tuarum super me, continuerunt se. Tu enim pater noster, et Abraham nescivit nos, et Israel ignoravit nos: Tu, Domine, pater noster, redemptor noster, a saeculo nomen tuum. Quare errare nos fecisti, Domine, de [ Al. in] viis tuis: indurasti cor nostrum ne timeremus te? Convertere propter servos tuos, tribus haereditatis tuae. Quasi nihilum possederunt populum sanctum tuum: hostes nostri conculcaverunt sanctificationem tuam. Facti sumus quasi in principio, cum non dominareris nostri, neque invocaretur nomen tuum super nos. [Cap. LXIV.] Utinam disrumperes coelos, et descenderes: a facie tua montes defluerent. Sicut exustio ignis tabescerent, aquae arderent igni, ut notum fieret nomen tuum inimicis tuis: a facie tua gentes turbarentur. Cum feceris mirabilia, non sustinebimus: descendisti, et a facie tua montes defluxerunt. A saeculo non audierunt, neque auribus perceperunt: Oculus non vidit, Deus, absque te, quae praeparasti exspectantibus te. Occurristi laetanti, et facienti justitiam: in viis tuis recordabuntur tui: Ecce tu iratus es, peccavimus: in ipsis fuimus semper, et salvabimur. Et facti sumus ut immundus omnes nos, quasi pannus menstruatae, universae justitiae nostrae: Et cecidimus quasi folium universi, et iniquitates nostrae quasi ventus abstulerunt nos: Non est qui invocet nomen tuum: qui consurgat, et teneat te: Abscondisti faciem tuam a nobis, et allisisti nos in manu iniquitatis nostrae. Et nunc, Domine, pater noster es tu, nos vero lutum: et fictor noster tu, et opera manuum tuarum omnes nos. Ne irascaris, Domine, satis, et ne ultra memineris iniquitatis nostrae. Ecce respice, populus tuus omnes nos. Civitas sancti tui facta est deserta, Sion deserta facta est, Jerusalem desolata est. Domus sanctificationis nostrae, et gloriae nostrae: ubi laudaverunt te patres nostri, facta est in exustionem ignis, et omnia desiderabilia nostra versa sunt in ruinas. Numquid super his continebis te, Domine, tacebis, et affliges nos vehementer? [Cap. LXV.] Quaesierunt me qui ante non interrogabant. invenerunt qui non quaesierunt me. Dixi: Ecce ego, Ecce ego ad gentem, quae non invocabat nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum, qui graditur in via non bona post cogitationes suas. Populus qui ad iracundiam provocat me ante faciem meam semper: qui immolant in hortis, et sacrificant super lateres: Qui habitant in sepulcris, et in delubris idolorum dormiunt. Qui comedunt carnem suillam, et jus profanum in vasis eorum. Qui dicunt: Recede a me, non appropinques mihi, quia immundus es: Isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota die. Ecce scriptum est coram me, non tacebo, sed reddam et retribuam in sinum eorum iniquitates vestras, et iniquitates patrum vestrorum simul, dicit Dominus. Qui sacrificaverunt super montes, et super colles exprobraverunt mihi: Et remetiar opus eorum primum in sinu eorum. Haec dicit Dominus: Quomodo si inveniatur granum in botro, et dicatur: Ne dissipes illud, quoniam benedictio est: sic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum. Et educam de Jacob semen, et de Juda possidentem montes meos: Et haereditabunt eam electi mei, et servi mei habitabunt ibi. Et erunt campestria in caulas gregum, et vallis Achor in cubile armentorum, populo meo qui reliquerunt me. Et vos, qui dereliquistis Dominum, qui obliti estis montem sanctum meum, qui ponitis fortunae mensam, et libatis super eam, Numerabo vos in gladio, et omnes in caede corruetis: Pro eo quod vocavi, et non respondistis: locutus sum, et non audistis: Et faciebatis [ Al. Sed fecistis] malum in oculis meis, et quae nolui elegistis. Propter hoc haec dicit Dominus Deus: Ecce servi mei comedent, et vos esurietis: Ecce servi mei bibent, et vos sitietis: Ecce servi mei laetabuntur, et vos confundemini: Ecce servi mei laudabunt prae exsultatione cordis, et vos clamabitis prae dolore cordis, et prae contritione spiritus ululabitis. Et dimittetis nomen vestrum in juramentum electis meis: et interficiet te Dominus Deus, et servos suos vocabit nomine alio. In quo qui benedictus est super terram, benedicetur in Deo, amen: Et qui jurat in terra, jurabit in Deo, amen: Quia oblivioni traditae sunt angustiae priores, et quia absconditae sunt ab oculis meis. Ecce enim ego creo coelos novos, et terram novam: et non erunt in memoria priora, et non ascendent super cor. Sed gaudebitis et exsultabitis usque in sempiternum, in his quae ego creo: Quia ecce ego creo Jerusalem exsultationem, et populum ejus gaudium. Et exsultabo in Jerusalem, et gaudebo in populo meo: Et non audietur in eo ultra vox fletus et vox clamoris. Non erit ibi [ Al. tacet ibi] amplius infans dierum, et senex qui non impleat dies suos: Quoniam puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit. Et aedificabunt domos, et habitabunt: et plantabunt vineas, et comedent fructum earum. Non aedificabunt, et alius habitabit: non plantabunt, et alius comedet: Secundum enim dies ligni, dies erunt populi mei, et opera manuum eorum inveterabunt. Electi mei non laborabunt frustra, neque generabunt in conturbatione: Quia semen benedictorum Domini est, et nepotes eorum cum eis. Eritque antequam clament, ego exaudiam: adhuc illis loquentibus, ego audiam [ Al. exaudiam]. Lupus et agnus pascentur simul, leo et bos comedent paleas. et serpenti pulvis panis ejus: Non nocebunt, neque occident in omni monte sancto meo, dicit Dominus. [Cap. LXVI.] Haec dicit Dominus. Coelum sedes mea, terra autem scabellum pedum meorum. Quae est ista domus, quam aedificabitis mihi? et quis est iste locus quietis meae? Omnia haec manus mea fecit, et facta sunt universa ista, dicit Dominus. Ad quem autem respiciam, nisi ad pauperculum, et contritum spiritu, et trementem sermones meos? Qui immolat bovem, quasi qui interficiat virum: qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem: Qui offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat: qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolo. Haec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est. Unde et ego eligam illusiones eorum: et quae timebant, adducam eis: Quia vocavi, et non erat qui responderet: locutus sum, et non audierunt: Feceruntque malum in oculis meis, et quae nolui, egerunt. Audite verbum Domini, qui tremitis ad verbum ejus: Dixerunt fratres vestri odientes vos, et abjicientes propter nomen meum: Glorificetur Dominus, et videbimus in laetitia vestra: ipsi autem confundentur. Vox populi de civitate, vox de templo, vox Domini reddentis retributionem inimicis suis. Antequam parturiret, peperit: antequam veniret partus ejus, peperit masculum. Quis audivit umquam tale? et quis vidit huic simile? Numquid parturiet terra in die una? aut parietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios suos? Numquid ego, qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus. Si ego, qui generationem caeteris tribuo, sterilis ero? ait Dominus Deus tuus. Laetamini cum Jerusalem, et exsultate in ea omnes, qui diligitis eam; Gaudete cum ea gaudio, universi, qui lugetis super eam, ut sugatis, et repleamini ab ubere consolationis ejus: ut mulgeatis, et deliciis affluatis ab omnimoda gloria ejus. Quia haec dicit Dominus: Ecce ego declinabo super eam quasi fluvium pacis, et quasi torrentem inundantem gloriam gentium, quam sugetis: Ad ubera portabimini, et super genua blandientur vobis. Quomodo si cui mater blandiatur, ita ego consolabor vos, et in Jerusalem consolabimini. Videbitis, et gaudebit cor vestrum, et ossa vestra quasi herba germinabunt: Et cognoscetur manus Domini servis ejus et indignabitur inimicis suis. Quia ecce Dominus in igne veniet, et quasi turbo quadrigae ejus: Reddere in indignatione furorem suum, et increpationem suam in flamma ignis: Quia in igne Dominus judicabit [ Al. dijudicatur], et in gladio suo ad omnem carnem, et multiplicabuntur interfecti a Domino. Qui sanctificabantur, et mundos se putabant in hortis post unam intrinsecus, Qui comedebant carnem suillam, et abominationem, et murem: simul consumentur, dicit Dominus. Ego autem opera eorum, et cogitationes eorum venio, ut congregem cum omnibus gentibus et linguis, et venient et videbunt gloriam meam. Et ponam in eis signum: et mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes in mare, in Africam, et in Lydiam tendentes sagittam: in Italiam et Graeciam, ad insulas longe, ad eos, qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus [ Al. in gentibus], et adducent omnes fratres vestros de cunctis gentibus donum Domino, in equis, et in quadrigis, et in lecticis, et in mulis, et in carrucis, ad montem sanctum meum Jerusalem, dicit Dominus; Quomodo si inferant filii Israel manus in vase mundo in domum Domini. Et assumam ex eis in sacerdotes, et levitas, dicit Dominus. Quia sicut coeli novi, et terra nova, quae ego facio stare coram me, dicit Dominus: sic stabit semen vestrum, et nomen vestrum. Et erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato: Veniet omnis caro, ut adoret coram facie mea, dicit Dominus. Et egredientur, et videbunt cadavera virorum. qui praevaricati sunt in me: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur: et erunt usque ad satietatem visionis omni carni. Explicit Isaias propheta. 5kpwlmsgx38q0wct6gwt7hy77snye19 0 51300 278752 230704 2026-08-29T16:03:27Z SZC 03 22335 278752 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Iudicum |OperaeWikiPaginam= Liber Iudicum (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibJud 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' CAPITULATIONES LIBRI JUDICUM. TITULI LIBRI JUDICUM. I. Post mortem Josue consuluerunt filii Israel Dominum, quis esset dux belli; et Dominus: Judas. Adonibezech rex ab Israel comprehenditur; deinde Cariath-Arbe et caeterae civitates. De Chaleb et Axa, filia ejus: de agro postulato, et de Gaza: de filiis Enac exstinctis: de Bethel, de Luza, et homine proditore ejus; quarum cum habitatores non delevissent, postea reversi oppresserunt Israelem: et angelus Domini venit, et improperat eis flentibus. II. Ubi tamquam mox mortuum Josue commemorat, et senioribus timoratis mortuis novella aetas lasciva succrevit, quae Deum omnino non coluit; et Baalim serviendo Dominum ad iracundiam provocavit; et tradidit eos in manibus hostium. De quinque satrapis Philistinorum relictis: de filiis Chananaeorum sociatis: de Chuzan Razathaim Mesopotamiae: et de Othoniel, rege Israel. III. Peccaverunt filii Israel, et tradidit eos Dominus Eglon regi Moab; et clamaverunt ad Dominum, et suscitavit eis Aod, filium Gera, quae occidit Eglon crassum, et Moabitas decem millia. De Samgari filio Anath, qui occidit sexcentos viros vomere. Iterum peccaverunt, et traditi sunt Jabin regi: Debbora et Barach, exercitu ducto, occiderunt Jabin. De Jabel, uxore Haber, quae palo occidit Sisaram. Et canticum Debborae et Barac. VI. Peccantes iterum traditi sunt in manu Madian: et humiliati clamant ad Dominum; et mittit ad eos prophetam, improperans angelus Domini venit ad Gedeon frumenta terentem, et mala quae sibi acciderant, enumerat, et audit Gedeon quod per se ipsum liberaturus esset Dominus Israelem. De sacrificio oblato: et dixit Dominus ad eum nocte, ut destructa ara Baal, et luco exciso, de tauro septenario patris tui offerat sacrificium. De conventu, et Madianitis. Gedeon, vellere posito in area, quaerit signum. Dominus dixit ad eum: Multus est tecum populus. Ad aquas probantur, et trecenti viri probi inveniuntur; et jussu Domini descendit in castra, et audit somnium referentem de proventu belli. De Salmana et Zebee. De Oreb. De viris Socchot, et de turre Phanuel, et CXX millia occisorum. De inauribus aureis a Gedeon de praeda postulatis; et de morte quieta ejusdem Gedeon. V. Iterum peccaverunt filii Israel, et Abimelech naturalis Gedeon conspirat cum Sichimitis. Conductis vagis occidit septuaginta viros, filios Gedeon, e quibus Jonatha minor absconditus, in posterum venit, et dicit super eos parabolam. De Gaal, filio Hebed, qui cum fratribus suis transit in Sichimam; et Zebul, princeps civitatis, mittit ad Abimelech occulte. Committunt praelium. De turre Sichimorum, ubi fumo et igne mille homines perierunt. De populo Thebes, et turre in medio ejus firmissima, ad quam accedens Abimelech, jecit mulier fragmentum molae, et occidit eum. VI. Post Abimelech surrexit Thola: post eum Jair. Iterum peccaverunt filii Israel Deo, et traditi sunt Philisthaeis; et afflicti nimis clamaverunt ad Dominum dicentes: Peccavimus tibi. Similiter secundo, et misertus est illis. De Jephthe Galaadite constituto principe super Israel. Et legatos mittit ad Philisthiim. De voto ejus temerario. De victoria belli, et morte filiae. De seditione in Ephraim. Post Jephthe surrexit Abessan, deinde Ahialon et Abdon. Rursum de peccato Israel. VII. De Menube, cui angelus apparuit. De nativitate Samson, qui adultus accepit mulierem de filiabus Philisthiim. De leone occiso et favo mellis. Et proponit parabolam, quam uxor publicat: qua dimissa alteri traditur. Iratus Samson vulpes capit, et colligatis, ignem supposuit, et segetes accendit. De maxilla asini mille viros occidit, et inde aqua ipsi sitienti processit. De muliere, et portis in Gaza. De Dalila, quae eum accepit. Productus e carcere ut luderet, templum super eos una secum dejecit. VIII. De Micha et mille centum argenteis. De sculptili et conflatili. De alio adolescente Bethlehemita, qui factus est sacerdos in domo Micha. De filiis Dan euntibus Lachis auferentibus sacerdotem, et idola. De Jonathan, filio Gersan, filii Moysi, sacerdote idoli. IX. De Levita accipiente uxorem de Bethlehem Juda, qua reversa in domum patris, vir ejus secutus grate suscipitur. De laetitia eorum, et itinere. De hominibus Gabaa Benjamin iniquis, qui virum appetunt ac mulierem. De abusa muliere, et fatigata, et mortua. De cadavere ejus diviso in duodecim partes, et misso per duodecim tribus. Pro hoc facto omnis populus congregatur; adversus tribum Benjamin bellum indicunt: semel et iterum superantur; tertio victores exsistunt. Poenitentia ducti flentes dolent unam periisse tribum, ex qua sexcentis viris remanentibus consilium ineunt qualiter tribus quae cecidit reparetur. BREVES LIBRI JUDICUM I. Judas eligitur dux belli. II. Increpat populum Dominus pro excessu idolorum. III. Post obitum Josue fecerunt Israelitae malum in conspectu Domini: quos tradidit inimicis suis in praedam. IV. Excitantur a Domino Judices ad liberationem Israel; etiam ipsos spreverunt; quibus reservavit gentes, ut in ipsis experiatur Israel. V. Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit. VI. Pro excessu idolorum captivati sunt a rege Chusan Mesopotamiae. VII. Item pro malis traduntur Eglon regi Moab: quem interfecit Aod in coenaculo suo cum arte, interfectis etiam decem millibus Moabitarum, et quievit terra octoginta annis. VIII. Samgar qui occidit sexcentos viros vomere. IX. Constantia mulieris Jahel, quae clavum infixit tempori Sisarae. Sequitur canticum Barac et Debborae. X. Post excessus populi consuetos, apparuit angelus Domini Gedeon, confortans ad praeliandum. Subvertit etiam Baal, et obtulit sacrificium Domino. Ipsius viri trecenti lamberunt aquas ut canes. Is postmodum excessit cum Israel. XI. De regno Abimelech infirmo, qui moritur de fragmento petrae molae. XII. Regnum Jair. XIII. Regnum Jephthe. Is occidit filiam suam, et fecit consuetudinem malam. XIV. Judex Abessan. XV. Judex Manue, cujus filius famosus Samson. XVI. Excessus Michae. XVII. De adolescente Levita agnito apud Micham, et revocato a tribu Dan in sacerdotium idoli. XVIII. Vir Levites cui contigit nefas. CAPITULA LIBRI JUDICUM. I. Adonibezech fugiens comprehensus est, caesis summitatibus manuum ejus ac pedum. II. Habitatores Dabir, cujus nomen vetus erat Cariath-Sepher, id est, civitas litterarum. III. Filii Cinaei cognati Moysi ascenderunt de civitate Palmarum cum filiis Juda. IV. Jebusaeum habitatorem Jerusalem non deleverunt filii Benjamin. V. Vocavitque urbem Luzam, quae ita appellatur usque in praesentem diem. VI. Aser non delevit habitatores Accho. VII. Loquente angelo Domini ad filios Israel, elevaverunt vocem suam et fleverunt. VIII. Dimisit Josue populum, et abierunt filii Israel unusquisque in possessionem suam. IX. Iratus Dominus contra Israel, tradidit eos in manus diripientium. X. Iratus est furor Domini in Israel, et ait: Quia irritum fecit gens ista pactum meum, non delebo gentes. XI. Dimisit Dominus has nationes, et cito subvertere noluit. XII. Hae sunt gentes quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israelem. XIII. Itaque filii Israel habitaverunt in medio Chananaeorum. XIV. Liberator populi Othoniel filius Cenez. XV. Liberator populi Aod filius Gera, filii Gemini, qui utraque manu utebatur pro dextra. XVI. Samgar, filius Anath, qui percussit de Philisthaeis sexcentos viros. XVII. Erat autem Debbora prophetis uxor Lapidoth, quae judicabat populum. XVIII. Surrexit itaque Debbora, et perrexit cum Balac in Cades. XIX. Nuntiatum est Sisarae, quod ascendisset Barac in montem Thabor. XX. Egressa Jahel in occursum Sisarae, dixit: Intra ad me, domine mi. XXI. Canticum Debborae quod cecinit cum Barac. XXII. Filii Israel traditi sunt in manu Madian septem annis. XXIII. Israel clamat ad Dominum auxilium postulans contra Madianitas. XXIV. Angelus Domini sedit sub quercu, quae erat in Ephra. XXV. Signum Gedeon postulat in vellere. XXVI. De trecentis viris ad aquas probatis. XXVII. Gedeon oravit Dominum, narrante Madianita somnium proximo suo de pane subcinericio. XXVIII. Trecenti viri hydrias confrigentes, et tubis sonantes clamaverunt; gladius Domini, et Gedeonis. XXIX. Immisit Dominus gladium in omnibus castris, et mutua se caede trucidabant. XXX. Ephraim persecutus est Madian, capita Oreb et Zeb portantes ad Gedeon. XXXI. Nonne melior est racemus Ephraim vindemiis Abiezer? XXXII. Interrogavit Gedeon Zebee et Salmana de fratribus suis, quos occiderunt in Thabor. XXXIII. Fuit Abimelech filius Jerobaal in Sichem ad fratres matris suae. XXXIV. Locutus est Jonathan viris Sichem similitudinem de oliva, et vite, et rubo. XXXV. Jonathan dicit viris Sichem, si recte et absque peccato constituistis super vos regem Abimelech? XXXVI. Post Abimelech surrexit dux in Israel Thola, filius Phua. XXXVII. Jair Galaadites judicavit Israel per viginti et duos annos. XXXVIII. Dicit Dominus filiis Israel, non addam ultra vos liberare. XXXIX. Fuit illo tempore Jephthe Galaadites, vir fortissimus atque pugnator. XL. Locutus est Jephthe omnes sermones coram Domino in Maspha. XLI. Jephthe votum filia vovit pro filiis Ammon. XLII. Quare vadens ad pugnam contra filios Ammon vocare nos noluistis? XLIII. Judicavit Israel Abessan de Bethlehem, qui habuit triginta filios, et totidem filias. XLIV. Ahialon Zabulonites judicavit Israel decem annis, mortuusque est ac sepultus in Zabulon. XLV. Judicavit Israel Abdon filius Helel Pharatonites. XLVI. Erat vir quidam de Sara et de stirpe Dan. XLVII. Samson natus. XLVIII. Samson dixit patri: hanc mulierem accipe mihi, quia placuit oculis meis. XLIX. Spiritus Domini irruit in Samson, et dilaceravit leonem. L. Samson sodalibus suis proposuit problema de favo mellis ab ore leonis sumpto. LI. De vulpibus quas Samson cepit. LII. De maxilla, id est, mandibula asini. LIII. De portis quas Samson in vertice montis tulit cum postibus et sera. LIV. De Dalila. LV. Philisthaei laetantes per convivia, vocant Samson. LVI. Michas matri suae loquitur. LVII. De filiis Dan. LVIII. De Jonathan filio Gersan. LIX. De Levita habitante in latere montis Ephraim. INCIPIT LIBER SOPHTIM id est, JUDICUM. [T. I, B. I, Cap. I.] Post mortem Josue consuluerunt filii Israel Dominum, dicentes: Quis ascendet ante nos contra Chananaeum, et erit dux belli? Dixitque Dominus: Judas ascendet: ecce tradidi terram in manus ejus. Et ait Judas Simeoni fratri suo: Ascende mecum in sorte mea, et pugna contra Chananaeum, ut et ego pergam tecum in sorte tua. Et abiit cum eo Simoen. Ascenditque Judas, et tradidit Dominus Chananaeum ac Pherezaeum in manus eorum: et percusserunt in Bezec decem millia virorum. [C. I.] Inveneruntque Adoni-Bezec in Bezec, et pugnaverunt contra eum, ac percusserunt Chananaeum et Pherezaeum. Fugit autem Adoni-Bezec: quem secuti comprehenderunt, caesis summitatibus manuum ejus ac pedum. Dixitque Adoni Bezec: Septuaginta reges, amputatis manuum ac pedum summitatibus, colligebant sub mensa mea ciborum reliquias: sicut feci, ita reddidit mihi Deus. Adduxeruntque eum in Jerusalem, et ibi mortuus est. Oppugnantes ergo filii Judae Jerusalem, ceperunt eam, et percusserunt in ore gladii, tradentes cunctam incendio civitatem. Et postea descendentes pugnaverunt contra Chananaeum, qui habitabat in montanis, et ad meridiem, et in campestribus. Pergensque Judas contra Chananaeum, qui habitabat in Hebron, cujus nomen fuit antiquitus Cariath-Arbe, percussit Sisai, et Ahimam, et Tholmai: atque inde profectus abiit ad habitatores Dabir, cujus nomen vetus erat Cariath-Sepher, id est, civitas litterarum. [C. II.] Dixitque Chaleb: Qui percusserit Cariath-Sepher, et vastaverit eum, dabo ei Axam filiam meam uxorem. Cumque cepisset eam Othoniel, filius Cenez, frater Chaleb minor, dedit ei Axam filiam suam conjugem, quam pergentem in itinere monuit vir suus, ut peteret a patre suo agrum. Quae cum suspirasset sedens in asino, dixit ei Chaleb: Quid habes? At illa respondit: Da mihi benedictionem, quia terram arentem dedisti mihi: da et irriguam aquis. Dedit ergo ei Chaleb irriguum superius, et irriguum inferius. [C. III.] Filii autem Cinaei cognati Mosi, ascenderunt de civitate palmarum, cum filiis Juda, in desertum sortis ejus, quod est ad meridiem Arad, et habitaverunt cum eo. Abiit autem Judas cum Simeone, fratre suo, et percusserunt simul Chananaeum qui habitabat in Sephath, et interfecerunt eum. Vocatumque est nomen urbis, Horma, id est, anathema. Cepitque Judas Gazam cum finibus suis, et Ascalonem, atque Accaron cum terminis suis. Fuitque Dominus cum Juda, et montana possedit; nec potuit delere habitatores vallis, quia falcatis curribus abundabant. Dederuntque Chaleb Hebron, sicut dixerat Moses, qui delevit ex ea tres filios Enac. [C. IV.] Jebusaeum autem habitatorem Jerusalem non deleverunt filii Benjamin: habitavitque Jebusaeus cum filiis Benjamin in Jerusalem, usque in praesentem diem. Domus quoque Joseph ascendit in Beth-El, fuitque Dominus cum eis. Nam cum obsiderent urbem, quae prius Luza vocabatur, viderunt hominem egredientem de civitate, dixeruntque ad eum: Ostende nobis introitum civitatis, et faciemus tecum misericordiam. Qui cum ostendisset eis, percusserunt urbem in ore gladii: hominem autem illum, et omnem cognationem ejus dimiserunt. Qui dimissus, abiit in terram Etthim, et aedificavit ibi civitatem. [C. V.] Vocavitque eam Luzam: quae ita appellatur usque in praesentem diem. Manasses quoque non delevit Beth-San, et Thanac cum viculis suis, et habitatores Dor, et Jeblaam, et Mageddo cum viculis suis, coepitque Chananaeus habitare cum eis. Postquam autem confortatus est Israel, fecit eos tributarios, et delere noluit. Ephraim etiam non interfecit Chananaeum, qui habitabat in Gazer, sed habitavit cum eo. Zabulon non delevit habitatores Cetron et Naalol: sed habitavit Chananaeus in medio ejus, factusque est ei tributarius. [C. VI.] Aser quoque non delevit habitatores Accho, et Sidonis, et Aalab et Achazib, et Alba, et Aphec, et Roob: habitavitque in medio Chananaei habitatoris illius terrae, nec interfecit eum. Nephthali [ Vulg. add. quoque] non delevit habitatores Beth-Semes et Beth-Anath: et habitavit inter Chananaeum habitatorem terrae, fueruntque ei Bethsamitae et Bethanitae tributarii. Arctavitque Amorrhaeus filios Dan in monte, nec dedit eis locum ut ad planiora descenderent: habitavitque in monte Hares, quod interpretatur, testaceo, in Ailon et Salabim. Et aggravata est manus domus Joseph, factusque est ei tributarius. Fuit autem terminus Ammorhaei ab ascensu Scorpionis, petra, et superiora loca. [B. II, Cap. II.] Ascenditque angelus Domini de Galgal ad locum flentium, et ait: Eduxi vos de Aegypto, et introduxi in terram, pro qua juravi patribus vestris: et pollicitus sum ut non facerem irritum pactum meum vobiscum in sempiternum: ita dumtaxat ut non feriretis foedus cum habitatoribus terrae hujus, et [ Vulg. sed] aras eorum subverteretis: et noluistis audire vocem meam; cur hoc fecistis? Quam ob rem nolui delere eos a facie vestra: ut habeatis hostes, et dii eorum sint vobis in ruinam. [C. VII.] Cumque loqueretur angelus Domini verba haec ad omnes filios Israel, elevaverunt [ Vulg. add. ipsi] vocem suam, et fleverunt. Et vocatum est nomen loci illius, Flentium [ Vulg. add. Locus] sive lacrymarum: immolaveruntque ibi hostias Domino [C. VIII.] Dimisit ergo Josue populum, et abierunt filii Israel unusquisque in possessionem suam, ut obtinerent eam: servieruntque Domino cunctis diebus ejus, et seniorum qui longo post eum vixerunt tempore, et noverant omnia opera Domini, quae fecerat cum Israel. [T. II, B. III.] Mortuus est autem Josue, filius Nun, famulus Domini, centum et decem annorum, et sepelierunt eum in finibus possessionis suae in Thamnath-Sare in monte Ephraim, a septentrionali plaga montis Gaas. Omnisque illa generatio congregata est patres suos: et surrexerunt alii, qui non noverant Dominum, et opera quae fecerat cum Israel. Feceruntque filii Israel malum in conspectu Domini, et servierunt Baalim. Ac dimiserunt Dominum Deum patrum suorum, qui eduxerat eos de terra Aegypti: et secuti sunt deos alienos, deosque populorum, qui habitabant in circuitu eorum, et adoraverunt eos, et ad iracundiam concitaverunt Dominum, dimittentes eum, et servientes Baal et Astharoth. [C. IX.] Iratusque Dominus contra Israel, tradidit eos in manibus diripientium, qui deceperunt eos, et vendiderunt hostibus, qui habitabant per gyrum, nec potuerunt resistere adversariis suis; sed quocumque pergere voluissent, manus Domini erat super eos, sicut locutus est, et juravit eis, et vehementer afflicti sunt. [B. IV.] Suscitavitque Dominus judices, qui liberarent eos de vastantium manibus; sed nec illos audire voluerunt, fornicantes cum diis alienis, et adorantes eos. Cito deseruerunt viam, per quam ingressi fuerant patres eorum, et audientes mandata Domini, omnia fecere contraria. Cumque Dominus judices suscitaret, in diebus eorum flectebatur misericordia, et audiebat afflictorum gemitus, et liberabat eos de caede vastantium. Postquam autem mortuus esset judex, revertebantur, et multo majora faciebant quam fecerant patres eorum, sequentes deos alienos, servientes eis, et adorantes illos. Non dimiserunt adinventiones suas, et viam durissimam, per quam ambulare consueverant. [C. X.] Iratusque est furor Domini in Israel, et ait: Quia irritum fecit gens ista pactum meum, quod pepigeram cum patribus eorum, et vocem meam audire contempsit: et ego non delebo gentes, quas dimisit Josue, et mortuus est, ut in ipsis experiar Israel, utrum custodiant viam Domini, et ambulent in ea, sicut custodierunt patres eorum, an non. [B. V.] Dimisit ergo Dominus omnes has nationes, et cito subvertere noluit, nec tradidit in manus Josue. [C. XI, Cap. III.] Hae sunt gentes quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israelem, et omnes qui non noverant bella Chananaeorum; ut postea discerent filii eorum certare cum hostibus, et habere consuetudinem praeliandi: quinque satrapas Philistinorum, omnemque Chananaeum, et Sidonium, atque Evaeum, qui habitabat in monte Libano, de monte Baal Hermon usque ad introitum Emath. Dimisitque eos, ut in ipsis experiretur Israelem, utrum audiret mandata Domini quae praeceperat patribus eorum per manum Mosi, an non. [B. VI, C. XII.] Itaque filii Israel habitaverunt in medio Chananaei, et Hetthaei, et Amorrhaei, et Pherezaei et Evaei, et Jebusaei: et duxerunt uxores filias eorum, ipsique filias suas filiis eorum tradiderunt, et servierunt diis eorum. Feceruntque malum in conspectu Domini, et obliti sunt Dei sui, servientes Baalim et Astharoth. Iratusque Dominus contra Israel, tradidit eos in manus Chusan-Rasathaim regis Mesopotamiae, servieruntque ei octo annis. [C. XIII.] Et clamaverunt ad Dominum: qui suscitavit eis salvatorem, et liberavit eos, Othoniel videlicet filium Cenez, fratrem Chaleb minorem: fuitque in eo Spiritus Domini, et judicavit Israel. Egressusque est ad pugnam et tradidit Dominus in manu ejus Chusan-Rasathaim, regem Syriae, et pressit eum. Quievitque terra quadraginta annis, et mortuus est Othoniel filius Cenez. [T. III, B. VII.] Addiderunt autem filii Israel facere malum in conspectu Domini: qui confortavit adversum eos Eglon, regem Moab: quia fecerunt malum in conspectu ejus. Et copulavit ei filios Ammon et Amalec, abiitque et percussit Israel, atque possedit urbem Palmarum. Servieruntque filii Israel Eglon, regi Moab, decem et octo annis: [C. XIV.] Et postea clamaverunt ad Dominum: qui suscitavit eis salvatorem vocabulo Aod, filium Gera, filii Jemini, qui utraque manu utebatur pro dextera. Miseruntque filii Israel per illum munera Eglon regi Moab. Qui fecit sibi gladium ancipitem, habentem in medio capulum longitudinis palmae manus, et accinctus est eo subter sagum in dextro femore. Obtulitque munera Eglon, regi Moab. Erat autem Eglon crassus nimis. Cumque obtulisset ei munera, prosecutus est socios, qui cum eo venerant. Et reversus de Galgalis, ubi erant idola, dixit ad regem: Verbum secretum habeo ad te, o rex. Et ille imperavit silentium: egressisque omnibus qui circa eum erant, ingressus est Aod ad eum: sedebat autem in aestivo coenaculo solus, dixitque: Verbum Dei habeo ad te. Qui statim surrexit de throno. Extenditque Aod manum sinistram, et tulit sicam de dextro femore suo, infixitque eam in ventre ejus tam valide, ut capulus ferrum sequeretur in vulnere, ac pinguissimo adipe stringeretur. Nec eduxit gladium, sed ita ut percusserat, reliquit in corpore: statimque per secreta naturae alvi stercora proruperunt. Aod autem clausis diligentissime ostiis coenaculi, et obfirmatis sera, per posticam egressus est. Servique regis ingressi viderunt clausas fores coenaculi, atque dixerunt: Forsitan purgat alvum in aestivo cubiculo. Exspectantesque diu donec erubescerent, et videntes quod nullus aperiret, tulerunt clavem: et aperientes invenerunt dominum suum in terra jacentem mortuum. Aod autem, dum illi turbarentur, effugit, et pertransiit locum idolorum, unde reversus fuerat. Venitque in Seirath: et statim insonuit buccina in monte Ephraim: descenderuntque cum eo filii Israel, ipso in fronte gradiente. Qui dixit ad eos: Sequimini me, tradidit enim Dominus inimicos nostros Moabitas in manus nostras. Descenderuntque post eum, et occupaverunt vada Jordanis quae transmittunt in Moab: et non dimiserunt transire quemquam: sed percusserunt Moabitas in tempore illo, circiter decem millia, omnes robustos et fortes viros. Nullus eorum evadere potuit. Humiliatusque est Moab die illo sub manu Israel, et quievit terra, octoginta annis. [B. VII, C. XV.] Post hunc fuit Samgar, filius Anath, qui percussit de Philistim sexcentos viros vomere, et ipse quoque defendit Israel. [B. IX, Cap. IV.] Addideruntque filii Israel facere malum in conspectu Domini post mortem Aod, et tradidit illos Dominus in manus Jabin, regis Chanaan, qui regnavit in Asor: habuitque ducem exercitus sui nomine Sisaram, ipse autem habitabat in Aroseth gentium. Clamaveruntque filii Israel ad Dominum: nongentos enim habebat falcatos currus, et per viginti annos vehementer oppresserat eos. [C. XVI.] Erat autem Debbora prophetis uxor Laphidoth, quae judicabat populum in illo tempore. Et sedebat sub palma, quae nomine illius vocabatur, inter Rama et Beth-El in monte Ephraim: ascendebantque ad eam filii Israel in omne judicium. Quae misit et vocavit Barac-filium Abionem de Cedes Nephthali: dixitque ad eum: Praecepit tibi Dominus Deus Israel, vade, et duc exercitum in montem Thabor, tollesque tecum decem millia pugnatorum de filiis Nephthali, et de filiis Zabulon: ego autem adducam ad te in loco torrentis Cison, Sisaram principem exercitus Jabin, et currus ejus, atque omnem multitudinem, et tradam eos in manu tua. Dixitque ad eam Barac: Si venis mecum, vadam: si nolueris venire, non pergam. Quae dixit ad eum: Ibo quidem tecum, sed in hac vice tibi victoria non reputabitur, quia in manu mulieris tradetur Sisara. [C. XVII.] Surrexit itaque Debbora, et perrexit cum Barac in Cedes. Qui accitis Zabulon et Nephthali, ascendit cum decem millibus pugnatorum, habens Debboram in comitatu suo. Aber autem Cinaeus recesserat quondam a caeteris Cinaeis fratribus suis, filiis Jobab, cognati Mosi, et tetenderat tabernacula usque ad vallem, quae vocabatur Sennim, et erat juxta Cedes. [C. XVIII.] Nuntiatumque est Sisarae, quod ascendisset Barac filius, Abinoem in montem Thabor. Et congregavit nongentos falcatos currus, omnemque exercitum de Aroseth gentium ad torrentem Cison. Dixitque Debbora ad Barac: Surge, haec est enim dies, in qua tradidit Dominus Sisaram in manus tuas: en ipse ductor est tuus. Descendit itaque Barac de monte Thabor, et decem millia pugnatorum cum eo. Perterruitque Dominus Sisaram, et omnes currus ejus, universamque multitudinem, in ore gladii, ad conspectum Barac: in tantum, ut Sisara de curru desiliens, pedibus fugeret, et Barac persequeretur fugientes currus et exercitum, usque ad Aroseth gentium, et omnis hostium multitudo usque ad internecionem caderet. Sisara autem fugiens pervenit ad tentorium Jahel uxoris Aber Cinaei. [B. XIX.] Erat enim pax inter Jabin regem Azor, et domum Aber Cinaei. Egressa igitur Jahel in occursum Sisarae, dixit ad eum: Intra ad me, domine mi: intra, ne timeas. Qui ingressus tabernaculum ejus, et opertus ab ea pallio, dixit ad eam: Da mihi, obsecro, paululum aquae, quia valde sitio. Quae aperuit utrem lactis, et dedit ei bibere, et operuit illum. Dixitque Sisara ad eam: Sta ante ostium tabernaculi, et cum venerit aliquis interrogans te, et dicens: Numquid hic est aliquis? Respondebis: Nullus est. Tulit itaque, Jahel uxor Aber, clavum tabernaculi, assumens pariter et malleum: et ingressa abscondite et cum silentio, posuit supra tempus capitis ejus clavum, percussumque malleo defixit in cerebrum usque ad terram: qui soporem morti socians defecit, et mortuus est. Et ecce Barac sequens Sisaram veniebat; egressaque Jahel in occursum ejus dixit ei: Veni, et ostendam tibi virum quem quaeris. Qui cum intrasset ad eam, vidit Sisaram jacentem mortuum, et clavum infixum in tempore ejus. Humiliavit ergo Deus in die illo Jabin regem Chanaan coram filiis Israel: qui crescebant quotidie, et forti manu opprimebant Jabin regem Chanaan, donec delerent eum. [C. XX, Cap. V.] Cecineruntque Debbora et Barac, filius Abinoem, in illo die, dicentes: Qui sponte obtulistis de Israel animas vestras ad periculum, benedicite Domino. Audite, reges, percipite auribus, principes: Ego sum, ego sum quae Domino canam, psallam Domino Deo Israel. Domine, cum exires de Seir, et transires per regiones Edom, Terra mota est, coelique ac nubes stillaverunt aquis. Montes fluxerunt a facie Domini, et Sinai a facie Domini Dei Israel. In diebus Samgar filii Anath, in diebus Jahel, quieverunt semitae: et qui ingrediebantur per eas, ambulaverunt per calles devios. Cessaverunt fortes in Israel, et quieverunt: donec surgeret Debbora, surgeret mater in Israel. Nova bella elegit Dominus, et portas hostium ipse subvertit: Clypeus et hasta si apparuerint in quadraginta millibus Israel. Cor meum diligit principes Israel, qui propria voluntate obtulistis vos discrimini, benedicite Domino. Qui ascenditis super nitentes asinos, et sedetis in judicio, et ambulatis in via, loquimini. Ubi collisi sunt currus, et hostium est suffocatus exercitus, ibi narrentur justitiae Domini et clementia in fortes Israel. Tunc descendit populus Domini ad portas, et obtinuit principatum. Surge, surge, Debbora, surge, surge, et loquere canticum: Surge, Barac. et apprehende captivos tuos, fili Abinoem. Salvatae sunt reliquiae populi, Dominus in fortibus dimicavit. Ex Ephraim delevit eos in Amalec, et post eum ex Benjamin in populos tuos, o Amalec. De Machir principes descenderunt, et de Zabulon qui exercitum ducerent ad bellandum. Duces Issachar fuere cum Debbora, et Barac vestigia sunt secuti, qui quasi in praeceps barathrum se discrimini dedit. Diviso contra se Ruben, magnanimorum reperta contentio est. Quare habitas inter duos terminos, ut audias sibilos gregum? Diviso contra se Ruben, magnanimorum reperta contentio est, Galaad trans Jordanem quiescebat, et Dan vacabat navibus: Aser habitabat in littore maris, in portubus morabatur. Zabulon vero et Nephthali obtulerunt animas suas morti in regione Merome. Venerunt reges et pugnaverunt, pugnaverunt reges Chanaan, in Thanach juxta aquas Mageddo, et tamen nihil tulere praedantes. De coelo dimicatum est contra eos: stellae manentes in ordine et cursu suo, adversum Sisaram pugnaverunt. Torrens Cison traxit cadavera eorum, torrens Cadumim, torrens Cison: conculca, anima mea, robustos. Ungulae equorum ceciderunt, fugientibus impetu, Et per praeceps ruentibus fortissimis hostium. Maledicite terrae Meroz, dixit angelus Domini: maledicite habitatoribus ejus, quia non venerunt ad auxilium Domini, in adjutorium fortissimorum ejus. Benedicta inter mulieres Jahel uxor Aber Cinaei, benedicatur in tabernaculo suo. Aquam petenti lac dedit, et in phiala principum obtulit butyrum. Sinistram manum misit ad clavum, et dexteram ad fabrorum malleos, Percussitque Sisaram quaerens in capite vulneri locum, et tempus valide perforans. Inter pedes ejus ruit: defecit, et mortuus est. Ante pedes illius volvebatur, et jacebat exanimis et miserabilis. Per fenestram prospiciens ululabat mater ejus: et de coenaculo loquebatur. Cur moratur regredi currus ejus? quare tardaverunt pedes quadrigarum illius? Una sapientior caeteris uxoribus ejus haec socrui verba respondit: Forsitan nunc dividit spolia, et pulcherrima feminarum eligitur ei: Vestes diversorum colorum Sisarae traduntur in praedam, et supellex varia ad ornanda colla congeritur. Sic pereant omnes inimici tui, Domine: qui autem diligunt te, sicut sol in ortu suo splendet, ita rutilent. [C. XXI.] Quievitque terra per quadraginta annos. [T. IV, B. X, Cap. VI.] Fecerunt autem filii Israel malum in conspectu Domini: qui tradidit eos in manu Madian septem annis, et oppressi sunt valde ab eis. Feceruntque sibi antra et speluncas in montibus, et munitissima ad repugnandum loca. Cumque saevisset Israel, ascendebat Madian et Amalec, caeterique orientalium nationum, et apud eos figentes tentoria, sicut erant in herbis, cuncta vastabant usque ad introitum Gazae: nihilque omnino ad vitam pertinens relinquebant in Israel, non oves, non boves, non asinos. Ipsi enim et universi greges eorum veniebant cum tabernaculis suis, et instar locustarum universa complebant, innumera multitudo hominum, et camelorum, quidquid tetigerant, devastantes. Humiliatusque est Israel valde in conspectu Madian. [C. XXII.] Et clamavit ad Dominum postulans auxilium contra Madianitas. Qui misit ad eos virum prophetam, et locutus est: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego vos feci conscendere de Aegypto, et eduxi de domo servitutis, et liberavi de manu Aegyptiorum et omnium inimicorum, qui affligebant vos: ejecique eos ad introitum vestrum, et tradidi vobis terram eorum. Et dixi: Ego Dominus Deus vester, ne timeatis deos Amorrhaeorum, in quorum terra habitatis. Et noluistis audire vocem meam. Venit autem angelus Domini, et sedit sub quercu, quae erat in Ephra et pertinebat ad Joas patrem familiae Ezri. Cumque Gedeon filius ejus excuteret atque purgaret frumenta in torculari, ut fugeret Madian, apparuit et angelus Domini, et ait: Dominus tecum, virorum fortissime. Dixitque ei Gedeon: Obsecro, domine mi, si Dominus nobiscum est, cur apprehenderunt nos haec omnia? ubi sunt mirabilia ejus, quae narraverunt patres nostri, atque dixerunt. De Aegypto eduxit nos Dominus? Nunc autem dereliquit nos [ Vulg. addit Domini], et tradidit in manu Madian. Rexpexitque ad eum Dominus, et ait: Vade in hac fortitudine tua, et liberabis Israel de manu Madian: scito quod miserim te. Qui respondens ait: Obsecro, domine mi, in quo liberabo Israel? ecce familia mea infima est in Manasse, et ego minimus in domo patris mei. Dixitque ei Dominus: Ego ero tecum, et percuties Madian quasi unum virum. Et ille: Si inveni, inquit, gratiam coram te, da mihi signum, quod tu sis qui loqueris ad me. Ne recedas hinc, donec revertar ad te, portans sacrificium, et offerens tibi Qui respondit: Ego praestolabor adventum tuum. Ingressus est itaque Gedeon et coxit haedum et de farinae modio azymos panes: carnesque ponens in canistro, et jus carnium mittens in olam, tulit omnia sub quercu, et obtulit ei. Cui ixit angelus Domini: Tolle carnes et panes azymos, et pone supra petram illam, et jus desuper funde. Cumque fecisset ita, extendit angelus Domini summitatem virgae, quam tenebant in manu, et tetigit carnes et azymos panes, ascenditque ignis de petra, et carnes azymosque panes consumpsit: angelus autem Domini evanuit ex oculis ejus. Vidensque Gedeon, quod esset angelus Domini, ait: Heu mihi, Domine Deus, quia vidi angelum Domini facie ad faciem. Dixitque ei Dominus: Pax tecum: ne timeas, non morieris. Aedificavit ergo ibi Gedeon altare Domino, vocavitque illud, Domini pax, usque in praesentem diem. Cumque adhuc esset in Ephra, quae est familiae Ezri, nocte illa dixit Dominus ad eum: Tolle taurum patris tui, et alterum taurum annorum septem, destruesque aram Baal, quae est patris tui, et nemus, quod circa aram est, succide: et aedificabis altare Domino Deo tuo in summitate petrae hujus, super quam sacrificium ante posuisti: Tollesque taurum secundum, et offeres holocaustum super lignorum struem, quae de nemore succideris. Assumptis igitur Gedeon decem viris de servis suis, fecit sicut praeceperat [ Vulg. addit ei] Dominus. Timens autem domum patris sui, et homines illius civitatis, per diem facere noluit, sed omnia nocte complevit. Cumque surrexissent viri oppidi ejus mane, viderunt destructam aram Baal, lucumque succisum, et taurum alterum impositum super altare, quod tunc aedificatum erat. Dixeruntque ad invicem: Quis hoc fecit? Cumque perquirerent auctorem facti, dictum est: Gedeon, filius Joas, fecit haec omnia. Et dixerunt ad Joas: Produc filium tuum, ut moriatur: quia destruxit aram Baal, et succidit nemus. Quibus ille respondit: Numquid ultores estis Baal, ut pugnetis pro eo? qui adversarius est ejus, moriatur antequam lux crastina veniat: si Deus est, vindicet se de eo, qui suffodit aram ejus. Et illo die vocatus est Gedeon, Jerobaal eo quod dixisset Joas: Ulciscatur se Baal de eo, qui suffodit altare ejus. Igitur omnis Madian, et Amalec, et orientales populi congregati sunt simul, et transeuntes Jordanem, castrametati sunt in valle Jezrael. Spiritus autem Domini induit Gedeon, qui clangens buccina convocavit domum Abiezer, ut se sequeretur. Misitque nuntios in universum Manassen, qui et ipse secutus est eum, et alios nuntios in Aser et Zabulon et Nepthali, qui occurrerunt ei. [C. XXIV.] Dixitque Gedeon ad Deum: Si salvum facias per manum meam Israel, sicut locutus es, ponam hoc vellus lanae in area: si ros in solo vellere fuerit, et in omni terra siccitas, sciam quod per manum meam, sicut locutus es, liberabis Israel. Factumque est ita. Et de nocte consurgens, expresso vellere, concham rore complevit. Dixitque rursus ad Deum: Ne irascatur furor tuus contra me, si adhuc semel tentavero, signum quaerens in vellere. Oro, ut solum vellus siccum sit, et omnis terra rore madens. Fecitque Deus nocte illa ut postulaverat, et fuit siccitas in solo vellere, et ros in omni terra. [Cap. VII.] Igitur Jerobaal, qui et Gedeon, de nocte consurgens, et omnis populus cum eo, venit ad fontem qui vocatur Harod. Erant autem castra Madian in valle ad septentrionalem plagam collis excelsi. Dixitque Dominus ad Gedeon: multus tecum est populus, nec tradetur Madian in manus ejus, ne glorietur contra me Israel, et dicat: Meis viribus liberatus sum. Loquere ad populum, et cunctis audientibus praedica: Qui formidolosus et timidus est, revertatur. Recesseruntque de monte Galaad, et reversi sunt de populo viginti duo millia virorum, et tantum decem millia remanserunt. [C. XXV.] Dixitque Dominus ad Gedeon: Adhuc populus multus est, duc eos ad aquas, et ibi probabo illos, et de quo dixero tibi ut tecum vadat, ipse pergat: quem ire prohibuero, ipse revertatur. Cumque descendisset populus ad aquas, dixit Dominus ad Gedeon: Qui lingua lambuerint aquas, sicut solent canes lambere, separabis eos seorsum: qui autem curvatis genibus biberint, in altera parte erunt. Fuit itaque numerus eorum qui manu ad os projiciente aquas lambuerant, trecenti viri: omnis autem reliqua multitudo flexo poplite biberat. Et ait Dominus ad Gedeon: In trecentis viris qui lambuerint aquas, liberabo vos, et tradam Madian in manu tua: omnis autem reliqua multitudo revertatur in locum suum. Sumptis itaque pro numero cibariis et tubis, omnem reliquam multitudinem abire praecepit ad tabernacula sua, et ipse cum trecentis viris se certamini dedit. Castra autem Madian erant subter in valle. Eadem nocte dixit Dominus ad eum: Surge, et descende in castra; quia tradidi eos in manu tua. Sin autem solus ire formidas, descendat tecum Phura puer tuus. Et cum audieris quid loquantur, tunc confortabuntur manus tuae, et securior ad hostium castra descendes. Descendit ergo ipse et Phura puer ejus in partem castrorum, ubi erant armatorum vigiliae. Madian autem et Amalec, et omnes orientales populi, fusi jacebant in valle, ut locustarum multitudo: cameli quoque innumerabiles erant, sicut arena quae jacet in littore maris. [C. XXVI]. Cumque venisset Gedeon, narrabat aliquis somnium proximo suo, et in hunc modum referebat quod viderat: Vidi somnium, et videbatur mihi quasi subcinericius panis ex hordeo volvi, et Madian castra descendere: cumque pervenisset ad tabernaculum, percussit illud, atque subvertit, et terrae funditus coaequavit. Respondit is, cui loquebatur: Non est hoc aliud, nisi gladius Gedeonis, filii Joas, viri Israelitae: tradidit enim Deus [ Vulg. Dominus] in manus ejus Madian et omnia castra ejus. Cumque audisset Gedeon somnium, et interpretationem ejus, adoravit, et reversus ad castra Israel, ait: Surgite, tradidit enim Dominus in manus nostras castra Madian. Divisitque trecentos viros in tres partes, et dedit tubas in manibus eorum, lagenasque vacuas ac lampadas in medio lagenarum. Et dixit ad eos: Quod me facere videritis, hoc facite: ingrediar partem castrorum, et quod fecero sectamini. Quando personuerit tuba in manu mea, vos quoque per castrorum circuitum clangite et conclamate, Domino et Gedeoni. Ingressusque Gedeon, et trecenti viri qui erant cum eo, in partem castrorum, incipientibus vigiliis noctis mediae, et custodibus suscitatis, coeperunt buccinis clangere, et complodere inter se lagenas. [C. XXVII.] Cumque per gyrum castrorum in tribus personarent locis, et hydrias confregissent, tenuerunt sinistris manibus lampadas, et dextris sonantes tubas, clamaveruntque: Gladius Domini et Gedeonis, stantes singuli in loco suo per circuitum castrorum hostium [ Vulg. hostilium]. Omnia itaque castra turbata sunt, et vociferantes, ululantesque fugerunt, et nihilominus insistebant trecenti viri buccinis personantes. [C. XXVIII.] Immisitque Dominus gladium in omnibus castris, et mutua se caede truncabant, fugientes usque ad Beth-Seta, et crepidinem Abel-Meula in Tebbath. Conclamantes autem viri Israel de Nephthali, et Aser, et omni Manasse, persequebantur Madian. Misitque Gedeon nuntios in omnem montem Ephraim, dicens; Descendite in occursum Madian, et occupate aquas usque Beth-Bara atque Jordanem. Clamavitque omnis Ephraim, et praeoccupavit aquas usque Beth-Bara atque Jordanem. Apprehensosque duos viros Madian, Oreb et Zeb, interfecit Oreb in Petra Oreb, Zeb vero in Torculari Zeb. [C. XXIX.] Et persecuti sunt Madian, capita Oreb et Zeb portantes ad Gedeon de contra fluenta Jordanis. [Cap. VIII.] Dixeruntque ad eum viri Ephraim; Quid est hoc quod facere voluisti, ut non nos vocares, cum ad pugnam pergeres contra Madian? jurgantes fortiter, et prope vim inferentes. [C. XXX.] Quibus ille respondit: Quid enim tale facere potui, quale vos fecistis? Nonne melior est racemus Ephraim, vindemiis Abiezer? In manus vestras tradidit Dominus principes Madian, Oreb et Zeb: quid tale facere potui, quale vos fecistis? Quod cum locutus esset, requievit spiritus eorum, quo tumebant contra eum. Cumque venisset Gedeon ad Jordanem, transivit eum cum trecentis viris, qui secum erant, et prae lassitudine, fugientes persequi non poterant. Dixitque ad viros Soccoth: Date, obsecro, panes populo, qui mecum est, quia valde defecerunt, ut possimus persequi Zebee et Salmana, reges Madian. Responderunt principes Soccoth: Forsitan palmae manuum Zebee et Salmana in manu tua sunt, et idcirco postulas ut demus exercitui tuo panes. Quibus ille ait: Cum ergo tradiderit Dominus Zebee et Salmana in manus meas, conteram carnes vestras cum spinis tribulisque deserti. Et inde conscendens, venit in Phanuel: locutusque est ad viros ejus loci similia. Cui illi responderunt, sicut responderant viri Soccoth. Dixit itaque et eis: Cum reversus fuero victor in pace, destruam turrem hanc. Zebee autem et Salmana requiescebant cum omni exercitu suo. Quindecim enim millia viri remanserant ex omnibus turmis orientalium populorum, caesis centum viginti millibus bellatorum et educentium gladium. Ascendensque Gedeon per viam eorum qui in tabernaculis morabantur, ad orientalem partem Nobe et Jegbaa, percussit castra hostium, qui securi erant, et nihil adversi suspicabantur. Fugeruntque Zebee et Salmana, quos persequens Gedeon comprehendit, turbato omni exercitu eorum. Revertensque de bello ante solis ortum, apprehendit puerum de viris Soccoth: interrogavitque eum nomina principum et seniorum Soccoth, et descripsit septuaginta septem viros: Venitque ad Soccoth, et dixit eis: En Zebee et Salmana, super quibus exprobrastis mihi, dicentes: Forsitan manus Zebee et Salmana in manibus tuis sunt, et idcirco postulas ut demus viris, qui lassi sunt et defecerunt, panes. Tulit ergo seniores civitatis et spinas deserti ac tribulos, et contrivit cum eis, atque comminuit viros Soccoth. Turrem quoque Phanuel subvertit, occisis habitatoribus civitatis. [C. XXXI.] Dixitque ad Zebee et Salmana: Quales fuerunt viri, quos occidistis in Thabor? Qui responderunt: similes tui, et unus ex eis quasi filius regis. Quibus ille ait [ Vulg. respondit]: Fratres mei fuerunt, filii matris meae. Vivit Dominus, quia si servassetis eos, non vos occiderem. Dixitque Jether primogenito suo: Surge, et interfice eos. Qui non eduxit gladium: timebat enim, quia adhuc puer erat. Dixeruntque Zebee et Salmana: Tu surge, et irrue in nos, quia juxta aetatem robur est hominis. Surrexit Gedeon, et interfecit Zebee et Salmana, tulit ornamenta ac bullas, quibus colla regalium camelorum decorari solent. Dixeruntque omnes viri Israel ad Gedeon: Dominare nostri tu, et filius tuus, et filius filii tui, quia liberasti nos de manu [ Vulg. tacet manu] Madian. Quibus ille ait: Non dominabor vestri, nec dominabitur in vos filius meus, sed dominabitur Dominus. Dixitque ad eos: Unam petitionem postulo a vobis: Date mihi inaures ex praeda vestra. Inaures enim aureas Ismaelitae habere consueverant. Qui responderunt: Libentissime dabimus. Expandentesque super terram pallium, projecerunt in eo inaures de praeda, et fuit pondus postulatarum inaurium, mille septingenti auri sicli, absque ornamentis, et monilibus, et veste purpurea, quibus Madian reges uti soliti erant, et praeter torques aureas camelorum. Fecitque ex eo Gedeon ephod, et posuit illud in civitate sua Ephra. Fornicatusque est omnis Israel in eo, et factum est Gedeoni et omni domui ejus in ruinam. Humiliatus est autem Madian coram filiis Israel, nec potuerunt ultra elevare cervices, sed quievit terra per quadraginta annos, quibus praefuit Gedeon. [B. XI]. Abiit itaque Jerobaal, filius Joas, et habitavit in domo sua: habuitque septuaginta filios, qui egressi sunt de femore ejus, eo quod plures haberet uxores. Concubina autem illius, quam habebat in Sichem, genuit ei filium nomine Abimelech. Mortuusque est Gedeon filius Joas in senectute bona, et sepultus in sepulcro Joas patris sui in Ephra de familia Ezri. [T. V.] Postquam autem mortuus est Gedeon, aversi sunt filii Israel, et fornicati sunt cum Baalim. Percusseruntque cum Baal foedus, ut esset eis in deum, nec recordati sunt Domini Dei sui, qui eruit eos de manibus omnium inimicorum suorum per circuitum, nec fecerunt misericordiam cum domo Jerobaal Gedeon, juxta omnia bona quae fecerat Israeli. [C. XXXII, Cap. IX.] Abiit autem Abimelech filius Jerobaal in Sichem ad fratres matris suae, et locutus est ad eos, et ad omnem cognationem domus patris matris suae, dicens: Loquimini ad omnes viros Sichem: Quid vobis est melius, ut dominentur vestri septuaginta viri omnes filii Jerobaal, an ut dominetur vobis unus vir? simulque considerate, quia os vestrum et caro vestra sum. Locutique sunt fratres matris ejus de eo ad omnes viros Sichem universos sermones istos, et inclinaverunt cor eorum post Abimelec, dicentes: Frater noster est. Dederuntque illi septuaginta pondo argenti de fano Baal-Berith. Qui conduxit sibi ex eo viros inopes et vagos, secutique sunt eum. Et venit in domum patris sui in Ephra, et occidit fratres suos filios Jerobaal septuaginta viros, super lapidem unum, remansitque Joatham filius Jerobaal minimus, et absconditus est. Congregati sunt autem omnes viri Sichem, et universae familiae urbis Mello: abieruntque et constituerunt regem Abimelech, juxta quercum quae stabat in Sichem. [C. XXXIII.] Quod cum nuntiatum esset Joatham, ivit et stetit in vertice montis Garizim, elevataque voce clamavit, et dixit: Audite me, viri Sichem, ita ut [ Vulg. tacet ut] audiat vos Deus. Ierunt ligna, ut ungerent super se regem: dixeruntque olivae: Impera nobis. Quae respondit: Numquid possum deserere pinguedinem meam, qua et dii utuntur et homines, et venire ut inter ligna promovear? Dixeruntque ligna ad arborem ficum; Veni, et super nos regnum accipe. Quae respondit eis: Numquid possum deserere dulcedinem meam, fructusque suavissimos, et ire ut inter caetera ligna promovear? Locutaque sunt ligna ad vitem: Veni, et impera nobis. Quae respondit [ Vulg. addit eis]: Numquid possum deserere vinum meum, quod laetificat Deum et homines, et inter ligna caetera promoveri [ Al. commoveri]? Dixeruntque omnia ligna ad rhamnum: Veni, et impera super nos. Quae respondit ei: Si vere me regem vobis constituitis, venite et sub umbra mea requiescite. Si autem non vultis, egrediatur ignis de rhamno, et devoret cedros Libani. [C. XXXIV.] Nunc igitur, si recte et absque peccato constituistis super vos regem Abimelech, et bene egistis cum Jerobaal, et cum domo ejus, et reddidistis vicem beneficiis ejus, qui pugnavit pro vobis, et animam suam dedit periculis, ut erueret vos de manu Madian, qui nunc surrexistis contra domum patris mei, et interfecistis filios ejus septuaginta viros super unum lapidem, et constituistis regem Abimelech filium ancillae ejus super habitatores Sichem, eo quod frater vester sit: si ergo recte et absque vitio egistis cum Jerobaal, et domo ejus, hodie laetemini in Abimelech, et ille laetetur in vobis. Sin autem perverse, egrediatur ignis ex eo, et consumat habitatores Sichem, et oppidum Mello, egrediaturque ignis de viris Sichem, et de oppido Mello, et devoret Abimelech. Quae cum dixisset, fugit et abiit in Bera: habitavitque ibi metu Abimelech fratris sui. Regnavit itaque Abimelech super Israel tribus annis. Misitque Dominus spiritum pessimum inter Abimelech et habitatores Sichem, qui coeperunt eum detestari, et scelus interfectionis septuaginta filiorum Jerobaal, et effusionem sanguinis eorum conferre in Abimelech fratrem suum, et in caeteros Sichimorum principes, qui eum adjuverant. Posueruntque insidias adversus eum in montium summitate, et dum illius praestolarentur adventum, exercebant latrocinia, agentes praedas de praetereuntibus. Nuntiatumque est Abimelech. Venit autem Gaal filius Ebed cum fratribus suis, et transivit in Sichimam. Ad cujus adventum erecti habitatores Sichem, egressi sunt in agros, vastantes vineas, uvasque calcantes, et factis cantantium choris, ingressi sunt fanum dei sui, et inter epulas et pocula maledicebant Abimelech. Et dicit Gaal filius [ Vulg. clamante Gaal filio] Ebed: Quis est Abimelech, et quae est Sichem, ut serviamus ei? numquid non est filius Jerobaal, et constituit principem Zebul servum suum super viros Emor patris Sichem? Cur igitur serviemus ei? utinam daret aliquis populum istum sub manu mea, ut auferrem de medio Abimelech. Dictumque est Abimelech: Congrega exercitus multitudinem, et veni. Zebul enim princeps civitatis, auditis sermonibus Gaal filii Obed, iratus est valde, et misit clam ad Abimelech nuntios, dicens: Ecce Gaal filius Obed venit in Sichimam cum fratribus suis, et oppugnat adversum te civitatem. Surge itaque nocte cum populo qui tecum est, et latita in agro, et primo mane, oriente sole, irrue super civitatem. Illo autem egrediente adversum te cum populo suo, fac ei quod potueris. Surrexit itaque Abimelech cum omni exercitu suo nocte, et tetendit insidias juxta Sichimam in quatuor locis. Egressusque est Gaal filius Obed, et stetit in introitu portae civitatis. Surrexit autem Abimelech, et omnis exercitus cum eo de insidiarum loco. Cumque vidisset populum Gaal, dixit ad Zebul: Ecce de montibus multitudo descendit. Cui ille respondit: Umbras montium vides quasi hominum capita, et hoc errore deciperis. Rursusque Gaal ait: Ecce populus de umbilico terrae descendit, et unus cuneus venit per viam quae respicit quercum. Cui dixit Zebul: Ubi est nunc os tuum, quo loquebaris: Quis est Abimelech ut serviamus ei? Nonne iste est populus, quem despiciebas? Egredere et pugna contra eum. Abiit ergo Gaal, spectante Sichimorum populo, et pugnavit contra Abimelech, qui persecutus est eum fugientem, et in urbem compulit; cecideruntque ex parte ejus plurimi, usque ad portam civitatis: et Abimelech sedit in Ruma: Zebul autem, Gaal et socios ejus expulit de urbe, nec in ea passus est commorari. Sequenti ergo die egressus est populus in campum. Quod cum nuntiatum esset Abimelech, tulit exercitum suum, et divisit in tres turmas, tendens insidias in agris. Vidensque quod egrederetur populus de civitate, surrexit et irruit in eos cum cuneo suo, oppugnans et obsidens civitatem: duae autem turmae palantes per campum adversarios persequebantur. Porro Abimelech omni illo die oppugnabat urbem, quam cepit, interfectis habitatoribus ejus, ipsaque destructa, ita ut sal in ea dispergeret. Quod cum audissent qui habitabant in turre Sichimorum, ingressi sunt fanum dei sui Berith, ubi foedus cum eo pepigerant, et ex eo locus nomen acceperat, qui erat valde munitus. Abimelech quoque, audiens viros turris Sichimorum pariter conglobatos, ascendit in montem Selmon cum omni populo suo, et, arrepta securi, praecidit arboris ramum, impositumque ferens humero, dixit ad socios: Quod me vidistis [ Vulg. videtis] facere, cito facite. Igitur certatim ramos de arboribus praecidentes, sequebantur ducem. Qui circumdantes praesidium, succenderunt; atque ita factum est, ut fumo et igne mille hominum necarentur, viri pariter ac mulieres, habitatorum turris Sichem. Abimelech autem, inde proficiscens, venit ad oppidum Thebes, quod circumdans obsidebat exercitu. Erat autem turris excelsa in media civitate, ad quam confugerant viri simul ac mulieres, et omnes principes civitatis, clausa firmissime janua, et super turris tectum stantes per propugnacula. Accedensque Abimelech juxta turrim, pugnabat fortiter: et appropinquans ostio, ignem supponere nitebatur. [C. XXXVI.] Et ecce mulier una fragmen molae desuper jaciens, illisit capiti Abimelech, et confregit cerebrum ejus. Qui vocavit cito armigerum suum, et ait ad eum: Evagina gladium tuum, et percute me: ne forte dicatur quod a femina interfectus sim. Qui jussa perficiens, interfecit eum. Illoque mortuo, omnes qui cum eo erant de Israel, reversi sunt ad sedes suas: et reddidit Deus malum, quod fecerat Abimelech contra patrem suum, interfectis septuaginta fratribus suis, Sichimitis quoque, quod operati erant, retributum est, et venit super eos maledictio Joatham filii Jerobaal. [T. VI, C. XXXVI, Cap. X.] Post Abimelech surrexit dux in Israel Thola filius Phua patrui Abimelech, vir de Issachar, qui habitavit in Samir montis Ephraim: et judicavit Israelem viginti et tribus annis, mortuusque ac sepultus est in Samir. [B. XII, C. XXXVII]. Huic successit Jair Galaadites, qui judicavit Israel per viginti et duos annos, habens triginta filios sedentes super triginta pullos asinarum, et principes triginta civitatum, quae ex nomine ejus appellatae sunt Havoth-Jair, id est, oppida Jair, usque in praesentem diem, in terra Galaad. Mortuusque est Jair, ac sepultus in loco cui est vocabulum Camon. Filii autem Israel, peccatis veteribus jungentes nova, fecerunt malum in conspectu Domini, et servierunt idolis, Baalim et Astharoth, et diis Syriae ac Sidonis et Moab et filiorum Ammon et Philisthim: dimiseruntque Dominum, et non colebant eum. Contra quos Dominus iratus, tradidit eos in manus Philisthim et filiorum Ammon. Afflictique sunt, et vehementer oppressi per annos decem et octo, omnes qui habitabant trans Jordanem in terra Amorrhaei, qui est in Galaad: in tantum, ut filii Ammon, Jordane transmisso, vastarent Judam et Benjamin et Ephraim: afflictusque est Israel nimis. Et clamantes ad Dominum, dixerunt: Peccavimus tibi, quia dereliquimus Deum nostrum [ Vulg. addit Dominum], et servivimus Baalim. Quibus locutus est Dominus: Numquid non Aegyptii et Amorrhaei, filiique Ammon et Philisthim, Sidonii quoque et Amalec et Chanaan, oppresserunt vos, et clamastis ad me, et erui vos de manu eorum? Et tamen reliquistis me, et coluistis deos alienos: [C. XXXVIII.] Idcirco non addam ut ultra vos liberem: Ite, et invocate deos quos elegistis: ipsi vos liberent in tempore angustiae. Dixeruntque filii Israel ad Dominum: Peccavimus, redde tu nobis quidquid tibi placet: tantum nunc libera nos. Quae dicentes, omnia de finibus suis alienorum deorum idola projecerunt, et servierunt Domino [ Vulg. addit Deo]: qui doluit super miseriis eorum. Itaque filii Ammon conclamantes in Galaad fixere tentoria: contra quos congregati filii Israel, in Maspha castrametati sunt. Dixeruntque principes Galaad singuli ad proximos suos: Qui primus e nobis [h. non habet] contra filios Ammon coeperit dimicare, erit dux populi Galaad. [B. XIII, C. XXXIX, Cap. XI.] Fuit illo tempore Jephthe Galaadites, vir fortissimus atque pugnator, filius mulieris meretricis, qui natus est de Galaad. Habuit autem Galaad uxorem, de qua suscepit filios, qui postquam creverant, ejecerunt Jephthe, dicentes: Haeres in domo patris nostri esse non poteris, quia de altera matre generatus es. Quos ille fugiens atque devitans, habitavit in terra Tob: congregatique sunt ad eum viri inopes, et latrocinantes, et quasi principem sequebantur. In illis diebus pugnabant filii Ammon contra Israel. Quibus acriter instantibus, perrexerunt majores natu Galaad, ut tollerent in auxilium sui Jephthe de terra Tob: dixeruntque ad eum: Veni, et esto princeps noster, et pugna contra filios Ammon. Quibus ille respondit: Nonne vos estis, qui odistis me, et ejecistis de domo patris mei, et nunc venistis ad me necessitate compulsi? Dixeruntque principes Galaad ad Jephthe: Ob hanc igitur causam nunc ad te venimus, ut proficiscaris nobiscum, et pugnes contra filios Ammon, sisque dux omnium qui habitant in Galaad. Jephthe quoque dixit eis: Si vere venistis ad me, ut pugnem pro vobis contra filios Ammon, tradideritque eos Dominus in manus meas, ego ero princeps vester? Qui responderunt ei: Dominus, qui haec audit, ipse mediator ac testis est, quod nostra promissa faciemus. Abiit itaque Jephthe cum principibus Galaad, fecitque eum omnis populus principem sui. [C. XL.] Locutusque est Jephthe omnes sermones suos coram Domino in Maspha. Et misit nuntios ad regem filiorum Ammon, qui ex persona sua dicerent: Quid mihi et tibi est, quia venisti contra me, ut vastares terram meam? Quibus ille respondit: Quia tulit Israel terram meam, quando ascendit de Aegypto, a finibus Arnon usque Jebboc atque Jordanem: nunc igitur cum pace redde mihi eam. Per quos rursum mandavit Jephthe: et imperavit eis, ut dicerent regi Ammon: Haec dicit Jephthe: Non tulit Israel terram Moab, nec terram filiorum Ammon: sed quando de Aegypto conscenderunt, ambulavit per solitudinem usque ad mare Rubrum, et venit in Cades. Misitque nuntios ad regem Edom, dicens: Dimitte me, ut transeam per terram tuam. Qui noluit acquiescere precibus ejus. Misit quoque et ad regem Moab, qui et ipse transitum praebere contempsit. Mansit itaque in Cade, et circumivit ex latere terram Edom et terram Moab: venitque contra orientalem plagam terrae Moab, et castrametatus est trans Arnon: nec voluit intrare terminos Moab: Arnon quippe confinium est terrae Moab. Misit itaque Israel nuntios ad Seon regem Amorrhaeorum, qui habitabat in Esebon, et dixerunt ei: Dimitte ut transeam per terram tuam usque ad fluvium. Qui et ipse Israel verba despiciens, non dimisit eum transire per terminos suos: sed infinita multitudine congregata, egressus est contra eum in Jessa, et fortiter resistebat. Tradiditque eum Dominus in manus Israel cum omni exercitu suo, qui percussit eum, et possedit omnem terram Amorrhaei habitatoris regionis illius, et universos fines ejus, de Arnon usque Jebboc, et de solitudine usque ad Jordanem. Dominus ergo Deus Israel subvertit Amorrhaeum, pugnante contra illum populo suo Israel, et tu nunc vis possidere terram ejus? Nonne ea, quae possidet Chamos Deus tuus, tibi jure debentur? Quae autem Dominus Deus noster victor obtinuit, in nostram cedent possessionem: nisi forte melior es Balac filio Sepphor rege Moab: aut docere potes quod jurgatus sit contra Israel, et pugnaverit contra eum, quando habitavit in Esebon, et viculis ejus, et in Aroer, et villis illius, vel in cunctis civitatibus juxta Jordanem, per trecentos annos. Quare tanto tempore nihil super hac repetitione tentastis? Igitur non ego pecco in te, sed tu contra me male agis, indicens mihi bella non justa. Judicet Dominus arbiter hujus diei, inter Israel et inter filios Ammon. Noluitque acquiescere rex filiorum Ammon verbis Jephthe, quae per nuntios mandaverat. Factus est ergo super Jephthe Spiritus Domini: et circumiens Galaad, et Manasse, Mespha quoque Galaad, et inde transiens ad filios Ammon, votum vovit Domino, dicens: [C. XLI.] Si tradideris filios Ammon in manus meas, quicumque primus fuerit egressus fores [ Al. de foribus] domus meae, mihique occurrerit revertenti cum pace a filiis Ammon, eum holocaustum offeram Domino. Transivitque Jephthe ad filios Ammon, ut pugnaret contra eos: quos tradidit Dominus in manus ejus. Percussitque ab Aroer usque dum veniens in Mennith, viginti civitates, et usque ad Abel, quae est vineis consita, plaga magna nimis. Humiliatique sunt filii Ammon a filiis Israel. Revertenti autem Jephthe in Maspha domum suam occurrit unigenita filia cum tympanis et choris. Non enim habebat alios liberos. Qua visa, scidit vestimenta sua, et ait: Heu! [ Vulg. addit me] filia mi, decepisti me, et ipsa decepta es: aperui enim os meum ad Dominum, et aliud facere non potero. Cui illa respondit: Pater mi, si aperuisti os tuum ad Dominum, fac mihi quodcumque pollicitus es, concessa tibi ultione atque victoria de hostibus tuis. Dixitque ad patrem: Hoc solum mihi praesta, quod te deprecor: Dimitte me, ut duobus mensibus circumeam montes, et plangam virginitatem meam cum sodalibus meis. Cui ille respondit: Vade. Et dimisit eam duobus mensibus. Cumque abiisset cum sociis ac sodalibus suis, flebat virginitatem suam in montibus. Expletisque duobus mensibus, reversa est ad patrem suum, et fecit ei sicut voverat, quae ignorabat virum. Exinde mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiae Israel, et plangant filiam Jephthe Galaaditae diebus quatuor. [C. XLII, Cap. XII.] Ecce autem in Ephraim orta seditio est: nam transeuntes contra aquilonem, dixerunt ad Jephthe: Quare vadens ad pugnam contra filios Ammon, vocare nos noluisti, ut pergeremus tecum? Igitur incendemus te et [ Vulg. tacet te et] domum tuam. Quibus ille respondit: Disceptatio erat mihi et populo meo contra filios Ammon vehemens: vocavique vos, ut mihi praeberetis auxilium, et facere noluistis. Quod cernens posui in manibus meis animam meam, transivique ad filios Ammon, et tradidit eos Dominus in manus meas. Quid commerui, ut adversum me consurgatis in praelium? Vocatis itaque ad se cunctis viris Galaad, pugnabat contra Ephraim: percusseruntque viri Galaad Ephraim, quia dixerat: Fugitivus est Galaad de Ephraim, et habitat in medio Ephraim et Manasse. Occupaveruntque Galaaditae vada Jordanis, per quae Ephraim reversurus erat. Cumque venisset ad ea de Ephraim numero, fugiens, atque dixisset: Obsecro ut me transire permittatis: dicebant ei Galaaditae: Numquid Ephrathaeus es? quo dicente: Non sum: interrogabant eum; Dic ergo Sibboleth [Sibboleth per Sin, Zibboleth per Zamach], quod interpretatur Spica. Qui respondebat Zibboleth, eadem littera spicam exprimere non valens, statimque apprehensum jugulabant in ipso Jordanis transitu. Et ceciderunt in illo tempore de Ephraim quadraginta duo millia. Judicavit itaque Jephthe Galaadites Israel sex annis, et mortuus est, ac sepultus in civitate sua Galaad. [B. XIV, C. XLIII.] Post hunc judicavit Israel Abesan de Beth-Leem: qui habuit triginta filios et totidem filias, quas emittens foras, maritis dedit, et ejusdem numeri filiis suis accepit uxores, introducens in domum suam. Qui septem annis judicavit Israel. Mortuusque est, ac sepultus in Beth-Leem. [C. XLIV.] Cui successit Elon Zabulonites: et judicavit Israel decem annis: mortuusque est, ac sepultus in Zabulon. [C. XLV.] Post hunc judicavit Israel Abdon, filius Hellel, Pharathonites, qui habuit quadraginta filios, et triginta ex eis nepotes, ascendentes super septuaginta pullos asinarum, et judicavit Israel octo annis: mortuusque est, ac sepultus in Pharathon terrae Ephraim, in monte Amalec. [Cap. XIII.] Rursumque filii Israel malum in conspectu Domini, qui tradidit eos in manus Philisthinorum, quadraginta annis.[T. VII, B. XV, C. XLVI.] Erat autem quidam vir de Saraa, et de stirpe Dan, nomine Manue, habens uxorem sterilem. Cui apparuit angelus Domini, et dixit ad eam: Sterilis es et absque liberis: sed concipies et paries filium; cave ergo ne vinum bibas ac siceram, nec immundum quidquam comedas, quia concipies et paries filium, cujus non tanget caput novacula, erit enim Nazaraeus Dei ab infantia sua et ex matris utero: et ipse incipiet liberare Israel de manu Philisthinorum. Quae cum venisset ad maritum suum dixit ei: Vir Dei venit ad me, habens vultum angelicum, terribilis nimis. Quem cum interrogassem, quis esset, et unde venisset, et quo nomine vocaretur, noluit mihi dicere, sed hoc respondit: Ecce concipies et paries filium: cave ne vinum bibas, nec siceram, et ne aliquo vescaris immundo: erit enim puer Nazaraeus Dei ab infantia sua, et ex utero matris usque ad diem mortis suae. Oravit itaque Manue Dominum, et ait: Obsecro, Domine, ut vir Dei, quem misisti, veniat iterum et doceat nos quid debeamus facere de puero, qui nasciturus est. Exaudivitque Dominus precantem Manue, et apparuit rursum angelus Dei uxori ejus sedenti in agro. Manue autem maritus ejus non erat cum ea. Quae cum vidisset angelum, festinavit et cucurrit ad virum suum: nuntiavitque ei, dicens: Ecce apparuit mihi vir, quem ante videram. Qui surrexit et secutus est uxorem suam: veniensque ad virum, dixit ei: Tu es qui locutus es mulieri? Et ille respondit: Ego sum. Cui Manue: Quando, inquit, sermo tuus fuerit expletus, quid vis ut faciat puer? aut a quo se observare debebit? Dixitque angelus Domini ad Manue: Ab omnibus, quae locutus sum uxori tuae, abstineat se, et quidquid ex vinea nascitur, non comedat: vinum et siceram non bibat, nullo vescatur immundo, et quod ei praecepi, impleat atque custodiat. Dixitque Manue ad angelum Domini: Obsecro te, ut acquiescas precibus meis, et faciamus tibi haedum de capris. Cui respondit Angelus: Si me cogis, non comedam panes tuos: sin autem vis holocaustum facere, offer illud Domino. Et nesciebat Manue quod angelus Domini esset. Dixitque ad eum: Quod est tibi nomen, ut, si sermo tuus fuerit expletus, honoremus te? Cui ille respondit: Cur quaeris nomen meum, quod est mirabile? Tulit itaque Manue haedum de capris, et libamenta, et posuit super petram, offerens Domino, qui facit mirabilia; ipse autem et uxor ejus intuebantur. Cumque ascenderet flamma altaris in coelum, angelus Domini in flamma pariter ascendit. Quod cum vidissent Manue et uxor ejus, proni ceciderunt in terram, et ultra eis non apparuit angelus Domini. Statimque intellexit Manue angelum esse Domini, et dixit ad uxorem suam: Morte moriemur, quia vidimus Deum. Cui respondit mulier: Si Dominus nos vellet occidere, de manibus nostris holocaustum et libamenta non suscepisset: sed [ Vulg. tacet sed] nec ostendisset nobis haec omnia, neque ea quae sunt ventura, dixisset. [C. XLVII.] Peperit itaque filium, et vocavit nomen ejus Samson. Crevitque puer, et benedixit ei Dominus. Coepitque Spiritus Domini esse cum eo in castris Dan inter Saraa et Esthaol. [Cap. XIV.] Descendit ergo Samson in Thamnatha. Vidensque ibi mulierem de filiabus Philisthim, ascendit et nuntiavit patri suo, et matri [ Vulg. addit suae], dicens: Vidi mulierem in Thamnatha de filiabus Philisthinorum; quam, quaeso, ut mihi accipiatis uxorem. Cui dixerunt pater et mater sua: Numquid non est mulier in filiabus fratrum tuorum, et in omni populo tuo, quia vis accipere uxorem de Philisthim, qui incircumcisi sunt. [C. XLVIII.] Dixitque Samson ad patrem suum: Hanc mihi accipe, quia placuit oculis meis. Parentes autem ejus nesciebant quod res a Domino fieret, et quaereret occasionem contra Philisthim. Eo enim tempore Philisthim dominabantur Israeli. Descendit itaque Samson cum patre suo et matre in Thamnatha. Cumque venissent ad vineas oppidi, apparuit catulus leonis saevus, rugiens, et occurrit ei. [C. XLIX.] Irruit autem Spiritus Domini in Samson, et dilaceravit leonem, quasi haedum in frusta discerperet [ Vulg. discerpens], nihil omnino habens in manu, et hoc patri et matri noluit indicare. Descenditque et locutus est mulieri, quae placuerat oculis ejus. Et post aliquot dies revertens ut acciperet eam, declinavit ut videret cadaver leonis, et ecce examen apum in ore leonis erat ac favus mellis. Quem cum sumpsisset in manibus, comedebat in via: veniensque ad patrem suum et matrem, dedit eis partem, qui et ipsi comederunt, nec tamen eis voluit indicare quod mel de corpore leonis assumpserit. Descendit itaque pater ejus ad mulierem, et fecit filio suo Samson convivium. Sic enim juvenes facere consueverant. Cum igitur cives loci illius vidissent eum, dederunt ei sodales triginta, qui essent cum eo. Quibus locutus est Samson: Proponam vobis problema: quod si solveritis mihi intra septem dies convivii, dabo vobis triginta sindones et totidem tunicas: sin autem non potueritis solvere, vos dabitis mihi triginta sindones, et ejusdem numeri tunicas. [C. L.] Qui responderunt ei: Propone problema, ut audiamus. Dixitque eis: De comedente exivit cibus, et de forti egressa est dulcedo. Nec potuerunt per tres dies propositionem solvere. Cumque adesset dies septimus, dixerunt ad uxorem Samson: Blandire viro tuo, et suade ei ut indicet tibi quid significet problema. Quod si facere nolueris, incendemus te, et domum patris tui. An idcirco nos vocastis ad nuptias, ut spoliaretis? Quae fundebat apud Samson lacrymas, et querebatur dicens: Odisti me, et non diligis: idcirco problema, quod proposuisti filiis populi mei, non vis mihi exponere. At ille respondit: Patri meo et matri nolui dicere, et tibi indicare potero? Septem igitur diebus convivii flebat apud [ Vulg. ante] eum: tandemque die septimo cum ei molesta esset, exposuit. Quae statim indicavit civibus suis. Et illi dixerunt ei die septimo ante solis occubitum: Quid dulcius melle, et quid leone fortius? Qui ait ad eos: Si non arassetis in vitula mea, non invenissetis propositionem meam. Irruit itaque in eum Spiritus Domini, descenditque Ascalonem, et percussit ibi triginta viros. Quorum ablatas vestes dedit iis qui problema solverant. Iratusque nimis ascendit in domum patris sui: uxor autem ejus accepit maritum unum de amicis ejus et pronubis. [Cap. XV.] Post aliquantum autem temporis, cum dies triticeae messis instarent, venit Samson, invisere volens uxorem suam, et attulit ei haedum de capris. Cumque cubiculum ejus solito vellet intrare, prohibuit eum pater illius dicens: Putavi quod odisses eam, et ideo tradidi illam amico tuo: sed habet sororem, quae junior et pulchrior illa est, sit tibi pro ea uxor. Cui respondit Samson: Ab hac die non erit culpa in me contra Philisthaeos: faciam enim vobis mala. [C. LI.] Perrexitque, et cepit trecentas vulpes, caudasque earum junxit ad caudas, et faces ligavit in medio: quas igne succendens, dimisit, ut huc illucque discurrerent. Quae statim perrexerunt in segetes Philisthinorum. Quibus succensis, et comportatae jam fruges, et adhuc stantes in stipula, concrematae sunt, in tantum, ut vineas quoque et oliveta flamma consumeret. Dixeruntque Philisthim: Quis fecit hanc rem? Quibus dictum est: Samson gener Thamnathaei: quia tulit uxorem ejus, et alteri tradidit, haec operatus est. Ascenderuntque Philisthim, et combusserunt tam mulierem quam patrem ejus. Quibus ait Samson: Licet haec feceritis, tamen adhuc ex vobis expetam ultionem, et tunc quiescam. Percussitque eos ingenti plaga, ita ut stupentes suram femori imponerent. Et descendens habitavit in spelunca petrae Etam. Igitur ascendentes Philisthim in terram Juda, castrametati sunt, in loco qui postea vocatus est Lehi, id est, maxilla, ubi eorum est fusus exercitus. Dixeruntque ad eos de tribu Juda: Cur ascendistis adversum nos? Qui responderunt: Ut ligemus Samson, venimus, reddamus ei quae in nos operatus est. Descenderunt ergo tria millia virorum de Juda ad specum silicis Etam, dixeruntque ad Samson: Nescis quod Philisthim imperent nobis? quare hoc facere voluisti? Quibus ille ait: Sicut fecerunt mihi, feci eis. Ligare, inquiunt, te venimus, et tradere in manus Philisthinorum. Quibus respondit Samson: Jurate, et spondete mihi quod non me occidatis. Dixerunt: Non te occidemus, sed vinctum trademus. Ligaveruntque eum duobus novis funibus, et tulerunt de petra Etam. Qui cum venisset ad locum Maxillae, et Philisthim vociferantes occurrissent ei, irruit Spiritus Domini in eum: et sicut solent ad odorem ignis lina consumi, ita vincula quibus ligatus erat, dissipata sunt et soluta. [C. LII.] Inventamque maxillam, id est, mandibulam asini, quae jacebat, arripiens, interfecit in ea mille viros, et ait: In maxilla asini, in mandibula pulli asinarum, delevi eos, et percussi mille viros. Cumque haec verba canens complesset, projecit mandibulam de manu, et vocavit nomen loci illius Ramath-Lehi, quod interpretatur elevatio maxillae. Sitiensque valde, clamavit ad Dominum, et ait: Tu dedisti in manu servi tui salutem hanc maximam atque victoriam: et en siti morior, incidamque in manus incircumcisorum. Aperuit itaque Dominus molarem dentem in maxilla asini, et egressae sunt ex eo aquae. Quibus haustis, refocillavit spiritum, et vires recepit. Idcirco appellatum est nomen loci illius, fons invocantis de maxilla, usque in praesentem diem. Judicavitque Israel in diebus Philisthim viginti annis. [Cap. XVI.] Abiit quoque in Gazam, et vidit ibi meretricem mulierem, ingressusque est ad eam. Quod cum audissent Philisthim, et percrebuisset apud eos, intrasse urbem Samson, circumdederunt eum, positis in porta civitatis custodibus: et ibi tota nocte cum silentio praestolantes, ut facto mane exeuntem occiderent. [C. LIII.] Dormivit autem Samson usque ad noctis medium: et inde consurgens, apprehendit ambas portae fores cum postibus suis et sera, impositasque humeris [ Vulg. add. suis] portavit ad verticem montis, qui respicit Hebron. [C. LIV.] Post haec amavit mulierem, quae habitabat in valle Sorec, et vocabatur Dalila. Veneruntque ad eam principes Philisthinorum, atque dixerunt: Decipe eum, et disce ab illo, in quo tantam habeat fortitudinem, et quo modo eum superare valeamus, et vinctum affligere. Quod si feceris, dabimus tibi singuli mille et centum argenteos. Locuta est ergo Dalila ad Samson: Dic mihi, obsecro, in quo sit tua maxima fortitudo, et quid sit quo ligatus erumpere nequeas? Cui respondit Samson: Si septem nerviceis funibus, necdum siccis et adhuc humentibus, ligatus fuero, infirmus ero ut caeteri homines Attuleruntque ad eam satrapae Philisthinorum septem funes, ut dixerat: quibus vinxit eum, latentibus apud se insidiis, et in eubiculo finem rei exspectantibus; clamavitque ad eum: Philisthim super te, Samson. Qui rupit vincula, quo modo si rumpat quis filum de stupae tortum putamine, cum odorem ignis acceperit: et non est cognitum in quo esset fortitudo ejus. Dixitque ad eum Dalila: Ecce illusisti mihi, et falsum locutus es: saltem nunc indica mihi quo ligari debeas. Cui ille respondit: Si ligatus fuero novis funibus, qui nunquam fuerunt in opere, infirmus ero, et aliorum hominum similis. Quibus rursum Dalila vinxit eum, et clamavit: Philisthim super te, Samson, in cubiculo insidiis praeparatis. Qui ita rupit vincula quasi fila telarum. Dixitque Dalila rursum ad eum: Usquequo decipies me, et falsum loqueris? ostende quo vinciri debeas. Si, inquit, septem crines capitis mei cum licio plexueris, et clavum his circumligatum terrae fixeris, infirmus ero. Quod cum fecisset Dalila, dixit ad eum: Philisthim super te, Samson. Qui consurgens de somno extraxit clavum cum crinibus et licio. Dixitque ad eum Dalila: Quomodo dicis quod ames me, cum animus tuus non sit mecum? Per tres vices mentitus es mihi, et noluisti dicere in quo sit tua maxima fortitudo. Cumque ei molesta esset, et per multos dies jugiter adhaereret, spatium ad quietem non tribuens, defecit anima ejus, et ad mortem usque lassata est. Tunc aperiens veritatem rei, dixit ad eam: Ferrum numquam ascendit super caput meum, quia Nazaraeus (id est, consecratus Deo) sum de utero matris meae: si rasum fuerit caput meum, recedet a me fortitudo mea, et deficiam, eroque ut caeteri homines. Vidensque illa quod confessus ei esset omnem animum suum, misit ad principes Philisthinorum atque mandavit: Ascendite adhuc semel, quia nunc mihi aperuit cor suum. Qui ascenderunt, assumpta pecunia quam promiserant. At illa dormire eum fecit super genua sua, et in sinu suo reclinare caput. Vocavitque tonsorem, et rasis septem crinibus ejus, coepit abigere eum, et a se repellere: statim enim ab eo fortitudo discessit, dixitque: Philisthim super te, Samson. Qui de somno consurgens, dixit in animo suo: Egrediar sicut et ante feci, et me excutiam, nesciens quod Dominus recessisset ab eo. Quem cum apprehendissent Philisthim, statim eruerunt oculos ejus, et duxerunt Gazam vinctum catenis, et clausum in carcere molere fecerunt. Jamque capilli ejus renasci coeperant, et principes Philisthinorum convenerunt in unum, ut immolarent hostias magnificas Dagon deo suo, et epularentur, dicentes; Tradidit deus noster inimicum nostrum Samson in manus nostras. Quod etiam populus videns laudabat deum suum, eademque dicebat: Tradidit deus noster in manus nostras adversarium [ Vulg. add. nostrum], qui delevit terram nostram, et occidit plurimos. [C. LV.] Laetantesque per convivia, sumptis jam epulis, praeceperunt ut vocaretur Samson, et ante eos luderet. Qui adductus de carcere ludebat ante eos, feceruntque eum stare inter duas columnas. Qui dixit puero regenti gressus suos: Dimitte me, ut tangam columnas, quibus omnis imminet domus, et recliner super eas, et paululum requiescam. Domus autem erat plena virorum ac mulierum, et erant ibi omnes principes Philisthinorum, ac de tecto et solario circiter tria millia utriusque sexus spectabant ludentem Samson. At ille, invocato Domino, ait: Domine Deus, memento mei, et redde nunc mihi fortitudinem pristinam, Deus meus, ut ulciscar me de hostibus meis, et pro amissione duorum luminum unam ultionem recipiam. Et apprehendens ambas columnas, quibus innitebatur domus, alteramque earum dextera, et alteram laeva tenens, ait: Moriatur anima mea cum Philisthim. Concussisque fortiter columnis, cecidit domus super omnes principes et caeteram multitudinem quae ibi erat: multoque plures interfecit moriens, quam ante vivus occiderat. Descendentes autem fratres ejus et universa cognatio tulerunt corpus ejus, et sepelierunt inter Saraa et Asthaol in sepulcro patris sui Manue: judicavitque Israel viginti annis. [T. VIII, B. VI, C. XVI, Cap. XVII.] Fuit eo tempore vir quidam de monte Ephraim, nomine Michas, qui dixit matri suae: Mille centum argenteos, quos separaveras tibi, et super quibus, me audiente, juraveras, ecce ego habeo, et apud me sunt. Cui illa respondit: Benedictus filius meus Domino. Reddidit ergo eos matri suae, quae dixerat ei: consecravi et vovi argentum hoc Domino, ut de manu mea suscipiat filius meus, et faciat sculptile atque conflatile: et nunc trado illud tibi. Reddidit igitur matri suae: quae tulit ducentos argenteos, et dedit eos argentario, ut faceret ex eis sculptile atque conflatile, quod fuit in domo Micha. Qui aediculam quoque in ea Deo separavit, et fecit ephod, ac theraphim, id est, vestem sacerdotalem, et idola: implevitque unius filiorum suorum manum, et factus est ei sacerdos. In diebus illis non erat rex in Israel, sed unusquisque, quod sibi rectum videbatur, hoc faciebat. [B. XVIII.] Fuit quoque alter adolescens de Beth-Leem Juda, ex cognatione ejus: eratque ipse Levites, et habitabat ibi. Egressusque de civitate Beth-Leem, peregrinari voluit ubicumque sibi commodum reperisset. Cumque venisset in montem Ephraim, iter faciens, et declinasset parumper in domum Micha, interrogatus est ab eo unde venisset. Qui respondit: Levita sum de Beth-Leem-Juda, et vado ut habitem ubi potuero, et utile mihi esse perspexero [ Vulg. add. Dixitque Michas]. Mane, inquit, apud me, et esto mihi parens ac sacerdos: daboque tibi per annos singulos decem argenteos, ac vestem duplicem, et quae ad victum necessaria sunt. Acquievit et mansit apud hominem, fuitque illi quasi unus de filiis. Implevitque Micha manum ejus, et habuit apud se puerum sacerdotem. Nunc scio, dicens, quod bene mihi faciat Deus habenti Levitici generis sacerdotem. [Cap. XVIII.] In diebus illis non erat rex in Israel, et tribus Dan quaerebat possessionem sibi, ut habitaret in ea: usque ad illum enim diem inter caeteras tribus sortem non acceperat. [C. LVII.] Miserunt ergo filii Dan, stirpis et familiae suae quinque viros fortissimos de Saraa et de Esthaol, ut explorarent terram et diligenter inspicerent: dixeruntque eis: Ite, et considerate terram. Qui cum pergentes venissent in montem Ephraim, et intrassent domum Micha, requieverunt ibi: et agnoscentes vocem adolescentis Levitae, utentesque illius diversorio, dixerunt ad eum: Quis te huc adduxit? quid hic agis? quam ob causam huc venire voluisti? Qui respondit eis: Haec et haec praestitit mihi Michas, et me mercede conduxit, ut sim ei sacerdos. Rogaveruntque eum, ut consuleret Dominum, ut scire possent an prospero itinere pergerent, et res haberet effectum. Qui respondit eis: Ite cum pace: Dominus respicit viam vestram, et iter quo pergitis. Euntes igitur quinque viri venerunt Lais: videruntque populum habitantem in ea absque ullo timore, juxta Sidoniorum consuetudinem, securum et quietum, nullo ei penitus resistente, magnarumque opum, et procul a Sidone atque a cunctis hominibus separatum. Reversique ad fratres suos in Saraa et Esthaol, et quid egissent sciscitantibus responderunt: Surgite, et ascendamus ad eos, vidimus enim terram valde opulentam et uberem: nolite negligere, nolite cessare. Eamus, et possideamus eam, nullus erit labor. Intrabimus ad securos in regionem latissimam, tradetque nobis Dominus locum, in quo nullius rei est penuria eorum quae gignuntur in terra. Profecti igitur sunt de cognatione Dan, id est, de Saraa et Esthaol, sexcenti viri accincti armis bellicis, ascendentesque manserunt in Cariath-Jarim Judae: qui locus, ex eo tempore, Castrorum Dan nomen accepit, et est post tergum Cariath-Jarim. Et inde transierunt in montem Ephraim. Cumque venissent ad domum Micha, dixerunt quinque viri, qui prius missi fuerant ad considerandam terram Lais, caeteris fratribus suis: Nostis quod in domibus istis sit ephod, et theraphim, et sculptile, atque conflatile: videte quid vobis placeat. Et cum paululum declinassent, ingressi sunt domum adolescentis Levitae, qui erat in domo Micha, salutaveruntque eum verbis pacificis. Sexcenti autem viri ita ut erant armati, stabant ante ostium. At illi qui ingressi fuerant domum juvenis, sculptile, et ephod, et theraphim, atque conflatile tollere nitebantur, et sacerdos stabat ante ostium, sexcentis viris fortissimis haud procul exspectantibus. Tulerunt igitur qui intraverant, sculptile, ephod, et idola, atque conflatile. Quibus dixit sacerdos: Quid facitis? Cui responderunt: Tace et pone digitum super os tuum: venique nobiscum, ut habeamus te patrem ac sacerdotem. Quid tibi melius est, ut sis sacerdos in domo unius viri, an in una tribu et familia in Israel? Quod cum audisset, acquievit sermonibus eorum, et tulit ephod, et idola, ac sculptile, et cum eis profectus est. Qui cum pergerent, et ante se ire fecissent parvulos ac jumenta, et omne quod erat pretiosum, jamque a domo Michae essent procul, viri qui habitabant in aedibus Michae conclamantes secuti sunt, et post tergum clamare coeperunt. Qui cum respexissent dixerunt ad Micham: Quid tibi vis? cur clamas? Qui respondit: Deos meos, quos mihi feci, tulistis, et sacerdotem, et omnia quae habeo, et dicitis: Quid tibi est? Dixeruntque ei filii Dan: Cave ne ultra loquaris ad nos, et veniant ad te viri animo concitati, et ipse cum omni domo tua pereas. Et sic coepto itinere perrexerunt. Videns autem Michas, quod fortiores se essent, reversus est in domum suam. Sexcenti autem viri tulerunt sacerdotem et quae supra diximus: veneruntque in Lais ad populum quiescentem atque securum, et percusserunt eos in ore gladii: urbemque incendio tradiderunt, nullo penitus ferente praesidium, eo quod procul habitarent a Sidone, et cum nullo hominum haberent quidquam societatis ac negotii. Erat autem civitas sita in regione Roob: quam rursum exstruentes habitaverunt in ea, vocato nomine civitatis Dan, juxta vocabulum patris sui, quem genuerat Israel, quae prius Lais dicebatur. [C. LVIII.] Posueruntque sibi sculptile, et Jonathan filium Gersom filii Mosi, ac filios ejus sacerdotes in tribu Dan usque ad diem captivitatis suae. Mansitque apud eos idolum Michae omni tempore, quo fuit domus Dei in Silo. In diebus illis non erat rex in Israel. [T. IX, B. XVIII, C. LIX, Cap. XIX.] Fuit quidam vir Levites habitans in latere montis Ephraim, qui accepit uxorem de Beth-Leem Juda: quae reliquit eum, et reversa est in domum patris sui Beth-Leem, mansitque apud eum quatuor mensibus. Secutusque est eam vir suus, volens ei reconciliari, atque blandiri, et secum reducere, habens in comitatu puerum et duos asinos: quae suscepit eum, et introduxit in domum patris sui. Quod cum audisset socer ejus, cumque [ Vulg. eumque] vidisset, occurrit ei laetus, et amplexatus est hominem. Mansitque gener in domo soceri tribus diebus, comedens cum eo et bibens familiariter. Die autem quarto de nocte consurgens, proficisci voluit. Quem tenuit socer, et ait ad eum: Gusta prius pauxillum panis, et conforta stomachum, et sic proficisceris. Sederuntque simul, et comederunt ac biberunt. Dixitque pater puellae ad generum suum: Quaeso te, ut hodie hic maneas, pariterque laetemur. At ille, consurgens, coepit velle proficisci. Et nihilominus obnixe eum socer tenuit, et apud se fecit manere. Mane facto parabat Levites iter. Cui rursum socer: Oro te, inquit, ut paululum cibi capias, et assumptis viribus, donec increscat dies, postea proficiscaris. Comederunt ergo simul. Surrexitque adolescens, ut pergeret cum uxore sua et puero. Cui rursum locutus est socer: Considera quod dies ad occasum declivior sit, et propinquat ad vesperum: mane apud me etiam hodie, et duc laetum diem, et cras proficisceris, ut vadas in domum tuam. Noluit gener acquiescere sermonibus ejus: sed statim surrexit [ Vulg. perrexit] et venit contra Jebus, quae altero nomine vocabatur [ Vulg. vocatur] Jerusalem, ducens secum duos asinos onustos, et concubinam. Jamque aderant juxta Jebus, et dies mutabatur in noctem: dixitque puer ad dominum suum: Veni, obsecro, declinemus ad urbem Jebusaeorum et maneamus in ea. Cui respondit dominus: Non ingrediar oppidum gentis alienae, quae non est de filiis Israel, sed transibo usque Gabaa: et cum illuc pervenero, manebimus in ea, aut certe in urbe Rama. Transierunt igitur Jebus, et coeptum carpebant iter, occubuitque eis sol juxta Gabaa, quae est in tribu Benjamin: diverteruntque ad eam, ut manerent ibi. Quo cum intrassent, sedebant in platea civitatis, et nullus eos recipere volebat [ Vulg. voluit] hospitio. Et ecce, apparuit homo senex, revertens de agro et de opere suo vespere, qui et ipse erat de monte Ephraim, et peregrinus habitabat in Gabaa. Homines autem regionis illius erant filii Jemini. Elevatisque oculis, vidit senex sedentem hominem cum sarcinulis suis in platea civitatis, et dixit ad eum: Unde venis? et quo vadis? Qui respondit ei: Profecti sumus de Beth-Leem Juda, et pergimus ad locum nostrum, qui est in latere montis Ephraim, unde ieramus Beth-Leem, et nunc vadimus ad domum Dei, nullusque nos sub tectum suum vult recipere, habentes paleas et fenum in asinorum pabulum, et panem ac vinum in meos et ancillae tuae usus, et pueri qui mecum sunt: nulla re indigemus nisi hospitio. Cui respondit senex: Pax tecum sit, ego praebebo omnia quae necessaria sunt: tantum, quaeso, ne in platea maneas. Introduxitque eum in domum suam: et pabulum asinis praebuit: ac postquam laverunt pedes suos, recepit eos in convivium. Illis epulantibus, et post laborem itineris, cibo ac potu reficientibus corpora, venerunt viri civitatis illius, filii Belial (id est, absque jugo), et circumdantes domum senis, fores pulsare coeperunt, clamantes ad dominum domus, atque dicentes: Educ virum, qui ingressus est domum tuam, ut abutamur eo. Egressusque est ad eos senex, et ait: Nolite, fratres, nolite facere malum hoc, quia ingressus est homo hospitium meum, et cessate ab hac stultitia: habeo filiam virginem, et hic homo habet concubinam, educam eas ad vos, ut humilietis eas, et vestram libidinem compleatis: tantum, obsecro, ne scelus hoc contra naturam operemini in virum. Nolebant acquiescere sermonibus ejus. Quod cernens homo, eduxit ad eos concubinam suam, et eis tradidit illudendam: qua cum tota nocte abusi essent, dimiserunt eam mane. At mulier, recedentibus tenebris, venit ad ostium domus, ubi manebat dominus suus, et ibi corruit. Mane facto, surrexit homo et aperuit ostium, ut coeptam expleret viam: et ecce concubina ejus jacebat ante ostium sparsis in limine manibus. Cui ille, putans eam quiescere, loquebatur: Surge, et ambulemus. Qua nihil respondente, intelligens quod erat mortua, tulit eam, et imposuit asino, reversusque est in domum suam. Quam cum esset ingressus, arripuit gladium, et cadaver uxoris cum ossibus suis in duodecim partes ac frusta concidens, misit in omnes terminos Israel. Quod cum vidissent singuli, conclamabant: Numquam res talis facta est in Israel, ex eo die quo ascenderunt patres nostri de Aegypto, usque in praesens tempus: ferte sententiam, et in commune decernite quid facto opus sit. [Cap. XX.] Egressi sunt itaque omnes filii Israel, et pariter congregati, quasi vir unus, de Dan usque Ber-sabee, et terra Galaad, ad Dominum in Maspha: omnesque anguli populorum, et cunctae tribus Israel in Ecclesiam populi Dei convenerunt, quadringenta millia peditum pugnatorum. (Nec latuit filios Benjamin, quod ascendissent filii Israel in Maspha.) Interrogatusque Levita, maritus mulieris interfectae, quomodo tantum scelus perpetratum esset, respondit: Veni in Gabaa Benjamin cum uxore mea, illucque diverti, et ecce homines civitatis illius circumdederunt nocte domum, in qua manebam, volentes me occidere, et uxorem meam incredibili libidinis furore vexantes, denique mortua est. Quam arreptam, in frusta concidi, misique partes in omnes terminos possessionis vestrae: quia numquam tantum nefas, et tam grande piaculum factum in Israel. Adestis omnes, filii Israel, decernite quid facere debeatis. Stansque omnis populus, et quasi unius hominis sermone respondens: Non recedemus in tabernacula nostra, nec suam quisquam intrabit domum: sed hoc contra Gabaa in commune faciemus. Decem viri eligantur e centum ex omnibus tribubus Israel, et centum de mille, et mille de decem millibus, ut comportent exercitui cibaria, et possimus pugnantes contra Gabaa Benjamin, reddere ei pro scelere, quod meretur. Convenitque universus Israel ad civitatem, quasi unus homo, eadem mente, unoque consilio. Et miserunt nuntios ad omnem tribum Benjamin, qui dicerent: Cur tantum nefas in vobis repertum est? Tradite homines de Gabaa, qui hoc flagitium perpetrarunt, ut moriantur, et anferatur malum de Israel. Qui noluerunt fratrum suorum filiorum Israel audire mandatum: sed ex cunctis urbibus, quae suae sortis erant, convenerunt in Gabaa, ut illis ferrent auxilium, et contra universum Israel populum dimicarent. Inventique sunt viginti quinque millia de Benjamin educentium gladium, praeter habitatores Gabaa, qui septingenti erant viri fortissimi, ita sinistra ut dextra praeliantes, et sic fundis ad certum jacientes lapides, ut capillum quoque possent percutere, et nequaquam in alteram partem ictus lapidis deferretur. Virorum quoque Israel, absque filiis Benjamin, inventa sunt quadringenta millia educentium gladios, et paratorum ad pugnam. Qui surgentes venerunt in domum Dei, hoc est, in Silo: consulueruntque Deum [ Vulg. Dominum], atque dixerunt: Quis erit in exercitu nostro princeps certaminis contra filios Benjamin? Quibus respondit Dominus: Judas sit dux vester. Statimque filii Israel surgentes mane, castrametati sunt juxta Gabaa, et inde procedentes ad pugnam contra Benjamin, urbem oppugnare coeperunt. Egressique filii Benjamin Gabaa, occiderunt de filiis Israel die illo viginti duo millia virorum. Rursum filii Israel et fortitudine et numero confidentes, in eodem loco, in quo prius certaverant, aciem direxerunt: ita tamen ut prius ascenderent et flerent coram Domino usque ad noctem: consulerentque eum, et dicerent: Debeo ultra procedere ad dimicandum contra filios Benjamin fratres meos, an non? Quibus ille respondit: Ascendite ad eum [ Vulg. eos], et inite certamen. Cumque filii Israel altero die contra filios Benjamin ad praelium processissent, eruperunt filii Benjamin de portis Gabaa, et occurrentes eis, tanta in eos caede bacchati sunt, ut decem et octo millia virorum educentium gladium prosternerent. Quamobrem omnes filii Israel venerunt in domum Dei, et sedentes flebant coram Domino: jejunaveruntque illo die usque ad vesperam, et obtulerunt ei holocausta, et pacificas victimas, et super statu suo interrogaverunt. Eo tempore ibi erat arca foederis Dei [ Vulg. Domini], et Phinees filius Eleazari filii Aaron praepositus domus. Consuluerunt igitur Dominum, atque dixerunt: Exire ultra debemus ad pugnam contra filios Benjamin fratres nostros, an quiescere? Quibus ait Dominus: Ascendite, cras enim tradam eos in manus vestras. Posueruntque filii Israel insidias per circuitum urbis Gabaa, et tertia vice, sicut semel et bis, contra Benjamin exercitum produxerunt. Sed filii Benjamin audacter eruperunt de civitate, et fugientes adversarios longius persecuti sunt, ita ut vulnerarent ex eis sicut primo et secundo die, et caederent per duas semitas terga vertentes, quarum una ferebatur in Beth-El, et altera in Gabaa, atque prosternerent triginta circiter viros: putaverunt enim solito eos more cedere. Qui fugam arte simulantes, iniere consilium, ut abstraherent eos de civitate, et quasi fugientes ad supradictas semitas perducerent. Omnes itaque filii Israel surgentes de sedibus suis, tetenderunt aciem in loco, qui vocatur Baal Thamar. Insidiae quoque, quae circa urbem erant, paulatim se aperire coeperunt, et ab occidentali urbis parte procedere. Sed et alia decem millia virorum de universo Israel, habitatores urbis ad certamina provocabant. Ingravatumque est bellum contra filios Benjamin, et non intellexerunt quod ex omni parte illis instaret interitus. Percussitque eos Dominus in conspectu filiorum Israel, et interfecerunt ex eis in illo die viginti quinque millia et centum viros, omnes bellatores et educentes gladium. Filii autem Benjamin, cum se inferiores esse vidissent, coeperunt fugere. Quod cernentes filii Israel, dederunt eis ad fugiendum locum, ut ad praeparatas insidias devenirent, quas juxta urbem posuerant. Qui cum repente de latibulis surrexissent, et Benjamin terga caedentibus daret, ingressi sunt civitatem, et percusserunt eam in ore gladii. Signum autem dederant filii Israel his, quos in insidiis collocaverant, ut postquam urbem cepissent, ignem accenderent, ut ascendente in altum fumo, captam urbem demonstrarent. Quod cum cernerent filii Israel in ipso certamine positi (putaverunt enim filii Benjamin eos fugere, et instantius persequebantur, caesis de exercitu eorum triginta viris), et viderent quasi columnam fumi de civitate conscendere, Benjamin quoque retro aspiciens, cum captam cerneret civitatem, et flammam in sublime ferri: qui prius simulaverant fugam, versa facie, fortius resistebant. Quod cum vidissent filii Benjamin, in fugam versi sunt, et ad viam deserti ire coeperunt, illuc quoque eos adversariis persequentibus. Sed et hi qui urbem succenderant occurrerunt eis. Atque ita factum est, ut ex utraque parte ab hostibus caederentur, nec erat ulla morientium requies. Cecideruntque, atque prostrati sunt ad orientalem plagam urbis Gabaa. Fuerunt autem qui in eodem loco interfecti sunt, decem et octo millia virorum, omnes robustissimi pugnatores. Quod cum vidissent qui remanserant de Benjamin, fugerunt in solitudinem: et pergebant ad petram, cujus vocabulum est Remmon. In illa quoque fuga palantes, et in diversa tendentes, occiderunt quinque millia virorum. Et cum ultra tenderent, persecuti sunt eos, et interfecerunt etiam alia duo millia. Et sic factum est, ut omnes qui ceciderant de Benjamin in diversis locis, essent viginti quinque millia, pugnatores ad bella promptissimi. Remanserunt itaque de omni numero Benjamin, qui evadere potuerunt, et fugere in solitudinem, sexcenti viri: sederuntque in petra Remmon mensibus quatuor. Regressi autem filii Israel, omnes reliquias civitatis a viris usque ad jumenta, gladio percusserunt, cunctasque urbes et viculos Benjamin vorax flamma consumpsit. [Cap. XXI.] Juraverunt quoque filii Israel in Maspha, et dixerunt: Nullus nostrum dabit filiis Benjamin de filiabus suis uxorem. Veneruntque omnes ad domum Dei in Silo, et in conspectu ejus sedentes usque ad vesperam, levaverunt vocem, et magno ululatu coeperunt flere, dicentes: Quare, Domine Deus Israel, factum est hoc malum in populo tuo, ut hodie una tribus auferretur ex nobis? Altera autem die, diluculo consurgentes, exstruxerunt altare, obtuleruntque ibi holocausta, et pacificas victimas, et dixerunt: Quis non ascendit in exercitu Domini de universis tribubus Israel? Grandi enim se juramento constrinxerant, cum essent in Maspha, interfici eos qui defuissent. Ductique poenitentia Israel super fratre suo [ Vulg. fratres suos] Benjamin, coeperunt dicere: Ablata est una tribus de Israel, unde uxores accipient? omnes enim in commune juravimus, non daturos nos his filias nostras. Idcirco dixerunt: Quis est de universis tribubus Israel, qui non ascendit ad Dominum in Maspha? Et ecce inventi sunt habitatores Jabes Galaad in illo exercitu non fuisse. (Eo quoque tempore cum essent in Silo, nullus ex eis ibi repertus est.) Miserunt itaque decem millia viros robustissimos, et praeceperunt eis: Ite, et percutite habitatores Jabes Galaad in ore gladii, tam uxores quam parvulos eorum. Et hoc erit quod observare debebitis: omne generis masculini, et mulieres quae cognoverunt viros, interficite. Inventaeque sunt de Jabes Galaad quadringentae virgines, quae nescierunt viri torum, et adduxerunt eas ad castra in Silo, in terra Chanaan. Miseruntque nuntios ad filios Benjamin, qui erant in petra Remmom, et praeceperunt eis, ut eos in pace susciperent. Veneruntque filii Benjamin in illo tempore, et datae sunt eis uxores de filiabus Jabes Galaad: alias autem non repererunt, quas simili modo traderent. Universusque Israel valde doluit, et egit poenitudinem super interfectione unius tribus ex Israel. Dixeruntque majores natu: Quid faciemus reliquis, qui non acceperunt uxores? omnes in Benjamin feminae conciderunt, et magna nobis cura, ingentique studio providendum est, ne una tribus deleatur ex Israel. Filias nostras eis dare non possumus, constricti juramento et maledictione, qua diximus: Maledictus qui dederit de filiabus suis uxorem Benjamin. Ceperuntque consilium, atque dixerunt: Ecce solemnitas Domini est in Silo anniversaria, quae sita est ad septentrionem urbis Beth-El, et ad orientalem plagam viae, quae de Beth-El tendit ad Sichimam, et ad meridiem oppidi Lebona. Praeceperuntque filiis Benjamin, atque dixerunt: Ite, et latitate in vineis. Cumque videritis filias Silo ad ducendos choros ex more procedere, exite repente de vineis, et rapite [ Vulg. ex eis] eas, singuli uxores singulas, et pergite in terram Benjamin. Cumque venerunt patres earum, ac fratres, et adversum vos queri coeperint, atque jurgari, dicemus eis: Miseremini eorum: non enim rapuerunt eas jure bellantium atque victorum, sed rogantibus ut acciperent, non dedistis, et a vestra parte peccatum est. Feceruntque Filii Benjamin, ut sibi fuerat imperatum, et juxta numerum suum, rapuerunt sibi de his quae ducebant choros, uxores singulas: abieruntque in possessionem suam aedificantes urbes, et habitantes in eis. Filii quoque Israel reversi sunt per tribus et familias in tabernacula sua. In diebus illis non erat rex in Israel, sed unusquisque, quod sibi rectum videbatur, hoc faciebat. Explicit Liber Judicum. ostiilp7l8ckdgvvomgmxhz4kyssx3m 0 51302 278749 230700 2026-08-29T16:01:44Z SZC 03 22335 278749 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Levitici |OperaeWikiPaginam= Liber Levitici (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo VI a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibLev 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' CAPITULATIONES LIBRI LEVITICI. TITULI LIBRI LEVITICI, ID EST, VAJECRA. I. Ubi lex holocaustorum de immundis animalibus, vel avibus Domini promulgatur. II. Sacrificium pro peccato per ignorantiam admisso. Jubetur de ignorantia pontificis pro errore populi, pro actu immundi, et recordatione peccati, et temere curantibus. III. De sacrificio eorum, qui per errorem sanctificata comedunt, et de negante et pejerante, et libamentis. IV. De oblationibus sacerdotum, quas pro se offerre debeant, vel quid de oblationibus consequantur, de adipe et sanguine. V. Quomodo initiandi sunt sacerdotes, vel quibus vestibus induendi. De unctione tabernaculi et vasorum ejus. Ubi Moyses sicut pontifex accipit portionem Aaron sacerdotis: Filii Aaron illicite ignem offerentes percussi sunt. VI. Sacerdotibus praecipitur vinum non bibere, cum templum ingrediuntur. De mundis et immundis animalibus et avibus comedendis. VII. De muliere pariente, et immunda. De leprae contaminatione vel discrimine. De lepra vestimentorum. De mundatione leprae. De divitis et pauperis lepra, et mundatione domorum. VIII. De viro fluxum seminis sustinente, vel de iis, quae per somnum contingere solent. De menstruis mulierum, vel profluvio. IX. De duobus hircis, et de duobus vitulis pro populo et pontifice immolandis. X. Praecipitur, ut omnis victima, quae in agro mactatur, ut primitiae ex eadem Domino offerantur, et ne sanguinem quis comedat, vel morticinum, vel captum a bestia. XI. Timor Dei imperatur: timendum patrem: idola non facienda, et caetera, quae ad legem et justificationes pertinent. XII. Praecipitur nullum ex Israel et sancti seminis idolo consecrandum. De moechis et adultera: quae sunt personae, quibus liceat conjugio sociari. XIII. Praecipitur sacerdos neminem lugere, neque viduam, aut repudiatam uxorem accipere: et corporalibus vitiis maculatum sacrificium non offerre: nullum alienigenam Sancta sanctorum attingere. XIV. De victimis pacificorum, quae sint Domino consecranda. De solemnitate azymorum, et consecratione spicarum in Pentecoste. XV. De mense septimo, jejunio, et feriis tabernaculorum. Oleum ad luminaria offerendum. Et de panibus duodecim super altare jugiter imponendis. XVI. De blasphemo legis lapidato: et ingressi qualiter terram promissionis obtineant. De attenuato Hebraeo vendente possessionem suam. De aedibus Levitarum: de venditione ingenuorum: de adventis. Benedictiones servantium legem, et maledictiones contemptoribus legis Dei. De votis et sacrificiis, et aestimatione sacerdotis. BREVES LIBRI LEVITICI. I. De decem generibus oblationum absque fermento, et melle solo, admiscendis sale. II. De aliis decem generibus oblationum pro ignorantia, vel oblivione, vel immunditia, et errore atque contemptu. III. De ritu sacerdotalium hostiarum, et caeterorum sacrificiorum, et de sanguine non edendo. IV. De consecratione Aaron et filiorum ejus, omniumque vasorum, et de hostiis immolatis. V. De praesentia gloriae Domini super tabernaculum, et holocaustis divino igne comsumptis, ubi Nadab, et Abiu ignis occidit. VI. De mundis et immundis animantibus, et de mulieris purificatione post partum. VII. De diversitate leprae, ejusque mundatione. VIII. De passionibus vel immunditia tam viri, quam feminae. IX. De observatione introeuntis in sancta Pontificis: et de duobus hircis sorte discretis: et de die afflictionis, et sanguine non edendo. X. De turpitudinibus et sacrilegiis gentium exsecrandis, et de constitutione praeceptorum. XI. De magis, et adulteris, et de turpitudinibus. De pythonibus non sequendis, et de sacerdotibus, atque omni clero, ut in toto vitiis careant, et sanctum immundi non comedant. XII. De sacrificiis absque macula offerendis, et de alienigenarum oblationibus reprobandis. XIII. De quinque solemnitatibus anni celebrioribus, et de oleo lucernarum, et de panibus propositionis. XIV. De filio mulieris Israelitidis, qui blasphemavit nomen, et oculum pro oculo, et ut terra anno septimo sabbatizet, et de remissionibus anni jubilaei, et Dominus ad Judaeos: Terra, inquit, mea est, et vos advenae et coloni. XV. De prosperitatibus quas Dominus pollicetur, si fiat quod praecepit, et de vindicta ob transgressionem septemplici. XVI. De diversis votorum pretio redimendorum statutis. CAPITULA LIBRI LEVITICI, ID EST VAJECRA. I. Locutus est Dominus ad Mosen de tabernaculo testimonii, et de sacrificiis. II. Quid offeratur pro delicto ignorantiae a sacerdote, vel populo, dicit Deus Mosi. III. Quid pro negligentia offerendum sit. IV. De commendato et invento: si mentiatur aut juret injuste. V. De holocausto. VI. De sacerdote uncto, quid offerat. VII. Hostiam pro delicto. VIII. Adipem et sanguinem, et a fera comestum non manducandum. IX. De sacrificio salutari. X. Lavit Moses Aaron et filios ejus, et induit eum vestem sacerdotalem. XI. Unxit Aaron et filios ejus, et vestivit, et obtulerunt holocausta et sacrificia, et descendit ignis consumens omnia. XII. Nadab et Abiu offerentes ignem alienum, igne coelesti consumpti sunt. XIII. Jubet sacerdotes cum accedunt ad Deum, vinum non bibere. XIV. De sacrificio quod remanserit, sacerdotes cum suis praecepit manducare. XV. De pecoribus manducandis. XVI. De piscibus qui manducentur. XVII. De volatilibus non manducandis. XVIII. De pecoribus non manducandis. XIX. De reptilibus non manducandis. XX. De muliere quae masculum pepererit. XXI. De ea, quae puellam pepererit. XXII. De tactu leprae. XXIII. Mundatum a lepra ostendi sacerdoti, et sic intrare in castra. XXIV. De macula leprae in domo. XXV. De viro, cui fuerit fluxus ex corpore. XXVI. De muliere, quae fuerit in fluxu sanguinis. XXVII. Non debere Aaron assidue ingredi interius in Sancta. XXVIII. Septimo mense, decimo die mensis jejunandum. XXIX. Sacrificia per Dei sacerdotes offerenda. XXX. Sanguinem, et per se mortuum non manducandum. XXXI. Morticinum et a fera captum non comedendum. XXXII. Cum omni domestica generis non dormiendum. XXXIII. Non adulterandum. XXXIV. Sanctos esse debere, qui ad Deum accedunt, et parentes diligere. XXXV. Reliquias messis pauperibus dimittendas. XXXVI. Non furandum, nec mentiendum, nec perjurandum, neque delaturam faciendam. XXXVII. Proximum non laedendum. XXXVIII. Mercedem mercenarii non detinendam. XXXIX. Non maledices surdo. XL. Ante caecum non pones offendiculum. XLI. Dominum Deum tuum timebis. XLII. Non judicabis injuste. XLIII. Personas non accipies. XLIV. Non ambulabis dolose. XLV. Non insistes in sanguinem proximi tui. XLVI. Non oderis fratrem tuum, nec vindicabis te ipsum. XLVII. Diliges proximum tuum tamquam te. XLVIII. Jumenta tua non sines coire diverso generi. XLIX. Veste, quae ex discoloribus est, non indueris. L. Si quis dormierit cum ancilla desponsata viro. LI. Non augurandum vel auspicandum. LII. Non profanabis filiam tuam in moechiam. LIII. Ventriloquos et incantatores non audiendos. LIV. Seniores et presbyteros honorandos. LV. Advenam diligendam. LVI. Pondera et mensuras aeque habendas. LVII. Quicumque dederit filiam suam principi Moloch, morte moriatur. LVIII. Quicumque secutus fuerit ventriloquos aut praecantatores, pereat de populo. LIX. Qui maledixerit patri aut matri, moriatur. LX. Adulteri pariter moriantur. LXI. Cum uxore patris qui dormierit, ambo moriantur. LXII. Si quis manserit cum nuru sua, ambo moriantur. LXIII. Quicumque manserit cum masculo coitu femineo, ambo moriantur. LXIV. Quicumque acceperit mulierem et matrem ejus, igni cremabuntur. LXV. Quicumque dederit concubitum in quadrupedem moriatur, et quadrupedem occidetis. LXVI. Quaecumque mulier ad aliquod pecus accesserit causa coitus, occidantur. LXVII. Quicumque acceperit uxorem sororem suam, exstirpabuntur de populo. LXVIII. Si quis cum menstruata coierit, vel cum uxore patris, vel avunculi, vel fratris sui, morte moriatur. LXIX. Ventriloquum et incantatorem lapidandos. LXX. Sacerdotes in nullo inquinari, sed esse sanctos. LXXI. Filia viri sacerdotis, si prostituatur ad fornicandum, igne cremabitur. LXXII. Homo in quo fuerit macula, non accedet offerre dona Deo. LXXIII. Sacerdotem, in quo fuerit immunditia, et sic accesserit ad sancta, exterminari a Deo, et de sanctis extraneus non manducet. LXXIV. Maculosa et vitiosa non offerenda. LXXV. De sacrificio orationis. LXXVI. De sabbato observando. LXXVII. De Pascha et Azymis. LXXVIII. De primitiis messis offerendis. LXXIX. De mense septimo. LXXX. Ad lumen lucernae oleum inferendum. LXXXI. Eum qui blasphemaverit, lapidandum. LXXXII. Eum qui occiderit, occidendum, et de Jubilaeo. LXXXIII. De fratre paupere. LXXXIV. De fratre venumdato et comparato. LXXXV. Idola non facienda. LXXXVI. Sabbata observanda. LXXXVII. Bellum abfuturum, si mandata custodiantur. LXXXVIII. In tribulationibus, et fame, et plagis malis castigandos, si praecepta non servantur. LXXXIX. Votum masculi vel feminae pretio efferendum, in pecudibus vero non mutandum. INCIPIT LIBER VAJECRA QUI GRAECE DICITUR LEVITICUS. [T. I, B. I, C. I, Cap. I.] Vocavit autem Mosen, et locutus est ei Dominus de tabernaculo testimonii, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id est de bobus et ovibus offerens victimas, si holocaustum fuerit ejus oblatio, ac de armento, masculum immaculatum offeret ad ostium tabernaculi testimonii, ad placandum sibi Dominum, ponetque manum super caput hostiae, et acceptabilis erit, atque in expiationem ejus proficiens. Immolabitque vitulum coram Domino: offerent filii Aaron sacerdotes sanguinem ejus, fundentes per altaris circuitum, quod est ante ostium tabernaculi: detractaque pelle hostiae, artus in frusta concident, et subjicient in altari ignem, strue lignorum ante composita, et membra, quae caesa sunt, desuper ordinantes, caput videlicet, et cuncta quae adhaerent jecori, intestinis et pedibus lotis aqua: adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem Domino. Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus, sive de capris holocaustum, masculum, absque macula offeret: immolabitque ad latus altaris, quod respicit ad Aquilonem, coram Domino: sanguinem vero illius fundent super altare filii Aaron per circuitum, dividentque membra, caput et omnia quae adhaerent jecori, et imponent super ligna, quibus subjiciendus est ignis: intestina vero et pedes lavabunt aqua. Et oblata omnia adolebit sacerdos super altare, in holocaustum et odorem suavissimum Domino. Si autem de avibus, holocausti oblatio fuerit Domino, de turturibus, aut pullis columbae, offerat eam sacerdos ad altare, et retorto ad collum capite, ac rupto vulneris loco, decurrere faciet sanguinem super crepidinem altaris, vesiculam vero gutturis, et plumas projiciet propter altare ad orientalem plagam, in loco in quo cineres effundi solent, confringetque ascellas ejus, et non secabit, nec ferro dividet eam, et adolebit super altare, lignis igne supposito. Holocaustum est e oblatio suavissimi odoris Domino. [Cap. II.] Anima cum obtulerit oblationem [h. munera] sacrificii Domino, simila erit ejus oblatio, fundetque super eam oleum, et ponet thus, ac deferet ad filios Aaron sacerdotes, quorum unus tollet pugillum plenum similae et olei, ac totum thus, et ponet memoriale super altare, in odorem suavissimum Domino: quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus, sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano: de simila, panes scilicet absque fermento, conspersos oleo, et lagana azyma oleo lita: si oblatio tua fuerit de sartagine, similae conspersae oleo et absque fermento, divides eam minutatim, et fundes super eam oleum. Sin autem de craticula fuerit sacrificium: aeque simila oleo conspergetur, quam offeres Domino, tradens manibus sacerdotis. Qui cum obtulerit eam, tollet memoriale de sacrificio, et adolebit super altare, in odorem suavitatis Domino; quidquid autem reliquum est, erit Aaron et filiorum ejus, sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Omnis oblatio, quae offertur Domino, absque fermento fiet, nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificium Domino. Primitias tantum eorum offeretis ac munera: super altare vero non ponentur in odorem suavitatis. Quidquid obtuleris sacrificii, sale condies, nec auferes sal foederis Dei tui de sacrificio tuo. In omni oblatione [ Vulg. add. tua] offeres sal. Sin autem obtuleris munus primitiarum frugum tuarum Domino de spicis adhuc virentibus, torrebis eas [ Vulg. tac. eas] igni, et confringes in morem farris, et sic offeres primitias tuas Domino, fundens supra oleum, et thus imponens, quia oblatio Domini est: de qua adolebit sacerdos in memoriam muneris, partem farris fracti, et olei, ac totum thus. [Cap. III.] Quod si hostia pacificorum fuerit ejus oblatio, et de bobus voluerit offerre, marem sive feminam, immaculata offeret coram Domino. Ponetque manum super caput victimae suae, quae immolabitur in introitu tabernaculi testimonii, fundentque filii Aaron sacerdotes sanguinem per circuitum altaris. Et offerent de hostia pacificorum in oblationem Domino, adipem qui operit vitalia, et quidquid pinguedinis intrinsecus est: duos renes cum adipe quo teguntur ilia, et reticulum jecoris cum renunculis: adolebuntque ea super altare in holocaustum, lignis igne supposito, in oblationem suavissimi odoris Domino. Si vero de ovibus fuerit ejus oblatio, et pacificorum hostia, sive masculum, sive feminam obtulerit, immaculata erunt. Si agnum obtulerit coram Domino, ponet manum suam super caput victimae suae, quae immolabitur in vestibulo tabernaculi testimonii: fundentque filii Aaron sanguinem ejus per altaris circuitum. Et offerent de pacificorum hostia sacrificium Domino: adipem et caudam totam cum renibus, et pinguedinem quae operit ventrem atque universa vitalia, et utrumque renunculum cum adipe qui est juxta ilia, reticulumque jecoris cum renunculis: et adolebit ea sacerdos super altare, in pabulum ignis et oblationis Domini. Si capra fuerit ejus oblatio, et obtulerit eam Domino, ponet manum suam super caput ejus: immolabitque eam in introitu tabernaculi testimonii. Et fundent filii Aaron sanguinem ejus per altaris circuitum. Tollentque ex ea in passum ignis Dominici, adipem qui operit ventrem, et qui tegit universa vitalia, duos renunculos, cum reticulo quod est super eos juxta ilia, et arvinam jecoris cum renunculis, adolebitque ea sacerdos super altare, in alimoniam ignis et suavissimi odoris. Omnis adeps, Domini erit jure perpetuo in generationibus et cunctis habitaculis vestris, nec adipem, nec sanguinem omnino comedetis. [T. II, B. II, C. II, Cap. IV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: Anima, cum [ Vulg. quae] peccaverit per ignorantiam, et de universis mandatis Domini, quae praecepit, ut non fierent, quidpiam fecerit: si sacerdos, qui est unctus, peccaverit, delinquere faciens populum, offeret pro peccato suo vitulum immaculatum Domino, et adducet illum ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino: ponetque manum super caput ejus, et immolabit eum Domino. Hauriet quoque de sanguine vituli, inferens illum in tabernaculum testimonii. Cumque intinxerit digitum in sanguine, asperget eo septies coram Domino contra velum sanctuarii: ponetque de eodem sanguine super cornua altaris thymiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii: omnem autem reliquum sanguinem fundet in basim altaris holocausti in introitu tabernaculi. Et adipem vituli auferet [h. et omnem adipem vituli peccati auferet] pro peccato, tam eum qui operit vitalia, quam omnia quae intrinsecus sunt: duos renunculos, et reticulum, quod est super eos juxta ilia, et adipem jecoris cum renunculis, sicut aufertur de vitulo hostiae pacificorum, et adolebit ea super altare holocausti. Pellem vero, et omnes carnes cum capite et pedibus et intestinis a fimo, et reliquo corpore efferet extra castra in locum mundum, ubi cineres effundi solent: incendetque ea super lignorum struem, quae in loco effusorum cinerum cremabuntur. Quod si omnis turba Israel ignoraverit, et per imperitiam fecerit quod contra mandatum Domini est, et postea intellexerit peccatum suum, offeret vitulum pro peccato [ Vulg. add. suo], adducetque eum ad ostium tabernaculi. Et ponent seniores populi manus super caput ejus coram Domino. Immolatoque vitulo in conspectu Domini, inferet sacerdos, qui unctus est, de sanguine ejus in tabernaculum testimonii, tincto digito aspergens septies contra velum. Ponetque de eodem sanguine in cornibus altaris, quod est coram Domino in tabernaculo testimonii; reliquum autem sanguinem fundet juxta basim altaris holocaustorum, quod est in ostio tabernaculi testimonii. Omnemque ejus adipem tollet, et adolebit super altare: sic faciens et de hoc vitulo quomodo fecit et prius, et rogante pro eis sacerdote, propitius erit eis Dominus. Ipsum autem vitulum efferet extra castra, atque comburet, sicut et priorem vitulum, quia pro peccato est multitudinis. Si peccaverit princeps, et fecerit unum e pluribus per ignorantiam, quod Domini [h. quod Domini Dei sui lege] lege prohibetur, et postea intellexerit peccatum suum, offeret hostiam Domino, hircum de capris immaculatum. Ponetque manum suam super caput ejus, cumque immolaverit eum in loco, ubi solet mactari holocaustum coram Domino, quia pro peccato est, tinget sacerdos digitum in sanguine hostiae pro peccato, tangens cornua altaris holocausti, et reliquum [ Vulg. add. sanguinem] fundens ad basim ejus. Adipem vero adolebit supra, sicut in victimis pacificorum fieri solet: rogabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus, ac dimittetur ei. Quod si peccaverit anima per ignorantiam, de populo terrae, ut faciat quidquam ex iis quae Domini lege prohibentur, atque delinquat, et cognoverit peccatum suum, offeret capram immaculatam. Ponetque manum super caput hostiae, quae pro peccato est, et immolabit eam in loco holocausti. Tolletque sacerdos de sanguine in digito suo, et tangens cornua altaris holocausti, reliquum fundet ad basim ejus. Omnem autem adipem auferens, sicut auferri solet de victimis pacificorum, adolebit super altare in odorem suavitatis Domino; rogabitque pro eo, et dimittetur ei. Sin autem de pecoribus obtulerit victimam pro peccato, ovem scilicet immaculatam, ponet manum super caput ejus, et immolabit eam in loco ubi solent holocaustorum caedi hostiae. Sumetque sacerdos de sanguine ejus digito suo, et tangens cornua altaris holocausti, reliquum fundet ad basim ejus. Omnem quoque auferens adipem, sicut auferri solet adeps arietis qui immolatur pro pacificis, cremabit super altare in incensum Domini, rogabitque pro eo et pro peccato ejus, et dimittetur ei. [C. III, Cap. V.] Si peccaverit anima, et audierit vocem adjurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius est: nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam. Anima quae tetigerit aliquid immundum, sive quod occisum a bestia est, aut per se mortuum, vel quodlibet aliud reptile, et oblita fuerit [h. anima quae tetigerit aliquid immundum, aut cadaver bestiae immundae vel cujuslibet quadrupedis vel reptilis animantis immundi, et oblita fuerit] immunditiae suae, rea est, et deliquit: et si tetigerit quidquam de immunditia hominis juxta omnem impuritatem qua pollui solet, oblitaque cognoverit postea, subjacebit delicto. Anima quae juraverit et protulerit labiis suis, ut vel male quid faceret, vel bene, et idipsum juramento et sermone firmaverit, oblitaque postea intellexerit delictum suum, agat poenitentiam pro peccato, et offerat agnam de gregibus, sive capram, orabitque pro ea sacerdos et pro peccato ejus: sin autem non potuerit offerre pecus, offerat duos turtures, vel duos pullos columbarum Domino, unum pro peccato, et alterum in holocaustum, dabitque eos secerdoti, qui primum offerens pro peccato, retorquebit caput ejus ad pinnulas [h. cervicem], ita ut collo haereat, et non penitus abrumpatur. Et asperget de sanguine ejus parietem altaris; quidquid autem reliquum fuerit, faciet distillare ad fundamentum ejus, quia pro peccato est. Alterum vero adolebit holocaustum, ut fieri solet: rogabitque pro eo sacerdos et pro peccato ejus [h. expiabit super eum sacerdos pro peccato ejus], et dimittetur ei. Quod si non quiverit manus ejus offerre duos turtures, vel duos pullos columbae, offeret pro peccato similam, partem epha decimam, non mittet in eam oleum, nec thuris aliquid imponet, quia pro peccato est: tradetque eam sacerdoti, qui plenum ex ea pugillum hauriens, cremabit super altare in monimentum ejus, qui obtulit, rogans pro illo, et expians, reliquam vero partem ipse habebit in munere. [T. III.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Anima si praevaricans caeremonias per errorem [h. per ignorantiam], in his quae Domino sunt sanctificata, peccaverit, offeret pro delicto suo arietem immaculatum de gregibus, qui emi potest duobus siclis juxta pondus sanctuarii: ipsumque quod tulit damni [h. non habet] restituet, et quintam partem ponet supra, tradens sacerdoti, qui rogabit pro eo offerens arietem, et dimittetur ei. Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex iis quae Domini lege prohibentur, et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta mensuram aestimationemque peccati: qui orabit pro eo, quia nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Dominum. [C. IV, Cap. VI.] Locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Anima quae peccaverit, et contempto Domino, negaverit depositum proximo suo, quod fidei ejus creditum fuerat [h. aut id quod fidei ejus creditum fuerat], vel vi aliquid extorserit, aut calumniam fecerit, sive rem perditam invenerit, et inficians insuper pejeraverit, et quodlibet aliud ex pluribus fecerit, in quibus peccare solent homines, convicta delicti, reddet omnia, quae per fraudem voluit obtinere, integra, et quintam insuper partem domino, cui damnum intulerat. Pro peccato autem suo offeret arietem immaculatum de grege, et dabit eum sacerdoti, juxta aestimationem mensuramque delicti, qui rogabit pro eo coram Domino, et dimittetur illi pro singulis, quae faciendo peccavit. [B. III, C. V.] Locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe Aaron et filiis ejus: Haec est lex holocausti: Cremabitur in altari tota nocte usque mane: ignis ex eodem altari erit. Vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis: tolletque cineres quos vorans ignis excussit, et ponens juxta altare, spoliabitur prioribus vestimentis, indutusque aliis, efferet eos extra castra et in loco mundissimo [h. non habet, usque ad favillam consumi faciet] usque ad favillam consumi faciet. Ignis autem in altari semper ardebit, quem nutriet sacerdos subjiciens ligna mane per singulos dies, et imposito holocausto, desuper adolebit adipes pacificorum. Ignis est ipse perpetuus, qui numquam deficiet in altari. Haec est lex sacrificii et libamentorum, quae offerent filii Aaron coram Domino, et coram altari [h. coram Domino in altari]. Tollet sacerdos pugillum similae, quae conspersa est oleo, et totum thus, quod super similam positum est: adolebitque illud in altari, in monimentum odoris suavissimi Domino: reliquam autem partem similae comedet Aaron cum filiis suis, absque fermento, et comedet in loco sancto atrii tabernaculi. Ideo autem non fermentabitur, quia pars ejus in Domini offertur incensum. Sanctum sanctorum erit, sicut pro peccato atque delicto. Mares tantum stirpis Aaron comedent illud. Legitimum ac sempiternum est [ Vulg. erit] in generationibus vestris de sacrificiis Domini. Omnis qui tetigerit illa, sanctificabitur. [T. IV, C. VI.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Haec est oblatio Aaron et filiorum ejus, quam offerre debent Domino in die unctionis suae. Decimam partem epha offerent similae in sacrificio sempiterno, medium ejus mane, et medium ejus vespere: quae in sartagine oleo conspersa frigetur. Offerat autem eam calidam, in odorem suavissimum Domino, sacerdos qui patri jure successerit: et tota cremabitur in altari. Omne enim sacrificium sacerdotum igne consumetur, nec quisquam comedet ex eo. [C. VII.] Locutus est autem Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad Aaron et ad filios ejus: ista est lex hostiae pro peccato: In loco ubi offertur holocaustum, immolabitur coram Domino. Sanctum sanctorum est. Sacerdos, qui offeret [ Vulg. offert], comedet eam in loco sancto, in atrio tabernaculi. Quidquid [h. quisquis] tetigerit carnes ejus, sanctificabitur. Si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, lavabitur in loco sancto. Vas antem fictile, in quo cocta est, confringetur; quod si vas aeneum fuerit, defricabitur, et lavabitur aqua. Omnis masculus de genere sacerdotali vescetur carnibus ejus, quia sanctum sanctorum est. Hostia enim quae caeditur pro peccato, cujus sanguis infertur in tabernaculum testimonii ad expiandum in sanctuario, non comedetur, sed comburetur igni. [Cap. VII.] Haec quoque est lex hostiae pro delicto, sancta sanctorum est: idcirco ubi immolabitur holocaustum, mactabitur et victima pro delicto: sanguis ejus per gyrum fundetur altaris. Offerent ex ea caudam et adipem, qui operit vitalia. Duos renunculos, et pinguedinem quae juxta ilia est, reticulumque jecoris cum renunculis. Et adolebit ea sacerdos super altare: incensum est Domini pro delicto. Omnis masculus de sacerdotali genere, in loco sancto vescetur his carnibus, quia sancta [ Vulg. sanctum] sanctorum est. Sicut pro peccato offertur hostia, ita et pro delicto: utriusque hostiae lex una erit; ad sacerdotem, qui eam obtulerit, pertinebit. Sacerdos qui offert holocausti victimam, habebit pellem ejus. Et omne sacrificium similae, quod coquitur in clibano, quidquid et in craticula vel in sartagine praeparatur, ejus erit sacerdotis a quo offertur: [h. et] sive oleo conspersa, sive arida fuerit, cunctis filiis Aaron mensura aequa per singulos dividetur. Haec est lex hostiae pacificorum quae offertur Domino. Si pro gratiarum actione fuerit oblatio, offerent panes absque fermento conspersos oleo, et lagana azyma uncta oleo, coctamque similam, et collyridas olei admixtione conspersas: panes quoque fermentatos, cum hostia gratiarum, quae immolatur pro pacificis: ex quibus unus pro primitiis offeretur Domino, et erit sacerdotis qui fundet hostiae sanguinem. Cujus carnes eadem comedentur die, nec remanebit ex eis quidquam usque mane. Si voto vel sponte quisquam obtulerit hostiam, eadem similiter edetur die: sed et si quid in crastinum remanserit, vesci licitum est: quidquid autem tertius invenerit dies, ignis absumet. [C. VIII.] Et si quis de carnibus victimae pacificorum die tertio comederit, irrita fiet oblatio, nec proderit offerenti: quin potius quaecumque anima tali se edulio contaminaverit, praevaricationis rea erit. Caro, quae aliquid tetigerit immundum, non comedetur, sed comburetur igni: qui fuerit mundus, vescetur ea. Anima polluta, quae ederit de carnibus hostiae pacificorum, quae oblata est Domino, peribit de populis suis. Et quae tetigerit immunditiam hominis, vel jumenti, sive omnis rei quae polluere potest, et comederit de hujuscemodi carnibus, interibit de populis suis. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: Adipem ovis, et bovis, et caprae, non comedetis. Adipem cadaveris morticini, et ejus animalis quod a bestia captum est, habebitis in usus varios. Si quis adipem, qui offerri debet in incensum [h. Si quis adipem animalium quae offerri debent in sacrificium] Domini, comederit, peribit de populo suo. Sanguinem quoque omnis animalis non sumetis in cibo, tam de avibus quam de pecoribus [h. non sumetis in cibo, in cunctis habitaculis vestris ]. Omnis anima, quae ederit sanguinem, peribit de populis suis. [C. IX.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel [ Vulg. add. dicens]: Qui offert victimam pacificorum Domino, offerat simul et sacrificium, id est, et libamenta ejus. Tenebit manibus adipem hostiae, et pectusculum: cumque ambo oblata Domino consecraverit, tradet sacerdoti, qui adolebit adipem super altare, pectusculum autem erit Aaron et filiorum ejus. Armus quoque dexter de pacificorum hostiis cedet in primitias sacerdotis. Qui obtulerit sanguinem et adipem, filiorum Aaron, ipse habebit armum dextrum in portione sua. Pectusculum enim elevationis et armum separationis tuli a filiis Israel de hostiis eorum pacificis, et dedi Aaron sacerdoti ac filiis ejus, lege perpetua, ab omni populo Israel. [T, V, B. IV.] Haec est unctio Aaron et filiorum ejus in caeremoniis Domini, die qua obtulit eos Moses, ut sacerdotio fungerentur, et quae praecepit dari eis Dominus a filiis Israel religione perpetua in generationibus suis. Ista lex holocausti et sacrificii pro peccato atque delicto, et pro consecratione et pacificorum victimis: quas [ Vulg. quam] constituit Dominus Mosi in monte Sinai, quando mandavit filiis Israel ut offerrent oblationes suas Domino in deserto Sinai. [C. X, Cap. VIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Tolle Aaron cum filiis suis vestes eorum, et unctionis oleum, vitulum pro peccato, duos arietes, et canistrum cum azymis, et congregabis omnem coetum ad ostium tabernaculi. [C. XI.] Fecit Moses ut Dominus imperaverat. Congregataque omni turba ante fores tabernaculi, ait: Iste est sermo, quem jussit Dominus fieri. Statimque obtulit Aaron et filios ejus. Cumque lavisset eos, vestivit pontificem subucula linea, accingens eum balteo, et induens [ Vulg. add. eum] tunica hyacinthina, et desuper humerale imposuit, quod astringens cingulo, aptavit rationali, in quo erat Doctrina et Veritas. Cidari quoque texit caput: et super eam, contra frontem, posuit laminam auream consecratam in sanctificatione, sicut praeceperat ei Dominus. Tulit et unctionis oleum, quo linivit tabernaculum cum omni supellectili sua. Cumque sanctificans aspersisset altare septem vicibus, unxit illud, et omnia vasa ejus, labrumque cum basi [h. fistula] sua sanctificavit oleo. Quod fundens super caput Aaron, unxit eum et consecravit; filios quoque ejus oblatos vestivit tunicis lineis, et cinxit balteo [ Vulg. balteis], imposuitque mitras, ut jusserat Dominus. Obtulit et vitulum pro peccato. Cumque super caput ejus imposuisset Aaron, et filii ejus manus suas, immolavit eum, hauriens sanguinem, et tincto digito, tetigit cornua altaris per gyrum. Quo expiato et sanctificato, fudit reliquum sanguinem ad fundamenta ejus. Adipem autem qui erat super vitalia, et reticulum jecoris, duosque renunculos eum arvinulis suis, adolevit super altare: vitulum cum pelle, carnibus, et fimo, cremans extra castra, sicut praeceperat Dominus. Obtulit et arietem in holocaustum, super cujus caput cum imposuissent Aaron et filii ejus manus suas, immolavit eum, et fudit sanguinem ejus super altare per circuitum [ Vulg. per circuitum altaris]. Ipsumque arietem in frusta concidens, caput ejus, et artus, et adipem adolevit igni, lotis prius intestinis et pedibus, totumque simul arietem incendit super altare, eo quod esset holocaustum suavissimi odoris Domino, sicut praeceperat ei. Obtulit et arietem secundum, in consecratione sacerdotum: posueruntque super caput illius Aaron et filii ejus manus suas. Quem cum immolasset Moses, sumens de sanguine, tetigit extremum auriculae dextrae Aaron, et pollicem manus ejus dextrae, similiter et pedis. Obtulit et filios Aaron. Cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auriculae singulorum dextrae, et pollices manus ac pedis dextri, reliquum fudit super altare per circuitum; adipem vero, et caudam, omnemque pinguedinem quae operit intestina reticulumque jecoris, et duos renes cum adipibus suis et armo dextro separavit. Tollens autem de canistro azymorum, quod erat coram Domino, panem absque fermento, et collyridam conspersam oleo, laganumque posuit super adipes et armum dextrum, tradens simul omnia Aaron et filiis ejus. Qui postquam levaverunt ea coram Domino, rursum suscepta de manibus eorum, adolevit super altare holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio, in odorem suavitatis sacrificii Domino. Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino, de ariete consecrationis in partem suam [h. In partem suam Moses], sicut praeceperat ei Dominus. Assumensque unguentum et sanguinem qui erat super altare [ Vulg. altari], aspersit super Aaron et vestimenta ejus, et super filios illius ac vestes eorum. Cumque sanctificasset eos in vestitu suo [h. Cumque sanctificasset eos et vestes eorum], praecepit eis, dicens: Coquite carnes ante fores tabernaculi [h. Tabernaculi testimonii], et ibi comedetis eas. Panes quoque consecrationis edite qui positi sunt in canistro, sicut praecepit mihi Dominus, dicens: Aaron et filii ejus comedent eos; quidquid autem reliquum fuerit de carne et panibus, ignis absumet. De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus, usque ad diem quo complebitur tempus consecrationis vestrae. Septem enim diebus finitur consecratio: sicut et impraesentiarum factum est, ut ritus sacrificii compleatur [ Vulg. compleretur]. Die ac nocte manebitis in tabernaculo observantes custodias Domini, ne moriamini: sic enim mihi praeceptum est. Feceruntque Aaron et filii ejus cuncta quae locutus est Dominus per manum Mosi. [Cap. IX.] Facto autem octavo die, vocavit Moses Aaron et filios ejus, ac majores natu Israel, dixitque ad Aaron: Tolle de armento vitulum pro peccato, et arietem in holocaustum, utrumque immaculatum, et offer illos coram Domino. Et ad filios Israel loqueris: Tollite hircum pro peccato, et vitulum atque agnum anniculos, et sine macula, in holocaustum, bovem et arietem pro pacificis: et immolate eos coram Domino, in sacrificio singulorum similam oleo conspersam offerentes. Hodie enim Dominus apparebit vobis. Tulerunt ergo cuncta quae jusserat Moses ad ostium tabernaculi: ubi cum omnis astaret multitudo, ait Moses: Iste est sermo, quem praecepit Dominus; facite, et apparebit vobis gloria ejus. Dixitque ad Aaron: Accede ad altare, et immola pro peccato tuo: offer holocaustum, et deprecare pro te et pro populo. Cumque mactaveris hostiam populi, ora pro eo, sicut praecepit Dominus. Statimque Aaron accedens ad altare, immolavit vitulum pro peccato suo: cujus sanguinem obtulerunt ei filii sui: in quo tingens digitum, tetigit cornua altaris, et fudit residuum ab basim ejus. Ad pemque et renunculos, ac reticulum jecoris, quae sunt pro peccato, adolevit super altare, sicut praeceperat Dominus Mosi: carnes vero et pellem ejus extra castra combussit igni. Immolavit et holocausti victimam: obtuleruntque ei filii sui sanguinem ejus, quem fudit per altaris circuitum. Ipsam etiam hostiam in frusta concisam, cum capite et membris singulis obtulerunt. Quae omnia super altare cremavit igni [h. non habet], lotis prius aqua intestinis et pedibus. Et pro peccato populi offerens mactavit hircum: expiatoque altari [h. quo loto atque oblato], fecit holocaustum, addens in sacrificio libamenta, quae pariter offeruntur, et adolens ea super altare, absque caeremoniis holocausti matutini. Immolavit et bovem atque arietem, hostias pacificas populi: obtuleruntque ei filii sui sanguinem, quem fudit super altare in circuitu. Adipes autem bovis, et caudam arietis [h. Adipem autem bovis et arietis, et caudam arietis], renunculosque cum adipibus suis, et reticulum jecoris posuerunt super pectora. Cumque cremati essent adipes in altari, pectora eorum, et armos dextros separavit Aaron, elevans coram Domino, sicut praeceperat Moses. Et tendens manum contra populum, benedixit eis. Sicque completis hostiis pro peccato, et holocaustis, et pacificis, descendit. Ingressi autem et Moses et Aaron tabernaculum testimonii, et deinceps egressi, benedixerunt populo. [B. V.] Apparuitque gloria Domini omni multitudini, et ecce egressus ignis a Domino, devoravit holocaustum, et adipes qui erant super altare. Quod cum vidissent turbae, laudaverunt Dominum, ruentes in facies suas. [C. XII, Cap. X.] Arreptisque Nadab et Abiu filii Aaron thuribulis, posuerunt ignem et incensum desuper, offerentes coram Domino ignem alienum: quod eis praeceptum non erat. Egressusque ignis a Domino, devoravit eos, et mortui sunt coram Domino. Dixit Moses ad Aaron: Hoc est quod locutus est Dominus: Sanctificabor in iis qui appropinquant mihi, et in conspectu omnis populi glorificabor. Quod audiens tacuit Aaron. Vocatis autem Moses Misaele et Elsaphan, filiis Oziel, patrui Aaron, ait ad eos: Ite et tollite fratres vestros de conspectu sanctuarii, et asportate extra castra. Confestimque pergentes, tulerunt eos sicut jacebant, vestitos lineis tunicis, et ejecerunt foras [h. confestimque pergentes tulerunt eos in tunicis suis, et ejecerunt foras], ut sibi fuerat imperatum. Et dixit Moses ad Aaron et ad Eleazar, atque Ithamar, filios ejus: Capita vestra nolite nudare, et vestimenta nolite scindere, ne forte moriamini, et super omnem coetum oriatur indignatio. Fratres quoque vestri, omnis domus Israel, plangant incendium quod Dominus suscitavit: vos autem non egrediemini fores tabernaculi, alioquin peribitis: oleum quippe sanctae unctionis est super vos. Qui fecerunt omnia juxta praeceptum Mosi. [T. VI, C. XIII.] Dixit quoque Dominus ad Aaron: Vinum et omne quod inebriare potest, non bibetis tu et filii tui, quando intretis in tabernaculum testimonii, ne moriamini: quia [h. non habet] praeceptum sempiternum est in generationes vestras. Et ut habeatis scientiam discernendi inter sanctum et profanum, inter pollutum et mundum, doceatisque filios Israel omnia legitima mea quae locutus est Dominus ad eos per manum Mosi. [C. XIV.] Locutusque est Moses ad Aaron, et ad Eleazar, et Ithamar filios ejus, qui residui erant: Tollite sacrificium, quod remansit de oblatione Domini, et comedite illud absque fermento juxta altare, quia sanctum sanctorum est. Comedetis autem in loco sancto, quod datum est tibi et filiis tuis de oblationibus Domini, sicut praeceptum est mihi. Pectusculum quoque quod oblatum est, et armum qui separatus est, edetis in loco mundissimo tu et filii tui, ac filiae tuae tecum. Tibi enim ac liberis tuis reposita sunt de hostiis salutaribus filiorum Israel: eo quod armum et pectus, et adipes qui cremantur in altari, elevaverunt coram Domino, et pertineant ad te, et ad filios tuos, lege perpetua, sicut praecepit Dominus. Inter haec hircum, qui oblatus fuerat pro peccato, cum quaereret Moses, exustum reperit, iratusque contra Eleazar et Ithamar, filios Aaron, qui remanserant, ait: Cur non comedistis hostiam pro peccato in loco sancto, quae sancta sanctorum est, et data vobis ut portetis iniquitatem multitudinis, et rogetis pro ea in conspectu Domini, praesertim cum de sanguine illius non sit illatum intra sancta, et comedere eam debueritis in sanctuario, sicut praeceptum est mihi? Respondit Aaron: Oblata est hodie victima pro peccato, et holocaustum coram Domino: mihi autem accidit, quod vides. Quomodo potui comedere eam, aut placere Domino in caeremoniis, mente lugubri? Quod cum audisset Moses, recepit satisfactionem. [B. VI, C. XV, Cap. XI.] Locutus est Dominus ad Mosen et Aaron dicens: Dicite filiis Israel: Haec sunt animalia quae comedere debetis de cunctis animantibus [h. quadrupedibus] terrae: Omne quod habet divisam ungulam, et ruminat in pecoribus, comedetis. Quidquid autem ruminat quidem, et habet ungulam, sed non dividit eam, sicut camelus et caetera, non comedetis illud, et inter immunda reputabitis. Choerogryllius qui ruminat, ungulamque non dividit, immundus est: Lepus quoque, nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit. Et sus, qui cum ungulam dividat, non ruminat. Horum carnibus non vescemini, nec cadavera contingetis, quia immunda sunt vobis. [C. XVI.] Haec sunt etiam quae gignuntur in aquis, et vesci licitum est. Omne quod habet pinnulas et squamas, tam in mari quam in fluminibus et stagnis [h. non habet, et stagnis], comedetis. Quidquid autem pinnulas et squamas non habet eorum, quae in aquis moventur et vivunt, abominabile vobis et exsecrandum erit, carnes eorum non comedetis, et morticina vitabitis. Cuncta quae non habent pinnulas et squamas in aquis, polluta erunt. [C. XVII.] Haec sunt quae de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt vobis: aquilam et gryphem, et haliaeetum, milvum ac vulturem juxta genus suum, et omne corvini generis in similitudinem suam, struthionem, et noctuam, et larum, et accipitrem juxta genus suum: bubonem, et mergulum, et ibin, cygnum, et onocrotalum, et porphyrionem, herodionem et charadrion juxta genus suum, upupam quoque, et vespertilionem. [C. XVIII.] Omne de volucribus quod graditur super quatuor pedes, abominabile erit vobis. Quidquid autem ambulat quidem super quatuor pedes, sed habet longiora retro crura, per quae salit super terram, comedere debetis, ut est bruchus in genere suo, et attachus atque ophiomachus, ac locusta, singula juxta genus suum. Quidquid autem ex volucribus quatuor tantum habet pedes, exsecrabile erit vobis, et quicumque morticina eorum tetigerit, polluetur, et erit immundus usque ad vesperum, et si necesse fuerit ut portet quippiam horum [h. et qui portaverit quippiam horum] mortuum, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad occasum solis. Omne animal quod habet quidem ungulam, sed non dividit eam, nec ruminat, immundum erit, et qui tetigerit illud, contaminabitur. Quod ambulat super manus, ex cunctis animantibus, quae incedunt quadrupedia, immundum erit: qui tetigerit morticina eorum, polluetur usque ad vesperum. Et qui portaverit hujuscemodi cadavera, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum, quia omnia haec immunda sunt vobis. Haec quoque inter polluta reputabuntur de his quae moventur in terra, mustela et mus et crocodilus, singula juxta genus suum, mygale, et chamaeleon, et stellio, et lacerta, et talpa, omnia haec immunda sunt; qui tetigerit morticina eorum, immundus erit usque ad vesperum, et super quod ceciderit quidquam de morticinis eorum, polluetur, tam vas ligneum et vestimentum, quam pelles et cilicia, et in quocumque fit opus, intingentur aqua, et polluta erunt usque ad vesperum, et sic postea mundabuntur. Vas autem fictile, in quod horum quidquam intro ceciderit, polluetur, et idcirco frangendum est. Omnis cibus quem comedetis, si fusa fuerit super eum aqua, immundus erit: et omne liquens quod bibitur de universo vase, immundum erit. Et quidquid de morticinis istius modi ceciderit super illud, immundum erit, sive clibani, sive chytropodes, destruentur et immundi erunt. Fontes vero et cisternae, et omnis aquarum congregatio munda erit. Qui morticinum eorum tetigerit, polluetur. Si ceciderint super sementem, non polluent eam. Si autem quispiam aqua sementem perfuderit, et postea morticinis tacta fuerit, illico polluetur. Si mortuum fuerit animal, quod licet vobis comedere, qui cadaver ejus tetigerit, immundus erit usque ad vesperum, et qui comederit ex eo quidpiam, sive portaverit, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum. [C. XIX.] Omne quod reptat super terram, abominabile erit, nec assumetur in cibum. Quidquid super pectus quadrupes graditur, et multos habet pedes, sive per humum trahitur, non comedetis, quia abominabile est. Nolite contaminare animas vestras, nec tangatis quidquam eorum, ne immundi sitis. Ego enim sum Dominus Deus vester: sancti estote, quia ego sanctus sum. Ne polluatis animas vestras in omni reptili, quod movetur super terram. Ego enim sum Dominus qui eduxi vos de terra Aegypti, ut essem vobis in Deum. Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum. Ista est lex animantium ac volucrum, et omnis animae viventis, quae movetur in aqua, et reptat in terra, ut differentias noveritis mundi et immundi, et sciatis quid comedere et quid respuere debeatis. [B. VII, C. XX, Cap. XII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Mulier, si suscepto semine [h. fuso semine] pepererit masculum, immunda erit septem diebus, juxta dies separationis menstruae. Et die octavo circumcidetur infantulus: ipsa vero triginta tribus diebus manebit in sanguine purificationis suae. Omne sanctum non tanget, nec ingredietur in sanctuarium, donec impleantur dies purificationis ejus [C. XXI]. Sin autem feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadibus juxta ritum fluxus menstrui, et sexaginta ac sex diebus manebit in sanguine purificationis suae. Cumque expleti fuerint dies purificationis ejus, pro filio, sive pro filia, deferet agnum anniculum in holocaustum, et pullum columbae, sive turturem pro peccato ad ostium tabernaculi testimonii, et tradet sacerdoti, qui offeret illa coram Domino, et rogabit pro ea, et sic mundabitur a profluvio sanguinis sui. Ista est lex parientis masculum aut feminam. Quod si non invenerit manus ejus, nec potuerit offerre agnum, sumet duos turtures vel duos pullos columbae, unum in holocaustum, et alterum pro peccato. Orabitque pro ea sacerdos, et sic mundabitur. [B. VII, C. XXII, Cap. XIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Homo, in cujus cute et carne ortus fuerit diversus color sive pustula, aut quasi lucens quidpiam, id est, plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit, lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, ipsamque speciem leprae humiliorem cute et carne reliqua, plaga leprae est, et ad arbitrium ejus separabitur. Sin autem lucens candor fuerit in cute, nec humilior carne reliqua, et pili coloris pristini, recludet eum sacerdos septem diebus, et considerabit die septimo, et siquidem lepra ultra non creverit, nec transierit in cute priores terminos, rursum includet [ Vulg. reclaudet], eum septem diebus aliis. Et die septimo contemplabitur: si obscurior fuerit lepra, et non creverit in cute, mundabit eum, quia scabies est; lavabitque homo vestimenta sua, et mundus erit. Quod si postquam a sacerdote visus est, et redditus munditiae, iterum lepra creverit, adducetur ad eum, et immunditiae condemnabitur. Plaga leprae si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem, et videbit eum. Cumque color albus in cute fuerit, et capillorum mutaverit aspectum, ipsa quoque caro viva apparuerit: lepra vetustissima judicabitur, atque inolita cuti. Contaminabit itaque eum sacerdos, et non recludet, quia perspicuae immunditiae est. Sin autem effloruerit discurrens lepra in cute, et operuerit omnem cutem a capite usque ad pedes: quidquid sub aspectum oculorum cadit, considerabit eum sacerdos [h. sub aspectu oculorum sacerdotis], et teneri lepra mundissima judicabit: eo quod omnis in candorem versa sit, et idcirco homo mundus erit. Quando vero caro vivens in eo apparuerit, tunc sacerdotis judicio polluetur, et inter immundos reputabitur. Caro enim viva si lepra aspergatur, immunda est. Quod si rursum versa fuerit in alborem, et totum hominem operuerit, considerabit eum sacerdos, et mundum esse decernet. Caro et cutis, in qua ulcus natum est et sanatum, et in loco ulceris cicatrix apparuerit alba, sive subrufa, adducetur homo ad sacerdotem: qui cum viderit locum leprae humiliorem carne reliqua, et pilos versos in candorem, contaminabit eum, plaga enim leprae orta est in ulcere. Quod si pilus coloris est pristini, et cicatrix subobscura, et vicina carne non est humilior, recludet eum septem diebus. Et siquidem creverit, adjudicabit eum leprae. Sin autem steterit in loco suo, ulceris est cicatrix, et homo mundus erit. Caro et cutis, quam ignis exusserit, et sanata albam sive rufam habuerit cicatricem, considerabit eam sacerdos, et ecce versa est in alborem [h. Et ecce pilus versus est in alborem], et locus ejus reliqua cute humilior: contaminabit eum, quia plaga leprae in cicatrice orta est. Quod si pilorum color non fuerit immutatus, nec humilior plaga carne reliqua, et ipsa leprae species fuerit subobscura, recludet eum septem diebus, et die septimo contemplabitur; si creverit in cute lepra, contaminabit eum. Sin autem in loco suo candor steterit non satis clarus, plaga combustionis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est combusturae. Vir, sive mulier, in cujus capite, vel barba germinaverit lepra, videbit eos sacerdos. Et siquidem humilior fuerit locus carne reliqua, et capillus flavus, solitoque subtilior, contaminabit eos, quia lepra capitis ac barbae est. Sin autem viderit locum maculae aequalem vicinae carni, et capillum nigrum, recludet eum septem diebus, et die septimo intuebitur. Si non creverit macula, et capillus sui coloris, est, et locus plagae carni reliquae aequalis, radetur homo absque loco maculae, et includetur septem diebus aliis. Si die septimo visa fuerit stetisse plaga in loco suo, nec humilior carne reliqua, mundabit eum, lotisque vestibus suis, mundus erit. Sin autem post emundationem rursus creverit macula in cute, non quaeret amplius utrum capillus in flavum colorem sit commutatus, quia aperte immundus est. Porro si steterit macula, et capilli nigri fuerint, noverit hominem esse sanatum, et confidenter eum pronuntiet mundum. Vir, sive mulier, in cujus cute candor apparuerit, intuebitur eos sacerdos. Si deprehenderit subobscurum alborem lucere in cute, sciat non esse lepram, sed maculam coloris candidi, et hominem mundum. Vir, de cujus capite capilli fluunt, calvus ac mundus est; et si a fronte ceciderint pili, recalvaster et mundus est. Sin autem in calvitio sive in recalvatione albus, vel rufus color fuerit exortus, et hoc sacerdos viderit, condemnabit eum haud dubie leprae, quae orta est in calvitio. Quicumque ergo maculatus fuerit lepra, et separatus ad arbitrium sacerdotis, habebit vestimenta dissuta [h. scissa], caput nudum, os veste contectum, contaminatum ac sordidum se clamabit [h. contaminatum ac sordidum eum clamabit]. Omni tempore, quo leprosus est et immundus, solus habitabit extra castra. Vestis lanea, sive linea, quae lepram habuerit in stamine atque subtegmine, aut certe pellis, vel quidquid ex pelle confectum est, si alba vel rufa macula fuerit infecta, lepra reputabitur, ostendeturque sacerdoti. Qui consideratam recludet septem diebus, et die septimo rursus aspiciens si crevisse deprehenderit, lepra perseverans est: pollutum judicabit vestimentum, et omne in quo fuerit inventa; et idcirco comburetur flammis. Quod si eam viderit non crevisse, praecipiet, et lavabunt id in quo lepra est, recludetque illud septem diebus aliis. Et cum viderit faciem quidem pristinam non reversam, nec tamen crevisse lepram, immundum judicabit, et igne comburet, eo quod infusa sit in superficie vestimenti, vel per totum, lepra. Sin autem obscurior fuerit locus leprae, postquam vestis est lota, abrumpet eum, et a solido dividet. Quod si ultra apparuerit in his locis quae prius immaculata erant, lepra volatilis et vaga, debet igne comburi. Si cessaverit, lavabit ea quae pura sunt, secundo, et munda erunt. Ista est lex leprae vestimenti lanei et linei staminis, atque subtegminis, omnisque supellectilis, pelliciae, quomodo mundari debeat, vel contaminari. [C. XXIII, Cap. XIV]. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Hic est ritus leprosi, quando mundandus est: Adducetur ad sacerdotem, qui egressus extra castra, cum invenerit lepram esse mundatam, praecipiet ei qui purificatur, ut offerat pro se duos passeres vivos, quibus vesci licitum est, et lignum cedrinum, vermiculumque et hyssopum. Et unum ex passeribus immolari jubebit in vase fictili super aquas viventes: alium autem vivum cum ligno cedrino, et cocco et hyssopo, tinget in sanguine passeris immolati, quo asperget illum, qui mundandus est, septies, ut jure purgetur, et dimittet passerem vivum, ut in agrum avolet. Cumque laverit homo vestimenta sua, radet omnes pilos corporis, et lavabitur aqua: purificatusque ingredietur castra, ita dumtaxat ut maneat extra tabernaculum suum septem diebus, et in die septimo radat capillos capitis, barbamque et supercilia, ac totius corporis pilos. Et lotis rursum vestibus et corpore, die octavo assumet duos agnos immaculatos, et ovem anniculam absque macula, et tres decimas similae in sacrificium, quae conspersa sit oleo, et seorsum olei sextarium. Cumque sacerdos purificans hominem, statuerit eum, et haec omnia coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, tollet agnum, offeret eum pro delicto, oleique sextarium. Et oblatis ante Dominum omnibus, immolabit agnum, ubi immolari solet hostia pro peccato, et holocaustum, id est, in loco sancto. Sicut enim pro peccato, ita et pro delicto ad sacerdotem pertinet hostia: sancta sanctorum est. Assumensque sacerdos de sanguine hostiae, quae immolata est pro delicto, ponet super extremum auriculae dextrae ejus, qui mundatur, et super pollices manus dextrae et pedis, et de olei sextario mittet in manum suam sinistram, tingetque digitum dextrum in eo, et asperget septies contra Dominum [ Vulg. coram Domino]. Quod autem reliquum est olei in laeva manu, fundet super extremum auriculae dextrae ejus, qui mundatur, et super pollices manus ac pedis dextri, et super sanguinem qui fusus est pro delicto, et super caput ejus. Rogabitque pro eo coram Domino, et faciet sacrificium pro peccato. Tunc immolabit holocaustum, et ponet illud in altari cum libamentis suis, et homo rite mundabitur. Quod si pauper est, et non potest manus ejus invenire quae dicta sunt, sumet agnum pro delicto ad oblationem ut roget pro eo sacerdos, decimamque partem similae conspersae oleo in sacrificium, et olei sextarium, duosque turtures, sive duos pullos columbae, quorum sit unus pro peccato, et alter in holocaustum: offeretque ea die octavo purificationis suae sacerdoti, ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino. Qui suscipiens agnum pro delicto et sextarium olei, levabit simul: immolatoque agno, de sanguine ejus ponet super extremum auriculae dextrae illius qui mundatur, et super pollices manus ejus ac pedis dextri: olei vero partem mittet in manum suam sinistram, in quo tingens digitum dextrae manus asperget septies coram Domino: tangetque extremum dextrae auriculae illius qui mundatur, et pollices manus ac pedis dextri, in loco sanguinis, qui effusus est pro delicto: reliquam autem partem olei, quae est in sinistra manu, mittet super caput purificati, ut placet pro eo Dominum; et turturem sive pullum columbae offeret, unum pro delicto, et alterum in holocaustum cum libamentis suis. Hoc est sacrificium leprosi, qui habere non potest omnia in emundationem sui. [C. XXIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Cum ingressi fueritis terram Chanaan, quam ego dabo vobis in possessionem, si fuerit plaga leprae in aedibus, ibit cujus est domus, nuntians sacerdoti, et dicet: Quasi plaga leprae videtur mihi esse in domo mea. At ille praecipiet, ut efferant universa de domo, priusquam ingrediatur eam, et videat utrum lepra [ Vulg. leprosa] sit, ne immunda fiant omnia quae in domo sunt. Intrabitque postea, ut consideret domus lepram: et cum viderit in parietibus illius quasi valliculas pallore sive rubore deformes, et humiliores superficie reliqua, egredietur ostium domus, et statim claudet eam septem diebus. Reversusque die septimo, considerabit eam. Si invenerit crevisse lepram, jubebit erui lapides in quibus lepra est, et projici eos extra civitatem in locum immundum: domum autem ipsam radi intrinsecus per circuitum, et spargi pulverem rasurae extra urbem in locum immundum, lapidesque alios reponi pro his qui ablati fuerint, et luto alio liniri domum. Sin autem postquam eruti sunt lapides, et pulvis erasus, et alia terra lita, ingressus sacerdos viderit reversam lepram, et parietes aspersos [ Vulg. respersos] maculis, lepra est perseverans, et immunda domus: quam statim destruent, et lapides ejus ac ligna, atque universum pulverem projicient extra oppidum in locum immundum. Qui intraverit domum quando clausa est, immundus erit usque ad vesperum; et qui dormierit in ea, et comederit quippiam, lavabit vestimenta sua. Quod si introierit sacerdos, et viderit lepram non crevisse in domo, postquam denuo lita fuerit, purificabit eam, reddita sanitate, et in purificationem ejus sumet duos passeres, lignumque cedrinum, et vermiculum atque hyssopum, et immolato uno passere in vase fictili super aquas vivas, tollet lignum cedrinum, et hyssopum, et coccum, et passerem vivum, et tinget omnia in sanguine passeris immolati, atque in aquis viventibus, et asperget domum septies, purificabitque eam tam in sanguine passeris quam in aquis viventibus et in passere vivo, lignoque cedrino et hyssopo atque vermiculo. Cumque dimiserit passerem avolare in agrum libere, orabit pro domo, et jure mundabitur. Ista est lex omnis leprae et percussurae, leprae vestium, et domorum, cicatricis et erumpentium papularum, lucentis maculae, et in varias species coloribus immutatis, ut possit sciri quo tempore mundum quid vel immundum sit. [T. VIII, B. VIII, C. XXV, Cap. XV.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Loquimini filiis Israel, et dicite eis. Vir, qui patitur fluxum seminis, immundus erit. Et tunc judicabitur huic vitio subjacere, cum per momenta singula adhaeserit carni illius, atque concreverit foedus humor. Omne stratum, in quo dormierit, immundum erit, et ubicumque sederit. Et si quis hominum tetigerit lectum ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Si sederit ubi ille sederat, et ipse lavabit vestimenta sua, et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Qui tetigerit carnem ejus lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. Si salivam hujuscemodi homo jecerit super eum, qui mundus est, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Sagma super quod sederit, immundum erit et quidquid sub eo fuerit qui fluxum seminis patitur, pollutum erit usque ad vesperum. Qui portaverit horum aliquid, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Omnis quem tetigerit qui talis est, non lotis ante manibus, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Vas fictile quod tetigerit, confringetur [h. fluxum seminis patiens, confringetur]: vas autem ligneum lavabitur aqua. Si sanatus fuerit qui hujuscemodi sustinet passionem, numerabit septem dies post emundationem sui, et lotis vestibus ac toto corpore in aquis viventibus, erit mundus. Die autem octavo sumet duos turtures, aut duos pullos columbae, et veniet in conspectum Domini ad ostium tabernaculi testimonii, dabitque eos sacerdoti, qui faciet unum pro peccato, et alterum in holocaustum: rogabitque pro eo coram Domino, ut emundetur a fluxu seminis sui. Vir, de quo egreditur semen coitus, lavabit aqua omne corpus suum: et immundus erit usque ad vesperum. Vestem et pellem, quam habuerit, lavabit aqua, et immunda erit usque ad vesperum. Mulier, cum qua coierit, lavabitur aqua, et immunda erit usque ad vesperum. [C. XXVI.] Mulier quae, redeunte mense, patitur fluxum sanguinis [h. Mulier quae patitur fluxum sanguinis], septem diebus separabitur. Omnis qui tetigerit eam, immundus erit usque ad vesperum: et in quo dormierit, vel sederit diebus separationis suae, polluetur. Qui tetigerit lectum ejus, lavabit vestimenta sua: et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Omne vas, super quod illa sederit, quisquis attigerit, lavabit vestimenta sua; et [ Vulg. add. ipse] lotus aqua, pollutus erit usque ad vesperum. Si coierit cum ea vir tempore sanguinis menstrualis, immundus erit septem diebus: et omne stratum, in quo dormierit, polluetur. Mulier, quae patitur multis diebus fluxum sanguinis non in tempore menstruali, vel quae post menstruum sanguinem fluere non cessat, quamdiu huic subjacet passioni, immunda erit quasi sit in tempore menstruo. Omne stratum in quo dormierit, et vas in quo sederit, pollutum erit. Quicumque tetigerit ea, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. Si steterit sanguis, et fluere cessaverit, numerabit septem dies purificationis suae: et octavo die offeret pro se sacerdoti duos turtures vel duos pullos columbae ad ostium tabernaculi testimonii: qui unum faciet pro peccato, et alterum in holocaustum, rogabitque pro ea coram Domino, et pro fluxu immunditiae ejus. Docebitis ergo filios Israel, ut caveant immunditiam, et non moriantur in sordibus suis, cum polluerint tabernaculum meum, quod est inter eos. Ista est lex ejus, qui patitur fluxum seminis, et qui polluitur coitu, et quae menstruis temporibus separatur, vel quae jugi fluit sanguine, et hominis qui dormierit eum ea. [T. IX, B. IX, C. XXXVII, Cap. XVI.] Locutusque est Dominus ad Mosen post mortem duorum filiorum Aaron, quando offerentes ignem alienum interfecti sunt: et praecepit ei, dicens: Loquere ad Aaron fratrem tuum, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est in velum coram propitiatorio, quo tegitur arca, ut non moriatur (quia in nube apparebo super oraculum), nisi haec ante fecerit. Vitulum offeret pro peccato, et arietem in holocaustum. Tunica linea vestietur, feminalibus lineis verenda celabit: accingetur zona linea, cidarim lineam imponet capiti: haec enim vestimenta sunt sancta: quibus cunctis, cum lotus fuerit, induetur. Suscipietque ab universa multitudine filiorum Israel duos hircos pro peccato, et unum arietem in holocaustum. Cumque obtulerit vitulum, et oraverit pro se et pro domo sua, duos hircos stare faciet coram Domino in ostio tabernaculi testimonii: mittens super utrumque sortes; sortem unam Domino, et alteram [h. et alteram crudeli Dei] capro emissario, cujus sors exierit Domino, offeret illum pro peccato: cujus autem in caprum emissarium, statuet eum vivum coram Domino, ut fundat preces super eum, et emittat illum in solitudinem [h. Lazazei in solitudinem]. His rite celebratis, offeret vitulum, et rogans pro se et pro domo sua, immolabit eum. Assumptoque thuribulo, quod de prunis altaris impleverit, et hauriens manu compositum thymiama in incensum, ultra velum intrabit in sancta: ut positis super ignem aromatibus coram Domino, nebula eorum et vapor operiat [ Ms. operiet] oraculum, quod est super testimonium, et non moriatur. Tollet quoque de sanguine vituli, et asperget digito septies [h. Tollet quoque de sanguine vituli, et asperget super propitiatorium ad Orientem, et coram propitiatorio asperget septies] contra propitiatorium ad Orientem. Cumque mactaverit hircum pro peccato populi, inferet sanguinem ejus intra velum, sicut praeceptum est de sanguine vituli, ut aspergat e regione oraculi [h. ut aspergat eo super propitiatorium et coram propitiatorio], et expiet sanctuarium ab immunditiis filiorum Israel, et praevaricationibus eorum, cunctisque peccatis. Juxta hunc ritum faciet tabernaculo testimonii, quod fixum est inter eos in medio sordium habitationis eorum. Nullus hominum sit in tabernaculo testimonii, quando pontifex ingreditur in sanctuarium, ut roget pro se et pro domo sua, et pro universo coetu Israel, donec egrediatur. Cum autem exierit ad altare, quod coram Domino est, oret pro se, et sumptum sanguinem vituli atque hirci fundat super cornua ejus per gyrum: aspergatque digito septies, et purificet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. Postquam emundaverit sanctuarium, et tabernaculum, et altare, tunc offerat hircum viventem, et posita utraque manu super caput ejus, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel, et universa delicta atque peccata eorum: quae imprecans capiti ejus, emittet illum per hominem paratum, in desertum. Cumque portaverit hircus omnes iniquitates eorum in terram solitariam, et dimissus fuerit in deserto, revertetur Aaron in tabernaculum testimonii, et depositis vestibus, quibus prius indutus erat, cum intraret sanctuarium, relictisque ibi, lavabit carnem suam in loco sancto, indueturque vestimentis suis. Et postquam egressus obtulerit holocaustum suum ac plebis, rogabit tam pro se quam pro populo: et adipem, qui oblatus est pro peccatis, adolebit super altare. Ille vero qui dimiserit caprum emissarium [in Latino habet, emissarius: in Hebraeo habet, ad Azazel quod interpretatur crudelis], lavabit vestimenta sua et corpus aqua, et sic ingredietur in castra. Vitulum autem et hircum, qui pro peccato fuerant immolati, et quorum sanguis illatus est, ut in sanctuario expiatio compleretur, asportabunt foras castra, et comburent igni tam pelles quam carnes eorum et fimum: et quicumque combusserit ea, lavabit vestimenta sua et carnem aqua, et sic ingredietur in castra. Eritque vobis hoc legitimum sempiternum: [C. XXVIII.] Mense septimo, decima die mensis, affligetis animas vestras, nullumque facietis opus, sive indigena, sive advena, qui peregrinatur inter vos. In hac die expiatio erit vestri, atque mundatio ab omnibus peccatis vestris: coram Domino mundabimini. Sabbatum enim requietionis est, et affligetis animas vestras religione perpetua. Expiabit autem sacerdos, qui unctus fuerit, et cujus initiatae manus, ut sacerdotio fungatur pro patre suo: indueturque stola linea et vestibus sanctis, et expiabit sanctuarium et tabernaculum testimonii atque altare, sacerdotes quoque et universum populum. Eritque hoc vobis legitimum sempiternum, ut oretis pro filiis Israel, et pro cunctis peccatis eorum semel in anno. Fecit igitur sicut praeceperat Dominus Mosi. [T. X, C. XXIV, Cap. XVII.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere Aaron et filiis ejus, et cunctis filiis Israel, et dices ad eos; Iste est sermo, quem mandavit Dominus, dicens: Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem aut ovem, sive capram, in castris, vel extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit: quasi sanguinem fuderit, sic peribit de medio populi sui. Ideo offerre debent sacerdoti filii Israel hostias suas, quas occidunt in agro, ut sanctificentur Domino ante ostium tabernaculi testimonii, et immolent eas hostias pacificas Domino. Fundetque sacerdos sanguinem super altare Domini ad ostium tabernaculi testimonii, et adolebit adipem in odorem suavitatis Domino: et nequaquam ultra immolabunt hostias suas daemonibus, cum quibus fornicati sunt. Legitimum sempiternum erit illis et posteris eorum. Et ad ipsos dices: Homo de domo Israel et de advenis qui peregrinantur apud vos, qui obtulerit holocaustum sive victimam, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domino, interibit de populo suo. [C. XXX.] Homo quilibet de domo Israel et de advenis qui peregrinantur inter vos, si comederit sanguinem, obfirmabo faciem meam contra animam illius, et disperdam eam de populo suo, quia anima carnis in sanguine est: et ego dedi illum vobis, ut super altare in eo expietis pro animabus vestris, et sanguis pro animae piaculo sit. Idcirco dixi filiis Israel: Omnis anima ex vobis non comedet sanguinem, nec ex advenis qui peregrinantur inter vos. Homo quicumque de filiis Israel et de advenis qui peregrinantur apud vos, si venatione atque aucupio ceperit feram vel avem, quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, et operiat illum terra [h. pulvere]. Anima enim omnis carnis in sanguine est: unde dixi filiis Israel: Sanguinem universae carnis non comedetis, quia anima carnis in sanguine est: et quicumque comederit illum, interibit. [C. XXXI.] Anima quae comederit morticinum, vel captum a bestia, tam de indigenis, quam de advenis, lavabit vestimenta sua et semetipsum aqua, et contaminatus erit usque ad vesperum: et hoc ordine mundus fiet. Quod si non laverit vestimenta sua, nec corpus portabit iniquitatem suam. [B. X, C. XXXII, Cap. XVIII.] Locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Ego Dominus Deus vester, juxta consuetudinem [h. opera] terrae Aegypti, in qua habitastis, non facietis: et juxta morem [h. opera] regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis, nec in legitimis eorum ambulabitis. Facietis judicia mea, et praecepta mea servabitis, et ambulabitis in eis [h. ut ambuletis in his]. Ego Dominus Deus vester. Custodite leges meas atque judicia, quae faciens homo, vivet in eis. Ego Dominus. Omnis homo ad proximam sanguinis sui [h. carnis suae] non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Ego Dominus. Turpitudinem patris tui et turpitudinem matris tuae non discooperies: mater tua est. Non revelabis turpitudinem ejus. Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies: turpitudo enim patris tui est. Turpitudinem sororis tuae ex patre, sive ex matre, quae domi vel foris genita est, non revelabis. Turpitudinem filiae filii tui vel neptis ex filia non revelabis: quia turpitudo tua est. Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua [h. quam peperit patri tuo, non revelabis, soror tua est] non revelabis. Turpitudinem sororis patris tui non discooperies: quia caro [h. propinqua] est patris tui. Turpitudinem sororis matris tuae non revelabis, eo quod caro [h. propinqua] sit matris tuae. Turpitudinem patrui tui [ Vulg. tac. tui] non revelabis, nec accedes ad uxorem ejus, quae tibi affinitate conjungitur [h. Uxor patrui tui est ]. Turpitudinem nurus tuae non revelabis, quia uxor filii tui est, nec discooperies ignominiam ejus. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis: quia turpitudo fratris tui est. Turpitudinem uxoris tuae et filiae ejus [h. mulieris et filiae ejus] non revelabis. Filiam filii ejus, et filiam filiae illius non sumes, ut reveles ignominiam ejus: quia caro [h. propinquae] illius sunt, et talis coitus incestus est. Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies, nec revelabis turpitudinem ejus, adhuc illa vivente. Ad mulierem quae patitur menstrua, non accedes, nec revelabis foeditatem ejus. Cum uxore proximi tui non coibis, nec seminis commixtione maculaberis. De semine tuo non dabis, ut consecretur idolo Moloch, nec pollues nomen Dei tui. Ego Dominus. [C. XXXIII.] Cum masculo non commisceberis coitu femineo, quia abominatio est. Cum omni pecore non coibis, nec maculaberis cum eo. Mulier non succumbet jumento, nec miscebitur ei: quia scelus est. Nec polluamini in omnibus his, quibus contaminatae sunt universae [h. non habet] gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum, et quibus polluta est terra: cujus ego scelera visitabo, ut evomat habitatores suos. Custodite legitima mea atque judicia, et non faciatis ex omnibus abominationibus istis, tam indigena quam colonus, qui peregrinantur apud vos. Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolae terrae, qui fuerunt ante vos, et polluerunt eam. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem, quae fuit ante vos. Omnis anima, quae fecerit de abominationibus istis quidpiam, peribit de medio populi sui. Custodite mandata mea. Nolite facere quae fecerunt ii, qui fuerunt ante vos, et ne polluamini in eis. Ego Dominus Deus vester. [T. XI, C. XXXIV, Cap. XIX.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad omnem coetum filiorum Israel, et dices ad eos: Sancti estote, quia ego sanctus sum, Dominus Deus vester. Unusquisque matrem [ Vulg. add. suam] et patrem suum timeat. Sabbata mea custodite. Ego Dominus Deus vester. Nolite converti ad idola, nec deos conflatiles faciatis vobis. Ego Dominus Deus vester. Si immolaveritis hostiam pacificorum Domino, ut sit placabilis, eo die quo fuerit immolata, comedetis eam, et die altero [h. si immolaveritis hostiam pacificorum, voluntarie immolate, et eo die quo fuerit immolata vescetur et die altero]: quidquid autem residuum fuerit in diem tertium, igne comburetis. Si quis post biduum comederit ex ea, profanus erit, et impietatis reus. Portabit iniquitatem suam, quia sanctum Domini polluit, et peribit anima illa de populo suo. [C. XXXV.] Cum messueris segetes terrae tuae, non tondebis usque ad solum superficiem terrae: nec remanentes spicas colliges [h. cum messueris segetes terrae tuae, non metes totum agrum, sed partem relinques]. Neque in vinea tua racemos et grana decidentia congregabis, sed pauperibus et peregrinis carpenda dimittes. Ego Dominus Deus vester. [C. XXXVI.] Non facietis furtum. Non mentiemini, nec decipiat unusquisque proximum suum. Non perjurabis in nomine meo, nec pollues [h. violabis] nomen Dei tui. Ego Dominus. [C. XXXVII.] Non facies calumniam proximo tuo, nec vi [h. nec fraude] opprimes eum. [C. XXXVIII.] Non morabitur opus mercenarii [ Vulg. add. tui] apud te usque mane. [C. XXXIX.] Non maledices surdo, [C. XL.] nec coram caeco pones ostendiculum: [C. XLI.] sed timebis Deum tuum, quia [h. non habet] ego sum [h. non habet] Dominus. [C. XLII.] Non facies quod iniquum est, nec injuste judicabis [h. quod iniquum est in judicio]. [C. XLIII.] Nec consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis. Juste judica proximo tuo. [C. XLIV.] Non eris criminator, nec susurro in populis. [C. XLV.] Non stabis contra sanguinem proximi tui. Ego Dominus. [C. XLVI.] Ne oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argue eum, ne habeas super illo peccatum. Non quaeres ultionem, nec memor eris injuriae civium tuorum. [C. XLVII.] Diliges amicum [h. proximum] tuum sicut te ipsum. Ego Dominus. Leges meas [h. legitima mea] custodite. [C. XLVIII.] Jumenta tua non facies coire cum alterius generis animantibus. Agrum tuum non seres diverso semine. Veste quae ex duobus texta est, non indueris. [C. XLIX, L.] Homo si dormierit cum muliere coitu seminis, quae sit ancilla etiam nubilis [h. quae sit ancilla et alligata viro], et tamen pretio non redempta, nec libertate donata: vapulabunt ambo, et non morientur, quia non fuit libera. Pro delicto autem suo offeret Domino ad ostium tabernaculi testimonii arietem: orabitque pro eo sacerdos, et pro delicto ejus coram Domino, et repropitiabitur ei, dimitteturque peccatum. Quando ingressi fueritis terram, et plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum: poma quae germinant, immunda erunt vobis [h. tribus annis], nec edetis ex eis. Quarto autem anno omnis fructus eorum sanctificabitur laudabilis Domino. Quinto autem anno comedetis fructus, congregantes poma quae proferunt. Ego Dominus Deus vester. Non comedetis cum sanguine [h. super sanguinem]. [C. LI.] Non augurabimini, nec observabitis somnia. Neque in rotundum attondebitis comam: nec radetis barbam. Et super mortuo non incidetis carnem vestram, neque figuras aliquas et stigmata facietis vobis. Ego Dominus. [C. LII.] Ne prostituas filiam tuam, ne contaminetur terra, et impleatur piaculo. Sabbata mea custodite, et sanctuarium meum metuite. Ego Dominus. [C. LIII.] Ne declinetis ad magos [h. Pithones], nec ab ariolis aliquid sciscitemini, ut polluamini per eos. Ego Dominus Deus vester. [C. LIV.] Coram cano capite consurge, et honora personam senis: et time Dominum Deum tuum. Ego sum Dominus. [C. LV.] Si habitaverit advena in terra vestra, et moratus fuerit inter vos [h. non habet], ne exprobretis ei [h. ne circumveniatis eum]: sed sit inter vos quasi indigena: et diligetis eum quasi vosmetipsos: fuistis enim et vos advenae in terra Aegypti. Ego Dominus Deus vester. [C. LVI.] Nolite facere iniquum aliquid in judicio, in regula, in pondere, in mensura. Statera justa, et aequa sint [h. non habet] pondera, justus modius, aequusque sextarius [h. sunt vobis]. Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti. Custodite omnia praecepta mea, et universa judicia, et facite ea. Ego Dominus. [T. XII, C. LVII, Cap. XX.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Haec loqueris filiis Israel: Homo de filiis Israel, et de advenis qui habitant in Israel, si quis dederit de semine suo idolo Moloch, morte moriatur: populus terrae lapidabit eum. Et ego ponam faciem meam contra illum: succidamque eum de medio populi sui, eo quod dederit de semine suo Moloch, et contaminaverit sanctuarium meum, ac polluerit [h. violaverit] nomen sanctum meum: Quod si negligens populus terrae, et quasi parvipendens imperium meum, dimiserit hominem qui dedit de semine suo Moloch, nec voluerit eum occidere: ponam faciem meam super hominem illum, et cognationem ejus, succidamque et ipsum, et omnes qui consenserunt ei ut fornicaretur cum Moloch, de medio populi sui. [B. XI, C. LXIII.] Anima, quae declinaverit ad magos [h. Pythones] et ariolos, et fornicata fuerit cum eis, ponam faciem meam contra eam, et interficiam illam de medio populi sui. Sanctificamini et estote sancti, quia et [h. non habet] ego (sanctus sum) Dominus Deus vester. Custodite praecepta mea, et facite ea: Ego Dominus qui sanctifico vos. [C. LIX.] Qui maledixerit patri suo, et matri, morte moriatur: patri matrique maledixit, sanguis ejus sit super eum. [C. LX.] Si moechatus quis fuerit cum uxore alterius, et adulterium perpetraverit cum conjuge proximi sui, morte moriantur moechus et adultera. [C. LXI.] Qui dormierit cum noverca sua, et revelaverit ignominiam patris sui, morte moriantur ambo: sanguis eorum sit super eos. [C. LXII.] Si quis dormierit cum nuru sua, uterque moriatur, quia scelus operati sunt: sanguis eorum sit super eos. [C. LXIII.] Qui dormierit cum masculo, coitu femineo, uterque operatus est nefas, morte moriantur: sit sanguis eorum super eos. [C. LXIV.] Qui supra uxorem filiam, duxerit matrem ejus, scelus operatus est: vivus ardebit cum eis [h. igni comburentur tam ipse quam ille], nec permanebit tantum nefas in medio vestri. [C. LXV.] Qui cum jumento et pecore coierit, morte moriatur: pecus quoque occidite. [C. LXVI.] Mulier quae succubuerit cuilibet jumento, simul interficietur cum eo: sanguis eorum sit super eos. [C. LXVII.] Qui acceperit sororem suam, filiam patris sui, vel filiam matris suae, et viderit turpitudinem ejus, illaque conspexerit fratris ignominiam: nefariam rem operati sunt: occidentur in conspectu populi sui, eo quod turpitudinem suam mutuo revelaverint, et portabunt iniquitatem suam. [C. LXVIII.] Qui coierit cum muliere in fluxu menstruo, et revelaverit turpitudinem ejus, ipsaque aperuerit fontem sanguinis sui, interficientur ambo de medio populi sui. Turpitudinem materterae et amitae tuae non discooperies: qui hoc fecerit, ignominiam carnis [h. propinquae] suae nudavit, portabunt ambo iniquitatem suam. Qui coierit cum uxore patrui, vel avunculi sui, et revelaverit ignominiam cognationis suae, portabunt ambo peccatum suum: absque liberis morientur [h. Qui coierit cum uxore patrui sui, et revelaverit ignominiam ejus, portabunt ambo peccatum suum, absque liberis morientur]. Qui duxerit uxorem fratris sui, rem facit illicitam, turpitudinem fratris sui revelavit: absque liberis erunt. Custodite leges meas [h. legitima mea], atque judicia, et facite ea: ne et vos evomat terra quam intraturi estis et habitaturi. Nolite ambulare in legitimis nationum, quas ego expulsurus sum ante vos. Omnia enim haec fecerunt, et abominatus sum eas. Vobis autem loquor: Possidete terram eorum, quam dabo vobis in haereditatem, terram fluentem lacte et melle. Ego Dominus Deus vester, qui separavi vos a caeteris populis. Separate ergo et vos jumentum mundum ab immundo, et avem mundam ab immunda: ne polluatis animas vestras in pecore, et in avibus, et cunctis quae moventur in terra, et quae vobis ostendi esse polluta. Et [ Vulg. tac. Et] eritis mihi sancti, quia sanctus ego sum Dominus, et separavi vos a caeteris populis, ut essetis mei. [C. LXIX.] Vir, sive mulier, in quibus pythonicus, vel divinationis fuerit spiritus, morte moriantur. Lapidibus obruent eos: sanguis eorum sit super illos. [T. XIII, C. LXX, Cap. XXI.] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Loquere ad sacerdotes filios Aaron, et dices ad eos: Ne contaminetur sacerdos in mortibus civium suorum, nisi tantum in consanguineis ac propinquis, id est, super matre, et patre, et filio, ac filia, fratre quoque, et sorore virgine, quae non est nupta viro: sed nec in principe populi sui contaminabitur. Non radent caput, nec barbam [h. non radent in capite suo calvitium, nec barbam tondent], neque in carnibus suis facient incisuras. Sancti erunt Deo suo, et non polluent [h. violabunt] nomen ejus: incensum enim Domini, et [h. non habet] panes Dei sui offerunt, et ideo sancti erunt. Scortum et vile prostibulum non ducet [ Vulg. docent, et consecrati sunt, et offerunt. Sint ergo sancti] uxorem, nec eam quae repudiata est a marito: quia consecratus est Deo suo, et panes propositionis offert [h. sanctifica itaque eum, quia panes propositionis Dei tui offert]. Sit ergo sanctus quia sanctus ego sum, Dominus, qui sanctifico vos [ Vulg. eos]. [C. LXXI.] Sacerdotis filia, si deprehensa fuerit in stupro, et violaverit nomen patris sui, flammis exuretur. Pontifex, id est, sacerdos maximus inter fratres suos, super cujus caput fusum est unctionis oleum, et cujus manus in sacerdotium consecratae sunt, vestitusque est sanctis vestibus, caput suum non discooperiet, vestimenta non scindet: et ad omnem mortuum non ingredietur omnino. Super patre quoque suo et matre non contaminabitur. Nec egredietur de sanctis, ne polluat [h. violet] sanctuarium Dei sui, quia oleum sanctae unctionis Dei sui [h. quia corona olei unctionis Dei sui super eum est] super eum est [ Vulg. Domini, et tac. sui]. Ego Dominus. Virginem ducet uxorem: Viduam autem et repudiatam, et sordidam, atque meretricem non accipiet, sed puellam de populo suo: nec commisceat stirpem generis sui vulgo gentis suae [h. nec commisceat semen suum sicut vulgus gentis suae]: quia ego Dominus qui sanctifico eum. [B. XII, C, LXXII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad Aaron: Homo de semine tuo per familias suas qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministerium ejus: si caecus fuerit, si claudus, si vel parvo, vel grandi, vel torto, si fracto pede, si manu, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel herniosus. Omnis qui habuerit maculam de semine Aaron sacerdotis, non accedet offerre hostias Domino, nec panes Deo suo: vescetur tamen panibus, qui offeruntur in sanctuario: ita dumtaxat, ut intra velum non ingrediatur, nec accedat ad altare, quia maculam habet, et contaminare non debet sanctuarium meum. Ego Dominus qui sanctifico eos. Locutus est ergo Moses ad Aaron, et filios ejus, et ad omnem Israel, cuncta quae fuerant sibi imperata. [C. LXXIII, Cap. XXII.] Locutus quoque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad Aaron et ad filios ejus, ut caveant ab his quae consecrata sunt filiorum Israel, et non contaminent nomen sanctificatorum mihi, quae ipsi offerunt. Ego Dominus [h. ut non contaminent nomen sanctum meum in his quae sanctificata sunt mihi. Ego Dominus]. Dic ad eos et ad posteros eorum: Omnis homo qui accesserit de stirpe vestra ad ea quae consecrata sunt, et quae obtulerunt filii Israel Domino, in quo est immunditia, peribit coram Domino. Ego sum Dominus. Homo de semine Aaron, qui fuerit leprosus, aut patiens fluxum seminis, non vescetur de his quae sanctificata sunt mihi, donec sanetur. Qui tetigerit immundum super mortuo [h. donec curetur. Anima quae tetigerit immundum super mortuo], et ex quo egreditur semen quasi coitus, et qui tangit reptile, et quodlibet immundum, cujus tactus est sordidus, immundus erit usque ad vesperum, et non vescetur his quae sanctificata sunt, sed cum laverit carnem suam aqua, et occubuerit sol, tunc mundatus vescetur de sanctificatis, quia cibus illius est. Morticinum et captum a bestia non comedent, nec polluentur in eis. Ego sum Dominus. Custodiant praecepta mea [h. Observent custodias meas], ut non subjaceant peccato, et moriantur in sanctuario, cum polluerint [h. violaverint] illud. Ego Dominus qui sanctifico eos [ Vulg. vos]. Omnis alienigena non comedet de sanctificatis, inquilinus sacerdotis et mercenarius non vescentur ex eis. Quem autem sacerdos emerit et qui vernaculus domus ejus fuerit, hi comedent ex eis. Si filia sacerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit, de his quae sanctificata sunt, et de primitiis non vescetur; sin autem vidua, et repudiata, et absque liberis reversa fuerit ad domum patris sui: sicut puella consueverat, aletur cibis patris sui. Omnis alienigena comedendi ex eis non habet potestatem. Qui comederit de sanctificatis per ignorantiam, addet quintam partem cum eo quod comedit, et dabit sacerdoti in sanctuarium. Nec contaminabunt sanctificata filiorum Israel, quae offerunt Domino: ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, cum sanctificata comederint. Ego Dominus qui sanctifico eos. [T. XIV, C. LXXIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad Aaron et filios ejus, et ad omnes filios Israel, dicesque ad eos: Homo de domo Israel et de advenis qui habitant apud vos, qui obtulerit oblationem suam, vel vota solvens, vel sponte offerens, quidquid illud obtulerit in holocaustum Domini, ut offeratur per vos, masculus immaculatus erit ex bobus, et ex ovibus, et ex capris: si maculam habuerit, non offeretis, neque erit acceptabile: homo qui obtulerit victimam pacificorum Domino, vel vota solvens, vel sponte offerens, tam de bobus quam de ovibus, immaculatum offeret, ut acceptabile sit: omnis macula non erit in eo. Si caecum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulas, aut scabiem, vel impetiginem, non offeretis ea Domino, neque adolebitis ex eis super altare Domini. Bovem et ovem aure et cauda amputatis, voluntarie offerre potes [h. bovem et ovem, quae generaliter plus minusve habuerit, voluntarie offerre potes], votum autem ex his solvi non potest. Omne animal quod vel contritis, vel tunsis, vel sectis ablatisque testiculis est, non offeretis Domino, et in terra vestra hoc omnino ne faciatis. De manu alienigenae non offeretis panes Deo vestro, et quidquid aliud dare voluerit: quia corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea [h. De manu alienigenae non offeretis panes Deo vestro de omnibus istis, quia corrupta et maculata sunt omnia; non suscipietis ea]. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Bos, ovis et capra, cum genita fuerint, septem diebus erunt sub ubere matris suae: die autem octavo, et deinceps offerri poterunt Domino. Sive illa bos, sive illa ovis, non immolabuntur una die cum fetibus suis [C. LXXV.] Si immolaveritis hostiam pro gratiarum actione Domino, ut possit esse placabilis, eodem die comedetis eam [h. eodem die comedetur], non remanebit [h. non remanebit ex ea quidquam in mane] quidquam in mane alterius diei. Ego Dominus: Custodite mandata mea, et facite ea. Ego Dominus. Ne polluatis nomen meum sanctum, ut sanctificer in medio filiorum Israel. Ego Dominus qui sanctifico vos, et eduxi de terra Aegypti, ut essem vobis in Deum. Ego Dominus. [B. XIII, C. LXXVI, Cap. XXIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas: Sex diebus facietis opus: dies septimus, quia sabbati requies est, vocabitur sanctus. Omne opus non facietis in eo: sabbatum Domini est in cunctis habitationibus vestris. [C. LXXVII.] Hae sunt ergo feriae Domini sanctae, quas celebrare debetis temporibus suis. Mense primo, quarta decima die mensis ad vesperum Phase Domini est, et quinta decima die mensis hujus, solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis. Dies primus erit vobis celeberrimus sanctusque: omne opus servile non facietis in eo [h. non habet], sed offeretis sacrificium in igne Domino septem diebus. [C. LXXVIII.]. Dies autem septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile opus facietis [ Vulg. add. in eo]. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis, et messueritis segetem, feretis manipulos spicarum, primitias messis vestrae, ad sacerdotem: qui elevabit fasciculum coram Domino, ut acceptabile sit pro vobis, altero die sabbati, et sanctificabit illum: Atque in eodem die quo manipulus consecratur, caedetur agnus immaculatus, anniculus in holocaustum Domini. Et libamenta offerentur cum eo, duae decimae similae conspersae oleo in incensum Domini, odoremque suavissimum: liba quoque vini, quarta pars hin. Panem, et polentam, et pultes [h. spicam teneram ] non comedetis ex segete, usque ad diem, qua offeretis ex ea Deo vestro. Praeceptum est sempiternum in generationibus, cunctisque habitaculis vestris. Numerabitis ergo ab altero die sabbati, in quo obtulistis manipulum primitiarum, septem hebdomadas plenas, usque ad alteram diem expletionis hebdomadae septimae, id est, quinquaginta dies, et sic offeretis sacrificium novum Domino ex omnibus habitaculis vestris, panes primitiarum duos [h. Ex habitaculis vestris offeretis panes primitiarum duos] de duabus decimis similae fermentatae, quos coquetis in primitias Domini. Offeretisque cum panibus septem agnos immaculatos anniculos, et vitulum de armento unum, et arietes duos, et erunt in holocaustum cum libamentis suis, in odorem suavissimum Domino. Facietis et hircum [h. caprarum] pro peccato, duosque agnos anniculos hostias pacificorum. Cumque elevaverit eos sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino, cedent in usum ejus [h. sanctitas erunt Domino ad sacerdotem]. Et vocabitis hunc diem celeberrimum atque sanctissimum: omne opus servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis, et generationibus vestris. Postquam autem messueritis segetem [h. Et cum messueritis segetem] terrae vestrae, non secabitis eam usque ad solum: nec remanentes spicas colligetis, sed pauperibus et peregrinis dimittetis eas. Ego sum Dominus Deus vester [T. XV, C. LXXIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: Mense septimo, prima die mensis, erit vobis sabbatum memoriale, clangentibus tubis, et vocabitur sanctum: omne opus servile non facietis in eo [h. non habet], et offeretis holocaustum Domino. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Decimo die mensis hujus septimi, dies expiationum erit celeberrimus, et vocabitur sanctus: affligetisque animas vestras in eo, et offeretis holocaustum Domino. Omne opus [ Vulg. add. servile] non facietis in tempore diei hujus: quia dies propitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester. Omnis anima, quae afflicta non fuerit in die hoc, peribit de populis suis, et quae operis quidpiam fecerit, delebo eam de populo suo. Nihil ergo operis facietis in eo [h. non habet]: legitimum sempiternum erit vobis in cunctis generationibus et habitationibus vestris. Sabbatum requietionis est, et affligetis animas vestras die nono mensis a vespera usque [h. Affligetis animas vestras die nona mensis ad vesperam, a vespera usque ] ad vesperam celebrabitis sabbata vestra. Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: A quinto decimo die mensis hujus septimi erunt feriae tabernaculorum septem diebus Domino. Dies primus vocabitur celeberrimus atque sanctissimus: omne opus servile non facietis in eo [h. non habet]. Et septem diebus offeretis holocausta Domino; dies quoque octavus erit celeberrimus atque sanctissimus, et offeretis holocaustum Domino: est enim coetus atque collectae: omne opus servile non facietis in eo [h. non habet]. Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis celeberrimas atque sanctissimas, offeretisque in eis oblationes Domino, holocausta et libamenta juxta ritum uniuscujusque diei: exceptis sabbatis Domini, donisque vestris, et quae offeretis ex voto, vel quae sponte tribuetis Domino. A quinto decimo ergo die mensis septimi, quando congregaveritis omnes fructus terrae vestrae, celebrabitis ferias Domini septem diebus. Die primo et die octavo erit sabbatum, id est, requies. Sumetisque vobis die primo fructus arboris pulcherrimae, spathulasque palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et laetamini coram Domino Deo vestro. Celebrabitisque solemnitatem ejus septem diebus per annum. Legitimum sempiternum erit in generationibus vestris. Mense septimo festa celebrabitis, et habitabitis in umbraculis [h. tabernaculis] septem diebus. Omnis, qui de genere est Israel, manebit in tabernaculis, ut discant posteri vestri, quod in tabernaculis habitare fecerim filios Israel, cum educerem eos de terra Aegypti. Ego Dominus Deus vester. Locutusque est Moses super solemnitatibus Domini ad filios Israel. [C. LXXX, Cap. XXIV.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe filiis Israel, ut afferant tibi oleum de olivis purissimum, ac lucidum, ad concinnandas lucernas jugiter, extra velum testimonii in tabernaculo foederis [h. testimonii]. Ponet eas Aaron a vespere usque in mane coram Domino, cultu rituque perpetuo in generationibus vestris super candelabrum mundissimum ponentur semper in conspectu Domini. Accipies quoque similam, et coques ex ea duodecim panes [h. placentas ], qui singuli habebunt duas decimas: quorum senos altrinsecus super mensam purissimam coram Domino statues, et pones super eos thus lucidissimum, ut sit [h.] pani in monimentum oblationis Domini. Per singula sabbata mutabuntur [h. praeparabuntur] coram Domino suscepti a filiis Israel foedere sempiterno: eruntque Aaron et filiorum ejus, ut comedant eos in loco sancto: quia sanctum sanctorum est de sacrificiis Domini jure perpetuo. [T. XVI, B. XIV, C. LXXXI.] Ecce autem egressus filius mulieris Israelitidis, quem pepererat de viro Aegyptio inter filios Israel, jurgatus est in castris cum viro Israelita. Cumque blasphemasset nomen Dei, et maledixisset ei [h. Non habet, Dei, nec, ei ], adductus est ad Mosen (vocabatur autem mater ejus Solomith), filia Dibri de tribu Dan. Miseruntque eum in carcerem, donec nossent quid juberet Dominus. Qui locutus est ad Mosen, dicens: Educ blasphemum extra castra, et ponant omnes, qui audierunt, manus suas super caput ejus, et lapidet eum populus universus: Et ad filios Israel loqueris: Homo, qui maledixerit Deo suo, portabit peccatum suum, et qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur: lapidibus opprimet eum omnis multitudo, sive ille civis, sive peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit nomen Domini [h. non habet, Domini], morte moriatur. [C. LXXXII.] Qui percusserit, et occiderit hominem, morte moriatur. Qui percusserit animal, reddat vicarium, id est, animam pro anima. Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum: sicut fecit, sic fiat ei: fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente restituet, qualem inflixerit maculam, talem sustinere cogetur. Qui percusserit jumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, punietur. Aequum judicium sit inter vos, sive peregrinus, sive civis peccaverit [h. fuerit]: quia ego sum Dominus Deus vester. Locutusque est Moses ad filios Israel, et eduxerunt eum, qui blasphemaverat, extra castra, ac lapidibus oppresserunt. Feceruntque filii Israel sicut praeceperat Dominus Mosi. [Cap. XXV.] Locutusque est Dominus ad Mosen in monte Sinai, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Quando ingressi fueritis terram quam ego dabo vobis, sabbatizet sabbatum [h. terra] Domino. Sex annis seres agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, colligesque fructus ejus: septimo autem anno sabbatum erit terrae, requietionis Domini: agrum non seres, et vineam non putabis. Quae sponte gignet humus, non metes, et uvas primitiarum tuarum non colliges quasi vindemiam [h. Et uvas quas vinea sponte attulerit non colliges quasi vindemiam]: annus enim requietionis terrae est: sed erunt vobis in cibum, tibi et servo tuo, ancillae tuae et mercenario tuo, et advenae qui peregrinantur apud te: jumentis tuis et pecoribus, omnia quae nascuntur, praebebunt cibum. Numerabis quoque tibi septem hebdomadas annorum, id est, septem septies, quae simul faciunt annos quadraginta novem: et clanges buccina mense septimo, decima die mensis propitiationis tempore in universa terra vestra. Sanctificabisque annum quinquagesimum, et vocabis remissionem cunctis habitatoribus terrae tuae: ipse est enim Jubilaeus. Revertetur homo ad possessionem suam, et unusquisque rediet ad familiam pristinam: quia jubilaeus est et quinquagesimus annus. Non seretis, neque metetis sponte in agro nascentia, et primitias vindemiae non colligetis, ob sanctificationem jubilaei, sed statim oblata comedetis [h. et vineam non vindemiabitis, sed in agro statim comedetis]. Anno jubilaei redient omnes ad possessiones suas. Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo, ne contristes fratrem tuum, sed juxta numerum annorum jubilaei emes ab eo, et juxta supputationem frugum vendet tibi. Quanto plures anni remanserint post jubilaeum, tanto crescet et pretium: et quanto minus temporis numeraveris, tanto minoris et emptio constabit. Tempus enim frugum vendet tibi. Nolite affligere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suum, quia ego Dominus Deus vester. Facite praecepta mea, et judicia custodite, et implete ea, ut habitare possitis in terra absque ullo pavore, et gignat vobis humus fructus suos, quibus vescamini usque ad saturitatem, nullius impetum formidantes. Quod si dixeritis: Quid comedemus anno septimo, si non severimus, neque collegerimus fruges nostras? Dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum: seretisque anno octavo, et comedetis veteres fruges usque ad nonum annum: donec nova nascantur, edetis vetera. Terra quoque non vendetur in perpetuum: quia mea est, et vos advenae et coloni mei estis [h. et coloni apud me]. Unde cuncta regio possessionis vestrae sub redemptionis conditione vendetur. [C. LXXXIII.] Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat. Sin autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire: computabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit, et quod reliquum est, reddet emptori, sicque recipiet possessionem suam. Quod si non invenerit manus ejus, ut reddat pretium, habebit emptor quod emerat, usque ad annum jubilaeum. In ipso enim omnis venditio redit [ Vulg. redibit] ad dominum et ad possessorem pristinum. Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redimendi, donec unus impleatur annus. Si non redemerit, et anni circulus fuerit evolutus, emptor possidebit eam, et posteri ejus in perpetuum, et redimi non poterit etiam in jubilaeo. Sin autem in villa fuerit domus, quae muros non habet, agrorum jure vendetur. Si ante redempta non fuerit, in jubilaeo revertetur ad dominum. Aedes Levitarum, quae in urbibus sunt, semper possunt redimi. si redemptae non fuerint, in jubilaeo revertentur ad dominos, quia domus urbium Levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israel. Suburbana autem eorum non veneant, quia possessio sempiterna est. Si attenuatus fuerit frater tuus, et infirmus manu, et susceperis eum quasi advenam et peregrinum, et vixerit tecum, ne accipias ab eo usuram, nec amplius quam dedisti. Time Deum tuum, ut vivere possit frater tuus apud te. Pecuniam tuam non dabis ei ad usuram, et frugum superabundantiam non exiges. Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti, ut darem vobis terram Chanaan, et essem vester Deus. [C. LXXXIV.] Si paupertate compulsus vendiderit se tibi frater tuus, non eum opprimes servitute famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit [h. tecum], usque ad annum jubilaeum operabitur apud te, et postea egredietur cum liberis suis, et revertetur ad cognationem et ad possessionem patrum suorum; mei enim servi sunt, et ego eduxi eos de terra Aegypti. Non veneant conditione servorum: ne affligas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum. Servus et ancilla sint vobis de nationibus, quae in circuitu vestro sunt. Et de advenis, qui peregrinantur apud vos, vel qui ex his nati fuerint in terra vestra; hos habebitis famulos: et haereditario jure transmittetis ad posteros, ac possidebitis in aeternum Fratres autem vestros filios Israel ne opprimatis per potentiam. Si invaluerit apud vos manus advenae atque peregrini, et attenuatus frater tuus vendiderit se ei, aut cuiquam de stirpe ejus: post venditionem potest redimi. Qui voluerit ex fratribus suis, redimet eum, et patruus, et patruelis, et consanguineus, et affinis [h. unus ex fratribus suis redimet eum, aut patruus, aut patruelis, aut quilibet consanguineus cognationis suae]. Sin autem et ipse potuerit, redimet se, supputatis dumtaxat annis a tempore venditionis suae usque ad annum jubilaeum: et pecunia, qua venditus fuerat, juxta annorum numerum et rationem mercenarii supputata. Si plures fuerint anni qui remanent usque ad jubilaeum, secundum hos reddet et pretium. Si pauci, ponet rationem cum eo juxta annorum numerum, et reddet emptori quod reliquum est annorum, quibus ante servivit mercedibus imputatis: non affliget eum violenter in conspectu tuo. Quod si per haec redimi non potuerit, anno jubilaeo egredietur cum liberis suis. Mei enim servi sunt filii Israel, quos eduxi de terra Aegypti. [C. LXXXV, Cap. XXVI.] Ego Dominus Deus vester: Non facietis vobis [h . . . . . . . ] idolum et sculptile, nec titulos erigetis, nec insigem lapidem ponetis in terra vestra, ut adoretis eum. [C. LXXXVI.] Ego enim sum Dominus Deus vester: custodite sabbata mea, et pavete ad sanctuarium meum. Ego Dominus. [C. LXXXIX. B. XV.] Si in praeceptis meis ambulaveritis, et mandata mea custodieritis et feceritis ea, dabo vobis pluvias temporibus suis, et terra gignet germen suum et pomis arbores replebuntur. Apprehendet messium tritura vindemiam, et vindemia occupabit sementem: et comedetis panem vestrum in saturitate, et absque pavore habitabitis in terra vestra: Dabo pacem in finibus vestris, dormietis, et non erit qui exterreat. Auferam malas bestias: et gladius non transibit terminos vestros. Persequemini inimicos vestros, et corruent coram vobis: persequentur quinque de vestris centum alienos, et centum de vobis decem millia: cadent inimici vestri in conspectu vestro gladio. Respiciam vos, et crescere faciam: multiplicabimini, et firmabo pactum meum vobiscum. Et comedetis vetustissima veterum, et vetera novis supervenientibus projicietis. Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abjiciet vos anima mea. [C. LXXXVIII.] Et ambulabo inter vos, et ero vester Deus, vosque eritis populus meus. Ego Dominus Deus vester: qui eduxi vos de terra Aegyptiorum, ne serviretis eis; et qui confregi catenas cervicum vestrarum, ut incederetis erecti. Quod si non audieritis me, nec feceritis omnia praecepta mea: si spreveritis leges meas [h. legitima mea], et judicia mea contempseritis, ut non faciatis ea quae a me constituta sunt, et ad irritum perducatis pactum meum: ego quoque haec faciam vobis: Visitabo vos velociter in egestate et ardore, qui conficiat oculos vestros, et consumat animas vestras. Frustra seretis sementem, quae ab hostibus devorabitur. Ponam faciem meam contra vos, et corruetis coram hostibus vestris, et subjiciemini his qui oderunt vos, fugietis, nemine persequente. Sin autem nec sic obedieritis mihi, addam correptiones vestras septuplum propter peccata vestra, et conteram superbiam duritiae vestrae. Daboque coelum vobis desuper sicut ferrum, et terram aeneam. Consumetur incassum labor vester, non proferet terra germen, nec arbores poma praebebunt. Si ambulaveritis ex adverso mihi, nec volueritis audire me, addam plagas vestras usque [ Vulg. tac. usque] in septuplum propter peccata vestra: emittamque in vos bestias agri, quae consumant vos, et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant, desertaeque fient viae vestrae. Quod si nec sic volueritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex adverso mihi: ego quoque contra vos adversus incedam, et percutiam vos septies propter peccata vestra, inducamque super vos gladium ultorem foederis mei. Cumque confugeritis in urbes, mittam pestilentiam in medio vestri, et trademini in hostium manibus, postquam confregero baculum panis vestri: ita ut decem mulieres in uno clibano coquant panes, et reddant eos ad pondus [h. et vertetur panis vester ad pondus]: et comedetis, et non saturabimini. Sin autem nec per haec audieritis me, sed ambulaveritis contra me: et ego incedam adversum vos in furore contrario, et corripiam vos septem plagis [h. septies] propter peccata vestra, ita ut comedatis carnes filiorum vestrorum et filiarum vestrarum, destruam excelsa vestra, et simulacra vestra [ Vulg. tac. vestra] confringam. Cadetis inter ruinas idolorum vestrorum, et abominabitur vos anima mea, intantum ut urbes vestras redigam in solitudinem, et deserta faciam sanctuaria vestra, nec recipiam ultra odorem suavissimum. Disperdamque terram vestram, et stupebunt super eam inimici vestri, cum habitatores illius fuerint. Vos autem dispergam in gentes, et evaginabo post vos gladium, eritque terra vestra deserta, et civitates vestrae dirutae. Tunc placebunt terrae sabbata sua cunctis diebus solitudinis suae: quando fueritis in terra hostili, sabbatizabit, et requiescet in sabbatis solitudinis suae, eo quod non requieverit in sabbatis vestris quando habitabatis in ea. Et qui de vobis remanserint, dabo pavorem in cordibus eorum in regionibus hostium, terrebit eos sonitus folii volantis, et ita fugient quasi gladium: cadent, nullo persequente, et corruent singuli super fratres suos quasi bella fugientes, nemo vestrum inimicis audebit resistere. Peribitis inter gentes, et hostilis vos terra consumet. Quod si et de iis aliqui remanserint, tabescent in iniquitatibus suis, in terra inimicorum suorum, et propter peccata patrum suorum et sua affligentur: donec confiteantur iniquitates suas, et majorum suorum, quibus praevaricati sunt in me, et ambulaverunt ex adverso mihi. Ambulabo igitur et ego contra eos, et inducam illos in terram hostilem, donec erubescat incircumcisa mens eorum: tunc orabunt pro impietatibus suis. Et recordabor foederis mei, quod pepigi cum Jacob, et Isaac, et Abraham. Terrae quoque memor ero: quae cum relicta fuerit ab eis, complacebit sibi in sabbatis suis, patiens solitudinem propter illos. Ipsi vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod abjecerint judicia mea et leges meas [h. legitima] despexerint. Et tamen etiam cum essent in terra hostili, non penitus abjeci eos, neque sic despexi, ut consumerentur, et irritum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum, et recordabor foederis mei pristini, quando eduxi eos de terra Aegypti in conspectu gentium, ut essem Deus eorum. Ego Dominus. Haec sunt praecepta atque judicia et leges, quas dedit Dominus inter se et inter filios Israel in monte Sinai per manum Mosi. [B. XVI, C. LXXXVIII, Cap. XXVII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui votum fecerit, et spoponderit animam suam, sub aestimatione dabit pretium. Si fuerit masculus a vigesimo anno usque ad sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad mensuram sanctuarii: si mulier, triginta. A quinto autem anno usque ad vigesimum, masculus dabit viginti siclos; femina decem. Ab uno mense usque ad annum quintum, pro masculo dabuntur quinque sicli, pro femina tres. Sexagenarius et ultra masculus dabit quindecim siclos; femina decem. Si pauper fuerit, et aestimationem reddere non valebit, stabit coram sacerdote, et quantum ille aestimaverit, et viderit eum posse reddere, tantum dabit. Animal autem quod immolari potest Domino, si quis voverit Domino [ Vulg. tac. Domino], sanctum erit, et mutari non poterit, id est, nec melius malo, nec pejus bono: quod si mutaverit, et ipsum quod mutatum est, et illud pro quo mutatum est, consecratum erit Domino. Animal autem immundum, quod immolari Domino non potest, si quis voverit, adducetur ante sacerdotem. Qui judicans utrum bonum an malum sit, statuet pretium. Quod si dare [h. redimere] voluerit is qui offert, addet supra aestimationem quintam partem. Homo si voverit domum suam, et sanctificaverit Domino, considerabit eam sacerdos utrum bona an mala sit, et juxta pretium, quod ab eo fuerit constitutum, venumdabitur: sin autem ille qui voverat, voluerit redimere eam, dabit quintam partem aestimationis supra, et habebit domum. Quod si agrum possessionis suae voverit et consecraverit Domino: juxta mensuram sementis aestimabitur pretium: si triginta modiis hordei seritur terra, quinquaginta siclis vendetur argenti. Si statim ab anno incipientis [ Vulg. accipientis] jubilaei voverit agrum, quanto valere potest, tanto aestimabitur. Sin autem post aliquantulum temporis, supputabit sacerdos pecuniam juxta annorum, qui reliqui sunt, numerum usque ad jubilaeum, et detrahetur ex pretio. Quod si voluerit redimere agrum ille qui voverat, addet quintam partem aestimatae pecuniae, et possidebit eum. Sin autem noluerit redimere, sed alteri cuilibet fuerit venumdatus, ultra eum qui voverat, redimere non poterit: quia cum jubilaei venerit dies, sanctificatus erit Domino, et possessio consecrata ad jus pertinet sacerdotum. Si ager emptus est, et non de possessione majorum sanctificatus fuerit Domino, supputabit sacerdos juxta annorum numerum usque ad jubilaeum, pretium, et dabit ille qui voverat eum, Domino In jubilaeo autem revertetur ad priorem dominum qui vendiderat eum, et habuerat in sorte possessionis suae. Omnis aestimatio siclo sanctuarii ponderabitur. Siclus viginti obolos habet. Primogenita, quae ad Dominum pertinent, nemo sanctificare poterit, et vovere, sive bos, sive ovis fuerit, Domini sunt. Quod si immundum est animal, redimet qui obtulit, juxta aestimationem tuam, et addet quintam partem pretii; si redimere noluerit, vendetur alteri quantocumque a te fuerit aestimatum. Omne quod Domino consecratur, sive homo fuerit, sive animal, sive ager, non vendetur, nec redimi poterit. Quidquid semel fuerit consecratum, sanctum sanctorum erit Domino. Et omnis consecratio, quae offertur ab homine, non redimetur, sed morte morietur. Omnes decimae terrae, sive de frugibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur. Si quis autem voluerit redimere decimas suas, addet quintam partem earum. Omnium decimarum bovis et ovis et caprae [h. non habet], quae sub pastoris virga transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur Domino. Non eligetur nec bonum nec malum, nec altero commutabitur: si quis mutaverit, et quod mutavit [ Vulg. mutatum est], et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino, et non redimetur. Haec sunt praecepta, quae mandavit Dominus Mosi ad filios Israel in monte Sinai. Explicit Vajecra, id est, Leviticus. muqlmu9m4wk9k6lgwyseb6aly6nfk0h 0 51303 278750 230701 2026-08-29T16:02:03Z SZC 03 22335 278750 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Numerorum |OperaeWikiPaginam= Liber Numerorum (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo VI a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus XXVIII]]''' ''HieStr.LibNum 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' CAPITULATIONES LIBRI NUMERORUM. TITULI LIBRI NUMERI, QUI HEBRAICE DICITUR VAJEDABBER. I. Praecepit Dominus Mosi, ut numerum totius populi a viginti annis et supra, omnium virorum, ac principum familiarum describat, excepta tribu Levi, et qualiter castra promoveantur, vel ponantur. II. Descriptio tribus Leviticae, et ut quis debeat in ministerio Domini officio mancipari. III. Ubi praecepit maculatos extra castra esse, de votis reorum, de aquis zelotypiae inter uxorem et maritum. IV. De consecratione Nazaraeorum et oblationibus eorum: quomodo sacerdotes populum benedicant. V. De dedicatione tabernaculi, et altaris, et quid per duodecim dies singuli principes tribuum obtulerint. De consecratione Levitarum, et de lucernis contra Aquilonem ponendis, ut mensam panum propositionis respiciant. VI. De primo Pascha in deserto, et secundo eorum, qui primum facere non potuerunt: et tubis argenteis ad congregandum populum faciendis. VII. Ubi mota sunt castra, cognato suo Moses suadet, ut ad terram promissionis secum pergat. De murmuratione populi, et igne iracundiae Dei vindicantis in eo. De desiderio populi quaerentis carnes, cepas, et cucumeres, et caetera, et nolentium dulcissimum man. De Septuaginta presbyteris prophetantibus, et de coturnicibus ad comedendum eis irascente Deo adductis, et de sepulcris concupiscentiae. VIII. De murmuratione Aaron et Mariae, et de lepra ejus. De exploratoribus ad terram promissionis considerandam missis. De fructuum indiciis allatis. De tentatione populi et pavore. De fide Josue et Chaleb. De iracundia Dei, ubi per seipsum jurat nullum ex eis terram promissionis contingere. IX. De spontaneis votis. De primitiis separandis. De anima quae per ignorantiam, vel superbiam peccat. De homine ligna colligente; qua sententia debuit Deo imperante bercelli. De fimbriis in angulis palliorum. X. De certamine Dathan, Core, et Abiron, et de interitu eorum. Populus contra Mosen et Aaron pro eis murmuratus est. Ubi ira exiit a Domino, et populum percutere coepit, et Aaron thuribulum cum thymiamate offerens prohibuerit vastatorem. De virgis duodecim, et virga Aaron frondescente. XI. De custodia tabernaculi, quod ad sacerdotem pertinet. De primogenitis redimendis, et de decimis decimandis. XII. De vitula rufa, quae extra castra mactatur. De expiatione. De aqua contradictionis et morte Mariae. XIII. Moses nuntios mittit ad Edom transitum petens, et prohibitus est. De morte Aaron in monte Hor, et Eleazaro successore filio ejus. De serpente aeneo, et nuntiis ad Seon regem Amorrhaeorum directis. XIV. De Balaac rege, et Balam ariolo, ubi asina locuta est, et quomodo econtrario benedixerit populo Israel. XV. Populus initiatus Belphegor. Jubet Dominus principes populi suspendi in patibulis. De scorto Madianitide, et vindicta Phinees. De bello Madianitis illato, et populo iterum numerato. De filiabus Salphaad haereditatem quaerentibus. De Mosi morte praedicta, et Josue ordinato successore ejus. XVI. De ritu sacrificii matutini, et holocausti faciendi per singulos menses, qui sibi anno vertente succedunt. De oblatione in Pentecoste. De oblationibus mensis tubarum, et votis mulierum. XVII. De interfectione Madianitarum, et praeda eorum. De petitione Rubenitarum et Gaaditarum, ut in eadem terra animalium merito sortes suscipiant, et concessione Mosi. XVIII. Hic profectionum loca commemorat, et in quibus locis fixerint tentoria. XIX. Dominus praecipit qualiter terram repromissionis sorte dividant, et unaquaeque tribus cujus loci debeat fine concludi. XX. Ubi jubetur urbes in fugitivorum praesidia separari, et qui sint qui debeant praesidio confoveri. Filii filiorum Joseph Mosen interpellant pro filiabus Salphaad, ne haereditate donante in alia tribu, conjugia sortiantur, ne sortium confusio fiat, et aliorum possessio ad alteros transeat, et praeceptae sunt in tribu sua quibus voluissent conjugia sociari. BREVES LIBRI NUMERI. I. Recognitio duodecim tribuum facta a Mose et Aaron; et duodecim principibus, a viginti annis et supra, praeter Levitas, DC. III et DL. II. Jubet Dominus tribum Levi non numerari: ut ipsi tabernaculo deserviant, et minis rent. III. Jubet Dominus ut ordinate procedant per domus paternas, et per turmas suas. IV. De progenie Mosis, et Aaron, et filiorum ejus, qui ad sacerdotium uncti sunt. V. Levitas dicit Dominus adjungi Aaron, eo quod sibi acceperit eos pro omnibus primogenitis Israel. VI. Levitae dinumerantur a mense uno et supra, duo millia ducenti et septuaginta quatuor. VII. Omnem primogenitum filiorum Israel a mense uno et supra jussit Dominus dinumerari. VIII. Filios Caath jubet Dominus portare arcam, et mensam, et altare, et ut non tangant sancta, ne moriantur. IX. Filios Gerson jubet portare tabernaculum et lora. X. Filios Merari capita tabernaculi, et seras et columnas, et bases, omnes portantes opus tabernaculi octo millia quingenti octoginta. XI. Jubet Dominus ejici de castris omnem immundum. XII. De muliere, quae latenter fuerit adulterata. XIII. De iis, qui votum voverint castitatis. XIV. Quomodo benedicant populum sacerdotes. XV. Ungit Moses tabernaculum, et principes munera offerunt. XVI. Singuli per singulos dies duodecim principes munera sua Mosi offerunt. XVII. De candelabro, et lucernis. XVIII. De Levitis purificatis ad ministerium tabernaculi. XIX. A viginti quinque annis Levitas accedere ad ministrandum, et a quinquaginta recedere. XX. Anno secundo ex Aegypto in primo mense jubet Dominus celebrari Pascha. XXI. Perfectum est tabernaculum, et nubes texit illud in die, et ignis in nocte. XXII. Praecedente nube, ex praecepto Domini promovebant, et consistebant. XXIII. De tubis argenteis ad promovenda castra. XXIV. In secundo anno, secundo mense promovent omnes filii Israel castra. XXV. Hobab cognatum suum hortatur Moses venire secum. XXVI. Promoverunt de monte Domini, et arca testamenti praecedebat eos. XXVII. Murmuravit populus, et ignis consumit aliquos ex ipsis. XXVIII. Flevit populus, petentes carnes: et dixit Moses ad Dominum: Non potero solus ferre populum istum. XXIX. Dixit Dominus Mosi: Convoca ad me septuaginta viros seniores, et dabo eos tibi in auxilium. XXX. Tulit Dominus ab spiritu Mosi, et posuit super seniores, et prophetaverunt. XXXI. Misit Dominus gregem coturnicum in castra, et percussit ex populo viginti tria millia virorum. XXXII. Aaron et Maria male locuti sunt de Mose, et Maria percussa est lepra, et fuit extra castra septem diebus. XXXIII. Mittit Moses speculatores duodecim, singulos de singulis tribubus, qui reversi miserunt terrorem in populo. Chaleb autem exhortabatur populum, ut ascenderent adversus eos. XXXIV. Murmuravit populus dicens: Demus nobis ducem, et revertamur in Aegyptum. XXXV. Iratus est Dominus, et dixit, percutere populum, et deprecatus est Moses Dominum, et propitius factus est eis. XXXVI. Jurat Dominus non introducere eos in terram promissionis pro eo quod murmuraverint. XXXVII. De holocausto et sacrificio. XXXVIII. Primitias panis terrae quam ingressi fuerint, jubet sibi offerri Dominus. XXXIX. Eum qui colligit ligna in sabbato, jubet Dominus lapidari. XL. De fimbriis faciendis. XLI. De Core, Dathan, et Abiron, et ducentis quinquaginta principibus. XLII. Dixit Dominus delere omnem synagogam, et deprecati sunt Moses et Aaron pro populo, et glutivit terra Dathan et Abiron, et consumpsit ignis ducentos quinquaginta ferentes incensum. XLIII. Exiit ira a facie Domini, et fragor factus est, et mortui sunt ex populo quatuordecim millia septingenti, pro eo quod murmuraverunt adversus Mosen et Aaron. XLIV. De virga Aaron quae floruit, et ut desinat populus murmurare, ne moriantur. XLV. Tribum Levi jubet servire tabernaculo, et custodire, et ad vasa sancta ne accedant. XLVI. Levitas jubet accipere decimas, et ex ipsis decimas offerre. XLVII. Vaccam cremari in cineres ad aquam sparsionis. XLVIII. Mortua est Maria in deserto: murmuravit populus pro aqua, et percussit Moses petram virga dicens: Numquid de petra hac producemus vobis aquam? et exiit aqua multa. Dominus dixit ad Mosen, et Aaron: Non inducetis vos populum istum in terram, quam dedi eis. XLIX. Mittit Moses ad regem Edon, ut transirent per ipsum, et ille noluit. L. Jubet Dominus Mosi, ut vestiat Eleazarum stolam patris sui Aaron in Or monte, et ut Aaron moriatur ibi. LI. Rex Arad belligeravit adversus Israel, Domino prohibente, et subditi sunt ei. LII. Murmuravit populus; et immisit eis Dominus colubros mortis. LIII. Profecti ambulant per desertum, et misit Moses ad Seon, ut transirent per fines ejus, et noluit Seon, sed venit ad pugnam, et occidit eum Israel. LIV. Exiit Og rex in obviam Israel ad pugnam, et fecit ei sicut fecit Seon regi Amorrhaeorum. LV. Balaac rex Moab misit ad Balaam, ut veniret, et malediceret Israel: et obviavit illi angelus evaginato gladio, et volebat occidere eum. LVI. Fornicati sunt ex populo cum Madianitis, et occidit Phinees Zamri cum Madianite, et mortui sunt ex populo viginti quatuor millia. LVII. Dicit Dominus ad Mosen ut percutiat Madianitas. LVIII. Praecepit Dominus Mosi, a vigesimo anno et supra considerari populum: et numerati sunt sexcenta millia, et mille septingenti triginta. LIX. Filii Levi, ex quibus Amram, et uxor ejus Jochabed (quae peperit Aaron et Mosen et Mariam) qui considerati sunt ab uno mense, et supra viginti tria millia. LX. Accepit Moses Jesum filium Nave, et imposuit super eum manus coram omni populo, sicut constituit illi Dominus. LXI. Dicit Dominus Mosi, ut praecipiat populo de sacrificiis et hostiis offerendis. LXII. Quae in die Paschae offerri debeant, ostendit. LXIII. Quae in Pentecoste. LXIV. Quae in mense septimo per dies septem. LXV. Votum quod voverit quis non praetermittendum. LXVI. Dicit Dominus Mosi, ut faciat vindictam in Madianitas, et commiserunt contra Madian, et occiderunt omnem masculinum eorum. LXVII. Filii Ruben et Gad petierunt a Mose terram intra Jordanem, dicentes: Mulieres nostras et pecora nostra relinquemus hic, et nos praecedemus ante populum armati et ordinati. LXVIII. Diverticula filiorum Israel ex quo profecti sunt ex Aegypto. LXIX. Dicit Dominus ut disperdant omnes inhabitantes in Chanaan: quod si residui fuerint, esse sudes in oculis eorum. LXX. Novem tribubus et dimidiae tribui Manasse terram Chanaan jubet Dominus dividi in sortem. LXXI. Nomina hominum, qui dispertiant filiis Irael terram Chanaan. LXXII. Civitates significat, quae dantur Levitis, vel quae sint in refugium. LXXIII. In civitatibus refugiorum, quibus causis perpetrantes homicidia confugere debeant, ostendit. LXXIV. De filiabus Salphaad jubetur, ut sint in tribu plebis patris sui. CAPITULA LIBRI NUMERI QUI HEBRAICE DICITUR VAJEDABBER. I. De Levitis non numerandis. II. De castris constituendis. III. Progenies Aaron. IV. Levitae obsequio Aaron dati. V. Levitas pro primogenitis Israel datos. VI. Numerus Levitarum. VII. Consideratio primogenitorum. VIII. Redemptio primogenitorum pro Levitis. IX. De servitio filiorum Caath. X. Levitas a triginta annis usque ad quinquagesimum ministrare. XI. De servitio filiorum Gerson. XII. De servitio filiorum Merari. XIII. Ubi leprosi de castris ejiciuntur. XIV. De peccatis negligentiae. XV. Primitias sacerdotum esse. XVI. De Zelotypis. XVII. Qui votum vovit castitatis. XVIII. Ubi Deus jubet quomodo benedicantur filii Israel. XIX. Principes vehicula offerentes. Munera principum. XX. Arae dedicatio. XXI. De candelabro. XXII. De purificatione Levitarum. XXIII. De primogenitis. XXIV. De Levitarum ordinatione. XXV. A quo tempore aetatis, et usque quo Levitae in tabernaculo deserviunt. XXVI. De Pascha. XXVII. De immundis, qui Pascha celebrare non potuerunt. XXVIII. Quomodo promoveantur. XXIX. De tubis ad Moysen. XXX. Profectio prima a monte Sina. XXXI. Cognato suo Moyses proficisci secum suadet. XXXII. Ubi murmurat populus, et igne percussus oburitur. XXXIII. Desideria carnium, et peponum, et ceparum. XXXIV. De manna. XXXV. Moyses ad Deum pro carnibus. XXXVI. De septuaginta senioribus, qui acceperunt de spiritu ejus. XXXVII. Maria et Aaron adversum Moysen murmurant. XXXVIII. Ubi misit Moyses considerare terram, et de botro, et malo. XXXIX. Moses satisfacit pro populo. XL. Ubi murmuravit synagoga adversus Deum, et vindictam sumpserunt. Comminatio quod in eremo morituri essent a viginti annis et supra. XLI. Ubi moriuntur, qui terrae detraxerunt exploratores. XLII. Ubi populus montem ascendere prohibetur ab Amalec. XLIII. Deprecatio sacrificiorum. XLIV. De primitiis. XLV. De Synagoga si nolens peccaverit. XLVI. De peccato superbiae. XLVII. De eo qui lignum colligit sabbato. XLVIII. De Core, Dathan, Abiron, et caetera. XLIX. De arulis et thuribulis. L. De virga, quae floruit. LI. Dominus ad Aaron, de sacerdotio et Levitis. LII. De portionibus sacerdotum, quae sunt ex oblationibus populi. LIII. De sacerdotibus et Levitis, nihil debere habere. LIV. Pecunias debere dare Levitas ex decimis suis. LV. De Purificatione aquae sparsionis, et immundum tangentibus, et aqua. LVI. Maria defuncta. LVII. De aqua contradictionis. LVIII. Ubi non est populus admissus transire per filios Edom. LIX. Ubi Aaron moritur. LX. Ubi populus Deo Chananaeum devovit. LXI. De serpente aeneo. LXII. Ubi Dominus aquam de puteo dedit filiis Israel, et de cantico, quod est dictum super eum. LXIII. Populus Israel pugnat contra regem Moab, et Seon, et Og regem Basan, et expugnavit eos. LXIV. De Balac, et Balaam. LXV. De asina loquente. LXVI. Ubi populus fornicatur. LXVII. Phinees adulteros interficit. LXVIII. Numerus Levitarum. LXIX. Quibus terra dividi jubetur. LXX. De numero filiorum Levi. LXXI. Ubi filiae Salphaad pro haereditate Moysen interpellant. LXXII. De successionibus haereditatis. LXXIII. Ubi Moyses in montem ascendere jubetur. LXXIV. Ubi Jesus a Domino destinatur. LXXV. De sacrificiis agnorum. LXXVI. De sacrificio Sabbati. LXXVII. Sacrificium Neomeniae. LXXVIII. Sacrificium Paschae. LXXIX. Sacrificium novorum in Pentecoste. LXXX. Sacrificium mensis septimi. LXXXI. Sacrificium jejunii septimi. LXXXII. Sacrificium tabernaculorum in mense septimo. LXXXIII. De voto complendo. LXXXIV. De voto feminae. LXXXV. De vindicta in Madianitas. LXXXVI. Ubi Moyses indignatur propter Madianitas. LXXXVII. De divisionibus praedae Madianitarum. LXXXVIII. Ubi pars populi haereditatem petit. LXXXIX. Itinera populi. XC. De idolis confringendis. XCI. De sorte possessionis. XCII. Nomina principum, qui partituri erant terram. XCIII. Praecepta populi, ut Levitis dent civitates et suburbana. XCIV. De civitatibus refugii. XCV. De interfectis. XCVI. Si fortuitu et absque odio quis percusserit proximum suum. XCVII. De filiabus Salphaad, ut proximis nubant. INCIPIT LIBER VAJEDABBER Qui apud nos dicitur NUMERI. [T. I, B. I, Cap. I.] Locutusque est Dominus ad Mosen in deserto Sinai in tabernaculo foederis, prima die mensis secundi, anno altero egressionis eorum ex Aegypto, dicens: Tollite summam universae congregationis filiorum Israel per cognationes et domos suas, et nomina singulorum, quidquid sexus est masculini a vigesimo anno supra, omnium virorum fortium ex Israel [h. omnes bellatores ex Israel], et numerabitis eos per turmas suas, tu et Aaron. Eruntque vobiscum principes tribuum ac domorum in cognationibus suis, quorum ista sunt nomina. De Ruben, Elisur filius Sedeur. De Simeon, Selumiel filius Surisaddai. De Juda, Naasson filius Aminadab. De Issachar, Nathanael filius Suar. De Zabulon, Eliab filius Helon. Filiorum autem Joseph, de Ephraim, Elisama filius Ammiud. De Manasse, Gamaliel filius Phadassur. De Benjamin, Abidan filius Gedeoni. De Dan, Aiezer filius Amisaddai. De Aser, Phaganiel filius Achran. De Gad, Eliasaph filius Dehuel. De Nephtali, Ahira filius Henan. Hi nobilissimi principes multitudinis per tribus et cognationes suas, et capita exercitus Israel: quos tulerunt Moses et Aaron cum omni vulgi multitudine, et congregaverunt primo die mensis secundi, recensentes eos per cognationes, et domos ac familias, et capita, et nomina singulorum [h. domosque familiarum, et nomina singulorum] a vigesimo anno et supra, sicut praeceperat Dominus. Numeratique sunt in deserto Sinai. De Ruben primogenito Israelis per generationes et familias ac domos suas, et nomina capitum singulorum, omne quod sexus est masculini a vigesimo anno et supra, procedentium ad bellum, quadraginta sex millia quingenti. De filiis Simeon per generationes suas [ Vulg. tac. suas hic et infra ] ac familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina et capita singulorum, omne quod sexus est masculini a vigesimo anno et supra, procedentium ad bellum, quinquaginta novem millia trecenti. De filiis Gad, per generationes suas et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a viginti annis et supra, omnes qui ad bella procederent, quadraginta quinque millia sexcenti quinquaginta. De filiis Juda per generationes et familias ac domos cognationum suarum, per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, recensiti sunt septuaginta quatuor millia sexcenti. De filiis Issachar, per generationes et familias ac domos cognationum suarum, per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui ad bella procederent, recensiti sunt quinquaginta quatuor millia quadringenti. De filiis Zabulon per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, quinquaginta septem millia quadringenti. De filiis Joseph, filiorum Ephraim per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, quadraginta millia quingenti. Porro filiorum Manasse per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a viginti annis et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, triginta duo millia ducenti. De filiis Benjamin per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, triginta quinque millia quadringenti. De filiis Dan, per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, sexaginta duo millia septingenti. De filiis Aser, per generationes et familias ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, quadraginta millia et mille quingenti. De filiis Nephtali, per generationes et familias ac domos congnationum suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, quinquaginta tria millia quadringenti. Hi sunt, quos numeraverunt Moses et Aaron, et duodecim principes Israel, singulos per domos cognationum suarum. Fueruntque omnis numerus filiorum Israel per domos et familias suas [h. semper, pro domos familiarium suarum, habet] a vigesimo anno et supra, qui poterant ad bella procedere, sexcenta tria millia virorum [h. non habet, virorum] quingenti quinquaginta. Levitae autem in tribu familiarum suarum non sunt numerati cum eis. [B. II, C. I.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Tribum Levi noli numerare, nec ponam summam eorum cum filiis Israel: sed constitue eos super tabernaculum testimonii et cuncta vasa ejus, et quidquid ad caeremonias pertinet [h. et omnem supellectilem ejus]. Ipsi portabunt tabernaculum et omnia utensilia ejus, et erunt in ministerio, ac per gyrum tabernaculi metabuntur. Cum proficiscendum fuerit, deponent Levitae tabernaculum: cum castrametandum, erigent: quisquis externorum accesserit, occidetur. Metabuntur autem castra filii Israel unusquisque per turmas et cuneos atque exercitum suum. [C. II.] Porro Levitae per gyrum tabernaculi figent [h. metabuntur] tentoria, ne fiat indignatio super multitudinem filiorum Israel, et excubabunt in custodiis [h. custodia] tabernaculi testimonii. Fecerunt ergo filii Israel juxta omnia, quae praeceperat Dominus Mosi. [B. III, Cap. II.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Singuli per turmas, signa, atque vexilla [h. non habet] et domos cognationum suarum, castrametabuntur filii Israel, per gyrum tabernaculi foederis. Ad Orientem Judas figet tentoria per turmas exercitus: eritque princeps filiorum ejus Naasson filius Aminadab, et omnis de stirpe ejus summa pugnantium, septuaginta quatuor millia sexcenti. Juxta eum castrametati sunt de tribu Issachar, quorum princeps fuit Nathanael filius Suar. Et omnis numerus pugnatorum ejus, quinquaginta quatuor millia quadringenti. In tribu Zabulon princeps fuit Eliab filius Helon. Omnis de stirpe ejus exercitus pugnatorum quinquaginta septem millia quadringenti. Universi qui in castris Judae annumerati sunt, fuerunt centum octoginta sex millia quadringenti, et per turmas suas primi egredientur. In castris filiorum Ruben ad meridianam plagam erit princeps Elisur filius Sedeur, et cunctus exercitus pugnatorum ejus, qui numerati sunt, quadraginta sex millia quingenti. Juxta eum castrametati sunt de tribu Simeon: quorum princeps fuit Selumiel [ Vulg. Salamiel] filius Surisaddai. Et cunctus exercitus pugnatorum ejus, qui numerati sunt, quinquaginta novem millia trecenti. In tribu Gad princeps fuit Eliasaph filius Deul [h. Rahuel], et cunctus exercitus pugnatorum ejus qui numerati sunt, quadraginta quinque millia sexcenti quinquaginta. Omnes, qui recensiti sunt in castris Ruben, centum quinquaginta millia et mille quadringenti quinquaginta per turmas suas: in secundo loco proficiscentur. Levabitur autem tabernaculum testimonii per officia Levitarum et turmas eorum. Quomodo erigetur, ita et deponetur. Singuli per loca et ordines suos [h. Levabitur autem tabernaculam testimonii per officia levitarum in medio Castrorum. Quomodo metabuntur, ita proficiscentur singuli et ordines suos ] proficiscentur. Ad occidentalem plagam erunt castra filiorum Ephraim, quorum princeps fuit Elisama filius Ammiud. Cunctus exercitus pugnatorum ejus, qui numerati sunt, quadraginta millia quingenti. Et cum eis tribus filiorum Manasse, quorum princeps fuit Gamaliel filius Phadassur. Cunctus exercitus pugnatorum ejus qui numerati sunt, triginta duo millia ducenti. In tribu filiorum Benjamin princeps fuit Abidan filius Gedeonis. Et cunctus exercitus pugnatorum ejus qui recensiti sunt, triginta quinque millia quadringenti. Omnes qui numerati sunt in castris Ephraim, centum octo millia, centum per turmas suas: tertii proficiscentur. Ad Aquilonis partem castrametati sunt [h. castrametabuntur] filii Dan: quorum princeps fuit Ahiezer filius Amisaddai. Cunctus exercitus pugnatorum ejus, qui numerati sunt, sexaginta duo millia septingenti. Juxta eum fixere tentoria [h. castrametabuntur] de tribu Aser: quorum princeps fuit Phagahiel filius Achran [ Vulg. Ochran]. Cunctus exercitus pugnatorum ejus qui numerati sunt, quadraginta millia et mille quingenti. De tribu filiorum Nephthali princeps fuit Ahira filius Henan. Cunctus exercitus pugnatorum ejus, quinquaginta tria millia quadringenti. Omnes qui numerati sunt in castris Dan, fuerunt centum quinquaginta septem millia sexcenti, et novissimi proficiscentur. Hic numerus filiorum Israel, per domos cognationum suarum et turmas divisi exercitus, sexcenta tria millia quingenti quinquaginta. Levitae autem non sunt numerati inter filios Israel; sic enim praecepit [ Vulg. praeceperat] Dominus Mosi. Fecerunt filii Israel juxta omnia, quae praeceperat Dominus Mosi. Castrametati sunt per turmas suas, et profecti per familias suas [ Vulg. tac. suas] ac domos patrum suorum. [T. II, B. IV, C. III, Cap. III.] Hae sunt generationes Aaron et Mosi, in die qua locutus est Dominus ad Mosen in monte Sinai. Et haec nomina filiorum Aaron: primogenitus ejus Nadab, deinde [h. non habet.] Abiu et Eleazar, et Ithamar. Haec nomina filiorum Aaron sacerdotum qui uncti sunt, et quorum repletae et consecratae manus ut sacerdotio fungerentur. Mortui sunt autem Nadab et Abiu, cum offerrent ignem alienum in conspectu Domini in deserto Sinai, absque liberis: functique sunt sacerdotio Eleazar et Ithamar coram Aaron patre suo. [B. V, C. IV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Applica tribum Levi, et fac stare in conspectu Aaron sacerdotis, ut ministrent ei, et excubent, et observent quidquid ad cultum pertinet multitudinis coram tabernaculo testimonii, et custodiant vasa tabernaculi, servientes in ministerio ejus. Dabisque dono Levitas Aaron et filiis ejus; quibus traditi sunt a filiis Israel. Aaron autem et filios ejus constitues super cultum sacerdotii. Externus, qui ad ministrandum [h. non habet] accesserit morietur. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Ego tuli Levitas a filiis Israel pro omni primogenito, qui aperit vulvam in filiis Israel, eruntque Levitae mei. Meum est enim omne primogenitum, ex quo percussi primogenitos in terra Aegypti: sanctificavi mihi quidquid primum nascitur in Israel ab homine usque ad pecus: mei sunt. Ego Dominus. [B. VI, C. VI.] Locutusque est Dominus ad Mosen in deserto Sinai, dicens: Numera filios Levi per domos patrum suorum et familias, omnem masculum ab uno mense et supra. Numeravit Moses, ut praeceperat Dominus, et inventi sunt filii Levi per nomina sua, Gerson et Caath et Merari. Filii Gerson: Lebni et Semei. Filii Caath: Amram et Jessaar, Hebron et Oziel. Filii Merari: Mahali et Musi. De Gerson fuere familiae duae, Lebnitica, et Semeitica: quarum numeratus est populus sexus masculini ab uno mense et supra, septem millia quingenti. Hi post tabernaculum metabuntur ad Occidentem, sub principe Eliasaph filio Lael. Et habebunt excubias in tabernaculo foederis, ipsum tabernaculum et operimentum ejus, tentorium, quod trahitur ante fores tecti foederis, et cortinas atrii: tentorium quoque quod appenditur in introitu atrii tabernaculi, et quidquid ad ritum altaris pertinet, funes tabernaculi et omnia utensilia ejus. Cognatio Caath habebit populus Amramitas et Jessaaritas, et Hebronitas et Ozielitas. Hae sunt familiae Caathitarum recensitae per nomina sua: omnes generis masculini ab uno mense, et supra, octo millia sexcenti habebunt excubias sanctuarii, et castrametabuntur ad meridianam plagam. Princepsque eorum erit Elisapham filius Oziel: et custodient arcam, mensamque et candelabrum, altaria et vasa sanctuarii, in quibus ministratur, et velum, cunctamque hujuscemodi supellectilem. Princeps autem principum Levitarum Eleazar filius Aaron sacerdotis, erit super excubitores custodiae sanctuarii. At vero de Merari erunt populi Mahalitae et Musitae recensiti per nomina sua: omnes generis masculini ab uno mense et supra, sex millia ducenti. Princeps autem [ Vulg. tac. autem] eorum Suriel filius Abiajil: in plaga septentrionali castrametabuntur. Erunt sub custodia eorum tabulae tabernaculi et vectes, et columnae ac bases earum, et omnia quae ad cultum hujuscemodi pertinent: columnaeque atrii per circuitum cum basibus suis, et paxilli cum funibus. Castrametabuntur ante tabernaculum foederis, id est, ad orientalem plagam, Moses et Aaron [h. Moses, Aaron et filii ejus, id est, Aaron], cum filiis suis, habentes custodiam sanctuarii in medio filiorum Israel. Quisquis alienus accesserit, morietur. Omnes Levitae, quos numeraverunt Moses et Aaron juxta praeceptum Domini per familias suas in genere masculino a mense uno et supra, fuerunt viginti duo millia. [B. VII, C. VII.] Et ait Dominus ad Mosen: Numera primogenitos sexus masculini de filiis Israel a mense uno et supra, et habebis summam eorum. Tollesque Levitas mihi pro omni primogenito filiorum Israel: ego sum [h. non habet, sum] Dominus: et pecora eorum pro universis primogenitis pecoris [ Vulg. pecorum] filiorum Israel. Recensuit Moses, sicut praeceperat Dominus, primogenitos filiorum Israel. Et fuerunt masculi per nomina sua, a mense uno et supra, viginti duo millia ducenti septuaginta tres. [C. VIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Tolle Levitas pro primogenitis filiorum Israel, et pecora Levitarum pro pecoribus eorum, eruntque Levitae mei. Ego sum [h. non habet, sum] Dominus. In pretio autem ducentorum septuaginta trium, qui excedunt numerum Levitarum de primogenitis filiorum Israel, accipies quinque siclos per singula capita ad mensuram sanctuarii. Siclus habet obolos viginti. Dabisque pecuniam Aaron et filiis ejus pretium eorum qui supra sunt. Tulit igitur Moses pecuniam eorum, qui fuerant amplius, et quos redemerant a Levitis pro primogenitis filiorum Israel, mille trecentorum sexaginta quinque siclorum juxta pondus sanctuarii, et dedit eam Aaron et filiis ejus juxta verbum quod praeceperat sibi Dominus. [C. IX, Cap. IV.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Tolle summam filiorum Caath de medio Levitarum per domos et filias suas, a trigesimo anno et supra, usque ad quinquagesimum annum, omnium qui ingrediuntur, ut stent, et ministrent in tabernaculo foederis. Hic est cultus filiorum Caath: tabernaculum foederis, et sanctum sanctorum [h. Hic est cultus filiorum Caath in tabernaculo testimonii sancta sanctorum] ingredientur Aaron et filii ejus, quando movenda sunt castra, et deponent velum, quod pendet ante fores, involventque eo arcam testimonii, et operient rursum velamine janthinarum pellium, extendentque desuper pallium totum hyacinthinum, et inducent vectes. Mensam quoque propositionis involvent hyacinthino pallio, et ponent cum ea thuribula et mortariola, cyathos et crateras ad liba fundenda: panes semper in ea erunt: extendentque desuper pallium coccineum, quod rursum operient velamento janthinarum pellium, et inducent vectes. Sument et pallium hyacinthinum [ Vulg. et], quo operient candelabrum cum lucernis et forcipibus suis et emunctoriis et cunctis vasis olei, quae ad concinnandas lucernas necessaria sunt: et super omnia ponent operimentum janthinarum pellium, et inducent vectes. Nec non et altare aureum involvent hyacinthino vestimento, et extendent desuper operimentum janthinarum pellium, inducentque vectes. Omnia vasa, quibus ministratur in sanctuario, involvent hyacinthino pallio, et extendent desuper operimentum janthinarum pellium, inducentque vectes. Sed et altare mundabunt cinere, et involvent illud purpureo vestimento, ponentque cum eo omnia vasa, quibus in ministerio ejus utuntur, id est, ignium receptacula, fuscinulas ac tridentes, uncinos et batilla. Cuncta vasa altaris operient simul velamine janthinarum pellium, et inducent vectes. [B. VIII.] Cumque involverint Aaron et filii ejus sanctuarium, et omnia vasa ejus in commotione castrorum, tunc intrabunt filii Caath, ut portent involuta: et non tangent vasa sanctuarii, ne moriantur. Ista sunt onera filiorum Caath in tabernaculo foederis: super quos erit Eleazar filius Aaron sacerdotis, ad cujus curam pertinet oleum ad concinnandas lucernas [h. erit autem Eleazar filius Aaron sacerdotis super oleum ad concinnandas lucernas], et compositionis incensum, et sacrificium, quod semper offertur, et oleum unctionis, et quidquid ad cultum tabernaculi pertinet, omniumque vasorum, quae in sanctuario sunt. Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Nolite perdere populum Caath de medio Levitarum: sed hoc facite eis, ut vivant, et non moriantur, si tetigerint sancta sanctorum [h. cum accesserint ad portanda sancta sanctorum]. Aaron et filii ejus intrabunt, ipsique disponent opera singulorum, et divident quid portare quis debeat. Alii nulla curiositate videant quae sunt in sanctuario, priusquam involvantur, alioquin morientur. [B. IX, C. X.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Tolle summam etiam filiorum Gerson per domos ac familias et cognationes suas [h. per domos familiarum suarum], a triginta annis et supra, usque ad annos quinquaginta. Numera omnes, qui ingrediuntur, et ministrant in tabernaculo foederis [h. testimonii]. Hoc est officium familiae Gersonitarum, ut portent cortinas tabernaculi, et tectum foederis, operimentum aliud, et super omnia velamen janthinum tentoriumque, quod pendet in introitu tabernaculi foederis, cortinas atrii, et velum in introitu, quod est ante tabernaculum. Omnia quae ad altare pertinent, funiculos, et vasa ministerii, jubente Aaron et filiis ejus, portabunt filii Gerson: et scient singuli cui debeant onera mancipari. Hic est cultus familiae Gersonitarum in tabernaculo foederis, eruntque sub manu Ithamar filii Aaron sacerdotis. [B. X.] Filios quoque Merari per familias et domos patrum suorum recensebis, a triginta annis et supra, usque ad annos quinquaginta, omnes qui ingrediuntur ad officium ministerii sui et cultum foederis testimonii. Haec sunt onera eorum: Portabunt tabulas tabernaculi et vectes ejus, columnas ac bases earum, columnas quoque atrii per circuitum cum basibus et paxillis et funibus suis. Omnia vasa et supellectilem ad numerum accipient, sicque portabunt. Hoc est officium familiae Meraritarum, et ministerium in tabernaculo foederis: eruntque sub manu Ithamar filii Aaron sacerdotis. Recensuerunt igitur Moses et Aaron et principes synagogae filios Caath per cognationes et domos patrum suorum, a triginta annis et supra, usque ad annum quinquagesimum, omnes qui ingrediuntur ad ministerium tabernaculi foederis: et inventi sunt duo millia septingenti quinquaginta. Hic est numerus populi Caath, qui intrant tabernaculum foederis: hos numeravit Moses et Aaron juxta sermonem Domini per manum Mosi. [C. XI.] Numerati sunt et filii Gerson per cognationes et domos patrum suorum, a triginta annis et supra, usque ad quinquagesimum annum, omnes qui ingrediuntur, ut ministrent in tabernaculo foederis; et inventi sunt duo millia sexcenti triginta. Hic est populus Gersonitarum, quos numeraverunt Moses et Aaron juxta verbum Domini. [C. XII.] Numerati sunt et filii Merari per cognationes et domos patrum suorum, a triginta annis et supra, usque ad annum quinquagesimum, omnes qui ingrediuntur ad explendos ritus tabernaculi foederis: et inventi sunt tria millia ducenti. Hic est numerus filiorum Merari, quos recensuerunt Moses et Aaron juxta imperium Domini per manum Mosi. Omnes qui recensiti sunt de Levitis, et quos recenseri fecit ad nomen Moses, et Aaron [h. quos numeraverunt Moses et Aaron], et principes Israel, per cognationes, et domos patrum suorum, a triginta annis et supra, usque ad annum quinquagesimum, ingredientes ad ministerium tabernaculi, et onera portanda, fuerunt simul octo millia quingenti octoginta. Juxta verbum Domini recensuit eos Moses, unumquemque juxta officium et onera sua, sicut praeceperat ei Dominus. [T. III, B. XI, C. XIII, Cap. V.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe filiis Israel, ut ejiciant de castris omnem leprosum, et qui semine fluit, pollutusque est super mortuo [h. pollutusque est super anima ]: tam masculum quam feminam ejicite de castris, ne contaminent ea cum habitaverint vobiscum [h. in quorum medio ego habito]. Feceruntque ita filii Israel, et ejecerunt eos extra castra sicut locutus est Dominus Mosi. [C. XIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad filios Israel: Vir, sive mulier, cum fecerint ex omnibus peccatis, quae solent hominibus accidere, et per negligentiam transgressi fuerint mandatum Domini, atque deliquerint, confitebuntur peccatum suum, et reddent ipsum caput, quintamque partem desuper, ei in quem peccaverint. Sin autem non fuerit qui recipiat, dabunt Domino, et erit sacerdotis, excepto ariete, qui offertur pro expiatione, ut sit placabilis hostia. [C. XV.] Omnes quoque primitiae, quas offerunt filii Israel, ad sacerdotem pertinent: et quidquid in sanctuarium offertur a singulis, et traditur manibus sacerdotis, ipsius erit. [B. XII, C. XVI.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad filios Israel, et dices ad eos: Vir cujus uxor erraverit, maritumque contemnens dormierit cum altero viro, et hoc maritus deprehendere non quiverit, sed latet alduterium, et testibus argui non potest, quia non est inventa in stupro: si spiritus [h. et spiritus] zelotypiae concitaverit virum contra uxorem suam, quae vel polluta est, vel falsa suspicione appetitur, adducet eam ad sacerdotem, et offeret oblationem pro illa, decimam partem sati [h. Epha] farinae hordeaceae: non fundet super eam oleum, nec imponet thus: quia sacrificium zelotypiae est, et oblatio investigans adulterium [h. et oblatio recordationis investigans iniquitatem ]. Offeret igitur eam sacerdos, et statuet coram Domino: assumetque aquam sanctam in vase fictili, et pauxillum terrae de pavimento tabernaculi mittet in eam. Cumque steterit mulier in conspectu Domini, discooperiet caput ejus, et ponet super manus illius sacrificium recordationis, et oblationem zelotypiae: ipse autem tenebit aquas amarissimas, in quibus cum exsecratione maledicta congessit. Abjurabitque eam, et dicet: Si non dormivit vir alienus tecum, et si non polluta es, deserto mariti thoro, non te nocebunt aquae istae amarissimae, in quas maledicta congessi. Sin autem declinasti a viro tuo, atque polluta es, et concubuisti cum altero viro, his maledictionibus subjacebis: Det te Dominus in maledictionem exemplumque cunctorum in populo suo: putrescere faciat femur tuum, et tumens uterus tuus disrumpatur. Ingrediantur aquae maledictae in ventrem tuum, et utero tumescente, putrescat femur [h. Cadere faciat femur tuum, et uterus tuus intumescat. Ingrediantur aquae maledictae in viscera tua, ut disrumpatur uterus femoris]. Et respondebit mulier, Amen, amen. Scribetque sacerdos in libello ista maledicta, et delebit ea aquis amarissimis, in quas maledicta congessit, et dabit ei bibere. Quas cum exhauserit, tollet sacerdos de manu ejus sacrificium zelotypiae, et elevabit illud coram Domino, imponetque super altare: ita dumtaxat ut prius pugillum sacrificii tollat de eo quod offertur, et incendat super altare: et sic potum det mulieri aquas amarissimas. Quas cum biberit, si polluta est, et contempto viro, adulterii rea, pertransibunt eam aquae maledictionis, et inflato ventre, computrescet femur [h. et disrupto utero cadet femur ejus]: eritque mulier in maledictionem, et in exemplum omni populo [h. in maledictionem in medio populi sui]. Quod si polluta non fuerit, erit innoxia, et faciet liberos. Ista est lex zelotypiae. Si declinaverit mulier a viro suo, et si polluta fuerit, maritusque zelotypiae spiritu concitatus adduxerit eam in conspectu Domini, et fecerit ei sacerdos juxta omnia quae scripta sunt: maritus absque culpa erit, et illa recipiet iniquitatem suam [h. mulier recipiet iniquitatem suam]. [T. IV, B. XIII, C. XVII, Cap. VI.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad filios Israel, et dices ad eos: Vir, sive mulier, cum fecerint votum, ut sanctificentur, et se voluerint Domino consecrare: vino, et omni quod inebriare potest, abstinebunt. Acetum ex vino, et ex qualibet alia potione, et quidquid de uva exprimitur, non bibent: uvas recentes siccasque non comedent cunctis diebus, quibus ex voto Domino consecrantur: quidquid ex vinea esse potest, ab uva passa usque ad acinum non comedent. Omni tempore separationis suae novacula non transibit super caput ejus, usque ad completum diem, quo Domino consecratur. Sanctus erit, crescente caesarie capitis ejus. Omni tempore consecrationis suae super mortuum non ingredietur, nec super patris quidem et matris et fratris sororisque funere contaminabitur, quia consecratio Dei sui super caput ejus est. Omnes dies [h. omnibus diebus] separationis suae sanctus erit Domino. Sin autem mortuus fuerit subito quispiam coram eo [h. super eum], polluetur caput consecrationis ejus: quod radet illico in eadem die purgationis suae, et rursum septima. In octava autem die offeret duos turtures, vel duos pullos columbae sacerdoti in introitu foederis testimonii. Facietque sacerdos unum pro peccato, et alterum in holocaustum, et deprecabitur pro eo, quia peccavit super mortuo [h. super anima]: sanctificabitque caput ejus in die illo: et consecrabit Domino dies separationis illius [h. sanctificabitque caput suum in die illa, et consecrabit Domino dies separationis suae], offerens agnum anniculum pro peccato: ita tamen ut dies priores irriti fiant; quoniam polluta est sanctificatio ejus. Ista est lex consecrationis. Cum dies, quos ex voto decreverat, complebuntur, adducet eum ad ostium tabernaculi foederis, et offeret oblationem ejus Domino, agnum anniculum immaculatum in holocaustum, et ovem anniculam immaculatam pro peccato, et arietem immaculatum, hostiam pacificorum, canistrum quoque panum azymorum, qui conspersi sint oleo, et lagana absque fermento uncta oleo, ac libamina singulorum: quae offeret sacerdos coram Domino, et faciet tam pro peccato, quam in holocaustum. Arietem vero immolabit hostiam pacificorum Domino, offerens simul canistrum azymorum, et libamenta quae ex more debentur. Tunc radet Nazaraei [ Vulg. radetur Nazaraeus] ante ostium tabernaculi foederis caesariem consecrationis ejus, tolletque capillos ejus, et ponet super ignem, qui est suppositus sacrificio pacificorum. Et armum coctum arietis, tortamque absque fermento unam de canistro, et laganum azymum unum, et tradet in manu Nazaraei, postquam rasum fuerit caput ejus. Susceptaque rursum ab eo, elevabit in conspectu Domini: et sanctificata sacerdotis erunt, sicut pectusculum, quod separari jussum est, et femur. Post haec potest bibere Nazaraeus vinum. Ista est lex Nazaraei. cum voverit oblationem suam Domino tempore consecrationis suae, exceptis iis quae invenerit manus ejus. Juxta quod mente devoverat, ita faciet ad perfectionem sanctificationis suae. [B. XIV, C. XVIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere Aaron et filiis ejus: Sic benedicetis filiis Israel, et dicetis eis: Benedicat tibi Dominus, et custodiat te. Ostendat Dominus faciem suam tibi, et misereatur tui [h. illuminet Dominus faciem suam super te, et misereatur tui]. Convertat Dominus vultum suum ad te, et det tibi pacem. Invocabuntque nomen meum super filios Israel, et ego benedicam eis. [T. V, B. XV, Cap. VII.] Factum est autem in die, qua complevit Moses tabernaculum, et erexit illud: unxitque, et sanctificavit cum omnibus vasis suis, altare similiter et omnia vasa ejus: obtulerunt principes Israel et capita familiarum, qui erant per singulas tribus, praefecti eorum, qui numerati fuerant, munera coram Domino, sex plaustra tecta cum duodecim bobus: Unum plaustrum obtulere duo duces, et unum bovem singuli, obtuleruntque ea in conspectu tabernaculi. Ait autem Dominus ad Mosen: Suscipe ab eis ut serviant in ministerio tabernaculi testimonii [ Vulg. tac. testimonii], et trades ea Levitis juxta ordinem ministerii sui. Itaque cum suscepisset Moses plaustra et boves, tradidit eos Levitis. Duo plaustra et quatuor boves dedit filiis Gerson, juxta id quod habebant necessarium. Quatuor alia plaustra et octo boves dedit filiis Merari, secundum officia et cultum suum, sub manu Ithamar filii Aaron sacerdotis. Filiis autem Caath non dedit plaustra et boves [h. non habet]: quia in sanctuario serviunt et onera propriis portant humeris. [B. XVII.] Igitur obtulerunt duces in dedicationem altaris, die qua unctum est, oblationem suam ante altare. [C. XIX.] Dixitque Dominus ad Mosen: Singuli duces per singulos dies offerant munera in dedicationem altaris. Primo die obtulit oblationem suam Naasson filius Aminadab de tribu Juda: fueruntque in ea acetabulum argenteum pondo centum triginta siclorum, phiala argentea habens septuaginta siclos, juxta pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum ex decem siclis [h. non habet] aureis, plenum incenso: bovem [ Vulg. add. de armento], et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato: et in sacrificio pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec est oblatio Naasson filii Aminadab. Secundo die obtulit Nathanael filius Suar, dux de tribu [h. non habet] Issachar, acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, juxta pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum habens decem siclos [h. aureos], plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato: et in sacrificio pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Nathanael filii Suar. Tertio die princeps filiorum Zabulon, Eliab filius Helon, obtulit acetabulum argenteum, appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum appendens decem siclos [h. aureos], plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato, et in sacrificio pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec est oblatio Eliab filii Helon. Die quarto princeps filiorum Ruben, Elisur filius Sedeur, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum appendens decem siclos [h. aureos], plenum incenso; bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum, hircumque pro peccato, et in hostias [h. sacrificium] pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Elisur filii Sedeur. Die quinto princeps filiorum Simeon, Selumiel [ Vulg. Salamiel] filius Surisaddai, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, philiam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum appendens decem siclos [h. aureos], plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato et in hostias [h. sacrificium] pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Selumiel [ Vulg. Salamiel] filii Surisaddai. Die sexto princeps filiorum Gad, Eliasaph filius Dehuel obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium; mortariolum aureum appendens decem siclos [h. semper habet, decem aureos], plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato: et in hostiam [h. semper habet, in sacrificium] pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Eliasaph filii Dehuel. Die septimo princeps filiorum Ephraim, Elisama filius Ammiud, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium; mortariolum aureum appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato; et in hostias pacificorum, boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Elisama filii Ammiud. Die octavo princeps filiorum Manasse, Gamaliel filius Phadassur, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, mortariolum aureum appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato, et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Gamaliel filii Phadassur. Die nono princeps filiorum Benjamin, Abidan filius Gedeonis, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato: et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Abidam filii Gedeonis. Die decimo princeps filiorum Dan, Ahiezer filius Amisaddai, obtulit acetabululum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato: et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Ahiezer filii Amisaddai. Die undecimo principes filiorum Aser, Phagahiel filius Achran, obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos: phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium: mortariolum aureum, appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum: hircumque pro peccato, et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Phagahiel filii Achran. Die duodecimo princeps filiorum Nephthali, Abira filius Henan obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos, ad pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium; mortariolum aureum appendens decem siclos, plenum incenso: bovem de armento, et arietem, et agnum anniculum in holocaustum; hircumque pro peccato, et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Ahira filii Henan. [C. XX.] Haec in dedicatione altaris oblata sunt a principibus Israel in die, qua consecratum est. Acetabula argentea duodecim: phialae argenteae duodecim: mortariola aurea duodecim: ita ut centum triginta siclos argenti haberet unum acetabulum, et septuaginta siclos una phiala: id est, in commune vasorum omnium ex argento sicli duo millia quadringenti, pondere sanctuarii. Mortariola aurea duodecim plena incenso, denos siclos appendentia pondere sanctuarii: id est, simul auri sicli centum viginti: boves de armento in holocaustum duodecim, arietes duodecim, agni anniculi duodecim, et libamenta eorum: hirci duodecim pro peccato. Hostiae [h. Sacrificium. Vulg. In hostias] pacificorum, boves viginti quatuor, arietes sexaginta, hirci sexaginta. agni anniculi sexaginta. Haec oblata sunt in dedicatione altaris, quando unctum est [h. postquam unctum est]. [B. XVII.] Cumque ingrederetur Moses tabernaculum foederis, ut consuleret oraculum, audiebat vocem loquentis ad se de propitiatorio, quod erat super arca testimonii inter duos Cherubim, unde et loquebatur ei. [Cap. VIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere Aaron, et dices ad eum: Cum posueris septem lucernas, contra eam partem, quam candelabrum respicit, lucere debebunt. Fecitque Aaron, et imposuit lucernas super candelabrum, ut praeceperat Dominus Mosi. Haec autem erat factura candelabri, ex auro ductili, tam medius stipes, quam cuncta quae ex utroque calamorum latere nascebantur; juxta exemplum quod ostendit Dominus Mosi, ita operatus est candelabrum. [B. XVIII, C. XXI.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Tolle Levitas de medio filiorum Israel, et purificabis eos juxta hunc ritum: Aspergantur aqua lustrationis, et radant omnes pilos carnis suae. Cumque laverint vestimenta sua, et mundati fuerint, tollant bovem de armento, et libamentum ejus similam oleo conspersam; bovem autem alterum de armento tu accipies pro peccato, et applicabis Levitas coram tabernaculo foederis, convocata omni multitudine filiorum Israel. Cumque Levitae fuerint coram Domino, ponent filii Israel manus suas super eos. Et offeret [h. elevabit] Aaron Levitas, munus in conspectu Domini a filiis Israel, ut serviant in ministerio ejus. Levitae quoque ponent manus suas super capita boum, e quibus unum facies pro peccato, et alterum in holocaustum Domini, ut depreceris pro eis. Statuesque Levitas in conspectu Aaron et filiorum ejus et consecrabis oblatos Domino, ac separabis de medio filiorum Israel, ut sint mei. Et postea ingredientur tabernaculum foederis [h. semper habet tabernaculum placiti] ut serviant mihi. Sicque purificabis et consecrabis eos in oblationem Domini [h. non habet Domini], quoniam dono donati sunt mihi a filiis Israel. [C. XXII.] Pro primogenitis quae aperiunt omnem vulvam in Israel, accepi eos. Mea sunt omnia primogenita filiorum Israel, tam ex hominibus quam ex jumentis. Ex die quo percussi omne primogenitum in terra Aegypti, sanctificavi eos mihi, et tuli Levitas pro cunctis primogenitis filiorum Israel: tradidique eos dono Aaron et filiis ejus de medio filiorum Israel, ut serviant mihi pro filiis Israel in tabernaculo foederis et orent pro eis, ne sit in populo plaga, si ausi fuerint accedere ad sanctuarium [h. et orent pro filiis Israel, ne sit in filiis Israel plaga, cum accesserint filii Israel ad sanctuarium]. Feceruntque Moses et Aaron et omnis multitudo filiorum Israel super Levitis quae praeceperat Dominus Mosi: purificatique sunt, et laverunt vestimenta sua. Elevavitque eos Aaron in conspectu Domini, et oravit pro eis, ut purificati ingrederentur ad officia sua [h. ut purificarentur. Et post haec ingressi sunt Levitae ad officia sua] in tabernaculum foederis coram Aaron et filiis ejus. Sicut praeceperat Dominus Mosi de Levitis, ita factum est. [B. XIX, C. XXIII.] Locutusque Dominus ad Mosen, dicens: Haec est lex Levitarum: A viginti quinque annis et supra, ingredientur, ut ministrent in tabernaculo foederis. Cumque quinquagesimum annum aetatis impleverint, servire cessabunt: eruntque ministri fratrum suorum in tabernaculo foederis, ut custodiant quae sibi fuerint commendata, opera autem ipsa [h. non habet] non faciant. Sic dispones Levitis in custodiis suis. [T. VI, B. XX, C. XIX, Cap. IX.] Locutus est Dominus ad Mosen in deserto Sinai, anno secundo postquam egressi sunt de terra Aegypti, mense primo, dicens: Faciant filii Israel Phase in tempore suo, quartadecima die mensis hujus ad vesperam, juxta omnes caeremonias et justificationes ejus. Praecepitque Moses filiis Israel, ut facerent Phase. Qui fecerunt tempore suo: quartadecima die mensis ad vesperam, in monte Sinai [h. in deserto Sinai]. Juxta omnia quae mandaverat Dominus Mosi, fecerunt filii Israel. [C. XXV.] Ecce autem quidam immundi super anima hominis, qui non poterant facere Phase in die illo, accedentes ad Mosen et Aaron dixerunt eis: Immundi sumus super anima hominis. Quare fraudamur ut non valeamus offerre oblationem Domino in tempore suo inter filios Israel? Quibus respondit Moses: State ut consulam quid praecipiat Dominus de vobis. [C. XXVI.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel: Homo qui fuerit immundus super anima, sive in via procul in gente vestra, faciat Phase Domino mense secundo, quarta decima die mensis ad vesperam, cum azymis et lactucis agrestibus [h. non habet] comedent illud: non relinquent ex eo quidpiam usque mane, et os ejus non confringent, omnem ritum Phase observabunt. Si quis autem et mundus est, et in itinere non fuit, et tamen non fecit Phase, exterminabitur anima illa de populis suis, quia sacrificium Domino non obtulit tempore suo: peccatum suum ipse portabit. Peregrinus quoque et advena si fuerit apud vos [h. advena quoque qui peregrinabitur apud vos], faciet Phase Domino juxta caeremonias et justificationes ejus. Praeceptum idem erit apud vos tam advenae quam indigenae. [B. XXI.] Igitur die qua erectum est tabernaculum, operuit illud nubes. A vespere autem super tentorium erat quasi species ignis usque mane. Sic fiebat jugiter: per diem operiebat illud nubes, et per noctem quasi species ignis. [B. XXII, C. XXVII.] Cumque ablata fuisset nubes quae tabernaculum protegebat, tunc proficiscebantur filii Israel, et in loco ubi stetisset nubes, ibi castrametabantur. Ad imperium Domini proficiscebantur, et ad imperium illius figebant tabernaculum [h. castrametabantur]. Cunctis diebus, quibus stabat nubes super tabernaculum, manebant in eodem loco; et si evenisset ut multo tempore maneret super illud, erant filii Israel in excubiis Domini, et non proficiscebantur quotquot diebus fuisset nubes super tabernaculum. Ad imperium Domini erigebant tentoria [h. proficiscebantur, et ad imperium Domini castrametabantur], et ad imperium illius deponebant. Si fuisset nubes a vespere usque mane, et statim diluculo tabernaculum reliquisset, proficiscebantur: et si post diem et noctem recessisset, dissipabant tentoria [h. proficiscebantur]. Si biduo aut uno mense vel longiori tempore fuisset super tabernaculum, manebant filii Israel in eodem loco, et non proficiscebantur: statim autem ut recessisset, movebant castra [h. non habet.]. Per verbum Domini figebant tentoria [h. castrametabantur], et per verbum illius proficiscebantur; erantque in excubiis Domini juxta imperium ejus per manum Mosi. [B. XXIII, C. XXVIII, Cap. X.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Fac tibi duas tubas [h. tibias] argenteas ductiles, quibus convocare possis multitudinem quando movenda sunt castra. Cumque increpueris [h. increpuerint] tubis, congregabitur ad te omnis turba ad ostium tabernaculi foederis. Si semel clangueris, venient ad te principes, et capita multitudinis Israel. Sin autem prolixior atque concisus clangor increpuerit [h. Si una illarum clanguerint, venient ad te principes, capita multitudinis Israel: sin autem concisus clangor increpuerit], movebunt castra primi qui sunt ad orientalem plagam. In secundo autem sonitu et pari ululatu tubae levabunt tentoria [h. castra] qui habitant ad meridiem, et juxta hunc modum reliqui facient, ululantibus tubis in profectionem. Quando autem congregandus est populus, simplex tubarum clangor erit, et non concise ululabunt. Filii autem Aaron sacerdotes clangent tubis: eritque hoc legitimum sempiternum in generationibus vestris. Si exieritis ad bellum de terra vestra contra hostes, qui dimicant adversum vos, clangetis ululantibus tubis, et erit recordatio vestri coram Domino Deo vestro, ut eruamini de manibus inimicorum vestrorum. Si quando habebitis epulum, et dies festos, et Kalendas, canetis tubis super holocaustis et pacificis victimis, ut sint vobis in recordationem Dei vestri [h. in recordationem in conspectu Dei vestri]. Ego Dominus Deus vester. [T. VII, B. XXIV, C. XXIX.] Anno secundo, mense secundo, vigesima die mensis, elevata est nubes de tabernaculo foederis [h. testimonii]: profectique sunt filii Israel per turmas suas de deserto Sinai, et recubuit nubes in solitudine Pharan: Moveruntque castra primi juxta imperium Domini in manu Mosi. Filii Juda per turmas suas: quorum princeps erat Naasson filius Aminadab. In tribu filiorum Issachar fuit princeps Nathanael filius Suar. In tribus Zabulon erat princeps Eliab filius Helon. Depositumque est tabernaculum, quod portantes egressi sunt filii Gerson et Merari. Profectique sunt et filii Ruben, per turmas et ordinem suum: quorum princeps erat Elisur filius Sedeur. In tribu autem filiorum Simeon, princeps fuit Selumiel filius Surisaddai. Porro in tribu Gad erat princeps Eliasaph filius Dehuel. Profectique sunt et Caathitae portantes sanctuarium [h. Et erigebant tabernaculum donec venirent, id est, erigebant tabernaculum filii Gerson et Merari, donec venirent Caathitae]. Tamdiu tabernaculum portabatur donec venirent ad erectionis locum. Moverunt castra et filii Ephraim per turmas suas, in quorum exercitu princeps erat Elisama filius Ammiud. In tribu autem filiorum Manasse princeps fuit Gamaliel filius Phadassur. Et in tribu Benjamin dux [ Vulg. add. erat] Abidan filius Gedeoni. Novissimi castrorum omnium profecti sunt filii Dan per turmas suas, in quorum exercitu princeps fuit Ahiezer filius Amisaddai. In tribu autem filiorum Aser erat princeps Phagahiel filius Achran. Et in tribu filiorum Nephthali princeps Ahira filius Henan. Haec sunt castra [h. Hae sunt profectiones], et profectiones filiorum Israel per turmas suas, quando egrediebantur. [B. XXV, C. XXX.] Dixitque Moses Hobab filio Raguel Madianiti, cognato suo: Proficiscimur ad locum quem Dominus daturus est nobis: veni nobiscum, ut benefaciamus tibi: quia Dominus bona promisit Israel. Cui ille respondit: Non vadam tecum, sed revertar in terram meam, in qua natus sum. Et ille: Noli, inquit, nos relinquere: tu enim nosti in quibus locis per desertum castra ponere debeamus, et eris ductor noster [h. Tu enim nosti quomodo in deserto castrametati sumus, et eris nobis ut oculi]. Cumque nobiscum veneris, quidquid optimum fuerit ex opibus, quas nobis daturus [ Vulg. traditurus] est Dominus, dabimus tibi. [B. XXVI.] Profecti sunt ergo de monte Domini viam trium dierum, arcaque foederis Domini praecedebat eos, per dies tres providens castrorum locum. Nubes quoque Domini super eos erat per diem, cum incederent. Cumque elevaretur arca, dicebat Moses. Surge, Domine, et dissipentur inimici tui, et fugiant qui oderunt te, a facie tua. Cum autem deponeretur, aiebat: Revertere, Domine, ad multitudinem exercitus Israel. [B. XXVII, C. XXXI, Cap. XI.] Interea ortum est murmur populi, quasi dolentium pro labore, contra Dominum. Quod cum audisset Dominus, iratus est. Et accensus in eos ignis Domini devoravit extremam castrorum partem. Cumque clamasset populus ad Mosen, oravit Moses ad Dominum, et absorptus est ignis. Vocavitque nomen loci illius, Incensio: eo quod incensus fuisset contra eos ignis Domini. [B. XXVIII. C. XXXII.] Vulgus quippe promiscuum, quod ascenderat cum eis, flagravit desiderio, sedens et flens, junctis sibi pariter filiis Israel, et ait: Quis dabit nobis ad vescendum carnes? Recordamur piscium, quos comedebamus in Aegypto gratis, in mentem nobis veniunt cucumeres, et pepones, porrique et cepae, et allia. [h. Nunc autem anima nostra arida est]. Anima nostra arida est, nihil aliud respiciunt oculi nostri nisi man. [C. XXXIII.] Erat autem man quasi semen coriandri, coloris bdellii. Circumibatque populus, et colligens illud, frangebat mola, sive terebat in mortario, coquens in olla, et faciens ex eo tortulas saporis quasi panis oleati. Cumque descenderet nocte super castra ros, descendebat pariter et man. Audivit ergo Moses flentem populum per familias, singulos per ostia tentorii sui. Iratusque est furor Domini valde: sed et Mosi intoleranda res visa est. Et ait ad Dominum: Cur afflixisti servum tuum? quare non invenio gratiam coram te? et cur imposuisti pondus universi populi hujus super me? Numquid ego concepi omnem hanc multitudinem, vel genui eam, ut dicas mihi: Porta eos in sinu tuo sicut portare solet nutrix infantulum, et defer in terram, pro qua jurasti patribus eorum? Unde mihi carnes, ut dem tantae multitudini? flent contra me, dicentes: Da nobis carnes, ut comedamus. Non possum solus sustinere omnem hunc populum, quia gravis mihi est. Sin aliter tibi videtur, obsecro [h. Si sic mihi facturus es, obsecro], ut interficias me, et inveniam gratiam in oculis tuis, ne tantis afficiar malis. [B. XXIX.] Et dixit Dominus ad Mosen: Congrega mihi septuaginta viros de senibus Israel, quos tu nosti quod senes populi sint ac magistri: et duces eos ad ostium tabernaculi foederis [h. ad tabernaculum foederis], faciesque ibi stare tecum, ut descendam, et loquor tibi: et auferam de spiritu tuo, tradamque eis, ut sustentent tecum onus populi, et non tu solus graveris. Populo quoque dices: Sanctificamini cras, et comedetis carnes. Ego enim audivi vos dicere: Quis dabit nobis escas carnium? bene nobis erat in Aegypto. Ut det vobis Dominus carnes, et comedatis [h. Dabit quoque Dominus vobis carnes, et comedetis]: non uno die, nec duobus, vel quinque aut decem, nec viginti quidem, sed usque ad mensem dierum, donec exeat per nares vestras, et vertatur in nauseam, eo quod repuleritis Dominum, qui in medio vestri est, et fleveritis coram eo dicentes: Quare egressi sumus ex Aegypto? [C. XXXIV.] Et ait Moses: Sexcenta millia peditum hujus populi sunt. Et tu dicis: Dabo eis esum carnium mense integro? Numquid ovium et boum multitudo caedetur, ut possit sufficere ad cibum? vel omnes pisces maris in unum congregabuntur, ut eos satient? Cui respondit Dominus: Numquid manus Domini invalida est? Jam nunc videbis utrum meus sermo opere compleatur. [B. XXX, C. XXXV.] Venit igitur Moses, et narravit populo verba Domini, congregans septuaginta viros de senibus populi [ Vulg. Israel], quos stare fecit circa tabernaculum. Descenditque Dominus per nubem, et locutus est ad eum auferens de spiritu, qui erat in Mose, et dans septuaginta viris. Cumque requievisset in eis spiritus, prophetaverunt, nec ultra cessaverunt [h. et non cessaverunt]. Remanserant autem in castris duo viri, quorum unus vocabatur Eldad, et alter Medad, super quos requievit spiritus. Nam et ipsi descripti fuerant, et non exierant ad tabernaculum. Cumque prophetarent in castris, cucurrit puer, et nuntiavit Mosi, dicens: Eldad et Medad prophetant in castris. Statim Josue filius Nun, minister Mosi, electus e pluribus, ait: Domine mi Mose, prohibe eos [h. reclude eos]. At ille: Quid, inquit, aemularis pro me? quis tribuat ut omnis populus prophetet, et det eis Dominus spiritum suum? [B. XXXI.] Reversusque est Moses, et majores natu Israel in castra. Ventus autem egrediens a Domino, arreptas trans mare coturnices detulit, et demisit in castra itinere quantum uno die confici potest, ex omni parte castrorum per circuitum, volabantque in aere duobus cubitis altitudine super terram [h. ex omni parte castrorum per circuitum, et duorum cubitorum altitudine super faciem terrae]. Surgens ergo populus toto die illo, et nocte, ac die altero, congregavit coturnicum, qui parum, decem coros [h. qui parum decem aggeres, qui Hebraice dicuntur hamarim], et siccaverunt eas per gyrum castrorum. Adhuc carnes erant in dentibus [h. inter dentes] eorum, nec defecerat hujuscemodi cibus: et ecce furor Domini concitatus in populum, percussit eum plaga magna nimis. Vocatusque est ille locus, Sepulcra concupiscentiae: ibi enim sepelierunt populum qui desideraverat. [T. VIII.] Egressi autem de Sepulcris concupiscentiae venerunt in Asaroth, et manserunt ibi. [B. XXXII, C. XXXVI, Cap. XII.] Locutaque est Maria et Aaron contra Mosen propter uxorem ejus Aethiopissam, et dixerunt: Num per solum Mosen locutus est Dominus? nonne et nobis similiter est locutus? Quod cum audisset Dominus (erat enim Moses vir mitissimus super omnes homines, qui morabantur in terra), statim locutus est ad eum, et ad Aaron et ad Mariam: Egredimini vos tantum tres ad tabernaculum foederis. Cumque fuissent egressi, descendit Dominus in columna nubis, et stetit in introitu tabernaculi vocans Aaron et Mariam. Qui cum issent, dixit ad eos: Audite sermones meos: Si quis fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moses, qui in omni domo mea fidelissimus est: ore enim ad os loquor ei, et palam, et non per aenigmata et figuras Dominum videt [h. et figuram Domini aspexit]. Quare ergo non timuistis detrahere servo meo Mosi? Iratusque contra eos, abiit: nubes quoque recessit, quae erat super tabernaculum: et ecce Maria apparuit candens lepra quasi nix. Cumque respexisset eam Aaron, et vidisset perfusam lepra, ait ad Mosen: Obsecro, domine mi, ne imponas nobis hoc peccatum, quod stulte commisimus, ne fiat haec quasi mortua, et ut abortivum quod projicitur de vulva matris suae. Ecce jam medium carnis ejus devoratum est a lepra [h. medietate carnis ejus jam consumpta]. Clamavitque Moses ad Dominum, dicens: Deus, obsecro, sana eam. Cui respondit Dominus: Si pater ejus exspuisset in faciem illius, nonne debuerat saltem septem dierum rubore suffundi? Separetur septem diebus extra castra, et postea revocabitur [h. colligetur]. Exclusa est itaque Maria extra castra septem diebus: et populus non est motus de loco illo, donec revocata [h. collecta] est Maria. [B. XXXIII, Cap. XIII.] Profectusque est populus de Aseroth, fixis tentoriis [h. castrametati sunt] in deserto Pharan. Ibique, locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Mitte viros, qui considerent terram Chanaan, quam daturus sum filiis Israel, singulos de singulis tribubus, ex principibus [h. patrum suorum]. Fecit Moses quod Dominus imperaverat, de deserto Pharan mittens principes viros, quorum ista sunt nomina. De tribu Ruben, Sammua filium Zecchur. De tribu Simeon, Saphat filium Huri. De tribu Juda, Chaleb filium Jephonne. De tribu Issachar, Igal filium Joseph. De tribu Ephraim, Osee filium Nun. De tribu Benjamin, Phalti filium Raphu. De tribu Zabulon, Geddiel filium Sodi. De tribu Joseph, ex tribu [ Vulg. sceptri] Manasse, Gaddi filium Susi. De tribu Dan, Ammiel filium Gemalli. De tribu Aser, Sathur [ Vulg. Sthur] filium Michael. De tribu Nephtali, Naabi filium Vaphsi. De tribu Gad, Guel filium Machi. [C. XXXVII.] Haec sunt nomina virorum, quos misit Moses ad considerandam terram: voca vitque Osee filium Nun, Josue. Misit ergo eos Moses ad considerandam terram Chanaan, et dixit ad eos: Ascendite per meridianam plagam. Cumque veneritis ad montes [h. montem, id est, Jerusalem], considerate terram, qualis sit, et populum qui habitator est ejus, utrum fortis sit an infirmus: pauci numero an plures: ipsa terra, bona an mala: urbes quales, muratae an absque muris: humus, pinguis an sterilis, nemorosa an absque arboribus. Confortamini, et afferte nobis de fructibus terrae. Erat autem tempus quando jam praecoces uvae vesci possunt. Cumque ascendissent, exploraverunt terram a deserto Sin, usque Roob intrantibus Emath. Ascenderuntque ad meridiem, et venerunt in Hebron, ubi erant Ahiman et Sesai et Tholmai filii Enac. Nam Hebron septem annis ante Thanim urbem Aegypti condita est. Pergentesque usque ad torrentem Botri, absciderunt palmitem cum uva sua, quem portaverunt in vecte duo viri. De malis quoque granatis et de ficis loci illius tulerunt: qui appellatus est Nehel-Eschol, id est, Torrens Botri, eo quod botrum inde portassent filii Israel. Reversique exploratores terrae post quadraginta dies, omni regione circuita [h. non habet] venerunt ad Mosen et Aaron et ad omnem coetum filiorum Israel in desertum Pharan, quod est in Cades. Locutique eis et omni multitudini ostenderunt fructus terrae, et narraverunt, dicentes: Venimus in terram, ad quam misisti nos quae revera fluit lacte et melle, ut ex his fructibus cognosci potest: sed cultores fortissimos habet, et urbes grandes nimis [ Vulg. tac. nimis] atque muratas. Stirpem Enac vidimus ibi. Amalec habitat in meridie, Hethaeus et Jebusaeus et Amorrhaeus in montanis: Chananaeus vero moratur juxta mare et circa fluenta Jordanis. Inter haec Chaleb compescens murmur populi, qui oriebatur contra Mosen, ait: Ascendamus, et possideamus terram, quoniam poterimus obtinere eam. Alii vero, qui fuerant cum eo, dicebant: Nequaquam ad hunc populum valemus ascendere, quia fortior nobis est. Detraxeruntque terrae, quam inspexerant, apud filios Israel, dicentes: terra, quam lustravimus, devorat habitatores suos: populus, quem aspeximus, procerae staturae est. Ibi vidimus monstra quaedam filiorum Enac de genere giganteo: quibus comparati, quasi locustae videbamur. [B. XXXIV, Cap. XIV.] Igitur vociferans omnis turba flevit nocte illa, et murmurati sunt contra Mosen et Aaron cuncti filii Israel, dicentes: Utinam mortui essemus in Aegypto: et in hac vasta solitudine utinam pereamus, et non inducat nos Dominus in terram istam, ne cadamus gladio, [h. Utinam mortui essemus in Aegypto, aut in hac vasta solitudine. Quare Dominus inducit nos in terram istam, ut cadamus gladio?] et uxores ac liberi nostri ducantur captivi. Nonne melius est reverti in Aegyptum? Dixeruntque alter ad alterum: Constituamus nobis ducem, et revertamur in Aegyptum. Quo audito Moses et Aaron ceciderunt proni in terram coram omni multitudine filiorum Israel. At vero Josue filius Nun, et Chaleb filius Jephonne, qui et ipsi lustraverant terram, sciderunt vestimenta sua, et ad omnem multitudinem filiorum Israel locuti sunt: Terra quam circuivimus, valde bona est. Si propitius fuerit Dominus, inducet nos in eam, et tradet humum lacte et melle manantem. Nolite rebelles esse contra Dominum: neque timeatis populum terrae hujus, quia sicut panem ita eos possumus devorare. Recessit ab illis praesidium: Dominus nobiscum est, nolite metuere. Cumque clamaret omnis multitudo, et lapidibus eos vellet opprimere, apparuit gloria Domini super tectum foederis [h. in tabernaculo foederis] cunctis filiis Israel. [B. XXXV.] Et dixit Dominus ad Mosen: Usquequo detrahet mihi populus iste? Quousque non credent mihi, in omnibus signis, quae feci coram eis? Feriam igitur eos pestilentia, atque consumam: te autem faciam principem super gentem magnam, et fortiorem, quam haec est [h. Te autem faciam in gentem magnam et fortiorem, quam haec est]. [C. XXXVIII.] Et ait Moses ad Dominum: Ut audiant Aegyptii, de quorum medio eduxisti populum istum, et habitatores terrae hujus, qui audierunt quod tu, Domine, in populo isto sis, et facie videaris ad faciem. Et nubes tua protegat illos, et in columna nubis praecedas eos per diem, et in columna ignis per noctem: quod occideris tantam multitudinem quasi unum hominem, et dicant: Non poterat introducere populum in terram, pro qua juraverat: idcirco occidit eos in solitudine. Magnificetur ergo fortitudo Domini sicut jurasti dicens [h. sicut locutus es, dicens]: Dominus patiens et multae misericordiae, auferens iniquitatem et scelera, nullumque innoxium derelinquens, qui visitas peccata patrum in filios in tertiam et quartem generationem. Dimitte, obsecro, peccatum populi hujus secundum magnitudinem misericordiae tuae, sicut propitius fuisti egredientibus de Aegypto usque ad locum istum. [B. XXXVI.] Dixitque Dominus: Dimisi juxta verbum tuum. Vivo ego, et implebitur gloria Domini universa terra. Attamen omnes homines qui viderunt majestatem meam, et signa, quae feci in Aegypto et in solitudine, et tentaverunt me jam per decem vices, nec obedierunt voci meae, non videbunt terram pro qua juravi patribus eorum, nec quisquam ex illis, qui detraxit mihi, intuebitur eam. Sed [ Vulg. tac. Sed] servum meum Chaleb, qui plenus alio spiritu secutus est me, inducam in terram hanc, quam circuivit, et semen ejus possidebit eam. Quoniam Amalecites et Chananaeus habitant in vallibus. Cras movete castra, et revertimini in solitudinem per viam maris Rubri. [C. XXXIX.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Usquequo multitudo haec pessima murmurat contra me? querelas filiorum Israel audivi. Dic ergo eis: Vivo ego, ait Dominus: sicut locuti estis, audiente me, sic faciam vobis. In solitudinem hanc jacebunt cadavera vestra. Omnes qui numerati estis a viginti annis et supra, et murmurastis contra me, non intrabitis terram, super quam levavi manum meam ut habitare vos facerem [h. in ea], praeter Chaleb filium Jephonne, et Josue filium Nun. Parvulos autem vestros, de quibus dixistis, quod praedae hostibus forent, introducam, ut videant terram, quae vobis displicuit. Vestra cadavera jacebunt in solitudine [h. in solitudine ista]. Filii vestri erunt vagi [h. pastores] in deserto anni quadraginta, et portabunt fornicationem vestram, donec consumantur cadavera [h. vestra] patrum in deserto, juxta numerum quadraginta dierum, quibus considerastis terram: annus pro die imputabitur. Et [h. non habet] quadraginta annis recipietis iniquitates vestras, et scietis ultionem meam: quoniam sicut locutus sum, ita faciam omni multitudini huic pessimae, quae consurrexit adversum me: in solitudine hac deficiet, et morietur. [C. XL.] Igitur omnes viri, quos miserat Moses ad contemplandam terram, et qui reversi murmurare fecerant contra eum omnem multitudinem, detrahentes terrae quod esset mala, mortui sunt atque percussi in conspectu Domini. Josue autem filius Nun, et Chaleb filius Jephonne, vixerunt ex omnibus, qui perrexerant ad considerandam terram. Locutusque est Moses universa verba haec ad omnes filios Israel, et luxit populus nimis. Et ecce mane primo surgentes ascenderunt verticem montis, atque dixerunt: Parati sumus ascendere ad locum, de quo Dominus locutus est, quia peccavimus. Quibus Moses: Cur, inquit, transgredimini verbum Domini, quod vobis non cedet in prosperum? [C. XLI.] Nolite ascendere, non enim est Dominus vobiscum [h. in medio vestrum], ne corruatis coram inimicis vestris. Amalecites et Chananaeus ante vos sunt, quorum gladio corruetis, eo quod nolueritis acquiescere Domino, nec erit Dominus vobiscum. At illi contenebrati ascenderunt in verticem montis. Arca autem testamenti Domini et Moses non recesserunt de castris. Descenditque Amalecites et Chananaeus, qui habitabat in monte, et percutiens eos, atque concidens, persecutus est eos usque Horma. [T. IX, B. XXXVII, C. XLII, Cap. XV.] Locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad filios Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram habitationis vestrae, quam ego dabo vobis, et feceritis oblationem Domino in holocaustum, aut victimam, vota solventes, vel sponte offerentes munera, aut in solemnitatibus vestris adolentes odorem suavitatis Domino, de bobus, sive de ovibus: offeret quicumque immolaverit victimam, sacrificium similae decimam partem ephi [h. non habet] conspersam oleo, quod mensuram habebit quartam partem hin, et vinum ad liba fundenda ejusdem mensurae dabit in holocaustum, sive in victimam. Per agnos singulos et [h. Et per singulos] arietes erit sacrificium similae duarum decimarum, quae conspersa sit oleo tertiae partis hin: et vinum ad libamentum tertiae partis hin [ Vulg. tac. hin] ejusdem mensurae offeret in odorem suavitatis Domino. Quando vero de bobus feceris holocaustum aut hostiam, ut impleas votum, vel pacificas victimas, dabis per singulos boves similae tres decimas conspersae oleo, quod habeat medium mensurae hin, et vinum ad liba fundenda ejusdem mensurae in oblationem suavissimi odoris Domino. Sic facies per singulos boves et arietes et agnos et haedos. Tam indigenae, quam peregrini eodem ritu offerent sacrificia. Unum praeceptum erit atque judicium [h. legitimum unum et judicium unum ] tam vobis quam advenis terrae. [B. XXXVIII, C. XLIII.] Locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cum veneritis in terram, quam dabo vobis, et comederitis de panibus regionis illius, separabitis primitias Domino de cibis vestris. Sicut de areis primitias separatis, ita et de pulmentis [h. de farina conspersa] dabitis primitiva Domino [h. a generatione et generationibus vestris]. [C. XLIV.] Quod si per ignorantiam praeterieritis quidquam horum, quae locutus est Dominus ad Mosen, et mandavit per eum ad vos, a die, qua coepit jubere et ultra, oblitaque fuerit facere multitudo: offeret vitulum de armento, holocaustum in odorem suavissimum Domino, et sacrificium ejus ac liba, ut caeremoniae postulant, hircumque pro peccato, et rogabit sacerdos pro omni multitudine filiorum Israel, et dimittetur eis, quoniam non sponte peccaverunt, nihilominus offerentes incensum Domino pro se et pro peccato atque errore suo: et dimittetur universae plebi filiorum Israel, et advenis, qui peregrinantur inter vos [ Vulg. eos]: quoniam culpa est omnis populi per ignorantiam. Quod si anima una nesciens peccaverit, offeret capram anniculam pro peccato suo, et deprecabitur pro ea sacerdos, quod inscia peccaverit coram Domino: impetrabitque ei veniam, et dimittetur illi. Tam indigenis quam advenis una lex erit omnium, qui peccaverint ignorantes. [C. XLV.] Anima vero, quae per superbiam aliquid commiserit, sive civis sit ille, sive peregrinus (quoniam adversus Dominum rebellis fuit), peribit de populo suo: verbum enim Domini contempsit, et praeceptum illius fecit irritum: idcirco delebitur, et portabit iniquitatem suam. [B. XXXIX, C. XLVI.] Factum est autem cum essent filii Israel in solitudine, et invenissent hominem colligentem ligna in die sabbati, obtulerunt eum Mosi et Aaron et universae multitudini. Qui recluserunt eum in carcerem, nescientes quid super eo facere deberent. Dixitque Dominus ad Mosen: Morte moriatur homo iste, obruat eum lapidibus omnis turba extra castra. Cumque eduxissent eum foras, obruerunt [ Vulg. add. eum] lapidibus, et mortuus est sicut praeceperat Dominus. [B. XL, C. XLVII.] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Loquere filiis Israel, et dices ad eos ut faciant sibi fimbrias per angulos palliorum, ponentes [h. per generationes suas, ponentes, etc.] in eis vittas hyacinthinas: quas cum viderint, recordabuntur [ Vulg. recordentur] omnium mandatorum Domini, nec sequantur cogitationes suas, et oculos per res varias fornicantes: sed magis memores praeceptorum Domini faciant ea, sintque sancti Deo suo. Ego Dominus Deus vester qui eduxi vos de terra Aegypti, ut essem vester Deus [h. Ego Dominus Deus vester]. [T. X, B. XLI, Cap. XVI.] Ecce autem Core filius Isaac, filii Caath, filii Levi, et Dathan atque Abiram filii Eliab, On quoque filius Pheleth de filiis Ruben, surrexerunt contra Mosen, aliique filiorum Israel ducenti quinquaginta viri proceres synagogae, et qui tempore concilii per nomina vocabantur. Cumque stetissent adversum Mosen et Aaron, dixerunt: Sufficiat vobis: quia omnis multitudo sanctorum est, et in ipsis est Dominus [h. in medio eorum Dominus]: Cur elevamini super populum Domini? Quod cum audisset Moses, cecidit pronus in faciem [h. cecidit super facies]: locutusque est ad Core et ad omnem multitudinem: Mane, inquit, notum faciet Dominus qui ad se pertineant, et sanctos applicabit sibi: et quos elegerit, appropinquabunt ei. Hoc igitur facite: Tollat unusquisque thuribula sua, tu Core, et omne concilium tuum: et hausto cras igne, ponite desuper thymiama coram Domino: et quemcumque elegerit, ipse erit sanctus: multum erigimini, filii Levi. Dixitque rursum ad Core: Audite, filii Levi: Num parum vobis est, quod separavit vos Deus Israel ab omni populo, et junxit sibi, ut serviretis ei in cultu tabernaculi, et ut staretis coram frequentia populi, et ministraretis ei [h. ei, id est, populo]? Idcirco ad se fecit accedere te et omnes fratres tuos filios Levi, ut vobis etiam sacerdotium vindicetis, et omnis globus tuus stet contra Dominum? quid est enim Aaron ut murmuretis contra eum? Misit ergo Moses ut vocaret Dathan et Abiram filios Eliab. Qui responderunt: Non venimus. Numquid parum est tibi [h. non habet] quod eduxisti nos de terra, quae lacte et melle manabat, ut occideres nos in deserto, nisi et dominatus fueris nostri? Revera induxisti nos in terram, quae fluit rivis lactis et mellis, et dedisti nobis possessiones agrorum et vinearum, an et oculos nostros vis eruere? Non venimus [h. Non enim induxisti nos in terram quae fluit rivis lactis et mellis, nec dedisti nobis possessiones agrorum et vinearum. Etiamsi oculi virorum illorum eruerentur, non veniemus]. Iratusque Moses valde, ait ad Dominum: Ne respicias sacrificia eorum: tu scis quod ne asellum quidem umquam acceperim ab eis, nec afflixerim quempiam eorum: Dixitque ad Core: Tu et omnis congregatio tua state seorsum coram Domino, et Aaron die crastino separatim. Tollite singuli thuribula vestra, et ponite super ea incensum, offerentes Domino ducenta quinquaginta thuribula: Aaron quoque teneat thuribulum suum. Quod cum fecissent, stantibus Mose et Aaron, et coacervassent adversum eos omnem multitudinem ad ostium tabernaculi, apparuit cunctis gloria Domini. [B. XLII.] Locutusque Dominus ad Mosen et Aaron, ait: Separamini de medio congregationis hujus, ut eos repente disperdam. Qui ceciderunt proni in faciem, atque dixerunt: Fortissime Deus spirituum universae carnis, num uno peccante, contra omnes ira tua desaeviet [h. contra omnes indignaberis]? Et ait Dominus ad Mosen: Praecipe universo populo ut separetur a tabernaculis Core, Dathan et Abiram. Surrexitque Moses, et abiit ad Dathan et Abiram: et sequentibus eum senioribus Israel, dixit ad turbam: Recedite a tabernaculis hominum impiorum [h.] istorum, et nolite tangere quae ad eos pertinent, ne involvamini in peccatis eorum. Cumque recessissent a tentoriis eorum per circuitum, Dathan et Abiram egressi stabant in introitu papilionum suorum, cum uxoribus et liberis, omnique frequentia: Et ait Moses: In hoc scietis, quod Dominus miserit me ut facerem universa quae cernitis, et non ex proprio corde ea protulerim: Si consueta hominum morte interierint, et visitaverit eos plaga, qua et caeteri visitari solent, non misit me Dominus: sin autem novam rem fecerit Dominus, ut aperiens terra os suum deglutiat eos et omnia quae ad illos pertinent, descenderintque viventes in infernum, scietis, quod blasphemaverint Dominum. Confestim igitur ut cessavit loqui, disrupta est terra sub pedibus eorum: et aperiens os suum, devoravit [h. deglutivit] illos cum tabernaculis suis et universa substantia [ Vulg. add. eorum], descenderuntque vivi in infernum operti humo, et perierunt de medio multitudinis. At vero omnis Israel, qui stabat per gyrum, fugit ad clamorem pereuntium, dicentes: Ne forte et nos terra deglutiat. Sed et ignis egressus a Domino, interfecit ducentos quinquaginta viros, qui offerebant incensum. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe [h. dic] Eleazaro filio Aaron sacerdoti ut tollat thuribula quae jacent in incendio, et ignem huc illucque dispergat: quoniam sanctificata sunt in mortibus peccatorum, producatque ea in laminas [h. Et eadem thuribula peccatorum producat in laminas], et affigat altari eo quod oblatum sit in eis incensum Domino, et sanctificata sint, ut cernant ea pro signo et monimento filii Israel. Tulit ergo Eleazar sacerdos thuribula aenea, in quibus obtulerant hi quos incendium devoravit, et produxit ea in laminas, affigens altari, ut haberent postea filii Israel, quibus commonerentur, ne quis accedat alienigena, et qui non est de semine Aaron, ad offerendum incensum Domino, ne patiatur sicut passus est Core, et omnis congregatio ejus, loquente Domino ad Mosen. Murmuravit autem omnis multitudo filiorum Israel sequenti die contra Mosen et Aaron, dicens: Vos interfecistis populum Domini. Cumque oriretur seditio, et tumultus incresceret, Moses et Aaron fugerunt ad tabernaculum foederis. Quod postquam ingressi sunt, operuit nubes tabernaculum [ Vulg. tac. tabernaculum], et apparuit gloria Domini. Dixitque Dominus ad Mosen: Recedite de medio hujus multitudinis, etiam nunc delebo eos. [B. XLIII, C. XLVIII]. Cumque jaceret in terra, dixit Moses ad Aaron: Tolle thuribulum, et hausto igne de altari, mitte incensum desuper, pergens cito ad populum, ut roges pro eis: jam enim egressa est ira [h. indignatio] a Domino, et plaga desaevit. Quod cum fecisset Aaron, et cucurrisset ad mediam multitudinem, quam jam vastabat incendium, obtulit thymiama: et stans inter mortuos ac viventes, pro populo deprecatus est, et plaga [h. incendium] cessavit. Fuerunt autem qui percussi sunt, quatuordecim millia hominum, et septingenti absque his qui perierant in seditione Core. Reversusque est Aaron ad Mosen ad ostium tabernaculi foederis postquam quievit interitus. [B. XLIV, C. XLIX, Cap. XVII.] Et locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere ad filios Israel, et accipe ab eis virgas singulas per cognationes suas, a cunctis principibus tribuum, virgas duodecim [h. et sint virgae duodecim], et uniuscujusque nomen superscribes virgae suae. Nomen autem Aaron erit in tribu [h. in virga]. Levi, et una virga cunctas eorum [ Vulg. seorsum] familias continebit: ponesque eas in tabernaculo foederis coram testimonio, ubi loquar ad te. Quem ex his elegero, germinabit virga ejus, et cohibebo a me querimonias filiorum Israel, quibus contra vos murmurant. Locutusque est Moses ad filios Israel: et dederunt ei omnes principes virgas per singulas tribus: fueruntque virgae duodecim cum [h. Cum. Nostri, absque] virga Aaron. Quas cum posuisset Moses coram Domino in tabernaculo testimonii, sequenti die regressus invenit germinasse virgam Aaron in domo Levi, et turgentibus gemmis, eruperant flores, qui, foliis dilatatis, in amygdalas deformati sunt [h. qui in amygdalas de formati sunt]. Protulit ergo Moses omnes virgas de conspectu Domini ad cunctos filios Israel: videruntque, et receperunt singuli virgas suas. Dixitque Dominus ad Mosen: Refer virgam Aaron in tabernaculum testimonii, ut servetur ibi in signum rebellium filiorum [ Vulg. add. Israel], et quiescant querelae eorum a me, ne moriantur. Fecitque Moses sicut praeceperat Dominus. Dixerunt autem filii Israel ad Mosen: Ecce defecimus [ Vulg. consumpti sumus], omnes perivimus. Quicumque accedit ad tabernaculum Domini, morietur [ Vulg. moritur]. Num usque ad internecionem cuncti delendi sumus? [T. XI, B. XLV, C. L, Cap. XVIII.] Dixitque Dominus ad Aaron: Tu, et filii tui, et domus patris tui tecum, portabitis iniquitatem sanctuarii: et tu et filii tui simul sustinebitis peccata sacerdotii vestri. Sed et fratres tuos de tribu Levi, sceptrum patris tui sume tecum, praestoque sint et ministrent tibi, tu autem et filii tui ministrabitis in tabernaculo testimonii. Excubabuntque Levitae ad praecepta tua, et ad cuncta opera tabernaculi: ita dumtaxat, ut ad vasa sanctuarii et ad altare non accedant, ne et illi moriantur, et vos pereatis simul. Sint autem tecum, et excubent in custodiis tabernaculi, et in omnibus caeremoniis ejus. Alienigena non miscebitur vobis. Excubate in custodia sanctuarii, et in ministerio altaris, ne oriatur indignatio super filios Israel. Ego dedi vobis fratres vestros Levitas de medio filiorum Israel, et tradidi domum Domino, ut serviant in ministeriis tabernaculi ejus. Tu autem et filii tui, custodite sacerdotium vestrum; et omnia quae ad cultum altaris pertinent, et intra velum sunt, per sacerdotes administrabuntur. Si quis externus accesserit, occidetur [h. morietur]. [B. XLVI, C. LI]. Locutusque est Dominus ad Aaron: Ecce ego dedi tibi custodiam primitiarum mearum. Omnia quae sanctificantur a filiis Israel, tibi tradidi et filiis tuis pro officio sacerdotali legitima sempiterna. Haec ergo accipies [h. Haec ergo erunt tibi] de his quae sanctificantur, et oblata sunt Domino. Omnis oblatio, et sacrificium, et quidquid pro peccato atque delicto redditur mihi, et cedit in sancta sanctorum, tuum erit, et filiorum tuorum. In sanctuario comedes illud [h. In sanctis sanctorum comedes illud]: mares tantum edent ex eo, quia consecratum est tibi. Primitias autem, quas voverint et obtulerint filii Israel, tibi dedi, et filiis, ac filiabus tuis, jure perpetuo: qui mundus est in domo tua, vescetur eis. Omnem medullam [h. pinguedinem] olei, et vini, ac frumenti, quidquid offerunt primitiarum Domino, tibi dedi. Universae frugum primitiae, quas gignit humus, et Domino deportantur, cedent in usus tuos: qui mundus est in domo tua, vescetur eis. Omne quod ex voto reddiderint filii Israel, tuum erit [h. omne quod consecratur a filiis Israel tuum erit]. Quidquid primum erumpit e vulva cunctae carnis, quam offerunt Domino, sive ex hominibus, sive de pecoribus fuerit, tui juris erit: ita dumtaxat, ut pro hominis primogenito pretium accipias, et omne animal quod immundum est, redimi facies, cujus redemptio erit post unum mensem, siclis argenti quinque [h. Cujus redemptio erit post unum mensem, ad aestimationem tuam siclis argenti quinque], pondere sanctuarii. Siclus viginti obolos habet. Primogenitum autem bovis et ovis et caprae non facies redimi, quia sanctificata sunt Domino; sanguinem tantum eorum fundes super altare, et adipes adolebis in suavissimum odorem Domino. Carnes vero in usum tuum cedent, sicut pectusculum consecratum, et armus dexter, tua erunt. Omnes primitias sanctuarii, quas offerunt filii Israel Domino, tibi dedi, et filiis ac filiabus tuis, jure perpetuo. Pactum salis est sempiternum coram Domino, tibi ac filiis tuis. [C. LII.] Dixitque Dominus ad Aaron: In terra eorum nihil possidebitis, nec habebitis partem inter eos: ego pars et haereditas tua in medio filiorum Israel: Filiis autem Levi dedi omnes decimas Israelis in possessionem, pro ministerio quo serviunt mihi in tabernaculo foederis: ut non accedant ultra filii Israel ad tabernaculum [h. foederis], nec committant peccatum mortiferum, solis filiis Levi mihi in tabernaculo servientibus, et portantibus peccata populi. Legitimum sempiternum erit in generationibus vestris. Nihil aliud possidebunt, decimarum oblatione contenti, quas in usus eorum et necessaria separavi. [C. LIII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe Levitis, atque denuntia: Cum acceperitis a filiis Israel decimas, quas dedi vobis [h. quas dedi vobis in haereditatem], primitias earum offerte Domino, id est, decimam partem decimae, ut reputetur vobis in oblationem primitivorum, tam de areis quam de torcularibus: et universis quorum accipitis primitias [h. et reputabitur vobis, quasi de area et torculari dederitis primitias], offerte Domino, et date Aaron sacerdoti. Omnia quae offeretis ex decimis, et in donaria Domini separabitis, optima et electa erunt. Dicesque ad eos: Si [h. Cum] praeclara et meliora quaeque obtuleritis ex decimis, reputabitur vobis quasi de area et torculari dederitis primitias: et comedetis eas in omnibus locis vestris, tam vos quam familiae vestrae: quia pretium est pro ministerio, quo servitis in tabernaculo testimonii. Et non peccabitis super hoc, egregia vobis et pinguia reservantes, ne polluatis oblationes filiorum Israel, et moriamini. [T. XII, B. XLVII, Cap. XIX.] Locutusque est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens: Ista religio victimae [h. religio legis] quam constituit Dominus. Praecipe filiis Israel, ut adducant ad te vaccam rufam aetatis integrae, in qua nulla sit macula, nec portaverit jugum: tradetisque eam Eleazaro sacerdoti. Qui eductam extra castra, immolabit in conspectu omnium: et tingens digitum in sanguine ejus [h. et tollens de sanguine ejus in digito suo], asperget contra fores tabernaculi septem vicibus, comburetque eam cunctis videntibus, tam pelle et carnibus ejus quam sanguine et fimo flammae traditis. Lignum quoque cedrinum, et hyssopum, coccumque bis tinctum sacerdos mittet in flammam, quae vaccam vorat. Et tunc demum, lotis vestibus et corpore suo, ingredietur in castra, commaculatusque erit usque ad vesperum. Sed et ille qui combusserit eam, lavabit vestimenta sua et corpus, et immundus erit usque ad vesperum. Colliget autem vir mundus cineres vaccae, et effundet eos [h. et ponet eos] extra castra in loco purissimo, ut sint multitudini filiorum Israel in custodiam, et in aquam aspersionis: quia pro peccato [h. quia pro peccato sunt] vacca combusta est. Cumque laverit, qui vaccae portaverit cineres, vestimenta sua, immundus erit usque ad vesperum. Habebunt hoc filii Israel et advenae, qui habitant inter eos, sanctum jure perpetuo [h. legitimum sempiternum]. Qui tetigerit cadaver hominis, et propter hoc septem diebus fuerit immundus: aspergetur ex hac aqua die tertio et septimo, et sic mundabitur. Si die tertio aspersus non fuerit, septimo non poterit emundari. Omnis qui tetigerit humanae animae morticinum, et aspersus hac commixtione non fuerit, polluet tabernaculum Domini, et peribit ex Israel: quia aqua expiationis non est aspersus, immundus erit, et manebit spurcitia ejus super eum. Ista est lex hominis qui moritur in tabernaculo: Omnes qui ingrediuntur tentorium illius, et universa vasa quae ibi sunt, polluta erunt septem diebus. Vas, quod non habuerit operculum, nec ligaturam desuper, immundum erit. Si quis in agro tetigerit cadaver occisi hominis, aut per se mortui, sive os illius, vel sepulcrum, immundus erit septem diebus. [C. LIV.] Tollentque de cineribus combustionis atque peccati [h. combustionis peccati], et mittent aquas vivas super eos in vas. In quibus cum homo mundus tinxerit hyssopum, asperget ex eo omne tentorium, et cunctam supellectilem, et homines hujuscemodi contagione pollutos: atque hoc modo mundus lustrabit immundum tertio et septimo die. Expiatusque die septimo, lavabit et se et vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperam. Si quis hoc ritu non fuerit expiatus, peribit anima illius de medio Ecclesiae: quia sanctuarium Domini polluit, et non est aqua lustrationis aspersus. Erit [h. Non est aqua lustrationis aspersus, immundus erit] hoc praeceptum legitimum sempiternum. Ipse quoque qui aspergit aquas, lavabit vestimenta sua. Omnis qui tetigerit aquas expiationis, immundus erit usque ad vesperum. Quidquid tetigerit immundus, immundum faciet: et anima quae horum quidpiam tetigerit, immunda erit usque ad vesperam. [B. XLVIII, C. LV, Cap. XX.] Veneruntque filii Israel, et omnis multitudo in desertum Sin, mense primo, et mansit populus in Cades. Mortuaque est ibi Maria, et sepulta in eodem loco. Cumque indigeret aqua populus, coierunt adversus Mosen et Aaron: et versi in seditionem, dixerunt: Utinam periissemus inter fratres nostros coram Domino. Cur eduxistis Ecclesiam Domini in solitudinem, ut et nos et nostra jumenta moriantur [ Vulg. moriamur]? Quare nos fecistis ascendere de Aegypto, et adduxistis in locum istum pessimum, qui seri non potest, qui nec ficum gignit, nec vineas, nec mala granata, insuper et aquam non habet ad bibendum? Ingressusque Moses et Aaron, dimissa multitudine, tabernaculum foederis, corruerunt proni in terram. [C. LVI.] Et apparuit gloria Domini [h. Et apparuit illis gloria Domini] super eos. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Tolle virgam, et congrega populum, tu et Aaron frater tuus, et loquimini ad petram coram eis, et illa dabit aquas. Cumque eduxeris aquam de petra, bibet omnis multitudo et jumenta ejus. Tulit igitur Moses virgam, quae erat in conspectu Domini, sicut praeceperat ei, congregata multitudine ante petram, dixitque eis: Audite, rebelles et increduli [h. non habet, increduli]. Num de petra hac vobis aquam poterimus [h. potero] ejicere? Cumque elevasset Moses manum, percutiens virga bis silicem, egressae sunt aquae largissimae, ita ut populus biberet et jumenta. Dixitque Dominus ad Mosen et Aaron: Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israel, non introducetis hos populos in terram quam dabo eis. Haec est aqua contradictionis, ubi jurgati sunt filii Israel contra Dominum, et sanctificatus est in eis. [T. XIII, B. XLIX.] Misit interea nuntios Moses de Cades ad regem Edom, qui dicerent: Haec mandat [h. dicit] Frater tuus Israel. Nosti omnem laborem qui apprehendit [h. invenit] nos, quomodo descenderint patres nostri in Aegyptum, et habitaverimus ibi multo tempore, afflixerintque nos Aegyptii, et patres nostros, et quomodo clamaverimus ad Dominum, et exaudierit nos, miseritque angelum, qui eduxerit nos de Aegypto. Et ecce in urbe Cades, quae est in extremis finibus tuis, positi obsecramus, ut nobis transire liceat per terram tuam. Non ibimus per agros, nec per vineas, non bibemus aquas de puteis tuis, sed gradiemur via publica, nec ad dexteram nec ad sinistram declinantes, donec transeamus terminos tuos. [C. LVII.] Cui respondit Edom: Non transibis per me, alioquin armatus occurram tibi. Dixeruntque filii Israel: Per tritam gradiemur viam, et si biberimus aquas tuas nos et pecora nostra, dabimus quod justum est: nulla erit in pretio difficultas, tantum velociter transeamus. At ille respondit: Non transibis. Statimque egressus est obvius, cum infinita multitudine, et manu forti, nec voluit acquiescere deprecanti, ut concederet transitum per fines suos, quamobrem divertit ab eo Israel. Cumque castra movissent de Cades, venerunt in montem Hor, qui est in finibus terrae Edom. [C. LVIII.] Ubi locutus est Dominus ad Mosen: Pergat, inquit, Aaron ad populos suos: non enim intrabit terram, quam dedi filiis Israel, eo quod incredulus fuerit [h. eo quod increduli fueritis] ori meo, ad Aquas contradictionis. Tolle Aaron, et filium ejus cum eo, et duces eos in montem Hor. Cumque nudaveris patrem veste sua, indues ea Eleazarum filium ejus, et Aaron colligetur, et morietur ibi. Fecit Moses ut praeceperat Dominus, et ascenderunt in montem Hor coram omni multitudine. Cumque Aaron spoliasset vestibus suis, induit eis Eleazarum filium ejus. Illo mortuo in montis supercilio, descendit cum Eleazaro. Omnis autem multitudo videns occubuisse Aaron, flevit super eo triginta diebus per cunctas familias suas. [B. LI, C. LIX, Cap. XXI.] Quod cum audisset Chananaeus rex Arad, qui habitabat ad meridiem, venisse scilicet Israel per exploratorum viam, pugnavit contra illum, et victor exsistens, duxit ex eo praedam. At Israel voto se Domino obligans ait: Si tradideris populum istum in manu mea, delebo [h. anathematizabo] urbes ejus. Exaudivitque Dominus preces Israel, et tradidit Chananaeum, quem ille interfecit, subversis urbibus ejus, et vocavit nomen loci illius Horma, id est, anathema. Profecti sunt autem et de monte Hor per viam, quae ducit ad mare Rubrum, ut circumirent terram Edom. Et taedere coepit populum itineris ac laboris. [B. LII.] Locutusque contra Deum et Mosen, ait: Cur eduxisti nos de Aegypto, ut moreremur in solitudine? Deest panis, non sunt aquae: anima nostra jam nauseat super cibo isto levissimo. Quamobrem misit Dominus in populum ignitos serpentes, ad quorum plagas [h. morsus], et mortes plurimorum, venerunt ad Mosen, atque dixerunt: Peccavimus quia locuti sumus contra Dominum et te: ora ut tollat a nobis serpentem. Oravitque Moses pro populo. [C. LX.] Et locutus est Dominus ad eum: Fac serpentem, et pone eum pro signo, qui percussus aspexerit eum, vivet. Fecit ergo Moses serpentem aeneum, et posuit eum pro signo; quem cum percussi aspicerent, sanabantur. Profectique filii Israel castrametati sunt in Oboth. Unde egressi fixere tentoria in Hieabarim, in solitudine, quae respicit Moab contra orientalem plagam. Et inde moventes, venerunt ad torrentem Zared. [B. LIII.] Quem relinquentes castrametati sunt contra Arnon, quae est in deserto, et prominet in finibus Amorrhaei. Siquidem Arnon terminus est in Moab, dividens Moabitas et Amorrhaeos. Unde dicitur in libro Bellorum Domini: Sicut fecit in mari Rubro, sic faciet in torrentibus Arnon. Scopuli torrentium inclinati sunt, ut requiescerent in Ar, et recumberent in finibus Moabitarum. [C. LXI.] Et ex eo loco apparuit puteus, super quo locutus est Dominus ad Mosen: Congrega populum, et dabo ei aquam. Tunc cecinit Israel carmen istud: Ascendat puteus. Concinebant: Puteus, quem foderunt principes, et paraverunt duces multitudinis in datore legis [h. in doctore legis], et in baculis suis. De solitudine, Matthana: et de Matthana, Nahaliel: de Nahaliel in Bamoth. De Bamoth, vallis est in regione Moab, in vertice Phasga, quod respicit contra desertum. Misit autem Israel nuntios ad Seon regem Amorrhaeorum, dicens: Obsecro ut transire mihi liceat per terram tuam, non declinabimus in agros et in vineas, non bibemus aquas ex puteis, via regia gradiemur, donec transeamus terminos tuos. Qui concedere noluit, ut transiret Israel per fines suos: quin potius, exercitu congregato, egressus est obviam in desertum, et venit in Jasa, pugnavitque contra eum. A quo percussus est in ore gladii, et possessa est terra ejus ab Arnon usque Jebboc, et filios Ammon: quia forti praesidio tenebantur termini Ammonitarum. [C. LXII.] Tulit ergo Israel omnes civitates ejus, et habitavit in urbibus Amorrhaei, in Esebon scilicet, et viculis ejus. Urbs Esebon fuit Seon regis Amorrhaei, qui pugnavit contra regem Moab: et tulit omnem [h. contra regem Moab priorem] terram, quae ditionis illius fuerat, usque Arnon. Idcirco dicitur in Proverbio: Venite in Esebon, aedificetur, et construatur civitas Seon. Ignis egressus est de Esebon, flamma de oppido Seon, et devoravit Ar Moabitarum, et habitatores excelsorum Arnon. Vae tibi, Moab! peristi, popule Chamos! Dedit filios ejus in fugam, et filias in captivitatem regi Amorrhaeorum, Seon. Jugum ipsorum disperiit ab Esebon usque Dibon: lassi pervenerunt in Nophe, et usque [h. quae contra] Medaba. [B. LIV.] Habitavit itaque Israel in terra Amorrhaei. Misitque Moses qui explorarent Jazer: cujus ceperunt viculos, et possederunt habitatores. Verteruntque se, et ascenderunt per viam Basan, et occurrit eis Og rex Basan cum omni populo suo, pugnaturus in Edrai. Dixitque Dominus ad Mosen: Ne timeas eum, quia in manu tua tradidi illum, et omnem populum ac terram ejus, faciesque illi sicut fecisti Seon regi Amorrhaeorum habitatori Esebon. Percusserunt igitur et hunc cum filiis suis, universumque populum ejus usque ad internecionem, et possederunt terram illius. [B. LV, Cap. XXII.] Profectique castrametati sunt in campestribus Moab, ubi trans Jordanem Jericho sita est. [T. XIV, C. LXIII.] Videns autem Balac filius Sepphor omnia, quae fecerat Israel Amorrhaeo, et quod pertimuissent eum Moabitae, et impetum ejus ferre non possent, dixit ad majores natu Madian: ita delebit hic populus omnes, qui in nostris finibus commorantur, quomodo solet bos herbas usque ad radices carpere. Ipse erat eo tempore rex in Moab. Misit ergo nuntios ad Balaam filium Beor hariolum, qui habitabat super flumen terrae filiorum Ammon [h. Misit ergo nuntios ad Balaam filium Behor, qui habita bat in Phetho super flumen te rrae filiorum po puli sui], ut vocarent eum, et dicerent: Ecce egressus est populus ex Aegypto, qui operuit superficiem terrae, sedens contra me. Veni igitur, et maledic populo huic, quia fortior me est: si quo modo possim percutere eum, et ejicere de terra mea [h. non habet, mea]: novi enim quod benedictus sit, cui benedixeris, et maledictus, in quem maledicta congesseris. Perrexeruntque seniores Moab, et majores natu Madian, habentes divinationis pretium in manibus. Cumque venissent ad Balaam, et narrassent ei omnia verba Balac, ille respondit: Manete hic nocte, et respondebo quidquid mihi dixerit Dominus. Manentibus autem illis apud Balaam, venit Deus, et ait ad eum: Quid sibi volunt homines isti apud te? [h. qui sunt omnes isti qui sunt apud te?] Respondit: Balac, filius Sepphor rex Moabitarum, misit ad me, dicens: Ecce populus qui egressus est de Aegypto, operuit superficiem terrae: veni et maledic ei, si quo modo possim pugnans abigere eum. Dixitque Deus ad Balaam: Noli ire cum eis, neque maledicas populo, quia benedictus est. Qui mane consurgens dixit ad principes: Ite in terram vestram, quia prohibuit me Dominus venire vobiscum. Reversi principes dixerunt ad Balac: Noluit Balaam venire nobiscum. Rursum ille multo plures et nobiliores quam ante miserat, misit. Qui, cum venissent ad Balaam, dixerunt: Sic dicit [h. Haec dicit] Balac filius Sepphor: Ne cuncteris venire ad me: paratus sum honorare te, et quidquid volueris dabo [h. faciam. Vulg. add. tibi]: veni, et maledic populo isti. Respondit Balaam: Si dederit mihi Balac plenam domum suam argenti et auri, non potero immutare verbum Domini Dei mei: ut vel plus, vel minus loquar. Obsecro, ut hic maneatis etiam hac nocte, et scire queam quid mihi rursum respondeat Dominus. Venit ergo Deus ad Balaam nocte, et ait ei: Si vocare te venerunt homines isti, surge, et vade cum eis: ita dumtaxat, ut quod tibi praecepero, facias. Surrexit Balaam mane, et strata asina sua, profectus est cum eis. Et iratus est Deus [h. Et iratus est Deus eo quod pergeret]. Stetitque angelus Domini in via contra Balaam, qui sedebat asinae, et duos pueros habebat secum. Cernens asina angelum [h.] Domini stantem in via, evaginato gladio, avertit se de itinere, et ibat per agrum. Quam cum verberaret Balaam, et vellet ad semitam reducere, stetit angelus [h.] Domini in angustiis duarum maceriarum, quibus vineae cingebantur. Quem videns asina, junxit se parieti, et attrivit sedentis pedem. At ille iterum verberabat eam: et nihilominus angelus [h.] Domini ad locum angustum transiens, ubi nec ad dexteram nec ad sinistram poterat deviare, obvius stetit. Cumque vidisset asina stantem angelum [h.] Domini, cecidit sub pedibus sedentis, qui iratus, vehementius caedebat fuste [h. baculo] latera ejus. [C. LXIV.] Aperuitque Dominus os asinae, et locuta est: Quid feci tibi? cur perculis me ecce jam tertio? Respondit Balaam: Quia commeruisti, et illusisti mihi [h. Quia illusisti mihi]: utinam haberem gladium, ut te percuterem [h. Si haberem gladium in manu mea, utique interficerem te]. Dixit asina: Nonne animal tuum sum, cui semper sedere consuevisti usque in praesentem diem? dic quid simile umquam fecerim tibi. At ille ait: Numquam. Protinus aperuit Dominus oculos Balaam, et vidit angelum [h.] Domini stantem in via, evaginato gladio, adoravitque eum pronus in terram [h. non habet, in terram]. Cui angelus [h.] Domini: Cur, inquit, tertio verberas asinam tuam? Ego veni ut adversarer tibi, quia perversa est via tua, mihique contraria, et nisi asina declinasset de via, dans locum resistenti, te occidissem, et illa viveret. Dixit Balaam: Peccavi, nesciens quod tu stares contra me, et nunc si displicet tibi ut vadam, revertar. Ait angelus [h.] Domini: Vade cum istis, et cave ne aliud quam praecepero tibi loquaris: Ivit igitur cum principibus. Quod cum audisset Balac, egressus est in occursum ejus, in oppido Moabitarum, quod situm est in extremis finibus Arnon. Dixitque ad Balaam: Misi nuntios ut vocarem te: cur non statim venisti ad me? an quia mercedem adventui tuo reddere nequeo? Cui ille respondit: Ecce adsum: numquid potero loqui aliud, nisi quod Deus posuerit in ore meo? Perrexerunt ergo simul, et venerunt in urbem, quae in extremis [Husoth, quae vertitur in Latinum, extrema] regni ejus finibus erat [h. Non habet, quae in extremis finibus regni ejus erat. Sic habet: Et venerunt in urbem]. Cumque occidisset Balac boves et oves, misit ad Balaam, et principes qui cum eo erant, munera. Mane autem facto, duxit eum ad excelsa Baal, et intuitus est extremam partem populi. [Cap. XXIII.] Dixitque Balaam ad Balac: Aedifica mihi hic septem aras, et para totidem vitulos, ejusdemque numeri arietes. Cumque fecisset juxta sermonem Balaam, imposuerunt simul vitulum et arietem super aram. Dixitque Balaam ad Balac: Sta paulisper [h. non habet paulisper] juxta holocaustum tuum, donec vadam, si forte occurrat mihi Dominus, et quodcumque imperaverit, loquar tibi. Cumque abiisset velociter, occurrit ei Deus. Locutusque est ad eum Balaam: Septem, inquit, aras erexi, et imposui vitulum et arietem desuper. Dominus autem posuit verbum in ore ejus, et ait: Revertere ad Balac, et haec loqueris. Reversus invenit stantem Balac juxta holocaustum suum, et omnes principes Moabitarum: assumptaque parabola sua, dixit: De Aram adduxit me Balac rex Moabitarum, de montibus Orientis: Veni, inquit, et maledic Jacob: propera, et detestare Israel. Quomodo maledicam, cui non maledixit Deus? Qua ratione detester quem Dominus non detestatur? De summis silicibus videbo [h. video, et considero] eum, et de collibus considerabo illum. Populus solus habitabit, et inter gentes non reputabitur. Quis dinumerare possit pulverem Jacob, et nosse numerum stirpis Israel? Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia. Dixitque Balac ad Balaam: Quid est hoc quod agis? ut malediceres inimicis meis vocavi te [h. tuli te]: et tu econtrario benediciseis. Cui ille respondit: Num aliud possum loqui, nisi quod jusserit Dominus? Dixit ergo Balac: Veni mecum in alterum locum unde partem Israelis videas, et totum videre non possis: inde maledicito ei. Cumque duxisset eum in locum sublimem, super verticem montis [h. non habet, montis] Phasga, aedificavit Balaam septem aras, et impositis desuper vitulis atque arietibus [ Vulg. vitulo et ariete], dixit ad Balac: Sta hic juxta holocaustum tuum, donec ego pergam obvius. Cui cum Dominus occurrisset, posuissetque verbum in ore ejus, ait: Revertere ad Balac, et haec loqueris [ Vulg. add. ei]. Reversus invenit eum stantem juxta holocaustum suum, et principes Moabitarum cum eo. Ad quem Balac: Quid, inquit, locutus est Dominus? Et ille assumpta parabola sua, ait: Sta, Balac, et ausculta; audi, fili Sepphor [h. Balac, et audi, ausculta, fili Sepphor, eloquia mea]: Non est Deus quasi homo, ut mentiatur: nec ut filius hominis, ut mutetur. Dixit ergo, et non faciet? locutus est, et non implebit? Ad benedicendum adductus sum, benedictionem prohibere non valeo [h. Ecce benedictiones accepi, a quibus prohiberi non valeo]. Non est idolum in Jacob, nec videtur simulacrum in Israel. Dominus Deus ejus cum eo est, et clangor victoriae regis in illo. Deus eduxit eum de Aegypto, cujus fortitudo similis est Rhinocerotis. Non est augurium in Jacob, nec divinatio in Israel. Temporibus suis dicetur Jacob et Israeli quid operatus sit Deus [h. quid operatur Deus]. Ecce populus ut leaena consurget, et quasi leo erigetur: non accubabit, donec devoret praedam, et occisorum sanguinem bibat. Dixitque Balac ad Balaam: Nec maledicas ei [ Vulg. tac. ei], nec benedicas. Et ille ait: Nonne dixi tibi, quod quidquid mihi Dominus [ Vulg. Deus] imperaret, hoc facerem? Et ait Balac ad eum: Veni et ducam te ad alium locum: si forte placeat Deo ut inde maledicas ei. Cumque duxisset cum super verticem montis Phohor, qui respicit solitudinem, dixit ei Balaam: Aedifica mihi hic septem aras, et para totidem vitulos, ejusdemque numeri arietes. Fecit Balac ut Balaam dixerat: imposuitque vitulos et arietes per singulas aras. [Cap. XXIV.] Cumque vidisset Balaam quod placeret Domino, ut benediceret Israeli, nequaquam abiit ut ante perrexerat, ut augurium quaereret: sed dirigens contra desertum vultum suum, et elevans oculos vidit Israel in tentoriis commorantem per tribus suas, et irruente in se Spiritu Dei, assumpta parabola, ait: Dixit Balaam filius Beor: dixit homo, cujus obturatus est oculus: dixit auditor sermonum Dei, qui visionem Omnipotentis intuitus est, qui cadit, et sic aperiuntur oculi ejus. Quam pulchra tabernacula tua, Jacob, et tentoria tua, Israel! ut valles nemorosae, ut horti juxta fluvios irrigui, ut tabernacula quae fixit Dominus, quasi cedri propter aquas. Fluet aqua de situla ejus, et semen illius erit in aquas multas. Tolletur propter Agag, rex ejus, et auferetur regnum illius. Deus eduxit eum de Aegypto, cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Devorabunt gentes hostes illius, ossaque eorum confringent, et perforabunt sagittis. Accubans dormivit ut leo, et quasi leaena, quam suscitare nullus audebit. [h. Quis suscitabit eum?] Qui benedixerit tibi, erit et ipse benedictus: qui maledixerit tibi [ Vulg. tac. tibi], in maledictionem reputabitur. Iratusque Balac contra Balaam, complosis manibus, ait: Ad maledicendum inimicis meis vocavi te, quibus econtrario tertio benedixisti: revertere [h. fuge] ad locum tuum. Decreveram quidem magnifice honorare te, sed Dominus privavit te honoro disposito. Respondit Balaam ad Balac: Nonne nuntiis tuis, quos misisti ad me, dixi: Si dederit mihi Balac plenam domum suam argenti et auri, non potero praeterire sermonem Domini Dei mei [h. non habet Dei mei], ut vel boni quid vel mali proferam ex corde meo: sed quidquid Dominus dixerit, hoc loquar? Verumtamen pergens ad populum meum, dabo consilium, quid populus tuus huic populo faciat extremo tempore. Sumpta igitur parabola, rursum ait: Dixit Balaam filius Beor: dixit homo, cujus obturatus est oculus: dixit auditor sermonum Dei, qui novit doctrinam Altissimi et visiones Omnipotentis videt, qui cadens apertos habet oculos. Videbo eum, sed non modo: intuebor illum, sed non prope [h. Video eum, sed non modo; considero illum, sed non prope]. Orietur stella ex Jacob, et consurget virga ex Israel, et percutiet duces Moab, vastabitque omnes filios Seth. Et erit Idumaea possessio ejus: haereditas Seir cedet inimicis suis: Israel vero fortiter aget. De Jacob erit qui dominetur, et perdat reliquias civitatis. Cumque vidisset Amalec, assumens parabolam ait: Principium gentium Amalec, cujus extrema perdentur. Vidit quoque Cinaeum: et assumpta parabola ait: Robustum est quidem habitaculum tuum: sed si in petra posueris nidum tuum, et fueris electus de stirpe Cinaei [Librariorum errore vitium inolevit, ut pro Cinaeo hic Cain scribatur], quamdiu poteris permanere? Assur enim capiet te. Assumptaque parabola iterum locutus est: heu, quis victurus est, quando ista faciet Deus? Venient in trieribus de Italia, superabunt Assyrios, vastabuntque Hebraeos, et ad extremum etiam ipsi peribunt. Surrexitque Balaam, et reversus est in locum suum: Balac quoque via, qua venerat, rediit. [T. XV, B. LVI, C. LXV, Cap. XXV.] Morabatur autem eo tempore Israel in Setthim, et fornicatus est populus cum filiabus Moab, quae vocaverunt eos ad sacrificia sua [h. ad sacrificia deorum suorum]. At illi comederunt et adoraverunt deos earum. Initiatusque est Israel Beel-Phehor, et iratus Dominus Israel [h. Adjunctusque est Israel. Vulg. tac. Israel], ait ad Mosen: Tolle cunctos principes populi, et suspende eos contra solem in patibulis: ut avertatur furor meus ab Israel. Dixitque Moses ad Judices Israel: Occidat unusquisque proximos suos, qui initiati [h. adjuncti] sunt Beel-Phehor. Et ecce unus de filiis Israel intravit coram fratribus suis ad scortum Madianitin, vidente Mose, et omni turba filiorum Israel, qui flebant ante fores tabernaculi [C. LXVI]. Quod cum vidisset Phinees filius Eleazar filii Aaron sacerdotis, surrexit de medio multitudinis, et arrepto pugione, ingressus est post virum Israeliten in lupanar, et perfodit ambos simul, virum scilicet et mulierem, in locis genitalibus. Cessavitque plaga a fiilis Israel, et occisi sunt viginti quatuor millia hominum. Dixitque Dominus ad Mosen; Phinees filius Eleazar filii Aaron sacerdotis avertit iram meam a filiis Israel, quia zelo meo commotus est contra eos, ut non ipse delerem filios Israel in zelo meo. Idcirco loquere ad eum [h. non habet, ad eum]: Ecce do ei pacem foederis mei, et erit tam ipsi quam semini illius pactum sacerdotii sempiternum, quia zelatus est pro Deo suo, et expiavit scelus filiorum Israel. Erat autem nomen viri Israelitae, qui occisus est cum Madianitide, Zambri filius Salu, dux de cognatione et tribu Simeonis. Porro mulier Madianitis, quae pariter interfecta est, vocabatur Chozbi, filia Sur, principis nobilissimi Madianitarum. [B. LVII.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Hostes vos sentiant Madianitae, et percutite eos: quia et ipsi hostiliter egerunt contra vos, et decepere insidiis per idolum Phehor, et Chozbi filiam ducis Madian sororem suam, quae percussa est in die plagae pro sacrilegio Phehor. [B. LVIII, C. LXVII, Cap. XXVI.] Postquam noxiorum sanguis effusus est, dixit Dominus ad Mosen, et Eleazarum filium Aaronis sacerdotem: Numerate omnem summam filiorum Israel a viginti annis et supra, per domos [h. per domos patrum suorum], et cognationes suas, cunctos qui possunt ad bella procedere. Locuti sunt itaque Moses et Eleazar [h. Numeraverunt itaque Moses et Eleazar] sacerdos in campestribus Moab super Jordanem contra Jericho, ad eos qui erant a viginti annis et supra, sicut Dominus imperarat, quorum iste est numerus: Ruben primogenitus Israel. Hujus filius, Enoch, a quo familia Enochitarum: et Phallu, a quo familia Phalluitarum, et Esron, a quo familia Esronitarum, et Charmi, a quo familia Charmitarum. Hae sunt familiae de stirpe Ruben: quarum numerus inventus est, quadraginta tria millia et septingenti triginta. Filius Phallu, Eliab. Hujus filii, Namuel et Dathan, et Abiram. Isti sunt Dathan et Abiram principes populi, qui surrexerunt contra Mosen et Aaron in seditione Core, quando contra Dominum rebellarunt, et aperiens terra os suum devoravit Core [h. deglutivit eos et Core], morientibus plurimis, quando combussit ignis ducentos quinquaginta viros, factum est grande miraculum, ut, Core pereunte, filii illius non perirent [h. filii quoque Core non perierunt]. Filii Simeon per cognationes suas. Namuel, ab hoc familia Namuelitarum: Jamin, ab hoc familia Jaminitarum: Jachin, ab hoc familia Jachinitarum: Zare, ab hoc familia Zareitarum: Saul, ab hoc familia Saulitarum. Hae sunt familiae de stirpe Simeon, quarum omnis numerus fuit, viginti duo millia ducenti. Filii Gad per cognationes suas: Sephon, ab hoc familia Sephonitarum: Aggi, ab hoc familia Aggitarum: Suni, ab hoc familia Sunitarum: Ozni, ab hoc familia Oznitarum: Heri, ab hoc familia Heritarum: Arod, ab hoc familia Aroditarum: Areli, ab hoc familia Arelitarum. Istae sunt familiae Gad, quarum omnis numerus fuit, quadraginta millia quingenti. Filii Juda, Her et Onan, qui ambo mortui sunt in terra Chanaan. Fueruntque filii Juda, per cognationes suas: Sela, a quo familia Selanitarum: Phares, a quo familia Pharesitarum: Zare, a quo familia Zareitarum. Porro filii Phares: Esron, a quo familia Esronitarum: et Amul, a quo familia Amulitarum. Istae sunt familiae Judae, quarum omnis numerus fuit, septuaginta sex millia quingenti. Filii Issachar, per cognationes suas: Thola, a quo familia Tholaitarum: Phua, a quo familia Phuaitarum: Jasub, a quo familia Jasubitarum: Semron, a quo familia Semronitarum. Hae sunt cognationes Issachar, quarum numerus fuit sexaginta quatuor millia trecenti. Filii Zabulon per cognationes suas: Sared, a quo familia Sareditarum. Elon, a quo familia Elonitarum: Jalel, a quo familia Jaleliritarum. Hae sunt cognationes Zabulon, quarum numerus fuit, sexaginta millia quingenti. Filii Joseph per cognationes suas, Manasse et Ephraim. De Manasse ortus est Machir, a quo familia Machiritarum. Machir genuit Galaad, a quo familia Galaaditarum. Galaad habuit filios: Hiezer, a quo familia Hiezeritarum: et Helec, a quo familia Helecitarum, et Asriel, a quo familia Asrielitarum: et Sechem, a quo familia Sechemitarum: et Semida, a quo familia Semidaitarum: et Epher, a quo familia Epheritarum. Fuit autem Epher pater Salphaad, qui filios non habebat, sed tantum filias, quarum ista sunt nomina, Maala, et Noa, et Egla, et Melcha, et Thersa. Hae sunt familiae Manasse, et numerus earum, quinquaginta duo millia septingenti. Filii autem Ephraim per cognationes suas, fuerunt hi: Suthala, a quo familia Suthalaitarum: Becher, a quo familia Becheritarum: Thahan, a quo familia Thahanitarum. Porro filius Suthala fuit Heran, a quo familia Heranitarum. Hae sunt cognationes filiorum Ephraim, quorum numerus fuit triginta duo millia quingenti. Isti sunt filii Joseph per familias suas. Filii Benjamin in cognationibus suis: Bale, a quo familia Baleitarum: Asbel, a quo familia Asbelitarum: Ahiram, a quo familia Ahiramitarum: Sephupham, a quo familia Sephuphamitarum: Hupham, a quo familia Huphamitarum. Filii Bale, Ard, et Naaman. De Ard familia Arditarum: de Naaman familia Naamitarum. Hi sunt filii Benjamin per cognationes suas, quorum numerus, quadraginta quinque millia sexcenti. Filii Dan per cognationes suas: Suham, a quo familia Suhamitarum. Hae cognationes Dan per familias suas. Omnes fuere Suhamitae, quorum numerus erat, sexaginta quatuor millia quadringenti. Filii Aser per cognationes suas: Jemna, a quo familia Jemnaitarum: Jesui, a quo familia Jesuitarum: Bria, a quo familia Briaitarum. Filii Bria, Heber, a quo familia Heberitarum, et Melchiel, a quo familia Melchielitarum. Nomen autem filiae Aser, fuit Sarah. Hae cognationes filiorum Aser, et numerus eorum, quinquaginta tria millia quadringenti. Filii Nephthali per cognationes suas: Jasel, a quo familia Jaselitarum: Guni, a quo familia Gunitarum: Jeser, a quo familia Jeseritarum. Sellem, a quo familia Sellemitarum. Hae sunt cognationes filiorum Nephthali per familias suas: quorum numerus, quadraginta quinque millia quadringenti. Ista est summa filiorum Israel, qui recensiti sunt, sexcenta millia, et mille septingenti triginta. Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Istis dividetur terra juxta numerum vocabulorum in possessiones suas. Pluribus majorem partem dabis, et paucioribus minorem: singulis, sicut nunc recensiti sunt, tradetur possessio: ita dumtaxat ut sors terram tribubus dividat et familiis. Quidquid sorte contigerit, hoc vel plures accipient, vel pauciores. [B. LIX, C. LXIX.] Hic quoque est numerus filiorum [h. non habet filiorum] Levi per familias suas: Gerson, a quo familia Gersonitarum: Caath, a quo familia Caathitarum: Merari, a quo familia Meraritarum. Hae sunt familiae Levi: Familia Lobni, familia Hebroni, familia Moholi, familia Musi, familia Cori. At vero Caath genuit Amram: qui habuit uxorem Jochebed filiam Levi, quae nata est ei in Aegypto. Haec genuit Amram viro suo filios Aaron et Mosen, et Mariam sororem eorum. De Aaron nati sunt Nadab et Abiu, et Eleazar, et Thamar: quorum Nadab: et Abiu mortui sunt, cum obtulissent ignem alienum coram Domino. Fueruntque omnes [h. non habet] qui numerati sunt, viginti tria millia generis masculini, ab uno mense et supra: quia non sunt recensiti inter filios Israel, nec eis cum caeteris est data possessio. Hic est numerus filiorum Israel, qui descripti sunt a Mose et Eleazaro sacerdote, in campestribus Moab supra Jordanem contra Jericho. Inter quos, nullus fuit eorum qui ante numerati sunt a Mose et Aaron in deserto Sinai. Praedixerat enim Dominus, quod omnes morerentur in solitudine. Nullusque remansit ex eis, nisi Chaleb filius Jephone, ex Josue filius Nun. [C. LXX, Cap. XXVII.] Accesserunt autem filiae Salphaad, filii Epher, filii Galaad, filii Machir, filii Manasse, qui fuit filius Joseph: quarum sunt nomina, Maala, et Noa, et Egla, et Melcha, et Thersa. Steteruntque coram Mose et Eleazaro sacerdote, et cunctis principibus populi ad ostium tabernaculi foederis, atque dixerunt: Pater noster mortuus est in deserto, nec fuit in seditione, quae concitata est contra Dominum sub Core, sed in peccato suo mortuus est: hic non habuit mares filios. Cur tollitur nomen illius de familia sua, quia non habuit filium? Date nobis possessionem inter cognatos [h. fratres] patris nostri. Retulitque Moses causam earum ad judicium Domini [h. Retulitque causam earum coram Domino]. Qui dixit ad eum: Justam rem postulant filiae Salphaad: da eis possessionem inter cognatos [h. fratres] patris sui, et ei in haereditatem succedant. [C. LXXI.] Ad filios autem Israel loqueris haec [h. non habet, haec]: Homo cum mortuus fuerit absque filio, ad filiam ejus transibit haereditas. Si filiam non habuerit, habebit successores fratres suos. Quod si et fratres non fuerint, dabitis haereditatem fratribus patris ejus. Sin autem nec patruos habuerit, dabitur haereditas his qui ei proximi sunt, eritque hoc filiis Israel sanctum lege perpetua, sicut praecepit Dominus Mosi [h. Eritque hoc filius Israel legitimum judicii, sicut praecepit Dominus Mosi]. [C. LXXII.] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Ascende in montem istum Abarim, et contemplare inde terram, quam daturus sum filiis Israel. Cumque videris eam, ibis et tu ad [h. colligeris] populum tuum, sicut ivit [h. collectus est] frater tuus Aaron: quia offendistis me in deserto Sin in contradictione multitudinis, nec sanctificare me voluistis coram eis super aquas. [B. LX.] Hae sunt aquae Contradictionis in Cades in deserto Sin. Cui respondit Moses [h. Et locutus est Moses coram Domino, dicens]: Provideat Dominus Deus spirituum omnis carnis, hominem, qui sit super multitudinem hanc: et possit exire, et intrare ante eos, et educere eos, vel introducere, ne sit populus Domini sicut oves absque pastore. [C. LXXIII.] Dixit Dominus ad eum: Tolle Josue filium Nun, virum in quo est Spiritus, et pone manum tuam super eum. Qui stabit coram Eleazaro sacerdote et omni multitudine: et dabis ei praecepta, cunctis videntibus et partem gloriae tuae, ut audiat eum omnis synagoga filiorum Israel. Pro hoc, si quid agendum erit, Eleazar sacerdos consulet Dominum [h. Coram Eleazaro sacerdote stabit, ut consulat eum in judicio doctrinae coram Domino]. Ad verbum ejus egredietur, et ingredietur ipse, et omnes filii Israel cum eo, et caetera multitudo. Fecit Moses ut praeceperat Dominus. Cumque tulisset Josue, statuit eum coram Eleazaro sacerdote et omni frequentia populi. Et impositis capiti ejus manibus, cuncta replicavit, quae mandaverat Dominus. [T. XVI, B. LXI, C. LXXIV, Cap. XXVIII.] Dixit quoque Dominus ad Mosen: Praecipe filiis Israel, et dices ad eos: Oblationem meam et panes [h. Oblationem panis mei], et incensum odoris suavissimi offerte per tempora sua. Haec sunt sacrificia quae offerre debetis: Agnos anniculos immaculatos duos quotidie in holocaustum sempiternum: unum offeretis mane, et alterum ad vesperam: decimam partem Ephi similae, quae conspersa sit oleo purissimo, et habeat quartam partem hin. Holocaustum juge est quod obtulistis in monte Sinai in odorem suavissimum incensi Domini. Et libabitis vini quartam partem hin per agnos singulos in sanctuario Domini. Alterumque agnum similiter offeretis ad vesperam, juxta omnem ritum sacrificii matutini, et libamentorum ejus, oblationem suavissimi odoris Domino. [C. LXXV.] Die autem sabbati offeretis duos agnos anniculos immaculatos, et duas decimas similae oleo conspersae in sacrificio, et liba quae rite funduntur per singula sabbata in holocaustum sempiternum. [C. LXXVI.] In kalendis autem [id est, in mensium exordiis] offeretis holocaustum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos septem immaculatos, et tres decimas similae oleo conspersae in sacrificio per singulos vitulos: et duas decimas similae oleo conspersae per singulos arietes: et decimam decimae similae ex oleo in sacrificio per agnos singulos [h. Et singulas de cimas similae oleo cons persae in sacrificio per agnos]. Holocaustum suavissimi odoris atque incensi est Domino. Libamenta autem vini, quae per singulas fundenda sunt victimas, ista erunt: media pars hin per singulos vitulos, tertia per arietem, quarta per agnum. Hoc erit holocaustum per omnes menses, qui sibi anno vertente succedunt. Hircus quoque offeretur Domino pro peccatis in holocaustum sempiternum cum libamentis suis. [B. LXII, C. LXXVII.] Mense autem primo, quarta decima die mensis, Phase Domini erit [h. non habet, erit], et quinta decima die solemnitas: septem diebus vescentur azymis. Quarum dies prima venerabilis et sancta erit: omne opus servile non facietis in ea [h. non habet, in ea]. Offeretisque incensum holocaustum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem: et sacrificia singulorum ex simila, quae conspersa sit oleo, tres decimas per singulos vitulos, et duas decimas per arietem, et [h. similiter hic] decimam decimae per agnos singulos: id est, per septem agnos. Et hircum pro peccato unum, ut expietur pro vobis, praeter holocaustum matutinum quod semper offeretis. Ita facietis per singulos dies septem dierum in fomitem ignis, et in odorem suavissimum Domino, qui surget de holocausto, et de libationibus singulorum. Dies quoque septimus celeberrimus et sanctus erit vobis: omne opus servile non facietis in eo [h. non habet, in eo]. [B. LXIII, C. LXXVIII.] Dies etiam primitivorum, quando offeretis novas fruges Domino, expletis hebdomadibus, venerabilis et sancta erit: omne opus servile non facietis in ea [h. non habet in ea]. Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, et agnos anniculos immaculatos septem: atque in sacrificiis eorum similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, per arietes duas, per agnos [h. Hic ut supra] decimam decimae, qui simul sunt agni septem. Hircum quoque unum [ Vulg. tac. unum]. Qui mactatur [h. qui mactatur, non habet] pro expiatione: praeter holocaustum sempiternum et liba ejus. Immaculata offeretis omnia cum libationibus suis. [B. LXIV, C. LXXIX, Cap. XXIX.] Mensis etiam septimi prima dies venerabilis et sancta erit vobis. Omne opus servile non facietis in ea, quia [h. non habet, in ea quia] dies clangoris est [h. Dies clangoris erit vobis] et turbarum. Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino vitulum de armento unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem, et in sacrificiis eorum, similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, unam decimam per agnum, qui simul sunt agni septem: et hircum pro peccato, qui offertur in expiationem populi, praeter holocaustum kalendarum cum sacrificiis suis, et holocaustum sempiternum cum libationibus solitis. Eisdem caeremoniis offeretis in odorem suavissimum incensum Domino. [C. LXXX.] Decima quoque dies mensis hujus septimi erit vobis sancta atque venerabilis, et affligetis animas vestras: omne opus servile non facietis in ea [h. non habet in ea]. Offeretisque holocaustum Domino in odorem suavissimum, vitulum de armento unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem, et in sacrificiis eorum, similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, decimam decimae per agnos singulos [h. singulas decimas per singulos agnos], qui sunt simul septem agni: et hircum pro peccato, absque his quae offerri pro delicto solent in expiationem, et holocaustum sempiternum, cum sacrificio et libaminibus eorum. Quinta decima vero die mensis septimi, quae vobis sancta erit atque venerabilis, omne opus servile non facietis in ea [h. non habet in ea], sed celebrabitis solemnitatem Domino septem diebus. [C. LXXXI.] Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulos de armento tredecim, arietes duos, agnos anniculos quatuordecim immaculatos: et in libamentis eorum, similae oleo conspersae tres decimas per vitulos singulos, qui sunt simul vituli tredecim: et duas decimas arieti uno, id est, simul arietibus duobus, et [h. ut supra] decimam decimae agnis singulis, qui sunt simul agni quatuordecim: et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, et sacrificio, et libamine ejus. In die altero offeretis vitulos de armento duodecim, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque et libamine ejus. Die tertio offeretis vitulos undecim, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebratis: et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque et libamine ejus. Die quarto offeretis vitulos decem, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque eorum [ Vulg. tac. eorum], et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine. Die quinto offeretis vitulos novem, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine: Die sexto offeretis vitulos octo, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine. Die septimo offeretis vitulos septem, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine. Die octavo, qui est celeberrimus, omne opus servile non facietis, offerentes holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulum unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem: sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis: et hircum pro peccato absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine. Haec offeretis Domino in solemnitatibus vestris: praeter vota et oblationes spontaneas in holocausto, in sacrificio, in libamine, et in hostiis pacificis. [B. LXV, C. LXXXII, Cap. XXX.] Narravitque Moses filiis Israel omnia quae ei Dominus imperarat: et locutus est ad principes tribuum filiorum Israel: Iste est sermo quem praecepit Dominus: Si quis virorum votum Domino voverit, aut se constrinxerit juramento: non faciet irritum verbum suum, sed omne quod promisit, implebit. [C. LXXXIII.] Mulier si quippiam voverit, et se constrinxerit juramento, quae est in domo patris sui, et in aetate adhuc puellari: si cognoverit pater votum, quod pollicita est, et juramentum, quo obligavit animam suam, et tacuerit, voti rea erit: quid pollicita est, et juravit, opere complebit. Sin autem statim ut audierit, contradixerit pater, et vota et juramenta ejus irrita erunt, nec obnoxia tenebitur sponsioni, eo quod contradixerit pater [h. Dominus quoque propitiabitur ei, eo quod contradixerit pater]. Si maritum habuerit, et voverit aliquid, et semel verbum de ore ejus egrediens animam illius obligaverit juramento: quo die audierit vir, et non contradixerit, voti rea erit, reddetque quodcumque promiserat. Sin autem audiens statim contradixerit, et irritas fecerit pollicitationes ejus, verbaque quibus obstrinxerat animam suam: propitius ei erit Dominus. Vidua et repudiata quidquid voverint, reddent. Uxor in domo viri cum se voto constrinxerit et juramento: si audierit vir et tacuerit, nec contradixerit sponsioni, reddet quodcumque promiserat; sin autem extemplo contradixerit, non tenebitur promissionis rea: quia maritus contradixit, et Dominus ei propitius erit. Si voverit, et juramento se constrinxerit, ut per jejunium, vel caeterarum rerum abstinentiam affligat animam suam: in arbitrio viri erit ut faciat, sive non faciat. Quod si audiens vir tacuerit, et in alteram diem distulerit sententiam: quidquid voverat atque promiserat, reddet: quia statim ut audivit, tacuit. Sin autem contradixerit postquam rescivit, portabit ipse iniquitatem ejus. Istae sunt leges [h. legitima], quas constituit Dominus Mosi, inter virum et uxorem, inter patrem et filiam, quae in puellari adhuc aetate est, vel quae manet in parentis domo [h. in patris domo]. [T. XVII, B. LXVI, C. LXXXIV, Cap. XXXI.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Ulciscere prius [h. non habet prius] filios Israel de Madianitis, et sic colligeris ad populum tuum. Statimque Moses, Armate, inquit, ex vobis viros ad pugnam, qui possint ultionem Domini expetere de Madianitis. Mille viri de singulis tribubus eligantur ex Israel qui mittantur ad bellum. Dederuntque millenos de cunctis tribubus, id est, duodecim mille expeditorum ad pugnam, quos misit Moses cum Phinees filio Eleazari sacerdotis, vasa quoque sancta, et tubas [h. tibias] ad clangendum tradidit ei. Cumque pugnassent contra Madianitas atque vicissent, omnes mares occiderunt, et reges eorum, Evi, et Recem, et Sur, et Hur, et Rebe, quinque principes gentis [h. quinque reges Madian]: Balaam quoque filium Beor interfecerunt gladio. Ceperuntque mulieres eorum, et parvulos, omniaque pecora, et cunctam supellectilem: quidquid habere poterant depopulati sunt: tam urbes quam viculos et castella flamma consumpsit. Et tulerunt praedam, et universa quae ceperant tam ex hominibus quam ex jumentis, et adduxerunt ad Mosen, et Eleazarum sacerdotem, et ad omnem multitudinem filiorum Israel. Reliqua autem utensilia portaverunt ad castra in campestribus Moab juxta Jordanem contra Jericho [Et tulerunt praedam, et universa quae ceperant tam ex hominibus, quam ex jumentis, et reliqua utensilia, et adduxerunt ad Mosen, et ad Eleazarum sacerdotem, et ad omnem multitudinem filiorum Israel ad castra in campestribus Moab juxta Jordanem contra Jericho]. Egressi sunt autem Moses et Eleazar sacerdos, et omnes principes synagogae, in occursum eorum extra castra. [C. LXXXV.] Iratusque Moses principibus exercitus, tribunis, et centurionibus qui venerant de bello, ait: Cur feminas reservastis? Nonne istae sunt, quae deceperunt filios Israel ad suggestionem Balaam, et praevaricari vos fecerunt in Domino super peccato Phohor, unde et percussus est populus? Ergo cunctos interficite quidquid est generis masculini, etiam in parvulis, et mulieres, quae noverunt viros in coitu, jugulate: puellas autem et omnes feminas virgines reservate vobis, et manete extra castra septem diebus. Qui occiderit hominem, vel occisum tetigerit, lustrabitur die tertio et septimo. [h. Qui vero hominem occiderit, vel occisum tetigerit, maneat extra castra septem diebus lustrabiturque die tertio et septimo]. Et de omni praeda, sive vestimentum fuerit, sive vas, et aliquid in utensilia praeparatum, de caprarum pellibus, et pilis, et ligno, expiabitur [h. lustrabitur]. Eleazar quoque sacerdos, ad viros exercitus qui pugnaverant, sic locutus est: Hoc est praeceptum legis, quod mandavit Dominus Mosi: Aurum, et argentum, et aes, et ferrum, et stannum, et plumbum, et omne quod potest transire per flammas, igne purgabitur [h. igne purgabitur, et aqua expiationis lustrabitur]. Quidquid autem ignem non potest sustinere, aqua expiationis sanctificabitur: et lavabitis vestimenta vestra die septimo et purificati postea castra intrabitis. [C. LXXXVI.] Dixitque Dominus ad Mosen: Tollite summam eorum quae capta sunt, ab homine usque ad pecus, tu et Eleazar sacerdos et principes vulgi: dividesque ex aequo praedam, inter eos qui pugnaverunt et egressi sunt ad bellum, et inter omnem reliquam multitudinem, et separabis [ Vulg. separabitis] partem Domino ab his qui pugnaverunt et fuerunt in bello, unam animam de quingentis, tam ex hominibus quam ex bobus et asinis et ovibus, et dabis eam Eleazaro sacerdoti, quia primitiae Domini sunt. Ex media quoque parte filiorum Israel accipies quinquagesimum caput hominum, et boum, et asinorum, et ovium, cunctorumque animantium, et dabis ea Levitis, qui excubant in custodiis tabernaculi Domini. Feceruntque Moses et Eleazar [h. sacerdos], sicut praeceperat Dominus. Fuit autem praeda, quam exercitus ceperat, ovium sexcenta septuaginta quinque millia, boum septuaginta duo millia, asinorum sexaginta millia et mille: animae hominum sexus feminei, quae non cognoverant viros, triginta duo millia. Dataque est media pars his qui in praelio fuerant, ovium trecenta triginta septem millia quingentae: e quibus in partem Domini supputatae sunt oves sexcentae septuaginta quinque. Et de bobus triginta sex millibus boves septuaginta et duo: de asinis triginta millibus quingentis, asini sexaginta unus: de animabus hominum secedim millibus, cesserunt in partem Domini triginta duae animae. Tradiditque Moses numerum primitiarum Domini Eleazaro sacerdoti, sicut fuerat et imperatum, ex media parte filiorum Israel, quam separaverat his qui in praelio fuerant. De media vero parte quae contigerat reliquae multitudini, id est, de ovibus trecentis triginta et septem millibus quingintis, et de bobus triginta sex millibus, et de asinis triginta millibus quingentis, et de hominibus sedecim millibus, tulit Moses quinquagesimum caput, et dedit Levitis, qui excubant [ Vulg. excubabant] in tabernaculo Domini, sicut praeceperat Dominus. Cumque accessissent principes exercitus ad Mosen, et tribuni, centurionesque, dixerunt: Nos servi tui recensuimus numerum pugnatorum, quos habuimus sub manu nostra, et ne unus quidem defuit. Ob hanc causam offerimus in donariis Domini singuli quod in praeda auri potuimus invenire, periscelides et armillas, annulos et dextralia, ac muraenulas, ut depreceris pro nobis Dominum. Susceperuntque Moses et Eleazar sacerdos omne aurum in diversis speciebus, pondo [h. non habet] sedecim millia, septingentos quinquaginta siclos, a tribunis et centurionibus. Unusquisque enim quod in praeda rapuerat, suum erat. Et susceptum intulerunt in tabernaculum testimonii, in monimentum filiorum Israel coram Domino. [B. LXVII, C. LXXXVII, Cap. XXXII.] Filii autem Ruben et Gad habebant pecora multa, et erat illis in jumentis infinita substantia. Cumque vidissent Jazer et Galaad aptas alendis animalibus terras, venerunt ad Mosen, et ad Eleazarum sacerdotem, et principes multitudinis, atque dixerunt: Ataroth, et Dibon, et Jazer, et Nemra, Esebon, et Eleale, et Saban, et Nebo, et Beon, terra quam percussit Dominus in conspectu filiorum Israel [h. multitudinis], regio uberrima est ad pastum animalium, et nos servi tui habemus jumenta plurima [h. non habet plurima]: precamurque si invenimus gratiam coram te, ut des nobis famulis tuis eam in possessionem, nec facias nos transire Jordanem. Quibus respondit Moses: Numquid fratres vestri ibunt ad pugnam, et vos hic sedebitis? Cur subvertitis mentes filiorum Israel, ne transire audeant in locum, quem eis daturus est Dominus? nonne ita egerunt patres vestri, quando misi de Cades-Barne ad explorandam terram? Cumque venissent usque ad Vallem Botri, lustrata omni regione, subverterunt cor filiorum Israel, ut non intrarent fines [h. terram], quos eis Dominus dedit. Qui iratus juravit, dicens: Si videbunt homines isti, qui ascenderunt ex Aegypto, a viginti annis et supra, terram, quam sub juramento pollicitus sum Abraham, Isaac et Jacob: et [h. quia] noluerunt sequi me, praeter Chaleb filium Jephone Cenezaeum, et Josue filium Nun: isti impleverunt voluntatem meam. Iratusque Dominus adversum Israel, circumduxit eum per desertum quadraginta annis, donec consumeretur universa generatio, quae fecerat malum in conspectu ejus. Et ecce, inquit, vos surrexistis pro patribus vestris, incrementa et alumni hominum peccatorum, ut augeretis furorem [Domini contra Israel. Quod si nolueritis sequi eum, in solitudine populum derelinquet, et vos causa eritis necis omnium. At illi prope accedentes, dixerunt: Caulas ovium fabricabimus, et stabula jumentorum, parvulis quoque nostris urbes munitas: nos autem ipsi armati et accincti pergemus ad praelium ante filios Israel, donec introducamus eos ad loca sua. Parvuli nostri et quidquid habere possumus, erunt in urbibus muratis, propter habitatorum insidias. Non revertemur in domos nostras [h. ad parvulos nostros], usque dum possideant filii Israel haereditatem suam: nec quidquam quaeremus trans Jordanem, quia jam habemus nostram possessionem in orientali ejus plaga. Quibus Moses ait: si facitis quod promittitis, expediti pergite coram [h. si feceritis quod promittitis, expe diti ut perga tis coram] Domino ad pugnam, et omnis vir bellator armatus Jordanem transeat, donec subvertat Dominus inimicos suos et subjiciatur ei omnis terra [h. Et postea revertimini]: tunc eritis inculpabiles apud Dominum et apud Israel, et obtinebitis regiones, quas vultis, coram Domino: Sin autem quod dicitis, non feceritis, nulli dubium est quin peccetis in Dominum: et scitote quoniam peccatum vestrum apprehendet vos. Aedificate ergo urbes parvulis vestris, et caulas et stabula ovibus ac jumentis, et quod polliciti estis, implete. Dixeruntque filii Gad et Ruben ad Mosen: Servi tui sumus, faciemus quod jubet dominus noster [h. Servi tui facient quod jubet Dominus noster]. Parvulos nostros, et mulieres, et pecora, ac jumenta relinquemus in urbibus Galaad: nos autem famuli tui omnes expediti pergemus ad bellum, sicut tu, domine, loqueris. Praecepit ergo Moses Eleazaro sacerdoti, et Josue filio Nun, et principibus familiarum per tribus Israel, et dixit ad eos: Si transierint filii Gad et filii Ruben vobiscum Jordanem, omnes armati ad bellum coram Domino, et vobis fuerit terra subjecta: date eis Galaad [h. date eis terram Galaad] in possessionem. Sin autem noluerint transire armati vobiscum in terram Chanaan, inter vos habitandi accipiant loca. Responderuntque filii Gad, et filii Ruben: Sicut locutus est dominus servis suis, ita faciemus: ipsi armati pergemus coram Domino in terram Chanaan, et possessionem jam suscepisse nos confitemur cis Jordanem. Dedit itaque Moses filiis Gad et Ruben, et dimidiae tribui Manasse filii Joseph regnum Seon regis Amorrhaei, et regnum Og regis Basan, terram eorum cum urbibus suis per circuitum. Igitur exstruxerunt filii Gad, Dibon, et Ataroth, et Aroer, et Atroth, Sophan, et Jazer, et Jegbaa, et Beth Nemra, et Beth Aran, urbes munitas, et caulas pecoribus suis [h. non habet, suis]. Filii vero Ruben aedificaverunt Esebon, et Eleale, et Cariathaim, et Nabo, et Baal-Meon, versis nominibus, Sabama quoque: imponentes vocabula urbibus quas exstruxerant [h. Et Bal-Meon, et Musaboth Sem, et Sibama. Imponentes vocabula urbibus quas exstruxerant]. Porro filii Machir, filii Manasse, perrexerunt in Galaad, et vastaverunt eam interfecto Amorrhaeo habitatore ejus. Dedit ergo Moses terram Galaad Machir filio Manasse, qui habitavit in ea. Jair autem filius Manasse abiit, et occupavit vicos ejus, quos appellavit Avoth Jair, id est, Villas Jair [h. non habet]. Noba quoque perrexit, et apprehendit Canath cum vinculis suis: vocavitque eam ex nomine suo Noba. [B. LXVIII, Cap. XXXIII.] Hae sunt mansiones filiorum Israel, qui egressi sunt de Aegypto per turmas suas in manu Mosi et Aaron, quas descripsit Moses juxta castrorum loca, quae Domini jussione mutabant. [T. XVIII, C. LXXXVIII.] Profecti igitur de Ramesses mense primo, quinta decima die mensis primi, altera die Phase, filii Israel in manu excelsa, videntibus cunctis Aegyptiis, et sepelientibus primogenitos, quos percusserat Dominus (nam et in diis eorum exercuerat ultionem), castrametati sunt in Socchoth. Et de Socchoth venerunt in Etham, quae est in extremis finibus [h. non habet] solitudinis. Inde egressi venerunt contra Phi-Ahiroth, quae respicit Beel-Sephon, et castrametati sunt ante Magdolum. Profectique de Phi-Ahiroth, transierunt per medium mare in solitudinem, et ambulantes tribus diebus per desertum Etham, castrametati sunt in Mara. Profectique de Mara venerunt in Elim, ubi erant duodecim fontes aquarum, et palmae septuaginta: ibique castrametati sunt. Sed et inde egressi, fixere tentoria super mare Rubrum. Profectique de mari Rubro, castrametati sunt in deserto Sin. Unde egressi venerunt in Dephaca. Profectique de Dephaca, castrametati sunt in Alus. Egressique de Alus, in Raphidim fixere tentoria [notandum quod in Hebraeo non habetur, fixerunt tentoria, sed castrametati sunt], ubi aqua populo defuit ad bibendum. Profectique de Raphidim, castrametati sunt in deserto Sinai. Sed et de solitudine Sinai egressi, venerunt ad sepulcra concupiscentiae. Profectique de sepulcris concupiscentiae, castrametati sunt in Aseroth. Et de Aseroth venerunt in Rethma. Profectique de Rethma, castrametati sunt in Remmon-Phares. Unde egressi, venerunt in Lebna. Et de Lebna, castrametati sunt in Ressa. Egressique de Ressa, venerunt in Ceelatha. Unde profecti, castrametati sunt in monte Sepher. Egressi de monte Sepher, venerunt in Arada. Inde proficiscentes, castrametati sunt in Maceloth. Profectique de Maceloth, venerunt in Thaath. De Thaath, castrametati sunt in Thare. Unde egressi, fixere tentoria in Methea. Et de Methca, castrametati sunt in Esmona. Profectique de Esmona, venerunt in Moseroth. Et de Moseroth, castrametati sunt in Benejacan. Profectique de Benejacan, venerunt in montem Gadgad. Unde profecti, castrametati sunt in Jetabatha. Et de Jetabatha, venerunt in Hebrona. Egressique de Hebrona, castrametati sunt in Asion-Gaber. Inde profecti venerunt in desertum Sin, haec est Cades. Egressique de Cades, castrametati sunt in monte Hor, in extremis finibus [h. non habet finibus] terrae Edom. Ascenditque Aaron sacerdos in montem Hor, jubente Domino, et mortuus est ibi anno quadragesimo egressionis filiorum Israel ex Aegypto, mense quinto, prima die mensis, cum esset annorum centum viginti trium. Audivitque Chananaeus rex Arad, qui habitabat ad meridiem in terra Chanaan, venisse filios Israel. Et profecti de monte Hor, castrametati sunt in Salmona. Unde egressi venerunt in Phinon. Profectique de Phinon, castrametati sunt in Oboth. Et de Oboth, venerunt in Hieabarim, quae est [h. non habet, quae est] in finibus Moabitarum. Profectique de Hieabarim [h. De Hiim, hic habet; supra, Hieabarim], fixere tentoria in Dibon Gad. Unde egressi, castrametati sunt in Helmon-Deblathaim. Egressique de Helmon-Deblathaim, venerunt ad montes Abarim contra Nabo. [B. LXIX] Profectique de montibus Abarim, transierunt ad campestria Moab, super Jordanem contra Jericho. Ibique castrametati sunt de Beth Isimoth usque ad Abelsattim in planioribus locis Moabitarum [h. in planicie Moabitarum], ubi locutus est Dominus ad Mosen. [C. LXXXIX.] Praecipe filiis Israel, et dic ad eos: Quando transieritis Jordanem, intrantes terram Chanaan, disperdite cunctos habitatores regionis illius: confringite titulos, et statuas comminuite, atque omnia excelsa vastate, mundantes terram, et habitantes in ea. Ego enim dedi vobis illam in possessionem, quam dividetis vobis sorte. Pluribus dabitis latiorem, et paucis angustiorem. Singulis ut sors ceciderit, ita tribuetur haereditas. Per tribus et familias possessio dividetur [h. Per tribus familia rum vestrarum haereditatem capietis ]. Sin autem nolueritis interficere habitatores terrae [h. a facie vestra]: qui remanserint, erunt vobis quasi clavi in oculis, et lanceae in lateribus, et adversabuntur vobis in terra habitationis vestrae, et quidquid illis cogitaveram facere, vobis faciam. [T. XIX, B. LXX, Cap. XXXIV.] Locutusque est Dominus ad Mosen, dicens: Praecipe filiis Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram Chanaan, et in possessionem vobis sorte ceciderit, his finibus terminabitur. Pars meridiana incipiet a solitudine Sin, quae est juxta Edom, et habebit terminos contra orientem mare salsissimum. Qui circumibunt australem plagam per ascensum Scorpionis, ita ut transeant in Sinna, et perveniant a Meridie usque ad Cades-Barne, unde egredientur confinia ad villam nomine [h. non habet] Adar, et tendent usque ad Esemona. Ibitque per gyrum terminus ad Esemona usque ad torrentem Aegypti, et maris Magni littore finietur. Plaga autem Occidentalis a mari Magno incipiet, et ipso fine claudetur. Porro ad Septentrionalem plagam a mari Magno termini incipient, pervenientes usque ad montem altissimum [h. montium] a quo venient in Emath usque ad terminos Sedada; ibuntque confinia usque ad Zephrona, et villam Enan. Hi erant termini in parte aquilonis. Inde metabuntur fines contra orientalem plagam de villa Enan usque Sephama, et de Sephama descendent termini in Rebla contra fontem Daphim [h. ad orientem]: inde pervenient contra Orientem a mare Chenereth, et tendent usque ad Jordanem, et ad ultimum salsissimo claudentur mari. Hanc habebitis terram per fines suos in circuitu. [C. XC.] Praecepitque Moses filiis Israel, dicens: Haec est [ Vulg. erit] terra, quam possidebitis sorte, et quam jussit Dominus dari novem tribubus, et dimidiae tribui. Tribus enim filiorum Ruben per familias suas, et tribus filiorum Gad juxta cognationum numerum, media quoque tribus Manasse, id est, duae semis tribus, acceperunt partem suam trans Jordanem contra Jericho ad orientalem plagam. Et ait Dominus ad Mosen: [B. LXXI, C. XCI.] Haec sunt nomina virorum qui terram vobis divident, Eleazar sacerdos, et Josue filius Nun, et singuli principes de tribubus singulis, quorum ista sunt vocabula: De tribu Juda, Chaleb filius Jephonne. De tribu Simeon, Samuel filius Amiud. De tribu Benjamin, Elidad filius Chiselon. De tribu filiorum Dan, Bocci filius Jogli [h. Dux Bocci. Sic ab hinc per singulas tribus]. Filiorum Joseph de tribu Manasse, Hanniel filius Ephod. De tribu Ephraim, Camuel filius Sephthan. De tribu Zabulon, Elisaphan filius Pharnach. De tribu Issachar, dux Phaltiel filius Azan. De tribu Aser, Ahiud filius Salomi. De tribu Nephthali, Phedael filius Ammiud. Hi sunt, quibus praecepit Dominus ut dividerent filiis Israel terram Chanaan. [C. XCII, Cap. XXXV.] Haec quoque locutus est Dominus ad Mosen [h. Et locutus est Dominus ad Mosen] in campestribus Moab super Jordanem, contra Jericho: Praecipe filiis Israel ut dent Levitis de possessionibus suis urbes ad habitandum, et suburbana earum per circuitum: ut ipsi in oppidis maneant, et suburbana sint pecoribus ac jumentis: quae a muris civitatum forinsecus, per circuitum, mille passuum spatio tendentur. Contra orientem duo millia erunt cubiti, et contra meridiem similiter duo millia: ad mare quoque, quod respicit Occidentem, eadem mensura erit, et septentrionalis plaga aequali termino finietur. Eruntque urbes in medio, et foris suburbana. [B. LXXIII.] De ipsis autem oppidis, quae Levitis dabitis, sex erunt in fugitivorum auxilia separata, ut fugiat ad ea qui fuderit sanguinem: et exceptis his, alia quadraginta duo oppida, id est, simul quadraginta octo cum suburbanis suis. Ipsaeque urbes, quae dabuntur de possessionibus filiorum Israel, ab his qui plus habent, plures auferentur: et qui minus, pauciores. Singuli juxta mensuram haereditatis suae dabunt oppida Levitis. [T. XX, C. XCIII.] Ait Dominus ad Mosen: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Quando transgressi fueritis Jordanem in terram Chanaan, decernite quae urbes esse debeant in praesidia fugitivorum qui nolentes sanguinem fuderint: in quibus cum fuerit profugus, cognatus occisi eum non poterit occidere, donec stet in conspectu multitudinis, et causa illius judicetur [h. ad judicium]. De ipsis autem urbibus, quae ad fugitivorum subsidia separantur, tres erunt trans Jordanem, et tres erunt in terra Chanaan, tam filiis Israel quam advenis atque peregrinis, ut confugiat ad eas qui nolens sanguinem fuderit. Si quis ferro [h. Si quis vase ferri] percusserit, et mortuus fuerit qui percussus est: reus erit homicidii, et ipse morietur. Si lapidem jecerit, et ictus occubuerit: similiter punietur [h. Si lapidem incusserit et mor tuus fuerit qui per cussus est, lapis que . . . . magnitudinis . . . ejus mag . . . interierit, percus sor morte morietur . . . . serit quod tantae . . nis ut ad aestima . . . ejus magnitud. erit, percussor h . . mo rietur]. Si ligno percussus interierit: percussoris sanguine vindicabitur. [C. XCIV.] Propinquus occisi homicidam interficiet: statim ut apprehenderit eum, interficiet. Si per odium quis hominem impulerit, vel jecerit quippiam in eum per insidias: aut cum esset inimicus, manu percusserit, et ille mortuus fuerit: percussor, homicidii reus erit. Cognatus occisi statim ut invenerit eum, jugulabit. [C. XCV.] Quod si fortuitu, absque odio et inimicitiis, quidquam horum fecerit, et hoc, audiente populo, fuerit comprobatum, atque inter percussorem et propinquum sanguinis quaestio ventilata: liberabitur innocens de ultoris manu, et reducetur per sententiam in urbem, ad quam confugerat, manebitque ibi, donec sacerdos magnus, qui oleo sancto unctus est, moriatur. Si interfector extra fines urbium, quae exsulibus deputatae sunt, fuerit inventus, et percussus ab eo, qui ultor est sanguinis: absque noxa erit qui eum occiderit. Debuerat enim profugus usque ad mortem pontificis in urbe residere. Postquam autem ille obierit, homicida revertetur in terram suam. Haec sempiterna erunt, et legitima in cunctis habitationibus [h. habet, in cunctis generationibus et habitationibus] vestris. Homicida sub testibus punietur: ad unius testimonium nullus condemnabitur. Non accipietis pretium ab eo, qui reus est sanguinis, statim et ipse morietur. Exsules et profugi ante mortem pontificis nullo modo in urbes suas reverti poterunt: ne [h. quia morietur. Non accipietis pre tium ab exsulibus et profugis, ut ante mortem pontificis in urbes revertantur. Ne] polluatis terram habitationis vestrae, quae insontium cruore maculatur: nec aliter expiari potest, nisi per ejus sanguinem, qui alterius sanguinem fuderit. Atque ita emundabitur vestra possessio, me commorante vobiscum. Ego enim sum Dominus, qui habito inter filios Israel. [B. LXXIV, C. XCVI, Cap. XXXVI.] Accesserunt autem principes familiarum Galaad filii Macchir, filii Manasse de stirpe filiorum [h. Principes familiarum cognatione filiorum] Joseph: locutique sunt Mosi coram principibus Israel, atque dixerunt: Tibi domino nostro praecepit Dominus, ut terram sorte divideres filiis Israel, et ut filiabus Salphaad fratris nostri dares possessionem debitam patri: quas si alterius tribus homines uxores acceperint, sequetur possessio sua, et translata ad aliam tribum, de nostra haereditate minuetur. Atque ita fiet, ut cum jubilaeus, id est, quinquagesimus annus remissionis advenerit, confundatur sortium distributio, et aliorum possessio ad alios transeat. Respondit Moses filiis Israel, et Domino praecipiente, ait: Recte tribus filiorum Joseph locuta est. Et haec lex super filiabus Salphaad a Domino promulgata est: Nubant quibus volunt, tantum ut suae tribus hominibus: ne commisceatur possessio filiorum Israel de tribu in tribum. Omnes enim viri ducent uxores de tribu et cognatione sua: et cunctae feminae maritos de eadem tribu accipient, ut haereditas permaneat in familiis: nec sibi misceantur tribus, sed ita maneant, ut a Domino separatae sunt. Feceruntque filiae Salphaad, ut fuerat imperatum: et nupserunt, Maala, et Thersa, et Egla, et Melcha, et Noha, filiis patrui sui de familia Manasse, qui fuit filius Joseph: et possessio, quae illis fuerat attributa, mansit in tribu et familia patris earum. Haec sunt mandata atque judicia, quae praecepit Dominus per manum Mosi ad filios Israel, in campestribus Moab super Jordanem contra Jericho. Explicit liber Numerorum, qui Hebraice dicitur Vajedabber. o9ie3xba3rhthvhpu981akduy5h7tto 0 51311 278751 230706 2026-08-29T16:03:05Z SZC 03 22335 278751 wikitext text/x-wiki {{titulus |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Liber Samuelis et Malachim |OperaeWikiPaginam= Samuelis et Malachim (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculo V a.Ch.n. |LinguaNativa= Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 28]]''' ''HieStr.LiSaEtM 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO HIERONYMI IN LIBROS SAMUEL ET MALACHIM. Viginti et duas litteras esse apud Hebraeos, Syrorum quoque et Chaldaeorum lingua testatur, quae Hebraeae magna ex parte confinis est: nam et ipsi viginti duo elementa habent eodem sono, sed diversis characteribus. Samaritani etiam Pentateuchum Mosi totidem litteris scriptitant, figuris tantum et apicibus discrepantes. Certumque est Esdram scribam, legisque doctorem, post captam Jerosolymam, et instaurationem templi sub Zorobabel, alias litteras reperisse, quibus nunc utimur: cum ad illud usque tempus iidem Samaritanorum et Hebraeorum caracteres fuerint. In libro quoque Numerorum (Cap. III, 39) haec eadem supputatio, sub Levitarum ac sacerdotum censu, mystice ostenditur. Et nomen Domini tetragrammaton in quibusdam Graecis voluminibus, usque hodie antiquis expressum litteris invenimus. Sed et psalmi tricesimus sextus, et centesimus decimus, et centesimus undecimus, et centesimus octavus decimus, et centesimus quadragesimus quartus, quamquam diverso scribantur metro, tamen ejusdem numeri texuntur alphabeto. Et Jeremiae Lamentationes, et Oratio ejus: Salomonis quoque in fine Proverbia, ab eo loco in quo ait, Mulierem fortem quis inveniet (Cap. ultimo, v. 10, ad finem usque ) iisdem alphabetis vel incisionibus supputantur. Porro quinque litterae duplices apud Hebraeos sunt, CAPH, MEM, NUN, PHE, SADE: aliter enim per has scribunt principia medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque a plerisque libri duplices aestimantur: Samuel, Malachim, Dabre-Jamim, Ezras, Jeremias cum Cinoth, id est Lamentationibus suis. Quomodo igitur viginti duo elementa sunt, per quae scribimus Hebraice omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur: ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis, in Dei doctrina, tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia. Primus apud eos liber vocatur BRESITH ( ) quem nos Genesim dicimus. Secundus ELLE SMOTH ( ), qui Exodus appellatur. Tertius VAJECRA ( ), id est, Leviticus. Quartus VAJEDABBER ( ), quem Numeros vocamus. Quintus, ELLEADDABARIM ( ), qui Deuteronomium praenotatur. Hi sunt, quinque libri Mosi, quos proprie THORATH ( ), id est, legem appellant. Secundum Prophetarum ordinem faciunt; et incipiunt ab Jesu filio Nave, qui apud eos JOSUE BEN NUN ( ) dicitur. Deinde subtexunt SOPHTIM ( ), id est, Judicum librum; et in eumdem compingunt RUTH ( ), quia in diebus judicum facta narratur historia. Tertius sequitur SAMUEL ( ), quem nos Regnorum primum et secundum dicimus. Quartus MALACHIM ( ), id est, Regum, qui tertio et quarto Regnorum volumine continetur. Meliusque multo est, MALACHIM, id est, Regum, quam MALACHOTH ( ), id est, Regnorum dicere. Non enim multarum gentium regna describit; sed unius Israelitici populi, qui tribubus duodecim continetur. Quintus ISAIAS ( ). Sextus JEREMIAS ( ). Septimus JEZECIEL ( ). Octavus liber duodecim Prophetarum, qui apud illos vocatur THARE ASRA ( ). Tertius ordo Ἁγιόγραφα possidet; et primus liber incipit ab JOB ( ). Secundus a DAVID ( ), quem quinque incisionibus, et uno Psalmorum volumine comprehendunt. Tertius est SALAMON ( tres libros habens: Proverbia, quae illi Parabolas, id est, MASALOTH ( ) appellant: Ecclesiasten, id est, COELETH ( ): Canticum canticorum, quem titulo SIR ASSIRIM ( ) praenotant. Sextus est DANIEL ( ). Septimus DABRE AJAMIM ( ), id est, verba dierum, quod significantius Χρονικὸν totius divinae historiae possumus appellare. Qui liber apud nos Παραλειπομένων, primus et secundus inscribitur. Octavus EZRAS ( ) [ Al. Elesdras], qui et ipse similiter apud Graecos et Latinos in duos libros divisus est. Nonus ESTHER ( ). Atque ita fiunt pariter veteris legis libri viginti duo; id est, Mosi quinque: Prophetarum octo: Hagiographorum novem. Quamquam nonnulli RUTH ( ) et CINOTH ( ) inter Ἁγιόγραφα scriptitent, et libros hos in suo putent numero supputandos: ac per hoc esse priscae legis libros viginti quatuor: quos sub numero viginti quatuor seniorum Apocalypsis Joannis inducit adorantes Agnum, et coronas suas prostratis vultibus offerentes: stantibus coram quatuor animalibus oculatis et retro et ante, id est, et in praeteritum et in futurum respicientibus, et indefessa voce clamantibus, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est (Apoc. IV, 8). Hic prologus Scripturarum, quasi galeatum principium omnibus libris, quos de Hebraeo vertimus in Latinum, convenire potest: ut scire valeamus quidquid extra hos est, inter ἀπόκρυφα esse ponendum. Igitur Sapientia, quae vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Syrach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor, non sunt in Canone. Machabaeorum primum librum, Hebraicum reperi. Secundus, Graecus est: quod ex ipsa quoque φράσει probari potest. Quae cum ita se habeant, obsecro te, lector, ne laborem meum, reprehensionem aestimes antiquorum. In tabernaculum Dei offert unusquisque quod potest: alii aurum et argentum et lapides pretiosos: alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum (Exod. XXV): nobiscum bene agetur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat (I Cor. XII, 21). Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo, et per singulas species, Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis, ardoremque solis et injuriam imbrium ea quae viliora sunt prohibent. Lege ergo primum, Samuel, et Malachim meum: meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo, et emendando sollicitius et didicimus et tenemus, nostrum est. Et cum intellexeris quod antea nesciebas, vel interpretem me aestimato, si gratus es, vel παραφραστὴν, si ingratus. Quamquam [ Ms. quod] mihi omnino conscius non sim [ Ms. sum], mutasse me quidpiam de Hebraica veritate. Certe si incredulus es, lege Graecos codices et Latinos et confer cum bis opusculis: et ubicumque inter se videris discrepare, interroga quemlibet Hebraeorum, cum magis accommodare debeas fidem: et si nostra firmaverit, puto quod eum non aestimes conjectorem, ut in eodem loco mecum similiter divinarit. Sed et vos, famulas Christi (Paulam et Eustochium), rogo, quae Domini discumbentis pretiosissimo fidei myro ungitis caput, quae nequaquam Salvatorem quaeritis in sepulcro, quibus jam ad Patrem Christus ascendit, ut contra latrantes canes, qui adversus me rabido ore desaeviunt, et circumeunt civitatem, atque in eo se doctos arbitrantur, si aliis detrahant, orationum vestrarum clypeos, opponatis. Ego sciens humilitatem meam, illius semper sententiae recordabor: Dixi, custodiam vias meas; ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum [Vulg. dum] consisteret peccator adversum me. Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis (Ps. XXXVIII, 1 seq.). CAPITULATIONES LIBRI SAMUELIS ET MALACHIM. TITULI LIBRI SAMUEL. I. Ubi orat Anna corde, labiis immotis. II. Nativitas Samuelis. III. Ubi offertur Samuel templo. IV. Canticum Annae. V. Ubi peccatum filiorum Heli ostenditur. VI. Ubi alloquitur Heli filios suos de peccatis. VII. Propheta sine nomine ab Heli destinatur. VIII. Dormientem Dominus alloquitur Samuelem. IX. Prima allocutio ad Samuelem. X. Israel ab hostibus superatur. XI. Ubi arca testamenti contra hostes defertur. XII. Ubi populus caeditur, occisis filiis Heli, arca captivatur. XIII. Heli sacerdos de sella cadens moritur. XIV. Ubi arcam Philisthaei in templo ponunt. XV. Ubi plaga Azotii describitur, caeterarumque civitatum. XVI. Accaronitae arcam Domini suscipiunt. XVII. A sacerdotibus ordinatur cum quo munere arca sit emittenda. XVIII. De susceptione arcae Domini: sacrificium fit de vaccis, quae eam adduxerunt. XIX. Translatio arcae in Gabaa in domo Abinadab. XX. Ubi orat et sacrificat pro populo Samuel. XXI. De judicio filiorum Samuel, et de regis petitione. XXII. Ubi admonetur populus de jure regis et potestate. XXIII. De unctione Saulis regis. XXIV. Ubi a Samuele ungitur Saul, et osculo accipitur. XXV. Saul incipit prophetare. XXVI. Confirmatio regis Saul, et descriptio legis regni. XXVII. Primum praelium Saul. XXVIII. Ubi Samuel de temporibus suis alloquitur populum. XXIX. Consummatio allocutionis Samuel, et de populi poenitudine. XXX. Samuel Saulem reprehendit in offerendo sacrificio. XXXI. Solus Jonathas contra Philisthaeos ingreditur. XXXII. Jejunium indicitur a Saule. XXXIII. Pecora non sua populus decisione mactata manducat. XXXIV. Occisurum Jonatham Saul promittit, eo quod indictum jejunium non observaverit, petiitque pro eo populus. XXXV. Praeceptum Domini ad Saul de nece Amalech. XXXVI. Dominus irascitur Saul pro Agag rege Amalec servato. XXXVII. Quod melius sit obedientia, quam sacrificium. XXXVIII. Ubi Samuel Agag regem interfecit. XXXIX. Ubi mittitur Samuel ad ungendum David regem. XL. Ubi singuli filii Isai offeruntur Samueli. XLI. Ubi ungitur David a Samuele. XLII. De arreptione Saulis et spiritu nequam. XLIII. Ubi David ad Saul adducitur. XLIV. Coeptum Goliae. XLV. Ubi David a Saul recedit. XLVI. A patre post fratres mittitur David. XLVII. Ubi se offert David contra Goliam. XLVIII. Ubi David interfecit Goliam. XLIX. Jonathas in amore accepit David. L. Ubi cantu virginum in odium David, Saul motus est. LI. Ubi David a Saul Merob filia promittitur. LII. Hic alteri datur Merob, et Michol ei promittitur. LIII. Ubi Michol uxorem David accepit. LIV. Saul Davidem jubet occidi. LV. Ubi David iterum pugnat contra Philistaeos. LVI. Hic per uxorem Michol, David liberatur. LVII. Positus cum Samuele David, et ipse et qui ad eum missi fuerant, et Saul veniens, prophetare coeperunt. LVIII. Saul Jonathae irascitur ob excusationem David. LIX. De signo sagittarum inter David et Jonatham. LX. Ubi David panes propositionis comedit. LXI. Ubi David apud Achis regem Geth daemonem se finxit habere. LXII. Ubi David profugos sibi collegit. LXIII. Ubi sacerdotes Domini a Doeg occiduntur. LXIV. Ex praecepto Domini, David cum suis ad Philistaeos pergit. LXV. Hic accipit Ephod ab Abiathar sacerdote et orat David. LXVI. Zyphaei David se tradituros Sauli promittunt. LXVII. In spelunca positus David Sauli clamydem praecidit. LXVIII. Locutio David ad Saul, quod ei pepercerit. LXIX. De poenitudine Saul erga David. LXX. Coeptum Nabal. LXXI. Nabal negat David alimoniam. LXXII. Moritur Nabal, et uxorem ejus accepit David. LXXIII. David acceptam Michol filiam Saul, et Abigail, sed et Ahinoem habet uxorem. LXXIV. Ubi Saul Michol alteri dedit uxorem. LXXV. Dormiente omni exercitu, David a capite Saul hastam tulit. LXXVI. Ubi expergefactus Saul alloquitur Davidem. LXXVII. Ubi moritur Samuel. LXXVIII. Ubi pythonissam consulit Saul. LXXIX. Ubi prohibetur David in bellum ire contra Israel. LXXX. Insurgentes Amalecitae a David superantur. LXXXI. Ubi eruit David praedam. LXXXII. Ubi superatur et occiditur Saul. Ibi explicit liber primus Samuel. LXXXIII. Ubi occidit David nuntium, qui nuntiaverat Saul mortuum. LXXXIV. Post mortem Saul ungitur David, et regnat. LXXXV. Ubi commemorat David se a populo Juda unctum esse. LXXXVI. Ubi factum est bellum inter Isboseth et David. LXXXVII. Ubi occidit Abner Asael fratrem Joab a parte David. LXXXVIII. Nomina filiorum David sex, qui nati sunt ex diversis matribus. LXXXIX. Ubi occiditur Abner a Joab principe militiae David. XC. Miphiboseth Jonathae filius invenitur. XCI. Hic occiditur Isboseth filius Saul. XCII. Ubi interficit David occisores Isboseth. XCIII. Ubi ab omni populo Israel rex ungitur et constituitur David. XCIV. Ubi Hiram rex praebet ligna domui David. XCV. Ubi nomina filiorum David de diversis matribus. XCVI. Hic transfertur arca testamenti de domo Aminadab. XCVII. Hic ostenditur Michol filia Saul sterilis. XCVIII. Ubi admonetur David per prophetam, quod templum Domini ipse facturus non sit. XCIX. Oratio David post allocutionem prophetae. C. Consummatio orationis David. CI. Ubi ostenditur, quod multa spolia et munera sanctificaverit Domino. CII. Ubi refertur Scriptura ad Miphiboseth filium Jonathae. CIII. Ubi contrahitur bellum adversus Amnon filium Ammon. CIV. Hic vidit David Bersabee uxorem Uriae Hetthaei. CV. Nathan Propheta alloquitur David de uxore viri Hetthaei. CVI. Ubi agnoscit peccatum David. CVII. Filius David natus de Bersabee moritur. CVIII. De Bersabee nascitur Salomon. CIX. Hic Ammon sororem suam amare coepit. CX. Ubi Thamar pellitur ab Ammon, et suscipitur ab Absalom fratre suo. CXI. Hic occiditur Ammon ab Absalom. CXII. Ubi Joab immittit mulierem simulantem luctum pro Absalom. CXIII. Hic David a muliere Thecuite placatur super Absalom. CXIV. Ubi segetem Joab Absalom jubet incendi. CXV. Hic Absalom mentitur votum sacrificii, ut iret in Hebron et se faceret regem. CXVI. Ubi fugit David Absalom. CXVII. Hic mittit David contra Absalom. CXVIII. Ubi Semei convitiatur David. CXIX. Consilium Architophel datum, ut ingrediatur Absalom ad concubinas patris sui. CXX. Ubi Architophel se persecuturum David promittit, quod Chusai improbat. CXXI. Ubi Architophel laqueo se interfecit CXXII. Prodeunt Joab et Abisai adversus Absalom. CXXIII. Hic Absalom invenitur quercu suspensus. CXXIV. Ubi Absalom nuntiatur occisus. CXXV. Joab princeps militiae irascitur, eo quod lugeret David Absalom. CXXVI. Ubi optat populus revertere ad David. CXXVII. Hic Semei dimitti sibi rogat pro irrogata injuria. CXXVIII. Ubi tradit Berzellai filium suum Chaman David regi. CXXIX. Siba populum Israel separavit a David. CXXX. Ubi occiditur Amasias a Joab. CXXXI. Mulier alloquitur Joab, quae et caput Sibae protulit. CXXXII. Ubi Gabaonitae septem ex semine Saul petunt in poenam, quos et accipiunt. CXXXIII. Ubi ossa Saul, et Jonathae colligit David. CXXXIV. Hic Psalmus incipit XVII. CXXXV. David aquam sibi dari jubet de cisterna, quae est in Beth-Leem. CXXXVI. Ubi jubet David numerari populum. CXXXVII. Per Gad prophetam Dominus in tribus correctionibus loquitur David. RECAPITULATIO DE LIBRO PRIMO MALACHIM. I. De Helcana et uxoribus ejus et de Heli sacerdote et de nativitate Samuelis. II. De cantico Annae, et de iniquitatibus filiorum Heli. III. De Samuele et imputatione divina ad Heli per eum directa, ubi de Christo praenuntiat [Al. pronuntiat ]. IV. De Samuele, ubi eum Deus quarto vocat in visu. Et de Philistinorum bello et arca capta, et de Heli morte [Al. ad. sacerdotis ]. V. De Dei [Al. tacet Dei] idolo Dagon ad praesentiam arcae confracto, et de plagis Philistinis illatis. VI. De arcae reditu in Bethsamis, et de plaga illic irrogata. VII. De arcae transmigratione in Cariathjarim in domum Aminadab, et de bello in quo Philisthiim percussi sunt. Et de gestis Samuel. VIII. De filiis Samuelis, et ubi populus regem postulat. Et de Saule et asinarum inquisitione. IX. De Saule uncto in regem, et inter prophetas prophetante, et quomodo in Maspha confirmatur ejus regnum. X. De Naas rege Ammon, quomodo oppugnavit Jabis urbem, et de confirmatione regni Saul in Galgalis. XI. De Samuelis praeceptis ad populum, et de signis de coelo ostensis. XII. De Jonatha et Saule, quomodo Philistinos percusserint: et de Saule, ubi holocausta male praesumpsit offerre. XIII. De Jonatha, ubi per eum Dominus Philistinorum castra percussit, et Saul voluit eum pro gusto mellis occidere. XIV. De Saule, quomodo omnes humiliavit in circuitu nationes, et quos ipse habuerit filios, vel principes. Et de interitu Amalech in ultiones [Al. Amalecitae ultionem] Hebraeorum de Aegypto venientium [Al. Rege provenientium], et de Agag Rege. XV. De Samuele, ubi Saulem deseruit, et David unxit, et de spiritu nequam qui Saulem vexabat. XVI. De bello Philistinorum contra Saulem: ubi David Goliath interfecit, et audit in decem millibus. XVII. De Jonathae et David amore, et de odiis Saul in David, et [Al. ad. ubi] in centum praeputiis accepit Michol, quae patris dolum prodens salvum fecit David. XVIII. De transfugio David ad Samuel et delicto [Al. tacet delicto] qui missi prophetaverunt, ubi et Saul veniens prophetavit. Et de pacto et signo inter Jonathan et David. XIX. De fuga David, et quae de Achimelech sacerdote referuntur. Et quomodo David immutavit vultum suum coram Acis regem, et cum suis omnibus transivit ad regem Moab. XX. De Gad Propheta: ubi commonuit David fugere in terra Juda in saltu, et Doec prodente, occisus est Achimelech cum reliquis octoginta sacerdotibus, et quomodo David, percussis Philistinis, salvavit Ceilam. XXI. De Saule, quomodo voluit David in Ceila capere, qui [Al. quin] eum fugit in Deserto Ziph: ubi Jonathan ad eum venit, et ut de Saulis clamide David in spelunca oram excidit. XXII. De Samuelis morte et sepulcro ejus in Rama: et quae de Nabal Carmelio ac de Abigael referuntur. XXIII. De David, ubi Abigael, et Achinoem uxores accepit, et ubi Saulis persequentis se, scyphum, et hastam abstulit. XXIV. De tranfugio David in Geth ad Achis regem Philisthiim, et quae illic gesserit: et de Saule, et Pythonissa. XXV. De Philistinis adversum Saul congregatis, et de David ubi, percusso Amalec, hominem [Al. omnem] captivitatem, et uxores suas reduxit in Seceleg. XXVI. De bello Philistinorum, in quo Saul cum tribus filiis occisus est [Al. occubuit], et quomodo David planxerit Saul et Jonathan. XXVII. De reditu David in Chebron ubi secundo unctus est, et de Abner, et Miphiboseth et Joab, et de praelio ubi luserunt pueri, et Asael occubuit. XXVIII. De filiis David in Chebron natis, et quomodo recepit Melchol, et de Abner a Joab interfecto, et de morte Isboseth filii Saul. XXIX. De cunctis tribubus, ut se dediderunt David [Al. secuti David], et quomodo ingressus est in Sion, et de Chiram et de artificibus et lignis, et de uxoribus vel filiis qui nati sunt David [Al. ei tantum] in Jerusalem. XXX. De Nathan propheta, ubi prohibet David aedificare templum, et prophetat de Christo: et quomodo David omnes in circuitu humiliaverit nationes. XXXI. De Miphiboseth filio Jonathae, et de Anon rege Ammon, quomodo inlusit pueris David, et de praeliis ob vindictam insecutis. XXXII. De Bethsabee Uriae [Al. ad. uxore], et parabola per Nathan, et de morte pueri de stupro nati. XXXIII. De urbe Rabbat a David capta et de nativitate Salomonis (et quae de Ammon et Thamar memorantur ) [Al. absunt uncinis inclusa] et de Absalon quomodo interfecit Ammon. XXXIV. De fuga Absalon ad Tolmai regem Syriae in Gessur, et de muliere Thecuite, quae pro eo David regi locuta est. XXXV. De Absalon pulchritudine, et quos habuerit filios: et quomodo patrem regno expulit. XXXVI. De consilio Achitophel, et Usai dato Absalon, et de Acimaas et Jonathan exploratoribus David. XXXVII. De bello in quo Absalon periit, et quomodo eum David luxit. XXXVIII. De reditu David in Jerusalem, et recuperatione Regni. XXXIX. De Seba, qui cum parte populi rebellavit contra David: et de Amasa, quem interfecit Joab: et de fame, quae accidit pro Gabaonitis: quos ultus est David in septem crucifixos de stirpe Saul. XL. De praelio Philistinorum, in quo David patuit discrimini, et de reliquis bellis, et de cantico, quod cantavit Domino [Al. tacet, quod cantavit Domino], et prophetia de Christo. XLI. De viris qui fortissimi in praeliis cum David fuerint. Et de eorum virtutibus. XLII. De indignatione divina, cur David populum jusserit numerari, et de optione per Nathan [Al. pro Gad] tribus modis oblata, et de interfectione [Al. ad. in] septuaginta millium per angelum illata, et de area Ornae [Al. sacrificio oblato a David, in area Arctina] Jebusaei. INCIPIUNT LIBRI DUO SAMUELIS qui alias dicuntur una LIBER SAMUELIS vel LIBER I MALACHIM. LIBER PRIMUS. [T. I, Cap. I.] Fuit vir unus de Ramathaim-Sophim, de monte Ephraim, et nomen ejus Elcana, filius Jeroam, filii Eliu, filii Thou, filii Suph, Ephrataeus, et habuit duas uxores, nomen uni Anna, et nomen secundae Phenenna. Fueruntque Phenennae filii: Annae autem non erant liberi [h. Parvuli]. Et ascendebat vir ille de civitate sua statutis diebus, ut adoraret et sacrificaret Domino exercituum in Silo. Erant autem ibi duo filii Heli, Ophni et Phinees, sacerdotes Domini. Venit ergo dies, et immolavit Elcana, deditque Phenennae uxori suae, et cunctis filiis ejus, et filiabus partes: Annae autem dedit partem unam [h. partem unam duplicem] tristis, quia Annam diligebat. Dominus autem concluserat vulvam ejus. Affligebat quoque eam aemula ejus, et vehementer angebat, in tantum, ut exprobraret quod conclusisset Dominus vulvam ejus: sicque faciebat per singulos annos, cum redeunte tempore ascenderunt templum Domini, et sic provocabat eam. Porro illa flebat, et non capiebat cibum. Dixit ergo ei Elcana vir suus: Anna, cur fles? et quare non comedis? et quam ob rem affligitur cor tuum? Numquid non ego melior sum tibi quam decem filii? Surrexit autem Anna postquam comederat in Silo, et biberat. Et Heli sacerdote sedente super sellam ante postes templi Domini, cumque esset amaro animo, oravit ad Dominum, flens largiter, et votum vovit, dicens: Domine exercituum, si respiciens videris afflictionem famulae tuae, et recordatus mei fueris, nec oblitus ancillae tuae, dederisque servae tuae sexum virilem, dabo eum Domino omnibus diebus vitae ejus, et novacula non ascendet super caput ejus. Factum est ergo, cum illa multiplicaret preces coram Domino, ut Heli observaret os ejus. Porro Anna loquebatur in corde suo, tantumque labia illius movebantur, et vox penitus non audiebatur. Aestimavit igitur eam Heli temulentam, dixitque ei: Usquequo ebria eris: digere paulisper vinum quo mades. Respondens Anna, Nequaquam, inquit, domine mi, nam mulier infelix nimis ego sum, vinumque et omne quod inebriare potest, non bibi; sed effudi animam meam in conspectu Domini. Ne reputes ancillam tuam quasi unam de filiabus Belial: quia ex multitudine doloris et moeroris mei, locuta sum usque in praesens. Tunc Heli ait ei: Vade in pace, et Deus Israel det tibi petitionem [ Vulg. addit. tuam], quam rogasti eum. Et illa dixit: Utinam inveniat ancilla tua gratiam in oculis tuis! Et abiit mulier in viam suam, et comedit, vultusque illius non sunt amplius in diversa mutati. [T. II.] Et surrexerunt mane, et adoraverunt coram Domino, reversique sunt, et venerunt in domum suam Ramatha. Cognovit autem Elcana Annam uxorem suam, et recordatus est ejus Dominus. Et factum est post circulum dierum, concepit Anna, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum. Ascendit autem vir ejus Elcana, et omnis domus ejus, ut immolaret Domino hostiam solemnem, et votum suum, et Anna non ascendit: dixit enim viro suo: Non vadam, donec ablactetur infans, et ducam eum, et appareat ante conspectum Domini, et maneat ibi jugiter. Et ait ei [ Vulg. tacet ei] Elcana vir suus: Fac quod bonum tibi videtur, et mane donec ablactes eum: precorque, ut impleat Dominus verbum suum. Mansit ergo mulier, et lactavit filium suum, donec amoveret eum a lacte. [T. III.] Et adduxit eum secum, postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, et amphora vini, et adduxit eum in domum Domini in Silo. Puer autem erat adhuc infantulus: et immolaverunt vitulum, et obtulerunt puerum Heli. Et ait [ Vulg. add. Anna]: Obsecro, mi domine, vivit anima tua, domine: ego sum illa mulier quae steti coram te hic orans Dominum. Pro puero isto oravi, et dedit mihi Dominus petitionem meam quam postulavi eum. Idcirco et ego commodavi eum Domino, cunctis diebus quibus fuerit accommodatus Domino. Et adoraverunt ibi Dominum. Et oravit Anna, et dixit: [T. IV. Cap. II.] Exsultavit cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatum est os meum super inimicos meos: quia laetata sum in salutari tuo. Non est sanctus, ut est Dominus: neque enim est alius extra te, et non est fortis sicut Deus noster. Nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes. Recedant vetera de ore vestro: quoniam Deus scientiarum Dominus est, et ipsi praeparantur cogitationes. Arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt robore. Saturati prius, pro pane [h. Saturati pro pane ] se locaverunt: et famelici saturati sunt. Donec sterilis peperit plurimos [h. septem]: et quae multos habebat filios, infirmata est. Dominus mortificat et vivificat, deducit ad infernum, et reducit. Dominus pauperem facit, et ditat, humiliat et sublevat. Suscitat de pulvere egenum, et de stercore elevat pauperem: Ut sedeat cum principibus, et solium gloriae teneat. Domini enim sunt cardines terrae [h. Domini enim sunt afflicti terrae], et posuit super eos orbem. Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent: quia non in fortitudine roborabitur vir. Dominum formidabunt adversarii ejus, super ipsos in coelis tonabit. Dominus judicabit fines terrae, et dabit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui. Et abiit Elcana Ramatha in domum suam: puer autem erat minister in conspectu Domini ante faciem Heli sacerdotis. [T. V.] Porro filii Heli, filii Belial, nescientes Dominum, neque officium sacerdotum ad populum; sed quicumque immolasset victimam, veniebat puer sacerdotis, dum coquerentur carnes, et habebat fuscinulam tridentem in manu sua, et mittebat eam in lebetem, vel in caldariam, aut in ollam, sive in cacabum: et omne quod levabat fuscinula, tollebat sacerdos sibi. Sic faciebant universo Israeli venientium in Silo. Etiam antequam adolerent adipem, veniebat puer sacerdotis, et dicebat immolanti: Da mihi carnem, ut coquam sacerdoti: non enim accipiam a te carnem coctam, sed crudam. Dicebatque illi immolans: Incendatur primum juxta morem hodie adeps, et tolle tibi quantumcumque desiderat anima tua. Qui respondens aiebat ei: Nequaquam: nunc enim dabis, alioquin tollam vi. Erat ergo peccatum puerorum grande nimis coram Domino: quia detrahebant [ Vulg. retrahebant] homines sacrificio Domini. Samuel autem ministrabat ante faciem Domini, puer, accinctus ephod lineo. [T. VI.] Et tunicam parvam faciebat ei mater sua, quam afferebat statutis diebus, ascendens cum viro suo, ut immolaret hostiam solemnem. Et benedixit Heli Elcanae et uxori ejus, dixitque [ Vulg. addit ei]: Reddat Dominus tibi semen de muliere hac, pro fenore quod commodasti Domino. Et abierunt in locum suum. Visitavit ergo Dominus Annam et concepit, et peperit tres filios, et duas filias, et magnificatus est puer Samuel apud Dominum. Heli autem erat senex valde, et audivit omnia quae faciebant filii sui universo Israeli: et quomodo dormiebant cum mulieribus, quae observabant ad ostium tabernaculi, et dixit eis: Quare facitis res hujuscemodi, quas ego audio, res pessimas, ab omni populo? Nolite, filii mei: non enim est bona fama, quam ego audio, ut transgredi faciatis populum Domini. Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus: si autem in Dominum peccaverit vir, quis orabit pro eo? Et non audierunt vocem patris sui: quia voluit Dominus occidere eos. Puer autem Samuel proficiebat, atque crescebat, et placebat tam Domino quam hominibus. [T. VII.] Venit autem vir Dei ad Heli, et ait ad eum: Haec dicit Dominus: Numquid non aperte revelatus sum domui patris tui, cum essent in Aegypto in domo Pharaonis? Et elegi eum ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotem, ut ascenderet ad altare meum, et adoleret mihi incensum, et portaret ephod coram me, et dedi domui patris tui omnia de sacrificiis filiorum Israel. Quare calce abjicitis [ Vulg. abjecistis] victimam meam, et munera mea quae praecepi, ut offerrentur in templo, et magis honorastis filios tuos quam me, ut comederetis primitias omnis sacrificii Israel populi mei? Propterea ait Dominus Deus Israel: Loquens locutus sum, ut domus tua, et domus patris tui ministraret in conspectu meo, usque in sempiternum. Nunc autem dicit Dominus: Absit hoc a me: sed quicumque glorificaverit me, glorificabo eum; qui autem contemnunt me, erunt ignobiles. Ecce dies veniunt, et praecidam brachium tuum, et brachium domus patris tui, ut non sit senex in domo tua. Et videbis aemulum tuum in templo, in universis prosperis Israel et non erit senex in domo tua omnibus diebus. Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari meo: sed [h. non habet] ut deficiant oculi tui, et tabescat anima tua, et pars magna domus tuae morietur, cum ad virilem aetatem venerit. Hoc autem erit tibi signum, quod venturum est duobus filiis tuis, Ophni et Phinees: in die una morientur ambo. Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciat, et aedificabo ei domum fidelem, et ambulabit [h. et ambulabo] coram Christo meo cunctis diebus. Futurum est enim, ut quicumque remanserit in domo tua, veniat ut oretur pro eo, et offerat nummum argenteum, et tortam panis [h. veniat ut adoret eum, et accipiat ab eo nummum argenteum, et tortam panis], dicatque: Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, ut comedam buccellam panis. [Cap. III.] Puer autem Samuel ministrabat Domino coram Heli, et sermo Domini erat pretiosus in diebus illis, non erat visio manifesta. Factum est ergo in die quadam Heli jacebat in loco suo, et oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei antequam exstingueretur [h. et antequam lucerna Dei exstingueretur]. Samuel autem dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Et vocavit Dominus Samuel. [T. VIII.] Qui respondens, ait: Ecce ego. Et cucurrit ad Heli, et dixit: Ecce ego: vocasti enim me. Qui dixit: Non vocavi, revertere, dormi. Et abiit, et dormivit. Et adjecit Dominus vocare rursum Samuelem. Consurgensque Samuel, abiit ad Heli, et dixit. Ecce ego, qui vocasti me. Qui respondit: Non vocavi te, fili mi: revertere, dormi. Porro Samuel necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. Et adjecit Dominus, et vocavit adhuc [h. non habet] Samuelem tertio. Qui consurgens, abiit ad Heli, et ait: Ecce ego, quia vocasti me. Intellexit igitur Heli quia Dominus vocaret puerum, et ait ad Samuelem: Vade, dormi, et si deinceps vocaverit te, dices: Loquere, Domine, quia audit servus tuus. Abiit ergo Samuel, et dormivit in loco suo. [T. IX.] Et venit Dominus, et stetit, et vocavit, sicut vocaverat secundo, Samuel, Samuel. Et ait Samuel: Loquere [ Vulg. add. Domine], quia audit servus tuus. Et dixit Dominus ad Samuelem: Ecce ego facio verbum in Israel: quod quicumque audierit, tinnient ambae aures ejus. In die illo suscitabo adversum Heli omnia quae locutus sum super domum ejus: incipiam et complebo. Praedixi enim ei quod judicaturus essem domum ejus in aeternum propter iniquitatem, eo quod noverat indigne agere filios suos, et non corripuit [ Vulg. corripueris] eos. Idcirco juravi domui Heli, quod non expietur iniquitas domus ejus victimis et muneribus usque in aeternum. Dormivit autem Samuel usque mane, aperuitque ostia domus Domini. Et Samuel timebat indicare visionem Heli. Vocavit ergo Heli Samuelem, et dixit: Samuel, fili mi. Qui respondens, ait: Praesto sum. Et interrogavit eum: Quis est sermo, quem locutus est ad te [ Vulg. add. Dominus]? oro te, ne celaveris me. Haec faciat tibi Deus, et haec addat, si absconderis a me sermonem, ex omnibus verbis quae dicta sunt tibi. Indicavit itaque ei Samuel universos sermones, et non abscondit ab eo. Et ille respondit: Dominus est: quod bonum est in oculis suis, faciat. Crevit autem Samuel, et Dominus erat cum eo, et non cecidit ex omnibus verbis ejus in terram. Et cognovit universus Israel a Dan usque Ber-Sabee, quod fidelis Samuel propheta esset Domini. Et addidit Dominus, ut appareret in Silo, quoniam revelatus fuerat Dominus Samueli in Silo, juxta verbum Domini. Et evenit sermo Samuelis universo Israeli. [T. X, Cap. IV.] Et factum est in diebus illis, convenerunt Philisthim in pugnam: egressus est namque Israel obviam Philisthim in praelium, et castrametatus est juxta lapidem Adjutorii. Porro Philisthim venerunt in Aphec, et instruxerunt aciem contra Israel. Inito autem certamine, terga vertit Israel Philisthaeis, et caesa sunt in illo certamine passim per agros, quasi quatuor millia virorum. Et reversus est populus ad castra: dixeruntque majores natu de Israel: quare percussit nos Dominus hodie coram Philisthim? Afferamus ad nos de Silo arcam foederis Domini, et veniat in medium nostri, ut salvet nos de manu inimicorum nostrorum. Misit ergo populus in Silo, et tulerunt inde arcam foederis Domini exercituum sedentis super cherubim: erantque duo filii Heli cum arca foederis Dei, Ophni et Phinees. Cumque venisset arca foederis Domini in castra, vociferatus est omnis Israel clamore grandi, et personuit terra. [T. XI.] Et audierunt Philisthim vocem clamoris, dixeruntque: Quaenam est haec vox clamoris magni in castris Hebraeorum? Et cognoverunt quod arca Domini venisset in castra. Timueruntque Philisthim, dicentes: Venit Deus in castra. Et ingemuerunt, dicentes: Vae nobis: non enim fuit tanta exsultatio heri et nudiustertius; vae nobis, qui nos servabit de manu deorum sublimium istorum? hi sunt dii, qui percusserunt Aegyptum omni plaga, in deserto. Confortamini, et estote viri, Philisthim: ne serviatis Hebraeis, sicut illi servierunt vobis: confortamini, et bellate. Pugnaverunt ergo Philisthim, et caesus est Israel, et fugit unusquisque in tabernaculum suum. [T. XII.] Et facta est plaga magna nimis, et ceciderunt de Israel triginta millia peditum. Et arca Dei capta est: duo quoque filii Heli mortui sunt, Ophni et Phinees. Currens autem vir de Benjamin ex acie, venit in Silo in die illo scissa veste, et conspersus pulvere caput. Cumque ille venisset, Heli sedebat super sellam contra viam spectans. Erat enim cor ejus pavens pro arca Dei. Vir autem ille postquam ingressus est, nuntiavit urbi, et ululavit omnis civitas. Et audivit Heli sonitum clamoris, dixitque: Quis est hic sonitus tumultus hujus? At ille festinavit, et venit, et annuntiavit Heli. Heli autem erat nonaginta et octo annorum, et oculi ejus caligaverant, et videre non poterat. Et dixit ad Heli; Ego sum qui veni de praelio, et ego qui de acie fugi hodie. Cui ille ait: Quid actum est, fili mi? Respondens autem qui nuntiabat: Fugit, inquit, Israel coram Philisthim, et ruina magna facta est in populo: insuper et duo filii tui mortui sunt, Ophni et Phinees, et arca Dei capta est. [T. XIII.] Cumque ille nominasset arcam Dei, cecidit de sella retrorsum juxta ostium, et fractis cervicibus mortuus est. Senex enim erat vir et grandaevus, et ipse judicavit Israel quadraginta annis. Nurus autem ejus, uxor Phinees, praegnans erat, vicinaque partui, et audito nuntio, quod capta esset arca Dei, et mortuus socer suus, et vir suus, incurvavit se, et peperit: irruerant enim in eam dolores subiti [h. sui.] In ipso autem momento mortis ejus, dixerunt ei quae stabant circa eam: Ne timeas, quia filium peperisti. Quae non respondit eis, neque animadvertit. Et vocavit puerum, Ichabod, dicens: Translata est gloria de Israel, quia capta est arca Dei, et pro socero suo et pro viro suo, et ait: Translata est gloria ab Israel, eo quod capta esset arca Dei. [T. XIV, Cap. V.] Philisthim autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a lapide Adjutorii in Azotum. Tuleruntque Philisthim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, et statuerunt eam juxta Dagon. Cumque surrexissent diluculo Azotii altera die, ecce Dagon jacebat pronus in terra ante arcam Domini, et tulerunt Dagon, et restituerunt eum in loco suo. Rursumque mane die alio consurgentes, invenerunt Dagon jacentem super faciem suam in terra coram arca Domini: caput autem Dagon, et duae palmae manuum ejus abscissae erant super limen: porro Dagon truncus solus remanserat in loco suo. Propter hanc causam non calcant sacerdotes Dagon, et omnes qui ingrediuntur templum ejus, super limen Dagon in Azoto, usque in hodiernum diem. Aggravata est autem manus Domini super Azotios, et demolitus est eos, et percussit in secretiori parte natium Azotum, et fines ejus. [T. XV.] Videntes autem viri Azotii hujuscemodi plagam, dixerunt: Non maneat arca Dei Israel apud nos: quoniam dura est manus ejus super nos, et super Dagon deum nostrum. Et mittentes congregaverunt omnes satrapas Philistinorum ad se, et dixerunt: Quid faciemus de arca Dei Israel? Responderuntque Getthaei: Circumducatur [h. In Geth circumducatur] arca Dei Israel. Et circumduxerunt arcam Dei Israel. Illis autem circumducentibus eam, fiebat manus Domini per singulas civitates interfectionis magnae nimis [h. In civitate interfectionis magnae nimis]; et percutiebat viros uniuscujusque urbis, a parvo [h. viros civitatis a parvo] usque ad majorem, et computrescebant prominentes extales eorum. Inieruntque Getthaei consilium, et fecerunt sibi sedes pelliceas. Miserunt ergo arcam Dei in Accaron. (T. XVI.) Cumque venisset arca Dei in Accaron, exclamaverunt Accaronitae, dicentes: Adduxerunt ad nos arcam Dei Israel, ut interficiat nos et populum nostrum. Miserunt itaque, et congregaverunt omnes satrapas Philistinorum, qui dixerunt: Dimittite [h. Mittite] arcam Dei Israel, et revertatur in locum suum, et non interficiat nos cum populo nostro. Fiebat enim pavor mortis in singulis urbibus [h. in tota civitate], et gravissima valde manus Dei. Viri quoque, qui mortui non fuerant, percutiebantur in secretiori parte natium, et ascendebat ululatus uniuscujusque civitatis [h. ululatus civitatis ] in coelum. [Cap. VI.] Fuit ergo arca Domini in regione Philistinorum eptem mensibus. Et vocaverunt Philisthim sacerdotes et divinos, dicentes: Quid faciemus de arca Domini? indicate nobis quomodo remittemus eam in locum suum. [T. XVII.] Qui dixerunt: Si remittitis arcam Dei Israel, nolite dimittere eam vacuam, sed quod debetis [h. non habet] reddite [h. reddetis] ei pro peccato, et tunc curabimini, et scietis quare non recedat manus ejus a vobis. Qui dixerunt: Quid est quod pro delicto reddere debeamus ei? Responderuntque illi: Juxta numerum provinciarum Philisthim, quinque anos aureos facietis, et quinque mures aureos: quia plaga una fuit omnibus vobis, et satrapis vestris. Facietisque similitudinem anorum vestrorum, et similitudinem murium, qui demoliti sunt terram. Et dabitis Deo Israel gloriam, si forte relevet manum suam a vobis, et a diis vestris, et a terra vestra. Quare gravatis corda vestra, sicut aggravavit Aegyptus, et Pharao cor suum? Nonne postquam percussus est, tunc dimisit eos [h. Nonne quando illusit eis, tunc dimisit illos?], et abierunt? Nunc ergo arripite, et facite plaustrum novum et unum, duas vaccas fetas, quibus non est impositum jugum, jungite in plaustro, et recludite vitulos earum domi. Tolletisque arcam Domini, et ponetis in plaustro, et vasa aurea, quae exsolvistis [ Ms. exsolvetis] ei pro delicto, ponetis in capsellam ad latus ejus: et dimittite eam ut vadat. Et aspicietis, et siquidem per viam finium suorum ascenderit contra Beth-Sames, ipse fecit nobis malum hoc grande: sin autem, minime: sciemus quia nequaquam manus ejus tetigit nos, sed casu accidit. Fecerunt ergo illi hoc modo, et tollentes duas vaccas, quae lactabant vitulos, junxerunt ad plaustrum, vitulosque earum concluserunt domi. Et posuerunt arcam Domini super plaustrum, et capsellam, quae habebat mures aureos et similitudinem anorum. Ibant autem in directum vaccae, per viam quae ducit Beth-Sames, et itinere uno gradiebantur, pergentes et mugientes: et non declinabant [ Ms. declinaverunt] neque ad dexteram neque ad sinistram, sed et satrapae Philisthim sequebantur usque ad terminos Beth-Sames. [T. XVIII.] Porro Bethsamitae metebant triticum in valle, et elevantes oculos, viderunt arcam, et gavisi sunt cum vidissent. Et plaustrum venit in agrum Josue Bethsamitae, et stetit ibi. Erat autem ibi lapis magnus, et conciderunt ligna plaustri, vaccasque imposuerunt super ea holocaustum Domino [h. vaccasque imposuerunt holocaustum Domino ]. Levitae autem deposuerunt arcam Dei, et capsellam quae erat juxta eam, in qua erant vasa aurea, et posuerunt super lapidem grandem. Viri autem Bethsamitae obtulerunt holaucausta, et immolaverunt victimas in die illa Domino. Et quinque satrapae Philistinorum viderunt, et reversi sunt in Accaron in die illo. Hi sunt autem ani aurei, quos reddiderunt Philisthim pro delicto, Domino: Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Geth unum, Accaron unum, et mures aureos secundum numerum urbium Philisthim, quinque provinciarum, ab urbe murata usque ad villam, quae erat absque muro, et usque ad Abel magnum, super quem posuerunt arcam Domini, quae erat usque in illum diem in agro Josue Bethsamitis. Percussit autem de viris Bethsamitibus, eo quod vidissent arcam Domini, et percussit de populo septuaginta viros [h. septuaginta viros, et quinquaginta millia viros], et quinquaginta millia plebis. Luxitque populus, eo quod percussisset Dominus plebem plaga magna [h. in populo plaga magna]. Et dixerunt viri Bethsamitae: Quis poterit stare in conspectu Domini Dei sancti hujus? et ad quem ascendet a nobis? Miseruntque nuntios ad habitatores Cariath-Jarim, dicentes: Reduxerunt Philisthim arcam Domini, descendite, et ducite [ Vulg. reducite] eam ad vos. [T. XIX, Cap. VII.] Venerunt ergo viri Cariath-Jarim, et duxerunt [ Vulg. reduxerunt] arcam Domini, et intulerunt eam in domum Abinadab in Gabaa: Eleazarum autem filium ejus sanctificaverunt, ut custodiret arcam Domini. Et factum est, ex qua die mansit arca in Cariath-Jarim, multiplicati sunt dies (erat quippe jam annus vicesimus) et requievit omnis domus Israel post Dominum. Ait autem Samuel ad universam domum Israel, dicens: Si in toto corde vestro revertimini ad Dominum, auferte deos alienos de medio vestrum [ Vulg. add. Baalim], et Astharoth, et praeparate corda vestra Domino, et servite ei soli, et eruet vos de manu Philisthim. Abstulerunt ergo filii Isael Baalim et Astharoth, et servierunt Domino soli. Dixit autem Samuel: Congregate universum Israel in Maspha, ut orem pro vobis Dominum. Et convenerunt in Maspha: hauseruntque aquam, et effuderunt in conspectu Domini, et jejunaverunt in die illa, et dixerunt ibi: Peccavimus Domino. Judicavitque Samuel filios Israel in Maspha. Et audierunt Philisthim quod congregati essent filii Israel in Maspha, et ascenderunt satrapae Philistinorum ad Israel. Quod cum audissent filii Israel, timuerunt a facie Philistinorum. Dixerunt ad Samuelem: ne cesses pro nobis clamare ad Dominum Deum nostrum, ut salvet nos de manu Philistinorum. [T. XX.] Tulit autem Samuel agnum lactentem unum, et obtulit illum holocaustum integrum Domino, et clamavit Samuel ad Dominum pro Israel, et exaudivit eum Dominus. Factum est autem, cum Samuel offerret holocaustum, Philisthaeos iniere praelium contra Israel: intonuit autem Dominus fragore magno in die illa super Philisthim, et exterruit eos, et caesi sunt a facie Israel. Egressique viri Israel de Maspha, persecuti sunt Philisthaeos, et percusserunt eos, usque ad locum, qui erat subter Beth-Char. Tulit autem Samuel lapidem unum, et posuit eum inter Maspha et inter Sen [ Ms. Senei], et vocavit nomen ejus [ Vulg. add. loci], lapis Adjutorii. Dixitque: Hucusque auxiliatus est nobis Dominus. Et humiliati sunt Philisthim, nec apposuerunt ultra, ut venirent in terminos Israel. Facta est itaque manus Domini super Philisthaeos, cunctis diebus Samuelis. Et redditae sunt urbes, quas tulerant Philisthim ab Israel, Israeli, ab Accaron usque Geth, et terminos suos: liberavit Israel de manu Philistinorum, eratque pax inter Israel et Amorrhaeum. Judicabat [ Ms. judicavit] quoque Samuel Israel cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos circumiens Beth-El et Galgala et Maspha, et judicabat Israelem in supradictis locis. Revertebaturque in Ramatha: ibi enim erat domus ejus, et ibi judicabat Israelem: aedificavit etiam ibi altare Domino. [T. XXI, Cap. VIII.] Factum est autem cum senuisset Samuel, posuit filios suos judices Israel. Fuitque nomen filii ejus primogeniti Joel, et nomen secundi Abia, judicum in Ber-Sabee. Et non ambulaverunt filii illius in viis ejus: sed declinaverunt post avaritiam, acceperuntque munera, et perverterunt judicium. Congregati ergo universi majores natu Israel, venerunt ad Samuelem in Ramatha. Dixeruntque ei: Ecce tu [ Vulg. nunc] senuisti, et filii tui non ambulant in viis tuis: constitue nobis regem, ut judicet nos, sicut et universae habent nationes. Displicuitque sermo in oculis Samuelis, eo quod dixissent: Da nobis regem, ut judicet nos. Et oravit Samuel ad Dominum. Dixit autem Dominus ad Samuelem: Audi vocem populi in omnibus quae loquuntur tibi, non enim te abjecerunt, sed me, ne regnem super eos. Juxta omnia opera sua, quae fecerunt a die qua eduxi eos de Aegypto usque ad diem istum: sicut dereliquerunt me, et servierunt diis alienis, sic faciunt etiam tibi. Nunc ergo audi vocem eorum: verumtamen contestare eos, et praedic eis jus regis, qui regnaturus est super eos. [T. XXII.] Dixit itaque Samuel omnia verba Domini ad populum, qui petierat a se regem, et ait: Hoc erit jus regis, qui imperaturus est vobis: Filios vestros tollet, et ponet in curribus suis, facietque sibi equites et praecursores quadrigarum suarum, et constituet sibi tribunos, et centuriones, et aratores agrorum suorum, et messores segetum, et fabros armorum et curruum suorum. Filias quoque vestras faciet sibi unguentarias, et focarias, et panificas. Agros quoque vestros, et vineas, et oliveta optima tollet, et dabit servis suis. Sed et segetes vestras, et vinearum redditus addecimabit, ut det eunuchis et famulis suis. Servos etiam vestros, et ancillas, et juvenes optimos, et asinos auferet, et ponet in opere suo. Greges vestros addecimabit, vosque eritis ei servi. Et clamabitis in die illa a facie regis vestri, quem elegistis vobis: et non exaudiet vos Dominus in die illa. Noluit autem populus audire vocem Samuelis, sed dixerunt: Nequaquam: rex enim erit super nos, et erimus nos quoque sicut omnes gentes: et judicabit nos rex noster, et egredietur ante nos, et pugnabit bella nostra pro nobis [h. non habet, pro nobis]. Et audivit Samuel omnia verba populi, et locutus est ea in auribus Domini. Dixit autem Dominus ad Samuelem: Audi vocem eorum, et constitue super eos regem [h. illis regem]. Et ait Samuel ad viros Israel: Vadat unusquisque in civitatem suam. [Cap. IX] . Et erat vir de Benjamin nomine Cis, et filius Abiel, filii Seror [ Ms. Seor], filii Bechorat [ Ms. Beoreth], filii Aphia, filii viri Jemini, fortis robore. Et erat ei filius vocabulo Saul, electus et bonus, et non erat vir de filiis Israel melior illo. Ab humero et sursum eminebat super omnem populum. Perierant autem asinae Cis patris Saul: et dixit Cis ad Saul filium suum: Tolle tecum unum de pueris, et consurgens vade, et quaere asinas. Qui cum transissent per montem Ephraim, et per terram Salisa, et non invenissent, transierunt etiam per terram Salim, et non erant: sed et per terram Jemini, et minime repererunt. Cum autem venissent in terram Suph, dixit Saul ad puerum, qui erat cum eo: Veni, et revertamur, ne forte dimiserit pater meus asinas, et sollicitus sit pro nobis. Qui ait ei: Ecce est vir Dei in civitate hac, vir nobilis: et omne quod loquitur, absque ambiguitate venit. Nunc ergo eamus illuc, si forte indicet nobis de via nostra, propter quam venimus. Dixitque Saul ad puerum suum: Ecce ibimus: quid feremus ad virum Dei? panis defecit in sitarciis nostris: et sportulam non habemus, ut demus homini Dei [h. viro Dei], nec quidquam aliud. Rursum puer respondit Sauli, et ait: Ecce inventa est in manu mea quarta pars stateris argenti, demus homini Dei [h. viro Dei], ut indicet nobis viam nostram (Olim in Israel sic loquebatur unusquisque vadens consulere Deum: Venite [Ms. Veni ], eamus ad Videntem: qui enim propheta dicitur hodie, vocabatur olim Videns): et dixit Saul ad puerum suum: Optimus sermo tuus. Veni, eamus. Et ierunt in civitatem, in qua erat vir Dei. Cumque ascenderent clivum civitatis, invenerunt puellas egredientes ad hauriendam aquam, et dixerunt eis: Num hic est Videns? Quae respondentes, dixerunt illis [h. non habet]: Hic est: ecce ante te, festina nunc: hodie enim venit in civitatem, quia sacrificium est hodie populo in excelso. Ingredientes urbem, statim invenietis eum antequam ascendat in [ Ms. et Vulg. tacent in] excelsum ad vescendum. Neque enim comesurus est populus donec ille veniat: quia ipse benedicit hostiae [h. sacrificio], et deinceps comedunt qui vocati sunt. Nunc ergo conscendite, quia hodie reperietis eum. Et ascenderunt in civitatem. [T. XXIII]. Cumque illi ambularent in medio urbis, apparuit Samuel egrediens obviam eis, ut ascenderet in excelsum. Dominus autem revelaverat auriculam Samuelis ante unam diem quam veniret Saul, dicens: Hac ipsa, quae nunc est, hora, cras mittam ad te virum de terra Benjamin, et unges eum ducem super populum meum Israel: et salvabit populum meum de manu Philistinorum: quia respexi populum meum, venit enim clamor eorum ad me. Cumque aspexisset Samuel Saulem, Dominus ait ei: Ecce vir quem dixeram tibi, iste dominabitur populo meo. Accessit autem Saul ad Samuelem in medio portae, et ait: Indica, oro, mihi, ubi est domus Videntis. Et respondit Samuel Sauli dicens: Ego sum Videns: ascende ante me in excelsum: ut comedatis mecum hodie, et dimittam [h. mittam] te mane: et omnia quae sunt in corde tuo, indicabo tibi. Et de asinis, quas perdidisti nudiustertius, ne sollicitus sis, quia inventae sunt [ Ms. addit asinae]. Et cujus erunt optima quaeque Israel? nonne tibi et omni domui patris tui? Respondit autem Saul, et ait: Numquid non filius Jemini ego sum, de minima tribu Israel, et cognatio mea novissima inter omnes familias de tribu Benjamin? quare ergo locutus es mihi sermonem istum? Assumens itaque Samuel Saulem, et puerum ejus, introduxit eos in triclinium [h. in cubiculum ], et dedit eis locum in capite eorum, qui fuerant invitati. Erant enim quasi triginta viri. Dixitque Samuel coco: Da partem, quam dedi tibi, et praecepi, ut reponeres seorsum apud te. Levavit autem cocus armum, et posuit ante Saul. Dixitque Samuel: Ecce quod remansit, pone ante te, et comede: quia de industria servatum est tibi, quando populum vocavi. Et comedit Saul cum Samuele in die illa. Et descenderunt de excelso in oppidum, et locutus est cum Saule in solario. Cumque mane surrexissent, et jam dilucesceret, vocavit Samuel Saulem in solario, dicens: Surge, ut dimittam [h. mittam] te. Et surrexit Saul: egressique sunt ambo, ipse videlicet, et Samuel. Cumque descenderent in extrema parte civitatis, Samuel dixit ad Saul: Dic puero ut antecedat nos, et transeat: tu autem subsiste paulisper, ut indicem tibi verbum Dei. [T. XXIV, Cap. X.] Tulit autem Samuel lenticulam olei, et effudit super caput ejus, et deosculatus est eum, et ait: Ecce, unxit te Dominus super haereditatem suam in principem, et liberabis populum ejus de manibus inimicorum ejus, qui in circuitu sunt. Et hoc tibi signum, quia unxit te Deus in principem. Cum abieris hodie a me, invenies duos viros juxta sepulcrum Rachel in finibus Benjamin, in meridie [h. in Zelza, quod interpretatur, in umbra], dicentque tibi: Inventae sunt asinae, ad quas ieras perquirendas, et intermissis pater tuus asinis, sollicitus est pro vobis, et dicit: Quid faciam de filio meo? Cumque abieris inde, et ultra transieris, et veneris ad quercum Thabor, invenient te tibi tres viri ascendentes ad Deum in Beth El, unus portans tres haedos, et alius tres tortas panis, et alius portans lagenam vini. Cumque te salutaverint, dabunt tibi duos panes, et accipies de manu eorum. Post haec venies in collem Dei, ubi est statio Philistinorum: et cum ingressus fueris ibi urbem, obvium habebis gregem prophetarum descendentium de excelso, et ante eos psalterium et tympanum, et tibiam, et citharam, ipsosque prophetantes. Et insiliet in te Spiritus Domini, et prophetabis cum eis, et mutaberis in virum alium. Quando ergo venerint signa haec omnia tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Dominus tecum est. Et descendes ante me in Galgala (ego quippe descendam ad te), ut offeras oblationem, et immoles victimas pacificas [h. ad offerendas et immolandas victimas pacificas]: septem diebus exspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. [T. XXV.] Itaque cum avertisset humerum suum, ut abiret a Samuele, immutavit ei Deus cor aliud, et venerunt omnia signa haec in die illa. Veneruntque ad praedictum collem, et ecce cuneus prophetarum obvius ei: insiluit super eum Spiritus Dei, et prophetavit in medio eorum. Videntes autem omnes qui noverunt eum ab heri et nudiustertius, quod esset cum prophetis, et prophetaret, dixerunt ad invicem: Quaenam res accidit filio Cis? num et Saul inter prophetas? Responditque alter [ Ms. alius] ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? propterea versum est in proverbium: Num et Saul inter prophetas? Cessavit autem prophetare, et venit ad excelsum. Dixitque patruus Saul ad eum, et ad puerum ejus: Quo abistis? Qui responderunt: Quaerere asinas quas cum non reperissemus, venimus ad Samuelem. Et dixit ei patruus suus: Indica mihi quid dixerit tibi Samuel. Et ait Saul ad patruum suum: Indicavit nobis quia inventae essent asinae. De sermone autem regni non indicavit ei quem locutus illi fuerat Samuel. Et convocavit Samuel populum ad Dominum in Maspha: et ait ad filios Israel: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego eduxi Israel de Aegypto, et erui vos de manu Aegyptiorum, et de manu omnium regum qui affligebant vos. Vos autem hodie projecistis Deum vestrum, qui solus salvavit vos de universis malis et tribulationibus vestris: et dixistis: Nequaquam: sed regem constitue super nos [h. et dixistis ei quia regem constitues super nos]. Nunc ergo state coram Domino per tribus vestras, et per familias. Et applicuit Samuel omnes tribus Israel, et cecidit sors tribus Benjamin. Et applicuit tribum Benjamin et cognationes ejus et cecidit cognatio Metri, et pervenit usque ad Saul filium Cis. Quaesierunt ergo eum, et non est inventus. Et consuluerunt post haec Dominum, utrumnam venturus esset illuc [h. illuc vir]. Responditque Dominus: Ecce absconditus est [h. inter vasa] domi. Cucurrerunt itaque et tulerunt eum inde: stetitque in medio populi, et altior fuit universo populo ab humero et sursum. [T. XXVI.] Et ait Samuel ad omnem populum: Certe videtis quem elegerit Dominus, quoniam non sit similis ei in omni populo. Et clamavit omnis populus, et ait: Vivat rex! Locutus est autem Samuel ad populum legem [h. judicium] regni, et scripsit in libro, et reposuit coram Domino: et dimisit Samuel omnem populum, singulos in domum suam. Sed et Saul abiit in domum suam in Gabaath, et abiit cum eo pars exercitus, quorum tetigerat Deus corda. Filii vero Belial dixerunt: Num salvare nos poterit iste? Et despexerunt eum, et non attulerunt ei munera: ille vero dissimulabat se audire. [Cap. XI.] Ascendit autem Naas Ammonites, et pugnare coepit adversum Jabes Galaad [h. et castrametatus est super Jabes Galaad] Dixeruntque omnes viri Jabes ad Naas: Habeto nos foederatos, et serviemus tibi. Et respondit ad eos Naas Ammonites: In hoc feriam [ Ms. feriamus] vobiscum foedus, ut eruam omnium vestrum oculos dextros, ponamque vos opprobrium in universo Israel. Et dixerunt ad eum seniores Jabes: Concede nobis septem dies, ut mittamus nuntios in universos terminos Israel: et si non fuerit qui defendat [h. salvet] nos, egrediemur ad te. Venerunt ergo nuntii in Gabaath Saulis: et locuti sunt verba [ Vulg. addit. haec], audiente populo: et levavit omnis populus vocem suam, et flevit. Et ecce Saul veniebat, sequens boves de agro, et ait: Quid habet populus quod plorat? Et narraverunt ei verba virorum Jabes. Et insiluit Spiritus Dei in Saul, cum audisset verba haec, et iratus est furor ejus nimis. Et assumens utrumque bovem, concidit in frusta, misitque in omnes terminos Israel per manum nuntiorum, dicens: Quicumque non exierit, secutusque fuerit Saul et Samuel, sic fiet bobus ejus. Invasit ergo timor [h. pavor], Domini populum, et egressi sunt quasi vir unus. [T. XXVII.] Et recensuit eos in Bezec: fueruntque filiorum Israel trecenta millia: virorum autem Juda triginta millia. Et dixerunt nuntiis, qui venerant: Sic dicetis viris, qui sunt Jabes Galaad: Cras erit vobis salus, cum incaluerit sol. Venerunt ergo nuntii, et annuntiaverunt viris Jabes, qui laetati sunt. Et dixerunt: Mane exibimus ad vos: et facietis nobis omne quod placuerit vobis. Et factum est, cum venisset dies crastinus, constituit Saul populum in tres partes: et ingressus est media castra in vigilia matutina, et percussit Ammon usque dum incalesceret dies: reliqui autem dispersi sunt, ita ut non relinquerentur in eis duo pariter. Et ait populus ad Samuelem: Quis est iste qui dixit: Saul regnabit super nos? Date viros, et interficiemus eos. Et ait Saul: Non occidetur quisquam in die hac, quia hodie fecit Dominus salutem in Israel. Dixit autem Samuel ad populum: Venite, et eamus in Galgala, et innovemus ibi regnum. Et perrexit omnis populus in Galgala, et fecerunt ibi regem Saul coram Domino in Galgala, et immolaverunt ibi victimas pacificas coram Domino. Et laetatus est ibi Saul, et cuncti viri Israel nimis. [T. XXVIII, Cap. XII.] Dixit autem Samuel ad universum Israel: Ecce audivi vocem vestram, juxta omnia quae locuti estis ad me, et constitui super vos regem. Et nunc rex graditur ante vos. Ego autem senui, et incanui: porro filii mei vobiscum sunt: itaque conversatus coram vobis ab adolescentia mea usque ad diem hanc, ecce praesto sum. Loquimini de me coram Domino et coram Christo ejus, utrum bovem cujusquam tulerim, an asinum: si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi: et contemnam illud hodie, restituamque vobis. Et dixerunt: Non es calumniatus nos, neque oppressisti, neque tulisti de manu alicujus quidpiam. Dixitque ad eos: Testis est Dominus adversum vos, et testis Christus ejus in die hac, quia non inveneritis in manu mea quidpiam. Et dixerunt: Testis: Et ait Samuel ad populum: Dominus [h. Et dixit: Testis: subauditur, Dominus], qui fecit Mosen et Aaron, et eduxit patres nostros de terra Aegypti. Nunc ergo state, et judicio contendam adversum vos coram Domino, de omnibus misericordiis Domini, quas fecit vobiscum et cum patribus vestris: quomodo ingressus est Jacob in Aegyptum, et clamaverunt patres vestri ad Dominum: et misit Dominus Mosen et Aaron, et eduxit patres vestros de Aegypto: et collocavit eos in loco hoc. Qui obliti sunt Domini Dei sui, et tradidit eos [h. et vendidit eos] in manu Sisarae magistri [h. principis] militiae Asor, et in manu Philistinorum, et in manu regis Moab, et pugnaverunt adversum eos. Postea autem clamaverunt ad Dominum, et dixerunt: Peccavimus, quia dereliquimus Dominum, et servivimus Baalim et Astharoth: nunc ergo erue nos de manu inimicorum nostrorum, et serviemus tibi. Et misit Dominus Jerobaal, et Bedan, et Jephta, et Samuel, et eruit vos de manu inimicorum vestrorum per circuitum, et habitastis confidenter. Videntes autem quod Naas rex filiorum Ammon venisset adversum vos, dixistis mihi: Nequaquam, sed rex imperabit nobis, cum Dominus Deus vester regnaret in vobis. Nunc ergo praesto est rex vester, quem elegistis et petistis: ecce dedit vobis Dominus regem. Si timueritis Dominum, et servieritis ei, et audieritis vocem ejus, et non exasperaveritis os Domini: eritis et vos et rex qui imperat vobis, sequentes Dominum Deum vestrum. Si autem non audieritis vocem Domini, sed exasperaveritis sermonem [h. os] Domini, erit manus Domini super vos, et super patres vestros. Sed et nunc, state, et videte rem istam grandem, quam facturus est Dominus in conspectu vestro. Numquid non messis tritici est hodie? invocabo Dominum, et dabit voces et pluvias: et scietis, et videbitis, quia grande malum feceritis vobis in conspectu Domini, petentes super vos regem. [T. XXIX.] Et clamavit Samuel ad Dominum, et dedit Dominus voces et pluvias in illa die. Et timuit omnis populus nimis Dominum et Samuelem, et dixit universus populus ad Samuelem: Ora pro servis tuis ad Dominum Deum tuum, ut non moriamur. Addidimus enim universis peccatis nostris malum, ut peteremus nobis regem. Dixit autem Samuel ad populum: Nolite timere, vos fecistis universum malum hoc: verumtamen nolite recedere a tergo Domini, et servite Domino in omni corde vestro: et nolite declinare post vana, quae non proderunt vobis, neque eruent vos, quia vana sunt. Et non derelinquet Dominus populum suum, propter nomen suum magnum, quia juravit Dominus facere vos sibi populum. Absit autem a me hoc peccatum in Dominum, ut cessem orare pro vobis: et docebo vos viam bonam et rectam. Igitur timete Dominum, et servite ei in veritate, et ex toto corde vestro. Vidistis enim magnifica quae in vobis gesserit. Quod si perseveraveritis in malitia: et vos et rex vester pariter peribitis. [Cap. XIII.] Filius unius anni Saul erat, cum regnare coepisset, duobus autem annis regnavit super Israel. Et elegit sibi Saul tria millia de Israel: et erant cum Saul duo millia in Machmas, et in monte Beth El: mille autem cum Jonatha in Gabaath Benjamin. Porro caeterum populum remisit unumquemque in tabernacula sua. Et percussit Jonathan stationem Philistinorum, quae erat in Gabaa. Quod cum audissent Philisthim, Saul cecinit buccina in omni terra, dicens: Audiant Hebraei. Et universus Israel audivit hujuscemodi famam: Percussit Saul stationem Philistinorum: et erexit se Israel adversum Philisthim. Clamavit [h. Exclamavit] autem populus post Saul in Galgala. Et Philisthim congregati sunt ad praeliandum contra Israel, triginta millia curruum, et sex millia equitum, et reliquum vulgus, sicut arena, quae est in littore maris plurima. Et ascendentes castrametati sunt in Machmas ad orientem Beth-Aven [ Ms. Bathaven]. Quod cum vidissent viri Israel se in arcto positos (afflictus erat enim populus), absconderunt se in speluncis, et in abditis, in petris quoque et in antris, et in cisternis. Hebraei autem transierunt Jordanem, terram Gad et Galaad. Cumque adhuc esset Saul in Galgala, universus populus perterritus est, qui sequebatur eum. Et exspectavit septem diebus juxta placitum Samuelis, et non venit Samuel in Galgala, dilapsusque est populus ab eo. Ait ergo Saul: Afferte mihi holocaustum, et pacifica. Et obtulit holocaustum. [T. XXX.] Cumque complesset offerens holocaustum, ecce Samuel veniebat: et egressus est Saul obviam ei ut salutaret eum. Locutusque est ad eum Samuel: Quid fecisti? Respondit Saul: Quia vidi quod dilaberetur populus a me, et tu non veneras juxta placitos dies, porro Philisthim congregati fuerant in Machmas: dixi: Nunc descendent ad me Philisthim in Galgala, et faciem Domini non placavi. Necessitate compulsus, obtuli holocaustum. Dixitque Samuel ad Saul: Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui [ Ms. tacet Dei], quae praecepit tibi. Quod si non fecisses, jam nunc praeparasset Dominus regnum tuum super Israel in sempiternum; sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit Dominus sibi virum juxta cor suum: et praecepit ei Dominus, ut esset dux super populum suum, eo quod non servaveris quae praecepit [ Ms. praeceperit] Dominus. Surrexit autem Samuel et ascendit de Galgalis in Gabaa Benjamin. Et recensuit Saul populum, qui inventi fuerant cum eo, quasi sexcentos viros. Et Saul et Jonathan filius ejus, populusque qui inventus fuerat cum eis, erat in Gabaa Benjamin: Porro Philisthim consederant in Machmas. Et egressi sunt ad praedandum de castris Philisthim tres cunei. Unus cuneus pergebat contra viam Aphra [ Ms. Ephra] ad terram Saul. Porro alius ingrediebatur per viam Beth Oron: tertius autem verterat se ad iter termini imminentis valli Seboim contra desertum. Porro faber ferrarius [h. non habet] non inveniebatur in omni terra Israel. Caverant enim Philisthim, ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam. Descendebat ergo omnis Israel ad Philisthim, ut exacueret unusquisque vomerem suum, et ligonem, et securim, et sarculum. Retusae itaque erant acies vomerum, et ligonum, et tridentium, et securium, usque ad stimulum corrigendum. Cumque venisset dies praelii, non est inventus ensis et lancea in manu totius populi, qui erat cum Saule et cum Jonatha, excepto Saul et Jonatha filio ejus. Egressa est autem statio Philisthim, ut transcenderet in Machmas. [Cap. XIV.] Et accidit quadam die ut diceret Jonathan filius Saul ad adolescentem armigerum suum: Veni, et transeamus ad stationem Philisthim, quae est trans locum illum: Patri autem suo hoc ipsum [h. non habet] non indicavit. Porro Saul morabatur in extrema parte Gabaa, sub malogranato, quae erat in Magron: et erat populus cum eo quasi sexcentorum virorum. Et Ahias filius Ahitob fratris Ichabod filii Phinees, qui ortus fuerat ex Heli sacerdote Domini in Silo [h. filii Phinees, filii Heli sacerdotis Domini in Silo ], portabat ephod. Sed et populus ignorabat quo isset Jonathan. Erant autem inter ascensus, per quos nitebatur Jonathan transire ad stationem Philistinorum, eminentes petrae ex utraque parte, et quasi in modum dentium scopuli hinc et inde praerupti, nomen uni Boses, et nomen alteri Sene: unus scopulus prominens ad aquilonem ex adverso Machmas, et alter ad meridiem contra Gabaa. [T. XXXI.] Dixit autem Jonathan ad adolescentem [h. puerum] armigerum suum: Veni, transeamus ad stationem incircumcisorum horum, si forte faciat Dominus pro [h. non habet, pro] nobis; quia non est Domino difficile salvare, vel in multitudine, vel in paucis. Dixitque ei armiger suus: Fac omnia quae placent animo tuo: perge quo cupis, ego [ Ms. tacet ego] ero tecum ubicumque volueris. Et ait Jonathan: Ecce nos transimus ad viros istos. Cumque apparuerimus eis, si taliter locuti fuerint ad nos: Manete, donec veniamus ad vos: stemus in loco nostro, nec ascendamus ad eos. Si autem dixerint: Ascendite ad nos: ascendamus, quia tradidit eos Dominus in manibus nostris: hoc erit nobis signum. Apparuit igitur uterque stationi Philisthinorum: dixeruntque Philisthim: En Hebraei egrediuntur de cavernis, in quibus absconditi fuerant. Et locuti sunt viri de statione ad Jonathan, et ad armigerum ejus, dixeruntque: Ascendite ad nos, ostendemus vobis rem. Et ait Jonathan ad armigerum suum: Ascendamus, sequere me [h. Ascende post me]; tradidit enim eos Dominus in manu Israel. Ascendit autem Jonathan manibus et pedibus, et armiger ejus post eum. Itaque alii cadebant ante Jonathan, alios armiger ejus interficiebat sequens eum [h. Et cadebant ante faciem Jonathan, et armiger ejus sequens eum, interficiebat eos]. Et facta est plaga prima, qua percussit Jonathan et armiger ejus, quasi viginti virorum, in media parte jugeri, quam par boum in die arare consuevit. Et factum est miraculum in castris, per agros; sed et omnis populus stationis eorum, qui ierant ad praedandum, obstupuit, et conturbata est terra, et accidit quasi miraculum a Deo. Et respexerunt [h. Et factus est terror, in castris per agros: sed et omnis populus stationis eorum, et hi qui ierant ad praedandum obstupuerunt, et conturbata est terra terrore Dei. Et respexerunt] speculatores Saulis, qui erant in Gabaa Benjamin, et ecce multitudo prostrata, et huc illucque diffugiens. Et ait Saul populo, qui erat cum eo: Requirite, et videte quis abierit ex nobis. Cumque requisissent, repertum est non adesse Jonathan, et armigerum ejus. Et ait Saul ad Ahiam: Applica arcam Dei. (Erat enim ibi arca Dei in die illa cum filiis Israel.) Cumque loqueretur Saul ad sacerdotem, tumultus magnus exortus est in castris Philisthinorum: crescebatque paulatim, et clarius reboabat. Et ait Saul ad sacerdotem: Contrahe manum tuam. Conclamavit ergo Saul, et omnis populus qui erat cum eo, et venerunt usque ad locum certaminis, et ecce versus fuerat gladius uniuscujusque ad proximum suum, et [Non habet] caedes magna nimis. Sed et Hebraei, qui fuerant cum Philisthim heri et nudiustertius, ascenderantque cum eis in castris, reversi sunt ut essent cum Israel, qui erant cum Saul et Jonathan. Omnes quoque Israelitae qui se absconderant in monte Ephraim, audientes quod fugissent Philisthim, sociaverunt se cum suis in praelio. Et salvavit Dominus in die illa Israel. Pugna autem pervenit usque Beth-Aven. Et vir Israel sociatus est sibi in die illa. [T. XXXII.] Adjuravit autem Saul populum, dicens: Maledictus vir, qui comederit panem usque ad vesperum, donec ulciscar de inimicis meis. Et non manducavit [h. Et non gustavit ] universus populus panem: omneque terrae vulgus venit in saltum, in quo erat mel super faciem agri. Ingressus est itaque populus saltum, et apparuit fluens mel, nullusque applicuit manum ad os suum. Timebat enim populus juramentum. Porro Jonathan non audierat cum adjuraret pater ejus populum: extenditque summitatem virgae, quam habebat in manu, et intinxit in favum mellis, et convertit manum suam ad os suum, et illuminati sunt oculi ejus. Respondensque unus de populo, ait: Jurejurando constrinxit pater tuus populum, dicens: Maledictus vir, qui comederit panem hodie (defecerat autem populus). Dixitque Jonathan: Turbavit pater meus terram; vidistis ipsi quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum, quam reperit! nonne major facta fuisset plaga in Philisthim? Percusserunt ergo in die illa Philistheos a Machmis usque in Ajalon [ Ms. Ahilon]. [T. XXXIII.] Defatigatus est autem populus nimis, et versus ad praedam, tulit oves, et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra: comeditque populus cum sanguine. Nuntiaverunt autem Sauli dicentes, quod populus peccasset Domino, comedens cum sanguine. Qui ait: Praevaricati estis, volvite ad me jam nunc saxum grande. Et dixit Saul: Dispergimini in vulgus, et dicite eis, ut adducat ad me unusquisque bovem suum et arietem, et occidite super istud, et vescimini, et non peccabitis Domino comedentes cum sanguine. Adduxit itaque omnis populus unusquisque bovem in manu sua usque [Non habet] ad noctem, et occiderunt ibi. Aedificavit autem Saul altare Domino, tuncque primum [h. Non habet] coepit aedificare altare Domino. Et dixit Saul: Irruamus super Philisthim nocte, et vastemus eos usque dum illucescat mane, nec relinquamus de eis virum. Dixitque populus: Omne quod bonum videtur in oculis tuis, fac. Et ait sacerdos: Accedamus huc ad Deum. Et consuluit Saul Deum: Num persequar Philisthim? si trades eos in manu Israel? et non respondit ei in die illa. [T. XXXIV.] Dixitque Saul: Applicate huc universos angulos populi, et scitote, et videte, per quem acciderit peccatum hoc hodie. Vivit Dominus salvator Israel, quia si per Jonathan filium meum factum est hoc [ Ms. et Vulg. tacent hoc], absque retractatione morietur. Ad quod nullus contradixit ei de omni populo. Et ait ad universum Israel: Separamini vos in partem unam, et ego cum Jonathan filio meo ero in parte altera. Respondit populus ad Saul: Quod bonum videtur in oculis tuis, fac. Et dixit Saul ad Dominum [h. ad Dominum Deum Israel]: Domine Deus Israel [h. Deus Domine Deus Israel], da indicium. Et deprehensus est Jonathan et Saul, populus autem exivit. Et ait Saul: Mittite sortem inter me, et Jonathan filium meum. Et captus est Jonathan. Dixit autem Saul ad Jonathan: Indica mihi quid feceris. Et indicavit ei Jonathan, et ait: Gustans gustavi in summitate virgae, quae erat in manu mea, paululum mellis, et ecce ergo morior. Et ait Saul: Haec faciat mihi Deus, et haec addat, quia morte morieris, Jonathan. Dixitque populus ad Saul: Ergone Jonathan morietur, qui fecit salutem hanc magnam in Israel? hoc nefas est [h. absit]: vivit Dominus, si ceciderit capillus de capite ejus in terram, quia cum Deo operatus est hodie. Liberavit ergo populus Jonathan, ut non moreretur. Recessitque Saul, nec persecutus est Philisthim: porro Philisthim abierunt in loca sua. At Saul, confirmato regno super Israel, pugnabat per circuitum adversum omnes inimicos ejus, contra Moab, et filios Ammon, et Edom, et reges Soba [ Ms. suba], et Philisthaeos. et quocumque se verteret [ Ms. verterat], superabat. Congregatoque exercitu, percussit Amalec, et eruit Israel de manu vastatorum ejus. Fuerunt autem filii Saul: Jonathan et Jesui, et Melchisua, et nomina duarum filiarum ejus, nomen primogenitae Merab, et nomen minoris Michal. Et nomen uxoris Saul, Ahinoem filia Ahimaas, et nomen principis militiae ejus Abner [h. solummodo in hoc loco Abiner habet], filius Ner, patruelis Saul. Porro Cis fuerat pater Saul, et Ner pater Abner, filius Abiel. Erat autem bellum potens adversum Philisthaeos omnibus diebus Saul. Nam quemcumque viderat Saul virum fortem, et aptum ad praelium, sociabat eum sibi. [T. XXXV, Cap. XV.] Et dixit Samuel ad Saul: Me misit Dominus, ut ungerem te in regem super populum ejus Israel: nunc ergo audi vocem Domini: Haec dicit Dominus exercituum: Recensui quaecumque fecit Amalec Israeli, quomodo restitit ei in via cum ascenderet de Aegypto. Nunc ergo vade, et percute Amalec, et demolire universa ejus, non parcas ei: sed interfice a viro usque ad mulierem, et parvulum atque lactentem, bovem et ovem, camelum et asinum. Praecepit itaque Saul populo, et recensuit eos quasi agnos, ducenta millia peditum, et decem millia virorum Juda. Cumque venisset Saul usque ad civitatem Amalec, tetendit insidias in torrente. Dixitque Saul Cinaeo: Abite, recedite, atque descendite ab Amalec, ne forte involvam te cum eo. Tu enim fecisti misericordiam cum omnibus filiis Israel, cum ascenderent de Aegypto. Et recesst Cinaeus de medio Amalec. Percussitque Saul Amalec, ab Evila, donec venias Sur, quae est e regione Aegypti. Et apprehendit Agag regem Amalec vivum, omne autem vulgus interfecit in ore gladii. Et pepercit Saul, et populus, Agag, et optimis gregibus ovium et armentorum, et vestibus et arietibus, et universis, quae pulchra erant, nec voluerunt disperdere ea: quidquid vero vile fuit et reprobum, hoc demoliti sunt. [T. XXXVI.] Factum est autem verbum Domini ad Samuel, dicens: Poenitet me quod constituerim Saul regem: quia dereliquit me, et verba mea opere non implevit. Contristatusque est Samuel, et clamavit ad Dominum tota nocte. Cumque de nocte surrexisset Samuel, ut iret ad Saul mane, nuntiatum est Samueli, eo quod venisset Saul in Carmelum, et erexisset sibi fornicem triumphalem, et reversus transisset, descendissetque in Galgala. Venit ergo Samuel ad Saul, et dixit ei Saul: Benedictus tu Domino, implevi verbum Domini. Dixitque Samuel: Et quae est haec vox gregum, quae resonat in auribus meis, et armentorum, quam ego audio? Et ait Saul: De Amalec adduxerunt ea: pepercit enim populus melioribus ovibus et armentis, ut immolarentur Domino Deo tuo: reliqua vero occidimus [h. demoliti sumus]. Dixit autem Samuel ad Saul: Sine me, et indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte. Dixitque ei: Loquere. Et ait Samuel: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? unxitque te Dominus in regem super Israel, et misit te Dominus in viam, et ait: Vade, et interfice [h. demolire] peccatores Amalec, et pugna contra eos usque ad internecionem eorum? Quare ergo non audisti vocem Domini: sed versus ad praedam es, et fecisti malum in oculis Domini? Et ait Saul ad Samuelem: Immo audivi vocem Domini, et ambulavi in via, per quam misit me Dominus, et adduxi Agag regem Amalec, et Amalec interfeci. Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum, quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo tuo in Galgalis. [T. XXXVII.] Et ait Samuel: Numquid vult Dominus holocausta aut victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae, et auscultare magis quam offerre adipem arietum. Quoniam quasi peccatum hariolandi est, repugnare: quasi scelus idololatriae, nolle acquiescere. Pro eo ergo quod abjecisti sermonem Domini, abjecit te, ne sis rex. Dixitque Saul ad Samuelem: Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, et verba tua, timens populum, et obediens voci eorum. Sed nunc porta, quaeso, peccatum meum, et revertere mecum, ut adorem Dominum. Et ait Samuel ad Saul: Non revertar tecum, quia projecisti sermonem Domini, et projecit te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conversus est Samuel ut abiret: ille autem apprehendit summitatem pallii ejus, quae et scissa est. Et ait ad eum Samuel: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te. Porro triumphator in [h. non habet, in] Israel non parcet [h. Porro triumphator Israel non mentietur], et poenitudine non flectetur: neque enim homo est ut agat poenitentiam. At ille ait: Peccavi, sed nunc honora me coram senioribus populi mei, et coram Israel, et revertere mecum, ut adorem Dominum Deum tuum. Reversus ergo Samuel secutus est Saulem, et adoravit Saul Dominum. [T. XXXVIII.] Dixitque Samuel: Adducite ad me Agag regem Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus [Vulg. addunt et tremens ]. Et dixit Agag: Siccine separat amara mors? Et ait Samuel: Sicut fecit absque liberis mulieres gladius tuus, sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. Et in frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis. Abiit autem Samuel in Ramatha: Saul vero ascendit in domum suam in Gabaath Saul [ Vulg. tacet Saul]. Et non vidit Samuel ultra Saul usque in diem mortis suae: verumtamen lugebat Samuel Saulem, quoniam Dominum poenitebat quod constituisset Saul regem super Israel. [T. XXXIX, Cap. XVI.] Dixitque Dominus ad Samuelem: Usquequo tu luges, Saul, cum ego projecerim eum ne regnet super Israel? Imple cornu tuum oleo, et veni, mittam te ad Isai Bethleemitem: providi enim in filiis ejus mihi regem. Et ait Samuel: Quomodo vadam? audiet enim Saul, et interficiet me. Et ait Dominus: Vitulum [h. vitulam ] de armento tolles in manu tua, et dices: Ad immolandum Domino veni. Et vocabis Isai ad victimam, et ego ostendam tibi quid facias, et unges quemcumque monstravero [h. dixero] tibi. Fecit ergo Samuel, sicut locutus est ei [h. non habet] Dominus. Venitque in Bethleem, et admirati sunt [h. expaverunt ] seniores civitatis, occurrentes ei, dixeruntque: Pacificusne ingressus tuus? Et ait: Pacificus, ad immolandum Domino veni: sanctificamini, et venite mecum ut immolem. Sanctificavit ergo Isai et filios ejus, et vocavit eos ad sacrificium. [T. XL.] Cumque ingressi essent, vidit Eliab, et ait: Num coram Domino est Christus ejus? Et dixit Dominus ad Samuelem: Ne respicias vultum ejus, neque altitudinem staturae ejus: quoniam abjeci eum, nec juxta intuitum hominis judico: homo enim videt ea quae parent, Dominus autem intuetur cor. Et vocavit Isai Abinadab, et adduxit eum coram Samuele. Qui dixit: Nec hunc elegit Dominus. Adduxit autem Isai Samma [ Ms. Summa], de quo ait: Etiam hunc [h. In istum] non elegit Dominus. Adduxit itaque Isai septem filios suos coram Samuele, et ait Samuel ad Isai: Non elegit Dominus ex istis. Dixitque Samuel ad Isai: Numquid jam completi sunt filii? Qui respondit: Adhuc reliquus est parvulus, et pascit oves. Et ait Samuel ad Isai: Mitte, et adduc eum, nec enim discumbemus [h. circumsedebimus ] prius quam ille huc veniat. Misit ergo, et abduxit eum. Erat autem rufus, et pulcher aspectu, decoraque facie, et ait Dominus: Surge, et unge eum, ipse est enim. [T. XLI.] Tulit igitur Samuel cornu olei, et unxit eum in medio fratrum ejus, et directus est Spiritus Domini in David a die illa et in reliquum: surgensque Samuel abiit in Ramatha. [T. XLII.] Spiritus autem Domini recessit a Saul, et exagitabat eum spiritus nequam a Domino. Dixeruntque servi Saul ad eum: Ecce spiritus Dei malus exagitat te. Jubeat dominus noster, et servi tui, qui coram te sunt, quaerent [ Ms. quaerunt] hominem scientem psallere cithara, ut quando arripuerit te spiritus Dei malus, psallat manu sua, et levius feras. Et ait Saul ad servos suos: Providete mihi aliquem bene psallentem, et adducite eum ad me. Et respondens unus de pueris, ait: Ecce vidi filium Isai Bethleemitem, scientem psallere, et fortissimum robore, et virum bellicosum, et prudentem in verbis, et virum pulchrum: et Dominus est cum eo. [T. XLIII.] Misit ergo Saul nuntios ad Isai, dicens: Mitte ad me David filium tuum, qui est in pascuis. Tulitque Isai asinum plenum panibus, et lagenam [h. utrem] vini, et haedum de capris unum, et misit per manum David filii sui Sauli. Et venit David ad Saul, et stetit coram eo: at ille dilexit eum nimis, et factus est ejus armiger. Misitque Saul ad Isai, dicens: Stet David in conspectu meo: invenit enim gratiam in oculis meis. Igitur quandocumque arripiebat Spiritus Dei Saul, tollebat David citharam, et percutiebat manu sua, et refocillabatur Saul, et levius habebat. Recedebat enim ab eo spiritus malus. [T. XLIV, Cap. XVII.] Congregantes autem Philisthim agmina sua in praelium, convenerunt in Soccho Judae, et castrametati sunt inter Soccho et Azeca, in finibus Dommim [h. Dammim]. Porro Saul et viri [ Vulg. filii] Israel congregati venerunt in vallem Terebinthi, et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philisthim. Et Philisthim stabant super montem ex hac parte, et Israel stabat super montem ex altera parte, vallisque erat inter eos. Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum, nomine Goliat, de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmo, et cassis aerea super caput ejus, et lorica hamata [h. squamata] induebatur. Porro pondus loricae ejus, quinque millia siclorum aeris, et ocreas aereas habebat in cruribus, et clypeus aereus tegebat humeros ejus. Hastile autem hastae ejus, erat quasi liciatorium texentium. Ipsum autem ferrum hastae ejus, sexcentos siclos habebat ferri, et armiger ejus antecedebat eum. Stansque clamabat adversum phalangas Israel, et dicebat eis: Quare venistis parati ad praelium? Numquid non sum ego Philistaeus, et vos servi Saul? Eligite ex vobis virum, et descendat ad singulare certamen. Si quieverit pugnare mecum, et percusserit me, erimus vobis servi: si autem ego praevaluero, et percussero eum, vos servi eritis, et servietis nobis. Et aiebat Philisthaeus: Ego exprobravi agminibus Israel hodie: Date mihi virum, et ineat mecum singulare certamen. Audiens autem Saul, et omnes viri Israelitae, sermones Philisthaei hujuscemodi, stupebant, et metuebant nimis. David autem erat filius viri Ephrathaei, de quo supra dictum est [h. non habet, de quo supra dictum est], de Bethleem Juda, cui erat nomen Isai, qui habebat octo filios, et erat vir in diebus Saul senex, et grandaevus inter viros [h. Et ingrediens inter viros]. Abierunt autem tres filii ejus majores post Saul in praelium, et nomina trium filiorum ejus, qui perrexerunt ad bellum, Eliab primogenitus, et secundus Abinadab, tertiusque Samma. David autem erat minimus. [T. XLV.] Tribus ergo majoribus secutis Saulem, abiit David, et reversus est a Saul, ut pasceret gregem patris sui in Bethleem. Procedebat vero Philisthaeus mane et vespere, et stabat quadraginta diebus. [T. XLVI.] Dixit autem Isai ad David filium suum: Accipe fratribus tuis ephi [h. Epha] polentae, et decem panes istos, et curre in castra ad fratres tuos, et decem formellas casei has deferes [ms. defer ] ad tribunum, et fratres tuos visitabis, si recte agant; et cum quibus ordinati sunt, disce. Saul autem [h. Si recte agant, et pignora eorum tolles. Saul autem], et illi, et omnes filii Israel in valle Terebinthi pugnabant adversum Philisthim. Surrexit itaque David mane, et commendavit gregem custodi, et onustus abiit, sicut praeceperat ei Isai. Et venit ad locum Magala, et ad exercitum, qui egressus ad pugnam vociferatus erat in certamine. Direxerat enim aciem Israel, sed et Philisthim ex adverso fuerant praeparati. Derelinquens ergo David vasa, quae attulerat, sub manu custodis ad sarcinas, cucurrit ad locum certaminis, et interrogabat si omnia recte agerentur erga fratres suos. Cumque adhuc ille loqueretur eis, apparuit vir ille spurius ascendens, Goliath nomine Philisthaeus, de Geth, ex castris [h. ex acie] Philisthinorum: et loquente eo haec eadem verba, audivit David. Omnes autem Israelitae, cum vidissent virum, fugerunt a facie ejus, timentes eum [h. non habet, eum] valde. Et dixit unus quispiam de Israel: Num vidistis virum hunc qui ascendit? ad exprobrandum enim Israeli ascendit. Virum ergo qui percusserit eum, ditabit rex divitiis magnis, et filiam suam dabit ei, et domum patris ejus faciet absque tributo in Israel [h. et domum patris ejus faciet liberam in Israel]. [T. XLVII.] Et ait David ad viros, qui stabant secum, dicens: Quid dabitur viro [h. Quid fiet viro], qui percusserit Philisthaeum hunc, et tulerit opprobrium de Israel? quis est enim hic Philisthaeus incircumcisus, qui exprobravit acies Dei viventis? Referebat autem ei populus eumdem sermonem, dicens: Haec dabuntur [h. haec fient] viro, qui percusserit eum. Quod cum audisset Eliab frater ejus major, loquente eo cum aliis, iratus est contra David, et ait: Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto? ego novi superbiam tuam, et nequitiam cordis tui, quia ut videres praelium, descendisti. Et dixit David: Quid feci? numquid non verbum est? Et declinavit paululum ab eo ad alium: dixitque eumdem sermonem. Et respondit ei populus verbum sicut et prius. Audita sunt autem verba, quae locutus est David, et annuntiata in conspectu Saul. Ad quem cum fuisset adductus, locutus est ei: Non concidat cor cujusquam in eo: ego [h. non habet, ego] servus tuus vadam, et pugnabo adversus Philisthaeum. Et ait Saul ad David: Non vales resistere Philisthaeo isti, nec pugnare adversus eum: quia puer es, hic autem vir bellator est ab adolescentia sua. Dixitque David ad Saul: Pascebat servus tuus patris sui gregem, et veniebat leo, vel ursus, tollebatque arietem de medio gregis: et persequebar eos, et percutiebam, eruebamque de ore eorum, et illi consurgebant adversum me, et apprehendebam mentum eorum, et suffocabam, interficiebamque eos. Nam et leonem et ursum interfeci ego servus tuus [h. Interfecit servus tuus]: erit igitur et Philisthaeus hic incircumcisus, quasi unus ex eis: qui ausus est maledicere exercitui [h. exprobrare agminibus] Dei viventis. Et ait David: Dominus qui eruit me de manu leonis, et de manu ursi, ipse liberabit me de manu Philisthaei hujus. Dixit autem Saul ad David: Vade, et Dominus tecum sit. Et induit Saul David vestimentis suis, et imposuit galeam aeream super caput ejus, et vestivit eum lorica. Accinctus ergo David gladio ejus super vestem suam, coepit tentare si armatus posset incedere, non enim habebat consuetudinem. Dixitque David ad Saul: Non possum sic incedere, quia nec usum habeo. Et deposuit ea, et tulit baculum suum, quem semper habebat in manibus, et elegit sibi quinque limpidissimos lapides de torrente, et misit eos in peram pastoralem, quam habebat secum, et fundam manu tulit, et processit adversum Philisthaeum. Ibat autem Philisthaeus incedens, et appropinquans adversum David, et armiger ejus ante eum. Cumque inspexisset Philisthaeus, et vidisset David, despexit eum. Erat enim adolescens, rufus, et pulcher aspectu. Et dixit Philisthaeus ad David: Numquid ego canis sum, quod tu venis ad me cum baculo [h. cum baculis]? Et maledixit Philisthaeus David in diis suis: dixitque ad David: Veni ad me, et dabo carnes tuas volatilibus coeli et bestiis terrae [h. agri]. Dixit autem David ad Philisthaeum: Tu venis ad me cum gladio, et hasta, et clypeo: ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum, Dei agminum Israel, quibus exprobrasti. Hodie dabit [h. tradet] te Dominus in manu mea, et percutiam te, et auferam caput tuum a te, et dabo cadavera castrorum Philisthim hodie volatilibus coeli, et bestiis terrae: ut sciat omnis terra, quia est Deus in Israel. Et noverit universa ecclesia haec, quia non in gladio, nec in hasta salvat Dominus: ipsius est enim bellum, et tradet vos in manus nostras. Cum ergo surrexisset Philisthaeus, et veniret, et appropinquaret contra David, festinavit David, et cucurrit [ Al. currit] ad pugnam ex adverso Philisthaei. Et misit manum suam in peram: tulitque unum lapidem, et funda jecit et [ Vulg. add. circumducens] percussit Philisthaeum in fronte, et infixus est lapis in fronte ejus, et cecidit in faciem suam in [ Ms. et Vulg. super] terram. Praevaluitque David adversus Philisthaeum in funda et in lapide: percussumque Philisthaeum interfecit. Cumque gladium non haberet in manu David, cucurrit, et stetit super Philisthaeum, et tulit gladium ejus, et eduxit eum de vagina sua, et interfecit eum, praeciditque caput ejus. Videntes autem Philisthim, quod mortuus esset fortissimus [h. potens] eorum, fugerunt. Et consurgentes viri Israel et Juda vociferati sunt, et persecuti sunt Philisthaeos usque dum venirent in vallem, et usque ad portas Accron, cecideruntque vulnerati de Philisthim in via Sarim usque ad Geth, et usque Accaron. Et revertentes filii Israel postquam persecuti fuerant Philisthaeos, invaserunt castra eorum. Assumens autem David caput Philisthaei, attulit illud in Jerusalem: arma vero ejus posuit in tabernaculo suo. Eo autem tempore, quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: De qua stirpe descendit hic [h. Cum autem videret Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: cujus est hic] adolescens, Abner? dixitque Abner: Vivit anima tua, rex, si novi. Et ait rex: Interroga tu, cujus filius sit iste puer [h. adolescens]. Cumque regressus esset David, percusso Philisthaeo, tulit eum Abner, et introduxit coram Saul, caput Philisthaei habentem in manu. Et ait ad eum Saul: De qua progenie es [h. Cujus filius tu ], o adolescens? Dixitque David: Filius servi tui Isai Bethleemitae ego sum [h. non habet]. [T. XLVIII, Cap. XVIII.] Et factum est, cum complesset loqui ad Saul: anima Jonathan conligata est [ Vulg. conglutinata] animae David, et dilexit eum Jonathan quasi animam suam. Tulitque eum Saul in die illa, et non concessit ei, ut reverteretur in domum patris sui. [T. XLIX.] Inierunt autem Jonathan et David foedus: diligebat enim eum quasi animam suam. Nam exspoliavit se Jonathan tunica, qua erat vestitus, et dedit eam David, et reliqua vestimenta sua, usque ad gladium et arcum suum, et usque ad balteum. Egrediebatur quoque David ad omnia quaecumque misisset eum Saul, et [h. non habet] prudenter se agebat: posuitque eum Saul super viros belli, et acceptus erat in oculis universi populi, maximeque in conspectu famulorum Saul [h. universi populi, et in oculis servorum Saul ]. Porro cum reverteretur percusso Philisthaeo, David, egressae sunt mulieres de universis urbibus Israel, cantantes, chorosque ducentes in occursum Saul regis, in tympanis laetitiae, et in sistris. Et praecinebant mulieres ludentes atque dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia. [T. L.] Iratus est autem Saul nimis, et displicuit in oculis ejus iste sermo: dixitque: Dederunt David decem millia, et mihi dederunt mille? quid ei superest, nisi solum regnum? Non rectis ergo oculis Saul aspiciebat David a die illa, et deinceps. Post diem autem alteram, invasit spiritus Dei malus Saul, et prophetabat in medio domus [h. Timedio domus ] suae: David autem psallebat manu sua, sicut per singulos dies. Tenebatque Saul lanceam, et misit eam, putans quod configere posset David cum pariete, et declinavit David a facie ejus secundo. Et timuit Saul David, eo quod esset Dominus cum eo, et a se recessisset. Amovit ergo eum Saul a se, et fecit eum tribunum super mille viros [h. non habet, viros], et egrediebatur et ingrediebatur in conspectu populi. In omnibus quoque viis suis David prudenter agebat, et Dominus erat cum eo. Vidit itaque Saul quod prudens esset nimis, et coepit cavere eum [h. Et timuit eum ]. Omnis autem Israel et Juda diligebat David: ipse enim egrediebatur, et ingrediebatur ante eos. [T. LI.] Dixit autem Saul ad David: Ecce filia mea major Merob [h. Merab], ipsam dabo tibi uxorem: tantummodo esto vir [h. esto mihi ] fortis, et praeliare bella Domini. Saul autem reputabat, dicens: Non sit manus mea in eum, sed sit super illum manus Philisthinorum. Ait autem David ad Saul: Quis ego sum, aut quae est vita mea, aut cognatio patris mei in Israel, ut fiam gener regis? [T. LII.] Factum est autem tempus, cum deberet dari Merob [h. Merab] filia Saul David, data est Adrieli Molathitae uxor. Dilexit autem Michol [h. Michal] filia Saul altera [h. non habet, altera] David. Et nuntiatum est Saul, et placuit ei. Dixitque Saul: Dabo eam illi, ut fiat ei in scandalum, et sit super eum manus Philisthinorum. Dixitque Saul ad David: In duabus rebus gener meus eris hodie. Et mandavit Saul servis suis: Loquimini ad David clam me, dicentes: Ecce places regi, et omnes servi ejus diligunt te. Nunc ergo esto gener regis. Et locuti sunt servi Saul in auribus David omnia [h. non habet] verba haec. Et ait David: Num parum vobis videtur, generum esse regis? Ego autem sum vir pauper et tenuis. Et renuntiaverunt servi Saul, dicentes: Hujuscemodi verba locutus est David. Dixit autem Saul: Sic loquimini ad David: Non habet necesse rex sponsalia, nisi tantum centum praeputia Philisthinorum, ut fiat ultio de inimicis regis. Porro Saul cogitabat tradere David in manus [ms. in manibus ] Philisthinorum. Cumque renuntiassent servi ejus David verba, quae dixerat Saul, placuit sermo in oculis David, ut fieret gener regis. Et post dies paucos surgens David [h. Et non erant dies completi. Surgens autem David], abiit cum viris, qui sub eo erant. Et percussis Philisthim ducentis viris, attulit praeputia eorum, et annumeravit ea regi, ut esset gener ejus. [T. LIII.] Dedit itaque Saul ei Michol [h. Michal] filiam suam uxorem. Et vidit Saul, et intellexit quia Dominus esset [Ms. est] cum David. Michol autem filia Saul diligebat eum. Et Saul magis coepit timere David: factusque est Saul inimicus David cunctis diebus. Et egressi sunt principes Philisthinorum: a principio autem egressionis eorum, prudentius se gerebat David, quam omnes servi Saul, et celebre factum est nomen ejus nimis. [T. LIV, Cap. XIX.] Locutus est autem Saul ad Jonathan filium suum, et ad omnes servos suos, ut occiderent David. Porro Jonathan filius Saul diligebat David valde. Et indicavit Jonathan David, dicens: Quaerit Saul pater meus occidere te: quapropter observa te, quaeso, mane, et manebis clam, et absconderis. Ego autem egrediens stabo juxta patrem meum, in agro ubicumque fuerit [h. In agro ubi tu fueris], et ego loquar de te ad patrem meum, et quodcumque videro, nuntiabo tibi. Locutus est ergo Jonathan de David bona ad Saul patrem suum: dixitque ad eum: Ne peccet rex in servum suum David, quia non peccavit tibi, et opera ejus bona sunt tibi valde. Et posuit animam suam in manu sua, et percussit Philisthaeum, et fecit Dominus salutem magnam universo Israeli: vidisti, et laetatus es. Quare ergo peccas in sanguine innoxio, interficiens David, qui est absque [Ms. extra] culpa [h. Interficiens David insontem ]? Quod cum audisset Saul, placatus voce Jonathae, juravit: Vivit Dominus, quia non occidetur. Vocavit itaque Jonathan David, et indicavit ei omnia verba haec, et introduxit Jonathan David ad Saul, et fuit ante eum, sicut fuerat heri et nudiustertius. [T. LV.] Motum est autem rursus bellum, et egressus David, pugnavit adversus Philisthim; percussitque eos plaga magna, et fugerunt a facie ejus. Et factus est Spiritus Domini malus in Saul. Sedebat autem in domo sua, et tenebat lanceam: porro David psallebat in manu sua. Nisusque est Saul configere lancea David in pariete, et declinavit David a facie Saul: lancea autem casso vulnere perlata est in parietem, et David fugit, et salvatus est nocte illa. [T. LVI.] Misit ergo Saul satellites suos in domum David, ut custodirent eum, et interficeretur mane. Quod cum annuntiasset David Michol uxor sua, dicens: Nisi salvaveris te nocte hac, eras morieris: deposuit eum per fenestram. Porro ille abiit et aufugit, atque salvatus est. Tulit autem Michol statuam, et posuit eam super lectum, et pellem pilosam [h. non habet, pilosam] caprarum posuit ad caput ejus, et operuit eam vestimentis. Misit autem Saul apparitores, qui raperent David, et responsum est quod aegrotaret. Rursumque misit Saul nuntios, ut videret David, dicens: Afferte eum ad me in lecto, ut occidatur. Cumque venissent nuntii, inventum est simulacrum super lectum, et pellis caprarum ad caput ejus. Dixitque Saul ad Michol: Quare sic illusisti mihi, et dimisisti inimicum meum, ut fugeret? Et respondit Michol ad Saul: Quia ipse locutus est mihi: Dimitte me [h. Mitte], alioquin interficiam te. David autem fugiens, salvatus est, et venit ad Samuel in Ramatha, et nuntiavit ei omnia quae fecerat sibi Saul: et abierunt ipse et Samuel, et morati sunt in Najoth [Ms. Nachjoth]. Nuntiatum est autem Sauli a dicentibus: Ecce David in Najoth in Rama. [T. LVII.] Misit ergo Saul lictores [h. Missos, hic, et supra, habet], ut raperent David: qui cum vidissent cuneum prophetarum vaticinantium, et Samuel stantem super eos, factus est super nuntios Saul Spiritus Dei, et prophetare coeperunt etiam ipsi. Quod cum nuntiatum esset Sauli, misit et alios nuntios: prophetaverunt autem et illi. Et rursum Saul misit tertios nuntios, qui et ipsi prophetaverunt. Abiit autem etiam ipse in Ramatha, et venit usque ad cisternam magnam, quae est in Soccho, et interrogavit, dicens: In quo loco sunt Samuel et David? Dictumque est ei: Ecce in Najoth sunt in Rama. Et abiit in Najoth in Rama, et factus est etiam super eum Spiritus Dei, et ambulabat ingrediens, et prophetabat usque dum veniret in Najoth in Rama. Et exspoliavit se etiam ipse vestimentis suis, et prophetavit cum caeteris [h. non habet, cum caeteris] coram Samuele, et cecidit nudus tota die illa et nocte. Unde et exivit proverbium: Num et Saul inter prophetas? [Cap. XX.] Fugit autem David de Najoth, quae erat in Rama, veniensque locutus est coram Jonatham: Quid feci? quae est iniquitas mea, et quod peccatum meum in patrem tuum, quia quaerit animam meam? Qui dixit ei: Absit, non morieris: neque enim faciet pater meus quidquam grande vel parvum, nisi prius indicaverit mihi [h. Nisi revelaverit aurem meam]: hunc ergo celavit me pater meus sermonem tantummodo? nequaquam erit istud. Et juravit rursum David. Et ille [h. non habet, ille] ait: Scit profecto pater tuus quia inveni gratiam in conspectu tuo [h. In oculis tuis], et dicet: Nesciat hoc Jonathan, ne forte tristetur. Quinimmo vivit Dominus, et vivit anima tua, quia uno tantum (ut ita dicam) gradu, ego morsque dividimur. Et ait Jonathan ad David: Quodcumque dixerit mihi anima tua, faciam tibi. Dixit autem David ad Jonathan: Ecce Kalendae sunt crastino, et ego ex more sedere soleo juxta regem ad vescendum: dimitte ergo me, ut abscondar in agro usque ad vesperam diei tertiae. Si requisierit [Vulg. addunt respiciens ] me pater tuus, respondebis ei: Rogavit me David, ut iret celeriter in Beth-Leem civitatem suam, quia victimae solemnes ibi sunt universis contribulibus ejus. Si dixerit, Bene: pax erit servo tuo. Si autem fuerit iratus, scito quia completa est malitia ejus. Fac ergo misericordiam in servum tuum: quia foedus Domini me famulum tuum tecum inire fecisti. Si autem est in me aliqua [h. non habet, aliqua] iniquitas, tu me interfice, et ad patrem tuum ne introducas me. Et ait Jonathan: Absit hoc a te: neque enim fieri potest, ut si certe cognovero completam patris mei esse malitiam contra te, non annuntiem tibi. Responditque David ad Jonathan: Quis nuntiabit mihi, si quid forte responderit tibi pater tuus dure [Vulg. addunt de me ]? Et ait Jonathan ad David: Veni, egrediamur in agrum [Vulg. addunt foras ]. Cumque exissent ambo in agrum, ait Jonathan ad David: Domine Deus Israel, si investigavero sententiam patris mei crastino vel perindie: et aliquid boni fuerit super David, et non statim misero ad te, et notum tibi fecero, haec faciat Dominus in Jonathan, et haec addat. Si autem perseveraverit patris mei malitia adversum te, revelabo aurem tuam, et dimittam te, ut vadas in pace, et sit Dominus tecum, sicut fuit cum patre meo. Et si vixero, facies mihi misericordiam Domini: si vero mortuus fuero, non auferes misericordiam tuam a domo mea usque in sempiternum, quando eradicaverit Dominus inimicos David, unumquemque de terra. Pepigit ergo foedus Jonathan cum domo David: et requisivit Dominus de manu inimicorum David. Et addidit Jonathan dejerare David, eo quod diligeret illum: sicut animam enim suam, ita diligebat eum. Dixitque ad eum Jonathan: Cras Kalendae sunt, et requireris: requiretur enim sessio tua usque perindie. Descendes ergo festinus, et venies in locum, ubi celandus es in die, qua operari licet, et sedebis juxta lapidem, cui est nomen [h. non habet, cui est nomen] Ezel. Et ego tres sagittas mittam juxta eum, et jaciam quasi exercens me ad signum. Mittam quoque et puerum, dicens ei: Vade, et affer mihi sagittas. Si dixero puero: Ecce sagittae intra te sunt, tolle eas: tu veni ad me, quia pax tibi est, et nihil est mali, vivit Dominus. Si autem sic locutus fuero puero: Ecce sagittae ultra te sunt: vade [ Vulg. addunt in pace], quia dimisit [h. misit] te Dominus. De verbo autem quod locuti sumus ego et tu, sit Dominus inter me et te usque in sempiternum. Absconditus est ergo David in agro, et venerunt Kalendae, et sedit rex ad comedendum panem. Cumque sedisset rex super cathedram suam (secundum consuetudinem) quae erat juxta parietem, surrexit Jonathan, et sedit Abner ex latere Saul, vacuusque apparuit locus David. Et non est locutus quidquam Saul in die illa: cogitabat enim quod forte evenisset ei, ut non esset mundus, nec purificatus. Cumque illuxisset dies secunda post Kalendas [h. diem Kalendarum ], rursum vacuus apparuit locus David. Dixitque Saul ad Jonathan filium suum: Cur non venit filius Isai, nec heri, nec hodie, ad vescendum? Et respondit Jonathan Sauli: Rogavit me obnixe, ut iret in Beth-Leem, et ait: Dimitte me, quoniam sacrificium solemne est in civitate [h. familia est in civitate ], unus de fratribus meis accersivit me nunc: ergo, si inveni gratiam in oculis tuis, vadam cito, et videbo fratres meos. Ob hanc causam non venit ad mensam regis. [T. LVIII]. Iratus autem Saul adversus Jonathan, dixit ei: Fili [Ms. filius] mulieris virum rapientis ultro, numquid ignoro quia diligis filium Isai, in confusionem tuam, et in confusionem ignominiosae matris tuae? Omnibus enim diebus, quibus filius Isai vixerit super terram, non stabilieris tu, neque regnum tuum. Itaque jam nunc mitte, et adduc [h. cape ] eum ad me: quia filius mortis est. Respondens autem Jonathan Sauli patri suo, ait: Quare morietur? quid fecit? Et arripuit Saul lanceam, ut percuteret eum. Et intellexit Jonathan quod definitum esset patri suo, ut interficeret David. Surrexit ergo Jonathan a mensa in ira furoris, et non comedit in die Kalendarum secunda panem. Contristatus est enim super David, eo quod confudisset eum pater suus. [T. LIX.] Cumque illuxisset mane, venit Jonathan in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo, et ait ad puerum suum: Vade, et affer mihi sagittas, quas ego jacio. Cumque puer currisset, jecit aliam sagittam trans puerum. Venit itaque puer ad locum jaculi, quod miserat Jonathan: et clamavit Jonathan post tergum pueri, et ait: Ecce ibi est sagitta porro ultra te. Clamavitque ( Vulg. add. iterum) Jonathan post tergum pueri, dicens: Festina velociter, ne steteris. Collegit autem puer Jonathae sagittas, et attulit ad dominum suum: et quid ageretur, penitus ignorabat: tantummodo enim Jonathan et David rem noverant. Dedit igitur Jonathan arma sua puero, et dixit ei: Vade, defer in civitatem. Cum abisset puer, surrexit David de loco, qui vergebat ad austrum, et cadens pronus in terram, adoravit tertio: et osculantes se (Ms. tacet se) alterutrum, fleverunt pariter, David autem amplius. Dixit autem Jonathan ad David: Vade in pace: quaecumque juravimus ambo in nomine Domini, dicentes: Dominus sit inter me et te, et inter semen meum et semen tuum usque in sempiternum. Et surrexit, et abiit; sed et Jonathan ingressus est civitatem. (T. LX, Cap. XXI). Venit autem David in Nobe ad Achimelech sacerdotem: et obstupuit Achimelech, eo quod venisset, et surrexit obviam David, et dixit ei: Quare tu solus, et nullus est tecum? Et ait David ad Achimelech sacerdotem: Rex praecepit mihi sermonem, et dixit: Nemo sciat rem, propter quam a me missus es ( Vulg. add. a me), cujusmodi praecepta tibi [ Ms. tacet tibi] dederim: nam et pueris condixi in illum et illum locum. Nunc igitur si quid habes ad manum, vel quinque panes, da mihi, aut quidquid inveneris. Et respondens sacerdos David, ait: Non habeo panes laicos ad manum, sed tantum panem sanctum: si mundi sunt pueri, maxime a mulieribus ( Ms. muliere)? Et respondit David sacerdoti, et dixit ei: Equidem si de mulieribus agitur, continuimus nos ab heri et nudiustertius, quando egrediebamur, et fuerunt vasa puerorum sancta. Porro via haec polluta est (h. via laica est ), sed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis. Dedit ergo ei sacerdos sanctificatum panem. Neque enim (h. Dedit ergo ei sacerdos sanctitatem. Neque enim) erat ibi panis, nisi tantum panes propositionis, qui sublati fuerant a facie Domini), ut ponerentur panes calidi. Erat autem ibi quidam ( Ms. tacet quidam) vir de servis Saul, in die illa, intus in tabernaculo Domini (obligatus in conspectu Domini: et nomen ejus Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. Dixit autem David ad Achimelech: Si habes hic ad manum hastam, aut gladium? quia gladium meum et arma mea non tuli mecum, sermo enim regis urgebat. Et dixit sacerdos: Ecce gladius Goliat Philisthaei, quem percussisti in valle Terebinthi, est involutus pallio post ephod: si istum vis tollere, tolle. Neque enim est hic alius absque eo. Et ait David: Non est huic alter similis, da mihi eum. Surrexit itaque David, et fugit in die illa a facie Saul, et venit ad Achis regem Geth: dixeruntque ei servi Achis: Numquid non iste est David rex terrae? nonne huic cantabant per choros, dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia? [T. LXI.] Posuit autem David sermones istos in corde suo, et extimuit valde a facie Achis regis Geth. Et immutavit os suum coram eis, et collabebatur inter manus eorum, et impingebat in ostia portae, defluebantque salivae ejus in barbam. Et ait Achis ad servos suos: Vidistis hominem insanum: quare adduxistis eum ad me? An desunt nobis furiosi, quod introduxistis istum, ut fureret, me praesente? hiccine ingredietur domum meam? [T. LXII, Cap. XXII]. Abiit ergo inde David, et fugit (h. evasit) in speluncam Odollam (h. Adullam). Quod cum audissent fratres ejus, et omnis domus patris ejus, descenderunt ad eum illuc. Et convenerunt ad eum omnes, qui erant in angustia constituti, et oppressi aere alieno, et amaro animo, et factus est eorum princeps, fueruntque cum eo quasi quadringenti viri. Et profectus est David inde in Maspha, quae est (h. non habet) Moab, et dixit ad regem Moab: Maneat, oro, pater meus et mater mea vobiscum, donec sciam quid faciat mihi Deus. Et reliquit eos ante faciem regis Moab: manseruntque apud eum cunctis diebus, quibus David fuit in praesidio. Dixitque Gad propheta ad David: Noli manere in praesidio, proficiscere, et vade in terram Juda. Et profectus David venit in saltum Hareth. Et audivit Saul quod apparuisset David, et viri qui erant cum eo. Saul autem cum maneret in Gabaa, et esset in nemore, quod est in Rama, hastam manu tenens, cunctique servi ejus circumstarent eum, ait ad servos suos, qui assistebant ei: Audite ( Vulg. add. nunc), filii Jemini: numquid omnibus vobis dabit filius Isai agros et vineas, et universos vos faciet tribunos, et centuriones, quoniam conjurastis omnes adversum me, et non est qui mihi renuntiet, maxime cum et filius meus foedus inierit cum filio Isai? Non est qui vicem meam doleat ex vobis, nec qui annuntiet mihi: eo quod suscitaverit filius meus servum meum adversum me, insidiantem mihi usque hodie (h. sicut hodie). Respondens autem Doeg Idumaeus, qui assistebat, et erat primus inter servos Saul (h. qui assistebat cum servis Saul): Vidi, inquit, filium Isai in Nobe, apud Achimelech filium Ahitob ( Vulg. add. sacerdotem). Qui consuluit pro eo Dominum, et cibaria dedit ei: sed et gladium Goliath Philisthaei dedit illi. Misit ergo rex ad accersendum Achimelech filium Ahitob sacerdotem, et omnem domum patris ejus, sacerdotum, qui erant in Nobe, qui venerunt universi ad regem. Et ait Saul ( Vulg. add. ad Achimelech]: Audi, fili Ahitob. Qui respondit: Praesto sum, domine. Dixitque ad eum Saul: Quare conjurastis (h. rebellastis) adversum me, tu et filius Isai, et dedisti ei panes et gladium, et consuluisti pro eo Deum, ut consurgeret adversum me, insidiator usque hodie (h. insidiator sicut hodie) permanens? Respondensque Achimelech regi, ait: Et quis in omnibus servis tuis, sicut David fidelis, et gener regis, et pergens ad imperium tuum, et gloriosus in domo tua? Num hodie coepi consulere pro eo Deum? absit hoc a me, ne suspicetur rex adversus servum suum rem hujuscemodi, in universa domo patris mei: non enim scivit servus tuus quidquam super hoc negotio, vel modicum vel grande. Dixitque rex: Morte morieris, Achimelech, tu, et omnis domus patris tui. Et ait rex emissariis, qui circumstabant eum: Convertimini, et interficite sacerdotes Domini: nam manus eorum cum David est: scientes quod fugisset, non indicaverunt mihi. Noluerunt autem servi regis extendere manum suam in sacerdotes Domini. Et ait rex Doeg: Convertere tu, et irrue in sacerdotes. [T. LXIII.] Conversusque Doeg Idumaeus, irruit in sacerdotes, et trucidavit in die illa octogintaquinque viros vestitos ephod lineo [h. portantes ephod lineum]. Nobe autem civitatem sacerdotum percussit in ore gladii, viros et mulieres, parvulos et lactentes, bovem et asinum, et ovem in ore gladii. Evadens autem unus filius Achimelech, filii Ahitob, cujus nomen erat Abiathar, fugit ad David, et annuntiavit ei quod occidisset Saul sacerdotes Domini. Et ait David ad Abiathar: Sciebam in die illa, cum ibi esset Doeg Idumaeus, quod proculdubio annuntiaret Sauli: ego sum reus omnium animarum domus patris tui. Mane mecum, ne timeas: si quis quaesierit animam meam, quaeret et animam tuam, mecumque servaberis. [T. LXIV, Cap. XXIII.] Et nuntiaverunt David, dicentes: Ecce Philisthim oppugnant Ceila, et diripiunt areas. Consuluit igitur David Dominum, dicens: Num vadam, et percutiam Philisthaeos istos? Et ait Dominus ad David: Vade, et percuties Philisthaeos, et salvabis Ceila. Et dixerunt viri, qui erant cum David, ad eum: Ecce nos hic in Judaea consistentes timemus: quanto magis si ierimus in Ceila adversum agmina Philistinorum! Rursum ergo David consuluit Dominum. Qui respondens, ait ei: Surge, et vade [h. descende] in Ceila: ego enim tradam Philisthaeos in manu tua. Et abiit David, et viri ejus, in Ceila, et pugnavit adversum Philisthaeos, et abegit jumenta eorum, et percussit eos plaga magna: et salvavit David habitatores Ceilae. Porro eo tempore, quo fugiebat Abiathar filius Achimelech ad David in Ceila, ephod secum habens descenderat. Nuntiatum est autem Sauli, quod venisset David in Ceila: et ait Saul: Tradidit eum Deus in manus meas; conclususque est introgressus urbem, in qua portae et serae. Et praecepit Saul omni populo, ut ad pugnam descenderent in Ceila: et obsiderent David, et viros ejus. [T. LXV.] Quod cum rescisset David, quia praepararet ei Saul clam malum, dixit ad Abiathar sacerdotem: Applica ephod. Et ait David: Domine Deus Israel, audivit famam servus tuus, quod disponat Saul venire in Ceilam, ut evertat urbem propter me: si tradent me viri Ceilae in manus ejus? et si descendet Saul, sicut audivit servus tuus? Domine Deus Israel, indica servo tuo. Et ait Dominus: Descendet. Dixitque David: Si tradent me viri Ceilae, et viros qui sunt mecum, in manus Saul? Et dixit Dominus: Tradent. Surrexit ergo David et viri ejus quasi sexcenti, et egressi de Ceila, huc atque illuc vagabantur incerti: nuntiatumque est Sauli, quod fugisset David de Ceila [ Vulg. add. et salvatus esset]: quam ob rem dissimulavit exire. Morabatur autem David in deserto in locis firmissimis, mansitque in monte solitudinis Ziph [ Vulg. add. in monte opaco]: quaerebat tamen eum Saul cunctis diebus, et non tradidit eum Deus in manus ejus. Et vidit David quod egressus esset Saul, ut quaereret animam ejus. Porro David erat in deserto Ziph in silva. Et surrexit Jonathan filius Saul, et abiit ad David in silvam, et confortavit manus ejus in Deo: dixitque ei: Ne timeas: neque enim inveniet te manus Saul patris mei, et tu regnabis super Israel, et ego ero tibi secundus: sed et Saul pater meus scit hoc. Percussit igitur uterque foedus coram Domino: mansitque David in silva: Jonathan autem reversus est in domum [h. viam] suam. Ascenderunt autem Ziphaei ad Saul in Gabaa, dicentes: [T. LXVI.] Nonne ecce David latitat apud nos in locis tutissimis silvae, in colle Achilae, quae est ad dexteram deserti? Nunc ergo, sicut desideravit anima tua [h. anima tua, o Rex] ut descenderes, descende: nostrum autem erit, ut tradamus eum in manus [ Ms. manu] regis. Dixitque Saul: Benedicti vos a Domino, quia doluistis vicem meam [h. pepercistis super me]. Abite, et oro, [ Ms. ergo] et diligentius praeparate, et curiosius agite, et considerate locum ubi sit pes ejus, vel quis viderit eum ibi: recogitat enim de me, quod callide insidier ei. Considerate, et videte omnia latibula ejus, in quibus absconditur, et revertimini ad me, ad rem certam, ut vadam vobiscum. Quod si etiam in terram se abstruserit, perscrutabor eum in cunctis millibus Juda. At illi surgentes abierunt in Ziph ante Saul: David autem et viri ejus erant in deserto Maon, in campestribus, ad dexteram Jesimuth [ Al. Jesimon]. Ivit ergo Saul et socii ejus ad quaerendum eum, et nuntiatum est David, statimque descendit ad petram, et versabatur in deserto Maon. Quod cum audisset Saul, persecutus est David in deserto Maon, et ibat Saul ad latus montis ex parte una: David autem et viri ejus erant in latere montis ex parte altera: porro David desperabat se posse evadere a facie Saul: itaque Saul et viri ejus, in modum coronae cingebant David et viros ejus, ut caperent eos. Et nuntius venit ad Saul, dicens: Festina, et veni, quoniam infuderunt se Philisthim super terram. Reversus est ergo Saul desistens persequi David, et perrexit in occursum Philisthinorum. Propter hoc vocaverunt locum illum, petram dividentem. [Cap. XXIV.] Ascendit autem David inde, et habitavit in locis tutissimis En-Gaddi. Cumque reversus esset Saul, postquam persecutus est Philisthaeos, nuntiaverunt ei, dicentes: Ecce David in deserto est En-Gaddi. Assumens ergo Saul tria millia electorum virorum ex omni Israel, perrexit ad investigandum David et viros ejus, etiam super abruptissimas petras, quae solis ibicibus perviae sunt. Et venit ad caulas [ Ms. add. quoque] ovium, quae se offerebant vianti. [T. LXVII.] Eratque ibi spelunca quam ingressus est Saul, ut purgaret ventrem [h. ad tegendum pedes suos]: porro David et viri ejus in interiore parte speluncae latebant. Et dixerunt servi David ad eum: Ecce dies, de qua locutus est Dominus ad te: Ego tradam tibi inimicum tuum [h. inimicum tuum in manu tua], ut facias ei sicut placuerit in oculis tuis. Surrexit ergo David, et praecidit oram chlamydis Saul silenter. Post haec percussit cor suum David, eo quod abscidisset oram chlamydis Saul. Dixitque ad viros suos: Propitius mihi sit Dominus [h. Absit a me a Domino], ne faciam hanc rem domino meo, christo Domini, ut mittam manum in eum, quoniam christus Domini est. [T. LXVIII.] Et confregit David viros suos, sermonibus, et non permisit eos, ut consurgerent in Saul. Porro Saul exsurgens de spelunca, pergebat coepto itinere. Surrexit autem et David post eum, et egressus de spelunca, clamavit post tergum Saul, dicens: Domine mi rex: Et respexit Saul post se, et inclinans se David pronus in terram, adoravit, dixitque ad Saul: Quare audis verba hominum loquentium, David quaerit malum adversum te? Ecce hodie viderunt oculi tui, quod tradiderit te Dominus in manu mea in spelunca, et cogitavi, ut occiderem te, sed pepercit tibi oculus meus [h. non habet]; dixi enim: Non extendam manum meam in dominum meum, quia christus Domini est. Quin potius, pater mi, vide et cognosce oram chlamydis tuae in manu mea, quoniam cum praescinderem summitatem chlamydis tuae, nolui extendere manum meam in te [h. nolui interficere te]: animadverte et vide quoniam non est in manu mea malum, neque iniquitas, neque peccavi in te: tu autem insidiaris animae meae, ut auferas eam. Judicet Dominus inter me et te, et ulciscatur me Dominus ex te: manus autem mea non sit in te. Sicut et in proverbio antiquo dicitur: Ab impiis egredietur impietas: manus ergo mea non sit in te. Quem sequeris [ Vulg. persequeris], rex Israel? quem persequeris? canem mortuum sequeris, et pulicem unum. Sit Dominus judex, et judicet inter me et te: et videat, et judicet causam meam, et eruat me de manu tua. Cum autem complesset David loquens sermones hujuscemodi ad Saul, dixit Saul: Numquid haec vox tua est, fili mi David? Et levavit Saul vocem suam, et flevit: dixitque ad David: [T. LXIX.] Justior tu es quam ego: tu enim tribuisti mihi bona: ego autem reddidi tibi mala. Et tu indicasti hodie quae feceris mihi bona: quomodo tradiderit me Dominus in manum tuam, et non occideris me. Quis enim cum invenerit inimicum suum, dimittet eum in via bona? Sed Dominus reddat tibi vicissitudinem hanc, pro eo quod hodie operatus es in me. Et nunc quia scio quod certissime regnaturus sis: et habiturus in manu tua regnum Israel, jura mihi in Domino, ne deleas semen meum post me, neque auferas nomen meum de domo patris mei. Et juravit David Sauli. Abiit ergo Saul in domum suam, et David et viri ejus ascenderunt ad tutiora loca. [Cap. XXV.] Mortuus est autem Samuel, et congregatus est universus Israel, et planxerunt eum, et sepelierunt eum in domo sua in Rama [ Vulg. Ramatha]. Consurgensque David descendit in desertum Pharan. [T. LXX.] Erat autem vir quispiam in solitudine [h. in Maon habet, non in solitudine] Maon, et possessio ejus in Charmelo, et homo ille magnus nimis: erantque ei oves tria millia, et mille caprae, et accidit, ut tonderetur grex ejus in Charmelo. Nomen autem viri illius Nabal, et nomen uxoris ejus Abigail. Eratque mulier illa prudentissima et speciosa: porro vir ejus durus, et pessimus et malitiosus: erat autem degenere Chaleb. Cum ergo audisset David in deserto, quod tonderet Nabal gregem suum, misit decem juvenes [h. pueros], et dixit eis: Ascendite in Charmelum, et venietis ad Nabal, et salutabitis eum ex nomine meo pacifice: Et dicetis sic: Fratribus meis [h. Et dicetis sic, Fratres mei], et tibi pax, et domui tuae pax, et omnibus, quaecumque habes, sit pax. Audivi quod tonderent pastores tui [h. tondentes tui, nunc pastores qui fuerunt tibi], qui erant nobiscum in deserto [h. non habet]: numquam eis molesti fuimus, nec aliquando defuit illis quidquam de grege, omni tempore quo fuerunt nobiscum in Charmelo. Interroga pueros tuos, et indicabunt tibi. Nunc ergo inveniant pueri [ Vulg. add. tui] gratiam in oculis tuis: in die enim bona venimus. Quodcumque invenerit manus tua, da servis tuis, et filio tuo David. [T. LXXI.] Cumque venissent pueri David, locuti suntad Nabal omnia verba haec ex nomine David, et siluerunt. Respondens autem Nabal pueris David, ait: Quis est David? et quis est filius Isai? hodie increverunt servi, qui fugiunt dominos suos. Tollam ergo panes meos, et aquas meas, et carnes pecorum, quae occidi, tonsoribus meis, et dabo viris quos nescio unde sint? Regressi sunt itaque pueri David per viam suam, et reversi venerunt, et nuntiaverunt ei omnia verba [h. verba haec] quae dixerat. Tunc David ait viris suis: Accingatur unusquisque gladio suo. Et accincti sunt singuli gladio suo, accinctusque est et David ense suo: et secuti sunt David quasi [ Vulg. tacet quasi] quadringenti viri: porro ducenti remanserunt ad sarcinas. Abigail autem uxori Nabal nuntiavit unus de pueris, dicens: Ecce misit David nuntios de deserto, ut benedicerent domino nostro [ Ms. vestro]; et aversatus est eos. Homines isti, boni satis fuerunt nobis, et non molesti: nec quidquam aliquando periit omni tempore, quo sumus conversati cum eis in deserto: pro muro erant nobis tam in nocte quam in die, omnibus diebus quibus pavimus apud eos greges. Quam ob rem considera, et recogita quid facias: quoniam completa est malitia adversus virum tuum, et adversus domum tuam [h. adversus dominum nostrum et adversus omnem domum suam ], et ipse filius est Belial, ita ut nemo ei possit loqui. Festinavit igitur Abigail, et tulit ducentos panes, et duos utres vini, et quinque arietes coctos, et quinque sata polentae, et centum ligaturas uvae passae [h. Et centum uvas passas], et ducentas massas caricarum, et imposuit super asinos: dixitque pueris suis: Praecedite me: ecce ego post tergum sequar vos: viro autem suo Nabal non indicavit. Cum ergo ascendisset asinum, et descenderet [ Ms. descendisset] ad radices montis, David et viri ejus descendebant in occursum ejus; quibus et illa occurrit. Et ait David: Vere frustra servavi omnia, quae hujus erant, in deserto, et non periit quidquam de cunctis quae ad eum pertinebant, et reddidit mihi malum pro bono. Haec faciat Deus inimicis David; et haec addat, si reliquero de omnibus quae ad eum pertinent usque mane, mingentem ad parietem. Cum autem vidisset Abigail David, festinavit, et descendit de asino, et procidit coram David super faciem suam, et adoravit super terram, et cecidit ad pedes ejus, et dixit: In me sit [h. est], domine mi, haec iniquitas: loquatur, obsecro, ancilla tua in auribus tuis; et audi verba famulae tuae. Ne ponat, oro, dominus meus rex [h. non habet] cor suum super virum istum iniquissimum Nabal [h. super virum istum Belial Nabal]: quia secundum nomen suum stultus est, et est stultitia cum eo [h. quia secundum nomen suum ita est. Nabal nomen ejus est, et stultitia cum eo]: ego autem ancilla tua non vidi pueros tuos [h. non habet tuos], domine mi, quos misisti. Nunc ergo, domine mi, vivit Dominus, et vivit anima tua, qui prohibuit te ne venires in sanguine, et salvavit manum tuam tibi; et nunc fiant sicut Nabal inimici tui, et qui quaerunt domino meo malum. Quapropter suscipe benedictionem hanc, quam attulit ancilla tua tibi domino meo; et da pueris qui sequuntur te dominum meum. Aufer [h. Obliviscere] iniquitatem famulae tuae: faciens enim faciet Dominus tibi domino meo domum fidelem, quia praelia Domini, domine mi, tu praeliaris: malitia ergo non inveniatur in te omnibus diebus vitae tuae. Si enim surrexit [ Ms. surrexerit] aliquando homo persequens te, et quaerens animam tuam, erit anima domini mei custodita, quasi [h. non habet] in fasciculo viventium, apud Dominum Deum tuum: porro anima inimicorum tuorum rotabitur, quasi in impetu et circulo fundae. Cum ergo fecerit Dominus tibi domino meo omnia, quae locutus est bona de te, et constituerit te ducem super Israel, non erit tibi hoc in singultum, et in scrupulum cordis domino meo, quod effuderis sanguinem innoxium, aut ipse te ultus fueris; et cum benefecerit Dominus domino meo, recordaberis ancillae tuae. Et ait David ad Abigail: Benedictus Dominus Deus Israel, qui misit te hodie in occursum meum, et benedictum eloquium tuum, et benedicta tu, quae prohibuisti me hodie, ne irem ad sanguinem, et ulciscerer e manu mea. Alioquin vivit Dominus Deus Israel, qui prohibuit me ne malum facerem tibi: nisi cito venisses in occursum mihi, non remansisset Nabal usque ad lucem matutinam, mingens ad parietem. Suscepit ergo David de manu ejus omnia [h. non habet, omnia] quae attulerat ei, dixitque ei: Vade pacifice in domum tuam, ecce audivi vocem tuam, et honoravi [h. assumpsi] faciem tuam. Venit autem Abigail ad Nabal; et ecce erat ei convivium in domo ejus, quasi convivium regis, et cor Nabal jucundum: erat enim ebrius nimis; et non indicavit ei verbum pusillum aut grande usque in mane. Diluculo autem cum digessisset vinum Nabal, indicavit ei uxor sua verba haec, et emortuum est cor ejus intrinsecus, et factus est quasi lapis. [T. LXXII.] Cumque pertransissent decem dies, percussit Dominus Nabal, et mortuus est. Quod cum audisset David mortuum Nabal, ait: Benedictus Dominus, qui judicavit causam opprobrii mei de manu Nabal, et servum suum custodivit a malo, et malitiam Nabal reddidit Dominus in caput ejus. [T. LXXIII.] Misit ergo David, et locutus est ad Abigail, ut sumeret eam sibi in uxorem. Et venerunt pueri David ad Abigail in Charmelum, et locuti sunt ad eam, dicentes: David misit nos ad te, ut accipiat te sibi in uxorem. Quae consurgens adoravit prona in terram, et ait: Ecce famula tua sit in ancillam ut [ Ms. et] lavet pedes servorum domini mei. Et festinavit, et surrexit Abigail, et ascendit super asinum, et quinque puellae ierunt cum ea, pedissequae ejus, et secuta est nuntios David; et facta est illi uxor. Sed et Ahinoem accepit David de Jezrael; et fuit utraque uxor ejus. [T. LXXIV.] Saul autem dedit Michol [h. Michal] filiam suam, uxorem David, Phalti filio Lais, qui erat de Gallim. [Cap. XXVI.] Et venerunt Ziphaei ad Saul in [ Ms. de] Gabaa, dicentes: Ecce David [h. Num. David] absconditus est in colle Achilae, quae est ex adverso solitudinis. Et surrexit Saul, et descendit in desertum Ziph, et cum eo tria millia virorum de electis Israel, ut quaereret David in deserto Ziph. Et castrametatus est Saul in Gabaa Achilae, quae erat ex adverso solitudinis in via: David autem habitabat in deserto. [T. LXXV.] Videns autem quod venisset Saul post se in desertum, misit exploratores, et didicit quod venisset [ Vulg. add. illuc] certissime. Et surrexit David [ Vulg. add. clam], et venit ad locum ubi erat Saul [h. ubi castrametatus erat Saul]: cum vidisset locum, in quo dormiebat Saul, et Abner filius Ner, princeps militiae ejus, Saulem dormientem in tentorio, et reliquum vulgus per circuitum ejus, ait David ad Achimelech Getthaeum [ Ms. Caetheum], et Abisai filium Sarviae, fratrem Joab, dicens: Quis descendet mecum ad Saul in castra? Dixitque Abisai: Ego descendam tecum. Venerunt ergo David et Abisai ad populum nocte, et invenerunt Saul jacentem et dormientem in tentorio; et hastam fixam in terra ad caput ejus: Abner autem et populum dormientes in circuitu ejus [h. Et ecce Saul jacebat et dormiebat in tentorio; et hasta fixa in terra ad caput ejus, Abner autem et populus dormiebant in circuitu ejus]. Dixitque Abisai ad David: Conclusit Deus hodie inimicum tuum in manus tuas: nunc ergo perfodiam cum lancea in terra semel, et secundo opus non erit. Et dixit David ad Abisai: Ne interficias eum: quis enim extendit manum suam in christum Domini, et innocens erit [h. fuit]? Et dixit David: Vivit Dominus, quia nisi Dominus percusserit eum, aut dies ejus venerit, ut moriatur, aut in praelium descendens perierit: propitius mihi sit Dominus [h. absit a me a Domino] ne extendam manum meam in christum Domini. Nunc igitur tolle hastam, quae est ad caput ejus, et scyphum aquae, et abeamus. Tulit ergo David hastam, et scyphum aquae, qui [ Ms. quae] erat ad caput Saul, et abierunt; et non erat quisquam, qui videret et intelligeret, et evigilaret, sed omnes dormiebant, quia sopor Domini irruerat super eos. Cumque transisset David ex adverso, et stetisset in vertice montis de longe, et esset grande intervallum [h. grandis locus] inter eos: clamavit David ad populum, et ad Abner filium Ner, dicens: Nonne respondebis, Abner? Et respondens Abner, ait: Quis es tu, qui clamas [h. qui clamas ad regem], et inquietas regem? Et ait David ad Abner: Numquid non vir tu es? et quis alius similis tui in Israel? quare ergo non custodisti dominum tuum regem? ingressus est enim unus de turba, ut interficeret regem dominum tuum. Non est bonum hoc, quod fecisti: vivit Dominus, quoniam filii mortis estis vos, qui non custoditis dominum vestrum, christum Domini. Nunc ergo vide ubi sit hasta regis, et ubi scyphus aquae, qui erat ad caput ejus. [T. LXXVI.] Cognovit autem Saul vocem David, et dixit: Num vox tua est haec, fili mi David? et dixit David: Vox mea, domine mi rex. Et ait: Quam ob causam dominus meus persequitur servum suum? Quid feci? aut quod est in manu mea malum? Nunc ergo audi, oro, domine mi rex, verba servi tui: Si Dominus incitat te adversum me, odoretur sacrificium; si autem filii hominum, maledicti sunt in conspectu Domini: quia ejecerunt me hodie, ut non habitem in haereditate Domini, dicentes: Vade, servi diis alienis. Et nunc non effundatur sanguis meus in terram coram Domino: quia egressus est rex Israel, ut [ Ms. et] quaerat pulicem unum, sicut persequitur perdix in montibus. Et ait Saul: peccavi, revertere, fili mi David: nequaquam enim ultra male tibi faciam, eo quod pretiosa fuerit anima mea in oculis tuis hodie [ Ms. tacet hodie]: apparet quod stulte egerim, et ignoraverim multa nimis. Et respondens David, ait: Ecce hasta regis: transeat unus de pueris [ Vulg. add. regis], et tollat eam. Dominus autem retribuet unicuique secundum justitiam suam et fidem: tradidit enim te Dominus hodie in manu mea, et nolui levare manum meam in Christum Domini. Et sicut [h. Et ecce sicut] magnificata est anima tua hodie in oculis meis, sic magnificetur anima mea in oculis Domini, et liberet me de omni angustia. Ait ergo Saul ad David: Benedictus tu, fili mi David: equidem faciens facies, et potens poteris. Abiit autem David in viam suam, et Saul reversus est in locum suum. [Cap. XXVII.] Et ait David in corde suo: Aliquando incidam uno die in manus Saul: nonne melius est ut fugiam, et salver in terra Philistinorum, et desperet Saul, cessetque me quaerere in cunctis finibus Israel? fugiam ergo manus ejus. Et surrexit David, et abiit ipse, et sexcenti viri cum eo, ad Achis filium Maoch regem Geth. Et habitavit David cum Achis in Geth: ipse et viri ejus, vir et domus ejus, et David, et duae uxores ejus, Ahinoem Jezrahelitis, et Abigail uxor Nabal Charmeli [h. Charmelitis]. Et nuntiatum est Sauli quod fugisset David in Geth, et non addidit ultra ut quaereret eum. Dixit autem David ad Achis: Si inveni gratiam in oculis tuis, detur mihi locus in una urbium regionis hujus, ut habitem ibi: cur enim manet servus tuus in civitate regis [h. regni] tecum? Dedit itaque ei Achis in die illa Siceleg: propter quam causam facta est Siceleg regum Juda, usque in diem hanc. Fuit autem numerus dierum, quibus habitavit David in regione Philistinorum, quatuor mensium [h. quatuor, menses et dies]. Et ascend it David, et viri ejus, et agebant praedas de Gesuri, et de Gezri, et de Amalecitis: hi enim pagi habitabantur in terra antiquitus, euntibus Sur usque ad terram Aegypti. Et percutiebat David omnem [h. non habet omnem] terram, nec relinquebat viventem virum et mulierem: tollensque oves, et boves, et asinos, et camelos, et vestes, revertebatur, et veniebat ad Achis. Dicebat autem ei Achis: In quem irruisti [h. irruistis] hodie? Respondebatque David: Contra meridiem Judae, et contra meridiem Jerameel, et contra meridiem Ceni. Virum et mulierem non vivificabat David, nec adducebat in Geth, dicens: Ne forte loquantur adversum nos: Haec fecit David: et hoc erat decretum illi omnibus diebus quibus habitavit in regione Philisthinorum. Credidit ergo Achis David, dicens: Multa mala operatus est [h. foetere fecit] contra populum suum Israel: erit igitur mihi servus sempiternus. [Cap. XXVIII] . Factum est autem in diebus illis, congregaverunt Philisthim agmina sua, ut praeparentur ad bellum contra Israel: dixitque Achis ad David: Sciens nunc scito, quoniam mecum egredieris in castris tu, et viri tui. Dixitque David ad Achis: Nunc scies quae facturus est servus tuus. [T. LXXVII.] Et ait Achis ad David: Et ego custodem capitis mei ponam te cunctis diebus. Samuel autem mortuus est, planxitque eum omnis Israel, et sepelierunt eum in Rama [ Vulg. Ramatha] urbe sua. Et Saul abstulit magos et hariolos de terra. Congregatique sunt Philisthim, et venerunt, et castrametati sunt in Sunam: congregavit autem et Saul universum Israel, et venit in Gelboe [ Ms. Gelbue]. Et vidit Saul castra Philisthim, et timuit, et expavit cor ejus nimis. Consuluitque Dominum, et non respondit ei neque per somnia, neque per sacerdotes [h. per doctrinam], neque per Prophetas. [T. LXXVIII.] Dixitque Saul servis suis: Quaerite mihi mulierem habentem pythonem, et vadam ad eam, et sciscitabor per illam. Et dixerunt servi ejus ad eum: Est mulier habens pythonem in En-Dor. Mutavit ergo habitum suum: vestitusque est aliis vestimentis, et abiit ipse, et duo viri cum eo, veneruntque ad mulierem nocte, et ait: Divina mihi in pythone, et suscita mihi quem dixero tibi. Et ait mulier ad eum: Ecce, tu nosti quanta fecerit [ Ms. fecit] Saul, et quomodo eraserit magos et hariolos de terra: quare ergo insidiaris animae meae, ut occidar? Et juravit ei Saul in Domino, dicens: Vivit Dominus, quia non veniet tibi quidquam mali propter hanc rem. Dixitque ei mulier: Quem suscitabo tibi? Qui ait: Samuelem suscita mihi. Cum autem vidisset mulier Samuelem, exclamavit voce magna, et dixit ad Saul: Quare imposuisti mihi [h. decepisti me?] Tu es enim Saul. Dixitque ei rex: Noli timere: quid vidisti? Et ait mulier ad Saul: Deos vidi ascendentes de terra. Dixitque ei: Qualis est forma ejus? Quae ait: Vir senex ascendit, et ipse amictus est pallio. Intellexit Saul quod Samuel esset, et inclinavit se super faciem suam in terra, et adoravit. Dixit autem Samuel ad Saul; Quare inquietasti [ Ms. inquietas] me ut suscitarer? Et ait Saul: Coarctor nimis: siquidem Philisthim pugnant adversum me, et Deus recessit a me, et exaudire me noluit, neque in manu prophetarum, neque per somnia: vocavi ergo te, ut ostenderes mihi quid faciam. Et ait Samuel: Quid interrogas me, cum Dominus recesserit a te, et transierit ad aemulum tuum? Faciet enim tibi Dominus sicut locutus est in manu mea, et scindet regnum [ Vulg. add. tuum] de manu tua, et dabit illud proximo tuo David: quia non obedisti voci Domini, neque fecisti iram furoris ejus in Amalech. Idcirco quod pateris, fecit tibi Dominus hodie. Et dabit Dominus etiam Israel tecum in manus Philisthim: cras enim tu et filii tui mecum eritis: sed et castra Israel tradet Dominus in manus Philisthim. Statimque Saul cecidit porrectus in terram: extimuerat enim valde [ Ms. et Vulg. tacent valde] verba Samuelis, et robur non erat in eo, quia non comederat panem tota die illa [h. illa, et tota nocte]. Ingressa est itaque mulier ad Saul, et vidit quia conturbatos erat valde, dixitque ad eum: Ecce obedivit ancilla tua voci tuae, et posui animam meam in manu mea: et audivi sermones tuos, quos locutus es ad me. Nunc igitur audi et tu vocem ancillae tuae, et ponam coram te buccellam panis, ut [ Ms. et] comedens convalescas, et possis iter facere. Qui renuit, et ait: Non comedam. Coegerunt autem eum servi sui et mulier, et tandem audita voce eorum, surrexit de terra, et sedit super lectum. Mulier autem illa habebat vitulum pascualem in domo, et festinavit, et occidit eum; tollensque farinam, miscuit eam, et coxit azyma, et posuit ante Saul et ante servos ejus. Qui cum comedissent, surrexerunt, et ambulaverunt per totam noctem illam [h. in illa nocte]. [Cap. XXIX.] Congregata sunt ergo Philisthim universa agmina in Aphec: sed et Israel castrametatus est super fontem, qui erat in Jezrael. Et satrapae quidem Philisthim incedebant in centuriis et millibus: David autem et viri ejus erant in novissimo agmine cum Achis. Dixeruntque principes Philisthim [ Vulg. add. ad Achis]: Quid sibi volunt Hebraei isti [h. Quid Hebraei isti]? Et ait Achis ad principes Philisthim: Num ignoratis David, qui fuit servus Saul regis Israel, et est apud me multis diebus, vel annis [h. An non iste David servus Saul regis Israel, qui est apud me diebus vel annis], et non inveni in eo quidquam, ex die qua transfugit ad me, usque ad diem hanc? [T. LXXXIX] Irati sunt autem adversus cum principes Philisthim, et dixerunt ei; Revertatur vir, et sedeat in loco suo, in quo constituisti eum, et non descendat nobiscum in praelium, ne fiat nobis adversarius, cum praeliari coeperimus: quomodo enim aliter placare poteris dominum suum, nisi in capitibus nostris: Nonne iste est David, cui cantabant per choros, dicentes: Percussit Saul in millibus suis, et David in decem millibus suis? Vocavit ergo Achis David, et ait ei: Vivit Dominus, quia rectus es tu, et bonus in conspectu meo; et exitus tuus, et introitus tuus mecum est in castris [h. vivit Dominus, quia rectus es tu, et bonus in conspectu meo, exitus tuus et introitus tuus mecum in castris], et non inveni in te quidquam mali, ex die qua venisti ad me, usque in diem hanc: sed satrapis non places. Revertere ergo, et vade in pace, et non [ Ms. offendes] offendas oculos satraparum Philisthim. Dixitque David ad Achis: Quid enim feci, et quid invenisti in me servo tuo [h. in servo tuo], a die qua fui in conspectu tuo usque ad diem hanc, ut non veniam, et pugnem contra inimicos Domini mei regis? Respondens autem Achis: locutus est ad David: Scio quia bonus es tu in oculis meis, sicut Angelus Dei: sed principes Philisthim dixerunt: Non ascendet nobiscum in praelium. Igitur consurge mane tu, et servi Domini tui, qui venerunt tecum: et cum de nocte surrexeritis et coeperit dilucescere, pergite. [T. LXXX.] Surrexit itaque de nocte [h. non habet] David ipse et vir ejus, ut proficiscerentur mane, et reverterentur ad terram Philisthim; Philisthim autem ascenderunt in Jezrael. [Cap. XXX.] Cumque venissent David et viri ejus in Siceleg die tertia, Amalecitae impetum fecerant ex parte australi in Siceleg [h. in partem australem, et in Siceleg], et percusserant Siceleg, et succenderant eam igni. Ei captivas duxerunt mulieres ex ea, a minimo usque ad magnum: et non interfecerant quemquam, sed secum duxerant, et pergebant itinere suo. Cum ergo venisset David et viri ejus ad civitatem, et invenissent eam succensam igni, et uxores suas, et filios suos, et filias ductas esse captivas, levaverunt David et populus qui erat cum eo, voces suas, et planxerunt, donec deficerent in eis lacrymae. Siquidem et duae uxores David captivae ductae fuerant, Ahinoem Jezrealites, et Abigail uxor Nabal Charmel. Et contristatus est David valde: volebat enim eum populus lapidare, quia amara erat anima uniuscujusque viri super filiis suis et filiabus: confortatus est autem David in Domino Deo suo. Et ait ad Abiathar sacerdotem filium Abimelech: Applica ad me ephod. Et applicavit [ Ms. applicuit] Abiathar ephod ad David, et consuluit David Dominum, dicens: Persequar latrunculos hos, et comprehendam eos, an non? [h. non habet, an non?] Dixitque ei Dominus: Persequere: absque dubio enim comprehendes eos, et excuties praedam. [T. LXXXI.] Abiit ergo David ipse, et sexcenti viri qui erant cum eo, et venerunt usque ad torrentem Besor [ Ms. Bosor]: et lassi quidam substiterunt [h. reliqui vero . . . substiterunt]. Persecutus est autem David ipse, et quadringenti viri: substiterant enim ducenti, qui lassi transire non poterant torrentem Besor [h. qui jussi fuerant ne transirent torrentem Besor]. Et invenerunt virum Aegyptium in agro, et adduxerunt eum ad David: dederuntque ei panem ut comederet, et biberet aquam, sed et fragmen massae caricarum, et duas ligaturas [h. duas passas] uvae passae. Quae cum comedisset, reversus est spiritus ejus, et refocillatus est: non enim comederat panem, neque biberat aquam, tribus diebus et tribus noctibus. Dixit itaque ei David: Cujus es tu? vel unde? quo pergis? [h. non habet, quo pergis?] Qui ait: Puer Aegyptius ego sum servus viri Amalecitae: dereliquit autem me dominus meus, quia aegrotare coepi nudiustertius. Siquidem nos erupimus ad australem partem [ Vulg. plagam] Cherethi, et contra Judam, et ad meridiem Chaleb, et Siceleg succendimus igni. Dixitque ei David: Potes me ducere ad istum cuneum? Qui ait: Jura mihi per Deum, quod non occidas me, et non tradas me in manum domini mei, et ducam te ad cuneum istum. Qui cum duxisset eum, ecce illi discumbebant super faciem universae terrae, comedentes et bibentes, et quasi festum celebrantes diem [h. non habet, diem], pro cuncta praeda, et spoliis quae ceperant de terra Philisthim, et de terra Juda. Et percussit eos David a vespere usque ad vesperam alterius diei, et non evasit ex eis quisquam, nisi quadringenti viri adolescentes, qui ascenderant camelos, et fugerant. Eruit ergo David omnia quae tulerant Amalecitae, et duas uxores suas eruit. Nec defuit quidquam [ Ms. quisquam] a parvo usque ad magnum, tam de filiis quam de filiabus, et de spoliis; et quaecumque rapuerant, omnia reduxit David. Et tulit universos greges et armenta, et minavit ante faciem suam: dixeruntque: Haec est praeda David. Venit autem David ad ducentos viros, qui lassi substiterant, nec sequi potuerant David, et residere eos jusserat [h. qui jussi fuerant ne pergerent cum David: et residere eos jusserant] in torrente Besor: qui egressi sunt obviam David et populo, qui erat cum eo. Accedens autem David ad populum, salutavit eos pacifice. Respondensque omnis vir pessimus et iniquus, de viris qui ierant cum David, dixit: Quia non venerunt nobiscum, non dabimus eis quidquam de praeda, quam eruimus: sed sufficiat unicuique uxor sua et filii: quos cum acceperint, recedant. Dixit autem David: Non sic facietis, fratres mei, de his quae tradidit Dominus nobis, et custodit nos, et dedit latrunculos, qui eruperant adversum nos in manus nostras; nec audiet vos quisquam super sermone hoc. Aequa enim pars erit descendentis ad praelium, et remanentis ad sarcinas, et similiter divident [h. simul divident]. Et factum est hoc ex die illa, et deinceps constitutum et praefinitum, et quasi lex in Israel usque in diem hanc. Venit ergo David in Siceleg, et misit dona [h. non habet, dona] de praeda senioribus Juda proximis suis dicens: Accipite benedictionem [h. Ecce vobis benedictio] de praeda hostium Domini: His qui erant in Beth-El, et qui in Ramoth [ Ms. Ramath] ad meridiem, et qui in Jether, et qui in Aroer, et qui in Sephamoth, et qui in Esthama, et qui in Rachal, et qui in urbibus Jerameli, et qui in urbibus Ceni, et qui in Arama [ Ms. Rama], et qui in lacu Asan, et qui in Athach, et qui in Hebron, et reliquis qui erant in his locis, quibus commoratus fuerat David ipse, et viri ejus. [Cap. XXXI.] Philisthim autem pugnabant adversum Israel: et fugerunt viri Israel ante faciem Philisthim, et ceciderunt interfecti [h. vulnerati] in monte Gelboe. Irrueruntque Philisthim in Saul, et in filios ejus, et percusserunt Jonathan, et Abinadab, et Melchisue, filios Saul. [T. LXXXII.] Totumque pondus praelii versum est in Saul [h. aggravatum est etiam praelium in Saul]: et consecuti sunt eum viri sagittarii, et vulneratus est vehementer a sagittariis. Dixitque Saul ad armigerum suum: Evagina gladium tuum, et percute me: ne forte veniant incircumcisi isti et interficiant me, illudentes mihi. Et noluit armiger ejus, fuerat enim nimio timore perterritus. Arripuit itaque Saul gladium, et irruit super eum. Quod cum vidisset armiger ejus, videlicet quod mortuus esset Saul, irruit etiam ipse super gladium suum, et mortuus est cum eo. Mortuus est ergo Saul, et tres filii ejus, et armiger illius, et universi viri ejus in die illa pariter. Videntes autem viri Israel, qui erant trans vallem, et trans Jordanem, quod fugissent viri Israelitae, et quod mortuus esset Saul, et filii ejus, reliquerunt civitates suas, et fugerunt: veneruntque Philisthim, et habitaverunt ibi. Facta autem die altera, venerant Philisthim, ut exspoliarent interfectos, et invenerunt Saul et tres filios ejus jacentes in monte Gelboe. Et praeciderunt caput Saul, et exspoliaverunt eum armis: et miserunt in terram Philisthinorum per circuitum, ut annuntiaretur in templo idolorum suorum, et in populis. Et posuerunt arma ejus in templo Astharoth, corpus vero suspenderunt in muro Beth-San. Quod cum audissent habitatores Jabes Galaad, quae cumque [h. non habet, cumque] fecerant Philisthim Saul, surrexerunt omnes viri fortissimi, et ambulaverunt tota nocte, et tulerunt cadaver Saul, et cadavera filiorum ejus, de muro Bet San: veneruntque Jabes [ Vulg. add. Galaad], et combusserunt ea ibi: et tulerunt ossa eorum, et sepelierunt in nemore Jabes, et jejunaverunt septem diebus. LIBER II SAMUELIS. [Cap. I.] Factum est autem, postquam mortuus est Saul, ut David reverteretur a caede Amalec, et maneret in Siceleg dies duos. In die autem tertia, apparuit homo veniens de castris Saul, veste conscissa, et pulvere aspersus caput, et ut venit ad David, cecidit super faciem suam, et adoravit. Dixitque ad eum David: Unde venis? Qui ait ad eum: De castris Israel fugi. Et dixit ad eum David: Quod est verbum quod factum est? Indica mihi. Qui ait: Fugit populus ex praelio, et multi corruentes e populo mortui sunt, sed et Saul et Jonathan filius ejus interierunt. Dixitque David ad adolescentem [h. puerum], qui nuntiabat ei: Unde scis quia mortuus est Saul, et Jonathan filius ejus? Et ait adolescens, qui narrabat ei. Casu veni in montem Gelboe, et Saul incumbebat super hastam suam, porro currus et equites appropinquabant ei, et conversus post tergum suum, vidensque me vocavit. Cui cum respondissem: Adsum, dixit mihi: Quisnam es tu? Et aio ad eum: Amalecites sum. Et locutus est mihi: Sta super me, et interfice me, quoniam tenent me angustiae, et adhuc tota anima mea in me est. Stansque super eum, occidi illum: sciebam enim quod vivere non poterat post ruinam, et tuli diadema quod erat in capite ejus, et armillam de brachio illius, et attuli ad te dominum meum huc. Apprehendens autem David vestimenta sua scidit, omnesque viri qui erant cum eo, et planxerunt, et fleverunt, et jejunaverunt usque ad vesperam super Saul, et super Jonathan filium ejus, et super populum Domini, et super domum Israel, quod corruissent gladio. [T. LXXXIII.] Dixitque David ad juvenem qui nuntiaverat ei: Unde es? Qui respondit: Filius hominis advenae Amalecitae ego sum. Et ait ad eum David: Quare non timuisti mittere manum tuam, ut occideres christum Domini? Vocansque David unum de pueris [ Vulg. add. suis], ait: Accedens irrue in eum. Qui percussit eum, et mortuus est. Et ait ad eum David: Sanguis tuus super caput tuum: os enim tuum locutum est adversum te, dicens: Ego interfeci christum Domini. Planxit autem David planctum [h. planxit autem David lamentatione] hujuscemodi super Saul et super Jonathan filium ejus. (Et praecepit ut docerent filios Juda arcum, sicut scriptum est in libro Justorum [h. Et dixit, ut doceret filios Juda arcum. Ecce scriptum est in libro Justorum]). Inclyti, Israel, super montes tuos [h. super excelsa tua] interfecti sunt: quo modo ceciderunt fortes? Nolite annuntiare in Geth, neque annuntietis in compitis Ascalonis, ne forte laetentur filiae Philisthim, ne exsultent filiae incircumcisorum. Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniant [ Ms. veniat] super vos, neque sint agri primitiarum, quia ibi abjectus est clypeus fortium, clypeus Saul, quasi non esset unctus oleo. A sanguine interfectorum, ab adipe fortium, sagitta Jonathan numquam rediit retrorsum, et gladius Saul non est reversus inanis. Saul et Jonathan amabiles et decori in vita sua, in morte quoque non sunt divisi, aquilis velociores, leonibus fortiores. Filiae Israel, super Saul flete, qui vestiebat vos coccino in deliciis, qui praebebat ornamenta aurea cultui vestro. Quomodo ceciderunt fortes in praelio: Jonathan in excelsis tuis occisus est. Doleo super te, frater mi Jonathan, decore nimis [h. Decor enim], et amabilis super amorem mulierum [ Ms. mulieris]. Quomodo ceciderunt robusti, et perierunt arma bellica. [Cap. II.] Igitur post haec consuluit David Dominum, dicens: Num ascendam in unam de civitatibus Juda? Et ait Dominus ad eum: Ascende. Dixitque David: Quo ascendam? Et respondit ei: In Hebron. Ascendit ergo David, et duae uxores ejus, Ahinoem Jezraelites, et Abigail uxor Nabal Charmeli: sed viros, qui erant cum eo, duxit David singulos, cum domo sua, et manserunt in oppidis Hebron. [T. LXXXIV.] Veneruntque viri Juda, et unxerunt ibi David, ut regnaret super domum Juda. Et nuntiatum est David, quod viri Jabes Galaad sepelissent Saul. Misit ergo David nuntios ad viros Jabes Galaad, dixitque ad eos: Benedicti vos Domino, qui fecistis misericordiam hanc cum domino vestro Saul, et sepelistis eum. Et nunc retribuet quidem vobis Dominus misericordiam et veritatem: sed et ego reddam gratiam, eo quod feceritis verbum istud. [T. LXXXV.] Confortentur manus vestrae, et estote filii fortitudinis. Licet enim mortuus sit dominus vester Saul, tamen me unxit domus Juda regem sibi. Abner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Hisboseth filium Saul, et circumduxit eum per castra [h. in mahnaim, quod interpretatur, castra], regemque constituit super Calaad et super Gesuri [h. Assuri], et super Jezrael, et super Ephraim, et super Benjamin, et super Israel universum. Quadraginta annorum erat Hisboseth filius Saul, cum regnare coepisset super Israel, et duobus annis regnavit: sola autem domus Juda sequebatur David. Et fuit numerus dierum quos commoratus est David, imperans in Hebron super domum Juda, septem annorum, et sex mensium. Egressusque est Abner filius Ner, et pueri Hisboseth filii Saul, de castris [h. de mahnaim] in Gabaon. Porro Joab filius Sarviae, et pueri David egressi sunt, et occurrerunt eis juxta piscinam Gabaon. Et cum in unum convenissent, e regione sederunt, hi ex una parte piscinae, et illi ex altera. Dixitque Abner ad Joab: Surgant pueri, et ludant coram nobis. Et respondit Joab: Surgant. Surrexerunt ergo et transierunt numero duodecim de Benjamin, ex parte Hisboseth filii Saul, et duodecim de pueris David. [T. LXXXVI.] Apprehensoque unusquisque capite comparis sui, defixit gladium in latus contrarii, et ceciderunt simul: vocatumque est nomen loci illius: Ager robustorum, in Gabaon. Et ortum est bellum durum satis [ Ms. tacet satis] in die illa, fugatusque est Abner, et viri Israel, a pueris [h. a viris] David. Erant autem ibi tres filii Sarviae, Joab, et Abisai, et Asael: porro Asael cursor velocissimus fuit [h. porro Asael velocissimus in pedibus fuit], quasi unus ex capreis, quae morantur in silvis [h. in agris]. Persequebatur autem Asael Abner, et non declinavit ad dexteram neque [ Ms. sive] ad sinistram omittens persequi Abner. Rexpexit itaque Abner post tergum suum, et ait: Tune es Asael? Qui respondit: Ego sum. Dixitque ei Abner: Vade ad dexteram, sive ad sinistram, et apprehende unum de adolescentibus [h. de pueris], et tolle tibi spolia ejus. Noluit autem Asael omittere, quin urgeret eum. Rursumque locutus est Abner ad Asael: Recede, noli me sequi, ne compellar confodere te in terram, et levare non potero faciem meam ad Joab fratrem tuum. Qui audire contempsit, et noluit declinare. [T. LXXXVII.] Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, et transfodit eum [ Ms. tacet eum] et mortuus est in eodem loco: omnesque qui transibant per locum, in quo ceciderat Asael, et mortuus erat, subsistebant. Persequentibus autem Joab et Abisai fugientem Abner [h. post Abner], sol occubuit, et venerunt usque ad Collem aquae ductus, qui est ex adverso vallis itineris deserti in Gabaon. Congregatique sunt filii Benjamin ad Abner, et conglobati [ Ms. congregati] in unum cuneum, steterunt in summitate tumuli unius. Et exclamavit Abner ad Joab et ait: Num usque ad internecionem tuus [h. non habet, tuus] mucro desaeviet? an ignoras quod periculosa sit desperatio? [h. an ignoras quod amarus erit finis?] usquequo non dicis populo, ut omittat persequi fratres suos, et ait Joab: Vivit Deus si locutus fuisses, mane recessisset populus persequens fratrem suum. Insonuit ergo Joab buccina, et stetit omnis exercitus [h. populus], nec persecuti sunt ultra Israel, neque iniere certamen. Abner autem et viri ejus abierunt per campestria, tota nocte illa, et transierunt Jordanem, et lustrata omni Beth-Oron, venerunt ad castra [ad mahnaim]. Porro Joab reversus, omisso Abner, congregavit omnem populum, et defuerunt de pueris David decem et novem viri, excepto Asaele. Servi autem David percusserunt de Benjamin, et de viris qui erant cum Abner, trecentos sexaginta Viros, qui et mortui sunt. Tuleruntque Asael, et sepelierunt eum in sepulcro patris sui in Beth-Leem, et ambulaverunt tota nocte Joab et viri qui erant cum eo, et in ipso crepusculo pervenerunt in Hebron. [Cap. III.] Facta est ergo longa concertatio inter domum Saul et inter domum David: David proficiens [ Vulg. proficiscens], et semper seipso robustior, domus autem Saul decrescens quotidie. [T. LXXXVIII.] Natique sunt filii David in Hebron: fuitque primogenitus ejus Amnon de Ahinoem Jezraelitide, et post eum Cheleab de Abigail uxore Nabal Charmeli: porro tertius Absalom, filius Maacha filiae Tholmai regis Gesur. Quartus autem Adonias, filius Aggith, et quintus Saphatia, filius Abital. Sextus quoque Jethraam, de Agla uxore David. Hi nati sunt David in Hebron. Cum ergo esset praelium inter domum Saul et domum David, Abner filius Ner [h. non habet] regebat domum Saul. Fuerat autem Sauli concubina nomine Respha, filia Aja. Dixitque Hisboseth ad Abner. Quare ingressus es ad concubinam patris mei? Qui iratus nimis propter verba Hisboseth, ait: Numquid caput canis ego sum adversum Judam hodie, qui fecerim misericordiam super domum [h. hodie feci misericordiam super domum] Saul patris tui, et super fratres et proximos ejus, et non tradidit te in manu David: et tu requisisti in me, quod argueres pro muliere hodie? Haec faciat Deus Abner, et haec addat ei, nisi quomodo juravit Dominus David, sic faciam cum eo, ut transferatur regnum de domo Saul, et elevetur thronus David super Israel, et super Judam, a Dan usque Ber-Sabee. Et non potuit respondere ei quidquam, quia metuebat illum. Misit ergo Abner nuntios ad David pro se dicens: Cujus est terra? Et ut loquerentur: Fac mecum amicitias [h. foedus], et erit manus mea tecum, et reducam ad te universum Israel. Qui ait: Optime: ego tecum faciam amicitias [h. foedus]: sed unam rem peto a te, dicens: Non videbis faciem meam, antequam adduxeris Michol filiam Saul, et sic venies, et videbis me. Misit autem David nuntios ad Hisboseth filium Saul, dicens: Redde uxorem meam Michol, quam despondi mihi centum praeputiis Philisthim. Misit ergo Hisboseth, et tulit eam a viro suo [non habet, suo] Phaltiel, filio Lais. Sequebaturque eam vir suus, plorans usque Bahurim, et dixit ad eum Abner: Vade, revertere. Qui reversus est. Sermonem quoque intulit Abner ad seniores Israel, dicens: Tam heri quam nudiustertius quaerebatis David, ut regnaret super vos. Nunc ergo facite: quoniam Dominus locutus est ad David, dicens: In manu servi mei David salvabo populum meum Israel de manu Philisthim, et omnium inimicorum ejus. Locutus est autem Abner etiam ad Benjamin. Et abiit ut loqueretur ad David in Hebron, omnia quae placuerant Israeli et universo Benjamin. Venitque ad David in Hebron cum viginti viris, et fecit David Abner, et viris ejus qui venerant cum eo convivium. Et dixit Abner ad David: Surgam, ut congregem ad te dominum meum regem [h. Surgam et vadam, ut congregem ad dominum meum regem] omnem Israel, et ineant tecum foedus, et imperes omnibus, sicut desiderat anima tua. Cum ergo deduxisset David Abner, et ille isset in pace, statim pueri [h. servi] David et Joab venerunt, caesis latronibus, cum praeda magna nimis. Abner autem non erat cum David in Hebron, quia jam dimiserat eum, et profectus fuerat in pace. Et Joab, et omnis exercitus qui erat cum eo, postea venerant. Nuntiatum est itaque Joab a narrantibus: Venit Abner filius Ner ad regem, et dimisit eum, et abiit in pace. Et ingressus est Joab ad regem, et ait: Quid fecisti? Ecce venit Abner ad te: quare dimisisti eum, et abiit et recessit? Ignoras Abner filium Ner, quoniam ad hoc venit ad te, ut deciperet te, et sciret exitum tuum et introitum tuum, et nosset omnia quae agis? Egressus itaque Joab a David, misit nuntios post Abner, et reduxit [h. et reduxerunt] eum a cisterna Sira, ignorante David. Cumque rediisset Abner in Hebron, seorsum adduxit eum Joab ad medium portae, ut loqueretur ei, in dolo. [T. LXXXIX.] Et percussit illum ibi in inguine, et mortuus est in ultionem sanguinis Asael fratris ejus. Quod cum audisset David rem jam gestam, ait: Mundus ego sum, et regnum meum, apud Dominum usque in sempiternum, a sanguine Abner filii Ner, et veniat super caput Joab et super omnem domum patris ejus: nec deficiat de domo Joab fluxum seminis sustinens, et leprosus, tenens fusum, et cadens gladio, et indigens pane. Igitur Joab et Abisai frater ejus interfecerunt Abner, eo quod occidisset Asael fratrem eorum in Gabaon, in praelio. Dixit autem David ad Joab et ad omnem populum, qui erat cum eo: Scindite vestimenta vestra, et accingimini saccis, et plangite ante exsequias Abner. Porro rex David sequebatur feretrum. Cumque sepelissent Abner in Hebron, levavit rex [ Vulg. add. David] vocem suam, et flevit [h. planxit] super tumulum Abner: flevit [h. planxit] autem et omnis populus. Plangensque rex et lugens [h. lamentans] Abner, ait: Nequaquam ut mori solent ignavi, mortuus est Abner. Manus tuae non sunt ligatae, et pedes tui non sunt compedibus aggravati: sed sicut solent cadere coram filiis iniquitatis [ Vulg. addunt sic] corruisti. Congeminansque omnis populus flevit [h. planxit] super eum. Cumque venisset universa multitudo [h. universus populus ] cibum capere cum David, clara adhuc die, juravit David, dicens: Haec faciat mihi Deus, et haec addat, si ante occasum solis gustavero panem, vel aliud quidquam. Omnisque populus audivit [h. cognovit], et placuerunt eis cuncta quae fecit rex in conspectu [h. in oculis] totius populi. Et cognovit omne vulgus et universus Israel in die illa, quoniam non actum fuisset a rege ut occideretur Abner filius Ner. Dixit quoque rex ad servos suos: Num ignoratis quoniam princeps et maximus cecidit hodie in Israel? Ego autem adhuc delicatus, et unctus [h. Ego hodie tener, et unctus] rex: porro viri isti filii Sarviae duri sunt mihi: retribuat Dominus facienti malum juxta malitiam suam. [Cap. IV.] Audivit autem [ Vulg. addunt Hisboseth] filius Saul, quod cecidisset Abner in Hebron, et dissolutae sunt manus ejus, omnisque Israel perturbatus est. Duo autem viri principes latronum erant filio Saul, nomen uni Baana, et nomen alteri Rechab, filii Remmon Berothitae de filiis Benjamin: siquidem et Beroth reputata [ Ms. reportata] est in Benjamin. Et fugerunt Berothitae in Getthaim, fueruntque ibi advenae usque in tempus illud. [T. XC.] Erat autem Jonathae filio Saul filius debilis pedibus: quinquennis enim fuit, quando venit nuntius de Saul et Jonathan ex Jezrael. Tollens itaque eum nutrix sua, fugit: cumque festinaret ut fugeret, cecidit, et claudus effectus est: habuitque vocabulum Miphiboseth. [T. XCI.] Venientes igitur filii Remmon Berothitae, Rechab et Baana, ingressi sunt fervente die domum Hisboseth: qui dormiebat super stratum suum meridie. Ingressi sunt autem domum assumentes spicas tritici, et percusserunt eum in inguine Rechab et Baana frater ejus, et fugerunt. Cum autem ingressi fuissent domum, ille dormiebat super lectulum suum in conclavi, et percutientes interfecerunt eum: sublatoque capite ejus, abierunt per viam deserti tota nocte, et attulerunt caput Hisboseth ad David in Hebron: dixeruntque ad regem: Ecce caput Hisboseth filii Saul inimici tui, qui quaerebat animam tuam, et dedit Dominus domino meo regi ultiones [ Vulg. ultionem] hodie de Saul, et de semine ejus. [T. XCII.] Respondens autem David Rechab, et Baana fratri ejus, filiis Remmon Berothitae, dixit ad eos: vivit Dominus, qui eruit animam meam de omni angustia: quoniam eum, qui annuntiaverat mihi, et dixerat: Mortuus est Saul, qui putabat se prospera nuntiare, tenui, et occidi [ Vulg. addunt eum] in Siceleg, cui oportebat me [ Vulg. tacent me] dare mercedem pro nuntio. Quanto magis nunc, cum homines impii interfecerint virum innoxium, in domo sua, super lectulum suum, non quaeram sanguinem ejus de manu vestra, et auferam vos de terra? Praecepit itaque David pueris [ Vulg. addunt suis], et interfecerunt eos: praecidentesque manus et pedes eorum, suspenderunt eos super piscinam in Hebron: caput autem Hisboseth tulerunt, et sepelierunt in sepulcro Abner in Hebron. [T. XCIII, Cap. V.] Et venerunt universae tribus Israel ad David in Hebron, dicentes: Ecce nos, os tuum et caro tua sumus. Sed et heri et nudiustertius, cum esset Saul rex super nos, tu eras educens et reducens Israel: dixit autem Dominus ad te: Tu pasces populum meum Israel, et tu eris dux super Israel. Venerunt quoque senes [h. omnes senes] de Israel ad regem in Hebron, et percussit cum eis rex David foedus in Hebron coram Domino: unxeruntque David in regem super Israel. Filius triginta annorum erat David, cum regnare coepisset, et quadraginta annis regnavit. In Hebron regnavit super Judam septem annis et sex mensibus: in Jerusalem autem regnavit triginta tribus annis super omnem Israel et Judam. Et abiit rex, et omnes viri qui erant cum eo, in Jerusalem, ad Jebusaeum habitatorem terrae: dictumque est ad David ab eis: Non ingredieris huc, nisi abstuleris caecos et claudos dicentes: Non ingredietur David huc. Cepit autem David arcem Sion: haec est civitas David. Proposuerat enim David in die illa praemium, qui percussisset Jebusaeum, et tetigisset domatum fistulas, et claudos, et caecos odientes animam David [h. Et dixit in die illa David, qui percusserit Jebusaeum, et tetigerit fistulam, et claudos et caecos odientes animam David]. Idcirco dicitur in proverbio: Caecus et claudus non intrabunt templum [h. domum ]. Habitavit autem David in arce, et vocavit eam, civitatem David, et aedificavit per gyrum a Mello et intrinsecus. Et ingrediebatur proficiens atque succrescens, et Dominus Deus exercituum erat cum eo. [T. XCIV.] Misit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, et ligna cedrina, et artifices lignorum, artificesque lapidum ad parietes, et aedificaverunt domum David. Et cognovit David quoniam confirmasset [h. firmasset ] eum Dominus regem super Israel, et quoniam exaltasset regnum ejus super [h. propter] populum suum Israel. Accepit ergo David adhuc concubinas et uxores de Jerusalem, postquam venerat de Hebron. [T. XCV.] Natique sunt David [h. et adhuc ] alii filii et filiae, et haec nomina eorum qui nati sunt ei in Jerusalem, Samua, et Sobab, et Nathan, et Salomon, et Ibahar et Elisua, et Nepheg, et Japhia, et Elisama, et Eliada [ Ms. Elida], et Eliphelet. Audierunt ergo Philisthim quod unxissent David in regem super Israel, et ascenderunt universi ut quaererent David: quod cum audisset David, descendit in praesidium. Philisthim autem venientes diffusi sunt in valle Raphaim. Et consuluit David Dominum, dicens: Si ascendam ad Philisthim? et si dabis eos in manu mea? Et dixit Dominus ad David: Ascende, quia tradens dabo Philisthim in manu tua. Venit ergo David in Baal-Pharasim, et percussit eos ibi, et dixit: Divisit Dominus inimicos meos coram me, sicut dividuntur aquae. Propterea vocatum est nomen loci illius, Baal Pharasim. Et reliquerunt ibi sculptilia sua: quae tulit David, et viri ejus. Et addiderunt adhuc Philisthim ut ascenderent, et diffusi sunt in valle Raphaim. Consuluit autem David Dominum: Qui respondit: Non ascendas [ Vulg. addunt contra cos], sed gyra post tergum eorum, et venies ad eos ex adverso pyrorum [h. flentium]. Et cum audieris sonitum gradientis in cacumine pyrorum [h. flentium], tunc inibis praelium: quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam, ut percutiat castra Philisthim. Fecit itaque David sicut ei praeceperat Dominus, et percussit Philisthim, de Gabee, usque dum venias Gezer. [T. XCVI, Cap. VI.] Congregavit autem rursum David omnes electos ex Israel triginta millia. Surrexitque [ Vulg. ad. David] et abiit, et universus populus qui erat cum eo de viris Juda, ut adducerent arcam Dei, super quam invocatum est nomen Domini exercituum, sedentis in Cherubim super eam. Et imposuerunt arcam Dei super plaustrum novum: tuleruntque eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa: Oza autem et Ahio filii Abinadab, minabant plaustrum novum. Cumque tulissent eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa, custodiens arcam Dei Ahio praecedebat arcam. David autem et omnis Israel ludebant coram Domino, in omnibus lignis fabrefactis, et citharis et lyris et tympanis et sistris et cymbalis. Postquam autem venerunt ad Arcam Nachon, Oza extendit manum ad arcam Dei et tenuit eam: quoniam calcitrabant boves. Iratusque est indignatione Dominus contra Ozam, et percussit eum super temeritate: qui mortuus est ibi juxta arcam Dei Contristatus est autem David, eo quod percussisset [h. divisisset] Dominus Ozam, et vocatum est nomen loci illius, percussio [h. divisio] Oza, usque in diem hanc. Et extimuit David Dominum in die illa, dicens: Quomodo ingredietur ad me arca Domini? Et noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David: sed divertit eam in domum Obed-Edom Getthaei. Et habitavit arca Domini in domo Obed-Edom Getthaei tribus mensibus, et benedixit Dominus Obed-Edom, et omnem domum ejus. Nuntiatumque est regi David: Benedixit [ Vulg. quod benedixisset] Dominus Obed-Edom, et omnia ejus, propter arcam Dei. Abiit ergo David, et adduxit arcam Dei de domo Obed-Edom in civitatem David cum gaudio. Cumque transcendissent qui portabant arcam Domini sex passus, immolabant bovem et arietem, et David saltabat totis viribus ante Dominum. Porro David accinctus erat ephod lineo. Et David et omnis domus Israel ducebant arcam testamenti [h. non habet, testamenti] Domini, in jubilo et in clangore buccinae. Cumque intrasset arca Domini in civitatem David, Michol filia Saul prospiciens per fenestram, vidit regem David subsilientem atque saltantem coram Domino, et despexit eum in corde suo. Et introduxerunt arcam Domini, et posuerunt eam in loco suo, in medio tabernaculi quod tetenderat ei David, et obtulit David holocausta coram Domino, et pacifica. Cumque complesset offerens holocaustum et pacifica, benedixit populo in nomine Domini exercituum. Et partitus est multitudini universae Israel, tam viro quam mulieri, singulis colliridam panis unam [h. laganam panis unum], et assaturam bubulae carnis unam, et similam frixam oleo, et abiit omnis populus, unusquisque in domum suam. Reversusque est David ut benediceret domui suae, et egressa Michol filia Saul in occursum David, ait: Quam gloriosus fuit hodie rex Israel, discooperiens se ante ancillas servorum suorum, et nudatus est, quasi si nudetur unus de scurris. Dixitque David ad Michol: Ante Dominum, qui elegit me potius quam patrem tuum, et quam omnem domum ejus, et praecepit mihi, ut essem dux super populum Domini in Israel, et ludam, et vilior fiam plusquam factus sum, et ero humilis in oculis meis, et cum ancillis, de quibus locuta es, gloriosior apparebo. [T. XCVII.] Igitur Michol filiae Saul non est natus filius usque ad diem mortis suae. [Cap. VII.] Factum est autem cum sedisset rex in domo sua, et Dominus dedisset ei requiem undique ab universis inimicis suis, dixit ad Nathan prophetam: Videsne quod ego habitem in domo cedrina, et arca Dei posita sit in medio pellium? Dixitque Nathan ad regem: Omne quod est in corde tuo, vade, fac: quia Dominus tecum est. [T. XCVIII.] Factum est autem in illa nocte, et ecce sermo Domini ad Nathan, dicens: Vade et loquere ad servum meum David: Haec dicit Dominus: Numquid tu aedificabis mihi domum ad habitandum? Neque enim habitavi in domo ex die illa, qua eduxi filios Israel de terra Aegypti, usque in diem hanc: sed ambulabam in tabernaculo, et in tentorio. Per cuncta loca, quae transivi cum omnibus filiis Israel, numquid loquens locutus sum ad unam de tribubus Israel, cui praecepi, ut pasceret populum meum Israel, dicens: Quare non aedificastis mihi domum cedrinam? Et nunc haec dices servo meo David: Haec dicit Dominus exercituum: Ego tuli te de pascuis sequentem gregem, ut esses dux super populum meum Israel, et fui tecum in omnibus ubicumque ambulasti, et interfeci universos inimicos tuos a facie tua: fecique tibi nomen grande, juxta nomen magnorum qui sunt in terra. Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo eum, et habitabit sub eo, et non turbabitur amplius: nec addent filii iniquitatis, ut affligant eum sicut prius, ex die qua constitui judices super populum meum Israel, et requiem dabo tibi ab omnibus inimicis tuis. Praedicitque tibi Dominus, quod domum faciat tibi Dominus. Cumque completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod egredietur de utero tuo, et firmabo regnum ejus: ipse aedificabit domum nomini meo, et stabiliam thronum regni ejus usque in sempiternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium: qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga virorum, et in plagis filiorum hominum. Misericordiam autem meam non auferam ab eo, sicut abstuli a Saul, quem amovi a facie mea. Et fidelis erit domus tua, et regnum tuum, usque in aeternum ante faciem tuam, et thronus tuus erit firmus jugiter. Secundum omnia verba haec, et juxta universam visionem istam, sic locutus est Nathan ad David. [T. XCIX.] Ingressus est autem rex David, et sedit coram Domino, et dixit: Quis ego sum, Domine Deus, et quae domus mea, quia adduxisti me hucusque? Sed et hoc parum visum est in conspectu tuo [h. in oculis tuis], Domine Deus, nisi loqueris etiam de domo servi tui in longinquum: ista est enim lex Adam [h. hominis], Domine Deus. Quid ergo addere poterit adhuc David, ut loquatur ad te? Tu enim scis servum tuum, Domine Deus [h. Domine, Domine]. Propter verbum tuum, et secundum cor tuum fecisti omnia magnalia haec, ita ut notum faceres servo tuo. Idcirco magnificatus es, Domine Deus [h. Domine, Domine], quia non est similis tui, neque enim est Deus extra te, in omnibus quae audivimus auribus nostris. Quae est autem, ut populus tuus Israel, gens [h. una] in terra, propter quam ivit Deus, ut redimeret eam sibi in populum, et poneret sibi nomen, faceretque eis magnalia, et horribilia super terram, a facie populi tui, quem redemisti tibi ex Aegypto, gentem, et deum ejus [h. gentibus et diis earum]. Firmasti enim tibi populum tuum Israel in populum sempiternum, et tu, Domine [ Vulg. addunt Deus], factus es eis in Deum. Nunc ergo, Domine Deus [h. non habet Deus], verbum quod locutus es super servum tuum et super domum ejus, suscita in sempiternum: et fac sicut locutus es, ut [ Ms. et] magnificetur nomen tuum usque in sempiternum, atque dicatur: Dominus exercituum, Deus super Israel. Et domus servi tui David erit stabilita coram Domino [h. coram te], quia tu, Domine exercituum Deus Israel, revelasti aurem servi tui, dicens: domum aedificabo tibi: propterea invenit servus tuus cor suum, ut oraret te [ Ms. tacet te] oratione hac. Nunc ergo, Domine Deus, tu es Deus, et verba tua erunt vera: locutus es enim ad servum tuum bona haec. Incipe igitur, et benedic domui servi tui, ut sit in sempiternum coram te: quia tu, Domine Deus, locutus es, et benedictione tua benedicetur domus servi tui in sempiternum. [T. C, Cap. VIII.] Factum est autem post haec, percussit David Philisthim, et humiliavit eos, et tulit David frenum tributi de manu Philisthim. Et percussit Moab, et mensus est eos funiculo, coaequans terrae: mensus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vivificandum [h. mensus est autem duos funiculos ad occidendum, et unum ad vivificandum]: factusque est Moab David serviens sub tributo [h. est Moab David serviens, ferens munera]. Et percussit David Adadezer filium Roob, regem Soba, quando profectus est ut dominaretur super flumen Euphratem. Et captis David ex parte ejus mille septingentis equitibus, et viginti millibus peditum, subnervavit omnes jugales curruum: dereliquit autem ex eis centum currus. Venit quoque Syria Damasci, ut praesidium ferret Adadezer regi Soba: et percussit David de Syria viginti duo millia virorum: Et posuit David praesidium in Syria Damasci: factaque est Syria David serviens sub tributo [h. serva ferens munera]: servavitque [h. salvavit] Dominus David in omnibus ad quaecumque profectus est. Et tulit David torques aureas, quas habebant servi Adadezer, et detulit eas in Jerusalem. Et de Bete et de Berothai [ Ms. Beroth], civitatibus Adadezer, tulit rex David aes multum nimis. Audivit autem Thou [h. Thoi] rex Emath, quod percussisset David omne robur Adadezer, et misit Thou [h. Thoi] Joram filium suum ad regem David, ut salutaret eum congratulans, et gratias ageret, eo quod expugnasset [h. et benediceret eum eo quod pugnasset] Adadezer, et percussisset eum. [T. CI.] Hostis quippe erat Thou Adadezer, et in manu ejus erant vasa aurea, et vasa argentea, et vasa aerea: quae et ipsa sanctificavit rex David Domino cum argento et auro, quae sanctificaverat de universis gentibus quas subegerat, de Syria, et Moab, et filiis Ammon, et Philisthim, et Amalec, et de manubiis Adadezer filii Roob [ Ms. Roboth] regis Soba. Fecit quoque sibi David nomen, cum reverteretur capta Syria in valle Salinarum, caesis decem et octo millibus: et posuit in Idumaea custodes, statuitque praesidium: et facta est universa Idumaea serviens David. Et servavit [h. salvavit] Dominus David in omnibus ad quaecumque profectus est. Et regnavit David super omnem Israel: faciebat quoque David judicium et justitiam omni populo suo. Joab autem filius Sarviae erat super exercitum: porro Josaphath filius Ahilud erat a commentariis: et Sadoch filius Ahitob, et Ahimelech filius Abiathar, erant sacerdotes: et Saraias, scriba: Banaias autem filius Joiadae, super Cherethi et Phelethi [h. Saraias, scriba: et Banaias filius Joiadae, et Cherethi et Phelethi]: filii autem David sacerdotes erant. [T. CII. Cap. IX.] Et dixit David: Putasne est aliquis qui remanserit de domo Sau, et [ Ms. ut] faciam cum eo misericordiam propter Jonathan? Erat autem de domo Saul, servus nomine Siba: quem cum vocasset rex ad se, dixit ei: Tune es Siba? et ille respondit: Ego sum [h. non habet] servus tuus. Et ait rex. Numquid superest aliquis de domo Saul, ut faciam cum eo misericordiam Dei? Dixitque Siba regi: Superest filius Jonathan, debilis pedibus. Ubi, inquit, est? Et Siba ad regem: Ecce, ait, in domo est Machir filii Amiel in Lodobar. Misit ergo rex David, et tulit eum de domo Machir filii Amiel de Lodobar [ Ms. Lodabar]. Cum autem venisset Miphiboseth, filius Jonathan, filii Saul, ad David, corruit in faciem suam, et adoravit. Dixitque David: Miphiboseth? Qui respondit: Adsum servus tuus: Et ait ei David: Ne timeas, quia faciens faciam in te misericordiam propter Jonathan patrem tuum, et restituam tibi omnes agros Saul patris tui, et tu comedes panem in mensa mea semper. Qui adorans eum, dixit: Quis ego sum [h. non habet] servus tuus, quoniam respexisti super canem mortuum similem mei? Vocavit itaque rex Sibam puerum Saul, et dixit ei: Omnia quaecumque fuerunt Saul, et universam domum ejus, dedi filio domini tui. Operare igitur ei terram tu, et filii tui, et servi tui: et inferes filio domini tui cibos [h. panem ] ut alatur: Miphiboseth autem filius domini tui comedet semper panem super mensam meam. Erant autem Sibae quindecim filii, et viginti servi. Dixitque Siba ad regem: Sicut jussisti, domine mi rex, servo tuo, sic faciet servus tuus: et Miphiboseth comedet super mensam tuam [h. meam], quasi unus de filiis regis. Habebat autem Miphiboseth filium parvulum nomine Micha: omnis vero cognatio domus Sibae serviebat Miphiboseth. Porro Miphiboseth habitabat in Jerusalem: quia de mensa regis jugiter vescebatur: et erat claudus utroque pede. [T. CIII, Cap. X.] Factum est autem post haec, ut moreretur rex filiorum Ammon, et regnavit Annon [h. Hanon] filius ejus pro eo. Dixitque David: Faciam misericordiam cum Anon filio Naas, sicut fecit pater ejus mecum misericordiam. Misit ergo David, consolans eum per servos suos super patris interitu. Cum autem venissent servi David in terram filiorum Ammon, dixerunt principes filiorum Ammon ad Anon dominum suum: Putas quod propter honorem patris tui, David miserit ad te consolatores, et non ideo ut investigaret, et exploraret civitatem, et everteret eam, misit David servos suos ad te? Tulit itaque Anon servos David, rasitque dimidiam partem barbae eorum, et praescidit vestes medias usque ad nates, et dimisit eos. Quod cum nuntiatum esset David, misit in occursum eorum: erant enim viri confusi turpiter [h. non habet] valde, et mandavit eis David [h. rex]: Manete in Jericho, donec crescat barba vestra, et tunc revertimini. Videntes autem filii Ammon quod injuriam fecissent David [h. quod foedassent David], miserunt et conduxerunt mercede Syrum Roob [h. Syrum domus Rohob], et Syrum Soba, viginti millia peditum, et a rege Maacha mille viros, et ab Histob duodecim millia virorum. Quod cum audisset David, misit Joab et omnem exercitum bellatorum. Egressi sunt ergo filii Ammon, et direxerunt aciem ante ipsum [h. non habet, ante ipsum] in introitu portae: Syrus autem Soba, et Roob, et Histob, et Maacha, seorsum erant in campo. Videns igitur Joab quod praeparatum esset adversum se praelium, et ex adverso et post tergum, elegit ex omnibus electis Israel, et instruxit aciem contra Syrum: reliquam autem partem populi tradidit Abisai [h. Absai] fratri suo, qui direxit aciem contra filios Ammon. Et ait Joab [h. non habet]: Si praevaluerint adversum me Syri, eris mihi in adjutorium: si autem filii Ammon praevaluerint adversum te, auxiliabor tibi. Esto vir fortis, et pugnemus pro populo nostro, et civitate [h. et civitatibus] Dei nostri: Dominus autem faciet quod bonum est in conspectu suo [h. in oculis suis]. Iniit itaque Joab, et populus qui erat cum eo, certamen contra Syros: qui statim fugerunt a facie ejus. Filii autem Ammon videntes quia fugissent Syri: fugierunt et ipsi a facie Abisai, et ingressi sunt civitatem: reversusque est Joab a filiis Ammon, et venit Jerusalem. Videntes igitur Syri quoniam corruissent coram Israel, congregati sunt pariter. Misitque Adadezer, et eduxit Syros qui erant trans fluvium, et [h. et venerunt in Helam] adduxit exercitum eorum: Sobach autem, magister militiae Adadezer, erat princeps eorum. Quod cum nuntiatum esset David, contraxit omnem Israelem, et transivit Jordanem, venitque in Helam: et direxerunt aciem Syri ex adverso David, et pugnaverunt contra eum. Fugeruntque Syri a facie Israel, et occidit David de Syris septingentos currus, et quadraginta millia equitum: et Sobach principem militiae percussit: qui statim mortuus est. Videntes autem universi reges, qui erant in praesidio Adadezer, victos se ab Israel, fecerunt pacem cum Israel: et servierunt eis, timueruntque Syri auxilium praebere ultra [ Ms. tacet ultra] filiis Ammon. [Cap. XI.] Factum est autem, vertente anno, eo tempore quo solent reges ad bella procedere [h. eo tempore quo reges ad bella processerant], misit David Joab, et servos suos cum eo, et universum Israel, et vastaverunt filios Ammon, et obsederunt Rabba; David autem remansit [h. habitabat] in Jerusalem. [T. CIV.] Dum haec agerentur, accidit ut surgeret David de stratu suo post meridiem, et deambularet in solario [h. Et factum est in tempore vespertino ut surgeret David de stratu suo, et deambulabat in solario] domus regiae, viditque mulierem se lavantem, ex adverso [h. non habet, ex adverso] super solarium suum [h. desuper solario]: erat autem pulchra mulier valde. Misit ergo rex [h. David], et requisivit quae esset mulier. Nuntiatumque est ei, quod ipsa esset Bethsabee filia Eliam, uxor Uriae Hetthaei [h. Et dixit: Nonne ista est Bethsabee filia Heliam, uxor Uriae Hetthaei]. Missis itaque David nuntiis, tulit eam. Quae cum ingressa esset ad illum, dormivit cum ea: statimque sanctificata est immunditia sua [h. Et ipsa sanctificabat se ab immundita sua]: et reversa est domum suam concepto fetu. Mittensque nuntiavit David, et ait: Concepi. Misit autem David ad Joab, dicens: Mitte ad me Uriam Hethaeum. Misitque Joab Uriam ad David. Et venit Urias ad David. Quaesivitque David quam recte ageret Joab, et populus, et quomodo administraretur bellum. Et dixit David ad Uriam: Vade in domum tuam, et lava pedes tuos. Et egressus est Urias de domo regis, secutusque est eum cibus regius [h. secutumque est eum munusculum regium]. Dormivit autem Urias ante portam domus regiae cum aliis servis domini sui, et non descendit ad domum suam. Nuntiatumque est David a dicentibus: Non ivit Urias in domum suam. Et ait David ad Uriam: Numquid non de via venisti? quare non descendisti in domum tuam? Et ait Urias ad David: Arca et Israel et Juda habitant in papilionibus [h. tabernaculis], et dominus meus Joab, et servi domini mei super faciem terrae manent: et ego ingrediar domum meam, ut comedam, et bibam, et dormiam cum uxore mea? per salutem tuam, et per salutem animae tuae, non faciam rem hanc [h. Vivas tu, et vivat anima tua, non faciam hanc rem]. Ait ergo David ad Uriam: Mane hic etiam hodie, et cras dimittam te [h. mittam te]. Mansit autem Urias in Jerusalem die illa et altera et vocavit eum David, ut comederet coram se, et biberet, et inebriavit eum: qui, egressus vespere, dormivit in stratu suo cum servis domini sui, et in domum suam non descendit. Factum est ergo mane, et scripsit David epistolam [h. librum] ad Joab: misitque per manum Uriae, scribens in epistola [h. in libro]: Ponite Uriam ex adverso belli, ubi fortissimum praelium est: et derelinquite eum, ut percussus intereat. Igitur cum Joab obsideret urbem, posuit uriam in loco, in quo sciebat viros esse fortissimos. Egressique viri de civitate, bellabant adversum Joab, et ceciderunt de populo servorum David, et mortuus est etiam Urias Hetthaeus. Misit itaque Joab, et nuntiavit David omnia verba praelii: praecepitque nuntio, dicens: Cum compleveris universos sermones belli ad regem, si eum videris indignari, et dixerit: Quare accessistis ad murum, ut praeliaremini? an ignorabatis quod multa desuper ex muro tela mittantur? Quis percussit Abimelech filium Jerobeset [ Ms. Hieroboseth; Vulg. Jerobaa]: nonne mulier misit super eum fragmen molae de muro, et interfecit eum in Thebes? quare juxta murum accessistis? dices: Etiam servus tuus Urias Hetthaeus occubuit. Abiit ergo nuntius, et venit, et narravit David omnia, quae ei praeceperat Joab. Et dixit nuntius ad David: Praevaluerunt adversum nos viri, et egressi sunt ad nos in agrum: nos autem, facto impetu, persecuti eos sumus usque ad portam civitatis. Et direxerunt jacula sagittarii ad servos tuos ex muro desuper: mortuique sunt de servis regis, quin etiam servus tuus Urias Hetthaeus mortuus est. Et dixit David ad nuntium: Haec dices Joab: Non te frangat ista res: varius enim eventus est praelii [h. non habet], et [h. quoniam] nunc hunc, nunc illum consumit gladius: conforta bellatores tuos [h. bellum tuum] adversus urbem, ut destruas eam, et exhortare eos [h. illud]. Audivit autem uxor Uriae, quod mortuus esset Urias vir suus, et planxit eum [h. lamentata est]. Transactoque luctu, misit David, et introduxit eam in domum suam, et facta est ei uxor, peperitque ei filium: et displicuit verbum hoc, quod fecerat David, coram Domino [h. in oculis Domini]. [T. CV, Cap. XII.] Misit ergo Dominus Nathan ad David: qui cum venisset ad eum, dixit ei: Duo viri erant in civitate una, unus dives, et alter pauper. Dives habebat oves, et boves plurimos valde. Pauper autem nihil habebat omnino, praeter ovem unam parvulam, quam emerat, et nutrierat, et quae creverat apud eum cum filiis ejus simul, de pane [h. buccella] illius comedens, et de calice ejus bibens, et in sinu illius dormiens: eratque illi sicut filia [ Ms. filius]. Cum autem peregrinus quidam venisset ad divitem, parcens ille sumere de ovibus et de bobus suis, ut exhiberet convivium peregrino illi, qui venerat ad se, tulit ovem viri pauperis, et praeparavit cibos homini [h. viro], qui venerat ad se. Iratus autem indignatione David adversus hominem [h. virum] illum nimis, dixit ad Nathan: Vivit Dominus, quoniam filius mortis est vir, qui fecit hoc. Ovem reddet in quadruplum, eo quod fecerit verbum istud, et non pepercerit. Dixit autem Nathan ad David: Tu es ille vir: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego unxi te in regem super Israel, et ego erui te de manu Saul. Et dedi tibi domum domini tui, et uxores domini tui in sinu tuo, dedique tibi domum Israel et Juda: et si parva sunt ista, adjiciam tibi multo majora [h. duplicia]. Quare ergo contempsisti verbum Domini, ut faceres malum in conspectu meo [h. in oculis ejus]? Uriam Hetthaeum percussisti gladio, et uxorem illius accepisti tibi [ Ms. tacet tibi] uxorem, et interfecisti eum gladio filiorum Ammon. Quamobrem non recedet gladius de domo tua usque in sempiternum, eo quod despexeris me, et tuleris uxorem Uriae Hetthaei, ut esset uxor tua. Itaque [h. non habet, itaque] haec dicit Dominus: Ecce, ego suscitabo super te malum de domo tua, et tollam uxores tuas in oculis tuis, et dabo proximo tuo, et dormiet cum uxoribus tuis in oculis solis hujus. Tu enim fecisti abscondite: ego vero faciam verbum istud in conspectu omnis Israel, et in conspectu solis. [T. CVI.] Et dixit David ad Nathan: Peccavi Domino. Dixitque Nathan ad David: Dominus quoque transtulit peccatum tuum: non morieris. Verumtamen, quoniam blasphemare fecisti inimicos Domini, propter verbum hoc, filius [h. blasphemando blasphemasti inimicos Domini, propter verbum hoc, etiam et filius], qui natus est tibi, morte morietur. Et reversus est Nathan in domum suam. [T. CVII.] Percussitque Dominus parvulum, quem pepererat uxor Uriae David, et desperatus est. Deprecatusque est David Dominum pro parvulo: et jejunavit David jejunio [ Ms. jejunium]: et ingressus seorsum, jacuit super terram. Venerunt autem seniores domus ejus, cogentes eum ut surgeret de terra: qui noluit, neque comedit cum eis cibum [h. panem]. Accidit autem die septima ut moreretur infans [h. parvulus]: timueruntque servi David nuntiare ei quod mortuus esset parvulus. Dixerunt enim: Ecce dum parvulus adhuc viveret, loquebamur ad eum, et non audiebat vocem nostram: quanto magis si [ Ms. tacet si] dixerimus: Mortuus est puer [h. parvulus], se affiget? Cum ergo vidisset David servos suos mussitantes, intellexit quod mortuus esset infantulus [h. parvulus]: dixitque ad servos suos: Num mortuus est puer [h. parvulus]? Qui responderunt ei: mortuus est. Surrexit ergo David de terra: et lotus unctusque est: Cumque mutasset vestes, ingressus est domum Domini: et adoravit, et venit in domum suam, petivitque ut ponerent ei panem, et comedit. Dixerunt autem ei servi sui: Quis est sermo, quem fecisti? propter infantem [h. parvulum], cum adhuc viveret, jejunasti et flebas: mortuo autem puero [h. parvulo], surrexisti, et comedisti panem? Qui ait: Propter infantem [h. parvulum], dum adhuc viveret, jejunavi et flevi, dicebam enim: Quis scit si forte donet eum mihi Dominus, et vivat infans [h. Quis scit si forte misereatur mei Dominus et vivet parvulus]? Nunc autem quia mortuus est, quare jejunem? Numquid potero eum revocare amplius? ego vadam magis ad eum: ille vero non revertetur ad me. Et consolatus est David Bethsabee uxorem suam. [T. CVIII.] Ingressusque ad eam dormivit cum ea: quae genuit filium, et vocavit nomen ejus Salomon, et Dominus dilexit eum. Misitque in manu Nathan prophetae, et vocavit nomen ejus, Amabilis Domino, eo quod diligeret eum Dominus [h. Et vocavit nomen Domini propter Dominum]. Igitur pugnabat Joab contra Rabbath filium Ammon, et expugnabat urbem regiam. Misitque Joab nuntios ad David, dicens: Dimicavi adversum Rabbath [h. Rabba], et capienda est urbs Aquarum. Nunc igitur congrega reliquam partem populi, et obside civitatem, et cape eam: ne cum a me vastata fuerit urbs, nomini meo ascribatur victoria. Congregavit itaque David omnem populum, et profectus est adversum Rabba: Cumque dimicasset, cepit eam. Et tulit diadema regis eorum [h. Melchom, quod interpretatur, rex eorum] de capite ejus, pondo auri talentum, habens gemmas pretiosissimas, et impositum est super caput David. Sed et praedam civitatis asportavit multam valde: populum quoque ejus adducens serravit et circumegit super eos ferrata carpenta: divisitque cultris, et traduxit in typo laterum: sic fecit universis civitatibus filiorum Ammon. Et reversus est David, et omnis exercitus in Jerusalem. [T. CIX, Cap. XIII.] Factum est autem post haec, ut Absalom filii David sororem speciosissimam, vocabulo Thamar, adamaret Amnon filius David, et deperiret propter eam, ita ut aegrotaret propter amorem ejus: quia cum esset virgo, difficile ei videbatur ut quidpiam inhoneste ageret cum ea. Erat autem Amnonis amicus, nomine Jonabab, filius Semmaa [ Ms. Semmai] fratris David, vir prudens valde. Qui dixit ad eum: Quare sic attenuaris macie, fili regis, per singulos dies: cur non indicas mihi? Dixitque ei Amnon: Thamar sororem Absalom fratris mei amo. Cui respondit Jonadab: Cuba super lectulum tuum, et languorem simula: cumque venerit pater tuus ut visitet te, dic ei: Veniat, oro, Thamar soror mea, ut det mihi cibum [h. panem], et faciat pulmentum ut comedam de manu ejus. Accubuit itaque Amnon, et quasi aegrotare coepit: cumque venisset rex ad visitandum eum, ait Amnon ad regem: Veniat, obsecro, Thamar soror mea, ut faciat in oculis meis duas sorbitiunculas, et cibum capiam de manu ejus. Misit ergo David ad Thamar domum, dicens: Veni in domum Amnon fratris tui, et fac ei pulmentum. Venitque Thamar in domum Amnon fratris sui: ille autem jacebat: quae tollens farinam [h. conspersam farinam] commiscuit: et liquefaciens, in oculis ejus coxit sorbitiunculas. Tollensque quod coxerat, effudit, et posuit coram eo, et noluit comedere: dixitque Amnon: Ejicite universos foras a me. Cumque ejecissent omnes, dixit Amnon ad Thamar: Infer cibum in conclave, ut vescar de manu tua. Tulit ergo Thamar sorbitiunculas, quas fecerat, et intulit ad Amnon fratrem suum in conclave. Cumque obtulisset ei [ Ms. tacet ei] cibum, apprehendit eam, et ait: Veni, cuba mecum, soror mea. Quae respondit ei: Noli, frater mi, noli opprimere me, neque enim hoc fas est in Israel; noli facere stultitiam hanc. Ego enim ferre non potero opprobrium meum, et tu eris quasi unus de insipientibus in Israel: quin potius loquere ad regem, et non negabit me tibi. Noluit autem acquiescere precibus ejus, sed praevalens viribus oppressit eam, et cubavit cum illa. Et exosam eam habuit Amnon odio magno nimis: ita ut majus esset odium quo oderat eam, amore quo ante dilexerat. [T. CX.] Dixitque ei Amnon: Surge, vade. Quae respondit ei: Majus est hoc malum, quod nunc agis adversum me, quam quod ante fecisti, expellens. Et noluit audire eam: sed vocato puero, qui ministrabat ei, dixit: Ejice hanc a me foras, et claude ostium post eam. Quae induta erat talari tunica: hujuscemodi enim filiae regis virgines vestibus utebantur. Ejecit itaque eam minister illius foras: clausitque fores post eam. Quae aspergens cinerem capiti suo, scissa talari tunica, impositisque manibus super caput suum, ibat ingrediens et clamans. Dixit autem ei Absalom frater suus: Num Amnon [Hic h. Aminon, quod interpretatur exsp . . . in aliis autem Amnon quod interpretatur fidelissimus] frater tuus concubuit tecum? sed nunc, soror, tace, frater tuus est: neque affligas cor tuum pro hac re [h. non ponas hanc rem in corde tuo]. Mansit itaque Thamar contabescens in domo Absalom fratris sui. Cum audisset autem rex David verba haec, contristatus [h. iratus] est valde. Porro non est locutus Absalom ad Amnon nec malum nec bonum: oderat enim Absalom Amnon, eo quod violasset Thamar sororem suam [ Ms. ejus]. Factum est autem post tempus biennii, ut tonderentur oves Absalom in Baal-Asor, quae est juxta Ephraim: et vocavit Absalom omnes filios regis, venitque ad regem, et ait ad eum: Ecce tondentur oves servi tui: veniat, oro, rex cum servis suis ad servum suum. Dixitque rex ad Absalom: Noli, fili mi, noli rogare ut veniamus omnes, et gravemus te. Cum autem cogeret eum, et noluisset ire, benedixit ei. Et ait Absalom: Si non vis venire, veniat, obsecro, nobiscum saltem Amnon frater meus: dixitque ad eum rex: Non est necesse ut vadat tecum [h. Cur ibit tecum?]. Coegit itaque eum Absalom, et dimisit [h. misit] cum eo Amnon et universos filios regis. Praeceperat autem Absalom pueris suis, dicens: Observate cum temulentus fuerit Amnon vino, et dixero vobis: Percutite eum, et interficite: nolite timere; ego enim sum qui praecipio vobis: roboramini, et estote viri fortes [h. viri fortitudinis]. [T. CXI.] Fecerunt ergo pueri Absalom adversum Amnon, sicut praeceperat eis [h. non habet, eis] Absalom. Surgentesque omnes filii regis ascenderunt singuli mulas suas [h. mulos, suos], et fugerunt. Cumque adhuc pergerent in itinere, fama pervenit ad David, dicens: Percussit Absalom omnes filios regis, et non remansit ex eis saltem unus. Surrexit itaque rex, et scidit vestimenta sua, et cedidit super terram: et omnes servi ipsius, qui assistebant ei, sciderunt vestimenta sua. Respondens autem Jonadab filius Semmaa [ Ms. Semmai] fratris David, dixit: Ne aestimet dominus meus rex, quod omnes pueri filii regis occisi sint: Amnon solus mortuus est, quoniam in ore Absalom erat positus, ex die qua oppressit Thamar sororem ejus. Nunc ergo ne ponat dominus meus rex super cor suum verbum istud, dicens: Omnes filii regis occisi sunt: quoniam Amnon solus mortuus est. Fugit autem Absalom: et levavit puer speculator oculos suos, et aspexit: et ecce populus multus veniebat per iter devium ex latere montis. Dixit autem Jonadab ad regem: Ecce filii regis adsunt: juxta verbum servi tui sic factum est. Cumque cessasset loqui, apparuerunt et filii regis: et intrantes levaverunt vocem suam, et fleverunt: sed et rex et omnes servi ejus fleverunt ploratu magno nimis. Porro Absalom fugiens, abiit ad Tholomai [h. Thalmai] filium Amiud [ Ms. Amiur] regem Gessur. Luxit ergo David filium suum cunctis diebus. Absalom autem cum fugisset, et venisset in Gessur, fuit ibi tribus annis. Cessavitque David rex persequi [h. exire post] Absalom, eo quod consolatus esset super Amnon interitu. [T. CXII, Cap. XIV.] Intelligens autem Joab filius Sarviae quod cor regis versum esset ad Absalom, misit Thecuam, et tulit inde mulierem sapientem; dixitque ad eam: Lugere te simula, et induere veste lugubri, ne ungaris oleo; ut sis quasi mulier plurimo jam tempore lugens mortuum: et ingredieris ad regem, et loqueris ad eum sermones hujuscemodi. Posuit ergo Joab verba in ore ejus. Itaque cum ingressa fuisset mulier Thecuitis ad regem, cecidit coram eo super terram, et adoravit [h. cecidit super faciem suam in terram, et adoravit], et dixit: Serva me, rex. Et ait ad eam rex: Quid causae habes? Quae respondit: Heu, mulier vidua ego sum: mortuus est enim vir meus. Et ancillae tuae erant duo filii, qui rixati sunt adversum se in agro, nullusque erat qui eos prohibere posset: et percussit alter alterum, et interfecit eum. Et ecce consurgens universa cognatio adversum ancillam tuam, dicit: Trade eum, qui percussit fratrem suum, et occidamus eum pro anima fratris sui quem interfecit, et deleamus haeredem: et quaerunt exstinguere scintillam meam, quae relicta est, ut non supersit viro meo nomen, et reliquiae super terram [h. super faciem terrae]. Et ait rex ad mulierem: Vade in domum tuam, et ego jubebo pro te. Dixitque mulier Thecuitis ad regem: In me, domine mi rex [ Vulg. addunt sit], iniquitas, et in domum patris mei: rex autem et thronus ejus sit innocens. Et ait rex: Qui contradixerit [h. Qui locutus fuerit] tibi, adduc eum ad me, et ultra non addet ut tangat te. Quae ait: Recordetur rex Domini Dei sui, ut non multiplicentur proximi sanguinis ad ulciscendum et nequaquam interficiant [ Ms. interficient] filium meum. Qui ait: Vivit Dominus, quia non cadet de capillis filii tui super terram. Dixit ergo mulier: Loquatur ancilla tua ad dominum meum regem verbum. Et ait: Loquere. Dixitque mulier Quare cogitasti istiusmodi rem contra populum Dei, et locutus est rex verbum istud, ut peccet, et non reducat ejectum suum? Omnes morimur, et quasi aquae dilabimur in terram, quae non revertuntur [ Ms. revertantur]: nec vult Deus perire animam, sed retractat, cogitans ne penitus pereat qui abjectus est. Nunc igitur veni, ut loquar ad dominum meum regem verbum hoc, praesente populo. Et dixit ancilla tua: Loquar ad regem, si quo modo faciat rex verbum ancillae suae. Et audivit rex, ut liberaret ancillam suam de manu omnium [h. viri], qui volebant de haereditate Dei delere [h. disperdere] me, et filium meum simul. Dicat ergo ancilla tua, ut fiat verbum domini mei regis quasi sacrificium [h. quasi in requiem ]. Sicut enim angelus Dei, sic est dominus meus rex, ut nec benedictione, nec maledictione moveatur [h. ut audiat bonum et malum ]: unde et Dominus Deus tuus [h. et Dominus] est tecum. Et respondens rex, dixit ad mulierem: Ne abscondas a me verbum, quod te interrogo. Dixitque mulier: Loquere, domine mi rex. Et ait rex: Numquid manus Joab tecum est in omnibus istis? Respondit mulier, et ait: Per salutem animae tuae [h. vitae tuae ], domine mi rex, nec ad sinistram, nec ad dexteram est, ex omnibus his quae locutus est dominus meus rex: servus enim tuus Joab, ipse praecepit mihi, et ipse posuit in os ancillae tuae omnia verba haec. Ut verterem figuram sermonis hujus, servus tuus Joab praecepit istud [h. fecit istud]: tu autem, domine mi, sapiens es, sicut habet sapientiam angelus Dei, ut intelligas omnia super terram. [T. CXIII.] Et ait rex ad Joab: Ecce placatus feci verbum tuum [h. verbum hoc]: vade ergo, et revoca puerum Absalom. Cadensque Joab super faciem suam in terram, adoravit et benedixit regi, et dixit Joab: Hodie intellexit servus tuus, quia inveni gratiam in oculis tuis, domine mi rex: fecisti enim sermonem servi tui. Surrexit ergo Joab et abiit in Gessur, et adduxit Absalom in Jerusalem. Dixit autem: Revertatur in domum suam, et faciem meam non videat. Reversus est itaque Absalom in domum suam, et faciem regis non vidit. Porro sicut Absalom vir non erat pulcher in omni Israel, et [h. non habet] decorus nimis, a vestigio pedis usque ad verticem non erat in eo ulla macula. Et quando tondebat capillum (semel autem in anno tondebatur [h. Et quando tondebatur caput ejus (statuto autem tempore tondebatur)], quia gravabat eum caesaries), ponderabat capillos capitis sui ducentis siclis pondere publico [h. regio]. Nati sunt autem Absalom filii tres, et filia una nomine Thamar, elegantis formae, mansitque Absalom in Jerusalem duobus annis, et faciem regis non vidit. [T. CXIV.] Misit itaque ad Joab, ut mitteret eum ad regem, qui noluit venire ad eum. Cumque secundo misisset, et ille noluisset venire ad eum, dixit servis suis: Scitis agrum Joab juxta agrum meum, habentem messem hordei: ite igitur, et succendite eum igni. Succenderunt ergo servi Absalom segetem [h. agrum] igni. Surrexitque Joab, et venit ad Absalom in domum ejus, et dixit: Quare succenderunt servi tui segetem meam [h. agrum meum] igni? Et respondit Absalom ad Joab: Misi ad te obsecrans, ut venires ad me, et mitterem te ad regem, et [ Ms. ut] diceres ei: Quare veni de Gessur? melius mihi erat ibi esse: obsecro ergo, ut videam faciem regis [h. et nunc videam faciem regis]: quod si memor est iniquitatis meae [h. non habet, meae], interficiat me. Ingressus Joab ad regem, nuntiavit ei: vocatusque Absalom intravit ad regem [h. In terram ad facies regis], et adoravit super faciem terrae coram eo: osculatusque est rex Absalom. [Cap. XV.] Igitur post haec fecit sibi Absalom currum, et equites, et quinquaginta viros qui praecederent eum [h. ante eum currerent]. Et mane consurgens Absalom, stabat juxta introitum portae in via, et omnem virum, qui habebat negotium, ut veniret ad regis judicium, vocabat Absalom ad se, et dicebat: De qua civitate es tu? Qui respondens aiebat: Ex una tribu Israel ego sum [h. non habet] servus tuus. Respondebatque ei Absalom: Videntur mihi sermones tui boni et justi. Sed non est qui te audiat constitutus a rege. Dicebatque Absalom: Quis me constituat judicem super terram, ut ad me veniant omnes qui habent negotium, et juste judicem? Sed et cum accederet ad eum homo [h. vir] ut salutaret illum, extendebat manum suam, et apprehendens, osculabatur eum. Faciebatque hoc omni Israel, qui veniebat ad judicium, ut audiretur a rege, et sollicitabat corda virorum Israel. [T. CXV.] Post quadraginta autem annos, dixit Absalom ad regem [ Vulg. addunt David]: Vadam, et reddam vota mea quae vovi Domino in Hebron. Vovens enim vovit servus tuus, cum esset in Gessur Syriae, dicens: Si reduxerit me Dominus in Jerusalem, sacrificabo [h. serviam] Domino. Dixitque ei rex David: Vade in pace. Et surrexit, et abiit in Hebron. Misit autem Absalom exploratores in universas tribus Iarael, dicens: Statim ut audieritis clangorem buccinae, dicite: Regnavit Absalom in Hebron. Porro cum Absalom ierunt ducenti viri de Jerusalem vocati, euntes simplici corde, et causam penitus ignorantes. Accersivit quoque Absalom Ahitophel Giloniten consiliarium David, de civitate sua Gilo, cum immolaret victimas. Et facta est conjuratio valida, populusque concurrens augebatur cum Absalom. Venit igitur nuntius ad David, dicens: Toto corde universus Israel sequitur Absalom. [T. CXVI.] Et ait David servis suis, qui erant cum eo in Jerusalem: Surgite, fugiamus, neque enim erit nobis effugium a facie Absalom: festinate egredi, ne forte veniens occupet nos et impellat super nos ruinam [h. malum], et percutiat civitatem in ore gladii. Dixeruntque servi regis ad eum: Omnia quaecumque praeceperit [h. elegerit] dominus noster rex, libenter exsequemur [ Ms. exsequimur] servi tui. Egressus est ergo rex, et universa domus ejus, pedibus suis, et dereliquit rex decem mulieres concubinas ad custodiendam domum. Egressusque rex et omnis [h omnis populus] Israel, pedibus suis stetit procul a domo, et universi servi ejus ambulabant juxta eum, et legiones [h. non habet legiones] Cherethi et Phelethi, et omnes Getthaei, sexcenti viri, qui secuti eum, fuerant pedites de Geth, praecedebant regem. Dixit autem rex ad Ethai Getthaeum: Cur venis nobiscum? revertere, et habita cum rege, quia peregrinus es, et egressus es de loco tuo: heri venisti, et hodie compelleris nobiscum egredi? ego autem vadam quo iturus sum: revertere et reduc tecum fratres tuos, quoniam ostendisti gratiam et fidem [h. ostendisti misericordiam et veritatem]. Et respondit Ethai regi dicens: Vivit Dominus, et vivat [ Ms. vivit] dominus meus rex: quoniam in quocumque loco fueris, domine mi rex, sive in morte, sive in vita, ibi erit servus tuus. Et ait David Ethai: Veni, et transi. Et transivit Ethai Getthaeus, et omnes viri qui cum eo erant, et reliqua multitudo. Omnesque flebant [h. omnisque terra flebat] voce magna, et universus populus transibat: rex quoque transgrediebatur torrentem Cedron, et cunctus populus incedebat contra viam, quae respicit ad desertum. Venit autem et Sadoc [h. etiam et Sadoc] sacerdos, et universi levitae cum eo portantes arcam foederis Dei, et deposuerunt arcam Dei: ascendit Abiathar, donec expletus esset omnis populus, qui egressus fuerat de civitate. Et dixit rex ad Sadoc: Reporta arcam Dei in urbem: si invenero gratiam in oculis Domini, reducet me, et ostendet mihi eam, et tabernaculum suum [h. et glorificabo eum]. Si autem dixerit mihi: Non places: praesto sum, faciat mihi [ Vulg. tacet mihi] quod bonum est coram se [h. quod bonum est in oculis ejus]. Et dixit rex ad Sadoc sacerdotem: O videns revertere [h. Si videtur tibi, revertere] in civitatem in pace: Ahimaas filius tuus, et Jonathan filius Abiathar, hi duo filii vestri, sint vobiscum. Ecce ego abscondar [h. morabor] in campestribus deserti, donec veniat sermo a vobis indicans mihi. Reportaverunt igitur Sadoc et Abiathar arcam Dei in Jerusalem, et manserunt ibi. Porro David ascendebat clivum olivarum, ascendens et flens, et operto capite et nudis pedibus incedens; sed et omnis populus, qui erat cum eo, operto capite, ascendebat plorans. Nuntiatum est autem David, quod et Ahitophel esset in conjuratione [h. rebellione] cum Absalom, dixitque David: Infatua, quaeso, consilium Ahitophel, Domine. Cumque ascenderet David summitatem montis, in quo adoraturus erat Deum, ecce occurrit ei Husai Arachites, scissa veste [h. tunica], et terra pleno [h. sparso] capite. [T. CXVII.] Et dixit ei David: Si veneris mecum, eris mihi oneri: sin autem in civitatem revertaris, et dixeris, Absalom: Servus tuus sum ego [ Ms. et Vulg. tacent ego], rex: sicut fui servus patris tui, sic ero servus tuus: dissipabis consilium Ahitophel. Habes autem tecum Sadoc et Abiathar sacerdotes, et omne verbum quodcumque audieris de domo regis, indicabis Sadoc et Abiathar sacerdotibus. Sunt autem cum eis duo filii eorum, Ahimaas [ Vulg. ad. filius], Sadoc et Jonathan, Abiathar: et mittetis per eos [h. per manus eorum] ad me omne verbum quod audieritis. Veniente ergo Husai amico David in civitatem, Absalom quoque ingressus est Jerusalem. [Cap. XVI.] Cumque David transisset paululum montis verticem, apparuit Siba puer Miphiboseth in occursum ejus, cum duobus asinis, qui onusti erant ducentis panibus, et centum alligaturis uvae passae [h. et centum passis], et centum massis palatharum, et utribus vini [h. amphora vini]. Et dixit rex Sibae: Quid sibi volunt haec? Responditque Siba: Asini, domesticis regis ut sedeant, et panes et palathae, ad vescendum pueris: vinum autem, ut bibat si quis defecerit in deserto. Et ait rex: Ubi est filius domini tui? Responditque Siba regi: Remansit [h. Ecce sedet] in Jerusalem, dicens: Hodie restituet mihi domus Israel regnum patris mei. Et ait rex Sibae: Tua sint omnia quae fuerunt Miphiboseth. Dixitque Siba: Oro, inveniam gratiam coram te [h. in oculis tuis], domine mi rex. [T. CXVIII.] Venit ergo rex David usque Bahurim, et ecce egrediebatur inde vir de cognatione domus Saul, nomine Semei, filius Gera, procedebat egrediens, et maledicebat, mittebatque lapides contra David et contra universos servos regis David: omnis autem populus, et universi bellatores, a dextro et a sinistro latere regis incedebant. Ita autem loquebatur Semei cum malediceret: Egredere, vir sanguinum, et vir Belial. Reddidit tibi Dominus universum sanguinem domus Saul: quoniam invasisti regnum pro eo, et dedit Dominus regnum in manu Absalom filii tui: et ecce premunt te mala tua [h. Et ecce tu in malo tuo ], quoniam vir sanguinum es. Dixit autem Abisai filius Sarviae, regi: Quare maledicit canis hic moriturus [h. mortuus] domino meo regi? vadam, et amputabo caput ejus. Et ait rex: Quid mihi et vobis, filii Sarviae? dimittite eum, ut maledicat: Dominus enim praecepit ei, ut malediceret David: et quis est qui audeat dicere [h. et quis dicet], quare sic fecerit? Et ait rex Abisai, et universis servis suis: Ecce filius meus, qui egressus de utero meo [ de visceribus meis ], quaerit animam meam: quanto magis nunc filius Jemini? dimitte eum ut [ Ms. dimitte, ut], maledicat juxta praeceptum Domini: si forte respiciat Dominus afflictionem meam, et reddat mihi [ Vulg. addunt Dominus] bonum pro maledictione hac hodierna. Ambulabat itaque David et socii ejus per viam cum eo [h. non habet]. Semei autem per jugum montis ex latere, contra illum gradiebatur, maledicens et mittens lapides adversum eum, terramque spargens. Venit itaque rex, et universus populus cum eo lassus, et refocillatus est ibi. Absalom autem et omnis populus Israel ingressi sunt Jerusalem, sed et Ahitophel cum eo. Cum autem venisset Husai Arachites amicus David ad Absalom, locutus est ad eum: Salve, rex, salve, rex [h. Vivat rex, vivat rex]. Ad quem Absalom, haec est, inquit, gratia [h. misericordia] tua ad amicum tuum? quare non ivisti cum amico tuo? Responditque Husai ad Absalom: Nequaquam, quia illius ero, quem elegit Dominus, et omnis hic populus, et universus Israel, et cum eo manebo. Sed, ut et hoc inferam, cui ego [ Vulg. ergo] serviturus sum? nonne filio regis? sicut parui patri tuo, sic parebo et tibi. [T. CXIX.] Dixit autem Absalom ad Ahitophel: Inite consilium quid agere debeamus. Et ait Ahitophel ad Absalom: Ingredere ad concubinas patris tui, quas dimisit ad custodiendam domum: ut cum audierit omnis Israel quod foedaveris patrem tuum, roborentur manus eorum tecum. Tetenderunt igitur Absalom tabernaculum in solario, ingressusque est ad concubinas patris sui coram universo Israel. Consilium autem Ahitophel, quod dabat in diebus illis, quasi si quis consuleret Deum: sic erat omne consilium Ahitophel, et cum esset cum David, et cum esset cum Absalom. [T. CXX, Cap. XVII.] Dixit igitur Ahitophel ad Absalom: Eligam mihi [h. nunc] duodecim millia virorum, et consurgens persequar David hac nocte. Et irruens super eum (quippe qui lassus est, et solutis manibus) percutiam eum: cumque fugerit omnis populus, qui cum eo est, percutiam regem desolatum. Et reducam universum populum, quomodo omnes reverti solent: unum enim virum tu quaeris, et omnis populus erit in pace. Placuitque sermo ejus Absalom, et cunctis majoribus natu Israel. Ait autem Absalom: vocate et Husai Arachitem, et audiamus quid etiam ipse dicat. Cumque venisset Husai ad Absalom, ait Absalom ad eum: Hujuscemodi sermonem [ Ms. addit quem] locutus est Ahitophel: facere debemus an non? quod das consilium? Et dixit Husai ad Absalom: Non bonum consilium, quod dedit Ahitophel hac vice. Et rursum intulit Husai: Tu nosti patrem tuum, et viros qui cum eo sunt, esse fortissimos et amaro animo, veluti si ursa, raptis catulis, in saltu saeviat: sed et pater tuus vir bellator est, nec morabitur cum populo. Forsitan nunc latitat in foveis, aut in uno, quo voluerit, loco: et cum ceciderit unus quilibet in principio, audiet quicumque audierit, et dicet: Facta est plaga in populo qui sequebatur Absalom. Et fortissimus [h.] ipse, cujus cor est quasi leonis, pavore solvetur: scit enim omnis Israel, fortem esse patrem tuum, et robustos omnes qui cum eo sunt. Sed hoc mihi videtur rectum esse consilium: ut [ Ms. et Vulg. tacent ut] congregetur ad te universus Israel, a Dan usque Ber Sabee, quasi arena maris innumerabilis, et tu eris in medio eorum. Et irruemus super eum in quocumque loco fueritin ventus, et operiemus eum, sicut cadere solet ros super terram, et non relinquemus de viris, qui cum eo sunt, ne unum quidem. Quod si urbem aliquam fuerit ingressus, circumdabit omnis Israel civitati illi funes, et trahemus eam ( id est David ) in torrentem, ut non reperiatur ne calculus quidem ex ea. Dixitque Absalom, et omnes viri Israel: Melius est consilium Husai Arachitae consilio Ahitophel. Domini autem nutu dissipatum est consilium Ahitophel utile, ut induceret Dominus super Absalom malum. Et ait Husai Sadoc et Abiathar sacerdotibus: Hoc et hoc modo consilium dedit Ahitophel Absalom, et senioribus Israel, et ego tale et tale dedi consilium. Nunc ergo mittite cito, et nuntiate David, dicentes: Ne moremini [h. Ne permaneas] nocte hac in campestribus deserti, sed absque dilatione transgredere; ne forte absorbeatur rex, et omnis populus qui cum eo est. Jonathan autem et Ahimaas [ Ms. Achimaas] stabant juxta fontem Rogel: abiit ancilla et nuntiavit eis, et illi profecti sunt, ut referrent ad regem David nuntium: non enim poterant videri, aut introire civitatem. Vidit autem eos quidam puer, et indicavit Absalom: illi vero concito gradu ingressi sunt domum cujusdam viri in Bahurim, qui habebat puteum in vestibulo suo, et descenderunt in eum. Tulit autem mulier, et expandit velamen super os putei, quasi siccans ptisanas, et sic res latuit. Cumque venissent servi Absalom ad mulierem in domum, dixerunt: Ubi est Ahimaas et Jonathan? Et respondit eis mulier: Transierunt [ Vulg. ad. festinanter], gustata paululum aqua. At hi qui quaerebant cum non reperissent, reversi sunt Jerusalem. Cumque abiissent, ascenderunt illi de puteo, et pergentes nuntiaverunt regi David, atque dixerunt: Surgite, et transite cito fluvium [h aquam], quoniam hujuscemodi dedit consilium contra vos Ahitophel. Surrexit ergo David, et omnis populus qui erat cum eo, et transierunt Jordanem, donec dilucesceret, et ne unus quidem residuus fuit, qui non transisset fluvium [h. Jordanem]. [T. CXXI.] Porro Ahitophel videns quod non fuisset factum consilium suum, stravit asinum suum et surrexit et abiit in domum suam et in civitatem suam, et disposita domo sua, suspendio interiit, et sepultus est in sepulcro patris sui. David autem venit in Castra [h. Mahnaim], et Absalom transivit Jordanem, ipse et omnes viri Israel cum eo. Amasam vero coustituit Absalom pro Joab super exercitum: Amasa autem erat filius viri, qui vocabatur Jetra de Jezreli [h. Israelites, Ms. hiereli], qui ingressus est ad Abigail [h. Abigal] filiam Naas, sororem Sarviae, quae fuit mater Joab [h. matrem Joab]. Et castrametatus est Israel cum Absalom in terra Galaad. Cumque venisset David in Castra [h. Mahnaim], Sobi filius Naas de Rabbath filiorum Ammon, et Machir filius Ammiel de Lodabar, et Berzellai Galaadites de Rogelim, obtulerunt ei stratoria, et tapetia, et vasa fictilia, frumentum, et hordeum, et farinam, et polentam, et fabam, et lentem, frixum cicer [h. non habet, frixum cicer, sed polentam], et mel, et butyrum, oves, et pingues vitulos. Dederuntque David, et populo qui cum eo erat, ad vescendum: suspicati enim sunt populum fame et siti fatigari in deserto. [T. CXXII, Cap. XVIII.] Igitur considerato [h. dinumerato] David populo suo, constituit super eos tribunos, et centuriones, et dedit populi tertiam partem sub manu Joab, et tertiam partem sub manu Abizai filii Sarviae fratris Joab, et tertiam partem [ Ms. tacet partem] sub manu Ethai, qui erat de Geth: dixitque rex ad populum: Egrediar et ego vobiscum. Et respondit populus: Non exibis: sive enim fugerimus, non magnopere ad eos de nobis pertinebit, sive media pars ceciderit e nobis, non satis curabunt: quia tu unus pro decem millibus computaris: melius est igitur ut sis nobis in urbe praesidio. Ad quos rex ait: Quod vobis rectum videtur, hoc faciam. Stetit ergo rex juxta portam: egrediebaturque populus per turmas suas, centeni, et milleni. Et praecepit rex Joab, Abisai, et Ethai, dicens: Servate mihi puerum Absalom. Et omnis populus audiebat praecipientem regem cunctis principibus pro Absalom: Itaque egressus est populus in campum contra Israel, et factum est praelium in saltu Ephraim. Et caesus est ibi populus Israel ab exercitu David [h. a servis David], factaque est plaga magna in die illa viginti millium. Fuit autem ibi praelium dispersum super faciem omnis terrae, et multo plures erant quos saltus consumpserat de populo, quam hi quos voraverat gladius in die illo. [T. CXXIII.] Accidit autem ut occurreret Absalom servis David, sedens mulo: cumque ingressus fuisset mulus subter condensam quercum et magnam, adhaesit caput ejus quercui, et illo suspenso inter coelum et terram, mulus, cui insederat, pertransivit. Vidit autem hoc quispiam, et nuntiavit Joab, dicens: Vidi Absalom pendere de quercu. Et ait Joab viro, qui nuntia verat ei: Si vidisti, quare non confodisti eum cum terra, et ego dedissem tibi decem argenti siclos [h. decem argenteis], et unum balteum? Qui dixit ad Joab: Si appenderes in manibus meis mille argenteos, nequaquam mitterem manum meam in filium regis: audientibus enim nobis, praecepit rex tibi, et Abisai, et Ethai, dicens: Custodite mihi puerum Absalom. Sed et si [ Ms. sed si] fecissem contra animam meam audacter, nequaquam hoc regem latere potuisset, et tu stares ex adverso. Et ait Joab: Non sicut tu [ Ms. tac. tu] vis, sed aggrediar eum coram te. Tulit ergo tres lanceas in manu sua, et infixit eas in corde Absalom: cumque adhuc palpitaret [h. cum adhuc viveret] haerens in quercu, cucurrerunt decem juvenes armigeri [h. et cucurrerunt decem pueri] Joab, et percutientes interfecerunt eum. Cecinit autem Joab buccina, et retinuit populum, ne persequeretur fugientem Israel, volens parcere multitudini [h. populo]. Et tulerunt Absalom, et projecerunt eum in saltu [ Ms. saltum], in foveam grandem, et comportaverunt super eum acervum lapidum magnum nimis: omnis autem Israel fugit in tabernacula sua. Porro Absalom erexerat sibi, cum adhuc viveret, titulum qui est in valle regis: dixerat enim: Non habeo filium, et hoc erit monimentum nominis mei. Vocavitque titulum nomine suo, et appellatur Manus Absalom, usque in diem hanc. Ahimaas autem filius Sadoc, ait: Curram, et nuntiabo regi, quia judicium fecerit ei Dominus de manu inimicorum ejus. Ad quem Joab dixit: Non eris nuntius in hac die, sed nuntiabis in alia: hodie nolo te nuntiare, filius enim regis est mortuus. Et ait Joab Chusi: Vade, et nuntia regi quae vidisti. Adoravit Chusi Joab, et cucurrit. Rursum autem Ahimaas filius Sadoc dixit Joab: Quid impedit si etiam ego curram post Chusi? Dixitque ei Joab: Quid vis currere, fili mi? non eris boni nuntii bajulus. Qui respondit: Quid enim si cucurrero? et ait ei [ Ms. tac. ei]. Curre. Currens ergo Ahimaas per viam compendii, transivit Chusi. David autem sedebat inter duas: speculator vero, qui erat in fastigio portae super murum, elevans oculos, vidit hominem currentem solum. Et exclamans indicavit regi, dixitque rex. Si solus est, bonus [h. non habet, bonus] est nuntius in ore ejus. Properante autem illo et accedente propius, vidit speculator hominem alterum currentem, et vociferans in culmine, ait: Apparet mihi homo alter currens solus. Dixitque rex: Et iste bonus [h. non habet bonus] est nuntius [h. Etiam et iste nuntius]. Speculator autem, Contemplor, ait, cursum prioris, quasi cursum Ahimaas filii Sadoc. Et ait rex: Vir bonus est, et nuntium portans bonum, venit. Clamans autem Ahimaas, dixit ad regem: Salve [h. Pax] rex, et adorans regem coram eo [h. Non habet, coram eo] pronus in terram, ait: Benedictus Dominus Deus tuus [ Ms. tac. tuus], qui conclusit homines, qui levaverunt manus suas contra dominum meum regem. Et ait rex: Estne pax puero Absalom? Dixitque Ahimaas: Vidi tumultum magnum, cum mitteret Joab servus tuus, o rex, me servum tuum: nescio aliud [h. quid]. Ad quem rex: Transi, ait, et sta hic. Cumque ille transisset [ Ms. transiret], et staret, apparuit Chusi, et veniens ait: Bonum apporto nuntium, domine mi rex: judicavit enim pro te Dominus hodie de manu omnium qui surrexerunt contra te. [T. CXXIV.] Dixit autem rex ad Chusi: Estne pax puero Absalom? Cui respondens Chusi: Fiant, inquit, sicut puer, inimici domini mei regis, et universi, qui consurgunt adversus eum in malum. Contristatus itaque rex ascendit coenaculum portae, et flevit. Et sic loquebatur, vadens: Fili mi Absalom, fili mi Absalom: quis mihi tribuat, ut ego moriar pro te, Absalom fili mi, fili mi Absalom! [Cap. XIX.] Nuntiatum est autem Joab, quod rex fleret, et lugeret filium suum [h. et lugeret super Absalon ], et versa est victoria [h. salus] in die illa in luctum omni populo: audivit enim populus in die illa dici: Dolet rex super filio suo. Et declinabat populus in die illa ingredi civitatem, quomodo declinare solet populus versus [ Ms. aversus] et fugiens de praelio. [T. CXXV.] Porro rex operuit caput suum, et clamabat voce magna: Fili mi Absalom, Absalom fili mi, fili mi [ Vulg. tac. fili mi]! Ingressus ergo Joab ad regem in domum, dixit: Confudisti hodie vultus omnium servorum tuorum, qui salvam fecerunt [h. qui eruerunt] animam tuam, et animam filiorum tuorum, et filiarum tuarum, et animam uxorum tuarum, et animam concubinarum tuarum. Diligis [ Ms. Diligens et odio habens] odientes te, et odio habes diligentes te, et ostendisti hodie, quia non curas de ducibus tuis, et de servis tuis [h. nuntiasti hodie quia non sint tibi duces et servi], et vere cognovi modo, quia si Absalom viveret, et nos omnes occubuissemus, tunc placeret tibi [h. in oculis tuis]. Nunc igitur surge, et procede, et alloquens satisfac servis tuis: juro enim tibi per Dominum [h. juravi enim in Dominum], quod si non exieris, ne unus quidem remansurus sit tecum nocte hac: et pejus hoc tibi erit, quam omnia mala quae venerunt super te, ab adolescentia tua usque in praesens. Surrexit ergo rex, et sedit in porta: et omni populo nuntiatum est quod rex sederet in porta: venitque universa multitudo [h. omnis populus] coram rege: Israel autem fugit in tabernacula sua. [T. CXXVI.] Omnis quoque populus certabat [h. judicabat] in cunctis tribubus Israel, dicens: Rex liberavit nos de manu inimicorum nostrorum, ipse salvavit nos de manu Philisthinorum, et nunc fugit de terra propter Absalom. Absalom autem, quem unximus super nos, mortuus est in bello: usquequo siletis, et non reducitis regem? Rex vero David misit ad Sadoc et ad Abiathar sacerdotes, dicens: Loquimini ad majores natu Juda, dicentes: Cur venitis [ Ms. venistis] novissimi ad reducendum regem in domum suam? (Sermo autem omnis Israel pervenit [ Ms. et Vulg. pervenerat] ad regem in domo ejus.) Fratres mei vos, os meum, et caro mea vos, quare novissimi reducitis regem? Et Amasae dicite: Nonne os meum es, et caro mea [ Vulg add. es]? Haec faciat mihi Deus, et haec addat, si non magister militiae fueris coram me omni tempore [h. omnibus diebus] pro Joab. Et inclinavit cor omnium virorum Juda, quasi viri unius: miseruntque ad regem, dicentes; Revertere tu, et omnes servi tui. Et reversus est rex et venit usque ad Jordanem, et [ Vulg. add. omnis] Juda venit in Galgala, ut occurreret regi, et transduceret eum Jordanem. Festinavit autem Semei filius Gera filii Jemini de Bahurim, et descendit cum viris Juda in occursum regis David cum mille viris de Benjamin, et Siba puer de domo Saul, et quindecim filii ejus, ac viginti servi erant [h. non habet] cum eo, et irrumpentes Jordanem, ante regem transierunt vada, ut transducerent domum regis, et facerent juxta jussionem ejus [h. juxta quod bonum in oculis regis ] [T. CXXVII.] Semei autem filius Gera prostratus coram rege, cum transisset Jordanem, dixit ad eum: Ne reputes mihi, domine mi, iniquitatem, neque memineris injuriarum [ Ms. injuriam] servi tui in die, qua egressus es, domine mi rex, de Jerusalem, neque ponas, rex, in corde tuo. Agnosco enim servus tuus peccatum meum, et idcirco hodie primus veni de omni [ Ms. tac. omni] domo Joseph, descendique in occursum domini mei regis. Respondens vero Abisai filius Sarviae, dixit: Numquid pro his [h. propter hoc] verbis non occidetur Semei, quia maledixit Christo Domini? Et ait David: Quid mihi, et vobis, filii Sarviae? cur efficiamini [h. eritis ] mihi hodie in satan? ergone hodie interficietur vir in Israel? an ignoro [h. Quia nonne novi ] hodie me factum regem super Israel? Et ait rex Semei: Non morieris. Juravitque ei. Miphiboseth quoque Filius Saul descendit in occursum regis, illotis pedibus [h. pedibus infectis], et intonsa barba: vestesque suas non laverat a die qua egressus fuerat rex, usque ad diem reversionis ejus in pace. Cumque Jerusalem occurrisset regi, dixit ei rex: Quare non venisti mecum, Miphiboseth? Qui respondens ait: Domine mi rex, servus meus contempsit me: dixi ei ego famulus tuus, ut sterneret mihi asinum, et ascendens abirem cum rege: claudus enim sum servus tuus. Insuper et accusavit me servum tuum ad te dominum meum regem: tu autem, domine mi rex, sicut angelus Dei [ Vulg. add. es], fac quod placitum est tibi [h. in oculis tuis]. Neque enim fuit domus patris mei, nisi morti obnoxia domino meo regi: tu autem posuisti me servum tuum inter convivas mensae tuae: quid igitur habeo justae querelae, aut quid possum ultra vociferari ad regem? Ait ergo ei rex: Quid ultra loqueris? fixum est quod locutus sum, tu et Siba dividite possessiones [h. Dixi, tu et Siba dividite agrum]. Responditque Miphiboseth regi: Etiam cuncta accipiat, postquam reversus est dominus meus rex pacifice in domum suam. Berzellai quoque Galaadites, descendens de Rogelim transduxit regem [h. et transiit cum rege ] Jordanem, paratus etiam ultra fluvium prosequi eum [h. ad transmittendum eum ]. Erat autem Berzellai Galaadites senex valde, id est, octogenarius, et ipse praebuit alimenta regi, cum moraretur in castris: fuit quippe vir dives nimis. Dixit itaque rex ad Berzellai: Veni mecum, ut requiescas securus [ Ms. secure] mecum in Jerusalem. Et ait Berzellai ad regem: Quot sunt dies annorum vitae meae, ut ascendam cum rege Jerusalem? Octogenarius sum hodie: numquid vigent sensus mei ad discernendum suave, aut amarum [h. bonum, vel malum]? aut delectare potest servum tuum cibus et potus? vel audire possum ultra vocem cantorum, atque cantatricum? quare servus tuus sit oneri domino meo regi? Paululum procedam famulus tuus ab Jordane tecum: nec indigeo hac vicissitudine: sed obsecro, ut revertar servus tuus, et moriar in civitate mea [ Vulg. add. et sepeliar], juxta sepulcrum patris mei, et matris meae. [T. CXXVIII.] Est autem servus tuus [h. Ecce servus tuus] Chamaam, ipse vadat tecum, domine mi rex, et fac ei quod tibi bonum videtur [h. quod bonum est in oculis tuis]. Dixitque rex: Mecum transeat Chamaam, et ego faciam ei quidquid tibi placuerit, et omne, quod petieris a me, impetrabis. Cumque transisset universus populus et rex Jordanem, osculatus est rex Berzellai, et benedixit ei, et ille reversus est in locum suum. Transivit ergo rex in Galgala, et Chamaam cum eo. Omnis autem populus Juda transduxerat regem, et media tantum pars adfuerat de populo Israel. Itaque omnes viri Israel concurrentes ad regem dixerunt ei: Quare te furati sunt fratres nostri viri Juda, et transduxerunt regem et domum ejus Jordanem, omnesque viros David cum eo? Et respondit omnis vir Juda ad viros Israel: Quia propior est mihi rex: cur irasceris super hac re? numquid comedimus aliquid ex rege, aut munera nobis data sunt? Et respondit vir Israel ad viros Juda, et ait: Decem partibus ego sum major apud regem, magisque ad me pertinet David quam ad te [h. Decem partes mihi sunt apud regem, magisque ego in David quam tu]: cur mihi fecisti injuriam, et non mihi nuntiatum est priori, ut reducerem regem meum [h. Nonne sermo meus prior fuit, ut reducerem regem meum]? Durius autem responderunt viri Juda viris Israel. [Cap. XX.] Accidit quoque ut ibi esset vir Belial, nomine Seba, filius Bochri [h. Bichri], vir Jemineus: et cecinit buccina, et ait: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Isai: revertere in tabernacula tua, Israel. Et separatus est omnis Israel a David, secutusque est Seba filium Bochri [h. Bichri]: viri autem Juda adhaeserunt regi suo, a Jordane usque ad Jerusalem. Cumque venisset rex in domum suam in Jerusalem [h. non habet, rex: sed, David], tulit decem mulieres concubinas, quas dereliquerat ad custodiendam domum, et tradidit eas in custodiam, alimenta eis praebens, et non est ingressus ad eas, sed erant clausae usque ad diem mortis suae in viduitate viventes. Dixit autem rex Amasae: Convoca mihi omnes viros Juda in diem tertium, et tu adesto [ Ms. esto] praesens. Abiit ergo Amasa ut convocaret Judam, et moratus est extra placitum, quod ei constituerat rex. Ait autem David ad Abisai: Nunc magis afflicturus est nos Seba filius Bochri quam Absalom: tolle igitur servos domini tui, et persequere post illum [ Vulg. eum], ne forte inveniat civitates munitas, et effugiat nos. Egressi sunt ergo cum eo viri Joab, Cherethi quoque et Phelethi, et omnes robusti exierunt de Jerusalem ad persequendum Seba filium Bochri. Cumque illi essent juxta lapidem grandem, qui est in Gabaon, Amasa veniens occurrit eis [h. Amasa veniens ad faciem illorum. Nostri codices, Amasa veniens occurrit eis]. Porro Joab vestitus erat tunica stricta ad mensuram habitus sui, et desuper accinctus gladio dependente usque ad ilia, in vagina, qui fabricatus levi motu egredi poterat, et percutere. Dixit itaque Joab ad Amasam: Salve, mi frater [h. Pax tibi, frater]. Et tenuit manu dextera mentum Amasae quasi osculans eum. Porro Amasa non observavit gladium quem habebat Joab [h. quem habebat Joab in manu]. [T. CXXX.] Qui percussit eum in latere, et effudit intestina ejus in terram, nec secundum vulnus apposuit, et mortuus est. Joab autem, et Abisai frater ejus, persecuti sunt post [h. ms. tacet post ] Seba filium Bochri. Interea quidam viri, cum stetissent juxta cadaver Amasae, de sociis Joab, dixerunt: Ecce qui esse voluit pro Joab comes David [h. de pueris Joab dixerunt: quisquis voluntatem habet in Joab, et obediens vult esse David, sequetur Joab]. Amasa autem conspersus sanguine, jacebat in media via. Vidit hoc quidam vir quod subsisteret omnis populus ad videndum eum, et amovit Amasam de via in agrum, operuitque eum vestimento, ne subsisterent transeuntes propter eum. Amoto ergo illo de via, transibat omnis vir sequens Joab ad persequendum Seba filium Bochri. Porro ille transierat per omnes tribus Israel in Abelam, et Beth-Macha: omnesque viri electi congregati fuerant ad eum. Venerunt itaque et oppugnabant eum in Abela, et in Beth-Macha, et circumdederunt munitionibus civitatem, et obsessa est urbs: omnis autem turba [h. populus], quae erat cum Joab, moliebatur destruere muros. Et exclamavit mulier sapiens de civitate: Audite, audite, dicite Joab: Appropinqua huc, et loquar tecum. Qui cum accessisset ad eam, ait illi: Tune [ Ms. et Vulg. Tu] es Joab? Et ille respondit: Ego. Ad quem sic locuta est: [T. CXXXI.] Audi sermones ancillae tuae. Qui respondit: Audio. Rursumque illa, Sermo, inquit, dicebatur in veteri proverbio [h. non habet, proverbio]: Qui interrogant, interrogent in Abela, et sic perficiebant. Nonne ego sum quae respondeo veritatem in Israel, et tu quaeris subvertere civitatem, et evertere matrem in Israel? Quare praecipitas haereditatem Domini? Respondensque Joab, ait: Absit, absit hoc [h. non habet, hoc] a me: non praecipito, neque demolior. Non se sic habet res; sed homo [h. vir] de monte Ephraim, Seba, filius Bochri cognomine, levavit manum suam [ Ms. tac. suam] contra regem David; tradite illum solum, et recedemus a civitate: Et ait mulier ad Joab: Ecce caput ejus mittetur [h. projicietur] ad te per murum. Ingressa est ergo ad omnem populum, et locuta est eis sapienter: qui abscissum caput Seba filii Bochri projecerunt ad Joab, et ille cecinit tuba, et recesserunt ab urbe, unusquisque in tabernacula sua: Joab autem reversus est Jerusalem ad regem. Fuit ergo Joab super omnem exercitum Israel: Banaias autem filius Joiadae super Cherethaeos [h.] et Phelethaeos. Aduram vero super tributa: porro Josaphat filius Ahilud, a commentariis. Siva [h. Serva] autem, scriba: Sadoc vero et Abiathar, sacerdotes. Ira autem Jairites [ Ms. Hiajarites] erat sacerdos David. [Cap. XXI.] Facta est quoque fames in diebus David tribus annis jugiter, et consuluit David oraculum [h. faciem] Domini. Dixitque Dominus: Propter Saul, et domum ejus et sanguinem [h. et domum sanguinum], quia occidit Gabaonitas. Vocatis ergo Gabaonitis, rex dixit ad eos. (Porro Gabaonitae non sunt de filiis Israel, sed reliquiae Amorrhaeorum: filii quippe Israel juraverant eis, et voluit Saul percutere eos zelo, quasi pro filiis Israel et Juda.) Dixit ergo David ad Gabaonitas: Quid faciam vobis? et quod erit vestri piaculum, ut benedicatis [h. et in quo expiabo, ut benedicatis] haereditati Domini? [T. CXXXII.] Dixeruntque ei Gabaonitae: Non est nobis super argento et auro quaestio, sed contra Saul, et contra domum ejus: neque volumus, ut interficiatur homo [h. vir] de Israel. Ad quos ait rex: Quid ergo vultis ut faciam vobis? Qui dixerunt regi: Virum qui attrivit nos, et oppressit inique, ita delere debemus, ut ne unus quidem residuus sit [h. et ita disp erdere ut ne unus quidem de eis defi ciat ] de stirpe ejus in cunctis finibus Israel. Dentur nobis septem viri de filiis ejus: et crucifigamus eos Domino in Gabaath Saul, quondam [h. non habet] electi Domini. Et ait rex: Ego dabo. Pepercitque rex Miphiboseth filio Jonathae filii Saul, propter jusjurandum Domini, quod fuerat inter David et inter Jonathan filium Saul. Tulit itaque rex duos filios Respha filiae Aja, quos peperit Sauli, Armoni, et Miphiboseth: et quinque filios Michol filiae Saul, quos genuerat Hadrieli filio Berzellai, qui fuit de Molathi, et dedit eos in manu Gabaonitarum: qui crucifixerunt illos in monte coram Domino: et ceciderunt hi septem simul occisi in diebus messis primis, incipiente messione hordei. Tollens autem Respha filia Aja cilicium, substravit sibi super petram, ab initio messis, donec [h. usque ] stillaret aqua super eos de coelo: et non dimisit aves lacerare eos per diem, neque bestias per noctem. Et nuntiata sunt David quae fecerat Respha filia Aja [ Ms. Ahaja], concubina Saul. [T. CXXXIII.] Et abiit David, et tulit ossa Saul, et ossa Jonathan filii ejus a viris Jabes Galaad, qui furati fuerant ea de platea Beth-San, in qua suspenderant eos Philisthim, cum interfecissent Saul in Gelboe: et asportavit inde ossa Saul, et ossa Jonathan filii ejus: et colligentes ossa eorum, qui affixi fuerant, sepelierunt ea cum ossibus Saul et Jonathan filii ejus [h. et collegerunt ossa eorum qui affixi erant, et sepelierunt ossa Saul et filii ejus] in terra Benjamin, in latere, in sepulcro Cis patris ejus: feceruntque omnia, quae praeceperat rex, et repropitiatus est Deus terrae post haec. Factum est autem rursum praelium Philisthinorum adversum Israel, et descendit David, et servi ejus cum eo, et pugnabant contra Philisthim. Deficiente autem David, Jesbibenob [ Ms. Jesbidenob], qui fuit de genere Arapha, cujus ferrum hastae trecentas uncias appendebat, et accinctus erat ense novo, nisus est percutere David. Praesidioque ei fuit Abisai filius Sarviae, et percussum Philisthaeum interfecit. Tunc juraverunt viri David, dicentes: Jam non egredieris nobiscum in bellum, ne exstinguas lucernam Israel. Secundum quoque bellum fuit in Gob contra Philisthaeos: tunc percussit Sobochai de Husati, Saph [ Ms. Seph] de stirpe Arapha, de genere gigantum. Tertium quoque fuit bellum in Gob contra Philisthaeos, in quo percussit Adeodatus filius Saltus, polymitarius Bethlehemites, Goliath Getthaeum, cujus hastile hastae erat quasi liciatorium texentium. Quartum bellum fuit in Geth: in quo vir [ Vulg. add. fuit] excelsus, qui senos in manibus pedibusque habebat digitos, id est, viginti et quatuor, et erat de origine Arapha, [ Al. add. et] blasphemavit Israel. Percussit autem eum Jonatham filius Samaa fratris David. Hi quatuor nati sunt de Arapha in Geth, et ceciderunt in manu David et servorum ejus. [Cap. XXII.] Locutus est autem David Domino verba carminis hujus, in die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum, et manu Saul. Et ait: [T. CXXXIV.] Dominus petra mea, et robur meum et salvator meus. Deus meus [ Vulg. tac. meus], fortis meus, sperabo in eum: scutum meum, et cornu salutis meae: Elevator meus, et refugium meum, salvator meus, de iniquitate liberabis me. Laudabilem invocabo Dominum: et ab inimicis meis salvus ero. Quia circumdederunt me contritiones mortis: torrentes Belial terruerunt me [ Vulg. tac. me]. Funes inferi circumdederunt me: praevenerunt me laquei mortis. In tribulatione mea invocabo Dominum, et ad Deum meum clamabo: Et exaudiet de templo suo vocem meam, et clamor meus veniet [h. non habet, veniet] ad aures ejus. Commota est et contremuit terra: fundamenta montium concussa sunt, et conquassata, quoniam iratus est [ Vulg. add. eis]. Ascendit fumus in naribus ejus, et ignis de ore ejus voravit: carbones incensi sunt ab eo. Inclinavit [ Ms. Et inclinavit] coelos, et descendit: et caligo sub pedibus ejus. Et ascendit super cherubim [h. Cherub], et volavit: et lapsus est [h. apparuit] super pennas venti. Posuit tenebras in circuitu suo latibulum, cribrans aquas de nubibus coelorum. Prae fulgore in conspectu ejus, succensi sunt carbones ignis. Tonabit de coelis Dominus: et excelsus dabit vocem suam. Misit sagittas, et dissipavit eos, fulgur, et consumpsit eos. Et apparuerunt effusiones maris, et revelata sunt fundamenta orbis, ab increpatione Domini, ab inspiratione spiritus furoris ejus. Misit de excelso, et assumpsit me, et extraxit me de aquis multis. Liberavit me ab [ Ms. de] inimico meo potentissimo, et [ Ms. tac. et] ab his qui oderant me, quoniam robustiores me erant. Praevenit me in die afflictionis meae, et factus est Dominus firmamentum meum. Et eduxit me in latitudinem: liberavit me, quia placui [ Vulg. complacui] ei. Retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam: et secundum munditiam manuum mearum reddet mihi. Quia custodivi vias Domini, et non egi impie, a Deo meo. Omnia enim judicia ejus in conspectu meo: et praecepta ejus non amovi a me. Et ero perfectus cum eo, et custodiam me ab iniquitate mea. Et restituet Dominus mihi secundum justitiam meam, et secundum munditiam manuum mearum [h. secundum munditiam meam], in conspectu oculorum suorum. Cum sancto sanctus eris: et cum robusto perfectus [h. cum perfecto per fectum ]. Cum electo electus eris, et cum perverso perverteris [ Ms. subverteris]. Et populum pauperem salvum facies: oculisque tuis excelsos humiliabis. Quia tu lucerna mea, Domine, et [ Vulg. add. tu], Domine, illuminabis tenebras meas. In te enim curram accinctus: in Deo meo transiliam murum. Deus, immaculata via ejus, Eloquium Domini igne examinatum [h. conflatum ]: scutum est omnium sperantium in se. Quis est Deus praeter Dominum, et quis fortis praeter Deum nostrum? Deus qui accingit me fortitudine, et complanavit [ Ms. complantavit] perfectam viam meam. Coaequans pedes meos cervis, et super excelsa mea statuens me. Docens manus meas ad praelium, et componens quasi arcum aereum brachia mea. Dedisti mihi clypeum salutis tuae, et mansuetudo mea [h. tua] multiplicavit me. Dilatabis gressus meos subtus me, et non deficient tali mei. Persequar inimicos meos, et conteram, et non revertar [ Vulg. convertar] donec consumam eos. Consumam eos, et confringam, ut non consurgant: eadent sub pedibus meis. Accinxisti me fortitudine ad praelium: incurvabis [ Vulg. incurvasti] resistentes mihi sub me. Inimicos meos dedisti mihi dorsum, odientes me, et disperdam eos. Clamabunt, et non erit qui salvet: ad Dominum, et non exaudiet eos. Delebo [h. Conteram] eos, pulverem terrae: quasi lutum platearum comminuam eos, atque confringam. Salvabis me a contradictionibus populi mei: custodies me in caput Gentium: populus, quem ignoro, serviet mihi. Filii alieni resistent mihi [h. negabunt me], auditu auris obedient mihi. Filii alieni defluxerunt, et contrahentur in angustiis suis. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus [h. fortis meus]: et exaltetur Deus fortis salutis meae. Deus, qui das vindictas mihi, et dejicis populos sub me. Qui educis me ab inimicis meis, et a resistentibus mihi elevas me: a viro iniquo [h. iniquitatis] liberabis me. Propterea confitebor tibi, Domine, in gentibus: et nomini tuo cantabo. Magnificanti [ Vulg. magnificans et faciens] salutes regis sui, et facienti misericordiam christo suo, David et semini ejus in sempiternum. [Cap. XXIII.] Haec autem sunt verba [h.] David novissima. Dixit David filius Isai: Dixit vir, cui constitutum est de Christo Dei Jacob [cui constituta est scala Christo Dei Jacob], egregius psaltes [h. et alii codices, psalta] Israel: Spiritus Domini locutus est per me [h. in me], et sermo ejus per linguam meam [h. super linguam meam]. Dixit Deus Israel, locutus est mihi fortis Israel, dominator hominum justus, dominator [h. dominatur] in timore Dei. Et sicut lux aurorae, oriente sole, mane absque nubibus rutilat, et sicut pluviis germinat herba de terra [h. et sicut pluvia germinat herbam de terra]. Nec tanta est domus mea apud Deum, ut pactum aeternum iniret mecum, firmum in omnibus atque munitum. Cuncta enim salus mea, et omnis voluntas: nec est quidquam ex ea quod non germinet. Praevaricatores autem quasi spinae evellentur universi, quae non tolluntur manibus. Et si quis tangere voluerit eas [h. Et vir tangens eos], armabitur ferro et ligno lanceato, igneque succensae [h. succensi] comburentur usque ad nihilum. Haec nomina fortium David. Sedens in cathedra sapientissimus princeps inter tres, ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus, qui octingentos interfecit impetu uno. Post hunc, Eleazar filius patrui ejus Ahoi [h. Eleazar filius Dodo, filius Ahoi] inter tres fortes, qui erant cum David quando exprobraverunt Philisthim, et congregati sunt illuc in praelium. Cumque ascendissent viri Israel, ipse stetit, et percussit Philisthaeos, donec deficeret manus ejus, et obrigesceret cum gladio: fecitque Dominus salutem magnam in die illa: et populus qui fugerat [h. non habet, qui fugerat], reversus est ad caesorum spolia detrahenda. Et post hunc, Semma filius Age de Arari. Et congregati sunt Philisthim in statione: erat quippe ibi ager plenus lente. Cumque fugisset populus a facie Philisthim, stetit ille in medio agri, et tuitus est eum, percussitque Philisthaeos: et fecit Dominus salutem magnam. Nec non et ante descenderant [h. Et descenderunt] tres qui erant principes inter triginta, et venerant tempore messis ad David in speluncam Odollam: castra autem Philisthim erant posita in valle Gigantum. Et David erat in praesidio: porro statio Philistinorum tunc erat in Beth-Leem. [T. CXXXV.] Desideravit igitur David, et ait: Si quis mihi daret potum aquae, de cisterna quae est in Beth-Leem juxta portam? Irruperunt ergo tres fortes castra Philisthinorum, et hauserunt aquam de cisterna Beth-Leem, quae erat juxta portam, et attulerunt ad David: at ille noluit bibere, sed libavit eam Domino, dicens: Propitius sit mihi Dominus, ne faciam hoc [h. Absit a me, Domine, ut faciam hoc]: num sanguinem hominum istorum, qui profecti sunt, et animarum periculum bibam? Noluit ergo bibere. Haec fecerunt tres robustissimi. Abisai quoque frater Joab filius Sarviae, princeps erat de tribus istis: ipse est qui elevavit hastam suam contra trecentos quos interfecit, nominatus in illis tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps, sed usque ad tres primos [h. non habet primos] non pervenerat. Et Banaias filius Joiadae viri fortissimi [h. filii viri fortissimi], magnorum [h. magister] operum, de Cabseel [ ms. Capsael]: ipse percussit duos leones Moab, et ipse descendit, et percussit leonem in media cisterna diebus nivis. Ipse quoque interfecit Aegyptium virum, virum dignum spectaculo, habentem in manu hastam: itaque cum descendisset ad eum in virga, vi extorsit hastam de manu Aegyptii, et interfecit eum hasta sua. Haec fecit Banaias filius Joiadae. Et ipse nominatus inter tres robustos, qui erant inter triginta nobiliores: verumtamen usque ad tres non pervenerat: fecitque eum sibi David auricularium, a secreto [h. non habet a secreto]. Asaal frater Joab inter triginta. Eleanan filius patrui ejus [h. filius Dodo] de Beth-Leem, Semma de Arodi, Elica de Arodi, Heles [ Ms. Arari Helas] de Phelti, Hira filius Aces de Thequa, Abiezer de Anathoth, Mobonnai de Usati, Selmon Aohites, Maarai Netophathites, Heleb filius Baana [ Ms. Heled et Banaa], et ipse [h. non habet] Netophathites, Ithai filius Ribai de Gabaath filiorum Benjamin, Banaiau Pharathonites [ Ms. Fraronithes], Heddai de torrente [h. torrentibus] Gas, Abialbon Arbathites, Azmaveth de Beromi, Eliaba de Salboni [ Ms. Alieba et Sabboni]. Filii Jasen, Jonathan, Semma de Orori, Aiam filius Sarar Ararites, Eliphelet filius Aasbai filii Machathi [ Ms. Borodi et Ararorites, Elfeleth f. Aaboi f. Maachathi], Eliam filius Ahithophel Gelonites, Esrai de Charmelo, Pharai de Arbi, Igaal filius Nathan de Soba, Bonni de Gadi, Selec de Amoni, Naharai Berothites armiger Joab filii Sarviae, Ira Jethrites, Gareb et ipse Jethrites, Urias Hetthaeus. Omnes triginta septem. [T. CXXXVI, Cap. XXIV.] Et addidit furor Domini irasci contra Israel, commovitque David in eis dicentem: Vade, numera Israel et Judam. Dixitque rex ad Joab principem exercitus sui: Perambula omnes tribus Israel a Dan usque ad Ber-Sabee, et numerate populum, ut sciam numerum ejus. Dixitque Joab regi: Adaugeat Dominus Deus tuus ad populum quantus nunc est, iterumque centuplicet in conspectu domini mei regis: sed quid sibi dominus meus rex vult in re hujuscemodi? Obtinuit autem sermo regis verba Joab, et principum exercitus: egressusque est Joab, et principes militum, a facie regis, ut numerarent [ Vulg. numerent] populum Israel. Cumque pertransissent Jordanem, venerunt in Aroer ad dexteram urbis, quae est in valle Gad [h. quae est in medio torrentis Gad], et per Jazer transierunt in Galaad, et in terram inferiorem Hodsi, et venerunt in Dan silvestria. Circumeuntesque juxta Sidonem, transierunt prope [ Ms. propter] moenia Tyri, et omnem terram Evaei et Chananaei, veneruntque ad meridiem Juda in Ber-Sabee: et lustrata universa terra, adfuerunt post novem menses et viginti dies in Jerusalem. Dedit ergo Joab numerum descriptionis populi regi, et inventa sunt de Israel octingenta millia virorum fortium, qui educerent gladium, et de Juda quingenta millia pugnatorum [h. virorum]. Percussit autem cor David eum, postquam numeratus est [ Ms. esset] populus, et dixit David ad Dominum: Peccavi valde in hoc facto: sed [h. sed nunc] precor, Domine, ut transferas iniquitatem servi tui, quia stulte egi nimis. [T. CXXXVII.] Surrexit itaque David mane, et sermo Domini factus est ad Gad propheten et Videntem David, dicens: Vade, et loquere ad David. Haec dicit Dominus: Trium tibi datur optio, elige unum quod volueris ex his, ut faciam tibi. Cumque venisset Gad ad David, nuntiavit ei, dicens: Aut septem annis veniet tibi fames in terra tua, aut tribus mensibus fugies adversarios tuos, et illi te persequentur: aut certe tribus diebus erit pestilentia in terra tua: Nunc ergo delibera, et vide quem respondeam ei, qui me misit, sermonem. Dixit autem David ad Gad: Arctor nimis, sed melius est, ut incidam in manum Domini (multae enim misericordiae ejus sunt) quam in manum [ Ms. manus] hominum. Immisitque Dominus pestilentiam in Israel, de mane usque ad tempus constitutum, et mortui sunt ex populo, a Dan usque Ber-Sabee, septuaginta millia virorum. Cumque extendisset manum [ Vulg. add. suam] angelus Domini [h. non habet, Domini] super Jerusalem, ut disperderet eam, misertus est Dominus [h. poenituit Dominum] super afflictione, et ait angelo percutienti populum: Sufficit; nunc contine manum tuam. Erat autem angelus Domini juxta aream Areuna Jebusaei. Dixitque David ad Dominum cum vidisset angelum caedentem populum: Ego sum qui peccavi, ego inique egi: isti qui oves sunt (h. istae oves ), quid fecerunt? vertatur, obsecro, manus tua contra me, et contra domum patris mei. Venit autem Gad ad David in die illa, et dixit ei: Ascende, et ( Vulg. tac. et) constitue altare Domino in area Areuna (h. hic Arania ) Jebusaei. Et ascendit David juxta sermonem Gad. Quem praeceperat ei (h. non habet) Dominus. Conspiciensque Areuna, animadvertit regem et servos ejus transire ad se, et egressus adoravit regem prono vultu in terram, et ait: Quid causae est ut veniat dominus meus rex ad servum suum? Cui David ait: Ut emam a te aream, et aedificem altare Domino, et cesset interfectio quae grassatur in populo. Et ait Areuna ad David: Accipiat, et offerat dominus meus rex, sicut ei placet; habes boves in holocaustum, et plaustrum et juga bonum in usum lignorum. Omnia dedit Areuna rex regi: dixitque Areuna ad regem: Dominus Deus tuus suscipiat votum tuum. Qui respondens rex, ait: Nequaquam, ut vis, sed emam pretio a te, et non offeram Domino Deo meo holocausta gratuita. Emit ergo David aream, et boves, argenti siclis quinquaginta, et aedificavit ibi David altare Domino, et obtulit holocausta et pacifica: et repropitiatus est Dominus terrae, et cohibita est plaga ab Israel. Expliciunt libri duo Samuel. CAPITULATIONES LIBRI MALACHIM. TITULI LIBRI MALACHIM. I. Ubi Salomon ungi jubetur. II. Ubi Salomon ungitur in regem. III. Ubi David alloquitur Salomonem moriturus. IV. Hic dormit rex David, qui regnavit annis XL. V. Adonias virginem, quae cum David erat, petit uxorem. VI. Ubi Adonias occiditur. VII. Ubi occiditur a Banaia Joab. VIII. Interfectio Semei. IX. Ubi a Domino visitatur Salomon. X. A duabus mulieribus Salomon interpellatur. XI. Ubi nomina omnium principum regi Salomoni ostenduntur. XII. Hic quies regis Salomonis describitur. XIII. Ubi Hiram rex Tyri mittit ad regem Salomonem. XIV. Item quies regni Salomonis, et dispositio templi. XV. Ubi rex Hiram in fabricam templi consentit. XVI. Coeptum fabricae templi. XVII. Descriptio templi. XVIII. Perfectio templi. XIX. Ubi ornamenta templi et ministeria describuntur. XX. Translatio arcae in templum. XXI. Descensio Domini in templum, et oratio Salomonis, cum benedictionem in populo fecit. XXII. Locus orationis aptus in dedicatione Ecclesiae. XXIII. Prophetia Salomonis captivitatis populi. XXIV. Consummatio orationis, et benedictio populi. XXV. Coeptum sacrificii post orationem. XXVI. Omnibus perfectis, Salomon a populo benedicitur. XXVII. Ubi Dominus dicit elisurum se templum, si peccaverit populus. XXVIII. Ubi de filiis gentium servitio regis ordinantur. XXIX. Ubi Salomon classem fecit ad mare Rubrum cum servis Hiram. XXX. Ubi regina Saba ad regem venit. XXXI. Quanta regi ponderatio offertur auri per singulos annos. XXXII. Ubi arma regis, et omnia ministeria designantur. XXXIII. Ubi Salomon in mulieribus peccat, et idolis servit. XXXIV. Post peccatum Salomonis adversarius adversum eum exsurgit Adad. XXXV. Ubi alium inimicum Razon Salomonis suscitat Deus. XXXVI. Jeroboam rebellat adversus Salomonem. XXXVII. Ubi Achias regnum promittit Jeroboam. XXXVIII. Ubi Salomon moritur, qui regnavit annis quadraginta. XXXIX. Ubi regnat Roboam filius Salomonis. XL. Ubi Roboam petitionem populi cum senioribus tractat. XLI. Item post consilium senum cum junioribus tractat. XLII. Separatio populi a Roboam. XLIII. Ubi tribus Jeroboam regem faciunt. XLIV. Ubi Roboam duae tantum tribus sequuntur in Jerusalem. XLV. Ubi admonetur Roboam et populus ne pugnent adversum Jeroboam, et populum Israel. XLVI. Ubi Jeroboam a Deo avertitur, et facit vitulos quos adoret populus. XLVII. De sacerdotibus non faciendis nisi ex tribu Levi. XLVIII. Ubi propheta sine nomine designato, Jeroboae dicit vitulos quos fecit a Josia ex semine David esse destruendos: quos invenit post annos CC: cujus rei mentio fit capitulo CCXII. XLIX. Ubi aruit manus Jeroboam quam erexerat contra prophetam. L. Item pro oratione prophetae manus ei restituuntur. LI. Ubi alio propheta in Bethel decipitur qui de Juda venerat. LII. De contemptu damnatur idem ipse. LIII. Ubi a Leone occiditur inobediens. LIV. Ubi Jeroboam de extremis populis sacerdotes excelsorum facit. LV. Ubi pro salute filii uxor Jeroboam ad Achiam prophetam pergit. LVI. Pronuntiatio prophetae quae ventura sunt Jeroboam. LVII. Hic moritur Jeroboam, qui regnavit annis XII, et regnat Nabab filius ejus pro eo. LVIII. Hic ad Roboam Scriptura divertit, quem dicit regnasse in Juda annis XVII. LIX. Primus rex Aegypti Susach Jerusalem praedat. LX. Hic moritur Roboam, et regnat Abia filius ejus. LXI. Hic moritur Abia, et suscipit regnum rex Juda filius ejus, qui regnavit annis XL idem Asa. LXII. Ubi laudatur Asa rex Juda, quod inter omnia simulacra templum Priapi evertit. LXIII. Hic Scriptura revertitur ad Nadab filium Jeroboam, qui regnavit post patrem suum annis duobus. LXIV. Hic occiditur Nadab secundus rex Israel ab Asa tertio rege Juda. LXV. Ubi postulabat auxilium Asa rex Juda adversus Basan regem Israel. LXVI. Transgressionem dicit Basae regis Israel. LXVII. Hic moritur Basa, et regnat filius ejus Hela quartus cum Jeroboam. LXVIII. Hic occiditur Hela rex a Amri, qui regnavit in Israel quintus cum Jeroboam. LXIX. Hic Amri levatur rex a populo post Hela, sextus cum Zambri, qui regnavit diebus VII. LXX. Hic ostenditur Ambri XII annis regnasse. LXXI. Hic moritur Ambri et regnat filius ejus pro eo. LXXII. Allocutio Eliae ad Achab de tribus annis sterilitatis. LXXIII. Elias propheta bis per diem a corvis pascitur. LXXIV. Hic Elias a vidua pascitur. LXXV. Hic Elias filium viduae suscitat. LXXVI. Elias ad Ahab jubetur reverti. LXXVII. Elias et Abdias se alloquuntur. LXXVIII. Elias Ahab regi se ostendit. LXXIX. Ubi Elias et sacerdotes Baalim sacrificio altercantur. LXXX. De igne diviso, et interitu sacerdotum Baal. LXXXI. Orante Elia, Dominus pluviam dedit. LXXXII. Elias fugit a facie Jezabel. LXXXIII. Ubi Elias jejunat XL diebus. LXXXIV. Ubi jubetur ungere Azael regem Syriae, Jehu in Israel, et Elisaeum prophetam. LXXXV. Ubi ab Elia assumitur Elisaeus. LXXXVI. Ubi secutus Eliam Elisaeus facit convivium. LXXXVII. Ubi propheta sine nomine alloquitur Ahab quod superaturus sit Benadab regem Syriae. LXXXVIII. Ubi contra Ahab Benadab pugnat, et superatur secundo. LXXXIX. Satisfactio Benadab circa Ahab. XC. Exprobratio Ahab de pace Benadab. XCI. Ubi alloquitur propheta Ahab annuntians iram Domini, eo quod pepercerit Benadab regi Syriae. XCII. Ubi desiderat Ahab vineam Nabod. XCIII. Consilium dat Jezabel ad occidendum Nabod. XCIV. Ubi Elias ad Ahab mittitur post mortem Nabod. XCV. Allocutio Eliae prophetae ad Ahab de interitu Jezabel. XCVI. Post admonitionem Eliae, Ahab in poenitentiam volvitur. XCVII. Conjuratio Ahab et Josaphat adversus regem Syriae. XCVIII. Ubi Michaeas propheta ad Ahab ducitur. XCIX. Ubi Sedechias propheta ad Ahab falsa prophetat. C. Ubi Micheas propheta prohibet Ahab et Josaphat ne ad bellum exeant. CI. Spiritus mendax se offert ad Ahab decipiendum. CII. Ubi Sedechias Micheam percutit in maxilla. CIII. Hic Ahab vulneratus in praelio moritur. CIV. Ubi exsurgit Ochozias rex filius ejus, qui est octavus. CV. Ubi ad Josaphat Scriptura revertitur, quem regnasse dicit in Juda annis XXV. CVI. Hic moritur Josaphat, et regnat post eum Joram filius ejus, quintus rex. CVII. Cadens Ochozias e templo, idola consuli jubet. CVIII. Ubi Ochoziam Elias moriturum pronuntiat. CIX. Ubi Ochozias jubet tertio per quinquagenarios milites Eliam adduci. CX. Ubi Elias Ochoziae mortem annuntiat, post quem regnavit Joram octavus rex. CXI. Ubi Elias raptus in coelum. CXII. Pallio misso Elias aquas Jordanis dividit. CXIII. Ubi Elisaeus spiritum Eliae accipit, sicut petit. CXIV. Miraculo Elisaei incipiunt aquae dulcari. CXV. Ubi pueri irrident Elisaeum, et ab ursis devorantur. CXVI. Ubi designatur quod Joram filius Uhab XII annis regnaverit. CXVII. Hic rex Moab a pace regis Israel discedit. CXVIII. Ubi tres reges ascendentes contra regem Moab propter penuriam aquae laborant, et consulunt Elisaeum. CXIX. Ubi Elisaeus sine pluvia aquas regibus dat. CXX. Ubi Elisaeus mulieri viduae vasa vacua oleo implet. CXXI. Ubi Elisaeus muliere hospitio recipitur, et ejus filium postea suscitavit. CXXII. Ubi Elisaeus filium promittit mulieri, quae eum hospitio recepit. CXXIII. Hic moritur filius mulieris, qui, promittente Elisaeo, fuerat natus. CXXIV. Commemoratio Giezi ad Elisaeum de puero suscitando. CXXV. Ubi Elisaeus puerum suscitat. CXXVI. Ubi filii prophetarum ab herbis venenosis farina infusa liberantur. CXXVII. Ubi Naaman leprosus ab Elisaeo instruitur. CXXVIII. Naaman in Jordane a lepra mundatur. CXXIX. Munera Naaman Elisaeus non accipit. CXXX. Ubi puer Giezi Elisaei suppetit munera a Naaman jam curato. CXXXI. Reprehensio Giezi ab Elisaeo poenalis praefertur. CXXXII. Ubi Elisaeus de Jordane ferrum levat. CXXXIII. Annuntiat Elisaeus regi Israel insidias regis Syriae. CXXXIV. Ubi Elisaeus missos a rege Syriae obcaecat. CXXXV. Rex Joram a mulieribus interpellatur, quibus in fame filios suos comedere placuerat. CXXXVI. Ubi Elisaeus post famem regi abundantiam promittit. CXXXVII. De quatuor leprosis ad regem Syriae transeuntibus, qui eum nuntiant fugere. CXXXVIII. A Benadab Elisaeus consulitur de infirmitate sua. CXXXIX. Ubi Elisaeus regnum Syriae Azael promittit. CXL. Hic Benadab rex Syriae. CXLI. Mortuo Josaphat rege Judae, regnat Joram filius ejus annis VIII: quintus est cum Roboam. CXLII. Hic moritur Joram filius Josaphat, et regnat post eum Achazias filius ejus anno uno, et est septimus cum Roboam. CXLIII. Ubi vulneratur cum Joram filius Ahab rex Israel ab Azael rege Syriae. CXLIV. Ubi Elisaeus mittitur ad Jehu ungendum in regem Israel post Joram filium Ahab, et est decimus rex. CXLV. Ubi Jehu Joram filium Ahab occidit. CXLVI. Ubi Jehu contra Joram vulneratum rebellat. CXLVII. De occisione Achaziae regis Judae a Jehu rege Israel. CXLVIII. Ubi Jezabel occiditur, et a canibus devoratur CXLIX. Ubi filios Ahab Jehu jubet occidi. CL. Ubi fratres Achaziae regis Judae occidit Jehu. CLI. Ubi jubet vocari Jehu omnes prophetas Baal, et universos servos ejus, cunctosque sacerdotes. CLII. Ubi Jehu occisis sacerdotibus, etiam statuam incendit. CLIII. Hic moritur Jehu, qui regnavit annis XXVIII; cui succedit Joachas filius ejus, et est undecimus rex. CLIV. Hic Joas septem annorum ex semine regio a Joiada sacerdote ungitur in regem Juda. CLV. Mortua Athalia, ostenditur XI annis regnasse Joas in Juda. CLVI. Ubi ostenditur Joiadam sacerdotem a consiliis regis Joas non defuisse. CLVII. Ubi oblationum genera tria ostenduntur voto peregrinatorum cura salutis, spontanea voluntate. CLVIII. Ubi sacerdotes pecuniam de templo accipere prohibentur ob negligentiam. CLIX. Ubi dispensatorum fides ostenditur, et dimittendum quod in templo erogatur. CLX. De oblatione pro delictis facta, ut sacerdotibus proficiat. CLXI. Hic moritur Joas, et Amasias regnat in Judaea, id est, filius ejus. CLXII. Scriptura ad regem Israel revertitur. CLXIII. Mortuo Joachas, accipit regnum Israel Joas filius ejus, et est duodecimus rex, qui regnavit annis XVI. CLXIV. Hic moritur Joas rex Israel, et regnat post eum Jeroboam rex decimus tertius. CLXV. Moritur Elisaeus, et prophetat populum Israel superaturum populum Syriae. CLXVI. Mortuus Elisaeus mortuum suscitat. CLXVII. Joas Syriam superat secundum verbum Elisaei. CLXVIII. Scriptura ad regem Juda revertitur, et dicit Amasiam regnasse annos XXVIII. CLXIX. Ubi Amasias rex servos occidit, qui patrem ejus occiderunt, et filiis parcit secundum legem Mosi datam. CLXX. Ubi pugnat Joas rex Israel contra Amasiam regem Juda. CLXXI. Post bellum cum Amasia confectum moritur Joas, cui succedit Jeroboam filius ejus. CLXXII. Mortuo Amasia, fit a populo rex Azarias, et est undecimus in Juda. CLXXIII. Ubi Scriptura redit ad regem Jeroboam, quem dicit regnasse in Israel annis XL. CLXXIV. Ubi Jonas propheta ostenditur fuisse temporibus illis. CLXXV. Hic moritur Jeroboam, et regnat Zacharias filius ejus annis XIV. CLXXVI. Ubi Scriptura revertitur ad Zachariam regem Juda, qui regnavit annis LII; et hic erat leprosus. CLXXVII. Ubi Zacharias rex Juda moritur, et Scriptura ad Zachariam regem Israel redit. CLXXVIII. Ubi Zacharias occiditur, et Sellum pro eo in Israel regnum suscipit, et est decimus quintus rex, finita jam promissione Domini in progenie Jehu. CLXXIX. De occiso Sellum, qui regnavit mense uno: pro quo Manahem suscepit regnum in Israel, qui est decimus sextus. CLXXX. Indictio argenti divitibus Manahen, quod detur regi Syriae. CLXXXI. Ubi Manahen moritur, et regnat post eum Phaceia filius ejus, et est decimus septimus rex. CLXXXII. Ubi occiditur Phaceia a Phacee, qui fuit rex decimus octavus in Israel. CLXXXIII. Ubi Osee filius Phaceia occidit Phacee, et regnat decimus nonus in Israel. CLXXXIV. Ubi Scriptura redit ad Jonatham regem Juda, quem dicit regnasse annos XVI. CLXXXV. Ubi Jonatham moritur, et regnat Achaz duodecimus in Juda annos XVI. CLXXXVI. Ubi Achaz rex Juda filium suum idolis consecrat. CLXXXVII. Ubi Achaz altare novum fieri jubet ab Uria secerdote. CLXXXVIII. Ubi ordinat rex Achaz cum Uria sacerdote, quae sacrificia novo altari imponantur. CLXXXIX. Hic moritur Achaz, et regnat pro eo Ezechias decimus tertius. CXC. Ubi redit Scriptura ad regem Israel, et ostendit Osee regnasse IX annis. CXCI. Hic explicitis regibus Israel, qui sunt a Jeroboam usque in Osee novemdecim: Captivatus populus Israel a Salmanasar rege Assyriorum. CXCII. De gentibus a rege Assyriorum in Samariam transductis, et a leonibus devoratis. CXCIII. Commemoratio mandatorum legis per Moysen populo datae. CXCIV. Ubi ad regem Juda Scriptura revertitur, et dicit, Ezechiam regnasse annos XIX. CXCV. Hic ostenditur Ezechiam et lucos et serpentem aeneum, quem Moyses erexerat, comminuisse. CXCVI. Ubi Salmanasar rex Syriae Samariam debellat temporibus Ezechiae regis Juda. CXCVII. Ubi Ezechias rex Juda Isaiam consulit obsessus a rege Assyriorum. CXCVIII. Ubi Isaias propheta Ezechiae victoriam pollicetur. CXCIX. Ubi Rabsaces in regionem suam revertitur. CC. Ubi Isaias prophetat de rege Assyriorum ad Ezechiam. CCI. Ubi Ezechiae mors ab Isaia pronuntiatur. CCII. Ubi adduntur Ezechiae ad vitam XV anni. CCIII. Munera missa Ezechiae a rege Babylonis. CCIV. Prophetatio Isaiae venturum populum Juda in captivitatem Babyloniae. CCV. Hic moritur Ezechias, et regnat filius ejus Manasse LV annis, et est rex in Juda XIV. CCVI. Ubi post immundas sanctiones Manasse regis, prophetant multi captivitatem Judae. CCVII. Ubi moritur Manasses, et regnat Ammon filius ejus annis duobus. CCVIII. Ubi Ammon a servis occiditur, et fit rex Josias filius ejus, qui fuit decimus sextus, et regnavit annis XXI. CCIX. Ubi jubetur rex Josias pecuniam templi colligi, et sartis tectis expendi. CCX. Ubi ostenduntur rationes non redditae a praepositis templi. CCXI. Hic traditur liber legis regi Josiae, quo lecto, omnia simulacra et lucos incendit. CCXII. Ubi non tanguntur ossa illius prophetae, qui sine nomine ad Jeroboam venerat, cujus mentio fit in superiori capitulo XLVIII. CCXIII. Ubi ostenditur etiam recto corde Josiae regis Judae et Jerusalem captivitatem non amotam. CCXIV. Hic occiditur Josias, et regnat Joachaz filius ejus mensibus III: qui est decimus septimus. CCXV. Remoto Joachaz rege, regnat Joachim frater ejus decimus octavus annis XI. CCXVI. Hic ostenditur noluisse Deum propitiari populo Juda propter Manassen. CCXVII. Hic moritur Joachim, et accipit regnum, jam captivo populo, Joachim filius ejus, qui postea Sedecias dictus est, et regnavit annis XI. CCXVIII. Ubi Nabuchodonosor regi Babyloniae traditur populus Juda cum rege Sedecia, et templum Jerusalem incenditur. CCXIX. Postquam Sedecias, qui et Joacin dictus est, captivus caecusque in Babyloniam ductus est, praeponitur in Jerusalem Godolias. CCXX. Ubi de carcere Joachim, qui et Jechonias, liberatur, et alimoniis statutis pascitur. Populusque omnis in captivitate remansit. CAPITULATIO LIBRI MALACHIM. I. De senectute David, et de Abisag Sonamite, et de Odonia filio David, qui affectavit succedere in regnum, et de Salomone uncto in regem. II. De praeceptis David in quibus instituit Salomonem, et de morte David, et de interfectione Adoniae, Abiatar, Joab, et Semei. III. De filia Pharaonis uxore Salomonis, et de visione ejus in Gabaon ubi a Domino sapientiam [Ed. apparitione Domini, ubi sapientiam, etc.] postulat, de [Ed. judicio de] duabus mulieribus, pro infante mortuo litigantibus [Ed. tacet, mortuo litigantibus], et de ducibus ac principibus. IV. De expensa Salomonis diurna, et de equis et curribus, et de sapientia, et parabolis ejus, et de Chira rege et lignis cedrinis et expensa operariorum ligna caedentium [Ed. tacet ligna caedentium ]. V. De constructione templi, et divina contestatione ad Salomonem, et de altari et reliquis. VI. De domibus quas aedificavit Salomon sibi, et uxori Aegyptiae, et de Chiram aerario et de mare et bubus et leonibus aeneis, et reliquis utensilibus templi. VII. De arca in templum locata, et de gloria quae apparuit in nebula, et deprecatio Salomonis ad Dominum et ad populum benedictio. VIII. De solemnitate celebrata et de pecudum numero in sacrificiis oblatorum, et quomodo ei Dominus secundo apparens sit locutus; et de [Ed. apparuit, et de, etc.] Pharaone ubi Gazer urbem captam, filiae suae in dotem dedit: et de reliquis urbibus [Ed. tacet urbibus], quas Salomon aedificavit, et de principibus ejus DL, et de classe quam fecit. IX. De regina Saba, et muneribus ejus: et de lignis thyinis, et auro a Chira rege delatis, et de reliquis tributis, et de ducentis scutis aureis, et de curribus et equis [Ed. equitibus], et de throno Salomonis. X. De uxoribus et concubinis Salomonis per quas depravatus [Ed. praevaricatus] est, et a divina increpatione correptus, Satanae traditus est: et de Adad et Jeroboam odiis contra eum, et de Achia propheta ad Jeroboam misso, et de Salomonis morte. XI. De regno Roboam in duas tribus, et de Semeia propheta ad eum missa et de Jeroboam regno et idolis quae fecit. XII. De propheta misso ad Jeroboam qui prophetavit de Josia nascituro; ubi Jeroboam manus aruit, et propheta ab altero circumventus occisus a leone est. XIII. De prophetia Habiae ad uxorem Jeroboam [Ed. add. et de morte filii ejus, et de morte Jeroboam, etc.], et de Nadab filio ejus succedente in regno, et de iniquitatibus populi, et de Sesac rege Aegypti qui excidit Jerusalem, et de morte Roboam. XIV. De Abia filio Roboam, et de morte ejus, et de Asa filio ejus qui pro eo regnavit, cui Josaphat filius successit, et de morte Nadab, et de Baasa filio ejus rege Israel. XV. De Jeu propheta misso ad Baasa, et de morte Baasa: et de Hela filio ejus, et de Zambri, et Tebni [Ed. supplet et Amri ]. XVI. De Achab filio Ambri, et de Jezabel, et de Heliae actibus, et de muliere Seraphtena, cujus filium suscitavit, et de Abdia qui abscondit centum prophetas, et de prophetis idolorum CCCCL occisis, et de fuga Heliae, et de visione in monte Choreb. XVII. De Helia ubi jubetur ungere Azahel regem super Syriam, et Jeu super Israel, et Helisaeum prophetam: et de Benadab rege Syriae, et bello in quo de Syriis centum millia ceciderunt et de propheta qui alterum [Ed. ad. alterum] dixit: percute me; et de Naboth et vinea ejus, et de increpatione Heliae [Ed. ad Achab tantum], et Acham paenitentia. XVIII. De conventu Josaphat, et Achab regum, et de CCCC pseudoprophetis, et de Michea propheta, et de bello in quo Achab periit, et de Ochozia filio ejus, et de Joram filio Josaphat [Ed. explicuerunt Capitula. Incipiunt Capitula de libro Regum quarto. De allocutione Angeli ad Heliam super Ochozia, etc.], et prophetia Heliae super Ochosia, et de quinquagenis igne ad verbum Heliae consumptis. XIX. De Joram fratre Ochosiae, et de Helia ubi Jordanem dividit et in coelum rapitur, et de Helisei reditu et divisione Jordani, et de Joram et Josaphat et rege Edom, ubi dimicaverunt contra Moab, ubi aquae [Ed. aquam] terram sine pluvia repleverunt. XX. De muliere cujus vasa oleo impleta sunt ad Helisei verbum; et de Sonamite, cujus filium suscitavit. XXI. De Neeman Syro leproso per Helisaeum curato, et de Giesi puero Helisei. XXII. De rege Syriae qui venit obsidere Samariam, ubi Helisaeus orans, hostes caecitate percussit, et de obsidione et fame, ubi duae mulieres comederunt infantem: et de fuga Syrorum. XXIII. De fame annorum septem, et de Sonamite quae peregrinata est, et de Benadab [Ed. Nadab] et Azachel regibus Syriae, et de Cazia [Ed. Achazia ]. XXIV. De Jeu uncto in regem, qui occidit Jora, et de Jezabel et LXX filios Achab, et Sacerdotes Baal. XXV. De Azachel quomodo evertit Galaad, et Joachaz filio Jeu, et de Athalia regina, de Joas occultato, et de Joada sacerdote, et de restauratione templi. XXVI. De Azachel rege Syriae, quomodo asportavit de Israel thesauros, et de Amasia filio Joas, et de Joachaz filio Jeu, et de Joas filio ejus, et de morte Helisaei et de eo qui resuscitatus est super ejus sepulcrum [Ed. tacet super ejus sepulcrum ]. XXVII. De Amasia rege Juda, et de bello quod ei intulit Joas, et de Jeroboam filio Joas, et de Azaria filio Amaziae, et de Zacharia filio Jeroboam. XXVIII. De Joatha filio Azariae, et de Jona propheta et de Sellum [Ed. Azariae propheta et de Sellum, etc.], qui regnavit post Zachariam, et post Sellum Anahem, et de Ful rege Assyriorum, et de Phaceia [Ed. Phac, et de Phaceia] post quem Phacee filius Romoliae. XXIX. De Theglat rege Assur, quomodo Galileam, et Galaad demolitus est, et de Osee qui regnavit post Phacee, et de Achaz filio Joathae, et quae de Rasin et Phacee referuntur. XXX. [Ed. totum hocce capitulum praetermittit.] De Ezechia filio Achaz, et de Osee rege Israel, et de Salmanasar, et de Samaria capta quod ob iniquitatem interierit Israel, et de alienigenis quos, in Samaria, leones comederent. XXXI. De Ezechia quomodo abstulit aeneum serpentem, et de Senacheribo et Rapsace, et Isaia propheta et quomodo angelus centum . . . . XX millia [Ed. centum octoginta quinque millia] de Assyriis interfecit. XXXII. De aegritudine Ezechiae, et de signo in sole, et de pueris et litteris Berodach regis Babylonis de Manasse et iniquitatibus ejus, et de Ammon filio Manasse. XXXIII. De Josia filio Ammon, et de libro in templo reperto, et de Oldad propheten, et idolis de Juda et de Samaria expurgatis, et de Pascha quod celebravit [Ed. sup. Josias ]. XXXIV. De Joachaz filio Josiae, et de Nechao rege Aegypti: quomodo Joacim regem loco Joachaz [Al. Joaz] fecerit, et de Nabuchodonosor, et de Jojachim filio Jojachim [Al. et de Joachim dumtaxat, absque filio Jojachim], et de captivitate secundo in Babylonem abducta cum rege Jojacin, et de Sedecia. XXXV. De tertia captivitate in Chaldaeam, cum Sedecia rege, et universis templi vasis translatis, et de Godolia, quomodo vel praepositus, vel occisus est, et de Joacin in Babylone educto de carcere. INCIPIUNT LIBRI DUO MALACHIM. LIBER PRIMUS. [Cap. I.] Et rex David senuerat, habebatque aetatis plurimos dies: cumque operiretur vestibus, non calefiebat. Dixerunt ergo servi sui: Quaeramus domino nostro regi adolescentulam virginem, et stet coram rege, et foveat [h. operiat] eum, dormiatque in sinu suo, et calefaciat dominum nostrum regem. Quaesierunt igitur adolescentulam speciosam in omnibus finibus Israel, et invenerunt Abisag Sunamiten, et adduxerunt eam ad regem. Erat autem puella pulchra nimis, dormiebatque cum rege [h. fuitque operimentum regi], et ministrabat ei: rex vero non cognovit eam. Adonias autem filius Haggith elevabatur dicens: Ego regnabo. Fecitque sibi currum et equites et quinquaginta viros, qui ante eum currerent. Nec corripuit eum pater suus aliquando, dicens: Quare hoc fecisti? Erat autem et ipse pulcher valde, secundus natu post Absalom [h. et ipsum peperit post Absalom]. Et sermo ei cum Joab filio Sarviae, et cum Abiathar sacerdote, qui adjuvabant partes Adoniae. Sadoc vero sacerdos, et Banaias [ Ms. Banaias], filius Joiadae, et Nathan propheta, et Semei, et Rei, et robur [h. et robustissimi David] exercitus David non erat cum Adonia. Immolatis ergo Adonias arietibus [h. ovibus] et vitulis, et universis pinguibus, juxta lapidem Zoheleth, qui erat vicinus fonti Rogel, vocavit universos fratres suos filios regis, et omnes viros Juda servos regis. Nathan autem prophetam, et Banaian, et robustos quosque, et Salomonem fratrem suum non vocavit. Dixit itaque Nathan ad Bethsabee matrem Salomonis: Num audisti, quod regnaverit Adonias filius Haggith, et dominus noster David hoc [h. non habet] ignorat? Nunc ergo veni, accipe a me consilium, et salva animam tuam, filiique tui Solomonis [h. non habet]. Vade et ingredere ad regem David, et dic ei: Nonne tu, domine mi rex, jurasti mihi [h. non habet] ancillae tuae, dicens: [ Vulg. tacent quod.] Quod Salomon filius tuus regnabit post me, et ipse sedebit in solio meo? quare ergo regnat Adonias? Et adhuc ibi te loquente cum rege, ego veniam post te, et complebo sermones tuos. Ingressa est itaque Bethsabee ad regem in cubiculum: rex autem senuerat nimis, et Abisag Sunamitis ministrabat ei. Inclinavit se Bethsabee, et adoravit regem. Ad quam rex, quid tibi, inquit, vis? Quae respondens, ait: Domine mi, tu jurasti per Dominum Deum tuum ancillae tuae, Salomon filius tuus regnabit post me, et ipse sedebit in solio meo. Et ecce nunc Adonias regnat, te, domine mi rex, ignorante. Mactavit boves, et pinguia quaeque, et arietes [h. oves] plurimes, et vocavit omnes filios regis, Abiathar quoque sacerdotem, et Joab principem militiae: Salomonem autem servum tuum non vocavit. Verumtamen, domine mi rex, in te oculi respiciunt totius Israel, ut indices eis, quis sedere debeat in [h. in solio domini mei regis post eum] solio tuo, domine mi rex, post te. Eritque, cum dormierit dominus meus rex cum patribus suis, erimus ego et filius meus Salomon peccatores. Adhuc illa loquente cum rege, Nathan propheta venit. Et nuntiaverunt regi, dicentes: Adest Nathan propheta. Cumque introisset ante conspectum [ Vulg. in conspectu] regis, et adorasset eum pronus in terram, dixit Nathan: Domine mi rex, tu dixisti: Adonias regnet post me, et ipse sedeat super thronum meum? Quia descendit hodie, et immolavit boves, et pinguia, et arietes [oves] plurimos, et vocavit universos filios regis, et principes exercitus, Abiathar quoque sacerdotem: illisque vescentibus, et bibentibus coram eo, et dicentibus: Vivat rex Adonias: Me servum tuum, et Sadoc sacerdotem, et Banaiam filium Joiadae, et Salomonem famulum tuum, non vocavit. Numquid a domino meo rege exivit hoc verbum, et mihi non indicasti servo tuo, quis sessurus esset super thronum domini mei regis post eum? Et respondit rex David, dicens: Vocate ad me Bethsabee. Quae cum fuisset ingressa coram rege, et stetisset ante eum, juravit rex, et ait: Vivit Dominus, qui eruit animam meam de omni angustia, quia sicut juravi tibi per Dominum Deum Israel, dicens: Salomon filius tuus regnabit post me, et ipse sedebit super solium meum pro me: sic faciam hodie. Summissoque Bethsabee in terram vultu, adoravit regem, dicens: Vivat dominus meus rex [ Vulg. tacent rex] David in aeternum. [Titulus I.] Dixit quoque rex David: Vocate mihi Sadoc sacerdotem, et Nathan prophetam, et Banaiam filium Joiadae. Qui cum ingressi fuissent coram rege, dixit ad eos: Tollite vobiscum servos domini vestri, et imponite Salomonem filium meum super mulam meam, et ducite [h. deponite] eum in Gion. Et ungat eum ibi Sadoc sacerdos, et Nathan propheta, in regem super Israel: et canetis buccina, atque dicetis: Vivat rex Salomon! Et Ascendetis post eum, et venietis [h. et veniet], et sedebit super solium meum, et ipse regnabit pro me: illique praecipiam ut sit dux super Israel, et super Judam. Et respondit Banalas filius Joiadae, regi dicens: Amen: sic loquatur Dominus Deus domini mei regis. Quomodo fuit Dominus cum domino meo rege, sic sit cum Salomone, et sublimius faciat solium ejus a solio domini mei regis David. [T. II.] Descendit ergo Sadoc sacerdos et Nathan propheta, et Banaias filius Joiadae, et Cherethi, et Phelethi: et imposuerunt Salomonem super mulam regis David, et adduxerunt eum in Gion. Sumpsitque Sadoc sacerdos cornu olei de tabernaculo, et unxit Salomonem: et cecinerunt buccina, et dixit omnis populus: Vivat rex Salomon! Et ascendit universa multitudo post eum, et populus canentium tibiis, et laetantium gaudio magno, et insonuit terra a clamore eorum. Audivit autem Adonias, et omnes qui invitati fuerant ab eo, jamque convivium finitum erat: sed et Joab, audita voce tubae, ait: Quid sibi vult clamor civitatis tumultuantis? Adhuc illo loquente, Jonathan filius Abiathar sacerdotis venit: cui dixit Adonias: ingredere, quia vir fortis es, et bona nuntians. Responditque Jonathan Adoniae: Nequaquam: dominus enim noster rex David regem constituit Salomonem: misitque cum eo Sadoc sacerdotem, et Nathan prophetam, et Banaiam filium Joiadae, et Cherethi et Phelethi, et imposuerunt eum super mulam regis. Unxeruntque eum Sadoc sacerdos et Nathan propheta regem in Gion [ Ms. Geon], et ascenderunt inde laetantes, et insonuit [ Mss. intonuit] civitas: haec est vox, quam audistis. Sed et Salomon sedet super solium regni. Et ingressi servi regis benedixerunt domino nostro regi David dicentes: Amplificet Deus nomen Salomonis super nomen tuum, et magnificet thronum ejus super thronum tuum. Et adoravit rex in lectulo suo. Insuper et haec [ Vulg. tacent insuper et haec] locutus est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui dedit hodie sedentem super solium, videntibus oculis meis. Territi sunt ergo, et surrexerunt omnes qui invitati fuerant ab Adonia, et ivit unusquisque in viam suam. Adonias autem timens Salomonem, surrexit, et abiit, tenuitque cornu altaris. Et nuntiaverunt Salomoni, dicentes: Ecce Adonias timens regem Salomonem, tenuit cornu altaris, dicens: Juret mihi hodie rex Salomon, quod non interficiat servum suum gladio. Dixitque Salomon: Si fuerit vir bonus [ Ms. filius virtutis], non cadet ne unus quidem capillus ejus in terram: sin autem malum inventum fuerit in eo, morietur. Misit ergo rex Salomon, et eduxit eum ab altari, et ingressus adoravit regem Salomonem: dixitque ei [ Ms. tacet ei] Salomon: Vade in domum tuam. [T. III, Cap. II.] Appropinquaverunt autem dies David ut moreretur, praecepitque Salomoni filio suo, Ego ingredior viam universae terrae, confortare, et esto vir. Et observa [ Ms. etc.] custodias Domini Dei tui, ut ambules in viis ejus, ut custodias caeremonias [h. statuta ] ejus, et praecepta ejus, et judicia, et testimonia, sicut scriptum est in lege Mosi, ut intelligas universa quae facis, et quocumque te verteris: ut confirmet Dominus sermones suos, quos locutus est de me, dicens: Si custodierint filii tui viam suam, et ambulaverint coram me in veritate, in omni corde suo, et in omni anima sua, non auferetur tibi vir de solio Israel. Tu quoque nosti quae fecerit mihi Joab filius Sarviae, quae fecerit duobus principibus exercitus Israel, Abner filio Ner, et Amasae filio Jether: quos occidit, et effudit sanguinem belli in pace, et posuit cruorem praelii in balteo suo, qui erat circa lumbos ejus, et in calceamento suo, quod erat in pedibus ejus. Facies ergo juxta sapientiam tuam, et non deduces [h. depones] canitiem ejus pacifice ad inferos. Sed et filiis Berzellai Galaaditis reddes gratiam, eruntque comedentes in mensa tua: occurrerunt enim mihi quando fugiebam a facie Absalom fratris tui. Habes quoque apud te [Ms. tacet te] Semei filium Gera filii [h. non habet] Jemini de Bahurim, qui maledixit mihi maledictione pessima, quando ibam ad castra [h. Mannaim]: sed quia descendit mihi in occursum cum transirem Jordanem, et juravi ei per Dominum, dicens: Non te interficiam gladio: tu noli pati esse eum innoxium. Vir autem sapiens es, et scies quae facias, deducesque [h. depones] canos ejus cum sanguine ad infernum. [T. IV.] Dormivit igitur David cum patribus suis, et sepultus est in civitate David. Dies autem quibus regnavit David super Israel, quadraginta anni sunt: in Hebron regnavit septem annis: in Jerusalem, triginta tribus. Salomon autem sedit super thronum David patris sui, et firmatum est regnum ejus nimis. [T. V.] Et ingressus Adonias filius Haggith ad Bethsabee matrem Salomonis. Quae dixit ei: Pacificusne est [Ms. tacet est] ingressus tuus? Qui respondit: Pacificus. Addiditque: Sermo mihi est ad te. Cui ait: Loquere. Et ille: Tu, inquit, nosti, quia meum erat regnum, et me praeposuerat [Ms. proposuerat] omnis Israel sibi in regem: sed translatum est regnum, et factum est fratris mei: a Domino enim constitutum est ei. Nunc ergo petitionem unam deprecor a te: ne confundas faciem meam. Quae dixit ad eum: Loquere. Et ille ait: Precor, ut dicas Salomoni regi (neque enim negare tibi quidquam potest h. Nam non avertet faciem tuam]) ut det mihi Abisag Sunamiten [ Vulg. Sunamidem hic et infra ] uxorem. Et ait Bethsabee; Bene, ego loquar pro te regi. Venit ergo Bethsabee ad regem Salomonem, ut loqueretur ei pro Adonia, et surrexit rex in occursum ejus, adoravitque eam, et sedit super thronum suum: positusque est thronus matri regis, quae sedit ad dexteram ejus. Dixitque ei: Petitionem unam parvulam ego deprecor a te, ne confundas [h. ne avertas] faciem meam. Et [Ms. tacet et] dixit ei rex: Pete, mater mea [Ms. mi]: neque enim fas est ut avertam faciem tuam [h. Pete, mater mi. Non avertam faciem tuam]. Quae ait: Detur Abisag Sunamitis Adoniae fratri tuo uxor. Responditque rex Salomon, et dixit matri suae: Quare postulas Abisag Sunamiten Adoniae? postula ei et regnum: ipse est enim frater meus major me, et habet Abiathar sacerdotem, et Joab filium Sarviae [h. et ei, et Abiathar sacerdoti, et Joab filio Sarviae]. Juravit itaque rex Salomon per Dominum, dicens: Haec faciat mihi Deus, et haec addat, quia contra animam suam locutus est Adonias verbum hoc. Et nunc vivit Dominus, qui firmavit me, et collocavit [ Vulg. addunt me] super solium David patris mei, qui fecit mihi domum, sicut locutus est, quia hodie occidetur Adonias [T. VI]. Misitque rex Salomon per manum Banaiae filii Joiadae, qui interfecit eum, et mortuus est. Abiathar quoque sacerdoti dixit rex: Vade in Anathoth ad agrum tuum, equidem vir mortis es: sed hodie te non interficiam, quia portasti arcam Domini Dei [h. Domini Domini] coram David patre [Ms. patri] meo, et sustinuisti laborem in omnibus, in quibus laboravit pater meus. Ejecit ergo Salomon Abiathar, ut non esset sacerdos Domini, ut impleretur sermo Domini, quem locutus est super domum Heli in Silo. Venit autem nuntius ad Joab, quod Joab declinasset post Adoniam, et post Salomonem non declinasset: fugit ergo Joab in tabernaculum Domini, et apprehendit cornu altaris. Nuntiatumque est regi Salomoni, quod fugisset Joab in tabernaculum Domini et esset juxta altare, misitque Salomon Banaiam filium Joiadae, dicens; Vade, interfice eum. Et [Ms. tacet et] venit Banaias ad tabernaculum Domini, et dixit ei: Haec dicit rex: Egredere. Qui ait: Non egrediar, sed hic moriar. Renuntiavit Banaias regi sermonem, dicens: Haec locutus est Joab, et haec respondit mihi. Dixitque ei [Ms. tacet ei] rex: Fac sicut locutus est, et interfice eum, et sepeli, et amovebis sanguinem innocentem, qui effusus est a Joab, a me, et a domo patris mei. Et reddat Dominus sanguinem ejus super caput ejus, quia interfecit duos viros, melioresque se, et occidit eos gladio, patre meo David ignorante, Abner filium Ner principem militiae Israel, et Amasam filium Jether principem exercitus Juda, et revertetur sanguis illorum in caput Joab, et in caput seminis ejus, in sempiternum. David autem et semini ejus, et domui et throno illius, sit pax usque in aeternum a Domino. [T. VII.] Ascendit itaque Banaias filius Joiadae, et aggressus eum interfecit: sepultusque est in domo sua in deserto. Et constituit rex Banaian filium Joiadae pro eo super exercitum, et Sadoc sacerdotem posuit pro Abiathar. Misit quoque rex, et vocavit Semei, dixitque ei: Aedifica tibi domum in Jerusalem, et habita ibi, et non egredieris inde huc atque illuc. Quacumque autem die egressus fueris, et transieris torrentem Cedron, scito te interficiendum: sanguis tuus erit super caput tuum. Dixitque Semei regi: Bonus est [Ms. tacet est] sermo. Sicut locutus est dominus meus rex, sic faciet servus tuus. Habitavit itaque Semei in Jerusalem diebus multis. Factum est autem post annos tres, ut fugerent servi [h. duo servi] Semei ad Achis filium Maacha regem Geth: nuntiatumque est Semei, quod servi ejus essent [ Vulg. issent] in Geth. Et surrexit Semei, et stravit asinum suum: ivitque in Geth ad Achis ad requirendum servos suos, et adduxit eos de Geth. Nuntiatum est autem Salomoni, quod isset Semei in Geth de Jerusalem, et rediisset. Et mittens vocavit eum, dixitque illi: Nonne testificatus sum tibi per Dominum, et praedixi tibi: Quacumque [h. adjuravi tibi per Dominum, et contristatus sum: Quacumque] die egressus, ieris huc et illuc, scito te esse moriturum? Et respondisti mihi: Bonus sermo, quem audivi. Quare ergo non custodisti jusjurandum Domini, et praeceptum quod praeceperam tibi? Dixitque rex ad Semei: Tu nosti omne malum, cujus tibi conscium est cor tuum, quod fecisti David patri meo: reddidit Dominus malitiam tuam in caput tuum. Et rex Salomon benedictus, et thronus David erit stabilis coram Domino usque in sempiternum. Jussit itaque rex Banaiae filio Joiadae, qui egressus, percussit eum, et mortuus est. [T. VIII, Cap. III.] Confirmatum est Igitur regnum in manu Salomonis, et affinitate conjunctus est Pharaoni regi Aegypti; accepit namque filiam ejus, et adduxit in civitatem David, donec compleret aedificans domum suam et domum Domini, et murum Jerusalem per circuitum. Attamen populus immolabat in excelsis: non enim aedificatum erat templum nomini Domini usque in diem illum. Dilexit autem Salomon dominum, ambulans in praeceptis David patris sui, excepto quod in excelsis immolabat, et accendebat thymiama. Abiit itaque in Gabaon, ut immolaret ibi: illud quippe erat excelsum maximum: mille hostias [h. mille holocausta] in holocaustum obtulit Salomon super altare illud in Gabaon. [T. IX.] Apparuit autem [ Ms. tacet autem] Dominus Salomoni per somnium nocte, dicens: Postula quod vis, ut dem tibi. Et ait Salomon: Tu fecisti cum servo tuo David patre meo misericordiam magnam, sicut ambulavit in conspectu tuo in veritate, et justitia, et recto corde tecum: custodisti enim ei misericordiam grandem, et dedisti ei filium sedentem super thronum ejus, sicut est hodie. Et nunc, Domine Deus meus [ Ms. et Vulg. tacent meus], tu regnare fecisti servum tuum pro David patre meo: ego autem sum puer parvus, et ignorans egressum et introitum meum [h. non habet]. Et servus tuus in medio est populi [h. populi tui], quem elegisti, populi infiniti, qui numerari et supputari non potest prae multitudine. Dabis ergo servo tuo cor docile, ut populum tuum judicare possit, et discernere inter bonum et malum. Quis enim poterit judicare populum tuum hunc multum? Placuit ergo sermo coram Domino [h. in oculis Domini], quod Salomon hujuscemodi postulasset rem. Et dixit Dominus Salomoni: Quia postulasti verbum hoc, et non petisti tibi dies multos, nec divitias, aut animam [Ms. et Vulg. animas] inimicorum tuorum, sed postulasti tibi sapientiam ad discernendum judicium: ecce feci tibi secundum sermones tuos, et dedi tibi cor sapiens et intelligens, in tantum ut nullus ante te similis tui fuerit, nec post te surrecturus sit. Sed et haec, quae non postulasti, dedi tibi: divitias scilicet, et gloriam, ut nemo similis tui fuerit in regibus cunctis retro diebus [h. sit in regibus omnibus diebus tuis]. Si autem ambulaveris in viis meis, et custodieris praecepta mea, et mandata mea, sicut ambulavit David pater tuus, longos faciam dies tuos. Igitur evigilavit Salomon, et intellexit quod somnium [h. igitur evigilavit Salomon: et ecce somnium]: Cumque venisset Jerusalem, stetit coram arca foederis Domini, et obtulit holocausta, et fecit victimas pacificas, et grande [h. non habet] convivium universis famulis suis. [T. X.] Tunc venerunt duae mulieres meretrices ad regem, steteruntque coram eo, quarum una ait: Obsecro [h. non habet], mi domine; ego et mulier haec habitabamus in domo una, et peperi apud eam in cubiculo. Tertia vero die postquam ego peperi, peperit et haec; et eramus simul, nullusque alius in domo nobiscum, exceptis nobis duabus. Mortuus est autem filius mulieris hujus nocte, dormiens quippe oppressit eum. Et consurgens intempesta nocte silentio [h. non habet], tulit filium meum de latere meo ancillae tuae dormientis, et collocavit in sinu suo: suum autem filium, qui erat mortuus, posuit in sinu meo. Cumque surrexissem mane ut darem lac filio meo, apparuit mortuus: quem diligentius intuens clara luce, deprehendi non esse meum quem genueram. Responditque altera mulier: Non est ita [ Vulg. addunt ut dicis], sed filius tuus mortuus est, meus autem vivit. Econtrario illa dicebat: Mentiris: filius quippe meus vivit, et filius tuus mortuus est. Atque in hunc modum contendebant coram rege. Tunc rex ait: Haec dicit, filius meus vivit, et filius tuus mortuus est. Et ista respondit, non, sed filius tuus mortuus est, et filius meus vivit. Dixit ergo rex: Afferte mihi gladium. Cumque attulissent gladium coram rege: Dividite, inquit, infantem vivum in duas partes, et date dimidiam partem uni, et dimidiam partem alteri. Dixit autem mulier, cujus filius erat vivus, ad regem (commota sunt quippe viscera ejus super filio suo): Obsecro, domine [h. non habet domine], date illi infantem vivum, et nolite interficere eum. Econtrario illa dicebat: Nec mihi, nec tibi sit, sed dividatur. Respondens rex ait: Date huic infantem vivum, et non occidatur: haec est enim [ Ms. tacet enim] mater ejus. Audivit itaque omnis Israel judicium quod judicasset rex, et timuerunt regem, videntes sapientiam Dei esse in eo ad faciendum judicium. [T. XI, Cap. IV.] Erat autem rex Salomon regnans super omnem Israel, et hi principes quos habebat: Azarias filius Sadoc sacerdotis: Elioreph et Ahia filii Sisa scribae: Josaphat filius Ahilud a commentariis: Banaias filius Joiadae super exercitum: Sadoc autem, et Abiathar sacerdotes. Azarias filius Nathan, super eos [h. super praepositos], qui assistebant regi: Zabud filius Nathan sacerdos, amicus regis, et Ahisar praepositus domus, et Adoniram filius Abda super tributa. Habebat autem Salomon duodecim praefectos super omnem Israel, qui praebebant annonam regi et domui ejus: per singulos enim menses in anno, singuli necessaria ministrabant. Et haec nomina eorum: Benhur, in monte Ephraim. Bendecar, in Macces, et in Salebim, et in Beth-Sames, et Elon et Beth-Anan. Benesed in Aruboth: ipsius erat Soccho et omnis terra Epher. Bernabinadab, cujus omnis Nephath-Dor, Tapheth filiam Salomonis habebat uxorem. Bana filius Ahilud regebat Thanach et Mageddo, et universam Beth San, quae est juxta Sarthana subter Jezrael, a Beth-San usque Abelmeula e regione Jecmaan. Bengaber in Ramoth Galaad: habebat Avoth-Jair filii Manasse in Galaad: ipse praeerat in omni regione Argob, quae est in Basan, sexaginta civitatibus magnis atque muratis, quae habebant seras aereas. Ahinadad, filius Addo, praeerat in Manaim: Ahimaas in Nephthali: sed et ipse habebat Basmath filiam Salomonis in conjugio. Bana, filius Husi, in Aser [ Ms. Banaa et Asar], in Baloth. Josaphat, filius Pharue, in Issachar. Semei, filius Ela, in Benjamin. Gaber, filius Uri, in terra Galaad, in terra Seon regis Amorrhaei et Og regis Basan, super omnia quae erant in illa terra [h. et praefectus unus erat super terram ]. Juda et Israel innumerabiles [h. plurimi], sicut arena maris in multitudine: comedentes, et bibentes, atque laetantes. [T. XII, C. IV.] Salomon autem erat in ditione sua, habens omnia regna a flumine terrae Philisthim usque ad terminum Aegypti, offerentium sibi munera, et servientium ei cunctis diebus vitae ejus. Erat autem cibus [h. panis] Salomonis per dies singulos, triginta cori similae, et sexaginta cori farinae, decem boves pingues, et viginti boves pascuales, et centum arietes [h. oves], excepta venatione cervorum, caprearum atque bubalorum, et avium atilium [h. omissis, cervis, capreis, bubalis ]. Ipse enim obtinebat omnem regionem, quae erat trans flumen a Taphsa usque Gazam, et cunctos reges illarum regionum, et habebat pacem ex omni parte in circuitu. Habitabatque Juda et Israel absque timore ullo [h. confidenter ], unusquisque sub vite sua, et sub ficu sua, a Dan usque Ber-Sabee, cunctis diebus Salomonis. Et habebat Salomon quadraginta millia praesepia equorum currilium et duodecim millia equestrium. Nutriebantque eos supradicti regis praefecti: sed et necessaria mensae regis Salomonis, cum ingenti cura praebebant in tempore suo. [h. Nutriebantque supradicti praefecti regem Salomonem, et omnes convivas Salomonis cum ingenti cura in tempore suo.] Hordeum quoque et paleas equorum et jumentorum deferebant in locum, ubi erat rex, juxta constitutum sibi. [h. ubi erat constitutum sibi.] Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni, et prudentiam multam nimis, et latitudinem cordis, quasi arenam, quae est in littore maris. Et praecedebat sapientia Salomonis sapientiam omnium Orientalium et Aegyptiorum, et erat sapientior cunctis hominibus: sapientior Ethan Ezrahite, et Heman, et Chalchol [ Ms. Calcas], et Dorda, filiis Maol, et erat nominatus in universis gentibus per circuitum. Locutus est quoque Salomon tria millia parabolas, et fuerunt carmina ejus quinque et mille. Et disputavit super lignis, a cedro quae est in Libano, usque ad hyssopum quae egreditur de pariete, et disseruit de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis et [ Ms. tacet et] ab universis regibus terrae, qui audiebant sapientiam ejus. [T. XIII, Cap. V.] Misit quoque Hiram rex Tyri servos suos ad Salomonem: audivit enim quod ipsum unxissent regem pro patre ejus: quia amicus fuerat Hiram David omni tempore. Misit autem et Salomon ad Hiram, dicens: Tu scis voluntatem David patris mei, et quia non potuerit aedificare domum [h. Tu scis quod David pater meus non potuit aedificare domum] nomini Domini Dei sui propter bella imminentia per circuitum, donec daret Dominus eos sub vestigio pedum ejus. [T. XIV.] Nunc autem requiem dedit Dominus Deus meus mihi per circuitum, et non est satan, neque occursus malus. Quamobrem cogito aedificare templum nomini Domini [ Ms. tacet Domini] Dei mei, sicut locutus est Dominus David patri meo, dicens: Filius tuus, quem dabo pro te super solium tuum, ipse aedificabit domum nomini meo. Praecipe igitur ut praecidant mihi [ Vulg. addunt servi tui] cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis: mercedem autem servorum tuorum dabo tibi quamcumque praeceperis [h. quamcumque dixeris. Vulg. petieris]: scis enim quomodo [ Ms. quoniam] non est in populo meo [h. in nobis] vir qui noverit ligna caedere sicut Sidonii. Cum ergo audisset Hiram verba Salomonis, laetatus est valde, et ait: Benedictus Dominus Deus hodie, qui dedit David filium sapientissimum super populum hunc plurimum. [T. XV.] Et misit Hiram ad Salomonem, dicens: Audivi quaecumque mandasti mihi: ego faciam omnem voluntatem tuam in lignis cedrinis et abiegnis. Servi mei deponent ea de Libano ad mare, et ego componam ea in ratibus in mari, usque ad locum quem significaveris mihi, et applicabo ea ibi, et tu tolles ea: praebebisque necessaria mihi, ut detur cibus domui meae. Itaque Hiram [h. hic habet, Hiron] dabat Salomoni ligna cedrina, et ligna abiegna, juxta omnem voluntatem ejus. Salomon autem praebebat Hiram viginti millia coros tritici, in cibum domus ejus, et viginti coros purissimi olei: haec tribuebat Salomon Hiram per annos singulos. Dedit quoque Dominus sapientiam Salomoni, sicut locutus est ei [ Ms. tacet ei], et erat pax inter Hiram et Salomonem, et percusserunt foedus ambo. Elegitque rex Salomon operas de omni Israel, et erat indictio triginta millia virorum. Mittebatque eos in Libanum, decem millia per menses singulos vicissim, ita ut duobus mensibus essent in domibus suis, et Adoniram erat super hujuscemodi indictione. Fueruntque Salomoni septuaginta millia eorum, qui onera portabant, et octoginta millia latomorum in monte: absque praepositis qui praeerant singulis operibus, numero trium millium et trecentorum, praecipientium populo et [h. non habet] his qui faciebant opus. Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos, in fundamentum templi, et quadrarent eos: quos dolaverunt caementarii Salomonis, et caementarii Hiram: porro Biblii praeparaverunt [h. et Giblim et praeparaverunt] ligna et lapides ad aedificandam domum. [C. V. Cap. VI.] Factum est igitur quadringentesimo et octogesimo anno egressionis filiorum Israel de terra Aegypti, in anno quarto, mense Zio [ Ms. Zoi] (ipse est mensis secundus), regis [ Vulg. regni] Salomonis super Israel, aedificare coepit domum [ Vulg. aedificari domus] Domino. Domus autem, quam aedificabat rex Salomon Domino, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti cubitos in latitudine, et triginta cubitos in altitudine. Et porticus erat ante templum [h. ante templum domus] viginti cubitorum longitudinis, juxta mensuram latitudinis templi, et habebat decem cubitos latitudinis ante faciem templi. Fecitque in templo fenestras obliquas. Et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum, in parietibus domus per circuitum templi et oraculi, et fecit latera in circuitu. Tabulatum quod subter erat, quinque cubitos habebat latitudinis, et medium tabulatum sex cubitorum latitudinis, et tertium tabulatum septem habens cubitos latitudinis. Trabes autem posuit in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi. Domus autem cum aedificaretur, lapidibus dedolatis atque perfectis aedificata est, et malleus, et securis, et omne ferramentum, non sunt audita in domo, cum aedificaretur. Ostium lateris medii in parte erat domus dextrae: et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. Et aedificavit domum, et consummavit eam: texit quoque domum laquearibus cedrinis. Et aedificavit tabulatum super omnem domum quinque cubitis altitudinis, et operuit domum lignis cedrinis. [T. XVI.] Et factus est sermo Domini ad Salomonem, dicens; Domus haec, quam aedificas, si ambulaveris in praeceptis meis, et judicia mea feceris, et custodieris omnia mandata mea, gradiens per ea: firmabo sermonem meum tibi, quem locutus sum ad David patrem tuum. Et habitabo in medio filiorum Israel, et non derelinquam populum meum Israel. Igitur aedificavit Salomon domum, et consummavit eam. [T. XVII]. Et aedificavit [ Ms. addit. Salomon] parietes domus intrinsecus tabulatis cedrinis, a pavimento domus usque ad summitatem parietum, et usque ad laquearia, operuit lignis intrinsecus, et texit pavimentum domus tabulis abiegnis. Aedificavitque viginti cubitorum ad posteriorem partem templi tabulata cedrina, a pavimento usque ad superiora, et fecit interiorem domum oraculi in Sanctum Sanctorum. Porro quadraginta cubitorum erat ipsum templum pro foribus oraculi. Et cedro omnis domus intrinsecus vestiebatur, habens tornaturas suas et juncturas fabrefactas, et caelaturas eminentes: omnia cedrinis tabulis vestiebantur: nec omnino lapis apparere poterat in pariete [h. non habet]. Oraculum autem in medio domus, in interiori parte fecerat [h. praeparaverat], ut poneret ibi arcam foederis Domini. Porro oraculum habebat viginti cubitos longitudinis, et viginti cubitos latitudinis, et viginti cubitos altitudinis, et operuit illud atque vestivit auro purissimo [h. obryzo]. Sed et altare vestivit cedro. Domum quoque ante oraculum operuit auro purissimo, et affixit laminas clavis aureis. Nihilque erat in templo, quod non auro tegeretur; sed et totum altare oraculi texit auro. Et fecit in oraculo duo cherubim de lignis olivarum, decem cubitorum altitudinis. Quinque cubitorum ala cherub una, et quinque cubitorum ala cherub altera: id est, decem cubitos habentes, a summitate alae usque ad alterius alae [ Ms. tacet alae] summitatem. Decem quoque cubitorum erat cherub secundum: in mensura pari, et opus unum erat in duobus cherubim, id est, altitudinem habebat unus cherub decem cubitorum, et similiter cherub secundus. Posuitque cherubim in medio templi interioris: extendebant autem alas suas cherubim, et tangebat ala una parietem, et ala cherub secundi tangebat parietem alterum: alae autem alterae in media parte templi se invicem contingebant. Texit quoque cherubim auro. Et omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis caelaturis et torno, et fecit in eis cherubim, et palmas, et picturas varias, quasi prominentes de pariete, et egredientes [h. intrinsecus et extrinsecus]. Sed et pavimentum domus texit auro intrinsecus et extrinsecus. Et in ingressu oraculi fecit ostiola de lignis olivarum, postesque angulorum [h. non habet] quinque. Et duo ostia de lignis olivarum, et sculpsit in eis picturam cherubim, et palmarum species [h. non habet], et anaglypha [h. et picturas varias] valde [ Ms. valide] prominentia, et texit ea auro, et operuit tam cherubim quam palmas, et caetera [h. non habet] auro. Fecitque in introitu templi postes de lignis olivarum quadrangulatos, et duo ostia de lignis abiegnis altrinsecus, et utrumque ostium duplex erat, et se invicem tenens aperiebatur. Et sculpsit cherubim, et palmas, et caelaturas [h. et picturas varias] valde eminentes: operuitque omnia laminis aureis opere quadro ad regulam [h. operuitque auro aequaliter super sculpturas]. Et aedificavit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri. [T. XVII.] Anno quarto fundata est domus Domini in mense Zio, et in anno undecimo, mense Bul (ipse est mensis octavus), perfecta est domus in omni opere suo, et in universis utensilibus suis [ Ms. tacet suis] aedificavitque eam annis septem. [Cap. VII.] Domum autem suam aedificavit Salomon tredecim annis, et ad perfectum usque perduxit. Aedificavit quoque domum saltus Libani centum cubitorum longitudinis, et quinquaginta cubitorum latitudinis, et triginta cubitorum altitudinis, et quatuor deambulacra inter columnas cedrinas: ligna quippe cedrina exciderat in columnas [h. super quatuor columnarum ordines, lignaque cedrina super columnas]. Et tabulatis cedrinis vestivit totam cameram, quae quadraginta quinque columnis sustentabatur [ Ms. sustinebatur]. Unus autem [h. non habet] ordo habebat columnas quindecim contra se invicem positas, et e regione se respicientes, aequali spatio inter columnas, et super columnas quadrangulata ligna in cunctis aequalia. Et porticum columnarum fecit quinquaginta cubitorum longitudinis, et triginta cubitorum latitudinis, et alteram porticum in facie majoris porticus, et columnas, et epistylia super columnas. Porticum quoque solii, in qua tribunal est [h. in qua judicabat] fecit et texit lignis cedrinis a pavimento usque ad summitatem. Et domuncula [h. domus], in qua sederetur [ Ms. sedetur] ad judicandum [h. non habet], erat in media porticu [h. erat in atrio alio], simili opere. Domum quoque fecit filiae Pharaonis (quam uxorem duxerat Salomon) tali opere, quali et hanc porticum. Omnia lapidibus pretiosis, qui ad normam quamdam atque mensuram tam intrinsecus quam extrinsecus serati erant: a fundamento usque ad summitatem parietum, et extrinsecus [ Ms. intrinsecus] usque ad atrium majus. Fundamenta autem, de lapidibus pretiosis, lapidibus magnis decem sive octo cubitorum. Et desuper lapides pretiosi aequalis mensurae secti erant, similiterque de cedro [h. et cedri]. Et atrium majus rotundum, trium ordinum de lapidibus sectis, et unius ordinis de dolato [ Ms. dolata] cedro: nec non in atrio domus Domini interiori, et in porticu domus. Misit quoque rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro, filium mulieris viduae de tribu Nephthali, patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia, et doctrina ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus. Et finxit duas columnas aereas, decem et octo cubitorum altitudinis columnam unam, et linea duodecim cubitorum ambiebat columnam utramque. Duo quoque capitella fecit, quae ponerentur super capita columnarum, fusilia ex aere: quinque cubitorum altitudinis capitellum unum, et quinque cubitorum altitudinis capitellum alterum: et quasi in modum retis et catenarum sibi invicem miro opere contextarum. Utrumque capitellum columnarum fusile erat: septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. Et perfecit columnas, et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella, quae erant super summitatem malogranatorum: eodem modo fecit et capitello secundo. Capitella autem quae erant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant in porticu quatuor cubitorum. Et rursum alia capitella in summitate columnarum desuper juxta mensuram columnae contra retiacula: malogranatorum autem ducenti ordines erant in circuitu capitelli secundi. Et statuit duas columnas in porticu templi: cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Jachin: similiter erexit columnam secundam, et vocavit nomen ejus Booz. Et super capita columnarum opus in modum lilii posuit: perfectumque est-opus columnarum. Fecit quoque mare fusile decem cubitorum a labio usque ad labium, rotundum in circuitu: quinque cubitorum altitudo ejus, et resticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum. Et sculptura subter [ Ms. sculptura super] labium circumibat illud decem cubitis ambiens mare: duo ordines sculpturarum striatarum erant fusiles. Et stabat super duodecim boves, e quibus tres aspiciebant ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem, et mare super eos desuper erat: quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. Grossitudo autem luteris [ Ms. lateris], trium unciarum erat: labiumque ejus, quasi labium calicis, et folium repandi lilii: duo millia batos capiebat. Et fecit bases decem aeneas, quatuor cubitorum longitudinis bases singulas, et quatuor cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis. Et ipsum opus basium, interrasile erat: et sculpturae inter juncturas. Et inter coronulas et plectas, leones et boves et cherubim: et in juncturis similiter desuper: et subter leones et boves, quasi lora ex aere dependentia. Et quatuor rotae per bases singulas, et axes aerei: et per quatuor partes quasi humeruli subter luterem fusiles, contra se invicem respectantes. Os quoque luteris intrinsecus erat in capitis summitate: et quod forinsecus apparebat, unius cubiti erat totum rotundum, pariterque habebat unum cubitum et dimidium: in angulis autem columnarum variae caelaturae erant: et media intercolumnia, quadrata non rotunda. Quatuor quoque rotae, quae per quatuor angulos basis erant, cohaerebant [ Vulg. addit sibi] subter basim: una rota habebat altitudinis cubitum et semis. Tales autem rotae erant, quales solent in curru [ Ms. curribus] fieri: et axes earum, et radii, et canthi, et modioli, omnia fusilia. Nam et humeruli illi quatuor per singulos angulos basis unius, ex ipsa basi fusiles et conjuncti erant. In summitate autem basis erat quaedam rotunditas unius et [h. non habet] dimidii cubiti, ita fabrefacta, ut luter desuper posset imponi, habens caelaturas suas et sculpturas varias ex semetipsa [ Ms. semetipso]. Sculpsit quoque in tabulatis illis quae erant ex aere, et in angulis, cherubim, et leones, et palmas, quasi in similitudinem stantis hominis, ut non caelata, sed apposita per circuitum viderentur. In hunc modum fecit decem bases, fusura una, et mensura, sculpturaque consimili. Fecit quoque decem luteres aeneos: quadraginta batos capiebat luter unus, eratque quatuor cubitorum; singulos quoque luteres per singulas, id est, decem bases, posuit. Et constituit decem bases quinque ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram: mare autem posuit ad dexteram partem templi [h. domus] contra orientem ad meridiem. Fecit ergo Hiram [h. Hirom] lebetes, et scutras, et hamulas, et perfecit omne opus regis Salomonis in templo [h. in domo] Domini. Columnas duas, et funiculos capitellorum [ Ms. capitulorum] super capitella columnarum duos: et retiacula duo, ut operirent duos funiculos, qui erant super capita columnarum [h. duos funiculos capitulorum]. Et malogranata quadringenta in duobus retiaculis: duos versus malogranatorum in retiaculis singulis, ad operiendos funiculos capitellorum, qui erant super capita columnarum. Et bases decem, et luteres decem super bases. Et mare unum, et boves duodecim subter mare. Et lebetes, et scutras, et hamulas, omnia vasa [h. omnia haec vasa], quae fecit Hiram regi Salomoni in domo Domini, de aurichalco erant. In campestri regione [h. non habet] Jordanis fudit ea rex in argillosa terra, inter Socchoth et Sarthan. Et posuit Salomon omnia vasa: propter multitudinem autem nimiam non erat pondus aeris. [T. XIX.] Fecitque Salomon omnia vasa in domo Domini: altare aureum, et mensam, super quam ponerentur panes propositionis, auream et candelabra aurea, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram, contra, oraculum, ex auro puro: quasi lilii flores, et lucernas desuper aureas: et forcipes aureos [h. non habet], et hydrias, et fuscinulas, et phialas, et mortariola, et thuribula, de auro purissimo: et cardines ostiorum domus interioris Sancti Sanctorum, et ostiorum domus templi, ex auro erant. Et perfecit omne opus quod faciebat rex Salomon in domo Domini, et intulit quae sanctificaverat David pater suus, argentum et aurum, et vasa reposuitque in thesauris domus Domini. [T. XX, Cap. VIII.] Tunc congregati sunt omnes majores natu Israel cum principibus tribuum, et duces familiarum filiorum Israel, ad regem Salomonem in Jerusalem [h. Tunc congregavit Salomon majores natu in Israel, omnes principes tribuum, duces familiarum filiorum Israel in Jerusalem, ut deferrent]: ut deferrent arcam foederis Domini, de civitate David, id est, de Sion. Couvenitque ad regem Salomonem universus Israel in mense Ethanim, in solemni die, ipse est mensis septimus. Veneruntque cuncti senes ex Israel, et tulerunt sacerdotes arcam, et portaverunt arcam Domini, et tabernaculum foederis, et omnia vasa sanctuarii, quae erant in tabernaculo: et ferebant ea sacerdotes et Levitae. Rex autem Salomon, et omnis multitudo Israel, quae convenerat ad eum, gradiebatur cum illo ante arcam: et immolabant oves et boves absque aestimatione et numero, et intulerunt sacerdotes arcam foederis Domini in locum suum, in oraculum templi [h. domus], in Sanctum Sanctorum, subter alas cherubim. Siquidem cherubim expandebant alas super locum arcae, et protegebant arcam et vectes ejus desuper. Cumque eminerent vectes, et apparerent summitates eorum foris Sanctuarium ante oraculum, non apparebant ultra extrinsecus, qui et fuerunt ibi usque in praesentem diem. In arca autem non est aliud, nisi duae tabulae lapideae, quas posuerat in ea Moses in Horeb, quando pepigit foedus Dominus cum filiis Israel, cum egrederentur de terra Aegypti. [T. XXI.] Factum est autem, cum exissent sacerdotes de Sanctuario, nebula [h. nubes] implevit domum Domini, et non poterant sacerdotes stare et ministrare propter nebulam [h. nubem], impleverat enim gloria Domini domum Domini. Tunc ait Salomon; Dominus dixit, ut habitaret in nebula. Aedificans aedificavi domum in habitaculum tuum, firmissimum solium tuum in sempiternum. Convertitque rex faciem suam, et benedixit omni Ecclesiae Israel: omnis enim Ecclesia Israel stabat. Et ait Salomon: Benedictus Dominus Deus Israel, qui locutus est ore suo ad David patrem meum, et in manibus ejus perfecit, dicens: A die qua eduxi populum meum Israel de Aegypto, non elegi civitatem de universis tribubus Israel, ut aedificaretur domus, et esset nomen meum ibi; sed elegi David ut esset super populum meum Israel. Voluitque David pater meus aedificare domum nomini Domini Dei Israel: et ait Dominus ad David patrem meum: Quod cogitasti in corde tuo aedificare domum nomini meo, bene fecisti, hoc ipsum mente tractans. Verumtamen tu non aedificabis mihi domum, sed filius tuus, qui egredietur de renibus tuis, ipse aedificabit domum nomini meo. Confirmavit Dominus sermonem suum, quem locutus est: stetique pro David patre meo, et sedi super thronum Israel, sicut locutus est Dominus: et aedificavi domum nomini Domini Dei Israel. Et constitui ibi locum arcae, in qua foedus est Domini, quod percussit cum patribus nostris, quando egressi sunt [h. quando eduxit eos] de terra Aegypti. Stetit autem Salomon ante altare Domini in conspectu [h. coram omni ecclesia] Ecclesiae Israel, et expandit manus suas in coelum, et ait: Domine Deus Israel, non est similis tui, Deus in coelo desuper, et super terram deorsum: qui custodis pactum et misericordiam servis tuis, qui ambulant [ Vulg. ambulabant] coram te in toto corde suo. Qui custodisti servo tuo David patri meo quae locutus es ei: ore locutus es, et manibus perfecisti [h. ore tuo locutus es, et manu fecisti; sicut dies haec], ut haec dies probat. Nunc igitur, Domine Deus Israel, conserva famulo tuo David patri meo quae locutus es ei, dicens: Non auferetur de te vir coram me, qui sedeat super thronum Israel: ita tamen si custodierint filii tui viam suam, ut ambulent coram me, sicut ambulasti in conspectu meo. Et nunc, Domine Deus Israel, firmentur verba tua, quae locutus es servo tuo David patri meo. Ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram? [T. XXII.] Si enim [h. Ecce coelum] coelum, coeli coelorum te capere non possunt, quanto magis domus haec, quam aedificavi? Sed respice ad orationem servi tui, et ad preces ejus, Domine Deus meus: audi hymnum et orationem, quam servus tuus orat coram te hodie: ut sint oculi tui aperti super domum hanc nocte et die: super domum, de qua dixisti: Erit nomen meum ibi: ut exaudias orationem [h. Super locum de quo dixisti, erit nomen meum ibi ad audiendam orationem], quam orat ad te servus tuus in loco isto. Ut exaudias deprecationem servi tui et populi tui Israel, quodcumque oraverint in loco isto: et exaudies in loco habitaculi tui in coelo: et cum exaudieris, propitius erit. Si peccaverit homo in proximum suum, et habuerit aliquod juramentum, quo teneatur astrictus; et venerit propter juramentum, coram altari tuo in domum tuam [h. hanc]: tu exaudies in coelo; et facies, et judicabis servos tuos, condemnans impium, et reddens viam suam super caput ejus: justificansque justum, et retribuens ei secundum justitiam suam. Si fugerit populus tuus Israel inimicos suos [h. inimicum suum] (quia peccaturus est tibi) et agentes poenitentiam, et confitentes nomini tuo, venerint, et [h. non habet] oraverint, et deprecati te fuerint in domo hac: exaudi in coelo, et dimitte peccatum populi tui Israel, et reduces eos in terram, quam dedisti patribus eorum. Si clausum fuerit coelum, et non pluerit propter peccata eorum, et orantes in loco isto, poenitentiam egerint nomini tuo [h. et confitentes nomini tuo] et a peccatis suis conversi fuerint propter afflictionem suam: exaudi eos in coelo, et dimitte peccata servorum tuorum, et populi tui Israel: et ostende eis viam bonam per quam ambulent, et da pluviam super terram tuam, quam dedisti populo tuo in possessionem. Fames si oborta fuerit in terra, aut pestilentia, aut corruptus aer, aut aerugo, locusta, rubigo, et afflixerit eum inimicus ejus portas obsidens, omnis [ Vulg. omnia] plaga, universa infirmitas, cuncta devoratio, et imprecatio, quae acciderit omni homini de populo tuo Israel: si quis cognoverit plagam [h. cunctam orationem et deprecationem quae fuerit omni homini de populo tuo Israel, cum cognoverint plagam] cordis sui, et expanderit manus suas in domo hac: tu exaudies in coelo in loco habitationis tuae, et repropitiaberis, et facies ut des unicuique secundum omnes vias suas, sicut videris [ Ms. videns] cor (quia tu nosti solus cor omnium filiorum hominum) ut timeant te cunctis diebus, quibus vivunt super faciem terrae, quam dedisti patribus nostris. Insuper et alienigena, qui non est de populo tuo Israel, cum venerit de terra longinqua propter nomen tuum (audietur enim nomen tuum magnum, et manus tua fertis, et brachium tuum extentum, ubique ) [h. non habet]; cum venerit ergo, et oraverit in loco hoc [h. in domo hac], tu exaudies in coelo in firmamento habitaculi tui, et facies omnia pro quibus invocaverit te alienigena: ut discant universi populi terrarum nomen tuum timere, sicut populus tuus Israel, et probent quia nomen tuum invocatum est super domum hanc, quam aedificavi. Si egressus fuerit populus tuus ad bellum contra inimicos suos [h. inimicum suum], per viam, quocumque miseris eos, orabunt te contra viam civitatis, quam elegisti, et contra domum, quam aedificavi nomini tuo, et exaudies in coelo [h.] orationem eorum, et precem eorum, et facies judicium eorum. [T. XXIII.] Quod si peccaverint tibi (non est enim homo qui non peccet) et iratus tradideris eos inimicis suis, et captivi ducti fuerint in terram inimicorum [h. inimici] longe vel prope, et egerint poenitentiam in corde suo in loco captivitatis [h. in terra cap tivantium eos], et conversi deprecati te [ Ms. tacet te] fuerint in captivitate sua, dicentes: Peccavimus, inique egimus, impie gessimus: et reversi fuerint ad te in universo corde suo, et in tota anima sua in terra inimicorum suorum, ad quam captivi ducti sunt [ Vulg. fuerint]: et oraverint te contra viam terrae suae, quam dedisti patribus eorum, et civitatis, quam elegisti, et templi [h. domus] quod aedificavi nomini tuo: exaudies in coelo, in firmamento solii tui, orationes eorum, et preces eorum [ Ms. tacet eorum], et facies judicium eorum: et propitiaberis populo tuo qui peccavit tibi, et omnibus iniquitatibus eorum, quibus praevaricati sunt in te: et dabis misericordiam coram eis qui eos captivos habuerint, ut misereantur eis. Populus enim tuus est, et haereditas tua, quos eduxisti de terra Aegypti [h. de Aegypto], de medio [ Ms. domo] fornacis ferreae. Ut sint oculi tui aperti ad deprecationem servi tui, et populi tui [ Ms. tacet tui] Israel, et exaudias eos in universis pro quibus invocaverint te. Tu enim separasti eos tibi in haereditatem de universis populis terrae, sicut locutus es per Mosen servum tuum [h. per manum Moysi servi tui], quando eduxisti patres nostros de Aegypto, Domine Deus. [T. XXIV.] Factum est autem, cum complesset Salomon orans Dominum omnem orationem et deprecationem hanc, surrexit de conspectu altaris Domini: utrumque enim genu in terram fixerat, et manus expanderat ad coelum. Stetit ergo, et benedixit omni ecclesiae Israel voce magna, dicens: Benedictus Dominus, qui dedit requiem populo suo Israel, juxta omnia quae locutus est: non cecidit ne unus quidem sermo, ex omnibus bonis quae locutus est per Mosen servum suum [h. per manum Moysi] servi sui]. Sit Dominus Deus noster nobiscum, sicut fuit cum patribus nostris, non derelinquens nos, neque projiciens. Sed inclinet corda nostra ad se, ut ambulemus in universis viis ejus, et custodiamus mandata ejus, et caeremonias ejus [ Ms. tacet ejus], et judicia quaecumque mandavit patribus nostris. Et sint sermones mei isti, quibus deprecatus sum coram Domino, appropinquantes Domino Deo nostro die ac nocte, ut faciat judicium [ Vulg. addit cum] servo suo, et populo suo [ Ms. tacet suo] Israel per singulos dies: et sciant omnes populi terrae, quia Dominus ipse est Deus, et non est ultra absque eo. Sit quoque cor nostrum perfectum cum Domino Deo nostro, ut ambulemus in decretis ejus, et custodiamus [h. Sit quoque cor vestrum perfectum cum Domino Deo nostro, adambulandum in decretis ejus, et custodiendum] mandata ejus, sicut et hodie. Igitur rex et omnis Israel cum eo immolabant victimas coram Domino. Mactavitque Salomon hostias pacificas, quas immolavit Domino, boum viginti duo millia: ovium, centum viginti millia: et dedicaverunt templum [h. domum] Domini rex et filii Israel. [T. XXV.] In die illa sanctificavit rex medium atrii, quod erat ante domum Domini: fecit quippe ibi holocaustum, et sacrificium, et adipem pacificorum: quoniam altare aereum, quod erat coram Domino, minus erat, et capere non poterat holocaustum [ Ms. holocausta], et sacrificium, et adipem pacificorum. Fecit ergo Salomon in tempore illo festivitatem celebrem, et omnis Israel cum eo, multitudo magna ab introitu Emath usque ad rivum Aegypti, coram Domino Deo nostro, septem diebus, et septem diebus, id est, quatuordecim diebus. [T. XXXVI.] Et [ Ms. tacet et] in die octava dimisit populum: qui benedicentes regi, profecti sunt in tabernacula sua laetantes, et alacri corde super omnibus bonis quae fecerat Dominus David servo suo et Israel populo suo. [Cap. IX.] Factum est autem cum perfecisset Salomon aedificium domus Domini, et aedificium regis [h. et domum regis], et omne quod optaverat et voluerat facere, apparuit Dominus ei secundo, sicut apparuerat ei in Gabaon. Dixitque Dominus ad eum: Exaudivi orationem tuam et deprecationem tuam, quam deprecatus es coram me: sanctificavi domum hanc, quam aedificasti, ut ponerem nomen meum ibi sempiternum, et erunt oculi mei et cor meum ibi cunctis diebus. Tu quoque si ambulaveris coram me, sicut ambulavit pater tuus, in simplicitate cordis, et in aequitate: et feceris omnia quae praecepi tibi, et legitima mea et judicia mea servaveris, ponam [h. firmabo] thronum regni tui super Israel in sempiternum, sicut locutus sum David patri tuo, dicens: Non auferetur vir de genere tuo de solio Israel. Si autem aversione aversi fueritis vos et filii vestri, non sequentes me, nec custodientes mandata mea, et caeremonias [ Vulg. addit meas] quas proposui vobis, sed [ Ms. si] abieritis, et colueritis deos alienos, et adoraveritis eos: auferam Israel de superficie terrae, quam dedi eis: et templum [h. domum], quod sanctificavi nomini meo, projiciam a conspectu meo. [T. XXXVII.] Eritque Israel in proverbium et in fabulam cunctis populis. Et domus haec erit in exemplum: omnis qui transierit per eam, stupebit, et sibilabit, et dicet: Quare fecit Dominus sic terrae huic, et domui huic? Et respondebunt: Quia dereliquerunt Dominum Deum suum, qui eduxit patres eorum de terra Aegypti, et secuti sunt deos alienos, et adoraverunt eos, et coluerunt [ Vulg. addit eos]: idcirco induxit Dominus super eos omne malum hoc. Expletis autem annis viginti postquam aedificaverat Salomon duas domos, id est, domum Domini, et domum regis (Hiram rege Tyri praebente Salomoni ligna cedrina et abiegna, et aurum juxta omne quod opus habuerat), tunc dedit rex Salomon Hiram viginti oppida in terra Galileae. Egressusque est Hiram de Tyro, ut videret oppida quae dederat ei Salomon, et non placuerunt ei, et ait: Haeccine sunt civitates, quas dedisti mihi, frater [h. frater meus]? Et appellavit eas terram Chabul, usque in diem hanc. Misit quoque Hiram ad regem Salomonem centum viginti talenta auri. Haec est summa expensarum, quam obtulit rex Salomon ad aedificandam domum Domini et domum suam, et Mello, et murum Jerusalem, et Eser, et Mageddo, et Gazer. Pharao rex Aegypti ascendit, et cepit Gazer, succenditque eam igni: et Chananaeum, qui habitabat in civitate, et interfecit, et dedit eam in dotem filiae suae uxori Salomonis. Aedificavit ergo Salomon Gazer, et Beth-Oron inferiorem, et Baalath, et Palmiram [h. Tadmor] in terra solitudinis. Et omnes vicos, qui ad se pertinebant, et erant absque muro, munivit [h. non habet], et civitates curruum et civitates equitum, et quodcumque ei placuit ut aedificaret in Jerusalem, et in Libano, et in omni terra potestatis suae. [T. XXVIII.] Universum populum, qui remanserat de Amorrhaeis, et Hetthaeis, et Phaerezeis, et Evaeis, et Jebusaeis, qui non sunt de filiis Israel: horum filios, qui remanserant in terra, quos scilicet non potuerant filii Israel exterminare: fecit tributarios Salomon, usque in diem hanc. De filiis autem Israel non constituit Salomon servire quemquam, sed erant bellatores viri, et ministri ejus, et principes, et duces, et praefecti curruum et equorum [h. equitum]. Erant autem principes super omnia opera Salomonis praepositi quingenti quinquaginta, qui habebant subjectum populum, et statutis operibus imperabant. Filia autem Pharaonis ascendit de civitate David in domum suam, quam aedificaverat ei [ Vulg. addit. Salomon]: tunc aedificavit Mello. Offerebat quoque rex Salomon tribus vicibus per annos singulos holocausta, et pacificas victimas, super altare quod aedificaverat Domino, et adolebat thymiama coram Domino: perfectumque est templum [h. perfectaque est domus]. [T. XXIX.] Classem quoque fecit rex Salomon in Asion-Gaber, quae est juxta Ailam [h. Eloth] in littore maris Rubri, in terra Idumaeae. Misitque Hiram in classe illa servos suos viros [ Ms. tacet viros] nauticos et gnaros maris, cum servis Salomonis. Qui cum venissent in Ophis, sumptum inde aurum quadringentorum viginti talentorum, detulerunt ad regem Salomonem. [T. XXX, Cap. X.] Sed et regina Saba, audita fama Salomonis in nomine Domini, venit tentare eum in aenigmatibus. Et ingressa Jerusalem multo cum [ Ms. tacet cum] comitatu, et divitiis, camelis portantibus aromata, et aurum infinitum nimis, et gemmas pretiosas, venit ad regem Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in corde suo, et docuit eam [h. et nuntiavit ei] Salomon omnia verba quae proposuerat: non fuit sermo, qui regem posset latere, ut non responderet ei. Videns autem regina Saba omnem sapientiam Salomonis, et domum quam aedificaverat, et cibos [h. cibum] mensae ejus, et habitacula servorum, et ordinem ministrantium, vestesque eorum, et pincernas et holocausta quae offerebat in domo Domini: non habebat ultra spiritum. Dixitque ad regem: Verus est sermo, quem audivi in terra mea, super sermonibus tuis, et super sapientia tua: et non credebam narrantibus mihi, donec ipsa veni, et vidi oculis meis, et probavi quod media pars mihi nuntiata non fuerit: major est sapientia et opera tua, quam rumor quem audivi. Beati viri tui, et beati servi tui, hi qui stant coram te semper, et audiunt sapientiam tuam. Sit Dominus Deus tuus benedictus, cui placuisti [ Vulg. complacuisti], et posuit te super thronum Israel, eo quod dilexerit Dominus Israel in sempiternum, et constituit te regem, ut faceres judicium et justitiam. Dedit ergo regi centum viginti talenta auri, et aromata multa nimis, et gemmas pretiosas: non sunt allata ultra aromata tam multa, quam ea quae dedit regina Saba regi Salomoni. (Sed et classis Hiram, quae portabat aurum de Ophir, attulit ex Ophir ligna thyina multa nimis, et gemmas pretiosas. Fecitque rex de lignis thyinis fulcra domus Domini, et domus regiae, et citharas lyrasque cantoribus: non sunt allata hujuscemodi ligna thyina, neque visa [ Ms. tacet visa] usque in praesentem diem.) Rex autem Salomon dedit reginae Saba omnia quae voluit, et petivit ab eo: exceptis his quae ultro obtulerat ei munere regio. Quae reversa est, et abiit in terram suam cum servis suis. [T. XXXI.] Erat autem pondus auri, quod afferebatur [ Vulg. offerebatur] Salomoni per annos singulos, sexcentorum sexaginta sex talentorum auri: excepto eo, quod afferebant [ Ms. offerebant] viri qui super vectigalia erant, et negotiatores, universique scuta vendentes, et omnes reges Arabiae, ducesque terrae. [T. XXXII.] Fecit quoque rex Salomon ducenta scuta [h. ducentas hastas] de auro puro, sexcentos siclos auri [h. sexcentos aureos], dedit in laminas scuti unius. Et trecentas peltas [h. trecenta scuta] ex auro probato: trecentae minae [tres mnae] auri unam peltam vestiebant: posuitque ea rex in domo saltus Libani. Fecit etiam rex Salomon thronum de ebore grandem: et vestivit eum auro fulvo nimis [h. auro obryzo], qui habebat sex gradus: et summitas throni rotunda erat in parte posteriori: et duae [h. non habet] manus hinc atque inde tenentes sedile: et duo [h. non habet] leones stabant juxta manus singulas [h. non habet]: et duodecim leunculi stantes super sex gradus hinc atque inde: non est factum tale opus in universis regnis. Sed et omnia vasa, de quibus potabat rex Salomon, erant aurea: et universa [h.] supellex domus saltus Libani de auro purissimo: non erat argentum, nec alicujus pretii putabatur in diebus Salomonis. Quia classis regis per mare cum classe Hiram semel per tres annos ibat in Tharsis, deferens inde aurum, et argentum, et [ Ms. tacet et] dentes elephantorum, et simias, et pavos. Magnificatus est ergo rex Salomon super omnes reges terrae, divitiis, et sapientia. Et universa terra desiderabat vultum Salomonis, ut audiret sapientiam ejus, quam dederat Deus in corde ejus. Et singuli deferebant ei munera, vasa aurea et argentea, vestes et arma bellica, aromata quoque, et equos et mulos, per annos singulos. Congregavitque Salomon currus et equites, et facti sunt ei mille quadringenti currus, et duodecim millia equitum: et disposuit eos per civitates munitas [h. per civitates qua drigarum ], et cum rege in Jerusalem. Fecitque ut tanta esset abundantia argenti in Jerusalem, quanta lapidum: et cedrorum praebuit multitudinem, quasi sycomoros quae nascuntur in campestribus. Et adducebantur equi Salomoni de Aegypto et de Coa. Negotiatores enim regis emebant de Coa, et statuto pretio perducebant. Egrediebatur autem quadriga ex Aegypto sexcentis siclis argenti [h. sexcentis argenteis], et equus centum quinquaginta. Atque in hunc modum cuncti reges Hetthaeorum et Syriae equos venumdahant. [T. XXXIII, Cap. XI.] Rex autem Salomon adamavit mulieres alienigenas multas, filiam quoque Pharaonis, et Moabitidas, et Ammonitidas, Idumaeas, et Sidonias, et Hetthaeas [ Ms. Cetthaeas]: de gentibus, super quibus dixit Dominus filiis Israel: Non ingrediemini ad eas, neque de illis ingredientur ad vestras: certissime enim avertent corda vestra ut sequamini deos earum. His itaque copulatus est Salomon ardentissimo [h. non habet] amore. Fueruntque ei uxores quasi reginae septingentae, et concubinae trecentae: et averterunt mulieres cor ejus [mulieres ejus cor ejus]. Cumque jam esset senex, depravatum est per mulieres cor ejus, ut sequeretur deos alienos: nec erat cor ejus perfectum cum [ Ms. coram] Domino Deo suo, sicut cor David patris ejus. Sed colebat [h. sed sequebatur] Salomon Astharthen [h. Asthareth de um Sodoniorum] deam Sidoniorum, et Moloch idolum Ammonitarum [h. hic Melchon, Et, ab ominationem Ammonitarum]. Fecitque Salomon quod non placuerat coram Domino, [h. Fecitque Salomon malum in oculis Domini], et non adimplevit ut sequeretur Dominum, sicut David [ Ms. tacet David] pater ejus. Tunc aedificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab [h. excelsum hamos idolo Moab], in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch idolo [h. contaminationi] filiorum Ammon. Atque in hunc modum fecit universis uxoribus suis alienigenis, quae adolebant thura, et immolabant diis suis. Igitur iratus est Dominus Salomoni, quod aversa esset mens ejus [ cor ejus ] a Domino Deo Israel, quia apparuerat ei secundo, et praeceperat de verbo hoc, ne sequeretur deos alienos, et non custodivit quae mandavit ei Dominus. Dixit itaque Dominus Salomoni: Quia habuisti hoc apud te, et non custodisti pactum meum, et praecepta mea quae mandavi tibi, disrumpens scindam regnum tuum, et dabo illud servo tuo. Verumtamen in diebus tuis non faciam, propter David patrem tuum: de manu filii tui scindam illud, nec totum regnum auferam [scindam], sed tribum unam dabo filio tuo, propter David servum meum, et Jerusalem quam elegi. [T. XXXIV.] Suscitavit autem Dominus adversarium Salomoni, Adad Idumaeum de semine regio, qui erat in Edom. Cum enim esset David in Idumaea, et ascendisset Joab princeps militiae ad sepeliendos eos qui fuerant interfecti, et occidisset omne masculinum in Idumaea (sex enim mensibus ibi moratus est Joab, et omnis Israel, donec interimeret [ Ms. interficerent] omne masculinum in Idumaea), fugit Adad ipse, et viri Idumaei de servis patris ejus cum eo, ut ingrederetur Aegyptum: erat autem Adad puer parvulus. Cumque surrexissent de Madian, venerunt in Pharan, tuleruntque secum viros de Pharan, et introierunt Aegyptum ad Pharaonem regem Aegypti: qui dedit eis domum, et cibos [h. panem] constituit, et terram delegavit. Et invenit Adad gratiam coram Pharaone valde, in tantum ut daret ei uxorem, sororem uxoris suae germanam Thaphnes reginae. Genuitque ei soror Thaphnes Genubath [ Ms. Genebat] filium, et nutrivit eum Thaphnes in domo Pharaonis: eratque Genubath habitans apud Pharaonem cum filiis ejus. Cumque audisset Adad in Aegypto, dormisse David cum patribus suis, et mortuum esse Joab principem militiae, dixit Pharaoni: Dimitte me, ut vadam [h. Mitte me, et vadam] in terram meam. Dixitque ei Pharao: Qua enim re apud me indiges: ut quaeras ire ad terram tuam? At ille respondit: Nulla; sed obsecro te ut dimittas me [h. ut mittas me]. [T. XXXV.] Suscitavit quoque ei Deus adversarium Razon filium Eliada, qui fugerat Adadezer regem Soba dominum suum, et congregavit contra eum viros, et factus est princeps latronum cum interficeret eos David: abieruntque Damascum, et habitaverunt ibi, et constituerunt eum regem in Damasco, eratque adversarius Israeli cunctis diebus Salomonis, et hoc est malum Adad, et odium contra Israel, regnavitque in Syria. [T. XXXVI.] Jeroboam quoque filius Nabat, Ephrathaeus, de Sareda, cujus mater erat nomine Sarva, mulier vidua, servus Salomonis, levavit manum contra regem. Et haec causa rebellionis adversus eum, quia Salomon aedificavit Mello, et coaequavit voraginem civitatis David patris sui. Erat autem Jeroboam vir fortis et potens: vidensque Salomon adolescentem bonae indolis et industrium, constituerat eum praefectum super tributa universae domus Joseph. [T. XXXVII.] Factum est igitur in tempore illo, ut Jeroboam egrederetur de Jerusalem, et inveniret eum Ahias Silonites propheta in via opertus pallio novo: erant autem duo tantum in agro. Apprehendensque Ahias pallium suum [h. non habet] novum, quo coopertus erat, scidit in duodecim partes. Et ait ad Jeroboam: Tolle tibi decem scissuras: haec enim dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego scindam regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem tribus. Porro una tribus remanebit ei, propter servum meum David et Jerusalem civitatem, quam elegi ex omnibus tribubus Israel: eo quod dereliquerit me, et adoraverit Astharthen [h. Astoreth] deam Sidoniorum, et Chamos deum Moab, et Melchom deum filiorum Ammon, et non ambulaverit in viis meis, ut faceret justitiam coram me, et praecepta mea et judicia, sicut David pater ejus. Nec auferam omne regnum de manu ejus, sed ducem ponam eum cunctis diebus vitae suae, propter David servum meum, quem elegi, qui custodivit mandata mea et praecepta mea. Auferam autem regnum de manu filii ejus, et dabo tibi decem tribus: filio autem ejus dabo tribum unam, ut remaneat lucerna David servo meo cunctis diebus coram me in Jerusalem civitate, quam elegi, ut esset nomen meum ibi. Te autem assumam, et regnabis super omnia quae desiderat anima tua, erisque rex super Israel. Si igitur audieris omnia, quae praecepero tibi, et ambulaveris in viis meis, et feceris quod rectum est coram me [h. in oculis meis], custodiens mandata mea et praecepta mea, sicut fecit David servus meus: ero tecum, et aedificabo tibi domum fidelem, quomodo aedificavi David, et tradam tibi Israel, et affligam semen David super hoc, verumtamen non cunctis diebus. Voluit ergo Salomon interficere Jeroboam: qui surrexit, et aufugit in Aegyptum ad Sesac [ Ms. Susam] regem Aegypti, et fuit in Aegypto usque ad mortem Salomonis. Reliquum autem Verborum Salomonis, et omnia quae fecit, et sapientia ejus: ecce universa scripta sunt in libro verborum Salomonis. [T. XXXVIII.] Dies autem, quos regnavit Salomon in Jerusalem super omnem Israel, quadraginta anni sunt. Dormivitque Salomon cum patribus suis, et sepultus est in civitate David patris sui, regnavitque Roboam [h. Rehabam] filius ejus pro eo. [T. XXXIX, Cap. XII.] Venit autem Roboam in Sichem: illuc enim congregatus erat omnis Israel ad constituendum eum regem. At Jeroboam filius Nabat, cum adhuc esset in Aegypto profugus a facie regis Salomonis, audita morte ejus, reversus est de Aegypto. Miseruntque, et vocaverunt eum: venit ergo Jeroboam, et omnis multitudo Israel, et locuti sunt ad Roboam, dicentes: Pater tuus durissimum jugum imposuit nobis: tu itaque nunc imminue paululum de imperio [h. de servitute] patris tui durissimo, et de jugo gravissimo quod imposuit nobis, et serviemus tibi. Qui ait eis: Ite usque ad tertium diem, et revertimini ad me. [T. XL.] Cumque abiisset populus, iniit consilium rex Roboam cum senibus, qui assistebant coram Salomone patre ejus dum adhuc viveret, et ait: Quod mihi datis consilium, ut respondeam populo huic [ Ms. tacet huic]. Qui dixerunt ei: Si hodie obedieris populo huic, et servieris, et petitioni eorum cesseris, locutusque fueris ad eos verba lenia, erunt tibi servi cunctis diebus. [T. XLI.] Qui dereliquit consilium senum, quod dederant ei. Et adhibuit adolescentes [h. parvulos], qui nutriti fuerant cum eo, et assistebant illi, dixitque ad eos: Quod mihi datis consilium, ut respondeam populo huic qui dixerunt mihi: Levius fac jugum, quod imposuit pater tuus super nos. Et dixerunt ei juvenes [h. parvuli], qui nutriti fuerant cum eo: Sic loquere populo huic, qui locuti sunt ad te, dicentes: Pater tuus aggravavit jugum nostrum, tu releva nos. Sic loqueris ad eos: Minimus digitus meus grossior est dorso patris mei [h. lumbis]. Et nunc pater meus posuit super vos jugum grave, ego autem addam super jugum vestrum: pater meus caecidit vos flagellis: ego autem caedam vos [ Ms. tacet vos] scorpionibus. Venit ergo Jeroboam, et omnis populus ad Roboam die tertia, sicut locutus fuerat rex, dicens; Revertimini ad me die tertia. Responditque rex populo dura, derelicto consilio seniorum, quod dederant ei, et locutus est eis secundum consilium juvenum [h. parvulorum], dicens: Pater meus aggravavit jugum vestrum: ego autem addam jugo vestro: pater meus caecidit vos flagellis: ego autem caedam vos scorpionibus. Et non acquievit rex populo: quoniam aversatus fuerat eum Dominus, ut suscitaret verbum suum, quod locutus fuerat in manu Ahiae [ Ms. Abiae] Silonitae, ad Jeroboam filium Nabat. [T. XLII.] Videns itaque populus [h. Videns itaque omnis Israel], quod noluisset eos audire rex, respondit ei, dicens: Quae nobis pars in David? vel quae haereditas in filio Isai? Vade in tabernacula tua, Israel: nunc vide domum tuam David. Et abiit Israel in tabernacula sua. Super filios autem Israel, quicumque [h. non habet] habitabant in civitatibus Juda, regnavit Roboam. Misit igitur rex Roboam Aduram, qui erat super tributa, et lapidavit eum omnis Israel, et mortuus est. Porro rex Roboam festinus [h. invitus] ascendit currum, et fugit in Jerusalem: recessitque Israel a domo David, usque in praesentem diem. [T. XLIII.] Factum est autem cum audisset omnis Israel, quod reversus esset Jeroboam, miserunt, et vocaverunt eum, congregato coetu, et constituerunt eum [ Ms. tacet eum] regem super omnem Israel, nec secutus est quisquam domum David praeter tribum Judam solam. [T. XLIV.] Venit autem Roboam in Jerusalem, et congregavit universam domum Juda, et tribum Benjamin, centum octoginta millia electorum virorum [h. non habet] bellatorum, ut pugnarent [ Ms. pugnaret et reduceret] contra domum Israel, et reducerent regnum Roboam filio Salomonis. [T XLV.] Factus est autem sermo Dei [ Vulg. Domini] ad Semeiam virum Dei, dicens: Loquere ad Roboam filium Salomonis regem Juda, et ad omnem domum Juda, et Benjamin, et reliquos de populo, dicens: Haec dicit Dominus: Non ascendetis, nec bellabitis contra fratres vestros filios Israel: revertatur vir in domum suam, a me enim factum est verbum hoc. Audierunt sermonem Domini, et reversi sunt de itinere, sicut eis praeceperat Dominus [h. secundum verbum Domini]. Aedificavit autem Jeroboam Sichem in monte Ephraim, et habitavit ibi, et egressus inde aedificavit Phanuel. [T. XLVI.] Dixitque Jeroboam in corde suo: Nunc revertetur regnum ad domum David, si ascenderit populus iste, ut faciat sacrificia in domo Domini in Jerusalem, et convertetur cor populi hujus ad dominum suum Roboam regem Juda, interficientque me, et revertentur ad eum. Et excogitato consilio, fecit duos vitulos aureos, et dixit eis: Nolite ultra ascendere in Jerusalem: ecce dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. Posuitque unum in Beth-El, et alterum in Dan. Et factum est verbum hoc in peccatum: ibat enim populus ad adorandum vitulum usque in Dan. [T. XLVII.] Et fecit fana in excelsis, et sacerdotes de extremis populi, qui non erant de filiis Levi. Constituitque diem solemnem in mense octavo, quintadecima die mensis, in similitudinem solemnitatis, quae celebrabatur in Juda. Et ascendens altare, similiter fecit in Beth-El, ut immolaret vitulis quos fabricatus erat: constituitque in Beth-El sacerdotes excelsorum, quae fecerat. Et ascendit super altare quod exstruxerat in Beth-El, quintadecima die mensis octavi, quem finxerat de corde suo, et fecit solemnitatem filiis Israel, et ascendit super altare, ut adoleret incensum [ Ms. adoleretur]. [T. XLVIII, Cap. XIII.] Et ecce vir Dei venit de Juda in sermone Domini in Beth-El, Jeroboam stante super altare, et thus jaciente [ Vulg. faciente]. Et exclamavit contra altare in sermone Domini, et ait: Altare, altare, haec dicit Dominus: Ecce filius nascetur domui David, Josias nomine, et immolabit super te sacerdotes excelsorum, qui nunc in te thura succendunt, et ossa hominum incendet super te. Deditque in die illa signum, dicens: Hoc erit signum quod locutus est Dominus: Ecce altare scindetur, et effundetur cinis, qui in eo est. Cumque audisset rex sermonem hominis Dei, quem inclamaverat [ Ms. exclamaverat] contra altare in Beth-El, extendit manum suam de altari, dicens: Apprehendite eum. [T. XLIX.] Et exaruit manus ejus, quam extenderat contra eum: nec valuit retrahere eam ad se. Altare quoque scissum est, et effusus est cinis de altari, juxta signum quod praedixerat [h. quod dederat ] vir Dei in sermone Domini. Et ait rex ad virum Dei: Deprecare faciem Domini Dei tui, et ora pro me ut restituatur manus mea mihi. Oravitque vir Dei faciem Domini, et reversa est manus regis ad eum, et facta est sicut prius fuerat. [T. L.] Locutus est autem rex ad virum Dei: Veni mecum domum ut prandeas [ Ms. prandeamus], et dabo tibi munera. Responditque vir Dei ad regem: Si dederis mihi mediam partem domus tuae, non veniam tecum, nec comedam panem neque bibam aquam in loco isto: sic enim mandatum est mihi in sermone Domini praecipientis: Non comedes panem, neque bibes aquam: nec reverteris per viam quam venisti. Abiit ergo per aliam viam, et non est reversus per iter quo venerat in Beth-El. [T. LI] Prophetes autem quidam senex habitabat in Beth-El, ad quem venit filius suus [ Ms. ejus], et narravit ei omnia opera quae fecerat vir Dei in illa die in Beth-El: et verba quae locutus fuerat ad regem. Et narraverunt patri suo, et dixit eis pater eorum: Per quam viam abiit? Ostenderunt ei filii sui viam per quam abierat vir Dei, qui venerat de Juda. Et ait filiis suis: Sternite mihi asinum. Qui cum stravissent, ascendit, et abiit post virum Dei, et invenit eum sedentem subtus terebinthum, et ait illi: Tune es vir Dei, qui [ Vulg. tacet qui] venisti de Juda? Respondit: Ego sum. Dixit ad eum: Veni mecum domum, ut comedas panem. Qui ait: Non possum reverti, neque venire tecum, nec comedam panem, nec bibam aquam in loco isto: quia locutus est Dominus [h. non habet] ad me in sermone Domini, dicens: Non comedes panem, et neque bibes aquam ibi, nec reverteris per viam qua fieris. Qui ait illi: Et ego propheta sum similis tui, et angelus locutus est mihi in sermone Domini, dicens: Reduc eum tecum in domum tuam, et [ Vulg. ut] comedat panem, et bibat aquam. Fefellit eum, et reduxit secum: comedit ergo panem in domo ejus, et bibit aquam. [T. LII.] Cumque sederent ad mensam, factus est sermo Domini ad prophetam, qui reduxerat eum. Et exclamavit ad virum Dei, qui venerat de Juda, dicens: Haec dicit Dominus: Quia inobediens fuisti ori Domini, et non custodisti mandatum quod praecepit tibi [ Ms. tacet tibi] Dominus Deus tuus, et reversus es, et comedisti panem, et bibisti aquam, in loco in quo praecepit [ Ms. praeceperam] tibi ne comederes panem, neque biberes aquam, non inferetur [ Ms. infertur] cadaver tuum in sepulcrum patrum tuorum. Cumque comedisset, et bibisset, stravit asinum suum prophetae, quem reduxerat. Qui cum abiisset, invenit eum leo in via, et occidit, et erat cadaver ejus projectum in itinere: asinus autem stabat juxta illum, et leo stabat juxta cadaver. Et ecce, viri transeuntes viderunt cadaver projectum in via, et leonem stantem juxta cadaver. Et venerunt, et divulgaverunt in civitate, in qua prophetes senex ille habitabat. Quod cum audisset propheta ille, qui reduxerat eum de via, ait: Vir Dei est, qui inobediens fuit ori Domini, et tradidit eum Dominus leoni, et confregit eum, et occidit juxta verbum Domini, quod locutus est ei. Dixitque ad filios suos: Sternite mihi asinum. Qui cum stravissent, et ille abiisset, invenit cadaver ejus projectum in via, et asinum et leonem stantes juxta cadaver: non comedit leo de cadavere, nec laesit asinum. Tulit ergo prophetes cadaver viri Dei, et posuit illud super asinum, et reversus intulit in civitatem prophetes senex, ut plangeret eum. Et posuit cadaver ejus in sepulcro suo, et planxerunt eum: Heu heu [h. Heu, frater mi], frater. Cumque planxissent [h. sepelissent] eum, dixit ad filios suos: Cum mortuus fuero, sepelite me in sepulcro in quo vir Dei sepultus est: juxta ossa ejus ponite ossa mea. Profecto enim veniet sermo, quem praedixit [h. vocavit] in sermone Domini contra altare quod est in Beth-El, et contra omnia fana excelsorum, quae sunt in urbibus Samariae. [T. LIV.] Post [h. verbum hoc ] verba haec non est reversus Jeroboam de via sua pessima, sed econtrario fecit de novissimis populi sacerdotes excelsorum: quicumque volebat implebat manum suam, et fiebat sacerdos excelsorum. Et propter hanc causam peccavit domus Jeroboam, et eversa est, et deleta de superficie terrae. [T. LV, Cap. XIV.] In tempore illo aegrotavit Abia filius Jeroboam. Dixitque Jeroboam uxori suae: Surge, et commuta habitum, ne cognoscaris quod sis uxor Jeroboam, et vade in Silo, ubi est Abias propheta, qui locutus est mihi, quod regnaturus essem super populum hunc. Tolle quoque in manu tua decem panes, et crustulam, et vas mellis, et vade ad illum: ipse indicabit tibi quid eventurum sit huic puero. Fecit ut dixerat uxor Jeroboam, et consurgens abiit in Silo, et venit in domum Ahiae: at ille non poterat videre, quia caligaverant [ Ms. caligaverunt] oculi ejus prae senectute. Dixit autem Dominus ad Ahiam [h. hic habet, Ahian]: Ecce uxor Jeroboam ingreditur, ut consulat te super filio suo qui aegrotat. Haec et haec loqueris ei. Cum ergo illa intraret, et dissimularet esse se quae erat: audivit Ahias sonitum pedum ejus introeuntis per ostium, et ait: Ingredere, uxor Jeroboam: [T. LVI.] quare aliam te esse simulas? ego autem missus sum ad te durus nuntius [h. non habet]. Vade, et dic Jeroboam: Haec dicit Dominus Deus Israel: Quia exaltavi te de medio populi, et dedi te ducem super populum meum Israel, et scidi regnum domus David, et dedi illud tibi, et non fuisti sicut servus meus David, qui custodivit mandata mea, et secutus est me in toto corde suo, faciens quod placitum esset in conspectu meo [h. in oculis meis]: sed operatus es mala super omnes qui fuerunt ante te, et fecisti [h. et ambulasti, et fecisti] tibi deos alienos et conflatiles, ut me ad iracundiam provocares, me autem projecisti post corpus tuum: idcirco ecce ego inducam mala super domum Jeroboam, et percutiam de Jeroboam mingentem ad parietem, et clausum, et novissimum in Israel [h. clausum, et derelictum]: et mundabo reliquias domus Jeroboam, sicut mundari solet fimus usque ad purum. Qui mortui fuerint de Jeroboam in civitate, comedent eos canes, qui autem mortui fuerint in agro, vorabunt eos aves coeli, quia Dominus locutus est. Tu igitur surge, et vade in domum tuam, et in ipso introitu pedum tuorum in urbem, morietur puer [h. parvulus], et planget eum omnis Israel, et sepeliet: iste enim solus inferetur de Jeroboam in sepulcrum, quia inventus est sermo bonus super eum [h. in eo] a Domino Deo Israel, in domo Jeroboam. Constituit autem sibi Dominus regem super Israel, qui percutiet domum Jeroboam in hac die, et in hoc tempore: et percutiet Dominus [ Vulg. addunt Deus] Israel, sicut moveri solet arundo in aqua, et evellet Israel de terra bona hac, quam dedit patribus eorum, et ventilabit eos trans flumen: quia fecerunt sibi lucos, ut irritarent Dominum. Et tradet Dominus Israel propter peccata Jeroboam, qui peccavit, et peccare fecit Israel. Surrexit itaque uxor Jeroboam, et abiit, et venit in Thersa: cumque illa ingrederetur limen domus, puer mortuus est, et sepelierunt eum. Et planxit eum omnis Israel juxta sermonem Domini, quem locutus est in manu servi sui Ahiae [h. Ahian habet hic] prophetae. [T. LVII.] Reliqua autem verborum Jeroboam, quomodo pugnaverit, et quomodo regnaverit, ecce scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel. Dies autem, quibus regnavit Jeroboam, viginti et duo anni sunt [h. non habet), et dormivit cum patribus suis: regnavitque Nadab filius ejus pro eo. [T. LVIII.] Porro Roboam filius Salomonis regnavit in Juda. Quadraginta et unius anni erat Roboam, cum regnare coepisset: decem et septem annis regnavit in Jerusalem civitate, quam elegit Dominus, ut poneret nomen suum ibi ex omnibus tribubus Israel. Nomen autem matris ejus Naama Ammanitis [ Ms. Ammanithes]. Et fecit Judas malum coram Domino [h. in oculis Domini], et irritaverunt eum super omnibus, quae fecerant patres eorum in peccatis suis, quae peccaverunt. Aedificaverunt enim et ipsi sibi aras, et statuas, et lucos [h. excelsa, et titulos], super omnem collem excelsum, et subter omnem arborem frondosam; sed et effeminati [h. effeminatus] fuerunt in terra, feceruntque omnes abominationes gentium, quas attrivit Dominus ante faciem filiorum Israel. [T. LIX.] In quinto autem anno regni Roboam, ascendit Sesac rex Aegypti in Jerusalem, et tulit thesauros domus Domini, et thesauros regios, et universa diripuit, scuta quoque aurea, quae fecerat Salomon: pro quibus fecit Roboam rex scuta aerea, et tradidit ea in manu ducum scutariorum, et eorum qui excubabant ante ostium domus regis. Cumque ingrederetur rex in domum Domini, portabant ea qui praeeundi habebant officium, et postea reportabant ad armamentarium scutariorum. Reliqua autem sermonum Roboam, et omnium quae fecit, ecce scripta sunt [h. nonne scripta sunt] in libro Verborum [ Vulg. sermonum] dierum regum Juda. Fuitque bellum inter Roboam et Jeroboam cunctis diebus. Dormivitque Roboam cum patribus suis, et sepultus est cum eis in civitate David: [T. LX] nomen autem matris ejus Naama Ammanitis, et regnavit Abia [h. Abiam] filius ejus pro eo. [Cap. XV.] Igitur in octavo decimo anno regni Jeroboam filii Nabat, regnavit Abiam super Judam. Tribus annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Maacha filia Absalom. [h. hic habet Abisalom.] Ambulavitque in omnibus peccatis patris sui, quae fecerat ante eum, nec erat cor ejus perfectum cum Domino Deo suo, sicut cor David patris ejus. Sed propter David dedit ei Dominus Deus suus lucernam in Jerusalem, ut suscitaret filium ejus post eum, et statueret [ Ms. staret] Jerusalem, eo quod fecisset David rectum in oculis Domini, et non declinasset ab omnibus, quae praeceperat ei, cunctis diebus vitae suae, excepto sermone Uriae Hetthaei. Attamen bellum fuit inter Roboam et Jeroboam, omni tempore [h. omnibus diebus] vitae ejus. Reliqua autem sermonum Abia, et omnia quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? Fuitque praelium inter Abiam et inter [ Ms. et Vulg. tacent inter] Jeroboam. [T. LXI.] Et dormivit Abia cum patribus suis, et sepelierunt eum in civitate David: regnavitque Asa filius ejus pro eo. In anno ergo vigesimo Jeroboam regis Israel regnavit Asa rex Juda, et quadraginta uno anno regnavit in Jerusalem. Nomen matris ejus, Maacha, filia Absalom. [h. Abisalom]. [T. LXII] Et fecit Asa rectum ante conspectum [h. in oculis Domini] Domini, sicut David pater ejus, et abstulit effeminatos de terra, purgavitque universas sordes idolorum [h. non habet], quae fecerant patres ejus. Insuper et Maacham matrem suam amovit, ne esset princeps in sacris Priapi, et in loco ejus, quem consecraverat, subvertitque specum ejus, et confregit simulacrum turpissimum, et combussit in torrente Cedron: excelsa autem non abstulit. Verumtamen cor Asa perfectum erat cum [ Ms. coram] Domino cunctis diebus suis, et intulit ea, quae sanctificaverat pater suus, et voverat, in domum Domini, argentum et aurum, et vasa. Bellum autem erat inter Asa et Baasa regem Israel, cunctis diebus eorum. Ascendit quoque Baasa rex Israel in Judam, et aedificavit Rama, ut non posset quispiam egredi vel ingredi de parte Asa regis Juda. [T. LXIII.] Tollens itaque Asa omne argentum et aurum, quod remanserat in thesauris domus Domini, et in thesauris domus regiae, dedit illud in manus servorum suorum, et misit ad Benadad filium Tabremon filii Ezion, regem Syriae, qui habitabat in Damasco, dicens: Foedus est inter me et te, et inter patrem meum et patrem tuum: ideo misi tibi munera, argentum et aurum, et peto, ut venias, et irritum facias foedus, quod habes cum Baasa rege Israel, et recedat a me. Acquiescens Benadad regi Asa, misit principes exercitus sui in civitates Israel, et percusserunt Ahion, et Dan, et Abel domum Maacha, et universam Cheneroth [ Ms. Ceneroth], omnem scilicet terram Nephthali. Quod cum audisset Baasa: intermisit aedificare Rama, et reversus est in Thersa. Rex autem Asa nuntium misit in omnem Judam, dicens: Nemo sit excusatus. Et tulerunt lapides de Rama, et ligna, quibus aedificaverat Baasa, et exstruxit de eis rex Asa Gabaa Benjamin, et Maspha. Reliqua autem omnium sermonum Asa, et universae fortitudines ejus, et cuncta quae fecit, et civitates, quas exstruxit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? Verumtamen in tempore senectutis suae doluit pedes. Et dormivit cum patribus suis, et sepultus est cum eis in civitate David patris sui. Regnavitque Josaphat filius ejus pro eo. [T. LXIV.] Nadab vero filius Jeroboam regnavit super Israel anno secundo Asa regis Juda: regnavitque super Israel duobus annis. Et fecit quod malum est in conspectu Domini [h. in oculis], et ambulavit in viis patris sui, et in peccatis [ Ms. et in peccato] ejus, quibus peccare fecit Israel. Insidiatus est autem ei Baasa filius Ahiae de domo Issachar, et percussit eum in Gebbethon, quae est urbs Philistinorum, siquidem Nadab et omnis Israel obsidebant Gebbethon. [T. LXV.] Interfecit igitur illum Baasa in anno tertio Asa regis Juda, et regnavit pro eo. Cumque regnasset, percussit omnem domum Jeroboam: non dimisit ne unam quidem animam de semine ejus [h. de Jeroboam], donec deleret eum, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat in manu servi sui Ahiae Silonitis, propter peccata Jeroboam, quae peccaverat, et quibus peccare fecerat [ Ms. fecit] Israel, et propter delictum, quo irritaverat Dominum Deum Israel. Reliqua autem sermonum Nadab, et omnia quae operatus est, nonne haec scripta sunt in libro verborum dierum regum Israel? Fuitque bellum inter Asa et Baasa regem Israel, cunctis diebus eorum. Anno tertio Asa regis Juda, regnavit Baasa filius Ahiae, super omnem Israel, in Thersa, viginti quatuor annis. Et fecit malum coram Domino [h. in oculis Domini], ambulavitque in via [ Ms. viis] Jeroboam, et in peccatis ejus, quibus peccare fecit Israel. [T. LXVI, Cap. XVI.] Factus est autem sermo Domini ad Jeu filium Hanani contra Baasam [ Ms. Baasa], dicens: Pro eo quod exaltavi te de pulvere, et posui [ Vulg. add. te] ducem super populum meum Israel, tu autem ambulasti in via Jeroboam, et peccare fecisti populum meum Israel, ut me irritares in peccatis eorum: ecce, ego demetam posteriora Baasa, et posteriora domum ejus: et faciam domum tuam sicut domum Jeroboam filii Nabat. Qui mortuus fuerit de Baasa in civitate, comedent eum canes: et qui mortuus fuerit ex eo in regione [h. in agro], comedent eum volucres coeli. Reliqua autem sermonum Baasa, et quaecumque fecit, et praelia ejus [h. et fortitudo ejus], nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel? [T. LXVII.] Dormivit ergo Baasa cum patribus suis, sepultusque est in Thersa: et regnavit Ela filius ejus pro eo. Cum autem in manu [h. Et etiam in manu] Jeu filii Hanani prophetae verbum Domini factum esset [h. fuit] contra Baasam, et contra domum ejus, et contra omne malum, quod fecerat coram Domino [h. in oculis Domini], ad irritandum eum in operibus manuum suarum, ut fieret sicut domus Jeroboam: ob hanc causam occidit eum [h. propter quod occidisset eum], hoc est, Jeu filium Hanani, prophetam. Anno vicesimo sexto Asa regis Juda, regnavit Ela filius Baasa super Israel in Thersa duobus annis. Et rebellavit contra eum servus suus Zamri, dux mediae partis equitum [h. currum]: erat autem Ela in Thersa bibens et temulentus, in domo Arsa praefecti Thersa. Irruens ergo Zamri, percussit et occidit eum, anno vicesimo septimo Asa regis Juda, et regnavit pro eo. [T. LXVIII.] Cumque regnasset, et sedisset super solium ejus, percussit omnem domum Baasa, et non dereliquit ex eo [ Vulg. ea] mingentem ad parietem, et propinquos et amicos ejus. Delevitque Zamri omnem domum Baasa, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat ad Baasa in manu Jeu prophetae, et propter universa peccata Baasa, et peccata Ela filii ejus, qui peccaverunt, et peccare fecerunt Israel, provocantes Dominum Deum Israel in vanitatibus suis. Reliqua autem sermonum Ela, et omnia quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel? Anno vicesimo septimo Asa regis Juda, regnavit Zamri septem diebus in Thersa: porro exercitus obsidebat Gebbethon urbem Philistinorum. [T. LXIX.] Cumque audisset rebellasse Zamri, et occidisse regem, fecit sibi regem omnis Israel Amri, qui erat princeps militiae super Israel in die illa in castris. Ascendit ergo Amri, et omnis Israel cum eo, de Gebbethon, et obsidebant Thersa. Videns autem Zamri quod expugnanda esset civitas, ingressus est palatium, et succendit secum domum regiam: et mortuus est in peccatis suis, quae peccaverat faciens malum coram Domino [h. in oculis Domini], et ambulans in via Jeroboam, et in peccato ejus, quo fecit peccare Israel. Reliqua autem sermonum Zamri, et insidiarum ejus, et tyrannidis, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel? Tunc divisus est populus Israel in duas partes: media pars populi sequebatur Thebni filium Gineth [ Ms. Geneth], ut constitueret cum regem: et media pars Amri. Praevaluit autem populus qui erat cum Amri, populo qui sequebatur Thebni filium Gineth: mortuusque est Thebni, et regnavit Amri. [T. LXX.] Anno tricesimo primo Asa regis Juda, regnavit Amri super Israel, duodecim annis: in Thersa regnavit sex annis. Emitque montem Samariae a Somer duobus talentis argenti: et aedificavit eum, et vocavit nomen civitatis, quam exstruxerat, nomine Somer domini montis Samariae. Fecit autem Amri malum in conspectu Domini [h. in oculis Domini], et operatus est nequiter super omnes, qui fuerunt ante eum. Ambulavitque in omni via Jeroboam filii Nabat, et in peccatis ejus quibus peccare fecerat Israel: ut irritaret Dominum Deum Israel in vanitatibus suis. Reliqua autem sermonum Amri, et praelia ejus [h. et fortitudo ejus] quae gessit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel? [T. LXXI.] Dormivitque Amri cum patribus suis, et sepultus est in Samaria: regnavitque Ahab filius ejus pro eo. Ahab vero filius Amri regnavit super Israel anno tricesimo octavo Asa regis Juda. Et regnavit Ahab filius Amri super Israel in Samaria viginti et duobus annis [h. viginti et quatuor annis]. Et fecit Ahab filius Amri malum in conspectu Domini, super omnes qui fuerunt ante eum. Nec suffecit ei, ut ambularet in peccatis Jeroboam filii Nabath: insuper duxit uxorem Jezabel [h. Israel] filiam Ethbaal regis Sidoniorum. Et abiit, et servivit Baal, et adoravit eum. Et posuit aram Baal in templo Baal, quod aedificaverat in Samaria, et plantavit lucum: et addidit Ahab in opere suo, irritans Dominum Deum Israel, super omnes reges Israel qui fuerunt ante eum. In diebus ejus aedificavit Ahiel de Beth-El, Jericho: in Abiram primitivo suo [h. primogenito suo] fundavit eam, et in Segub novissimo suo posuit portas ejus: juxta verbum Domini, quod locutus fuerat in manu Josue filii Nun. [T. LXX, Cap. XVII.] Et dixit Elias Thesbites [h. advena] de habitatoribus [h. de advenis] Galaad ad Ahab: Vivit Dominus Deus Israel, in cujus conspectu sto [h. stetit], si erit annis his ros et pluvia, nisi juxta oris mei verba. Et factum est verbum Domini ad eum, dicens: Recede hinc, et vade contra orientem et abscondere in torrente Carith, qui est contra Jordanem, et ibi de torrente bibes: corvisque praecepi, ut pascant te ibi. Abiit ergo, et fecit juxta verbum Domini: cumque abiisset, sedit in torrente Carith, qui est contra Jordanem. [T. LXXIII.] Corvi quoque deferebant ei [ Ms. tacet ei] panem et carnes mane, similiter panem et carnes vesperi, et bibebat de torrente. Post dies autem siccatus est torrens: non enim pluerat super terram. Factus est igitur sermo Domini ad eum, dicens: Surge, et vade in Sarephtha [h. Sarphatha] Sidoniorum, et manebis ibi: praecepi enim ibi mulieri viduae ut pascat te. Surrexit, et abiit in Sarephtha. Cumque venisset ad portam civitatis, apparuit ei mulier vidua colligens ligna, et vocavit eam, dixitque ei: Da mihi paululum aquae in vase, ut bibam. Cumque illa pergeret, ut afferret, clamavit post tergum ejus, dicens: Affer mihi, obsecro, et buccellam panis in manu tua. Quae respondit: Vivit Dominus Deus tuus, quia non habeo panem, nisi quantum pugillus capere potest farinae in hydria, et paululum olei in lecytho: en colligo duo ligna, ut ingrediar et faciam illud mihi et filio meo, ut comedamus et moriamur. [T. LXXIV.] Ad quam Elias ait: Noli timere, sed vade, et fac sicut dixisti: Verumtamen mihi primum fac de ipsa farinula subcineritium panem parvulum, et affer ad me: tibi autem et filio tuo facies postea. Haec autem dicit Dominus Deus Israel: Hydria farinae non deficiet, nec lecythus olei minuetur, usque ad diem, in qua daturus est Dominus pluviam super faciem terrae. Quae abiit, et fecit juxta verbum Eliae: et comedit ipse, et illa, et domus ejus: et ex illa die hydria [h. et domus ejus per dies, hydria] farinae non defecit, et lecythus olei non est imminutus, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat in manu Eliae. [T. LXXV.] Factum est autem post verba [ Vulg. tacent verba] haec, aegrotavit filius mulieris matris familiae, et erat languor ejus fortis nimis [ Ms. et Vulg. tacent ejus; tum Vulg. fortissimus pro fortis nimis], ita ut non remaneret in eo halitus. Dixit ergo ad Eliam: Quid mihi et tibi, vir Dei? ingressus es ad me, ut remorarentur iniquitates meae, et interficeres filium meum? Et ait ad eam [ Vulg. ad. Elias]: Da mihi filium tuum. Tulitque eum de sinu ejus, et portavit in coenaculum, ubi ipse manebat, et posuit super lectulum suum [ Ms. lectum]. Et clamavit ad Dominum, et dixit: Domine Deus meus, etiam ne viduam, apud quam ego utcumque sustentor, afflixisti, ut interficeres filium ejus? Et expandit se, atque mensus est super puerum [h. parvulum] tribus vicibus, clamavitque ad Dominum, et ait: Domine Deus meus, revertatur, oro, anima pueri [h. parvuli] hujus in viscera ejus. Et exaudivit Dominus vocem Eliae: et reversa est anima pueri [h. parvuli] intra eum, et revixit. Tulitque Elias puerum [h. parvulum], et deposuit eum de coenaculo in inferiorem domum, et tradidit matri suae, et ait illi: En vivit filius tuus [h. Vide, vivit filius tuus]. Dixitque mulier ad Eliam: Nunc in isto cognovi, quoniam vir Dei es tu, et verbum Domini in ore tuo verum est [h. non habet]. (T. LXXVI, Cap. XVIII.) Post dies multos verbum Domini factum est ad Eliam, in anno tertio, dicens: Vade, et ostende te Ahab, ut dem pluviam super faciem terrae. Ivit ergo Elias, ut ostenderet se Ahab: erat autem fames vehemens in Samaria. Vocavitque Ahab Abdiam dispensatorem domus suae: Abdias autem timebat Dominum valde. Nam cum interficeret Jezabel [h. Isabel] prophetas Domini, tulit ille centum prophetas, et abscondit eos quinquagenos in speluncis, et pavit eos pane et aqua. Dixit ergo Ahab ad Abdiam: Vade in terram ad universos fontes aquarum, et in cunctas valles, si forte invenire possimus [ Ms. possemus] herbam, et salvare equos et mulos [h. equum et mulum], et non penitus jumenta intereant. Diviseruntque sibi regiones [h. terram], ut circumirent eas [h. eam]: Ahab ibat per viam unam, et Abdias per viam alteram seorsum [h. per viam unam solus, et Abdias per viam alteram seorsum solus]. [T. LXXVI.] Cumque esset Abdias in via, occurrit ei Elias: qui cum cognovisset eum, cecidit super faciem suam, et ait: Num tu es, domine mi, Elias? Cui ille respondit: Ego. Vade, et dic domino tuo: Adest Elias. Et ille, quid, inquit, peccavi, quoniam tradis me servum tuum in manu Ahab, ut interficiat me? Vivit Dominus Deus tuus [ Vulg. ad. quia], non est gens aut regnum, quo non miserit dominus meus te requirens: et respondentibus cunctis: Non est hic: adjuravit regna singula et gentes, eo quod minime reperireris. Et nunc, tu dicis mihi: Vade, et dic domino tuo: Adest Elias. Cumque recessero a te, Spiritus Domini asportabit te in locum quem ego ignoro, et ingressus nuntiabo Ahab, et non inveniens te, interficiet me: servus autem tuus timet Dominum ab infantia sua. Numquid non indicatum est tibi domino meo, quid fecerim cum interficeret Jezabel prophetas Domini, quod absconderim de prophetis Domini centum viros, quinquagenos et [h. non habet] quinquagenos in speluncis, et paverim eos pane et aqua? Et nunc tu dicis: Vade, et dic domino tuo: Adest Elias: ut interficiat me? Et dixit Elias: Vivit Dominus exercituum, ante cujus vultum sto [h. steti ], quia hodie apparebo ei. Abiit ergo Abdias in occursum Ahab, et indicavit ei. Venitque Ahab in occursum Eliae. [T. LXXVIII.] Et cum vidisset eum, ait: Tune es ille, qui conturbas [h. conturbans ] Israel? Et ille ait: Non turbavi [ Vulg. ad. ego] Israel, sed tu, et domus patris tui, qui dereliquistis mandata Domini, et secuti estis Baalim. Verumtamen nunc mitte, et congrega ad me universum Israel in monte Carmeli, et prophetas Baal quadringentos quinquaginta, prophetasque lucorum quadringentos, qui comedunt de mensa Jesabel. Misit Ahab ad omnes filios Israel, et congregavit prophetas in monte Carmeli. [T. XXIX.] Accedens autem Elias ad omnem populum, ait: Usquequo claudicatis in duas partes? si Dominus est Deus, sequimini eum: si autem Baal, sequimini illum. Et non respondit ei populus verbum. Et ait rursus Elias ad populum: Ego remansi propheta Domini solus: prophetae autem Baal quadringenti quinquaginta viri sunt. Dentur nobis duo boves, et illi eligant [ Vulg. ad. sibi] bovem unum, et in frusta caedentes, ponant super ligna, ignem autem non supponant: et ego faciam bovem alterum, et imponam super ligna, ignem autem non supponam. Invocate nomina deorum vestrorum [h. In nomine deorum vestrorum], et ego invocabo nomen Domini [ Vulg. ad. mei]: et Deus qui exaudierit per ignem, ipse sit Deus. Respondens omnis populus ait: Optima propositio [h. bonum verbum]. Dixit ergo Elias prophetis Baal: Eligite vobis bovem unum et facite primi, quia vos plures estis: et invocate nomina deorum vestrorum [h. In nomine deorum vestrorum ], ignemque non supponatis. Qui cum tulissent bovem, quem dederat eis, fecerunt: et invocabant nomen Baal de mane usque ad meridiem, dicentes: Baal, exaudi nos. Et non erat vox, nec qui responderet: transiliebantque altare quod fecerant. Cumque esset jam meridies, illudebat eis Elias, dicens: Clamate voce majore: Deus enim est, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut exercitetur. Clamabant ergo voce magna, et incidebant se juxta ritum suum cultris et lanceolis, donec perfunderentur sanguine. Postquam autem transiit meridies, et illis prophetantibus, venerat tempus quo sacrificium offerri solet, nec audiebatur vox, neque aliquis respondebat, nec attendebat orantes: dixit Elias omni populo: Venite ad me. Et accedente ad se populo, curavit altare Domini, quod destructum fuerat. Et tulit duodecim lapides juxta numerum tribuum filiorum Jacob, ad quem factus est sermo Domini, dicens: Israel erit nomen tuum. Et aedificavit de lapidibus altare in nomine Domini: fecitque aquaeductum, quasi per duas aratiunculas in circuitu altaris, et composuit ligna: divisitque bovem per membra, et posuit super ligna, et ait: Implete quatuor hydrias aqua, et fundite super holocaustum et super ligna. Rursumque dixit: Etiam secundo hoc facite. Qui cum fecissent et secundo, ait: Etiam tertio idipsum facite. Feceruntque et tertio, et currebant aquae circa altare, et fossa aquaeductus repleta est. Cumque jam tempus esset ut offerretur holocaustum, accedens Elias propheta, ait: Domine Deus Abraham, Isaac et Israel, hodie ostende quia tu es Deus Israel [h. in Israel], et ego servus tuus, et juxta praeceptum [h. verbum] tuum feci omnia verba haec. Exaudi me, Domine, exaudi me, ut discat populus iste quia tu es Dominus Deus, et tu convertisti cor eorum iterum [h. retrorsum]. Cecidit autem ignis Domini, et voravit holocaustum, et ligna, et lapides, pulverem quoque, et aquam, quae erat in aquaeductu lambens. [T. LXXX.] Quod cum vidisset omnis populus, cecidit in faciem suam, et ait: Dominus ipse est Deus, Dominus ipse est Deus. Dixitque Elias ad eos: Apprehendite prophetas Baal, et ne unus quidem effugiat [ Ms. fugiat] ex eis. Quos cum comprehendissent, duxit [h. depo suit] eos Elias ad torrentem Cison, et interfecit eos ibi. Et ait Elias ad Ahab: Ascende, et comede, et bibe; quia sonus multae pluviae est [T. LXXXI.] Ascendit Ahab ut comederet et biberet; Elias autem ascendit in verticem Carmeli, et pronus in terram posuit faciem [ Vulg. addunt suam] inter genua sua, et dixit ad puerum suum: Ascende et prospice contra mare. Qui cum ascendisset, et contemplatus esset, ait: Non est quidquam. Et rursum ait illi: Revertere septem vicibus. In septima autem vice, ecce nubecula parva quasi vestigium hominis [h. vola viri] ascendebat de mari. Qui ait: Ascende, et dic Ahab: Junge [ Vulg. addunt currum tuum] et descende, ne occupet te pluvia. Cumque se verteret huc atque illuc, ecce coeli contenebrati sunt, et nubes [h. nubibus], et ventus, et facta est pluvia grandis. Ascendens itaque Ahab abiit in Jezrael: et manus Domini facta est super Eliam, accinctisque lumbis currebat ante Ahab, donec veniret in Jezrael. [Cap. XIX.] Nuntiavit autem Ahab Jezabel omnia, quae fecerat Elias, et quomodo occidisset universos prophetas gladio. Misitque Jezabel nuntium ad Eliam, dicens: Haec mihi faciant dii, et haec addant, nisi hac hora cras posuero animam tuam sicut animam unius ex illis. [T. LXXXII.] Timuit ergo Elias, et surgens abiit quocumque eum ferebat voluntas: venitque in Ber-Sabee [h. timuit ergo Helias . . . . . . . et surgens . . . . et venit in Bersabee] Juda, et dimisit ibi puerum suum, et perrexit in desertum, viam unius diei. Cumque venisset, et sederet subter unam juniperum, petivit animae suae, ut moreretur, et ait: Suffecit mihi, Domine, tolle animam meam: neque enim melior sum, quam patres mei. Projecitque se, et obdormivit sub umbra juniperi [h. subter unam juniperum]; et ecce angelus Domini tetigit eum, et dixit illi: Surge, et comede. Et respexit, et ecce ad caput suum subcinericius panis, et vas aquae: comedit ergo, et bibit, et rursum obdormivit: reversusque est angelus Domini secundo, et tetigit eum, dixitque illi: Surge, comede: grandis enim tibi restat via. [T. LXXXIII.] Qui cum surrexisset, comedit et bibit, et ambulavit in fortitudine cibi illius, quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb. Cumque venisset illuc, mansit in spelunca, et ecce sermo Domini ad eum, dixitque illi: Quid hic agis, Elia? At ille respondit: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel, altaria tua destruxerunt, et prophetas tuos occiderunt gladio, et derelictus sum ego solus, et quaerunt animam meam, ut auferant eam. Et ait ei: Egredere et sta in monte coram Domino, et ecce Dominus transit, et spiritus grandis et fortis subvertens montes, et conterens petras ante Dominum: non in spiritu Dominus. Et post spiritum commotio: non in commotione Dominus. Et post commotionem ignis: non in igne Dominus. Et post ignem sibilus aurae tenuis. Quod cum audisset Elias, operuit vultum suum pallio, et egressus stetit in ostio speluncae, et ecce vox ad eum dicens: Quid hic agis, Elia? Et ille respondit: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum: quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel: altaria tua destruxerunt, et prophetas tuos occiderunt gladio, et derelictus sum ego solus, et quaerunt animam meam, ut auferant eam. [T. XXXIV.] Et ait Dominus ad eum: Vade, et [ Ms. tacet et] revertere in viam tuam per desertum in Damascum: cumque perveneris [ Vulg. addunt illuc], unges Azael regem super Syriam, et Jeu filium Namsi unges regem super Israel; Elisaeum autem filium Saphat, qui est de Abelmaula, unges prophetam pro te. Et erit, quicumque fugerit gladium Azael, occidet eum Jeu, et quicumque [ Ms. qui] fugerit gladium Jeu, interficiet eum Elisaeus. Et derelinquam mihi in Israel septem millia universorum genua, quae non sunt incurvata Baal, et omne os, quod non adoravit eum [h. et omne os quod non est osculatum eum] osculans manum. [T. LXXXV.] Profectus ergo inde [ Vulg. addunt Elias] reperit Elisaeum filium Saphat, arantem in duodecim jugis boum, et ipse in duodecim arantibus unus erat: cumque venisset Elias ad eum, misit pallium suum super illum. Qui statim, relictis bobus, cucurrit post Eliam, et ait: Osculer, oro [ Ms. addit te], patrem meum et matrem meam, et sic sequar te. Dixitque ei: Vade, et revertere, quod enim meum erat, feci tibi. [T. LXXXVI.] Reversus autem ab eo, tulit par boum, et mactavit illud, et in aratro boum [h. in vasis boum] coxit carnes, et dedit populo, et comederunt; consurgensque abiit, et secutus est Eliam, et ministrabat ei. [Cap. XX.] Porro Benadad, rex Syriae, congregavit omnem exercitum suum, et triginta duos reges secum, et equos, et currus, et ascendens pugnabat contra Samariam, et obsidebat eam. Mittensque nuntios ad Ahab regem Israel in civitatem, ait: Haec dicit Benadad: Argentum tuum et aurum tuum meum est, et uxores tuae, et filii tui optimi, mei sunt. Responditque rex Israel: Juxta verbum tuum, domine mi rex, tuus sum ego, et omnia mea. Revertentesque nuntii, dixerunt: Haec dicit Benadad, qui misit nos ad te: Argentum tuum, et aurum tuum, et uxores tuas, et filios tuos dabis mihi. Cras igitur hac eadem hora mittam servos meos ad te, et scrutabuntur domum tuam, et domum servorum tuorum, et omne quod eis placuerit, ponent [h. et omne concupiscibile oculorum tuorum ponent] in manibus suis, et auferent. Vocavit autem rex Israel omnes seniores terrae, et ait: Animadvertite, et videte, quoniam insidietur nobis. Misit enim ad me pro uxoribus meis, et filiis et pro argento et auro, et non abnui. Dixeruntque omnes majores natu, et universus populus, ad eum: Non audias, neque acquiescas illi [h. non habet]. Respondit itaque nuntiis Benadad: Dicite Domino meo regi: Omnia propter quae misisti ad servum tuum in initio, faciam: hanc autem rem facere non possum. Reversique nuntii retulerunt ei. Qui remisit, et ait: Haec faciant mihi dii, et haec addant, si suffecerit pulvis Samariae pugillis omnis populi, qui sequitur me [ Ms. sequuntur]. Et respondens rex Israel, ait: Dicite ei [h. non habet]: Ne glorietur accinctus aeque ut discinctus. Factum est autem, cum audisset [ Vulg. addunt Benadad] verbum istud, bibebat ipse et reges in umbraculis, et ait servis suis: Circumdate civitatem. Et circumdederunt eam. [T. LXXXVII.] Et ecce propheta unus accedens ad Ahab regem Israel, ait ei: Haec dicit Dominus: Certe vidisti omnem multitudinem hanc nimiam? ecce, ego tradam eam in manu tua hodie: ut scias quia ego sum Dominus. Et ait Ahab: Per quem? Dixitque ei: Haec dicit Dominus: Per pedissequos pedisequos [h. per pueros] principum provinciarum. Et ait: Quis incipiet praeliari? Et ille dixit: Tu. Recensuit ergo pueros principum provinciarum, et reperit numerum ducentorum triginta duorum: et post eos recensuit populum, omnes filios Israel, septem millia, et egressi sunt meridie. Benadad autem bibebat temulentus in umbraculo suo [h. in umbraculis], et reges triginta duo cum eo, qui ad auxilium ejus venerant. Egressi sunt autem pueri principum provinciarum in prima fronte [h. in primis]. Misit itaque Benadad, qui nuntiaverunt ei, dicentes: Viri egressi sunt de Samaria. At ille: Sive, ait, pro pace veniunt, apprehendite eos vivos: sive ut praelientur, vivos eos capite. Egressi sunt ergo pueri principum provinciarum, ac reliquus exercitus sequebatur [h. qui sequebatur eos]: et percussit unusquisque virum, qui contra se veniebat [ Ms. venerat], fugeruntque Syri, et persecutus est eos Israel. Fugit quoque Benadad rex Syriae in equo cum equitibus. Necnon egressus rex Israel percussit equos et currus, et percussit Syriam plaga magna. [T. LXXXVIII.] Accedens autem propheta ad regem Israel, dixit ei: Vade, et confortare, et scito, et vide quid facias: sequenti enim anno rex Syriae ascendet contra te. Servi vero regis Syriae dixerunt ei: Dii montium sunt dii eorum, ideo superaverunt nos; sed melius est, ut pugnemus contra eos in campestribus, et obtinebimus eos. Tu ergo verbum hoc fac: Amove reges singulos ab exercitu suo [ Vulg. tuo], et pone principes pro eis, et instaura numerum militum, qui ceciderunt de tuis, et equos secundum equos pristinos, et currus secundum currus quos ante habuisti, et pugnabimus contra eos in campestribus, et videbis quod obtinebimus eos. [h. Et audivit vocem eorum. ] Credidit consilio eorum, et fecit ita. Igitur postquam annus transierat, recensuit Benadad Syros, et ascendit in Aphec, ut pugnaret contra Israel. Porro filii Israel recensiti sunt, et acceptis cibariis, profecti ex adverso, castraque metati sunt contra eos, quasi duo parvi greges caprarum: Syri autem repleverunt terram. Et accedens [ Ms. et Vulg. addunt unus] vir Dei, dixit ad regem Israel: Haec dicit Dominus: Quia dixerunt Syri: Deus montium est Dominus, et non est Deus vallium: dabo omnem multitudinem grandem hanc in manu tua, et scietis quia ego Dominus. Dirigebant septem diebus ex adverso hi atque illi acies; septima autem die commissum est bellum, percusseruntque filii Israel de Syris centum millia peditum in die una. Fugerunt autem qui remanserant in Aphec, in civitatem, et cecidit murus super viginti septem millia hominum [h. virorum], qui remanserant. Porro Benadad fugiens ingressus est civitatem, in cubiculum quod erat intra cubiculum. Dixeruntque ei servi sui: Ecce, audivimus quod reges domus Israel clementes sint: ponamus itaque saccos in lumbis nostris, et funiculos in capitibus nostris, et egrediamur ad regem Israel: forsitan salvabit animas nostras [h. animam tuam ]. Accinxerunt saccis lumbos suos, et posuerunt funes in capitibus suis [ Ms. tacet suis], veneruntque ad regem Israel, et dixerunt: Servus tuus Benadad dicit: Vivat, oro te [h. non habet], anima mea. Et ille ait: Si adhuc vivit, frater meus est. Quod acceperunt viri pro omine, et festinanter [ Ms. festinantes] rapuerunt verbum ex ore ejus, atque dixerunt: Frater tuus Benadad. Et dixit eis [h. non habet]: Ite, et adducite eum [ Vulg. addunt ad me). Egressus est ergo ad eum Benadad, et levavit eum in currum suum [h. non habet]. Qui dixit ei: Civitates, quas tulit pater meus a patre tuo, reddam, et plateas fac tibi in Damasco, sicut fecit pater meus in Samaria, et ego foederatus recedam a te. Pepigit ergo foedus, et dimisit [h. et ego cum foedere remittam te. Et pepigit foedus et misit] eum. [T. LXXXIX.] Tunc vir quidam de filiis prophetarum dixit ad socium suum in sermone Domini: Percute me. At ille noluit percutere [h. percutere eum]. Cui ait: Quia noluisti audire vocem Domini, ecce recedes a me, et percutiet te leo. Cumque paululum recessisset ab eo, invenit eum leo, atque percussit. Sed et alterum inveniens virum, dixit ad eum: Percute me. Qui percussit eum, et vulneravit. [T. XC.] Abiit ergo propheta, et occurrit regi in via, et mutavit aspersione pulveris os et oculos suos. Cumque rex transisset, clamavit ad regem, et ait: Servus tuus egressus est ad praeliandum cominus, cumque fugisset vir unus, adduxit eum quidam ad me, et ait: Custodi virum istum; quia si lapsus fuerit, erit anima tua pro anima ejus, aut talentum argenti appendes. Dum autem ego turbatus huc illucque me verterem, subito non comparuit. Et ait rex Israel ad eum: Hoc est judicium tuum, quod ipse decrevisti. At ille statim abstersit [ Al. abstergit] pulverem de facie sua, et cognovit eum rex Israel, quod esset de prophetis. Qui ait ad eum: [T. XCI.] Haec dicit Dominus: Quia dimisisti virum dignum morte de manu tua, erit anima tua pro anima ejus, et populus tuus pro populo ejus. Reversus est igitur rex Israel in domum suam, audire contemnens, et furibundus, venit in Samariam. [T. XCII, Cap. XXI.] Post verba autem haec [ Vulg. ad. tempore illo] vinea erat Naboth Jezraelitae, qui erat in Jezrael, juxta palatium Ahab regis Samariae. Locutus est ergo Ahab ad Naboth, dicens: Da mihi vineam tuam, ut faciam mihi hortum olerum, quia vicina est, et prope domum meam, daboque tibi pro ea vineam meliorem, aut si tibi commodius putas, argenti pretium, quanto digna est. Cui respondit Naboth: Propitius mihi sit Dominus [h. Absit a me a Domino], ne dem haereditatem patrum meorum tibi. Venit ergo Ahab in domum suam indignans, et frendens super verbo, quod locutus fuerat ad eum Naboth Jezraelites, dicens: Non do tibi haereditatem patrum meorum. Et projiciens se in lectulum suum, avertit faciem suam, et non comedit panem. Ingressa est autem ad eum Jezabel uxor sua, dixitque ei: Quid est hoc, unde anima tua contristata est? et quare non comedis panem? Qui respondit ei: Locutus sum Naboth Jezraelitae, et dixi ei [ Al. dixit]: Da mihi vineam tuam, accepta pecunia: aut, si tibi placet, dabo tibi vineam [ Vulg. addunt meliorem] pro ea. Et ille ait: Non dabo [ Ms. do] tibi vineam meam. [T. XCIII.] Dixit ergo ad eum Jezabel uxor ejus: Grandis auctoritatis es, et bene regis regnum Israel. Surge, et comede panem, et aequo animo esto, ego dabo tibi vineam Naboth Jezraelitae. Scripsit itaque litteras [h. libros] ex nomine Ahab, et signavit eas annulo ejus, et misit ad majores natu et ad optimates, qui erant in civitate ejus, et habitabant cum Naboth. Litterarum [h. librorum] autem erat ista sententia: Praedicare jejunium, et sedere facite Naboth inter primos populi, et submittite duos viros filios Belial contra eum, et falsum [h. non habet] testimonium dicant: Benedixit Deum et regem, et educite eum, et lapidate, sicque moriatur. Fecerunt ergo cives ejus majores natu et optimates, qui habitabant cum eo in urbe, sicut praeceperat eis Jezabel, et sicut scriptum erat in litteris [h. in libris], quas miserat ad eos: praedicaverunt jejunium, et sedere fecerunt Naboth inter primos populi. Et adductis duobus viris filiis diaboli [h. Belial], fecerunt eos sedere contra eum: at illi, scilicet ut [ Ms. tacet ut] viri diabolici [h. Belial], dixerunt contra eum testimonium coram multitudine [h. coram populo ]. Benedixit Naboth Deo et regi, quam ob rem eduxerunt eum extra civitatem, et lapidibus interfecerunt. Miseruntque ad Jezabel, dicentes: Lapidatus est Naboth, et mortuus est. Factum est autem, cum audisset Jezabel lapidatum Naboth, et mortuum, locuta est Ahab: Surge et posside vineam Naboth Jezraelitae, qui noluit tibi acquiescere, et dare eam, accepta pecunia: non enim vivit Naboth, sed mortuus est. Quod cum audisset Ahab, mortuum videlicet Naboth, surrexit, et descendebat in vineam Naboth Jezraelitae, ut possideret eam. [T. XCIV.] Factus est igitur sermo Domini ad Eliam Thesbiten, dicens: Surge, descende in occursum Ahab regis Israel, qui est in Samaria: ecce ad vineam Naboth descendit, ut possideat eam, et loqueris ad eum, dicens: Haec dicit Dominus: Occidisti, insuper et possedisti. Et post haec addes: Haec dicit Dominus: In loco in quo linxerunt canes sanguinem Naboth, lambent tuum quoque sanguinem. Et ait Ahab ad Eliam: Num invenisti me [ Vulg. inimicum tibi], inimice meus? Qui dixit ei: Inveni, eo quod venumdatus sis, ut faceres malum in conspectu Domini [h. in oculis]. Ecce ego inducam super te malum, et demetam [h. auferam] posteriora tua, et interficiam de Ahab mingentem ad parietem, et clausum et ultimum [h. derelictum] in Israel. Et dabo domum tuam sicut domum Jeroboam filii Nabat, et sicut domum Baasa filii Ahia: quia egisti, ut me ad iracundiam provocares, et peccare fecisti Israel. [T. XCV.] Sed et de Jezabel locutus est Dominus, dicens: Canes comedent Jezabel in agro Jezrael. Si mortuus fuerit Ahab [h. qui mortuus fuerit de Ahab] in civitate, comedent eum canes: si autem [h. qui autem] mortuus fuerit in agro, comedent eum volucres coeli. Igitur non fuit alter talis ut Ahab, qui venumdatus est, ut faceret malum in conspectu Domini [h. in oculis Domini]: concitavit enim eum Jezabel uxor sua, et abominabilis factus [ Ms. effectus] est, intantum ut sequeretur idola [h. sordes], quae fecerant Amorrhaei, quos consumpsit Dominus a facie filiorum Israel. [T. XCVI] Itaque cum audisset Ahab sermones istos, scidit vestimenta sua [ Ms. vestem suam], et operuit cilicio carnem suam, jejunavitque et dormivit in sacco, et ambulavit demisso capite. Et factus est sermo Domini ad Eliam Thesbiten, dicens: Nonne vidisti humiliatum Ahab coram me? quia igitur humiliatus est mei causa, non inducam malum in diebus ejus, sed in diebus filii sui inferam malum domui ejus. [Cap. XXII.] Transierunt igitur tres anni absque bello inter Syriam et Israel. In anno autem tertio, descendit Josaphat rex Juda ad regem Israel. (Dixitque rex Israel ad servos suos: Ignoratis quod nostra sit Ramoth [ Ms. Ramath] Galaad, et negligimus tollere eam de manu regis Syriae?) Et ait ad Josaphat: Veniesne mecum ad praeliandum in Ramoth Galaad? [T. XCVII.] Dixitque Josaphat ad regem Israel: Sicut ego sum, ita et tu: populus meus, et populus tuus unum sunt, et equites mei [ Ms. addit et], equites tui. Dixitque Josaphat ad regem Israel: Quaere, oro te [h. non habet] hodie sermonem Domini. Congregavit ergo rex Israel prophetas, quadringentos circiter viros, et ait ad eos: Ire debeo in Ramoth Galaad ad bellandum, an quiescere? Qui responderunt: Ascende, et dabit [ Vulg. addunt eam] Dominus in manu regis. Dixit autem Josaphat: Non est hic propheta Domini quispiam, ut interrogemus per eum? Et ait rex Israel ad Josaphat: Remansit vir unus, per quem possemus [ Ms. possimus] interrogare Dominum: sed ego odi eum, quia non prophetat mihi bonum, sed malum, Michaeas filius Jemla. Cui Josaphat ait: Ne loquaris ita, rex. [T. XCVIII.] Vocavit ergo rex Israel eunuchum quemdam, et dixit ei: Festina adducere Michaeam filium Jemla. Rex autem Israel et Josaphat, rex Juda, sedebat unusquisque in solio suo, vestiti cultu regio, in area juxta ostium portae Samariae, et universi prophetae prophetabant in conspectu eorum. [T. XCIX.] Fecit quoque sibi Sedecias filius Chanana [ Ms. Chanaam] cornua ferrea, et ait: Haec dicit Dominus: His ventilabis Syriam, donec deleas eam [h. consumas]: omnesque prophetae similiter prophetabant, dicentes: Ascende in Ramoth Galaad, et vade prospere, et tradet Dominus in manus regis. Nuntius vero, qui ierat, ut vocaret Michaeam, locutus est ad eum, dicens: Ecce sermones prophetarum ore uno bona regi praedicant, sit ergo et sermo tuus similis eorum, et loquere bona. Cui Michaeas ait: Vivit Dominus, quia quodcumque dixerit mihi Dominus, hoc loquar. Venit itaque ad regem, et ait illi rex: Michaea, ire debemus in Ramoth Galaad ad praeliandum, an cessare? Cui ille respondit: Ascende, et vade prospere, et tradet [ Vulg. addunt eam] Dominus in manus regis. Dixit autem rex ad eum: Iterum atque iterum adjuro te, ut non loquaris [h. Quot vicibus interrogabo te, ut non loquaris?] mihi nisi quod verum est, in nomine Domini. Et ille ait: Vidi cunctum Israel dispersum in montibus, quasi oves non habentes pastorem, et ait Dominus: Non habent dominum [h. dominos] isti: revertatur unusquisque in domum suam in pace. [T. C.] Dixit ergo rex Israel ad Josaphat: Numquid non dixi tibi, quia non prophetat mihi bonum, sed semper malum? Ille vero addens, ait: Propterea audi sermonem Domini: Vidi Dominum sedentem super solium suum, et omnem exercitum coeli assistentem ei a dextris et a sinistris, et ait Dominus: Quis decipiet Ahab regem Israel [h. non habet], ut ascendat, et cadat in Ramoth Galaad? Et dixit unus verba hujuscemodi, et alius aliter. Egressus est autem spiritus, et stetit coram Domino, et ait: Ego decipiam illum. Cui locutus est Dominus: In quo? Et ille ait: [T. CI.] Egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. Et dixit Dominus [h. non habet]: Decipies, et praevalebis: egredere, et fac ita. Nunc igitur ecce dedit Dominus spiritum mendacii in ore omnium prophetarum tuorum, qui hic sunt, et Dominus locutus est contra te malum. [T. CII.] Accessit autem Sedecias filius Chanana, et percussit Michaeam in maxillam, et dixit: Mene ergo dimisit spiritus Domini, et locutus est tibi? Et ait Michaeas: Visurus es in die illa, quando ingredieris cubiculum, intra cubiculum ut abscondaris. Et ait rex Israel: Tollite Michaeam, et maneat apud Amon principem civitatis, et apud Joas filium Amalech, et dicite eis: Haec dicit rex: Mittite virum [h. non habet] istum in carcerem, et sustentate eum pane tribulationis et aqua angustiae, donec revertar [ Ms. revertor] in pace. Dixitque Michaeas: Si reversus fueris in pace, non est locutus Dominus in me. Et ait: Audite, populi omnes. Ascendit itaque rex Israel, et Josaphat rex Juda, in Ramoth Galaad. Dixit itaque rex Israel ad Josaphat: Sume arma, et ingredere praelium, et induere vestibus tuis. Porro rex Israel mutavit habitum [ Vulg. addunt suum], et ingressus est bellum. Rex autem Syriae praeceperat principibus curruum triginta duobus, dicens: Non pugnabitis contra minorem et majorem quempiam, nisi contra regem Israel solum. Cum ergo vidissent principes curruum Josaphat, suspicati sunt quod ipse esset rex Israel, et impetu facto pugnabant contra eum, et exclamavit Josaphat. Intellexeruntque principes curruum quod non esset rex Israel, et cessaverunt ab eo. [T. CIII.] Unus [ Vulg. vir] autem quidam tetendit arcum, in incertum sagittam dirigens, et casu percussit regem Israel inter pulmonem et stomachum [h. inter scapulas]. At ille dixit aurigae suo: Verte manum tuam, et ejice me de exercitu, quia graviter vulneratus sum. Commissum est ergo praelium in die illa, et rex Israel stabat in curru suo contra Syros, et mortuus est vesperi: fluebat autem sanguis plagae in sinum currus, et praeco personuit in universo exercitu antequam sol occumberet, dicens: Unusquisque revertatur in civitatem suam [ Ms. et Vulg. tacent suam], et in terram suam [h. in castris dum sol occumberet, dicens: Vir in civitatem suam, et in terram suam ]. Mortuus est autem rex, et perlatus est Samariam, sepelieruntque regem in Samariam, et laverunt currum ejus in piscina Samariae, et linxerunt canes sanguinem ejus, et habenas laverunt, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat. Reliqua vero sermonum Ahab, et universa quae fecit, et domus eburneae quam aedificavit, cunctarumque urbium quas exstruxit, nonne haec scripta sunt in libro sermonum dierum regum Israel? [T. CIV. Dormivit ergo Ahab cum patribus suis, et regnavit Ohozias [h. Ahazias] filius ejus pro eo. [T. CV.] Josaphat vero filius Asa regnare coeperat super Judam anno quarto Ahab regis Israel. Triginta quinque annorum erat cum regnare coepisset, et viginti quinque [h. a . . . . ] annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Azuba filia Salai [ Ms. Salaai]. Et ambulavit in omni via Asa patris sui, et non declinavit ex ea: fecitque quod rectum erat in conspectu Domini [h. in oculis]. Verumtamen excelsa non abstulit: adhuc enim populus sacrificabat, et adolebat incensum in excelsis. Pacemque habuit Josaphat cum rege Israel. Reliqua autem verborum Josaphat, et opera ejus, quae gessit, et praelia [h. fortitudo], nonne haec scripta sunt in libro verborum dierum regum Juda? Sed et reliquias effeminatorum, qui remanserant in diebus Asa patris ejus, abstulit de terra. Nec erat tunc rex constitutus in Edom. Rex vero [h. non habet] Josaphat fecerat classes in mari [h. Tharsis], quae navigarent in Ophir propter aurum: et ire non potuerunt, quia confractae sunt in Asion-Gaber. Tunc ait Ohozias [h. Ahazias] filius Ahab ad Josaphat: Vadant servi mei cum servis tuis in navibus. Et noluit Josaphat. [T. CVI.] Dormivitque Josaphat cum patribus suis, et sepultus est cum eis in civitate David patris sui: regnavitque Joram filius ejus pro eo. Ohozias autem filius Ahab regnare coeperat super [h. regna verat super] Israel in Samaria, anno septimo decimo Josaphat regis Juda, regnavitque super Israel duobus annis. Et fecit malum in conspectu Domini, et ambulavit in via patris sui et matris suae, et in viam Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel. Servivit quoque Baal, et adoravit eum, et irritavit Dominum Deum Israel, juxta omnia quae fecerat pater ejus. MALACHIM LIBER SECUNDUS. [T. CVII, Cap. I.] Praevaricatus est autem Moab in Israel, postquam mortuus est Ahab. Ceciditque Ohozias [h. Ahazias] per cancellos coenaculi sui, quod habebat in Samaria, et aegrotavit: misitque nuntios, dicens ad eos: Ite, consulite Beelzebub deum Accaron, utrum vivere queam de infirmitate mea hac. Angelus autem Domini locutus est ad Eliam Thesbitem [ Vulg. add. dicens]: Surge, ascende in occursum nuntiorum regis Samariae, et dices ad eos: Numquid non est Deus in Israel ut eatis ad consulendum Beelzebub deum Accaron? [T. CVIII.] Quam ob rem haec dicit Dominus: De lectulo, super quem ascendisti, non descendes, sed morte morieris. Et abiit Elias. Reversique sunt nuntii ad Ohoziam [h. Ahaziam]. Qui dixit eis: Quare reversi estis? At illi responderunt ei: Vir occurrit nobis, et dixit ad nos: Ite, revertimini ad regem, qui misit vos, et dicetis ei: Haec dicit Dominus: Numquid quia non erat Deus in Israel, mittis [ Ms. mittes] ut consulatur Beelzebub deus Accaron? Idcirco de lectulo, super quem ascendisti, non descendes, sed morte morieris. Qui dixit eis: Cujus figurae et habitus est vir ille, qui occurrit vobis, et locutus est verba haec? At illi dixerunt: Vir pilosus [h. capillosus], et zona pellicea accinctus [ Ms. adcinctis] renibus. Qui ait: Elias Thesbites est. Misitque ad eum quinquagenario principem, et quinquaginta, qui erant cum eo. Qui ascendit ad eum: sedentique in vertice montis, ait: Homo Dei [h. vir Dei], rex praecepit, ut descendas. Respondensque Elias, dixit quinquaginerio: Si homo Dei [h. vir] sum [h. non habet] ego [ Ms. tacet ego], descendat ignis de coelo, et devoret te, et quinquaginta tuos. Descendit itaque ignis de coelo, et devoravit eum, et quinquaginta, qui erant cum eo. Rursumque misit ad eum principem quinquagenarium alterum, et quinquaginta cum eo. Qui locutus est [ Ms. locuti sunt] illi: Homo Dei [h. vir Dei], haec dicit rex: Festina, descende. Respondens Elias ait: Si homo Dei ego [h. vir Dei ego] sum, descendat ignis de coelo, et devoret te, et quinquaginta tuos. Descendit ergo ignis Dei [ Vulg. tacent Dei] de coelo, et devoravit illum, et quinquaginta ejus. [T. CIX.] Iterum misit principem quinquagenarium tertium, et quinquaginta, qui erant cum eo. Qui cum venisset, curvavit genua contra Eliam, et precatus est eum, et ait: Homo Dei [h. vir Dei], noli despicere animam meam, et animam servorum tuorum, qui mecum sunt. Ecce descendit ignis de coelo, et devoravit duos principes quinquagenarios primos, et quinquagenos qui cum eis erant: sed nunc obsecro ut miserearis animae meae. Locutus est autem Angelus Domini ad Eliam, dicens [h. non habet]: Descende cum eo, ne timeas. Surrexit igitur, et descendit cum eo ad regem, et locutus est ei: [T. CX.] Haec dicit Dominus: Quia misisti nuntios ad consulendum Beelzebub deum Accaron, quasi non esset Deus in Israel a quo posses interrogare sermonem, ideo de lectulo, super quem ascendisti non descendes, sed morte morieris. Mortuus est ergo juxta sermonem Domini, quem locutus est Elias, et regnavit Joram frater ejus [h. non habet] pro eo, anno secundo Joram filii Josaphat regis Judae: non enim habebat filium. Reliqua autem verborum Ohoziae [h. Ahaziae], quae operatus est, nonne haec scripta sunt in libro sermonum dierum regum Israel? [T. CXI, Cap. II.] Factum est autem, cum levare vellet Dominus Eliam per turbinem in coelum, ibant Elias et Elisaeus de Galgalis. Dixitque Elias ad Elisaeum: Sede hic, quia Dominus misit me usque Beth-El. Cui ait Elisaeus: Vivit Dominus, et vivit anima tua, quia non derelinquam te. Cumque descendissent [ Ms. descendisset] Beth-El, egressi sunt filii prophetarum, qui erant Beth-El, ad Elisaeum, et dixerunt ei: Numquid nosti quia hodie Dominus tollet [ Ms. tollat] dominum tuum a te? Qui respondit: Et ego novi: silete. Dixit autem Elias ad Elisaeum: Sede hic, quia Dominus misit me in Jericho. Et ille ait: Vivit Dominus, et vivit anima tua, quia non derelinquam te. Cumque venissent Jericho, accesserunt filii prophetarum, qui erant in Jericho, ad Elisaeum, et dixerunt ei: Numquid nosti, quia hodie Dominus tollet dominum tuum a te? Et ait: Et ego novi: silete. Dixit autem ei Elias: Sede hic, quia Dominus misit me [ Vulg. ad. usque] ad Jordanem. Qui ait: Vivit Dominus, et vivit anima tua, quia non derelinquam te. Ierunt igitur ambo pariter, et quinquaginta viri de filiis prophetarum secuti sunt [ Vulg. ad. eos], qui et steterunt e contra longe: illi autem ambo stabant super Jordanem. [T. CXII.] Tulitque Elias pallium suum, et involvit illud, et percussit aquas, quae divisae sunt in utramque partem, et transierunt ambo per siccum. Cumque transissent, Elias dixit ad Elisaeum: Postula quod vis, ut faciam tibi, antequam tollar a te [h. postula quod faciam tibi antequam tollar a te]. Dixitque Elisaeus: Obsecro, ut fiat duplex spiritus tuus in me. Qui respondit: Rem difficilem postulasti: attamen si videris me, quando tollar a te, erit tibi quod petisti [h. me tolli a te, erit quod petisti]: si autem non videris, non erit. Cumque pergerent, et incedentes sermocinarentur, ecce currus igneus et equi ignei diviserunt utrumque, et ascendit Elias per turbinem [h. in turbine] in coelum: Elisaeus autem videbat, et clamabat: Pater mi, pater mi, currus Israel, et auriga ejus. Et non vidit eum amplius: apprehenditque vestimenta sua, et scidit illa in duas partes. Et levavit pallium Eliae, quod ceciderat ei [h. quod ceciderat super eum]: reversusque stetit super ripam Jordanis, et pallio Eliae, quod ceciderat ei [h. super eum], percussit aquas, et dixit: Ubi est Dominus Deus Eliae etiam nunc? Percussitque aquas, et divisae sunt huc atque illuc, et transiit Elisaeus. Videntes autem eum [ Ms. et Vulg. tacent eum] filii prophetarum qui erant in Jericho de contra dixerunt: Requievit spiritus Eliae super Elisaeum. [T. CXIII.] Et venientes in occursum ejus, adoraverunt eum proni in terram, dixeruntque illi: Ecce, cum servis tuis sunt quinquaginta viri fortes, qui possint ire, et quaerere [ Ms. et Vulg. requirere] dominum tuum [h. eant et quaerant dominum tuum], ne forte tulerit eum spiritus Domini, et projecerit [ Vulg. add. eum] in unum montium, aut in unam vallium. Qui ait: Nolite mittere. Coegeruntque eum, donec acquiesceret, et diceret: Mittite. Et miserunt quinquaginta viros: qui cum quaesissent tribus diebus, non invenerunt. Et reversi sunt ad eum: at ille habitabat in Jericho, dixitque eis: Numquid non dixi vobis: Nolite mittere? Dixerunt quoque viri civitatis ad Elisaeum: Ecce habitatio civitatis hujus optima est, sicut tu ipse, domine, perspicis: sed aquae pessimae sunt, et terra sterilis. [T. CXIV.] At ille ait: Afferte mihi vas novum, et mittite in illud sal. Quod [ Ms. qui] cum attulisset, egressus ad fontem aquarum, misit in eum sal, et ait: Haec dicit Dominus: Sanavi aquas has, et non erit ultra in eis mors, neque sterilitas. Sanatae sunt ergo aquae usque ad diem hanc, juxta verbum Elisaei, quod locutus est. [T. CXV.] Ascendit autem inde Beth-El: cumque ascenderet per viam, pueri parvi egressi sunt de civitate, et illudebant ei, dicentes: Ascende, calve; ascende, calve. Qui cum post se [ Ms. et Vulg. tacent post se] respexisset, vidit eos, et maledixit eis in nomine Domini; egressique sunt duo ursi de saltu, et laceraverunt ex eis [ Ms. tacet ex eis] quadraginta duos pueros [h. parvulos]. Abiit autem inde in montem Carmeli, et inde reversus est Samariam. [T. CXVI, Cap. III.] Joram vero filius Ahab regnavit super Israel in Samaria anno octavo decimo Josaphat regis Judae. Regnavitque duodecim annis. Et fecit malum coram Domino [h. in oculis Domini], sed non sicut pater suus et mater: tulit enim statuas [h. titulum] Baal, quas fecerat pater ejus. Verumtamen in peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel, adhaesit, nec recessit ab eis. Porro Messa rex [ Ms. Mesa] Moab nutriebat pecora multa [h. non habet], et solvebat regi Israel centum millia agnorum, et centum millia arietum, cum velleribus suis. Cumque mortuus fuisset Ahab, praevaricatus est foedus, quod habebat cum rege Israel [h. praevaricatus est rex Moab in rege Israel]. Egressus igitur rex Joram in die illa de Samaria, recensuit universum Israel. [T. CXVII.] Misitque ad Josaphat regem Juda, dicens: Rex Moab recessit a me, veni mecum [h. veniesne mecum] contra eum ad praelium. Qui respondit: Ascendam: qui meus est, tuus est: populus meus, populus tuus: equi mei, equi tui [h. Sicut ego sum, ita et tu, et sicut populus meus, ita et populus tuus, et sicut equi mei, ita et equi tui]. Dixitque: Per quam viam ascendemus? At ille respondit: Per desertum Idumaeae [h. per viam deserti Idumaeae]. [T. CXVIII.] Perrexerunt igitur rex Israel, et rex Juda, et rex Edom, et circumierunt per [h. non habet] viam septem dierum, nec erat aqua exercitui, et jumentis quae sequebantur eos [h. quibus sedebant]. Dixitque rex Israel: Eheu, congregavit nos Dominus [h. Eheu quoniam vocavit Dominus] tres reges, ut traderet in manu Moab. Et ait Josaphat: Estne hic propheta Domini, ut deprecemur [h. ut consulamus] Dominum per eum? Et respondit unus de servis regis Israel: Est hic Elisaeus filius Saphat, qui fundebat [h. fudit] aquam super manus Eliae. Et ait Josaphat: Est apud eum sermo Domini. Descenditque ad eum rex Israel, et Josaphat, et rex Edom. Dixit autem Elisaeus ad regem Israel: Quid mihi et tibi est? vade ad prophetas patris tui et matris tuae. Et ait illi rex Israel: Quare congregavit Dominus tres reges hos, ut traderet eos in manus [ Ms. manu] Moab? Dixitque ad eum Elisaeus: Vivit Dominus exercituum, in cujus conspectu sto [h. steti], quod si non vultum Josaphat regis Judae erubescerem, non attendissem quidem te, nec respexissem. Nunc autem adducite mihi psalten. Cumque caneret psaltes, facta est super eum manus Domini, et ait: Haec dicit Dominus: Facite alveum torrentis hujus [h. Facite torrentem hunc ] fossas et [h. non habet] fossas. Haec enim dicit Dominus: Non videbitis ventum, neque pluviam, et alveus [h. torrens] iste replebitur aquis, et bibetis vos, et familiae vestrae, et jumenta vestra. Parumque hoc [h. et leve ] est in conspectu [h. in ocu lis ] Domini, insuper tradet etiam Moab in manus vestras [ Ms. manu vestra]. Et percutietis omnem civitatem munitam, et omnem urbem electam, et universum lignum fructiferum succidetis, cunctosque fontes aquarum obturabitis, et omnem agrum egregium operietis lapidibus. [T. CXIX.] Factum est igitur mane, quando sacrificium offerri solet, et ecce, aquae veniebant per viam Edom, et repleta est terra aquis. Universi autem Moabitae, audientes quod ascendissent reges, ut pugnarent adversum eos, convocaverunt omnes qui accincti erant balteo desuper, et steterunt in terminis. Primoque mane surgentes, et orto jam sole ex adverso aquarum, viderunt Moabitae e contra aquas rubras quasi sanguinem, dixeruntque: Sanguis est gladii, pugnaverunt reges contra se [h. non habet] et caesi sunt mutuo, nunc perge ad praedam, Moab. Perrexeruntque in castra Israel: porro consurgens Israel percussit Moab: at [ Ms. et] illi fugerunt coram eis. Venerunt igitur qui vicerant, et percusserunt Moab, et civitates destruxerunt, et omnem agrum optimum, mittentes singuli lapides, repleverunt, et universos fontes aquarum obturaverunt, et omnia ligna fructifera succiderunt, ita ut muri tantum fictiles remanerent, et circumdata est civitas a fundibulariis, et magna ex parte percussa. Quod cum vidisset rex Moab, praevaluisse scilicet hostes, tulit secum septingentos viros educentes gladium, ut irrumperent ( Ms. inrumperet) ad regem Edom, et non potuerunt. Arripiensque filium suum primogenitum, qui regnaturus erat pro eo, obtulit holocaustum super murum, et facta est indignatio magna in Israel, statimque recesserunt ab eo, reversi sunt in terram suam (h. non habet). (Cap. IV.) Mulier autem quaedam de uxoribus prophetarum clamabat ad Elisaeum, dicens: Servus tuus vir meus mortuus est, et tu nosti quia servus tuus fuit timens Dominum, et ecce creditor venit, ut tollat duos filios meos ad serviendum sibi. Cui dixit Elisaeus: Quid vis ut faciam tibi? Dic mihi, quid habes in domo tua? At illa respondit: Non habeo ancilla tua quidquam in domo mea, nisi parum olei (h. nisi lecythus olei ), quo ungar. (T. CXX.) Cui ait: Vade et ( Ms. et Vulg. tacent et) pete mutuo ab omnibus vicinis tuis vasa vacua non pauca. Et ingredere, et claude ostium tuum, cum intrinsecus fueris tu, et filii tui, et mitte inde in omnia vasa haec, et cum plena fuerint, tolles. Ivit itaque mulier, et clausit ostium super se et super filios suos: illi offerebant vasa, et illa infundebat. Cumque plena fuissent vasa, dixit ad filium suum: Affer mihi adhuc vas. Et ille respondit; Non habeo. Stetitque oleum. Venit autem illa, et indicavit homini (h. viro) Dei. Et ille, Vade, inquit, ( Ms. ad. et) vende oleum, et redde creditori tuo; tu autem, et filii tui vivite de reliquo (T. CXXI.) Facta est autem quaedam dies, et transibat Elisaeus per Sunam: erat autem ibi mulier magna, quae tenuit eum, ut comederet panem, cumque frequenter inde transiret, divertebat ad eam, ut comederet panem. Quae dixit ad virum suum: Animadverto quod vir Dei sanctus est iste, qui transit per nos frequenter. Faciamus ergo coenaculum parvum, et ponamus ei in eo lectulum, et mensam, et sellam, et candelabrum, ut cum venerit ad nos, maneat ibi. Facta est igitur dies quaedam, et veniens divertit in coenaculum, et requievit ibi. Dixitque ad Gezi puerum suum: Voca Sunamiten istam. Qui cum vocasset eam, et illa stetisset coram eo, dixit ad puerum suum ( Ms. tacet suum): Loquere ad eam: Ecce, sedulo in omnibus ministrasti nobis, quid vis ut faciam tibi? numquid habes negotium, et vis ut loquar regi, sive principi militiae? Quae respondit: In medio populi mei habito. Et ait: Quid ergo vult ut faciam ei? Dixitque Giezi: Ne quaeras: filium enim non habet, et vir ejus senex est. Praecepit itaque, ut vocaret eam: quae cum vocata fuisset, et stetisset ad ( Vulg. ante) ostium, dixit ad eam: (T. CXXII.) In tempore isto, et in hac eadem hora, si vita comes fuerit [h. secundum tempus vitae ], habebis in utero filium. At illa respondit: Noli, quaeso, domine mi, vir Dei, noli mentiri ancillae tuae. Et concepit mulier, et peperit filium, in tempore, et in hora eadem, qua dixerat ei Elisaeus. Crevit autem puer [h. parvulus]. Et cum esset quaedam dies, et egressus isset ad patrem suum, ad messores, ait patri suo: Caput meum, caput meum. At ille dixit puero: Tolle, et duc eum ad matrem suam. [T. CXXIII.] Qui cum tulisset, et adduxisset eum ad matrem suam, posuit eum illa super genua sua usque ad meridiem, et mortuus est. Ascendit autem, et collocavit eum super lectulum hominis [h. viri] Dei, et clausit ostium, et egressa vocavit virum suum, et ait: Mitte mecum, obsecro, unum de pueris, et asinam ut excurram usque ad hominem [h. virum] Dei, et revertar. Qui ait [ Ms. cum Vulg. ad. illi]: Quam ob causam vadis ad eum? hodie non sunt kalendae, neque sabbatum. Quae respondit: Pax. Stravitque asinam, et praecepit puero: Mina, et propera, ne mihi moram facias in eundo, et hoc age quod praecipio tibi. Profecta est igitur, et venit ad virum Dei in montem Carmeli: cumque vidisset eam vir Dei de contra, ait ad Giezi puerum suum: Ecce Sunamitis illa. Vade ergo in occursum ejus, et dic ei: Rectene agitur circa te, et circa virum tuum, et circa filium [h. parvulum] tuum? Quae respondit: Recte [h. Pax]. Cumque venisset ad virum Dei in montem, apprehendit pedes ejus, et accessit Giezi, ut amoveret eam. Et ait homo Dei [h. vir Dei]: Dimitte illam, anima enim ejus in amaritudine est, et Dominus celavit me [ Vulg. a me], et non indicavit mihi. Quae dixit illi: Numquid petivi filium a domino meo? numquid non dixi tibi: Ne illudas me? [T. CXXIV.] Et ille ait ad Giezi: Accinge lumbos tuos, et tolle baculum meum in manu tua, et vade. Si occurrerit tibi homo [h. vir], non salutes eum, et si salutaverit te quispiam, non respondeas illi, et pones baculum meum super faciem pueri. Porro mater pueri ait: Vivit Dominus, et vivit anima tua, non dimittam te. Surrexit ergo, et secutus est eam. Giezi autem praecesserat eos [ Vulg. ante eos], et posuerat baculum super faciem pueri, et non erat vox, neque sensus: reversusque est in occursum ejus, et nuntiavit ei, dicens: Non surrexit puer. Ingressus est ergo Elisaeus domum, et ecce puer mortuus jacebat in lectulo ejus: ingressusque clausit ostium super se, et [ Vulg. et super] puerum, et oravit ad Dominum: Et ascendit, et incubuit super puerum ( Ms. eum), posuitque os suum super os ejus, et oculos suos super oculos ejus, et manus suas super manus ejus, et incurvavit se super eum, et calefacta est caro pueri. At ille reversus, deambulavit in domo, semel huc et illuc, et ascendit, et incubuit super eum, et oscitavit puer septies, aperuitque oculos. (T.CXXV.) At ille vocavit Giezi, et dixit ei: Voca Sunamiten hanc. Quae vocata, ingressa est ad eum. Qui ait: Tolle filium tuum. Venit illa, et corruit ad pedes ejus, et adoravit super terram, tulitque filium suum, et egressa est, et Elisaeus reversus est in Galgala. Erat autem fames in terra, et filii prophetarum habitabant coram eo. Dixitque uni de pueris suis (h. Dixitque puero suo): Pone ollam grandem, et coque pulmentum filiis prophetarum. (T. CXXVI.) Et egressus est unus in agrum, ut colligeret herbas agrestes: invenitque quasi vitem silvestrem [h. malvas, invenitque vitem agrestem], et collegit ex ea colocynthidas agri, et implevit pallium suum, et reversus concidit in ollam pulmenti, nesciebat enim quid esset. Infuderunt ergo sociis, ut comederent: cumque gustassent de coctione, exclamaverunt, dicentes: Mors in olla vir Dei. Et non potuerunt comedere. At ille: Afferte, inquit, farinam. Et misit in ollam, et ait: Infunde turbae [h. populo] ut [ Ms. et] comedat. Et non fuit amplius quidquam amaritudinis [h. mali] in olla. Vir autem quidam venit de Balsalisa [ Ms. BalsaIsa] deferens viro Dei panes primitiarum [ Ms. ad. et] viginti panes hordeaceos, et frumentum novum in pera sua [h. et grana spicarum torrida]. At ille dixit: Da populo, ut comedat. Responditque ei minister ejus: Quantum est hoc, ut apponam coram [ Vulg. tacet coram] centum viris? Rursum ille: Da, ait, populo, ut comedat: haec enim dicit Dominus: Comedent, et supererit. Posuit itaque coram eis: qui comederunt, et superfuit juxta verbum Domini. [Cap. V.] Naaman autem, princeps militiae regis Syriae, erat vir magnus apud dominum suum, et honoratus: per illum enim dedit Dominus salutem Syriae: erat autem vir fortis et dives, sed [h. non habet] leprosus. Porro de Syria egressi fuerant latrunculi, et captivam duxerant de terra Israel puellam parvulam, quae erat in obsequio uxoris Naaman, quae ait ad dominam suam: Utinam fuisset dominus meus ad prophetam, qui est in Samaria: profecto curasset eum a lepra, quam habet. Ingressus est itaque Naaman ad dominum suum, et nuntiavit ei, dicens: Sic et sic locuta est puella de terra Israel. Dixitque ei rex Syriae: Vade, et mittam litteras [h. librum] ad regem Israel. Qui cum profectus fuisset, et tulisset secum decem talenta argenti, et sex millia aureos, et decem mutatoria vestimentorum, detulit litteras [h. librum] ad regem Israel, in haec verba: Cum acceperis epistolam hanc, scito quod miserim ad te Naaman servum meum, ut cures eum a lepra sua. Cumque legisset rex Israel litteras [h. librum], scidit vestimenta sua, et ait: Numquid Deus ego sum [h. non habet], ut occidere possim, et vivificare, quia iste misit ad me, ut curem hominem [h. virum] a lepra sua? animadvertite, et videte quod occasiones quaerat adversum me. Quod cum audisset Elisaeus vir Dei, scidisse videlicet regem Israel vestimenta sua, misit ad eum, dicens: Quare scidisti vestimenta tua? veniat ad me, et sciat esse prophetam in Israel. [T. CXXVII.] Venit ergo Naaman cum equis et curribus [h. curru suo], et stetit ad ostium domus Elisaei: misitque ad eum Elisaeus nuntium, dicens: Vade, et lavare septies in Jordane, et recipiet sanitatem caro tua, atque mundaberis. Iratus Naaman recedebat, dicens: Putabam quod egrederetur ad me, et stans invocaret nomen Domini Dei sui, et tangeret manu sua locum leprae, et curaret me. Numquid non meliores sunt Abana et Pharphar, fluvii Damasci, omnibus aquis Israel, ut laver in eis, et munder? Cum ergo vertisset se, et abiret indignans, accesserunt ad eum servi sui, et locuti sunt ei: Pater [h. pater mi], si rem grandem dixisset tibi propheta, certe facere debueras: quanto magis quia nunc dixit tibi: Lavare, et mundaberis! [CXXVIII.] Descendit, et lavit in Jordane septies juxta sermonem viri Dei, et restituta est caro ejus, sicut caro pueri parvuli, et mundatus est. Reversusque ad virum Dei cum universo comitatu suo, venit, et stetit coram eo, et ait: Vere scio quod non sit Deus [ Vulg. alius Deus] in universa terra, nisi tantum in Israel. [T. CXXIX.] Obsecro itaque, ut accipias benedictionem a servo tuo: At ille respondit: Vivit Dominus, ante quem sto [h. steti], quia non accipiam. Cumque vim faceret, penitus non acquievit. Dixitque Naaman: Ut vis, sed obsecro, concede mihi servo tuo, ut tollam onus duorum burdonum [h. mulorum] de terra: non enim faciet ultra servus tuus holocaustum aut victimam diis alienis, nisi Domino. Hoc autem solum est, de quo depreceris Dominum pro servo tuo, quando ingredietur [ Ms. ingreditur] dominus meus templum Remmon, ut adoret, et illo innitente super manum meam, si adoravero in templo Remmon, adorante eo [ Ms. tacet eo] in eodem loco, ut ignoscat mihi Dominus servo tuo [ Ms. suo] pro hac re [h. nisi Domino. Et pro hac re ignoscet mihi Dominus servo tuo, quando ingressus fuerit Dominus meus domum Remmon, ut adoret ibi, et innisus fuerit super manum meam, si adoravero in domo Remmon, adorante me in eodem loco, ignoscet mihi Dominus servo tuo pro hac re]. Qui dixit ei: Vade in pace. Abiit ergo ab eo electo terrae tempore. [T. CXXX.] Dixitque Giezi puer viri Dei: Pepercit dominus meus Naaman Syro isti, ut non acciperet ab eo quae attulit: vivit Dominus, quia curram post eum, et accipiam ab eo aliquid. Et secutus est Giezi post tergum Naaman: quem cum vidisset currentem ad se, desiliit de curru in occursum ejus, et ait: Rectene sunt omnia [h. Nonne pax est]? Et ille ait: Recte. Dominus meus misit me ad te, dicens: Modo venerunt ad me duo adolescentes [h. pueri] de monte Ephraim, ex filiis prophetarum: da eis talentum argenti, et vestes mutatorias duplices. Dixitque Naaman: Melius est ut accipias duo talenta. Et coegit eum, ligavitque duo talenta argenti in duobus saccis, et duplicia vestimenta, et imposuit duobus pueris suis, qui et portaverunt coram eo. Cumque venisset jam [ Ms. etiam] vesperi, tulit de manu eorum, et reposuit in domo, dimisitque viros, et abierunt. Ipse autem ingressus, stetit coram domino suo. [T. CXXXI.] Et dixit Elisaeus: Unde venis [h. non habet], Giezi? Qui respondit: Non ivit servus tuus quoquam [ Ms. quaquam]. At ille: Nonne, ait, cor meum in praesenti erat, quando reversus est homo [h. vir] de curru suo in occursum tui? Nunc igitur accepisti argentum, et accepisti vestes, ut emas oliveta et vineta [ Vulg. vineas], et oves, et boves, et servos, et ancillas. Sed et lepra Naaman adhaerebit [ Ms. aderit] tibi, et semini tuo in sempiternum. Et egressus est ab eo leprosus quasi nix. [Cap. VI.] Dixerunt autem filii prophetarum ad Elisaeum: Ecce locus in quo habitamus coram te angustus est nobis. Eamus usque ad Jordanem, et tollamus [ Ms. et Vulg. tollam] singuli de silva materias singulas, ut aedificemus nobis ibi locum ad habitandum. Qui dixit: Ite. Et ait unus ex illis: Veni ergo et tu cum servis tuis. Respondit: Ego veniam. Et abiit cum eis. Cumque venissent ad Jordanem, caedebant ligna. Accidit autem, ut cum unus materiam succidisset, caderet ferrum securis in aquam: exclamavitque ille, et ait: Eheu, domine mi, et hoc ipsum mutuo acceperam. Dixit autem homo Dei [h. vir Dei]: Ubi cecidit? At ille monstravit ei locum. [T. CXXXII.] Praecidit ergo lignum, et misit [h. et jecit] illuc: natavitque ferrum, et ait: Tolle. Qui extendit manum, et tulit [ Ms. adtulit] illud. Rex autem Syriae pugnabat contra Israel, consiliumque iniit cum servis suis, dicens: In loco illo et illo ponamus insidias. [T. CXXXIII.] Misit itaque vir Dei ad regem Israel, dicens: Cave, ne transeas in locum illum: quia ibi Syri in insidiis sunt. Misit itaque [ Ms. tacet itaque] rex Israel ad locum quem dixerat ei vir Dei, et praeoccupavit [h. et rapuit] eum, et observavit se ibi non semel neque bis. Conturbatumque est cor regis Syriae pro re hac: et convocatis servis suis, ait: Quare non indicatis [ Ms. indicastis] mihi quis proditor mei sit apud regem Israel? Dixitque unus servorum ejus: Nequaquam, domine mi rex, sed Elisaeus propheta, qui est in Israel, indicat regi Israel omnia verba quaecumque locutus fueris in conclavi tuo. Dixitque eis: Ite et videte ubi sit: ut mittam, et capiam eum. Annuntiaveruntque ei [ Ms. tacet ei] dicentes: Ecce in Dothan. Misit ergo illuc equos et currus [h. currum], et robur exercitus: qui cum venissent nocte, circumdederunt civitatem. Consurgens autem diluculo minister viri Dei, egressus est, viditque exercitum in circuitu civitatis, et equos et currus [h. currum]: nuntiavitque ei [ Ms. tacet ei], dicens: Eheu, domine mi, quid faciemus? At ille respondit: Noli timere: plures enim nobiscum sunt quam cum illis. Cumque orasset Elisaeus, ait: Domine, aperi oculos hujus, ut videat. Et aperuit Dominus oculos pueri, et vidit: et ecce mons plenus equorum, et curruum igneorum, in circuitu Elisaei. Hostes vero descenderunt [h. non habet hostes vero, sed, descenderunt] ad eum: [T. CXXXIV.] Porro Elisaeus oravit ad [ Ms. tacet ad] Dominum, dicens: Percute, obsecro, gentem hanc caecitate. Percussitque eos Dominus, ne viderent, juxta verbum Elisaei. Dixit autem ad eos Elisaeus: Non est haec via, nec ista est civitas: sequimini me, et ostendam vobis virum quem quaeritis. Duxit ergo eos in Samariam: cumque ingressi fuissent in Samariam, dixit Elisaeus: Domine, aperi oculos istorum, ut videant. Aperuitque Dominus oculos eorum, et viderunt esse se in medio Samariae. Dixitque rex Israel ad Elisaeum, cum vidisset eos: Numquid percutiam eos, pater mi? At ille ait: Non percuties: neque enim cepisti eos gladio et arcu tuo, ut percutias: pone [ Vulg. sed pone] panem et aquam coram eis, ut comedant et bibant, et vadant ad dominum suum. Appositaque est eis ciborum magna praeparatio, et comederunt et biberunt, et dimisit eos [h. misit eos], abieruntque ad dominum suum, et ultra non venerunt latrones Syriae in terram Israel. Factum est autem post haec, congregavit Benadad, rex Syriae, universum exercitum suum, et ascendit, et obsidebat Samariam. Factaque est fames magna in Samaria: et tamdiu obsessa est, donec venundaretur caput asini octoginta argenteis, et quarta pars cabi stercoris columbarum quinque argenteis. [T. CXXXV.] Cumque rex Israel transiret per murum, mulier [ Vulg. ad. quaedam] exclamavit ad eum, dicens: Salva me [h. non habet], domine mi rex. Qui ait: Non te salvat Dominus: unde te possum salvare? de area, an de torculari? Dixitque ad eam rex. Quid tibi vis? Quae respondit: Mulier ista dixit mihi: Da filium tuum, ut comedamus eum hodie, et filium meum comedemus cras. Coximus ergo filium meum, et comedimus. Dixitque ei die altera: Da filium tuum, et comedamus eum. Quae abscondit filium suum. Quod cum audisset rex, scidit vestimenta sua, et transibat super [ Vulg. per] murum. Viditque omnis [h. non habet] populus cilicium, quo vestitus erat ad carnem intrinsecus. Et ait [ Vulg. addit rex]: Haec mihi faciat Deus, et haec addat, si steterit caput Elisaei filii Saphat super eum hodie. Elisaeus autem sedebat in domo sua, et senes sedebant cum eo. Praemisit itaque virum: et antequam veniret nuntius ille, dixit ad senes: Numquid scitis quod miserit filius homicidae hic, ut praecidatur caput meum? videte ergo, cum venerit nuntius, claudite ostium, et non sinatis eum introire [h. et atterite eum in ostio]: ecce enim sonitus pedum domini ejus post eum est. Adhuc illo loquente cum eis, apparuit nuntius, qui veniebat ad eum. Et ait: Ecce, tantum malum a Domino est: quid amplius exspectabo a Domino [h. quid amplius deprecabor Dominum]? [T. CXXXI, Cap. VII.] Dixit autem Elisaeus: Audite verbum Domini: Haec dicit Dominus: In tempore hoc cras modius similae uno statere [h. siclo] erit, et duo modii hordei statere [h. siclo] uno, in porta Samariae. Respondens unus de ducibus [h. respondens dux] super cujus manum rex incumbebat, homini Dei [h. viro Dei], ait: Si Dominus fecerit etiam cataractas in coelo, numquid poterit esse quod loqueris [h. Ecce Dominus faciet cataractas in coelo. Numquid poterit esse quod loquor]? Qui ait: Videbis oculis tuis, et inde non comedes. [T. CXXXVII.] Quatuor ergo viri erant leprosi juxta introitum portae, qui dixerunt ad invicem: Quid hic esse volumus donec moriamur? sive ingredi voluerimus civitatem, fame moriemur: sive manserimus hic, moriendum nobis est: venite ergo [ Ms. ut], et transfugiamus ad castra Syriae. Si pepercerint nobis, vivemus: si autem occidere voluerint, nihilominus et [ Ms. tac. et] moriemur. Surrexerunt igitur vesperi [h. mane], ut venirent ad castra Syriae. Cumque venissent ad principium castrorum Syriae, nullum ibidem repererunt. Siquidem Dominus sonitum audiri fecerat in castris Syriae, curruum, et equorum exercitus plurimi: dixeruntque ad invicem: Ecce mercede conduxit adversum nos rex Israel reges Hetthaeorum et Aegyptiorum, et venerunt super nos. Surrexerunt ergo, et fugerunt in tenebris, et dereliquerunt tentoria sua, et equos et asinos in castris, fugeruntque, animas tantum suas salvare cupientes. Igitur cum venissent leprosi illi ad principium castrorum, ingressi sunt unum tabernaculum, et comederunt, et biberunt. Tuleruntque inde argentum, et aurum, et vestes, et abierunt, et absconderunt: et rursum [h. non habet] reversi sunt ad aliud tabernaculum, et inde similiter auferentes absconderunt. Dixeruntque ad invicem: Non recte facimus: haec enim dies boni nuntii est. Si tacuerimus, et noluerimus nuntiare usque mane, sceleris arguemur: venite, eamus, et nuntiemus in aula regis. Cumque venissent ad portam civitatis, narraverunt eis, dicentes: Ivimus ad castra Syriae, et nullum ibidem reperimus hominem [ Vulg. hominum], nisi equos et asinos alligatos, et fixa tentoria. Ierunt ergo portarii, et nuntiaverunt in palatio regis intrinsecus. Qui surrexit nocte, et ait ad servos suos: Dico vobis quid fecerint [ Ms. fecerunt] nobis Syri: Sciunt quia fame laboramus, et idcirco egressi sunt de castris, latitant in agris, dicentes: Cum egressi fuerint de civitate, capiemus eos vivos, et tunc civitatem ingredi poterimus. Respondit autem unus servorum ejus: Tollamus quinque equos, qui remanserunt in urbe (quia ipsi tantum sunt in universa multitudine Israel, alii enim consumpti sunt), et mittentes, explorare poterimus. Adduxerunt ergo duos equos, misitque rex ad [ Vulg. in] castra Syrorum, dicens: Ite, et videte. Qui abierunt post eos usque ad Jordanem: ecce autem omnis via plena erat vestibus et vasis, quae projecerant Syri cum turbarentur: reversique nuntii indicaverunt. Et egressus populus diripuit castra Syriae: factusque est modius similae statere [h. siclo] uno, et duo modii hordei statere [h. siclo] uno, juxta verbum Domini. Porro rex ducem illum, in cujus manu incumbebat [ Ms. incubuerat], constituit ad portam: quem conculcavit turba in introitu portae [h. populus in porta], et mortuus est, juxta quod locutus fuerat vir Dei, quando descenderat rex ad eum. Factumque est secundum sermonem viri Dei, quem dixerat regi, quando ait: Duo modii hordei statere [h. siclo] uno erunt, et modius similae statere [h. siclo] uno, hoc eodem tempore cras, in porta Samariae: quando responderat dux ille [h. non habet] viro Dei, et dixerat: Etiamsi Dominus fecerit cataractas in coelo, numquid poterit fieri quod loqueris [h. Ecce Dominus faciet cataractas in coelo. Numquid poterit esse quod loquor]? Et dixit ei: Videbis oculis tuis, et inde non comedes. Evenit ergo ei sicut praedictum fuerat, et conculcavit eum populus in porta, et mortuus est. [Cap. VIII.] Elisaeus autem locutus est ad mulierem, cujus vivere fecerat filium, dicens: Surge, vade tu et domus tua, et peregrinare ubicumque repereris: vocavit [ Ms. vocabit) enim Dominus famem, et veniet super terram septem annis. Quae surrexit et fecit juxta verbum hominis Dei [h. viri Dei]: et vadens cum domo sua, peregrinata est in terra Philisthim diebus multis [h. septem annis]. Cumque finiti essent anni septem, reversa est mulier de terra Philisthim, et egressa est, ut interpellaret regem pro domo sua, et pro agris suis [h. agro suo]. Rex autem loquebatur cum Giezi puero viri Dei, dicens: Narra mihi omnia magnalia quae fecit Elisaeus. Cumque ille narraret regi quomodo mortuum suscitasset [ Al. suscitaret], apparuit mulier, cujus vivificaverat filium, clamans ad regem pro domo sua et pro agris suis [h. agro suo]. Dixitque Giezi: Domine mi rex, haec est mulier, et hic filius ejus, quem suscitavit Elisaeus. Et interrogavit rex mulierem: quae narravit ei. Deditque ei rex eunuchum unum, dicens: Restitue ei omnia quae sua sunt; et universos reditus agrorum [h. agri], a die qua reliquit terram usque ad praesens. [T. CXXXVIII.] Venit quoque Elisaeus Damascum, et Benadad rex Syriae aegrotabat: nuntiaveruntque ei, dicentes: Venit vir Dei huc. Et ait rex ad Azael: Tolle tecum [h. in manu tua] munera, et vade in occursum viri Dei, et consule Dominum per eum, dicens: Si evadere [h. Si vivere] potero de infirmitate mea hac? Ivit igitur Azael in occursum ejus, habens secum [h. in manu sua] munera, et omnia bona Damasci, onera quadraginta camelorum. Cumque stetisset coram eo, ait: Filius tuus Benadad rex Syriae misit me ad te dicens: Si sanari [h. Si vivere] potero de infirmitate mea hac? Dixitque ei [ Ms. tac. ei] Elisaeus: Vade, et dic ei: Sanaberis [h. vives]: porro ostendit mihi Dominus quia morte morietur. Stetitque cum eo, et conturbatus est ad suffusionem vultus: flevitque vir Dei. Cui Azael ait: Quare dominus meus flet? At ille respondit [ Vulg. dixit]: Quia scio quae facturus sis filiis Israel mala. Civitates [h. munitiones ] eorum munitas igne succendes, et juvenes [ Ms. jumenta] eorum interficies gladio, et parvulos eorum elides, et praegnantes divides. Dixitque Azael: Quid enim sum servus tuus canis, ut faciam rem istam magnam? [T. CXXXIX.] Et ait Elisaeus: Ostendit mihi Dominus te regem Syriae fore. Qui cum recessisset ab Elisaeo, venit ad dominum suum. Qui ait ei: Quid tibi dixit Elisaeus? At ille respondit: Dixit mihi: Recipies [h. vives] sanitatem. [T. CXL.] Cumque venisset dies altera, tulit stragulum, et infudit aqua, et expandit super faciem ejus: quo mortuo, regnavit Azael pro eo. [T. CXLI.] Anno quinto Joram filii Ahab regis Israel, et Josaphat regis Juda, regnavit Joram filius Josaphat rex Juda. Triginta duorum erat annorum cum regnare coepisset, et octo annis regnavit in Jerusalem. Ambulavitque in viis regum [ Ms. regis] Israel, sicut ambulaverat domus Ahab: filia enim Ahab erat uxor ejus: et fecit quod malum est coram Domino [h. in oculis Domini]. Noluit autem Dominus disperdere Judam, propter David servum suum, sicut promiserat ei, ut daret illi lucernam, et filiis ejus cunctis diebus. In diebus ejus recessit [h. praevaricatus est] Edom, ne esset sub Juda, et constituit sibi regem. Venitque Joram Seira, et omnes currus cum eo: et surrexit nocte, percussitque Idumaeos, qui eum circumdederant, et principes curruum, populus autem fugit in tabernacula sua. Recessit [h. Praevaricatus] ergo Edom ne esset sub Juda, usque ad diem hanc. Tunc recessit [h. praevaricatus] et Lobna in tempore illo. [T. CXLII.] Reliqua autem sermonum Joram, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? Et dormivit Joram cum patribus suis, sepultusque est cum eis in civitate David, et regnavit Ahazias filius ejus pro eo. Anno duodecimo Joram filii Ahab regis Israel, regnavit Ahazias filius Joram regis Judae. Viginti duorum annorum erat Ahazias cum regnare coepisset, et uno anno regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Athalia, filia Amri regis Israel. Et ambulavit in viis domus Ahab: et fecit quod malum est coram Domino [h. in oculis Domini], sicut domus Ahab: gener enim domus Ahab fuit. [T. CXLIII.] Abiit quoque cum Joram filio Ahab, ad praeliandum contra Azael regem Syriae in Ramoth [ Ms. Ramath] Galaad, et vulneraverunt Syri Joram: qui reversus est, ut curaretur, in Jezrael, quia vulneraverant eum Syri in Rama [ Vulg. Ramoth] praeliantem contra Azael regem Syriae. Porro Ahazias filius Joram, rex Juda, descendit invisere Joram filium Ahab in Jezrael, quia aegrotabat ibi. [T. CXLIV, Cap. IX.] Elisaeus autem prophetes vocavit unum de filiis prophetarum, et ait illi: Accinge lumbos tuos, et tolle lenticulam olei hanc in manu tua, et vade in Ramoth Galaad. Cumque veneris illuc, videbis Jeu filium Josaphat filii Namsi [h. filium Josaphat filium Namsi]: et ingressus suscitabis eum de medio fratrum suorum, et introduces interius cubiculum. Tenensque lenticulam olei, fundes super caput ejus, et dices: Haec dicit Dominus, Unxi te regem super Israel. Aperiesque ostium, et fugies, et non ibi subsistes. Abiit ergo adolescens puer prophetae [h. puer puer prophetae] in Ramoth Galaad, et ingressus est illuc: ecce autem principes exercitus sedebant, et ait: Verbum mihi ad te, o princeps. Dixitque Jeu: Ad quem ex omnibus nobis? At ille dixit, ad te, o princeps. Et surrexit et ingressus est cubiculum [h. domum]: at ille fudit oleum super caput ejus, et ait: Haec dicit Dominus Deus Israel: Unxi te regem super populum Domini Israel, et percuties domum Ahab domini tui, ut [ Vulg. et] ulciscar sanguinem servorum meorum prophetarum, et sanguinem omnium servorum Domini, de manu Jezabel. Perdamque omnem domum Ahab: et interficiam de Ahab mingentem ad parietem, et clausum et novissimum [h. derelictum] in Israel. Et dabo domum Ahab, sicut domum Jeroboam filii Nabat, et sicut domum Baasa filii Ahia. Jezabel quoque comedent canes in agro Jezrael, nec erit qui sepeliat eam [h. non habet]. Aperuitque ostium, et fugit. Jeu autem egressus est ad servos domini sui: qui dixerunt ei: Rectene sunt omnia [h. Num pax est]? quid venit insanus iste ad te? Qui ait eis: Nostis hominem [h. virum], et quid locutus sit? At illi responderunt: Falsum est, sed magis narra nobis. Qui ait eis: Haec et haec locutus est mihi, dicens [ Ms. et ait]: Haec dicit Dominus: Unxi te regem super Israel. Festinaverunt itaque et unusquisque tollens pallium suum posuerunt sub [h. subter] pedibus ejus, in similitudinem tribunalis, et cecinerunt tuba, atque dixerunt: regnavit Jeu. [T. CXLV.] Conjuravit [h. et rebellavit] ergo Jeu filius Josaphat filii Namsi contra Joram: porro Joram obsederat Ramoth Galaad: ipse et omnis Israel, contra Azael regem Syriae: et reversus fuerat, ut curaretur in Jezrael propter vulnera, quia percusserant eum Syri, praeliantem contra Azael regem Siriae. Dixitque Jeu: Si placet vobis, nemo egrediatur profugus de civitate, ne vadat, et nuntiet in Jezrael. Et ascendit, et profectus est in Jezrael. Joram enim aegrotabat ibi, et Ahazia [ Ms. Ahazias] rex Juda descenderat ad visitandum Joram. Igitur speculator qui stabat super turrem Jezrael, vidit globum Jeu venientis, et ait: Video ego globum. Dixitque Joram: Tolle currum, et mitte in occursum eorum, et dicat vadens: Rectene sunt omnia (h. Num pax)? Abiit igitur, qui ascenderat currum (h. equum), in occursum ejus, et ait: Haec dicit rex: Pacata sunt omnia (h. Num pax est)? Dixitque ( Ms. add. ei) Jeu: Quid tibi et paci? transi, et sequere me. Nuntiavit quoque speculator, dicens: Venit nuntius ad eos, et non revertitur. Misit etiam currum equorum secundum: venitque ad eos, et ait: Haec dicit rex: Num pax est? Et ait Jeu: Quid tibi, et paci? transi, et ( Ms. tac. et) sequere me. Nuntiavit autem speculator, dicens: Venit usque ad eos et non revertitur: est autem incessus quasi incessus Jeu filii Namsi, praeceps enim graditur. Et ait Joram: Junge currum (h. non habet). Junxitque ( Ms. junxeruntque) currum ejus, et egressus est Joram rex Israel, et Ahazia rex Juda, singuli in curribus suis, egressique sunt in occursum Jeu, et invenerunt eum in agro Naboth Jezraelitis. Cumque vidisset Joram Jeu dixit: Pax est, Jeu? At ille respondit: Quae pax? adhuc fornicationes Jezabel matris tuae, et veneficia ejus multa vigent. Convertit autem Joram manum suam (h. manus suas), et fugiens ait ad Ahaziam: Insidiae, Ahazia. (T. CXLVI.) Porro Jeu tetendit arcum manu, et percussit Joram inter scapulas (h. brachia): et egressa est sagitta per cor ejus, statimque corruit in curru suo. Dixitque Jeu ad Badacer ducem: Tolle, projice eum in agro Naboth Jezraelitae: memini enim quando ego et tu sedentes in curru [h. in curribus junctis] sequebamur Ahab patrem hujus, quod Dominus onus hoc levaverit super eum, dicens: Si non pro sanguine Naboth, et pro sanguine filiorum ejus, quem vidi heri, ait Dominus, reddam tibi in agro isto, dicit Dominus. Nunc igitur tolle, et projice eum in agrum, juxta verbum Domini. [T. CXLVII.] Ahazias autem rex Juda, videns hoc [h. non habet], fugit per viam domus horti, persecutusque est eum Jeu, et ait: Etiam hunc percutite [ Ms. percute] in curru suo: et percusserunt cum in ascensu Gaber [h. Gur], qui est juxta Jeblaam: qui fugit in Mageddo, et mortuus est ibi. Et imposuerunt eum servi ejus super currum suum [h. non habet], et tulerunt in Jerusalem: sepelieruntque [ Vulg. add. eum] in sepulcro cum patribus suis in civitate David. Anno undecimo Joram filii Ahab, regnavit Ahazias super Judam, venitque Jeu in Jezrael. Porro Jezabel, introitu ejus audito, depinxit oculos suos stibio, et ornavit caput suum, et respexit per fenestram ingredientem Jeu per portam, et ait: Numquid pax potest esse Zamri, qui interfecit dominum suum [h. num pax est Zamri, qui interfecit dominum suum]? [T. CXLVIII.] Levavitque Jeu faciem suam ad fenestram, ei ait: Quae est ista [h. Quis est meus]? et inclinaverunt se ad eum duo vel tres eunuchi. At ille dixit eis: Praecipitate eam deorsum. Et praecipitaverunt eam, aspersusque est sanguine paries, et equorum ungulae conculcaverunt eam. Cumque introgressus [ Ms. ingressus] esset, et ( Vulg. ut) comederet, et biberet, ait: Ite, et videte maledictam illam, et sepelite eam: quia filia regis est. Cumque issent, ut sepelirent eam, non invenerunt nisi calvariam, et pedes, et summas manus. Reversique nuntiaverunt ei ( Ms. tac. ei]. Et ait Jeu: Sermo Domini est, quem locutus est per servum suum Eliam Thesbiten, dicens: In agro Jezrael comedent canes carnes Jezabel, et erunt carnes Jezabel sicut stercus super faciem terrae (h. agri) in agro Jezrael, ita ut praetereuntes dicant: Haeccine est illa Jezabel (h. non dicant: Haec est illa Jezabel)? (Cap. XX.) Erant autem Ahab septuaginta filii in Samaria: scripsit ergo Jeu litteras (h. libros), et misit in Samariam, ad optimates civitatis (h. Jezrael), et ad ( Ms. tac. et ad) majores natu, et ad nutricios Ahab, dicens: Statim ut acceperitis litteras has (h. librum), qui habetis filios domini vestri, et currus, et equos, et civitates firmas, et arma, eligite meliorem, et eum qui vobis placuerit de filiis Domini vestri ( Vulg. add. et eum) ponite super solium patris sui, et pugnate pro domo domini vestri. Timuerunt illi vehementer, et dixerunt: Ecce duo reges non potuerunt stare coram eo, et quomodo nos valebimus resistere? Miserunt ergo praepositus domus, et praefectus civitatis, ( Vulg. praepositi et praefecti) et majores natu, et nutricii, ad Jeu, dicentes: Servi tui sumus, quaecumque jusseris faciemus, nec constituemus nobis regem (h. nobis virum): quaecumque tibi placent, fac. (T. CXLIX): Rescripsit autem eis litteras (h. librum) secundo, dicens: Si mei estis, et obeditis mihi, tollite capita filiorum domini vestri, et venite ad me hac eadem hora cras in Jezrael. Porro filii regis, septuaginta viri, apud optimates civitatis nutriebantur. Cumque venissent litterae (h. liber) ad eos, tulerunt filios regis, et occiderunt septuaginta viros, et posuerunt capita eorum in cophinis, et miserunt ad eum in Jezrael. Venit autem nuntius, et indicavit ei, dicens: Attulerunt capita filiorum regis. Qui respondit: Ponite ea ad ( Ms. tac. ad) duos acervos juxta introitum portae usque mane. Cumque diluxisset, egressus est, et stans dixit omnem populum: Justi estis: si ego conjuravi (h. rebellavi) contra dominum meum, et interfeci eum, quis percussit omnes hos? Videte ergo nunc quoniam non cecidit de sermonibus Domini in terram, quos locutus est Dominus super domum Ahab, et Dominus fecit quod locutus est in manu servi sui Eliae. Percussit igitur Jeu omnes qui reliqui erant de domo Ahab in Jezrael, et universos optimates ejus, et notos, et sacerdotes, donec non remanerent ex eo reliquiae. Et surrexit, et venit in Samariam. (T. CL.) Cumque venisset ad cameram (h. caulas] pastorum in via, invenit fratres Ahaziae regis Juda, dixitque ad eos: Quinam estis vos? At illi responderunt: Fratres Ahaziae sumus, et descendimus ad salutandos filios regis, et filios ( Ms. tac. filios) reginae: Qui ait: Comprehendite eos vivos. Quos cum comprehendissent vivos, jugulaverunt eos in cisterna juxta cameram (h. caulas), quadraginta duos viros, et non dereliquit ( Ms. reliquerunt) ex eis quemquam. Cumque abiisset inde, invenit Jonadab filium Rechab in occursum sibi, et benedixit ei. Et ait ad eum: Numquid est cor tuum rectum, sicut cor meum cum corde tuo? Et ait Jonadab: Est. Si est, inquit, da manum tuam. Qui dedit ei manum suam. At ille levavit eum ad se in currum: dixitque ad eum: Veni mecum, et vide zelum meum pro Domino. Et impositum currui suo, duxit in Samariam. Et percussit omnes qui reliqui fuerant de Ahab in Samaria usque ad unum (h. ad internecionem), juxta verbum Domini, quod locutus est per Eliam. Congregavit ergo Jeu omnem populum, et dixit ad eos ( Ms. eum): Ahab coluit Baal parum, ego autem colam eum amplius. (T. CLI.) Nunc igitur omnes prophetas Baal, et universos servos ejus, et cunctos sacerdotes ipsius vocate ad me: nullus sit qui non veniat, sacrificium enim grande est mihi Baal: quicumque defuerit non vivet. Porro Jeu faciebat hoc insidiose, ut perderet ( Ms. et Vulg. disperderet) cultores Baal. Dixit autem: Sanctificate diem (h. coetum) solemnem Baal. Vocavitque, et misit in universos terminos Israel, et venerunt cuncti servi Baal; non fuit residuus ne unus quidem qui non veniret. Et ingressi sunt templum (h. domum) Baal: et repleta est domus Baal, a summo usque ad summum. Dixitque his (h. ei) qui erant super vestes: Proferte vestimenta universis servis Baal. Et protulerunt [h. protulit] eis [ Ms. ei] vestes. Ingressusque est Jeu, et Jonadab filius Rechab, templum [h. domum] Baal, et ait cultoribus Baal: Perquirite, et videte, ne quis forte vobiscum sit de servis Domini, sed ut sint soli servi Baal. Ingressi sunt igitur, ut facerent victimas et holocausta: Jeu autem praeparaverat sibi foris octoginta viros, et dixerat eis: Quicumque fugerit de hominibus his, quos ego adduxero in manus vestras, anima ejus erit pro anima illius. [T. CLII.] Factum est ergo, cum completum esset holocaustum, praecepit Jeu militibus et ducibus suis: Ingredimini, et percutite eos, ut nullus evadat. Percusseruntque eos in ore gladii, et projecerunt milites et duces, et ierunt in civitatem templi [h. domus] Baal, et protulerunt statuam [h. titulos] de fano Baal, et combusserunt, et comminuerunt eam. Destruxerunt quoque aedem Baal, et fecerunt in ea [ Ms. et Vulg. pro ea] latrinas usque in diem hanc. Delevit itaque Jeu Baal de Israel. Verumtamen a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit [ Ms. fecerat] Israel, non recessit, nec dereliquit vitulos aureos, qui erant in Beth-El, et in Dan. Dixit autem Dominus ad Jeu: Quia studiose fecisti quod rectum erat, et placebat in oculis meis, et omnia quae erant in corde meo fecisti contra domum Ahab: filii tui usque ad quartam generationem sedebunt super thronum Israel. Porro Jeu non custodivit, ut ambularet in lege Domini Dei Israel in toto corde suo: non enim recessit a peccatis Jeroboam, qui peccare fecerat Israel. In diebus illis coepit Dominus taedere super Israel: percussitque eos Azael in universis finibus Israel, a Jordane contra orientalem plagam, omnem terram Galaad, et Gad, et Ruben, et Manasse, ab Aroer, quae est super torrentem Arnon, et Galaad, et Basan. [T. CLIII.] Reliqua autem verborum Jeu, et universa quae fecit, et fortitudo ejus, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Israel? Et dormivit Jeu cum patribus suis, sepelieruntque eum in Samaria: et regnavit Joahaz [ Ms. Joachaz] filius ejus pro eo. Dies autem, quos regnavit Jeu super Israel, viginti et octo anni sunt, in Samaria. [Cap. XI.] Athalia vero mater Ahaziae, videns mortuum filium suum, surrexit et interfecit omne semen regium. Tollens autem Josaba filia regis Joram, soror Ahaziae, Joas filium Ahaziae, furata est eum de medio filiorum regis, qui interficiebantur, et nutricem ejus, de triclinio: et abscondit eum a facie Athaliae, ut non interficeretur. Eratque cum ea in domo Domini clam sex annis: porro Athalia regnavit super terram. [T. CLIV.] Anno autem septimo misit Joiada, et assumens centuriones et duces et milites, introduxit ad se in domum Domini, pepigitque cum eis foedus: et adjurans eos in domo Domini, ostendit eis filium regis: et praecepit illis, dicens: Iste est [ Ms. tacet est] sermo, quem facere debetis: Tertia pars vestrum introeat sabbato, et observet excubitum domus regis. Tertia autem pars sit ad portam Sur [ Ms. Sir]: et tertia pars sit ad portam, quae est post habitaculum scutariorum [h. cursorum ], et custodietis excubitum domus [h. excubitum Domini . . . . ] Messa. Duae vero partes e vobis, omnes egredientes sabbato, custodiant excubias domus Domini circum regem. Et vallabitis eum, habentes arma in manibus vestris: si quis autem ingressus fuerit septum templi, interficiatur: eritisque cum rege introeunte et egrediente. Et fecerunt centuriones juxta omnia quae praeceperat eis [h. non habet] Joiada sacerdos; et assumentes singuli viros suos qui ingrediebantur sabbato, eum his qui egrediebantur e sabbato, venerunt ad Joiadam sacerdotem. Qui dedit eis hastas et arma regis David, quae erant in domo Domini. Et steterunt singuli habentes arma in manu sua, a parte templi dextera, usque ad partem sinistram altaris et aedis, circum regem. Produxitque filium regis, et posuit super caput ejus diadema, et testimonium: feceruntque eum regem, et unxerunt: et plaudentes manu, dixerunt: Vivat rex: Audivit autem Athalia vocem currentis populi: et egressa ad turbas [h. ad populum] in domum Domini, vidit regem stantem super tribunal juxta morem, et cantores et tubas [h. tibias] propter eum, omnemque populum terrae laetantem, et canentem tubis [h. tibiis]: et scidit vestimenta sua, clamavitque: Conjuratio, conjuratio [h. Rebellio, rebellio]! Praecepit autem Joiada sacerdos centurionibus, qui erant super exercitum, et ait eis: Educite eam extra consepta templi, et quicumque secutus eam fuerit, feriatur gladio. Dixerat enim sacerdos: Non occidatur in templo [h. domo] Domini. Imposeruntque ei manus, et impegerunt eam per viam introitus equorum, juxta palatium [h. domum], et interfecta est ibi. Pepigit igitur Joiada foedus inter Dominum, et inter regem, et inter populum, ut esset populus Domini, et inter regem et populum. Ingressusque est omnis populus terrae templum [h. domum] Baal, et destruxerunt aras ejus, et imagines contriverunt valide: Matthan quoque sacerdotem Baal occiderunt coram altari [h. altaribus]. Et posuit sacerdos custodias in domo Domini. Tulitque centuriones, et Chereti et Phelethi legiones, et omnem populum terrae [h. Tulitque centuriones, et cursores, et duces, et omnem populum terrae], deduxeruntque regem de domo Domini: et venerunt per viam portae scutariorum [h. cursorum ] in palatium [h. domum regis], et sedit super thronum regum. Laetatusque est omnis populus terrae, et civitas conquievit: [T. CLV.] Athalia autem occisa est gladio in domo regis. Septemque annorum erat Joas, cum regnare coepisset. [Cap. XII.] Anno septimo Jeu, regnavit Joas: quadraginta annis regnavit in Jerusalem. Nomen matris ejus Sebia [ Ms. Sebai] de Ber-Sabee. [T. CLVI.] Fecitque Joas rectum coram Domino [h. in oculis Domini] cunctis diebus, quibus docuit eum Joiada sacerdos. Verumtamen excelsa non abstulit: adhuc enim [ Ms. tac. enim] populus immolabat, et adolebat in excelsis incensum. Dixitque Joas ad sacerdotes: Omnem pecuniam sanctuarii, quae illata fuerit in templum [h. domum] Domini a praetereuntibus, quae offertur pro pretio animae, et quam sponte et arbitrio cordis sui inferunt in templum [h. domum] Domini: accipiant illam sacerdotes juxta ordinem suum, et instaurent sarta tecta domus, si quid necessarium viderint instauratione. [T. CLVII.] Igitur usque ad vicesimum tertium annum regis Joas, non instauraverunt sacerdotes sarta tecta templi. Vocavitque rex Joas Joiadam pontificem et sacerdotes, dicens eis: Quare sarta tecta non instauratis [ Ms. instaurastis] templi [h. domus]? nolite ergo amplius accipere pecuniam juxta ordinem vestrum, sed ad instaurationem templi [h. domus] reddite eam. [T. CLVIII.] Prohibitique sunt sacerdotes ultra accipere pecuniam a populo, et instaurare sartacteta domus [h. nisi ad instauranda sartacteta domus]. Et tulit Joiada pontifex gazophylacium unum, aperuitque foramen desuper, et posuit illud juxta altare ad dextram ingredientium domum Domini, mittebantque in eo sacerdotes, qui custodiebant ostia, omnem pecuniam, quae deferebatur ad templum [h. domui] Domini. Cumque viderent nimiam pecuniam esse in gazophylacio, ascendebat scriba regis, et pontifex, effundebantque et numerabant pecuniam, quae inveniebatur in domo Domini: et dabant eam juxta numerum atque mensuram, in manu eorum qui praeerant caementariis domus Domini: qui impendebant eam in fabris lignorum, et in caementariis iis, qui operabantur in domo Domini, et sartatecta faciebant: et in iis, qui caedebant saxa, et ut emerent ligna, et lapides, qui excidebantur, ita ut impleretur instauratio domus Domini, in universis quae indigebant expensa ad muniendam domum. Verumtamen non fiebant ex eadem pecunia hydriae templi [h. domus] Domini, et fuscinulae, et thuribula, et tubae [h. tibiae] et [ Ms. tac. et] omne vas aureum et argenteum, de pecunia quae inferebatur in templum Domini. Iis enim qui faciebant opus, dabatur ut instaurarent templum [h. domus] Domini. [T. CLIX.] Et non fiebat ratio iis hominibus, qui accipiebant pecuniam ut distribuerent eam artificibus, sed [h. quia] in fide tractabant eam. [T. CLX.] Pecuniam vero pro delicto, et pecuniam pro peccatis, non inserebant in templum [h. domum] Domini, quia sacerdotum erat. Tunc ascendit Azael rex Syriae, et pugnabat contra Geth, cepitque eam: et direxit faciem suam ut ascenderet in Jerusalem. Quamobrem tulit Joas rex Juda omnia sanctificata, quae consecraverant [ Ms. conservaverat] Josaphat, et Joram, et Ahazias, patres [ Ms. pater] ejus, reges Juda, et quae ipse obtulerat: et universum argentum (h. aurum), quod inveniri potuit in thesauris templi (h. domus) Domini, et in palatio regis (h. domo regis): misitque Azaeli regi Syriae, et recessit ab Jerusalem. Reliqua autem sermonum Joas, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? (T. CLXI.) Surrexerunt autem servi ejus, et conjuraverunt (h. et rebellaverunt) inter se, percusseruntque Joas in domo Mello in descensu Sela. Jozachar namque filius Semath, et Jozabad filius Somer, servi ejus, percusserunt eum, et mortuus est: et sepelierunt eum cum patribus suis in civitate David, regnavitque Amasias filius ejus pro eo. (T. CLXII, Cap. XIII.) Anno vigesimo tertio Joas filii Achaziae regis Juda, regnavit Joahaz filius Jeu super Israel in Samaria decem et septem annis. Et fecit malum coram Domino (h. in oculis Domini), secutusque est peccata Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel: non declinavit ab eis. Iratusque est furor Domini contra Israel, et tradidit eos in manu Azael regis Syriae, et in manu Benadad filii Azael, cunctis diebus. Deprecatus est autem Joahaz faciem Domini: et audivit eum Dominus: vidit enim angustiam Israel, quia attriverat eos rex Syriae: et dedit Dominus Israeli salvatorem, et liberatus est de manu Syriae: habitaveruntque filii Israel in tabernaculis suis sicut heri et nudiustertius. Verumtamen non recesserunt a peccatis domus Jeroboam, qui peccare fecit Israel; in [ Vulg. sed in] ipsis ambulaverunt [h. ambulavit]: siquidem et lucus permansit in Samaria. Et non sunt derelicti Joahaz de populo nisi quinquaginta equites, et decem currus, et decem millia peditum: interfecerat [h. perdiderat] enim eos rex Syriae, et redegerat quasi pulverem in tritura areae [h. non habet]. Reliqua autem sermonum Joahaz, et universa quae fecit, sed [ Vulg. tac. sed] et fortitudo ejus, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? [T. CLXIII.] Dormivitque Joahaz cum patribus suis, et sepelierunt eum in Samaria: regnavitque Joas filius ejus pro eo. Anno trigesimo septimo Joas regis Juda, regnavit Joas filius Joahaz super Israel in Samaria sedecim annis, et fecit quod malum erat [ Ms. et Vulg. est] in conspectu Domini [h. in oculis Domini]: non declinavit ab omnibus peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel; in ipsis ambulavit. [T. CLXIV.] Reliqua autem sermonum Joas, et universa quae fecit, sed et fortitudo ejus, quomodo pugnaverit contra Amasiam regem Juda, nonne haec scripta sunt in libro sermonum dierum regum Israel? Et dormivit Joas cum patribus suis: Jeroboam autem sedit super solium ejus. Porro Joas sepultus est in Samaria cum regibus Israel. [T. CLXV.] Elisaeus autem aegrotabat infirmitate, qua et mortuus est: descenditque ad eum Joas rex Israel, et flebat coram eo, dicebatque: Pater mi, pater mi, currus Israel, et auriga ejus. Et ait illi Elisaeus: Affer arcum, et sagittas. Cumque attulisset ad eum arcum, et sagittas, dixit ad regem Israel: Pone manum tuam super arcum. Et cum posuisset ille manum suam, superposuit Elisaeus manus suas manibus regis, et ait: Aperi fenestram orientalem. Cumque aperuisset, dixit Elisaeus: Jace sagittam. Et jecit. Et ait Elisaeus: Sagitta salutis Domini, et sagitta salutis contra Syriam: percutiesque Syriam in Aphec, donec consumas eam [h. usque ad consummationem]. Et ait: Tolle sagittas. Qui cum tulisset, rursum dixit ei: Percute jaculo [h. non habet] terram. Et cum percussisset tribus vicibus, et stetisset, iratus est contra eum vir Dei, et ait: Si percussisses quinquies aut sexies, sive septies, percussisses Syriam usque ad consummationem: nunc autem tribus vicibus percuties eam. [T. CLXVI.] Mortuus est ergo Elisaeus, et sepelierunt eum. Latrunculi quoque de Moab venerunt in terram in ipso anno. Quidam autem sepelientes hominem [h. virum], viderunt latrunculos, et projecerunt cadaver [h. virum] in sepulcrum Elisaei. Quod ambulavit [h. Et ambulavit], et tetigit ossa Elisaei. et revixit homo [h. vir], et stetit super pedes suos. Igitur Azael rex Syriae afflixit [h. attrivit] Israel cunctis diebus Joahaz: et misertus est Dominus eorum, et reversus est ad eos propter pactum suum, quod habebat cum Abraham, Isaac, et Jacob, et noluit disperdere eos, neque projicere penitus, usque in praesens tempus. Mortuus est autem Azael rex Syriae, et regnavit Benadad filius ejus pro eo. Porro Joas filius Joahaz tulit urbes de manu Benadad filii Azael, quas tulerat de manu Joahaz patris sui jure praelii, tribus vicibus percussit eum Joas, et reddidit civitates Israel. [T. CLXVII, Cap. XIV.] Anno secundo Joas filii Joahaz regis Israel, regnavit Amasias filius Joas regis Juda. [T. CLXVIII.] Viginti quinque annorum erat cum regnare coepisset: Viginti autem et novem annis regnavit in Jerusalem, nomen matris ejus Joadan de Jerusalem. Et fecit rectum coram Domino [h. in oculis Domini], verumtamen non ut David pater ejus. Juxta omnia, quae fecit Joas pater suus, fecit: nisi hoc tantum quod excelsa non abstulit [h. verumtamen excelsa non sunt ablata]: adhuc enim populus immolabat, et adolebat [ Vulg. add. incensum] in excelsis. [T. CLXIX.] Cumque obtinuisset regnum, percussit servos suos, qui interfecerant regem patrem suum: filios autem eorum, qui occiderant, non occidit, juxta quod scriptum est in libro legis Mosi, sicut praecepit Dominus, dicens: Non morientur patres pro filiis, neque filii morientur pro patribus: sed unusquisque in peccato suo morietur. Ipse percussit Edom in valle Salinarum decem millia, et apprehendit Petram in praelio, vocavitque nomen ejus Jecthel [ Ms. Jecethel], usque in praesentem diem. Tunc misit Amasias nuntios ad Joas filium Joahaz, filii Jeu regis Israel, dicens: Veni, et videamus nos. Remisitque Joas rex Israel ad Amasiam regem Juda, dicens: Carduus Libani misit ad cedrum quae est in Libano, dicens: Da filiam tuam filio meo uxorem. Transieruntque bestiae saltus quae sunt in Libano, et conculcaverunt carduum [h. Transivitque bestia agri, quae est in Libano, et conculcavit carduum]. Percutiens invaluisti super Edom, et sublevavit te cor tuum: contentus esto gloria, et sede in domo tua: quare provocas malum, ut cadas tu et Juda tecum? Et non acquievit Amasias: [T. CLXX.] Ascenditque Joas rex Israel, et viderunt se, ipse et Amasias rex Juda, in Beth-Sames oppido Judae. Percussusque est Juda coram Israel, et fugerunt unusquisque in tabernacula sua. Amasiam vero regem Juda, filium Joas filii Ahaziae, cepit Joas rex Israel in Beth-Sames, et adduxit eum in Jerusalem, et interrupit murum Jerusalem, a porta Ephraim usque ad portam anguli, quadringentis cubitis. Tulitque omne aurum, et argentum, et universa vasa, quae inventa sunt in domo Domini, et in thesauris regis [h. et in thesauris domus regis], et obsides, et reversus est in Samariam. Reliqua autem verborum Joas quae fecit, et fortitudo ejus qua pugnavit contra Amasiam regem Juda, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? [T. CLXXI.] Dormivitque Joas cum patribus suis, et sepultus est in Samaria cum regibus Israel, et regnavit Jeroboam filius ejus pro eo. Vixit autem Amasias filius Joas, rex Juda, postquam mortuus est Joas filius Joahaz regis Israel, quindecim annis. Reliqua autem sermonum Amasiae, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Juda? Factaque est contra eum conjuratio [h. rebellio] in Jerusalem: at ille fugit in Lachis. [T. CLXXII.] Miseruntque post eum in Lachis, et interfecerunt eum ibi. Et asportaverunt in equis, sepultusque est in Jerusalem cum patribus suis in civitate David. Tulit autem universus populus Judae Azariam annos natum sedecim, et constituerunt cum regem pro patre ejus Amasia. Ipse aedificavit Elath [ Ms. Achilam], et restituit eam Judae, postquam dormivit rex cum patribus suis. [T. CLXXIII.] Anno quinto decimo Amasiae filii Joas regis Juda, regnavit Jeroboam filius Joas regis Israel in Samaria, quadraginta et uno anno, et fecit quod malum est coram Domino [h. in oculis Domini]. Non recessit ab omnibus peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel. [T. CLXXIV.] Ipse restituit terminos Israel, ab introitu Emath, usque ad mare solitudinis, juxta sermonem Domini Dei Israel, quem locutus est per servum suum Jonam filium Amathi prophetam [h. in manu servi sui Jonae filii Amithai prophetae], qui erat de Geth [h. de Geth Hepher], quae [ Ms. qui] est in Opher. Vidit enim Dominus afflictionem Israel amaram nimis, et quod consumpti essent usque ad clausos carcere, et extremos, et non esset qui auxiliaretur Israeli [h. ad clausum et derelictum]. Nec locutus est Dominus, ut deleret nomen Israel sub coelo: sed salvavit eos in manu Jeroboam filii Joas. Reliqua autem sermonum Jeroboam, et universa quae fecit, et fortitudo ejus, qua praeliatus est, et quomodo restituit Damascum et Emath Judae in Israel, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? [T. CLXXV.] Dormivitque Jeroboam cum patribus suis regibus Israel, et regnavit Zacharias filius ejus pro eo. [T. CLXXVI, Cap. XV.] Anno vicesimo septimo Jeroboam regis Israel, regnavit Azarias filius Amasiae regis Juda. Sedecim annorum erat cum regnare coepisset, et quinquaginta duobus annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Jechelia [ Ms. Jecelia] de Jerusalem. Fecitque quod erat placitum coram Domino [h. in oculis Domini], juxta omnia quae fecit Amasias pater ejus. Verumtamen excelsa non est demolitus [h. non sunt demolita]: adhuc populus sacrificabat, et adolebat incensum in excelsis. Percussit [h. Flagellavit] autem Dominus regem, et fuit leprosus usque in diem mortis suae, et habitabat in domo libera seorsum: Joatham vero filius regis gubernabat palatium [h. domum], et judicabat populum terrae. Reliqua autem sermonum Azariae, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? [T. CLXXVII.] Et dormivit Azarias cum patribus suis: sepelieruntque eum cum majoribus suis in civitate David, et regnavit Joatham filius ejus pro eo. Anno trigesimo octavo Azariae regis Juda, regnavit Zacharias filius Jeroboam super Israel in Samaria sex mensibus, et fecit quod malum est coram Domino [h. in oculis Domini], sicut fecerant patres ejus: non recessit a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel. Conjuravit [h. Rebellavit] autem contra eum Sellum filius Jabes. [T. CLXXVIII.] Percussitque eum palam [h. in Cablaam], et interfecit, regnavitque pro eo. Reliqua autem verborum Zachariae, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? Ipse est sermo Domini, quem locutus est ad Jeu, dicens: Filii tui usque ad quartam generationem sedebunt super thronum Israel. Factumque est ita. Sellum filius Jabes regnavit trigesimo nono anno Azariae regis Juda: regnavit autem uno mense in Samaria. [T. CLXXIX.] Et ascendit Manahem filius Gaddi de Thersa, venitque Samariam, et percussit Sellum filium Jabes in Samaria, et interfecit eum, regnavitque pro eo. Reliqua autem verborum Sellum, et conjuratio [h. rebellio] ejus, per quam tetendit [h. qua rebellavit] insidias, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? Tunc percussit Manahem Thapsam [h. Thipsa], et omnes qui erant in ea, et terminos ejus de Thersa. Noluerant enim aperire ei: et interfecit omnes praegnantes ejus, et scidit eas [h. et interfecit omnes, et praegnantes ejus scidit]. Anno tricesimo nono Azariae regis Juda, regnavit Manahem filius Gaddi super Israel decem annis in Samaria. Fecitque quod erat malum coram Domino [h. in oculis Domini]; non recessit a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel cunctis diebus ejus. Veniebat [h. Venit] Phul rex Assyriorum in Thersa [ Vulg. terram], et dabat Manahem Phul mille talenta argenti, ut esset ei [ Ms. tac. ei] in auxilium, et firmaret regnum ejus [h. et firmaret regnum in manu ejus]. Indixitque [ Vulg. add. ei] Manahem argentum super Israel cunctis potentibus et divitibus, ut daret regi Assyriorum quinquaginta siclos argenti per singulos: reversusque est rex Assyriorum, et non est moratus in terra. Reliqua autem sermonum Manahem, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? [T. CLXXXI.] Et dormivit Manahem cum patribus suis: regnavitque Phaceia [h. Phacaia] filius ejus pro eo. Anno quinquagesimo Azariae regis Juda, regnavit Phaceia filius Manahem super Israel in Samaria biennio, et fecit quod erat malum coram Domino [h. in oculis Domini]: non recessit a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel. [T. CLXXXII.] Conjuravit [h. Rebellavit] autem adversus eum Phacee [h. Pheca] filius Romeliae, dux ejus et percussit eum in Samaria in turre domus regiae, juxta Argob, et juxta Ari, et cum eo quinquaginta viros [h. viri] de filiis Galaaditarum, et interfecit eum, regnavitque pro eo. Reliqua autem sermonum Phaceia, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Israel? Anno quinquagesimo secundo Azariae regis Juda, regnavit Phacee filius Romeliae super Israel in Samaria viginti annis. Et fecit quod malum erat coram Domino [h. in oculis Domini]: non recessit a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel. In diebus Phacee regis Israel venit Theglath-Phalasar rex Assur, et cepit Aion, et Abel-Domum-Maacha, et Janoe, et Cedes, et Asor, et Galaad, et Galilaeam, universam terram Nephthali [ Ms. Nephthalim], et transtulit eos in Assyrios. [T.CLXXXIII.] Conjuravit autem, et tetendit insidias Osee filius Ela [h. Rebellavit autem Osee filius Ela] contra Phacee filium Romeliae, et percussit eum, et interfecit: regnavitque pro eo vicesimo anno Joatham filii Oziae. Reliqua autem sermonum Phacee, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt [h. ecce scripta sunt] in libro Sermonum dierum regum Israel? [T. CLXXXIV.] Anno secundo Phacee, filii Romeliae regis Israel, regnavit Joatham filius Oziae regis Juda. Viginti quinque annorum [h. Filius XXV annorum] erat cum regnare coepisset, et sedecim annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Jerusa, filia Sadoc. Fecitque quod erat placitum coram Domino [h. in oculis Domini]: juxta omnia quae fecerat Ozias pater suus, operatus est. Verumtamen excelsa non abstulit [h. non sunt ablata]: adhuc populus immolabat, et adolebat incensum in excelsis: ipse aedificavit portam domus Domini sublimissimam. Reliqua autem sermonum Joatham, et universa [h. non habet], quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? In diebus illis coepit Dominus mittere in Judam Rasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae. [T. CLXXXV.] Et dormivit Joatham cum patribus suis, sepultusque est cum eis in civitate David patris sui, et regnavit Ahaz filius ejus pro eo. [Cap. XVI.] Anno decimo septimo Phacee filii Romeliae, regnavit Ahaz filius Joatham regis Juda. [h. Filius] Viginti annorum erat Ahaz cum regnare coepisset, et sedecim annis regnavit in Jerusalem: non fecit quod erat placitum in conspectu Domini [h. in oculis Domini] Dei [ Vulg. add. sui], sicut David pater ejus. Sed ambulavit in via regum Israel. [T. CLXXXVI.] Insuper et filium suum consecravit, transferens per ignem secundum idola [h. abominationes] Gentium, quae dissipavit Dominus coram filiis Israel. Immolabat quoque victimas, et adolebat incensum in excelsis, et in collibus, et sub omni ligno frondoso. Tunc ascendit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel, in Jerusalem ad praeliandum. Cumque obsiderent Ahaz, non valuerunt superare eum. In tempore illo restituit Rasin rex Syriae, Ailam [h. Eleth] Syriae, et ejecit Judaeos de Aila, et Idumaei et Syri venerunt in Ailam, et habitaverunt ibi usque in diem hanc. Misit autem Ahaz nuntios ad Theglath-Phalasar regem Assyriorum [ Ms. Syriorum], dicens: Servus tuus, et filius tuus ego sum: ascende, et salvum me fac de manu regis Syriae, et de manu regis Israel, qui consurrexerunt adversum me. Et cum collegisset [h. Et tulit] Ahaz [ Vulg. tac. Ahaz] argentum et aurum, quod invenire potuit in domo Domini, et in thesauris regis, misit [h. et in thesauris domus regis, et misit] regi Assyriorum munera. Qui et acquievit voluntati ejus: ascendit enim rex Assyriorum in Damascum, et vastavit eam, et transtulit habitatores ejus Cyrenen [h. Chira]: Rasin autem interfecit. Perrexitque Ahaz in occursum Theglath-Phalasar regi [ Ms. regis] Assyriorum in Damascum. Cumque vidisset altare Damasci, misit rex Ahaz ad Uriam sacerdotem exemplar ejus, et similitudinem juxta omne opus ejus. [T. CLXXXVII.] Exstruxitque Urias sacerdos altare: juxta omnia quae praeceperat rex Ahaz de Damasco, ita fecit Urias sacerdos, donec veniret rex Ahaz de Damasco. Cumque venisset rex de Damasco, vidit altare, et veneratus est illud, ascenditque et immolavit holocausta, et sacrificium suum, et libavit libamina, et fudit sanguinem pacificorum, quae obtulerat super altare. Porro altare aereum, quod erat coram Domino, transtulit de facie templi, et de loco altaris, et de loco templi Domini: posuitque illud ex latere altaris ad Aquilonem [h. Porro altare aeneum, quod erat coram Domino inter altare et domum Domini, transtulit de facie domus: et posuit ex latere altaris ad Aquilonem]. [T. CLXXXVIII.] Praecepit quoque rex Ahaz Uriae sacerdoti, dicens: Super altare majus offer holocaustum matutinum, et sacrificium vespertinum, et holocaustum regis, et sacrificium ejus, et holocaustum universi populi terrae, et sacrificia eorum, et libamina eorum, et omnem sanguinem holocausti, et universum sanguinem victimae super illud effundes: altare vero aereum erit paratum ad voluntatem meam. Fecit igitur Urias sacerdos juxta omnia, quae praeceperat rex Ahaz. Tulit [h. abscidit ] autem rex Ahaz caelatas bases, et luterem, qui erat desuper, et mare deposuit de bobus aereis, qui sustentabant illud, et posuit super pavimentum stratum lapide. Musach quoque sabbati, quod aedificaverat in templo, et ingressum regis exterius, convertit in templum [h. domum] Domini, propter regem Assyriorum. [T. CLXXXIX.] Reliqua autem verborum Ahaz, quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Juda? Dormivitque Ahaz cum patribus suis, et sepultus est cum eis in civitate David, et regnavit Ezechias filius ejus pro eo. [T. CXC, Cap. XVII.] Anno duodecimo Ahaz regis Juda, regnavit Osee filius Ela in Samaria super Israel novem annis. Fecitque malum coram Domino [h. in oculis Domini]: sed non sicut reges Israel qui ante eum fuerant. Contra hunc ascendit Salmanasar rex Assyriorum, et factus est ei Osee servus, reddebatque illi tributa [h. munera]. Cumque deprehendisset rex Assyriorum Osee, quod rebellare nitens misisset nuntios ad Sua [h. ad Zo] regem Aegypti, ne praestaret tributa [h. munera] regi Assyriorum, sicut singulis annis solitus erat, obsedit eum, et vinctum misit in carcerem. Pervagatusque est omnem terram, et ascendens Samariam, obsedit eam tribus annis. Anno autem nono Osee, cepit rex Assyriorum Samariam, et transtulit Israel in Assyrios: posuitque eos in Hala, et in Habor juxta fluvium [h. flumine] Gozan, in civitatibus Medorum. [T. CXCI.] Factum est autem, cum peccassent filii Israel Domino Deo suo, qui eduxerat eos de terra Aegypti, de manu Pharaonis regis Aegypti, coluerunt [h. timuerunt] deos alienos. Et ambulaverunt juxta ritum gentium, quas consumpserat Dominus in conspectu filiorum Israel, et regum Israel: quia similiter fecerant. Et operuerunt filii Israel verbis non rectis Dominum Deum suum, et aedificaverunt sibi excelsa in cunctis urbibus suis, a turre Custodum usque ad civitatem Munitam. Feceruntque sibi statuas [h. titulos], et lucos in omni colle sublimi, et subter omne lignum nemorosum, et adolebant ibi incensum super aras [h. excelsa] in morem gentium, quas transtulerat Dominus a facie eorum: feceruntque verba pessima irritantes Dominum. Et coluerunt immunditias, de quibus praeceperat [ Ms. praecepit] Dominus eis, ne facerent verbum hoc. Et testificatus est Dominus in Israel et Juda, per manum omnium prophetarum et videntium, dicens: Revertimini a viis vestris pessimis, et custodite praecepta mea, et caeremonias, juxta omnem legem, quam praecepi patribus vestris, et sicut misi ad vos in manu servorum meorum prophetarum. Qui non audierunt, sed induraverunt cervicem suam juxta cervicem patrum suorum, qui noluerunt obedire [h. non crediderunt ] Domino Deo suo. Et abjecerunt legitima ejus, et pactum, quod pepigit cum patribus eorum, et testificationes, quibus testificatus [ Ms. contestatus] est eos: secutique sunt vanitates [h. vanitatem ], et vane egerunt, et secuti sunt gentes, quae erant per circuitum eorum, super quibus praeceperat Dominus eis, ut non facerent sicut et illae faciebant. Et dereliquerunt omnia praecepta Domini Dei sui: feceruntque sibi conflatiles duos vitulos, et lucos, et adoraverunt universam militiam coeli: servieruntque Baal, et consecrabant [ Ms. add. ei] filios suos, et filias suas, per ignem, et divinationibus inserviebant et auguriis, et tradiderunt se, ut facerent malum coram Domino [h. vendiderunt se ut facerent malum in oculis Domini], ut irritarent [ Ms. irritaverunt] eum. Iratusque est Dominus vehementer Israeli, et abstulit eos de conspectu suo, et non remansit nisi tribus Juda tantummodo. Sed nec ipse Juda custodivit mandata Domini Dei sui: verum ambulavit in erroribus Israel, quos operatus fuerat. Projecitque Dominus omne semen Israel, et afflixit eos, et tradidit in manu diripientium, donec projiceret eos a facie sua: ex eo jam tempore, quo scissus est Israel a domo David, et constituerunt sibi regem Jeroboam filium Nabat: separavit enim Jeroboam Israel a Domino, et peccare eos fecit peccatum magnum. Et ambulaverunt filii Israel in universis peccatis Jeroboam quae fecerat: non recesserunt ab eis, usquequo auferret Dominus Israel a facie sua, sicut locutus fuerat in manu omnium servorum suorum prophetarum: translatusque est Israel de terra sua in Assyrios, usque in diem hanc. [T. CXCII.] Adduxit autem rex Assyriorum de Babylone, et de Cutha, et de Ava [ Ms. Havath], et de Emath, et de Sepharvaim, et collocavit eos in civitatibus Samariae pro filiis Israel: qui possederunt Samariam, et habitaverunt in urbibus ejus. Cumque ibi habitare coepissent, non timebant Dominum, et immisit in eos Dominus leones, qui interficiebant eos. Nuntiatumque est regi Assyriorum, et dictum: Gentes, quas transtulisti, et habitare fecisti in civitatibus Samariae, ignorabant legitima Dei terrae, et immisit in eos Dominus [h. non habet] leones, et ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritum Dei terrae. Praecepit autem rex Assyriorum, dicens: Ducite illuc unum de sacerdotibus, quos inde captivos adduxistis, et vadat, et habitet cum eis, et doceat eos legitima Dei terrae. Igitur cum venisset unus de sacerdotibus his, qui captivi ducti fuerant de Samaria, habitavit in Beth-El, et docebat eos quomodo colerent Dominum. Et unaquaeque gens fabricata est Deum suum: posueruntque eos in fanis excelsis, quae fecerant Samaritae, gens et gens in urbibus suis, in quibus habitabant. Viri enim Babylonii fecerunt Sochoth-Benoth: viri autem Chutaei [ Ms. Chuteni] fecerunt Nergel, et viri de Emath fecerunt Asima. Porro Avaei [ Ms. Evei] fecerunt Nebaaz et Tharthac [ Ms. Therthac]. Hi autem qui erant de Sepharvaim comburebant filios suos igni, Adramelech et Anamelech diis Sepharvaim: et nihilominus colebant Dominum. Fecerunt sibi de novissimis sacerdotes excelsorum, et ponebant eos in fanis [ Ms. finibus] sublimibus. Et cum Dominum colerent, diis quoque suis serviebant juxta consuetudinem gentium, de quibus translati fuerant Samariam: usque in praesentem diem morem sequuntur antiquum. [T. CXCIII.] Non timent Dominum, neque custodiunt caeremonias ejus, judicia, et legem, et mandatum, quod praeceperat Dominus filiis Jacob, quem cognominavit Israel, et percusserat cum eis pactum, et mandaverat eis, dicens: Nolite timere deos alienos, et non adoretis eos, neque colatis eos [ Ms. tac. eos], et non immoletis eis: sed Dominum Deum vestrum [h. non habet], qui eduxit vos de terra Aegypti in fortitudine magna, et in brachio extento: ipsum timete, et illum adorate, et ipsi immolate. Caeremonias quoque et judicia, et legem, et mandatum, quod scripsit vobis, custodite, ut faciatis cunctis diebus, et non timeatis deos alienos. Et pactum, quod percussit vobiscum, nolite oblivisci: nec colatis deos alienos, sed Dominum Deum vestrum timete [h. et non timeatis deos alienos, sed Dominum Deum vestrum timete], et ipse eruet vos de manu omnium inimicorum vestrorum. Illi vero non audierunt; sed juxta consuetudinem suam pristinam perpetrabant. Fuerunt igitur gentes istae timentes quidem Dominum, sed nihilominus et idolis suis servientes [ Ms. serviebant]: nam et filii eorum, et nepotes, sicut fecerunt patres [ Ms. parentes] sui, ita faciunt usque in praesentem diem. [T. CXCIV, Cap. XVIII.] Anno tertio Osee filii Ela regis Israel, regnavit Ezechias filius Ahaz regis Juda. Viginti [h. Filius XXV] quinque annorum erat, cum regnare coepisset, et viginti novem annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Abi filia Zachariae. Fecitque quod erat bonum coram Domino [h. in oculis Domini], juxta omnia quae fecerat David pater ejus [ Ms. suus]. [T.CXCV.] Ipse dissipavit excelsa, et contrivit statuas [h. titulos], et succidit lucos, confregitque serpentem aeneum [ Ms. aereum], quem fecerat Moses: siquidem usque ad illud tempus filii Israel adolebant ei incensum: vocavitque nomen ejus Naasthan. In Domino Deo Israel speravit: itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Juda, sed neque in his qui ante eum fuerunt: et adhaesit Domino, et non recessit a vestigiis ejus, fecitque [h. custodivitque] mandata ejus, quae praeceperat Dominus Mosi. Unde et erat Dominus cum eo, et in cunctis, ad quae procedebat, sapienter se agebat. Rebellavit quoque contra regem Assyriorum, et non servivit ei. Ipse percussit Philisthaeos usque Gazam, et omnes terminos eorum, a turre Custodum usque ad civitatem Munitam [ Ms. muratam]. Anno quarto regis Ezechiae, qui erat annus septimus Osee filii Ela regis Israel, ascendit Salmanasar rex Assyriorum in [ Ms. tacet in] Samariam, et oppugnavit eam, et cepit. Nam post annos tres, anno sexto Ezechiae, id est nono anno [ Ms. tacet anno] Osee regis Israel, capta est Samaria, et transtulit rex Assyriorum Israel in Assyrios, collocavitque eos in Hala et in Habor fluviis Gozan [ Ms. Gazan] in civitatibus [h. et in civitatibus] Medorum: quia non audierunt vocem Domini Dei sui, sed praetergressi sunt pactum ejus: omnia quae praeceperat Moses servus Domini, non audierunt, neque fecerunt. [T. CXCVI.] Anno quarto decimo regis Ezechiae, ascendit Sennacherib rex Assyriorum ad universas civitates Juda munitas, et cepit eas. Tunc [ Ms. Et nunc] misit Ezechias rex Juda nuntios ad regem Assyriorum in [ Ms. tac. in] Lachis, dicens: Peccavi, recede a me, et omne, quod imposuerimus mihi, feram. Indixit itaque rex Assyriorum Ezechiae regi Judae trecenta talenta argenti, et triginta talenta auri. Deditque Ezechias omne argentum quod repertum fuerat in domo Domini, et in thesauris regis [h. et in thesauris domus regis]. In tempore illo confregit Ezechias valvas templi Domini, et laminas auri [h. non habet], quas ipse affixerat, et dedit eas regi Assyriorum. Misit autem rex Assyriorum Tharthan, et Rabsaris, et Rabsacen [ Ms. Rabsachen] de Lachis ad regem Ezechiam, cum manu valida, Jerusalem: qui cum ascendissent, venerunt Jerusalem, et steterunt juxta aquaeductum piscinae superioris, quae est in via Agri fullonis. Vocaveruntque regem: egressus est autem ad eos Eliacim filius Helciae praepositus domus, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis. Dixitque ad eos Rabsaces: Loquimini Ezechiae: Haec dicit rex magnus, rex Assyriorum: quae est ista fiducia qua niteris? Forsitan inisti consilium, ut praepares te ad praelium. In quo confidis, ut audeas rebellare? an speras [h. In quo confidisti, ut ausus fuisses rebellare mihi? sperasti] in baculo arundineo atque confracto Aegypto, super quem, si incubuerit homo, comminutus ingredietur [ Vulg. ingreditur] manum ejus, et perforabit eam? sic est Pharao rex Aegypti omnibus, qui confidunt in eo [ Ms. et Vulg. se]. Quod si dixeritis mihi: In Domino Deo nostro habemus fiduciam, nonne iste est, cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria, et praecepit Judae et Jerusalem: Ante altare hoc adorabitis in Jerusalem? Nunc igitur transite ad dominum meum regem Assyriorum, et dabo vobis duo millia equorum, et videte an habere valeatis ascensores eorum. Et quomodo potestis resistere ante unum satrapam [h. uno satrapae] de servis domini mei minimis? An fiduciam habes in Aegypto propter currus et equites? Numquid sine Domini voluntate ascendi ad locum istum, ut demoliar [ Ms. et Vulg. demolirer] eum? Dominus dixit mihi: Ascende ad terram hanc, et demolire eam. Dixerunt autem, Eliacim filius Helciae, et Sobna [h. Sebna], et Joahe, Rabsaci: Precamur ut loquaris nobis servis tuis Syriace: siquidem intelligimus hanc linguam, et non loquaris nobis Judaice, audiente populo, qui est super murum. Responditque eis Rabsaces: Numquid ad dominum tuum, et ad te misit me dominus meus, ut loquerer sermones hos, et non potius ad viros, qui sedent super murum, ut comedant stercora sua, et bibant urinam suam vobiscum? Stetitque itaque Rabsaces, et clamavit voce magna Judaice, et ait: Audite verba regis magni, regis Assyriorum. Haec dicit rex: Non vos seducat Ezechias: non enim poterit eruere vos de manu mea. Neque fiduciam vobis tribuat super Domino, dicens: Eruens liberabit nos Dominus, et non tradetur civitas haec in manu regis Assyriorum. Nolite audire Ezechiam. Haec enim dicit rex Assyriorum: Facite mecum quod vobis est utile et egredimini ad me, et comedet unusquisque de vinea sua, et de ficu sua, et bibetis aquas de cisternis vestris: donec veniam, et transferam vos in terram, quae similis terrae vestrae est, in terram fructiferam, et fertilem vini, terram panis et vinearum, terram olivarum, et olei ac mellis: et vivetis, et non moriemini. Nolite audire Ezechiam, qui vos decipit, dicens: Dominus liberabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium terram suam de manu regis Assyriorum? Ubi est Deus Emath, et Arphad? ubi est [ Ms. tac. est] Deus Sepharvaim, Ana et Ava? numquid liberaverunt Samariam de manu mea? Quinam illi sunt in universis diis terrarum,qui eruerunt regionem suam de manu mea, ut possit eruere Dominus Jerusalem de manu mea? Tacuit itaque populus, et non respondit ei quidquam: siquidem praeceptum regis acceperant, ut non responderent ei. Venitque Eliacim [ Ms. Eliachim] filius Helciae, praepositus domus, et Sobna scriba, et Johae filius Asaph a commentariis, ad Ezechiam, scissis vestibus, et nuntiaverunt ei verba Rabsacis. [C. CXCVII, Cap. XIX.] Quae cum audisset Ezechias rex [ Ms. tac. rex], scidit vestimenta sua, et opertus est sacco, ingressusque est domum Domini. Et misit Eliacim praepositum domus, et Sobnam scribam, et senes de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam prophetam filium Amos. Qui dixerunt: Haec dicit Ezechias: Dies tribulationis, et increpationis, et blasphemiae, dies iste; venerunt filii usque ad partum, et vires non habet parturiens. Si forte audiat Dominus Deus tuus universa verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum dominus suus, ut exprobraret Deum viventem, et argueret verbis, quae audivit Dominus Deus [ Ms. tac. Deus] tuus, et fac [h. leva] orationem pro reliquiis, quae repertae sunt: Venerunt ergo servi regis Ezechiae ad Isaiam. [T. CXCVIII.] Dixitque eis Isaias: Haec dicetis domino vestro: Haec dicit Dominus: Noli timere a facie sermonum, quos audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. Ecce, ego immittam [h. dabo] ei spiritum, et audite nuntium, et revertetur in terram suam,et dejiciam eum gladio in terra sua. [T. CXCIX.] Reversus est igitur Rabsaces, et invenit regem Assyriorum expugnantem Lobnam [h. Libna]: audierat enim quod recessisset de Lachis. Cumque audisset de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Ecce, egressus est ut pugnet adversum te: et iret contra eum, misit nuntios [h. reversus misit nuntios] ad Ezechiam, dicens: Haec dicite Ezechiae regi Juda: Non te seducat Deus tuus, in quo habes fiduciam; neque dicas: Non tradetur Jerusalem in manus regis Assyriorum. Tu enim ipse audisti quae fecerunt [ Ms. fecerint] reges Assyriorum universis terris, quomodo vastaverunt eas: num ergo solus poteris liberari? Numquid liberaverunt dii gentium singulos, quos vastaverunt patres mei, Gozan videlicet, et Aran, et Reseph, et filios Eden, qui erant in Thelassar [ Ms. Thalassar]. Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex civitatis Sepharvaim, Ana et Ava? Itaque cum accepisset Ezechias litteras [h. libros] de manu nuntiorum, et legisset eas, ascendit in domum Domini, et expandit eas coram Domino, et oravit in conspectu ejus, dicens: Domine Deus Israel, qui sedes super cherubim, tu es Deus solus regum omnium terrae: tu fecisti coelum et terram. Inclina aurem tuam, et audi: aperi, Domine [ Ms. tac. Domine], oculos tuos, et vide, et audi omnia verba Sennacherib, qui misit ut exprobraret nobis [h. non habet] Deum viventem. Vere, Domine, dissipaverunt reges Assyriorum gentes, et terras omnium. Et miserunt [h. dederunt] deos eorum in igne: non enim erant dii, sed opera manuum hominum ex ligno et lapide, et perdiderunt eos. Nunc igitur, Domine Deus noster, salvos nos fac de manu ejus, ut sciant omnia regna terrae, quia tu es Dominus Deus solus. [T. CC.] Misit autem Isaias filius Amos ad Ezechiam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Quae deprecatus es me super Sennacherib rege Assyriorum, audivi. Iste est sermo, quem locutus est Dominus de eo: Sprevit te, et subsannavit te [ Ms. tac. te], virgo filia Sion: post tergum tuum caput movit, filia Jerusalem. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti? contra quem exaltasti vocem [ Vulg. add. tuam], et elevasti in excelsum oculos tuos? contra sanctum Israel. Per manum servorum tuorum exprobrasti Domino, et dixisti: In multitudine curruum meorum, ascendi [h. ego ascendi] excelsa montium in summitate Libani, et succidi [h. latere Libani et succidam] sublimes cedros ejus, et electas abietes illius. Et ingressus sum usque ad terminos ejus [h. Et ingrediar habitaculum termini ejus], et [ Ms. tac. et] saltum Charmeli ejus ego succidi [h. fodi]. Et bibi aquas alienas, et siccavi vestigiis pedum meorum omnes aquas clausas. Numquid non audisti quid ab initio fecerim? Ex diebus antiquis plasmavi illud; et nunc adduxi: eruntque in ruinam collium pugnantium civitates munitae. Et qui sedent in eis, humiles manu, contremuerunt et confusi sunt, facti sunt quasi fenum agri, et virens herba tectorum, quae arefacta est antequam veniret ad maturitatem. Habitaculum tuum, et egressum tuum, et introitum tuum, et viam tuam [h. non habet] ego praescivi et furorem tuum, contra me. Insanisti [h. Eo quod insanisti] in me, et superbia tua ascendit in aures meas: ponam itaque [h. non habet] circulum in naribus tuis, et camum [h. frenum] in labiis [ Ms. labris] tuis, et reducam te in viam, per quam venisti. Tibi autem, Ezechia [h. non habet], hoc erit signum: Comede hoc anno quod repereris; in secundo autem anno, quae sponte nascuntur [ Ms. nascentur]; porro in anno tertio seminate et metite [h. Comede hoc anno quae sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere: in anno autem tertio seminate et metite]: plantate vineas, et comedite fructum earum. Et quodcumque reliquum fuerit de domo Juda, mittet radicem deorsum, et faciet fructum sursum. De Jerusalem quippe egredientur reliquiae, et quod salvetur de monte Sion: zelus Domini exercituum faciet hoc. Quamobrem haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non ingredietur urbem hanc, nec mittet in eam sagittam, nec occupabit eam clypeus, nec circumdabit eam munitio. Per viam, qua venit, revertetur, et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus. Protegamque urbem hanc, et salvabo eam propter me, et propter David servum meum. Factum est igitur in nocte illa, venit angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Cumque diluculo surrexisset, vidit omnia corpora mortuorum [h. diluculo surrexissent, ecce omnes corpora mortuorum], et recedens abiit, et reversus est Sennacherib rex Assyriorum, et mansit in Ninive. Cumque adoraret in templo [h. domo] Nesroch [ Ms. Neserath] deum suum, Adramelech [ Ms. Adarmelech] et Sarazar filii ejus percusserunt eum gladio, fugeruntque in terram Armeniorum, et regnavit Esaraddon [ Ms. Aseraddon] filius ejus pro eo. [T. CCI, Cap. XX.] In diebus illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem, et venit ad eum Isaias filius Amos, propheta, dixitque ei: Haec dicit Dominus [ Ms. et Vulg. add. Deus]: Praecipe domui tuae: morieris enim tu [ Ms. tac. tu], et non vives. Qui convertit faciem suam ad parietem, et oravit Dominum, dicens: Obsecro, Domine, memento [ Vulg. add. quaeso] quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod placitum est coram te [h. in oculis tuis] fecerim. Flevit itaque Ezechias fletu magno. [T. CCII.] Et antequam egrederetur Isaias mediam partem atrii, factus est sermo Domini ad eum, dicens: Revertere, et dic Ezechiae duci populi mei: Haec dicit Dominus Deus David patris tui: Audivi orationem tuam, vidi lacrymas tuas; et ecce sanavi te, die tertio ascendes templum [h. domum] Domini. Et addam diebus tuis quindecim annos: sed et de manu regis Assyriorum liberabo te, et civitatem hanc, et protegam urbem istam propter me, et propter David servum meum. Dixit Isaias: Afferte massam ficorum. Quam cum attulissent, et posuissent super ulcus ejus, curatus est. Dixerat [h. Dixit] autem Ezechias ad Isaiam: Quod erit signum, quia Dominus me sanabit, et quia ascensurus sum die tertia [ Ms. add. in] templum [h. domum] Domini? Cui ait Isaias: Hoc erit signum a Domino, quod facturus sit Dominus sermonem, quem locutus est: Vis ut ascendat [ Ms. accedat] umbra decem lineis [h. gradibus], an ut revertatur totidem gradibus? Et ait Ezechias: Facile est, umbram crescere decem lineis [h. gradibus]: nec hoc volo, ut fiat, sed ut revertatur retrorsum decem gradibus. Invocavit itaque Isaias propheta Dominum, et reduxit umbram per lineas [h. gradus], quibus jam descenderat in horologio [h. gradibus] Ahaz, retrorsum decem gradibus. [T. CCIII.] In tempore illo misit Berodach Baladan [ Ms. tac. Baladan], filius Baladan, rex Babyloniorum, litteras [h. libros] et munera ad Ezechiam: audierat enim quod aegrotasset Ezechias. Laetatus est autem in adventu eorum Ezechias, et ostendit [h. Audito autem adventu eorum, Ezechias ostendit] eis domum aromatum, et aurum et argentum, et pigmenta varia [h. non habet], unguenta quoque [h. unguentum quoque optimum], et domum vasorum suorum, et omnia quae habere poterat in thesauris suis. Non fuit quidquam [ Ms. tac. quidquam] quod non monstraret eis Ezechias in domo sua, et in omni potestate sua. Venit autem Isaias propheta ad regem Ezechiam, dixitque ei: Quid dixerunt viri isti? aut unde venerunt ad te? Cui ait Ezechias: De terra longinqua venerunt [ Vulg. add. ad me], de Babylone. At ille respondit: Quid viderunt in domo tua? Ait Ezechias: Omnia quae sunt in domo mea, viderunt: nihil est quod non monstraverim eis in thesauris meis. [T. CCIV]. Dixit itaque Isaias Ezechiae: Audi sermonem Domini: Ecce dies venient, et auferentur omnia, quae sunt in domo tua, et quae condiderunt patres tui usque in diem hanc, in Babylonem: non remanebit quidquam, ait Dominus. Sed et de filiis tuis qui egredientur ex te, quos generabis, tollent [ Ms. et Vulg. tollentur] et erunt eunuchi in palatio [h. templo] regis Babylonis. Dixitque Ezechias ad Isaiam: Bonus sermo Domini, quem locutus es: sit pax et veritas in diebus meis. Reliqua autem sermonum Ezechiae, et omnis fortitudo ejus, et quomodo fecerit piscinam, et aquae ductum, et introduxerit aquas in civitatem, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Juda? [T. CCV.] Dormivitque Ezechias cum patribus suis, et regnavit Manasses filius ejus pro eo. [Cap. XXI.] Duodecim annorum erat Manasses cum regnare coepisset, et quinquaginta quinque annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Aphsiba [ Ms. Absiba]. Fecitque malum in conspectu Domini [h. in oculis Domini], juxta idola [h. abominationes] gentium, quas delevit Dominus a facie filiorum Israel. Conversusque est, et aedificavit excelsa, quae dissipaverat [ Ms. dissipavit] Ezechias pater ejus, et erexit aras Baal, et fecit lucos [h. lucum] sicut fecerat Ahab rex Israel, et adoravit omnem militiam coeli, et coluit eam. Exstruxitque aras in domo Domini, de qua dixit Dominus: In Jerusalem ponam nomen meum. Et exstruxit altaria universae militiae coeli in duobus atriis templi [h. domus] Domini. Et transduxit filium suum per ignem, et ariolatus est, et observavit auguria, et fecit pythones, et aruspices multiplicavit, ut faceret malum coram Domino [h. in oculis] Domini, et irritaret eum. Posuit quoque idolum luci, quem fecerat in templo [h. domo] Domini [h. non habet] super quod locutus est Dominus ad David, et ad Salomonem filium ejus: In templo hoc [h. in domo hac], et in Jerusalem, quam elegi de cunctis tribubus Israel, ponam nomen meum in sempiternum. Et ultra non faciam commoveri pedem Israel de terra, quam dedi patribus eorum, sic tamen si custodierint opere [ Vulg. opera] omnia quae praecepi eis, et universam legem, quam mandavit eis servus meus Moses. Illi vero non audierunt: sed seducti sunt a Manasse, ut facerent malum super gentes, quas contrivit Dominus a facie filiorum Israel. Locutusque est Dominus in manu servorum suorum prophetarum, dicens: Quia fecit Manasses rex Juda abominationes istas pessimas, super omnia quae fecerunt Amorrhaei ante eum, et peccare fecit etiam Judam in immunditiis suis. [T. CCVI.] Propterea haec dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego inducam mala [ Ms. malum] super Jerusalem et Judam: ut quicumque audierit, tinniant ambae aures ejus. Et extendam super Jerusalem funiculum Samariae, et pondus domus Ahab, et delebo Jerusalem, sicut deleri solent tabulae [h. solet ampulla]; delens vertam, et ducam crebrius stylum [h. non habet] super faciem ejus. Dimittam vero reliquias haereditatis meae, et tradam eas in manus [ Ms. manu] inimicorum ejus: eruntque in vastitatem, et in rapinam cunctis adversariis suis: eo quod fecerint malum coram me [h. in oculis meis] et perseveraverint irritantes me, ex die qua egressi sunt patres eorum ex Aegypto, usque ad diem hanc. Insuper et sanguinem innoxium fudit Manasses multum nimis, donec impleret Jerusalem usque ad os: absque peccatis suis [h. peccato suo], quibus peccare fecit Judam, ut faceret malum coram Domino [h. in oculis Domini]. Reliqua autem sermonum Manasse, et universa quae fecit, et peccatum ejus quod peccavit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum] Juda? Juda? [T. CCVII.] Dormivitque Manasses cum patribus suis, et sepultus est in horto domus suae, in horto Aza [ Mss. et Vulg. Oza], et regnavit Amon filius ejus pro eo. Viginti duorum annorum erat Amon cum regnare coepisset: duobus quoque annis regnavit in Jerusalem. Nomen matris ejus Messalemeth [h. Messelemeth] filia Harus de Jetaba. Fecitque malum in conspectu Domini [h. in oculis Domini], sicut fecerat Manasses pater ejus. Et ambulavit in omni via per quam ambulaverat pater ejus; servivitque immunditiis [h. sordibus], quibus servierat pater ejus, et adoravit eas, et dereliquit Dominum Deum patrum suorum, et non ambulavit in via Domini. [T. CCVIII.] Tetenderuntque ei [ Ms. tacet ei] insidias servi sui [h. Rebellaveruntque ei servi sui], et interfecerunt regem in domo sua. Percussit autem populus terrae omnes, qui conjuraverant contra regem Amon, et constituerunt sibi regem Josiam filium ejus pro eo. Reliqua autem sermonum Amon quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Juda? Sepelieruntque eum [Sepelivitque eum] in sepulcro suo, in horto Aza, et regnavit Josias filius ejus pro eo. [Cap. XXII.] Octo annorum erat Josias cum regnare coepisset, et triginta uno anno regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Idida, filia Adaja de Besecath. Fecitque quod placitum erat coram Domino [h. in oculis Domini], et ambulavit per omnes vias David patris sui: non declinavit ad dexteram, sive ad sinistram [T. CCIX]. Anno autem octavo decimo regis Josiae, misit rex Saphan filium Assia, filii Messulam, scribam templi Domini, dicens ei: Vade ad Helciam sacerdotem magnum, ut confletur pecunia, quae illata est in templum [h. domum] Domini, quam collegerunt janitores [ Vulg. add. templi] a populo, deturque fabris per praepositos in domo Domini: qui et distribuant [ Mss. distribuent] eam his qui operantur in templo [h. domo] Domini, ad instauranda sartatecta templi [h. domus]: tignariis videlicet et caementariis, et iis qui interrupta componunt, et ut emantur ligna, et lapides de lapicidinis ad instaurandum templum [h. domum]. Verumtamen non supputetur eis argentum quod accipiunt, sed in potestate habeant, et [ Vulg. tac. et] in fide [h. Verumtamen non supputetur argentum his qui accipiunt quia in fide]. [T. CCX.] Dixit autem Helcias pontifex ad Saphan scribam: librum Legis reperi in domo Domini: deditque Helcias volumen [h. librum] Saphan, qui et legit illud. Venit quoque Saphan scriba ad regem, et renuntiavit ei [h verbum] quod praeceperat, et ait: Conflaverunt servi tui pecuniam, quae reperta est domo Domini [h. non habet]: et dederunt, ut distribueretur fabris a praefectis operum templi [h. domus] Domini. Narravitque [h. Nuntiavitque] Saphan scriba regi, dicens: Librum dedit mihi Helcias sacerdos. Quem cum legisset Saphan coram rege, et audisset rex verba libri Legis Domini [h. non habet], scidit vestimenta sua. Et praecepit Helciae sacerdoti, et Ahicam filio Saphan, et Achobor filio Micha, et Saphan scribae, et Asaiae servo regis, dicens: Ite et consulite Dominum super me et super populo et super omni Juda [h. et super re . . . et Juda], de verbis voluminis istius, quod inventum est: magna enim ira Domini succensa est contra nos, quia non audierunt patres nostri verba libri hujus, ut facerent omne quod scriptum est nobis. Ierunt itaque, Helcias sacerdos et Ahicam, et Achobor, et Saphan, et Asaia, ad Holdam propheten, uxorem Sellum, filii Thecuae [h. Thiteva], filii Araas custodis vestium, quae habitabat in Jerusalem in Secunda: locutique sunt ad eam. Et illa respondit eis: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dicite viro, qui misit vos ad me: Haec dicit Dominus: Ecce, ego adducam mala super locum hunc, et super habitatores ejus, omnia verba Legis [h. libri] quae legit rex Juda: quia dereliquerunt me, et sacrificaverunt diis alienis, irritantes me in cunctis operibus manuum suarum, et succendetur indignatio mea in loco hoc, et non exstinguetur: Regi autem Juda, qui misit vos ut consuleretis Dominum, sic dicetis: Haec dicit Dominus Deus Israel: Pro eo quod audisti verba voluminis [h. non habet], et perterritum est cor tuum, et humiliatus es coram Domino, auditis sermonibus contra locum istum, et habitatores ejus, quod [ Mss. duo] videlicet fierent in stuporem et in maledictum, et scidisti vestimenta tua, et flevisti coram me, et ego audivi, ait Dominus: idcirco colligam te ad patres tuos, et colligeris ad sepulcrum tuum in pace, ut non videant oculi tui omnia mala, quae inducturus sum super locum istum. [T. CCXI, Cap. XXIII.] Et renuntiaverunt regi quod dixerat. Qui misit: et congregati sunt ad eum omnes senes Juda et Jerusalem. Ascenditque rex templum [h. domum] Domini, et omnes viri Juda, universique qui habitabant [ Ms. habitant] in Jerusalem, cum eo sacerdotes et prophetae, et omnis populus a parvo usque ad magnum: legitque cunctis audientibus omnia verba libri foederis, qui inventus est in domo Domini. Stetitque rex super gradum [h. columnam], et foedus percussit coram Domino, ut ambularent post Dominum, et custodirent praecepta ejus, et testimonia, et caeremonias, in omni corde, et in tota anima, et suscitarent verba foederis hujus, quae scripta erant in libro illo: acquievitque populus pacto. Et praecepit rex Helciae pontifici et sacerdotibus secundi ordinis, et janitoribus, ut projicerent de templo Domini omnia vasa, quae facta fuerant Baal, et luco [ Ms. et Vulg. in luco], et universae militiae coeli, et combussit ea foris Jerusalem in convalle Cedron, et tulit pulverem eorum in Beth-El. Et delevit aruspices [h. sacerdotes] quos posuerant reges Juda ad sacrificandum in excelsis per civitates Juda, et in circuitu Jerusalem, et eos, qui adolebant incensum Baal, et soli, et lunae, et duodecim signis, et omni militiae coeli. Et efferri fecit lucum de domo Domini foras Jerusalem in convalle Cedron, et combussit eum ibi, et redegit in pulverem, et projecit super sepulcra [ Ms. sepulcrum] vulgi. Destruxit quoque aediculas examinatorum, quae erant in domo Domini, pro quibus mulieres texebant quasi [h. non habet] domunculas luci. Congregavitque omnes sacerdotes de civitatibus Juda, et contaminavit excelsa, ubi sacrificabant [h. adolebant] sacerdotes, de Gabbaa [ Ms. Gaba] usque Ber-Sabee, et destruxit aras [h. in excelsa] portarum in introitu ostii Josue principis civitatis, quod erat ad sinistram portae civitatis. Verumtamen non ascendebant sacerdotes excelsorum ad altare Domini in Jerusalem: sed tantum comedebant azyma in medio fratrum suorum. Contaminavit quoque Topheth, quod est in convalle filii Ennom, ut nemo consecraret filium suum aut filiam per ignem, Moloch. Abstulit quoque equos, quos dederant reges Judae, soli, in introitu templi [h. domus] Domini juxta exedram Nathan Melech eunuchi, qui erat in Pharurim: currus autem solis combussit igni. Altaria quoque, quae erant super tecta coenaculi, Ahaz, quae fecerant reges Juda, et altaria quae fecerat Manasses in duobus atriis templi [h. domus] Domini, destruxit rex, et cucurrit inde, et dispersit cinerem eorum in torrentem Cedron. Excelsa quoque quae erant in [h. contra] Jerusalem ad dexteram partem montis Offensionis, quae aedificaverat Salomon rex Israel Astaroth idolo [h. contaminationi] Sidoniorum, et Chamos offensioni Moab, et Melchom abominationi filiorum Ammon, polluit rex. Et contrivit statuas [h. titulos], et succidit lucos: replevitque loca eorum ossibus mortuorum. Insuper et altare, quod erat in Beth-El, excelsum [ Vulg. et excelsum], quod fecerat Jeroboam filius Nabat, qui peccare fecit Israel, et altare illud, excelsum destruxit, atque combussit, et comminuit in pulverem, succenditque etiam lucum. Et conversus Josia, vidit ibi sepulcra, quae erant in monte; misitque, et tulit ossa de sepulcris, et combussit ea super altare, et polluit illud juxta verbum Domini, quod locutus est [h. acclamavit] vir Dei, qui praedixerat verba haec. [T. CCXII.] Et ait: Quis est titulus ille, quem video? Responderuntque ei cives illius urbis: Sepulcrum est [hominis h. viri] Dei, qui venit de Juda, et praedixit verba haec, quae fecisti super altare Beth-El. Et ait: Dimitte eum, nemo commoveat ossa ejus. Et intacta manserunt ossa illius, cum ossibus prophetae qui venerat de Samaria [h. Liberaverunt Ossa ejus, ossa prophetae, qui venerat de Samaria]. Insuper et omnia fana excelsorum quae erant in civitatibus Samariae, quae fecerant reges Israel ad irritandum Dominum, abstulit Josias, et fecit eis, secundum omnia opera quae fecerat in Beth-El. Et occidit universos sacerdotes excelsorum, qui erant ibi super altaria, et combussit ossa humana super ea: reversusque est Jerusalem. [T. CCXIII.] Et praecepit omni populo, dicens: Facite Phase Domino Deo vestro, secundum quod scriptum est in libro foederis hujus. Nec enim factum est Phase tale a diebus judicum, qui judicaverunt Israel, et omnium dierum regum Israel, et regum Juda, sicut in octavo decimo anno regis Josiae factum est Phase istud Domino [ Ms. add. Deo ] in Jerusalem. Sed et pythones, et ariolos, et figuras idolorum, et immunditias, abominationesque, quae fuerant in terra Juda et Jerusalem, abstulit Josias: ut statueret verba legis, quae scripta sunt in libro, quem invenit Helcias sacerdos in templo [h. domo] Domini. Similis illi [ Ms. tacet illi] non fuit ante eum rex, qui reverteretur ad Dominum in omni corde suo, et in tota anima sua, et in universa virtute sua, juxta omnem legem Mosi: neque post eum surrexit similis illi. Verumtamen non est aversus Dominus ab ira furoris sui magni, quo iratus est furor ejus contra Judam propter irritationes, quibus provocaverat eum Manasses. Dixit itaque Dominus: Etiam Judam auferam a facie mea, sicut abstuli Israel, et projiciam civitatem hanc, quam elegi, Jerusalem, et domum de qua dixi: Erit nomen meum ibi. Reliqua autem verborum [ Vulg. sermonum] Josiae, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Juda? [T. CCXIV.] In diebus ejus ascendit Pharao Necho, rex Aegypti, contra regem Assyriorum, ad flumen Euphraten, et abiit Josias rex in occursum ejus, et occisus est in Mageddo, cum vidisset eum. Et portaverunt eum servi sui mortuum de Mageddo, et pertulerunt in Jerusalem, et sepelierunt eum in sepulcro suo. Tulitque populus terrae Joahaz filium Josiae, et unxerunt eum, et constituerunt eum regem pro patre suo. Viginti trium annorum erat Joahaz cum regnare coepisset, et tribus mensibus regnavit in Jerusalem; nomen matris ejus Amital [h. Amutal], filia Jeremiae, de Lobna [h. Libna]. Et fecit malum coram [h. in oculis] Domino, juxta omnia quae fecerant patres ejus. [T. CCXV.] Vinxitque eum Pharao Necho in Rebla, quae est in terra Emath, ne regnaret in Jerusalem, et imposuit mulctam terrae, centum talentis argenti et talento auri. Regemque constituit Pharao Necho Eliacim filium Josiae pro Josia patre ejus: vertitque nomen ejus Joiacim. Porro Joahaz tulit, et duxit in Aegyptum [h. et mortuus est ibi. Sic Vulg. ] Argentum autem et aurum dedit Joiacim Pharaoni, cum indixisset terrae [ Ms. tacet terrae] per singulos, ut conferretur juxta praeceptum Pharaonis, et unumquemque secundum vires suas exegit, tam argentum quam aurum de populo terrae, ut daret Pharaoni Necho. Viginti quinque annorum erat Joiacim cum regnare coepisset, et undecim annis regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Zebida filia Phadaja de Ruma. Et fecit malum coram Domino [h. in oculis Domini], juxta omnia quae fecerant patres ejus. [Cap. XXIV.] In diebus ejus ascendit Nabuchodonosor, rex Babylonis, et factus est ei Joiacim servus tribus annis, et rursum rebellavit [ Ms. bellavit] contra eum. Immisitque ei Dominus latrunculos Chaldaeorum, et latrunculos Syriae, et latrunculos Moab, et latrunculos filiorum Ammon, et immisit eos in Judam, ut disperderent eum, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat per servos suos prophetas. [T. CCXVI.] Factum est autem hoc per verbum Domini contra Judam, ut auferret eum coram se, propter peccata Manasse universa quae fecit, et propter sanguinem innoxium, quem effudit, et implevit Jerusalem cruore innocentium, et ob hanc rem noluit Dominus propitiari. [T. CCXVII.] Reliqua autem sermonum Joiacim, et universa quae fecit, nonne haec scripta sunt in libro Sermonum dierum regum Juda? Et dormivit Joiacim cum patribus suis: et regnavit Joiachin filius ejus pro eo. Et ultra non addidit rex Aegypti, ut egrederetur de terra sua: tulerat enim rex Babylonis, a rivo Aegypti usque ad fluvium Euphraten, omnia quae fuerant regis Aegypti. Decem et octo annorum erat Joiachin cum regnare coepisset, et tribus mensibus regnavit in Jerusalem: nomen matris ejus Nehesta filia Elnathan de Jerusalem. Et fecit malum coram Domino [h. in oculis Domini], juxta omnia quae fecerat pater ejus. In tempore illo ascenderunt servi Nabuchodonosor regis Babylonis in Jerusalem, et circumdata est urbs munitionibus. Venitque Nabuchodonosor rex Babylonis ad civitatem, cum servi ejus oppugnarent eam. Egressusque est Joiachin rex Juda ad regem Babylonis, ipse et mater ejus, et servi ejus, et principes ejus, et eunuchi ejus, et suscepit eum rex Babylonis anno octavo regni sui. Et protulit inde omnes thesauros domus Domini, et thesauros domus regiae: et concidit universa vasa aurea, quae fecerat Salomon rex Israel in templo Domini juxta verbum Domini. Et transtulit omnem Jerusalem, et universos principes et omnes fortes exercitus, decem millia, in captivitatem, et omnem artificem et clusorem: nihilque relictum est, exceptis pauperibus populi terrae. Transtulit quoque Joiachin in Babylonem, et matrem regis, et uxores regis, et eunuchos ejus: et judices terrae duxit in captivitatem de Jerusalem in Babylonem. Et omnes viros robustos, septem millia, et artifices, et clusores mille, omnes viros fortes et bellatores, duxitque eos rex Babylonis captivos in Babylonem. Et constituit Matthaniam patruum ejus pro eo: imposuitque nomen ei [h. vertitque nomen ejus] Sedeciam. Vigesimum et primum annum aetatis habebat Sedecias cum regnare coepisset, et undecim annis regnavit in Jerusalem; nomen matris ejus erat Amital, filia Jeremiae, de Lobna [h. Libna]. Et fecit malum coram Domino, juxta omnia quae fecerat Joiacim. Irascebatur enim Dominus contra Jerusalem, et contra Judam, donec projiceret eos a facie sua: recessitque [h. rebellavit] Sedecias a rege Babylonis. [T. CCXVIII. Cap. XXVI] Factum est autem anno nono regni ejus, mense decimo, decima die mensis, venit Nabuchodonosor rex Babylonis, ipse et omnis exercitus ejus, in Jerusalem, et circumdederunt eam, et exstruxerunt in circuitu ejus munitiones. Et clausa est civitas atque vallata, usque ad undecimum annum regis Sedeciae, nona die mensis: praevaluitque fames in civitate, nec erat panis populo terrae. Et interrupta est civitas, et omnes viri bellatores nocte fugerunt per viam portae, quae est inter duplicem murum ad hortum regis (porro Chaldaei obsidebant in circuitu civitatem), fugit itaque per viam quae ducit ad campestria solitudinis [h. non habet]. Et persecutus est exercitus Chaldaeorum regem, comprehenditque eum in planitie Jericho, et omnes bellatores, qui erant cum eo, dispersi sunt, et reliquerunt eum. Apprehensum ergo regem duxerunt ad regem Babylonis in Reblatha: qui locutus est cum eo judicium. Filios autem Sedeciae occidit coram eo, et oculos ejus effodit, vinxitque eum catenis, et adduxit in Babylonem. Mense quinto septima die mensis (ipse est annus nonus decimus regis Babylonis): venit Nabuzardan princeps exercitus [h. magister cocorum], servus regis Babylonis, Jerusalem. Et succendit domum Domini, et domum regis: et omnes domos Jerusalem omnemque domum magnam combussit igni. Et muros Jerusalem in circuitu destruxit omnis exercitus Chaldaeorum, qui erat cum principe militum [h. cum magistro cocorum]. Reliquam autem populi partem [h. Reliquum autem populum ], qui remanserat in civitate, et perfugas qui transfugerant ad regem Babylonis, et reliquum vulgus, transtulit Nabuzardan princeps militiae [h. magister cocorum]. Et de pauperibus terrae reliquit vinitores et agricolas. Columnas autem aereas, quae erant in templo [h. domo] Domini, et bases, et mare aereum, quod erat in domo Domini, confregerunt Chaldaei, et transtulerunt aes omne in Babylonem. Ollas quoque aereas [h. non habet], et trullas, et mortariola, et tridentes, et scyphos, et omnia vasa aerea, in quibus ministrabant, tulerunt. Necnon et thuribula et phialas; quae aurea, aurea, et quae argentea, argentea, tulit princeps militiae [h. magister cocorum]: id est [h. non habet], columnas duas, mare unum, et bases, quas fecerat Salomon in templo [h. non habet] Domini: non erat pondus aeris omnium vasorum. Decem et octo cubitos altitudinis habebat columna una, et capitellum aereum super se altitudinis trium cubitorum, et retiaculum, et malogranata super capitellum columnae, omnia aerea: similem et columna secunda habebat ornatum. Tulit quoque princeps militiae [h. magister cocorum] Saraiam sacerdotem primum, et Sophoniam sacerdotem secundum et tres janitores. Et de civitate eunuchum unum, qui erat praefectus super bellatores viros, et quinque viros de his qui steterant coram rege [h. videbant faciem regis], quos reperit in civitate: et Sopher principem exercitus, qui probabat tyrones de populo terrae, et sexaginta viros e vulgo [h. e vulgo terrae.] qui inventi fuerant in civitate. Quos tollens Nabuzardan princeps militum [h. magister cocorum], duxit ad regem Babylonis in Reblatha. Percussitque eos rex Babylonis, et interfecit eos in Reblatha in terra Emath, et translatus est Juda de terra sua. Populo autem qui relictus erat in terra Juda, quem dimiserat Nabuchodonosor rex Babylonis, praefecit Godoliam filium Ahicam filii Saphan. Quod cum audissent omnes duces militum, ipsi et viri qui erant cum eis, videlicet quod constituisset rex Babylonis Godoliam, venerunt ad Godoliam in Maspha, Ismael filius Nathaniae, et Johannan filius Caree, et Saraia filius Theneumeth Nethophathites, et Jezionias filius Maachath, ipsi et socii eorum. Juravitque eis Godolias et sociis eorum, dicens: Nolite timere servire Chaldaeis [h. servos Chaldaeorum]: manete in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis. Factum est autem, in mense septimo venit Ismael filius Nathaniae, filii Elisama [ Ms. Elimasa] de semine regio, et decem viri cum eo: percusseruntque Godoliam, qui mortuus est: sed et Judaeos et Chaldaeos, qui erant cum eo in Maspha. Consurgens autem omnis populus a parvo usque ad magnum, et principes militum, venerunt in Aegyptum, timentes Chaldaeos. Factum est vero anno tricesimo septimo transmigrationis Joiachin [ Ms. Joachin] regis Juda, mense duodecimo, vicesima septima die [h. non habet] mensis sublevavit Evilmerodach rex Babylonis, anno quo regnare coeperat, caput Joiachin regis Juda de carcere. Et locutus est ei benigne et posuit thronum ejus super thronum regum, qui erant cum eo in Babylone. Et mutavit vestes ejus, quas habuerat in carcere, et comedebat panem semper in conspectu ejus cunctis diebus vitae suae. Annonam quoque constituit ei absque intermissione, quae et dabatur ei a rege per singulos dies omnibus diebus vitae suae. Expliciunt libri duo Malachim. h3dnzva5pf2nkgjkytj7to6ul43ja9e 0 51312 278822 230710 2026-08-30T10:58:16Z SZC 03 22335 278822 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Libri XII Prophetarum |OperaeWikiPaginam= Libri XII Prophetarum (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculis VIII-IV a.Ch.n. |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 28]]''' ''HieStr.LiXiPr 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO S. HIERONYMI IN DUODECIM PROPHETAS. Non idem ordo est duodecim prophetarum apud Hebraeos, qui et [ Al. est] apud nos. Unde secundum id quod ibi legitur, hic quoque dispositi sunt. Osee commaticus est, et quasi per sententias loquens. Joel planus in principiis: in fine obscurior. Et usque ad Malachiam, habent singuli proprietates suas: quem Esdram scribam, legisque doctorem Hebraei autumant. Et quia longum est nunc de omnibus dicere: hoc tantum vos, o Paula et Eustochium, admonitas volo, unum librum esse duodecim prophetarum: et Osee σύγχρονον Isaiae: Malachiam vero Aggaei et Zachariae fuisse temporibus. In quibus autem tempus non praefertur in titulo, sub illis eos regibus prophetasse, sub quibus et hi qui ante eos habent titulos, prophetaverunt. INCIPIT LIBER OSEE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Osee filium Beeri, in diebus Oziae, Joathan, Achaz, Ezechiae regum Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel. Principium loquendi Domino in Osee: Et dixit Dominus ad Osee: Vade, sume tibi uxorem fornicationum, et fac tibi filios fornicationum: Quia fornicans fornicabitur terra a Domino. Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim: et concepit, et peperit ei filium. Et dixit Dominus ad eum: Voca nomen ejus Jezrael: quoniam adhuc modicum, et visitabo sanguinem Jezrael super domum Jeu, et quiescere faciam regnum domus Israel. Et in die illa conteram arcum Israel in valle Jezrael. Et concepit adhuc, et peperit filiam. Et dixit ei: Voca nomen ejus, Absque misericordia: quia non addam ultra misereri domui Israel, sed oblivione obliviscar eorum. Et domui Juda miserebor, et salvabo eos in Domino Deo suo: Et non salvabo eos in arcu, et gladio, et in bello, et in equis, et in equitibus. Et ablactavit eam, quae erat absque misericordia, Et concepit et peperit filium. Et dixit: Voca nomen ejus: Non populus meus: quia vos non populus meus, et ego non ero vester. Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, quae sine mensura est, et non numerabitur. Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos: dicetur eis: Filii Dei viventis. Et congregabuntur filii Juda, et filii Israel pariter: et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra: quia magnus dies Jezrael. [Cap. II.] Dicite fratribus vestris: Populus meus: et sorori vestrae: Misericordiam consecuta. Judicate matrem vestram, judicate: quoniam ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus. Auferat fornicationes suas a facie sua, et adulteria sua de medio uberum suorum. Ne forte exspoliem eam nudam, et statuam eam secundum diem nativitatis suae: Et ponam eam quasi solitudinem, et statuam eam velut terram inviam, et interficiam eam in siti. Et filiorum illius non miserebor: quoniam filii fornicationum sunt. Quia fornicata est mater eorum, confusa est quae concepit eos: Quia dixit: Vadam post amatores meos, qui dant panes mihi, et aquas meas, lanam meam, et linum meum, oleum meum, et potum meum. Propter hoc ecce ego sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria, et semitas suas non inveniet. Et sequetur amatores suos, et non apprehendet eos: et quaeret eos, et non inveniet, et dicet: Vadam, et revertar ad virum meum priorem: quia bene mihi erat tunc magis quam nunc. Et haec nescivit, quia ego dedi ei frumentum et vinum et oleum, et argentum multiplicavi ei, et aurum, quae fecerunt Baal. Idcirco convertar [ Al. revertar], et sumam frumentum meum in tempore suo, et vinum meum in tempore suo, et liberabo lanam meam et linum meum, quae operiebant ignominiam ejus. Et nunc revelabo stultitiam ejus in oculis amatorum ejus: et vir non eruet eam de manu mea: Et cessare faciam omne gaudium ejus, solemnitatem ejus, neomeniam ejus, sabbatum ejus, et omnia festa tempora ejus. Et corrumpam vineam ejus, et ficum ejus: de quibus dixit: Mercedes hae meae sunt, quas dederunt mihi amatores mei: Et ponam ea [ Al. eam] in saltum, et comedet illa [ Al. eam] bestia agri. Et visitabo super eam dies Baalim, quibus accendebat incensum, et ornabatur inaure sua, et monili suo, et ibat post amatores suos, et mei obliviscebatur, dicit Dominus: Propter hoc, ecce ego lactabo eam, et ducam eam in solitudinem: et loquar ad cor ejus. Et dabo ei vinitores ejus ex eodem loco, et vallem Achor ad aperiendam spem, Et canet ibi juxta dies juventutis suae, et juxta dies ascensionis suae de terra Egypti. Et erit in die illa, ait Dominus: vocabit me: Vir meus: et non vocabit me ultra, Baali. Et auferam nomina Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. Et percutiam eis foedus in die illa, cum bestia agri, et cum volucre coeli, et cum reptili terrae: Et arcum, et gladium, et bellum conteram de terra, et dormire eos faciam fiducialiter. Et sponsabo te mihi in sempiternum: et sponsabo te mihi in justitiam, et judicio, et in misericordia, et miserationibus: Et sponsabo te mihi in fide: et scies quia ego Dominus. Et erit in die illa: Exaudiam, dicit Dominus, exaudiam coelos, et illi exaudient terram. Et terra exaudiet triticum, et vinum, et oleum: et haec exaudient Jezrael. Et seminabo eam mihi in terra, et miserebor ejus, quae fuit absque misericordia. Et dicam non populo meo: Populus meus es tu: et ipse dicet: Deus meus es tu. [Cap. III.] Et dixit Dominus ad me: Adhuc vade, et dilige mulierem dilectam amico et adulteram: sicut diligit Dominus filios Israel, et ipsi respiciunt ad deos alienos, et diligunt vinacia uvarum, Et fodi eam mihi quindecim argenteis, et coro hordei, et dimidio coro hordei. Et dixi ad eam: Dies multos exspectabis me: non fornicaberis, et non eris viro: sed et ego exspectabo te. Quia dies multos sedebunt filii Israel sine rege, et sine principe, et sine sacrificio, et sine altari, et sine ephod, et sine theraphim. Et post haec revertentur filii Israel, et quaerent Dominum Deum suum, David regem suum: et pavebunt ad Dominum, et ad bonum ejus, in novissimo dierum. [Cap. IV.] Audite verbum Domini, filii Israel, quia judicium Domino cum habitatoribus terrae: Non est enim veritas, et non est misericordia, et non est scientia Dei in terra. Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit. Propter hoc lugebit terra, et infirmabitur omnis qui habitat in ea, in bestia agri, et in volucre coeli: sed et pisces maris congregabuntur. Verumtamen unusquisque non judicet: et non arguatur vir: Populus enim tuus, sicut hi, qui contradicunt sacerdoti. etiam propheta tecum: Et corrues hodie, et corruet etiam propheta tecum: nocte tacere feci matrem tuam. Conticuit populus meus, eo quod non habuerit scientiam: Quia tu scientiam repulisti, repellam te [ Al. add. et ego], ne sacerdotio fungaris mihi: Et oblita es legis Dei tui, obliviscar filiorum tuorum et ego. Secundum multitudinem eorum, sic peccaverunt mihi: gloriam eorum in ignominiam commutabo. Peccata populi mei comedent, et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. Et erit sicut populus, sic sacerdos: Et visitabo super eum vias ejus, et cogitationes ejus reddam ei. Et comedent, et non saturabuntur: Fornicati sunt, et non cessaverunt: quoniam Dominum dereliquerunt in non custodiendo. Fornicatio, et vinum, et ebrietas aufert cor. Populus meus in ligno suo interrogavit, et baculus ejus annuntiavit ei: Spiritus enim fornicationum decepit eos, et fornicati sunt a Deo suo. Super capita montium sacrificabant, et super colles accendebant thymiama: Subtus quercum, et populum, et terebinthum, quia bona erat umbra ejus: Ideo fornicabuntur filiae vestrae, et sponsae vestrae adulterae erunt. Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverint. Quoniam ipsi cum meretricibus versabantur, et cum effeminatis sacrificabant, et populus non intelligens vapulabit. Si fornicaris tu, Israel, non delinquat saltem Juda: Et nolite ingredi in Calgala, et ne ascenderitis in Beth-Aven, neque juraveritis: Vivit Dominus. Quoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israel; nunc pascet eas Dominus, quasi agnum in latitudine. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum. Separatum est convivium eorum, fornicatione fornicati sunt: dilexerunt afferre ignominiam protectores ejus. Ligavit eam spiritus in [ Al. cum] alis suis, et confundentur a sacrificiis suis. [Cap. V.] Audite hoc, sacerdotes: et attendite, domus Israel, et domus regis [ Al. add. auribus] auscultate: Quia vobis judicium est, quoniam laqueus facti estis speculationi, et rete expansum super Thabor. Et victimas declinastis in profundum: et ego eruditor omnium eorum [ Al. vestrum]. Ego scio Ephraim, et Israel non est absconditus a me: Quia nunc fornicatus est Ephraim, contaminatus est Israel. Non dabunt cogitationes suas, ut revertantur ad Deum suum: quia spiritus fornicationum in medio eorum, et Dominum non cognoverunt. Et respondebit arrogantia Israel in facie ejus: et Israel et Ephraim ruent in iniquitate sua, ruet etiam Juda cum eis. In gregibus suis, et in armentis suis vadent ad quaerendum Dominum, et non invenient: ablatus est ab eis. In Dominum praevaricati sunt, quia filios alienos genuerunt: nunc devorabit eos mensis cum partibus suis. Clangite buccina in Gabaa, tuba in Raama: Ululate in Beth-Aven, post tergum tuum, Benjamin. Ephraim in desolatione erit in die correptionis: in tribubus Israel ostendi fidem. Facti sunt principes Juda quasi assumentes terminum: super eos effundam quasi aquam iram meam. Calumniam patiens est Ephraim, fractus judicio: quoniam coepit abire post sordem. Et ego quasi tinea Ephraim: et quasi putredo domui Juda. Et vidit Ephraim languorem suum, et Juda vinculum suum: Et abiit Ephraim ad Assur, et misit ad regem ultorem: Et ipse non poterit sanare vos, nec solvere poterit a vobis vinculum. Quoniam ego quasi leaena Ephraim, et quasi catulus leonis domui Juda: Ego, ego capiam, et vadam: tollam, et non est qui eruat. Vadens revertar ad locum meum: donec deficiatis, et quaeratis faciem meam. [Cap. VI.] In tribulatione sua mane consurgent ad me: Venite, et revertamur ad Dominum: Quia ipse cepit, et sanabit nos: percutiet, et curabit nos. Vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus; Sciemus, sequemurque ut cognoscamus Dominum: Quasi diluculum praeparatus est egressus ejus, et veniet quasi imber nobis temporaneus, et serotinus terrae. Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? Misericordia vestra quasi nubes matutina, et quasi ros mane pertransiens, Propter hoc dolavi in prophetis, occidi eos in verbis oris mei: et judicia tua quasi lux egredientur. Quia misericordiam volui [ Al. volo], et non sacrificium: et scientiam Dei, plusquam holocausta. Ipsi autem sicut Adam transgressi sunt pactum, ibi praevaricati sunt in me. Galaad civitas operantium idolum, supplantata sanguine. Et quasi fauces virorum latronum, particeps sacerdotum, in via interficientium pergentes de Sichem: quia scelus operati sunt. In domo Israel vidi horrendum: ibi fornicationes Ephraim: contaminatus est Israel. Sed et Juda pone [h. ponet] messem tibi, cum convertero captivitatem populi mei. [Cap. VII.] Cum sanare vellem Israel, revelata est iniquitas Ephraim, et malitia Samariae, quia operati sunt mendacium: Et fur ingressus est spolians, latrunculus foris. Et ne forte dicant in cordibus suis, omnem malitiam eorum me recordatum: nunc circumdederunt eos adinventiones suae, coram facie mea factae [h. facti] sunt. In malitia sua laetificaverunt regem: et in mendaciis suis principes. Omnes adulterantes, quasi clibanus succensus a coquente: quievit paululum civitas a commixtione fermenti, donec fermentaretur totum. Dies regis nostri coeperunt principes furere a vino: extendit manum suam cum illusoribus. Quia applicuerunt quasi clibanum cor suum, cum insidiaretur eis: tota nocte dormivit coquens eos, mane ipse succensus quasi ignis flammae. Omnes calefacti sunt quasi clibanus, et devoraverunt judices suos: Omnes reges eorum ceciderunt: non est qui clamet in eis ad me. Ephraim in populis ipse commiscebatur: Ephraim factus est subcinericius panis, qui non reversatur. Comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit: sed et cani effusi sunt in eo, et ipse ignoravit. Et humiliabitur superbia Israel in facie ejus: nec reversi sunt ad Dominum Deum suum, et non quaesierunt eum in omnibus his. Et factus est Ephraim quasi columba seducta non habens cor: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Et cum profecti fuerint, expandam super eos rete meum: quasi volucrem coeli detraham eos, caedam eos secundum auditionem coetus eorum. Vae eis, quoniam recesserunt a me: vastabuntur, quia praevaricati sunt in me: et ego redemi eos: et ipsi locuti sunt contra me mendacia. Et non clamaverunt ad me in corde suo, sed ululabant in cubilibus suis: super triticum et vinum ruminabant, recesserunt a me. Et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum: et in me cogitaverunt malitiam. Reversi sunt, ut essent absque jugo: facti sunt quasi arcus dolosus: Cadent in gladio principes eorum, a furore linguae suae. Ista subsannatio eorum in terra Aegypti. [Cap. VIII.] In gutture tuo fit tuba quasi aquila super domum Domini: pro eo quod transgressi sunt foedus meum, et legem meam praevaricati sunt. Me invocabunt: Deus meus, cognovimus te, Israel. Projecit Israel bonum, inimicus persequetur eum. Ipsi regnaverunt, et non ex me: principes exstiterunt, et non cognovi. Argentum suum et aurum suum fecerunt sibi idola, ut interirent: Projectus est vitulus tuus Samaria, iratus est furor meus in eos, Usquequo non poterunt emundari? Quia ex Israel et ipse est; artifex fecit illum, et non est Deus: quoniam in aranearum telas erit vitulus Samariae. Quia ventum seminabunt, et turbinem metent: culmus stans: non est in eo germen, non faciet farinam. quod si et fecerit, alieni comedent eam. Devoratus est Israel: nunc factus est in nationibus quasi vas immundum. Quia ipsi ascenderunt ad Assur, onager solitarius sibi: Ephraim munera dederunt amatoribus. Sed et cum mercede conduxerint [ Al. conduxerunt] nationes, nunc congregabo eos: et quiescent paulisper ab onere regis, et principum. Quia multiplicavit Ephraim altaria ad peccandum, factae sunt ei arae in delictum. Scribam ei multiplices leges meas, quae velut alienae computatae [ Al. putatae] sunt. Hostias afferent, immolabunt carnes, et comedent: Dominus non suscipiet eas. Nunc recordabitur iniquitatis eorum, et visitabit peccata eorum: ipsi ad Aegyptum convertentur, Et oblitus est Israel factoris sui, et aedificavit delubra: et Judas multiplicavit urbes munitas: Et mittam ignem in civitates ejus, et devorabit aedes illius. [Cap. IX.] Noli laetari, Israel, noli exsultare sicut populi; quia fornicatus es a Deo tuo, dilexisti mercedem super omnes areas tritici: Area et torcular non pascet eos, et vinum mentietur eis. Non habitabunt in terra Domini: reversus est Ephraim in Aegyptum, et in Assyriis pollutum comedit. Non libabunt Domino vinum, et non placebunt ei: sacrificia eorum, quasi panis lugentium. Omnes, qui comedent [ Al. comedunt] eum, contaminabuntur: Quia panis eorum animae ipsorum, non intrabit [ Al. intrabunt] in domum Domini. Quid facietis in die solemni, in die festivitatis Domini? Ecce enim profecti sunt a vastitate: Aegyptus congregabit eos, Memphis sepeliet eos: Desiderabile argentum eorum urtica haereditabit, lappa in tabernaculis eorum. Venerunt dies visitationis, venerunt dies retributionis: scitote Israel stultum prophetam, insanum virum spiritualem, propter multitudinem iniquitatis tuae, et multitudinem amentiae. Speculator Ephraim cum Deo meo: propheta laqueus ruinae factus est [ Al. tacet factus est] super omnes vias ejus, insania in domo Dei ejus. Profunde peccaverunt, sicut in diebus Gabaa: recordabitur iniquitatis eorum, et visitabit peccata eorum. Quasi uvas in deserto inveni Israel: quasi prima poma ficulneae in cacumine ejus, vidi patres eorum: Ipsi autem intraverunt ad Beel-Phegor, et abalienati sunt in confusionem, et facti sunt abominabiles sicut ea quae dilexerunt. Ephraim quasi avis avolavit, gloria eorum a partu, et ab utero, et a conceptu. Quod si et enutrierint filios suos absque liberis eos faciam in hominibus: sed et vae eis, cum recessero ab eis: Ephraim, ut vidi, Tyrus erat tundata in pulchritudine: et Ephraim educet ad interfectorem filios suos. Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia. Omnes nequitiae eorum in Galgal, quia ibi exosos habui eos: Propter malitiam adinventionum eorum, de domo mea ejiciam eos: non addam, ut diligam eos, omnes principes eorum recedentes. Percussus est Ephraim, radix eorum exsiccata est: fructum nequaquam facient. Quod et si genuerint, interficiam amantissima uteri eorum. Abjiciet eos Deus meus, quia non audierunt eum: et erunt vagi in nationibus. [Cap. X.] Vitis frondosa Israel, fructus adaequatus est ei: Secundum multitudinem fructus sui multiplicavit altaria, juxta ubertatem terrae suae exuberavit simulacris. Divisum est cor eorum, nunc interibunt, ipse confringet simulacra eorum, depopulabitur aras eorum. Quia nunc dicent: Non est rex nobis: non enim timemus Dominum: et rex quid faciet nobis? Loquimini verba visionis inutilis, et ferietis foedus: et germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri. Vaccas Beth-Aven coluerunt habitatores Samariae: quia luxit super eum populus ejus, et aeditui ejus super eum exsultaverunt in gloria ejus, quia migravit ab eo. Siquidem et ipse in Assur delatus est, munus regi ultori: confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua. Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae. Et disperdentur excelsa idoli, peccatum Israel: lappa et tribulus ascendet super aras eorum: Et dicent montibus: Operite nos; et collibus: Cadite super nos. Ex diebus Gabaa, peccavit Israel, ibi steterunt: non comprehendet eos in Gabaa praelium super filios iniquitatis. Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur propter [ Al. super] duas iniquitates suas, Ephraim vitula docta diligere trituram, et ego transivi super pulchritudinem colli ejus: Ascendam super Ephraim, arabit Judas, confringet sibi sulcos Jacob. Seminate vobis in justitia, et metite in ore misericordiae, innovate vobis novale: Tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis. Comedistis frugem mendacii: quia confisus es in viis tuis, in multitudine fortium tuorum. Consurget tumultus in populo tuo, et omnes multitudines tuae vastabuntur, Sicut vastatus est Salmana a domo ejus, qui judicavit Baal in die praelii, matre super filios allisa. Sic fecit vobis Beth-El, a facie malitiae nequitiarum vestrarum. [Cap. XI.] Sicuti mane transit, pertransiit rex Israel. Quia puer Israel, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filium meum. Vocaverunt eos, sic abierunt a facie eorum: Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis: et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis: Et ero eis quasi exaltans jugum super maxillas eorum: et declinavi ad eum, ut vesceretur. Non revertetur in terram Aegypti, et Assur ipse est rex ejus: quoniam noluerunt converti. Cepit gladius in civitatibus ejus, et consumet electos ejus, et comedet capita eorum. Et populus meus pendebit ad reditum meum: jugum autem imponetur eis simul, quod non auferetur. Quomodo dabo te, Ephraim; protegam te, Israel? Quomodo dabo te sicut Adama, ponam te ut Seboim? Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea. Non faciam furorem irae meae: non convertar, ut disperdam Ephraim: Quoniam Deus ego, et non homo: In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. Post Dominum ambulabunt, quasi leo rugiet: Quia ipse rugiet: et formidabunt filii maris. Et avolabunt quasi avis ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum: et collocabo eos in domibus suis, dicit Dominus. Circumdedit me in negatione [ Al. add. sua] Ephraim, et in dolo domus Israel: Judas autem testis descendit cum Deo, et cum sanctis fidelis. [Cap. XII.] Ephraim pascit ventum, et sequitur aestum: tota die mendacium et vastitatem multiplicat: Et foedus cum Assyriis iniit, et oleum in Aegyptum ferebat. Judicium ergo Domini cum Juda, et visitatio super Jacob: Juxta vias ejus, et juxta adinventiones ejus reddet ei. In utero supplantavit fratrem suum: et in fortitudine sua directus est cum angelo. Et invaluit ad angelum, et confortatus est: Flevit, et rogavit eum: In Beth-El invenit eum, et ibi locutus est nobiscum, Et Dominus Deus exercituum, Dominus memoriale ejus. Et tu ad Deum tuum converteris: misericordiam et judicium custodi, et spera in Deo tuo semper: Chanaam, in manu ejus statera dolosa, calumniam dilexit. Et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi: Omnes labores mei non invenient mihi iniquitatem, quam peccavi. Et ego Dominus Deus tuus [ Al. add. eduxi] ex terra Aegypti, adhuc sedere te faciam in tabernaculis, sicut in diebus festivitatis. Et locutus sum super prophetas, et ego visionem multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum. Si Galaad idolum, tamen [ Al. ergo] frustra erant in Galgal bobus immolantes: nam et altaria eorum quasi acervi super fulcos agri. Fugit Jacob in regionem Syriae. et servivit Israel in uxore, et in uxore servavit. In propheta autem eduxit Dominus Israel de Aegypto: et in propheta servatus est. Ad iracundiam me provocavit Ephraim in amaritudinibus suis, et sanguis ejus super eum veniet, et opprobrium ejus restituet ei Dominus suus, [Cap. XIII.] Loquente Ephraim, horror invasit Israel, et deliquit in Baal, et mortuus est. Et nunc addiderunt ad peccandum, feceruntque sibi conflatile de argento suo quasi similitudinem idolorum, factura artificum totum est. His ipsi dicunt: Immolate homines, vitulos adorantes. Idcirco erunt quasi nubes matutina, et sicut ros matutinus praeteriens, sicut pulvis turbine raptus ex area, et sicut fumus de fumario. Ego autem Dominus Deus tuus [ Al. add. qui eduxi te] ex terra Aegypti: et Deum absque me nescies, et salvator non est praeter me. Ego cognovi te in deserto, in terra solitudinis. Juxta pascua sua adimpleti sunt, et saturati sunt: Et levaverunt cor suum, et obliti sunt mei. Et ero eis quasi leaena, sicut pardus in via Assyriorum. Occurram eis quasi ursa raptis catulis, et disrumpam interiora jecoris eorum: Et consumam eos ibi quasi leo, bestia agri scindet eos, Perditio tua, Israel: tantummodo in me auxilium tuum. Ubi est rex tuus? maxime nunc salvet te in omnibus urbibus tuis, et judices tui, de quibus dixisti: Da mihi regem, et principes. Dabo tibi regem in furore meo, et auferam in indignatione mea. Colligata est iniquitas Ephraim, absconditum peccatum ejus. Dolores parturientis venient ei: ipse filius non sapies: nunc enim non stabit in contritione filiorum. De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne: Consolatio abscondita est ab oculis meis. Quia ipse inter fratres dividet: adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem: Et siccabit venas ejus, et desolabit fontem ejus, et ipse diripiet thesaurum omnis vasis desiderabilis. [Cap. XIV.] Pereat Samaria, quoniam ad amaritudinem concitavit Deum suum: In gladio pereant, parvuli eorum elidantur, et fetae ejus discindantur. Convertere, Israel, ad Dominum Deum tuum: quoniam corruisti in iniquitate tua. Tollite vobiscum verba, et convertimini ad Dominum: Dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum: et reddemus vitulos labiorum nostrorum. Assur non salvabit nos, super equum non ascendemus, Nec dicemus ultra: Dii nostri opera manuum nostrarum: quia ejus, qui in te est, misereberis pupilli. Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee: quia aversus est furor meus ab eis. Ero quasi ros. Israel germinabit quasi lilium, et erumpet radix ejus ut Libani. Ibunt rami ejus, et erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Convertentur sedentes in umbra ejus: vivent tritico, et germinabunt quasi vinea: memoriale ejus sicut vinum Libani. Ephraim, quid mihi ultra idola? ego exaudiam, et dirigam eum ego ut abietem virentem: ex me fructus tuus inventus est. Quis sapiens, et intelliget ista? intelligens, et sciet haec? Quia rectae viae Domini, et justi ambulabunt in eis: praevaricatores vero corruent in eis. Explicit liber Osee prophetae. INCIPIT LIBER JOEL PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Joel filium Phatuel. Audite hoc, senes, et auribus percipite, omnes habitatores terrae: si factum est istud in diebus vestris, aut in diebus patrum vestrorum? Super hoc filiis vestris narrate, et filii vestri filiis suis, et filii eorum generationi alterae. Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo. Expergiscimini, ebrii, et flete, et ululate omnes, qui bibitis vinum in dulcedine: quoniam periit ab ore vestro. Gens enim ascendit super terram meam, fortis et innumerabilis: dentes ejus ut dentes leonis: et molares ejus, ut catuli leonis. Posuit vineam meam in desertum, et ficum meam decorticavit: nudans spoliavit eam, et projecit: albi facti sunt rami ejus. Plange quasi virgo accincta sacco super virum pubertatis suae [ Al. tuae]. Periit sacrificium et libatio de domo Domini: luxerunt sacerdotes ministri Domini. Depopulata est regio, luxit humus: Quoniam devastatum est triticum, confusum est vinum, elanguit oleum: Confusi sunt agricolae, ululaverunt vinitores super frumento et hordeo, quia periit messis agri. Vinea confusa est et ficus elanguit: malogranatum, et palma, et malum, et omnia ligna agri aruerunt: quia confusum est gaudium a filiis hominum. Accingite vos, et plangite, sacerdotes, ululate, ministri altaris: Ingredimini, cubate in sacco, ministri Dei mei: quoniam interiit de domo Dei vestri sacrificium et libatio. Sanctificate jejunium, vocate coetum, congregate senes, omnes habitatores terrae in domum Dei vestri: et clamate ad Dominum: A a a, diei quia prope est dies Domini, et quasi vastitas a potente veniet. Numquid non coram oculis vestris [ Al. nostris] alimenta perierunt de domo Dei nostri, laetitia et exsultatio? Computruerunt jumenta in stercore suo, demolita sunt horrea, dissipatae sunt apothecae: quoniam confusum est triticum. Quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti? Quia non est pascua eis: sed et greges pecorum disperierunt. Ad te, Domine, clamabo: quia ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna regionis. Sed et bestiae agri, quasi area sitiens imbrem, suspexerunt ad te: Quoniam exsiccati sunt fontes aquarum, et ignis devoravit speciosa deserti. [Cap. II.] Canite tuba in Sion, ululate in monte sancto meo, conturbentur omnes habitatores terrae: Quia venit dies Domini, quia prope est dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis: Quasi mane expansum super montes populus multus et fortis: similis ei non fuit a principio, et post eum non erit usque in annos generationis et generationis. Ante faciem ejus ignis vorans, et post eum exurens flamma: Quasi hortus voluptatis terra coram eo, et post eum solitudo deserti, neque est qui effugiat eum. Quasi aspectus equorum, aspectus eorum: et quasi equites sic current, sicut sonitus quadrigarum super capita montium exsilient, sicut sonitus flammae ignis devorantis stipulam, velut populus fortis praeparatus ad praelium. A facie ejus curciabuntur populi: omnes vultus redigentur in ollam. Sicut fortes current. quasi viri bellatores ascendent [ Al. ascenderunt murum: Vir [ Al. Viri] in viis suis gradietur [ Al. gradientur], et non declinabunt a semitis suis. Unusquisque fratrem suum non coarctabit, singuli in calle suo ambulabunt: Sed et per fenestras cadent, et non demolientur. Urbem ingredientur, in muro current: Domos conscendent, per fenestras intrabunt quasi fur. A facie ejus contremuit terra, moti sunt coeli. sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxerunt splendorem suum. Et Dominus dedit vocem suam ante faciem exercitus sui: quia multa sunt nimis castra ejus, quia fortia et facientia verbum ejus: Magnus enim dies Domini, et terribilis valde. et quis sustinebit eum? Nunc ergo dicit Dominus: Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et in fletu, et in planctu. Et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra: et convertimini ad Dominum Deum vestrum: Quia benignus et misericors est, patiens et multae misericordiae, et praestabilis super malitia, Quis scit si convertatur, et ignoscat, et relinquat post se benedictionem, sacrificium et libamen Domino Deo vestro [ Al. nostro]? Canite tuba in Sion, sanctificate jejunium, vocate coetum, congregate populum, sanctificate Ecclesiam, coadunate senes, congregate parvulos, et sugentes ubera: Egrediatur sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo. Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes ministri Domini, et dicent: Parce, Domine, parce [ Al. tacet parce] populo tuo: et ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur eis nationes. Quare dicunt in populis: Ubi est Deus eorum? Zelatus est Dominus terram suam, et pepercit populo suo: Et respondit Dominus, et dixit populo suo: Ecce ego mittam vobis frumentum, et vinum, et oleum, et replebimini eo: Et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus. Et eum, qui ab aquilone est, procul faciam a vobis: et expellam eum in terram inviam et desertam: faciem ejus contra mare orientale, et extremum ejus ad mare novissimum: Et ascendet fetor ejus, et ascendet putredo ejus, quia [ Al. qui] superbe egit. Noli timere, terra, exsulta, et laetare: quoniam magnificavit Dominus, ut faceret. Nolite timere, animalia regionis: quia germinaverunt speciosa deserti, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam. Et, filii Sion, exsultate, et laetamini in Domino Deo vestro: quia dedit vobis doctorem justitiae, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum, sicut [ Al. tacet sicut] in principio. Et implebuntur areae frumento, et redundabunt torcularia vino et oleo. Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, bruchus, et rubigo, et eruca: fortitudo mea magna, quam misi in vos. Et comedetis vescentes et saturabimini: et laudabitis nomen Domini [ Al. tacet Domini] Dei vestri, qui fecit vobiscum [ Al. nobiscum] mirabilia: et non confundetur populus meus in sempiternum. Et scietis quia in medio Israel ego sum: et ego Dominus Deus vester, et non est amplius: et non confundetur populus meus in aeternum. Et erit post haec: effundam spiritum meum super omnem carnem. Et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae: senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt. Sed et super servos meos et super ancillas in diebus illis effundam spiritum meum. Et dabo prodigia in coelo, et in terra, sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. Sol vertetur in tenebras, et luna in sanguinem: antequam veniat dies Domini magnus, et horribilis. Et erit: omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: Quia in monte Sion, et in Jerusalem erit salvatio, sicut dixit Dominus, et in residuis, quos Dominus vocaverit. [Cap. III.] Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum convertero captivitatem Juda et Jerusalem: Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat: Et disceptabo cum eis ibi super populo meo, et haereditate mea Israel, quos disperserunt in nationibus, et terram meam diviserunt. Et super populum meum miserunt sortem: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellam vendiderunt pro vino, ut biberent. Verum quid vobis et mihi, Tyrus et Sidon, et omnis terminus Palaestinorum? numquid ultionem vos reddetis mihi? Et si ulciscimini vos contra me, cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. Argentum enim meum et aurum [ Al. add. meum] tulistis: et desiderabilia mea et pulcherrima intulistis in delubra vestra. Et filios Juda et filios Jerusalem vendidistis filiis Graecorum: ut longe faceretis eos de finibus suis. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos: et convertam retributionem vestram in caput vestrum. Et vendam filios vestros, et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis genti longinquae, quia Dominus locutus est. Clamate hoc in gentibus, sanctificate bellum, suscitate robustos: Accedant, ascendant omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Infirmus dicat: Quia fortis ego sum. Erumpite, et venite omnes gentes de circuitu, et congregamini: ibi occumbere faciet Dominus robustos tuos. Consurgant, et ascendant gentes in vallem Josaphat: quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu. Mittite falces, quoniam maturavit messis: venite, et descendite, quia plenum est torcular, exuberant torcularia: quia multiplicata est malitia eorum. Populi populi in valle concisionis: quia juxta est dies Domini in valle concisionis. Sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxerunt splendorem suum. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam: Et movebuntur coeli, et terra: et Dominus spes populi sui, et fortitudo filiorum Israel. Et scietis quia ego Dominus Deus vester, habitans in Sion in monte sancto meo: Et erit Jerusalem sancta, et alieni non transibunt per eam amplius: Et erit in die illa: stillabunt montes dulcedinem: et colles fluent lacte: et per omnes rivos Juda ibunt aquae: Et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit torrentem spinarum. Aegyptus in desolationem erit, Et Idumaea in desertum perditionis: Pro eo quod inique egerint in filios Juda, et effuderint sanguinem innocentem in terra sua Et Judaea in aeternum habitabitur, et Jerusalem in generationem et generationem. Et mundabo sanguinem eorum, quem [ Al. quos] non mundaveram: et Dominus commorabitur in Sion. Explicit liber Joel prophetae. INCIPIT LIBER AMOS PROPHETAE. [Cap. I.] Verba Amos qui fuit in pastoribus de Thecue: quae vidit super Israel in diebus Oziae regis Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel, ante duos annos terrae motus. Et dixit: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam: Et luxerunt speciosa pastorum, et exsiccatus est vertex Carmeli. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Damasci, et super quatuor non convertam eum: eo quod trituraverint in plaustris ferreis Galaad. Et mittam ignem in domum Azael, Et devorabit domos Benadad. Et conteram vectem Damasci: et disperdam habitatorem de campo idoli. et tenentem sceptrum de domo voluptatis: et transferetur populus Syriae Cyrenen, dicit Dominus. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Gazae, et super quatuor non convertam eum: eo quod transtulerint captivitatem perfectam, ut concluderent eam in Idumaea. Et mittam ignem in murum Gazae, et devorabit aedes ejus. Et disperdam habitatorem de Azoto, et tenentem sceptrum de Ascalone: Et convertam manum meam super Accaron, et peribunt reliqui Philisthinorum, dicit Dominus Deus [ Al. tacet. Deus]. Haec dicit Dominus: Super tribus scleribus Tyri, et super quatuor non convertam eum: eo quod concluserint captivitatem perfectam in idumaea, et non sint recordati foederis fratrum: Et mittam ignem in murum Tyri, et devorabit aedes ejus. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non convertam eum: eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit misericordiam ejus, et tenuerit ultra furorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem. Mittam ignem in Theman: et devorabit aedes Bosrae. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus filiorum Ammon, et super quatuor non convertam eum: eo quod dissecuerit praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum. Et succendam ignem in muro Rabba: et devorabit aedes ejus in ululatu in die belli, et in turbine in die commotionis. Et ibit Melchom in captivitatem, ipse et principes ejus simul, dicit Dominus. [Cap. II.] Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Moab: et super quatuor non convertam eum: eo quod incenderit ossa regis Idumaeae usque ad cinerem. Et mittam ignem in Moab, et devorabit aedes Carioth: et morietur in sonitu Moab, et in clangore tubae: Et disperdam judicem de medio ejus, omnes principes ejus interficiam cum eo, dicit Dominus: Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Juda, et super quatuor non convertam eum: eo quod abjecerit legem Domini, et mandata ejus non custodierit: Deceperunt enim eos idola sua, post quae abierant patres eorum. Et mittam ignem in Judam, et devorabit aedes Jerusalem. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Israel, et super quatuor non convertam eum: Pro eo quod vendiderit pro [ Al. tacet. pro] argento justum, et pauperem pro calceamentis. Qui conterunt super pulverem terrae capita pauperum, et viam humilium declinant: Et filius ac pater ejus abierunt [ Al. introierunt] ad puellam, ut violarent [ Al. polluerent] nomen sanctum meum. Et super vestimentis pignoratis accubuerunt juxta omne altare, et vinum damnatorum bibebant in domo Dei sui. Ego autem exterminavi Amorrhaeum a facie eorum: cujus altitudo, cedrorum altitudo ejus, et fortis ipse quasi quercus: Et contrivi fructum ejus desuper, et radices ejus subter. Ego sum, qui ascendere vos feci de terra Aegypti, et duxi vos in deserto quadraginta annis, ut possideretis terram Amorrhaei. Et suscitavi de filiis vestris in Prophetas, et de juvenibus vestris Nazaraeos: Numquid non ita est, filii Israel? dicit Dominus. Et propinabatis Nazaraeis vinum: et Prophetis mandabatis, dicentes: Ne prophetetis. Ecce ego stridebo subter vos, sicut stridet plaustrum onustum feno. Et peribit fuga a veloce, et fortis non obtinebit virtutem suam, et robustus non salvabit animam suam: Et tenens arcum non stabit, et velox pedibus suis non salvabitur: et ascensor equi non salvabit animam suam: Et robustus corde inter fortes nudus fugiet in die illa, dicit Dominus. [Cap. III.] Audite verbum, quod locutus est Dominus super vos, filii Israel: super omni cognatione, quam eduxi de terra Aegypti, dicens: Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terrae: idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras. Numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Numquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit praedam? Numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi aliquid apprehenderit? Numquid cadet avis in laqueum terrae absque aucupe? Numquid auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit? Si clanget tuba in civitate, et populus non expavescet? Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit [ Al. fecit]? Quia non facit [ Al. faciet] Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. Leo rugiet, quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit? Auditum facite in aedibus Azoti, et in aedibus terrae Aegypti: et dicite: Congregamini super montes Samariae, et videte insanias multas in medio ejus, et calumniam patientes in penetralibus ejus. Et nescierunt facere rectum, dicit Dominus. thesaurizantes iniquitatem et rapinas in aedibus suis. Propterea haec dicit Dominus Deus: Tribulabitur, et circumietur terra: et detrahetur ex te fortitudo tua, et diripientur aedes tuae. Haec dicit Dominus: Quomodo si eruat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculae: Sic eruentur filii Israel, qui habitant in Samaria in plaga lectuli, et in Damasci grabato. Audite, et contestamini in domo Jacob, dicit Dominus Deus exercituum: Quia in die cum visitare coepero praevaricationes Israel, super eum visitabo, et super altaria Beth-El: Et amputabuntur cornua altaris, et cadent in terram. Et percutiam domum hyiemalem cum domo aestiva: et peribunt domus eburneae, et dissipabuntur aedes multae, dicit Dominus. [Cap. IV.] Audite verbum hoc, vaccae pingues, quae estis in monte Samariae: quae calumniam facitis egenis, et confringitis pauperes: quae dicitis dominis vestris: Afferte, et bibemus. Juravit Dominus Deus in sancto suo: quia ecce dies venient super vos, et levabunt vos in contis, et reliquias vestras in ollis ferventibus. Et per aperturas exibitis altera contra alteram, et projiciemini in Armon, dicit Dominus. Venite ad Beth-El, et impie agite: ad Galgalam, et multiplicate praevaricationem: Et afferte mane victimas vestras, tribus diebus decimas vestras. Et sacrificate de fermentato [ Al. fermento] laudem: et vocate voluntarias oblationes, et annuntiate: sic enim voluistis, filii Israel, dicit Dominus Deus. Unde et ego dedi vobis stuporem dentium in cunctis urbibus vestris, et indigentiam panum in omnibus locis vestris: et non estis reversi ad me, dicit Dominus. Ego quoque prohibui a vobis imbrem, cum adhuc tres menses superessent usque ad messem. Et plui super civitatem unam; et super civitatem alteram non plui: Pars una compluta est, et pars [ Al. add. una], super quam non plui, aruit. Et venerunt duae et tres civitates ad civitatem unam, ut biberent aquam, et non sunt satiatae: et non redistis ad me, dicit Dominus. Percussi vos in vento urente, et in aurugine, multitudinem hortorum vestrorum et vinearum vestrarum: Oliveta vestra, et ficeta vestra comedit eruca: et non redistis ad me, dicit Dominus. Misi in vos mortem in via Aegypti, percussi in gladio juvenes vestros, usque ad captivitatem equorum vestrorum: Et ascendere feci putredinem castrorum vestrorum in nares vestras: et non redistis ad me, dicit Dominus. Subverti vos, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus de incendio: et non redistis ad me, dicit Dominus: Quapropter haec faciam tibi, Israel: postquam autem hoc fecero tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Quia ecce formans montes, et creans ventum, et annuntians homini eloquium suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terrae: Dominus Deus exercituum nomen ejus. [Cap. V.] Audite verbum istud, quod ego levo super vos planctum, domus Israel. Cecidit, non adjiciet, ut resurgat virgo Israel: Projecta est in terram suam, non est qui suscitet eam. Quia haec dicit Dominus Deus: Urbs de qua egrediebantur mille, relinquentur in ea centum: et de qua egrediebantur centum, relinquentur in ea decem in domo Israel. Quia haec dicit Dominus domui Israel: Quaerite me, et vivetis. Et nolite quaerere Beth-El, et in Galgalam nolite intrare, et in Ber-Sabee non transibitis [ Al. ne transieritis]: quia Galgala captiva ducetur, et Beth-El erit inutilis. Quaerite Dominum, et vivite: ne forte comburatur ut ignis domus Joseph, et devorabit, et non erit [ Al. sit] qui exstinguat Beth-El. Qui convertitis in absinthium judicium, et justitiam in terra relinquitis. Facientem Arcturum et Orionem, et convertentem in mane tenebras, et diem in noctem mutantem: Qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae: Dominus nomen ejus. Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationem super potentem affert. Odio habuerunt in porta corripientem: et loquentem perfecte abominati sunt. Idcirco, pro eo quod diripiebatis pauperem, et praedam electam tollebatis ab eo: Domos quadro lapide aedificabitis, et non habitabitis in eis: Vineas amantissimas plantabitis, et non bibetis vinum earum. Quia cognovi multa scelera vestra, et fortia peccata vestra: hostes justi accipientes munus, et pauperes in porta deprimentes: Ideo prudens in tempore illo tacebit, quia tempus malum est. Quaerite bonum, et non malum, ut vivatis: et erit Dominus Deus exercituum vobiscum, sicut dixistis: Odite malum, et diligite bonum, et constituite in porta judicium: si forte misereatur Dominus Deus exercituum reliquiis Joseph. Propterea haec dicit Dominus Deus exercituum dominator: In omnibus plateis planctus: et in cunctis, quae foris sunt, dicetur vae, vae: et vocabunt agricolam ad luctum, et ad planctum eos qui sciunt plangere. Et in omnibus vineis erit planctus: quia pertransibo in medio tui, dicit Dominus. Vae desiderantibus diem Domini: ad quid eam vobis? dies Domini ista, tenebrae, et non lux. Quomodo si fugiat vir a facie leonis, et occurrat ei ursus: Et ingrediatur domum: et innitatur manu sua super parietem, et mordeat eum coluber. Numquid non tenebrae dies Domini, et non lux: et caligo, et non splendor in ea? Odi, et projeci festivitates vestras: et non capiam odorem coetuum vestrorum. Quod si obtuleritis [ Al. attuleritis] mihi holocautomata, et munera vestra, non suscipiam: et vota pinguium vestrorum non respiciam. Aufer a me tumultum carminum tuorum: et cantica lyrae tuae non audiam. Et revelabitur quasi aqua judicium, et justitia quasi torrens fortis. Numquid hostias et sacrificium obstulistis mihi in deserto quadraginta annis, domus Israel? Et portatis tabernaculum Moloch vestro, et imaginem idolorum vestrorum, sidus Dei vestri, quae fecistis vobis, Et migrare vos faciam trans Damascum, dicit Dominus, Deus exercituum nomen ejus. [Cap. VI.] Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in montem Samariae: optimates capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel. Transite in Chalanne, et videte, et ite inde in Emath magnam: et descendite in Geth Palaestinorum: et ad optima quaeque regna horum; si latior terminus eorum termino vestro est. Qui separati estis in diem malum: et appropinquatis solio iniquitatis. Qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris: Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. Qui canitis ad vocem psalterii: sicut David putaverunt se habere vasa cantici. Bibentes in phialis vinum, et optimo unguento delibuti: et nihil patiebantur super contritione Joseph. Quapropter nunc migrabunt in capite transmigrantium: et auferetur factio lascivientium. Juravit Dominus Deus in anima sua, dicit Dominus Deus exercituum: Detestor ego superbiam Jacob, et domos ejus odi, et tradam civitatem cum habitatoribus suis. Quod si reliqui fuerint decem viri in domo una, et ipsi morientur. Et tollet eum propinquus suus, et comburet eum, ut efferat ossa de domo: Et dicet ei, qui in penetralibus domus est: Numquid adhuc est apud te? Et respondebit: Finis est. Et dicet ei: Tace, et non recorderis nominis Domini. Quia ecce Dominus mandabit, et percutiet domum majorem ruinis, et domum minorem scissionibus. Numquid currere queunt in petris equi, aut arari potest in bubalis, quoniam convertistis in amaritudinem judicium, et fructum justitiae in absinthium? Qui laetamini in nihilo: qui dicitis: Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Ecce enim suscitabo super vos, domus Israel, dicit Dominus Deus exercituum, gentem: et conterent vos ab introitu Emat usque ad torrentem deserti. [Cap. VII.] Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce fictor locustae in principio germinantium serotini imbris, et ecce serotinus post tonsionem regis. Et factum est: cum consummasset comedere herbam terrae, et dixi: Domine Deus, propitius esto, obsecro: quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Misertus est Dominus super hoc: Non erit, dixit Dominus. Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce vocabat judicium ad ignem Dominus Deus: et devoravit [ Al. devorabit] abyssum multam, et comedit [ Al. comedet] simul partem. Et dixi: Domine Deus, quiesce, obsecro: quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Misertus est Dominus super hoc: Sed et istud non erit, dixit Dominus Deus. Haec ostendit mihi: et ecce Dominus stans super murum litum, et in manu ejus trulla caementarii. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Trullam caementarii. Et dixit Dominus: Ecce ego ponam trullam in medio populi mei Israel: non adjiciam ultra superinducere eum. Et demolientur excelsa idoli, et sanctificationes Israel desolabuntur: et consurgam super domum Jeroboam in gladio. Et misit Amasias sacerdos Beth-El ad Jeroboam regem Israel, dicens: Rebellavit contra te Amos in medio domus Israel: non poterit terra sustinere universos sermones ejus. Haec enim dicit Amos: In gladio morietur Jeroboam, et Israel captivus migrabit de terra sua; Et dixit Amasias ad Amos: Qui vides, gradere, fuge in terram Juda: et comede ibi panem, et ibi prophetabis. Et in Beth El non adjicies ultra ut prophetes: quia sanctificatio regis est, et domus regni est. Et respondit Amos, et dixit ad Amasiam: Non sum propheta, et non sum filius prophetae, sed armentarius [ Al. opilio] ego sum vellicans sycomoros. Et tulit me Dominus cum sequerer gregem: et dixit ad me Dominus [ Al. tacet Dominus]: Vade, propheta ad populum meum Israel. Et nunc audi verbum Domini; Tu dicis: Non prophetabis super Israel, et non stillabis super domum idoli. Propter hoc haec dicit Dominus: Uxor tua in civitate fornicabitur: et filii tui et filiae tuae in gladio cadent, et humus tua funiculo metietur: Et tu in terra polluta morieris, et Israel captivus migrabit de terra sua. [Cap. VIII.] Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce uncinus pomorum. Et dixit: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum. Et dixit Dominus ad me: Venit finis super populum meum Israel: non adjiciam ultra, ut pertranseam eum. Et stridebunt cardines Templi in die illa, dicit Dominus Deus: multi morientur: in omni loco projicietur silentium. Audite hoc qui conteritis pauperem, et deficere facitis egenos terrae, dicentes: Quando transibit mensis, et venundabimus merces, et sabbatum, et aperiemus frumentum: ut imminuamus mensuram, et augeamus siclum, et supponamus stateras dolosas, ut possideamus in argento egenos et pauperes pro calceamentis, et quisquilias frumenti vendamus? Juravit Dominus in superbiam [ Al. superbia] Jacob: Si oblitus fuero usque ad finem omnia opera eorum. Numquid super isto non commovebitur terra et lugebit omnis habitator ejus; et ascendet quasi fluvius universus. et ejicietur, et defluet quasi rivus Aegypti? Et erit in die illa, dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus]: occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis: Et convertam festivitates vestras in luctum, et omnia cantica vestra in planctum: Et inducam super omne dorsum vestrum saccum, et super omne caput calvitium: Et ponam eam quasi luctum unigeniti, et novissima ejus quasi diem amarum. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et mittam famem in terram: non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Domini. Et commovebuntur a mari usque ad mare, et ab aquilone usque ad orientem: circuibunt quaerentes verbum Domini, et non invenient. In die illa deficient virgines pulchrae, et adolescentes in siti. Qui jurant in delicto Samariae, et dicunt: Vivit Deus tuus, Dan, et vivit via Ber-Sabe: et cadent, et non resurgent ultra. [Cap. IX.] Vidi Dominum stantem super altare, et dixit: Percute cardinem, et commoveantur superliminaria: Avaritia enim in capite omnium, et novissimum eorum in gladio interficiam: Non erit fuga eis, qui fugient, et non salvabitur ex eis qui fugerit. Si descenderint usque ad infernum, inde manus mea educet eos: et si ascenderint usque ad coelum, inde detraham eos. Et si absconditi fuerint in vertice Carmeli, inde scrutans auferam eos: et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos. Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis, ibi mandabo gladio, et occidet eos: et ponam oculos meos super eos in malum, et non in bonum. Et Dominus Deus exercituum, qui tangit terram, et tabescet: et lugebunt omnes habitantes in ea: Et ascendet sicut rivus omnis, et defluet sicut fluvius Aegypti. Qui aedificat in coelo ascensionem suam, et fasciculum suum super terram fundavit: Qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen ejus. Numquid non ut filii Aethiopum vos estis mihi, filii Israel? ait Dominus. Numquid non Israel ascendere feci de terra Aegypti: et Palaestinos de Cappadocia, et Syros de Cyrene? Ecce oculi Domini Dei super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae. Verumtamen conterens non conteram domum Jacob, dicit Dominus. Ecce enim ego mandabo, et concutiam in omnibus gentibus domum Israel, sicut concutitur triticum in cribro: et non cadet lapillus super terram. In gladio morientur omnes peccatores populi mei: qui dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum. In die illo suscitabo tabernaculum David, quod cecidit: et reaedificabo aperturas murorum ejus, et ea quae corruerant, instaurabo: et reaedificabo illud sicut in diebus antiquis. Ut possideant reliquias Idumaeae, et omnes nationes, eo quod invocatum sit nomen meum, super eos: dicit Dominus faciens haec. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et comprehendet arator messorem, et calcator uvae mittentem semen: Et stillabunt montes dulcedinem, et omnes colles culti erunt. Convertam captivitatem populi mei Israel: et aedificabunt civitates desertas, et habitabunt: Et plantabunt vineas, et bibent vinum earum: et facient hortos, et comedent fructus eorum. Et plantabo eos super humum suam: et non evellam eos ultra de terra sua: quam dedi eis, dicit Dominus Deus tuus. Explicit liber Amos prophetae. INCIPIT LIBER ABDIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Visio Abdiae. Haec dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino, et legatum ad gentes misit: Surgite, et consurgamus adversus eum in praelium. Ecce parvulum te dedi in gentibus: contemptibilis tu es valde. Superbia cordis tui extulit te habitantem in scissuris petrarum [ Al. petrae], exaltantem solium suum [ Al. tuum], qui dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum: inde detraham te, dicit Dominus. Si fures introissent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuisses? nonne furati essent sufficientia sibi? Si vindemiatores introissent ad te, numquid [ Al. add. non] saltem racemos reliquissent tibi? Quomodo scrutati sunt Esau, investigaverunt abscondita ejus? Usque ad terminum emiserunt te: omnes viri foederis tui illuserunt tibi, invaluerunt adversum te viri pacis tuae: Qui comedunt tecum, ponent insidias subter te: non est prudentia in eo. Numquid non in die illa, dicit Dominus: perdam sapientes de Idumaea, et prudentiam de monte Esau? Et timebunt fortes tui a meridie, ut intereat vir de monte Esau. Propter interfectionem, et propter iniquitatem in fratrem tuum Jacob, operiet te confusio, et peribis in aeternum. In die cum stares adversus, quando capiebant alieni exercitum ejus, et extranei ingrediebantur portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem: tu quoque eras quasi unus ex eis. Et non despicies in die fratris tui, in die peregrinationis ejus: Et non laetaberis super filios Juda in die perditionis eorum: et non magnificabis os tuum in die angustiae. Neque ingredieris portam populi mei in die ruinae eorum: neque despicies et tu in malis ejus in die vastitatis illius: et non emitteris adversus exercitum ejus in die vastitatis illius. Neque stabis in exitibus, ut interficias eos qui fugerint: et non concludes reliquos ejus in die tribulationis. Quoniam juxta est dies Domini super omnes gentes, sicut fecisti, fiet tibi: retributionem tuam convertet in caput tuum. Quomodo enim bibisti [ Al. bibistis] super montem sanctum meum, bibent omnes gentes jugiter: Et bibent, et absorbebunt, et erunt quasi non sint. Et in monte Sion erit salvatio, et erit sanctus: et possidebit domus Jacob eos, qui se possederant. Et erit domus Jacob ignis, et domus Joseph flamma, et domus Esau stipula: Et succendentur in eis, et devorabunt eos: et non erunt reliquiae domus Esau, quia Dominus locutus est. Et haereditabunt hi qui ad austrum sunt, montem Esau, et qui in campestribus Philisthim: Et possidebunt regionem Ephraim, et regionem Samariae: et Benjamin possidebit Galaad. Et transmigratio exercitus hujus [ Al. ejus] filiorum Israel, omnia Chananaeorum usque ad Sarephtam: Et transmigratio Jerusalem, quae in Bosphoro est, possidebit civitates austri. Et ascendent salvatores in montem Sion judicare montem Esau: et erit Domino regnum. Explicit liber Abdiae prophetae. INCIPIT LIBER JONAE PROPHETAE. [Cap. I.] Et factum est verbum Domini ad Jonam filium Amathi, dicens: Surge, vade in Niniven, civitatem grandem, et praedica in ea: quia ascendit malitia ejus coram me. Et surrexit Jonas, ut fugeret in Tharsis a facie Domini: Et descendit in Joppen, et invenit navem euntem in Tharsis: Et dedit naulum ejus, et descendit in eam, ut iret cum eis in Tharsis a facie Domini. Dominus autem misit ventum magnum in mare et facta est tempestas magna in mari, et navis periclitabatur conteri. Et timuerunt nautae, et clamaverunt viri ad Deum suum: Et miserunt vasa, quae erant in navi, in mare, ut alleviaretur ab eis: Et Jonas descendit ad interiora navis, et dormiebat sopore gravi, Et accessit ad eum gubernator, et dixit ei: Quid tu sopore deprimeris? surge, invoca Deum tuum, si forte recogitet Deus de nobis, et non pereamus. Et dixit vir ad collegam suum: Venite, et mittamus sortes, et sciamus quare hoc malum sit [ Al. fit] nobis. Et miserunt sortes: et cecidit sors super Jonam. Et dixerunt ad eum: Indica nobis cujus causa malum istud sit nobis: quod est opus tuum? quae terra tua, et quo vadis? vel ex quo populo es tu? Et dixit ad eos: Hebraeus ego sum, et Dominum Deum coeli ego timeo, qui fecit mare et aridam. Et timuerunt viri timore magno, et dixerunt ad eum: Quid hoc fecisti? Cognoverant enim viri quod a facie Domini fugeret, quia indicaverat eis. Et dixerunt ad eum: Quid faciemus tibi, et cessabit mare a nobis? quia mare ibat, et intumescebat. Et dixit ad eos: Tollite me, et mittite [ Al. add. me] in mare. et cessabit mare a vobis: scio enim ego quoniam propter me tempestas grandis haec venit [ Al. est] super vos. Et remigabant viri, ut reverterentur ad aridam, et non valebant: quia mare ibat, et intumescebat super eos. Et clamaverunt ad Dominum, et dixerunt; Quaesumus, Domine, ne pereamus in anima viri istius, et ne des super nos sanguinem innocentem: quia tu, Domine, sicut voluisti, fecisti. Et tulerunt Jonam, et miserunt in mare: et stetit mare a fervore suo. Et timuerunt viri timore magno Dominum, et immolaverunt hostias Domino, et voverunt vota. [Cap. II.] Et praeparavit Dominus piscem grandem, ut deglutiret Jonam: et erat Jonas in ventre piscis tribus diebus et tribus noctibus. Et oravit Jonas ad Dominum Deum suum de ventre piscis. Et dixit: Clamavi de tribulatione mea ad Dominum, et exaudivit me: De ventre inferi clamavi, et exaudisti vocem meam. Et projecisti me in profundum in corde maris, et flumen circumdedit me: Omnes gurgites tui, et fluctus tui super me transierunt. Et ego dixi: Abjectus sum a conspectu oculorum tuorum: verumtamen rursus videbo templum sanctum tuum. Circumdederunt me aquae usque animam [ Al. add. meam]: abyssus vallavit me, pelagus cooperuit caput meum. Ad extrema montium descendi: terrae vectes concluserunt me in aeternum. Et sublevabis de corruptione vitam meam, Domine, Deus meus. Cum angustiaretur in me anima mea, Domini recordatus sum: ut veniat ad te oratio mea ad templum sanctum tuum. Qui custodiunt vanitates frustra, misericordiam suam derelinquunt. Ego autem in voce laudis immolabo tibi: quaecumque vovi, reddam pro salute Domino. Et dixit Dominus pisci: et evomuit Jonam in aridam. [Cap. III.] Et factum est verbum Domini ad Jonam secundo, dicens: Surge et vade in Niniven civitatem magnam: et praedica in ea praedicationem, quam ego loquor ad te. Et surrexit Jonas, et abiit in Niniven juxta verbum Domini: et Ninive erat civitas magna itinere dierum trium. Et coepit Jonas introire in civitatem itinere diei unius: et clamavit, et dixit: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur. Et crediderunt viri Ninivitae in Deum: et praedicaverunt jejunium, et vestiti sunt saccis a majore usque ad minorem. Et pervenit verbum ad regem Ninive: et surrexit de solio suo, et abjecit vestimentum suum a se, et indutus est sacco, et sedit in cinere. Et clamavit, et dixit in Ninive ex ore regis et principum ejus, dicens: Homines, et jumenta, et boves, et pecora non gustent qidquam: nec pascantur, et aquam non bibant. Et operiantur saccis homines, et jumenta, et clament ad Deum [ Al. Dominum] in fortitudine, et convertatur vir a via sua mala, et ab iniquitate, quae est in manibus eorum. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus: et revertatur a furore irae suae, et non peribimus? Et vidit Deus opera eorum, quia conversi sunt de via sua mala: et misertus est Deus super malitia, quam locutus fuerat, ut faceret eis, et non fecit. [Cap. IV.] Et afflictus est Jonas afflictione magna, et iratus est: Et oravit ad Dominum, et dixit: Obsecro, Domine, numquid non hoc est verbum meum, cum adhuc essem in terra mea: Propter hoc praeoccupavi, ut fugerem in Tharsis. Scio enim quia tu Deus clemens et misericors es, patiens et multae miserationis, et ignoscens super malitia. Et nunc, Domine, tolle, quaeso, animam meam a me: quia melior est mihi mors quam vita. Et dixit Dominus: Putasne, bene irasceris tu? Et egressus est Jonas de civitate, et sedit contra orientem civitatis; Et fecit sibimet ibi umbraculum, et sedebat subter illud in umbra, donec videret quid accideret civitati. Et praeparavit Dominus Deus hederam, et ascendit super caput Jonae, ut esset umbra super caput ejus, et protegeret eum (laboraverat enim), et laetatus est Jonas super hedera, laetitia magna. Et paravit Deus vermem ascensu diluculi in crastinum; et percussit hederam, et exaruit. Et cum ortus fuisset sol, praecepit Dominus vento calido et urenti; Et percussit sol super caput Jonae, et aestuabat; et petivit animae suae, ut moreretur, et dixit: Melius est mihi mori, quam vivere. Et dixit Dominus ad Jonam: Putasne, bene irasceris tu super hedera? Et dixit: Bene irascor ego usque ad mortem. Et dixit Dominus: Tu doles super hederam, in qua non laborasti, neque fecisti ut cresceret. Quae sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. Et ego non parcam Ninive civitati magnae, in qua sunt plus quam centum viginti millia hominum, qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram suam, et jumenta multa. Explicit liber Jonae prophetae. INCIPIT LIBER MICHAEAE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Michaeam Morasthiten, in diebus Joatham, Ahaz, et Ezechiae, regum Juda: quod vidit super Samariam, et Jerusalem. Audite, populi omnes, et attendat terra, et plenitudo ejus: Et sit Dominus Deus vobis in testem, Dominus de templo sancto suo. Quia ecce Dominus egreditur [ Al. egredietur] de loco suo: et descendet, et calcabit super excelsa terrae. Et consumentur montes subtus eum: et valles scindentur sicut cera a facie ignis, sicut aquae, quae decurrunt in praeceps. In scelere Jacob omne istud, et in peccatis domus Israel. Quod scelus Jacob? nonne Samaria? Et quae excelsa Judae? nonne Jerusalem? Et ponam Samariam quasi acervum lapidum in agro cum plantatur vinea: et detraham in vallem lapides ejus, et fundamenta ejus revelabo. Et omnia sculptilia ejus concidentur, et omnes mercedes ejus comburentur igne, et omnia idola ejus ponam in perditionem: Quia de mercedibus meretricis congregata sunt, et usque ad mercedem meretricis revertentur. Super hoc plangam, et ululabo: vadam spoliatus, et nudus: Faciam planctum velut draconum, et luctum quasi struthionum. Quia desperata est plaga ejus, quia venit usque ad Judam, tetigit portam populi mei usque ad Jerusalem. In Geth nolite annuntiare, lacrymis ne ploretis, in domo Pulveris pulvere vos conspergite. Et transite vobis habitatio Pulchra [ Al. Saphir], confusa ignominia: non est egressa quae habitat in exitu [ Al. Sennan]: Planctum domus vicinae [ Al. Asel] accipiet ex vobis, quae stetit sibimet. Quia infirmata est in bonum, quae habitat in amaritudinibus [ Al. Maroth]: quia descendit malum a Domino in portam Jerusalem. Tumultus quadrigae stuporis habitanti Lachis: principium peccati est filiae Sion, quia in te inventa sunt scelera Israel. Propterea dabit emissarios super haereditatem Geth: domus [ Al. domos] mendacii in deceptionem regibus Israel. Adhuc haeredem adducam tibi quae habitas in Maresa: usque ad Odollam veniet gloria Israel. Decalvare et tondere super filios deliciarum tuarum: dilata calvitium tuum sicut aquila: quoniam captivi ducti sunt ex te. [Cap. II.] Vae qui cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris: In luce matutina faciunt illud, quoniam contra Deum est manus eorum. Et concupierunt agros, et violenter tulerunt, et domos rapuerunt: Et calumniabantur virum et domum ejus; virum et haereditatem ejus. Idcirco haec dicit Dominus: Ecce ego cogito super familiam istam malum: unde non auferetis colla vestra, et non ambulabitis superbi, quoniam tempus pessimum est. In die illa sumetur super vos parabola, et cantabitur canticum cum suavitate, dicentium: Depopulatione vastati sumus: Pars populi mei commutata est: quomodo recedet a me, cum revertatur, qui regiones nostras dividat? Propter hoc non erit tibi mittens funiculum sortis in coetu Domini. Ne loquamini loquentes: Non stillabit super istos, non comprehendet confusio. Dicit domus Jacob: Numquid abbreviatus est spiritus Domini, aut tales sunt cogitationes ejus? Nonne verba mea bona sunt cum eo, qui recte graditur? Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit: desuper tunica pallium sustulistis: et eos, qui simpliciter transibant, convertistis in bellum. Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum suarum: a parvulis earum tulistis laudem meam in perpetuum. Surgite, et ite, quia non habetis hic requiem: Propter immunditiam ejus corrumpetur putredine pessima. Utinam non essem vir habens spiritum, et mendacium potius loquerer: Stillabo tibi in vinum et in ebrietatem: et erit super quem stillatur populus iste. Congregatione congregabo, Jacob, totum te: in unum conducam reliquias Israel, pariter ponam illum quasi gregem in ovili, quasi pecus in medio caularum, tumultuabuntur a multitudine hominum. Ascendet enim pandens iter ante eos: divident, et transibunt portam, et egredientur per eam: Et transibit rex eorum coram eis, et Dominus in capite [ Al. capita] eorum. [Cap. III.] Et dixi: Audite, principes Jacob, et duces domus Israel: Numquid non vestrum est scire judicium, qui odio habetis bonum, et diligitis malum? Qui violenter tollitis pelles eorum desuper eis, et carnes eorum desuper ossibus eorum. Qui comederunt carnem populi mei, et pellem eorum desuper excoriaverunt: Et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut in lebete, et quasi carnem in medio ollae. Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos: et abscondet faciem suam ab eis in tempore illo, sicut nequiter egerunt in adinventionibus suis. Haec dicit Dominus super prophetas, qui seducunt populum meum: qui mordent dentibus suis, et praedicant pacem; Et si quis non dederit in ore eorum quidpiam, sanctificant super eum praelium. Propterea nox vobis pro visione erit, et tenebrae vobis pro divinatione: Et occumbet sol super prophetas, et obtenebrabitur super eos dies. Et confundentur qui vident visiones, et confundentur divini: Et operient vultus suos omnes, quia non est responsum Dei. Verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, judicio et virtute: ut annuntiem Jacob scelus suum, et Israel peccatum suum. Audite hoc, principes domus Jacob et judices domus Israel: qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis. Qui aedificatis Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate. Principes ejus in muneribus judicabant, et sacerdotes ejus in mercede docebant: et prophetae ejus in pecunia divinabant: Et super Dominum requiescebant, dicentes: Numquid non Dominus in medio nostrum? non venient super nos mala. Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur; et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons Templi in excelsa silvarum. [Cap. IV.] Et erit: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium, et sublimis super colles: et fluent ad eum populi. Et properabunt gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: Et docebit nos de viis suis, et ibimus in semitis ejus: Quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longinquum: Et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: Non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare. Et sedebit vir subtus vineam suam, et subtus ficum suam, et non erit qui deterreat [ Al. exterreat]: quia os Domini exercituum locutum est. Quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine Dei sui: nos autem ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in aeternum et ultra. In die illa, dicit Dominus, congregabo claudicantem: et eam, quam ejeceram, colligam, et quam afflixeram: Et ponam claudicantem in reliquias: et eam, quae laboraverat, in gentem robustam: Et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in aeternum. Et tu, turris gregis, nebulosa filia Sion usque ad te veniet, et veniet potestas prima regnum filiae Jerusalem. Nunc quarem oerore contraheris? numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem? Dole, et satage, filia Sion, quasi parturiens: quia nunc egredieris de civitate, et habitabis in regione, et venies usque ad Babylonem: Ibi liberaberis, ibi redimet te Dominus de manu inimicorum tuorum. Et nunc congregatae sunt super te gentes multae, quae dicunt: Lapidetur: et aspiciat in Sion oculus noster. Ipsi autem non cognoverunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus: quia congregavit eos quasi fenum areae. Surge et tritura, filia Sion: quia cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas ponam aereas. Et comminues populos multos, et interficiam Domino rapinas eorum, et fortitudinem eorum Domino universae terrae. [Cap. V.] Nunc vastaberis, filia latronis: obsidionem posuerunt super nos, in virga percutient maxillam judicis Israel: Et tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus, in quo parturiens pariet. et reliquiae fratrum ejus convertentur ad filios Israel. Et stabit, et pascet in fortitudine Domini, in sublimitate nominis Domini Dei sui: Et convertentur, quia nunc magnificabitur usque ad terminos terrae. Et erit iste pax: Assyrius cum venerit in terram nostram, et quando calcaverit in domibus nostris: Et suscitabimus super eum septem pastores, et octo primates homines. Et pascent terram Assur in gladio, et terram Nemrod in lanceis ejus: Et liberabit ab Assur cum venerit in terram nostram, et cum calcaverit in finibus nostris. Et erunt reliquiae Jacob in medio populorum multorum, quasi ros a Domino, et quasi stillae super herbam, quae non exspectat virum, et non praestolatur filios hominum. Et erunt reliquiae Jacob in gentibus in medio populorum multorum, quasi leo in jumentis silvarum, et quasi catulus leonis in gregibus pecorum: qui cum transierit, et conculcaverit, et ceperit, non est qui eruat. Exaltabitur manus tua super hostes tuos, et omnes inimici tui interibunt. Et erit in die illa, dicit Dominus: Auferam equos tuos de medio tui, et disperdam quadrigas tuas. Et perdam civitates terrae tuae, et destruam omnes munitiones tuas, et auferam maleficia de manu tua, et divinationes non erunt in te. Et perire faciam sculptilia tua et statuas tuas de medio tui: et non adorabis ultra opera manuum tuarum. Et evellam lucos tuos de medio tui: et conteram civitates tuas. Et faciam in furore et in indignatione ultionem in omnibus gentibus, quae non audierunt. [Cap. VI.] Audite quae Dominus loquitur: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Audiant [ Al. Audite] montes judicium Domini, et fortia fundamenta terrae: quia judicium Domini cum populo suo et cum Israel dijudicabitur. Popule meus, quid feci tibi, et quid molestus fui tibi? responde mihi. Quia eduxi te de terra Aegypti, et de domo servientium liberavi te: Et misi ante faciem tuam Mosen, et Aaron, et Mariam? Popule meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balac rex Moab, et quid responderit ei Balaam filius Beor, de Settim usque ad Galgalam, ut cognosceres justitias Domini. Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo excelso? numquid offeram ei holocautomata, et vitulos anniculos? Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium? Numquid dabo primogenitum meum pro scelere meo, fructum ventris mei pro peccato animae meae? Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus quaerat a te: Utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo: Vox Domini ad civitatem clamat, et salus erit timentibus nomen tuum: Audite, tribus, et quis approbabit illud? Adhuc ignis in domo impii thesauri iniquitatis [ Al. impietatis]. et mensura minor irae plena. Numquid justificabo stateram impiam, et sacelli pondera dolosa? In quibus divites ejus repleti sunt iniquitate, et habitantes in ea loquebantur mendacium, et lingua eorum fraudulenta in ore ipsorum. Et ego ergo coepi percutere te perditione super peccatis tuis. Tu comedes, et non saturaberis: et humiliatio tua in medio tui: Et apprehendes, et non salvabis: et quos salvaveris, in gladium dabo. Tu seminabis, et non metes: tu calcabis olivam, et non ungeris oleo: et mustum, et non bibes vinum. Et custodisti praecepta Amri, et omne opus domus Ahab: Et ambulasti in voluntatibus eorum, ut darem te in perditionem, et habitantes in ea in sibilum, et opprobrium populi mei portabitis. [Cap. VII.] Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiae: non est botrus ad comedendum, praecoquas ficus desideravit anima mea. Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est: Omnes in sanguine insidiantur, vir fratrem suum venatur ad [ Al. in] mortem. Malum manuum suarum dicunt bonum: princeps postulat, et judex in reddendo est: Et magnus locutus est desiderium animae suae, et conturbaverunt eam. Qui optimus in eis est, quasi paliurus: et qui rectus, quasi spina de sepe. Dies speculationis tuae, visitatio tua venit: nunc erit vastitas eorum. Nolite credere amico: et nolite confidere in duce: Ab ea quae dormit in sinu tuo, custodi claustra oris tui. Quia filius contumeliam facit patri; filia consurgit adversus matrem suam: nurus contra socrum suum: inimici hominis domestici ejus. Ego autem ad Dominum aspiciam, exspectabo Deum salvatorem meum: audiet me Deus meus. Ne laeteris, inimica mea, super me, quia cecidi: consurgam, cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei, donec judicet causam meam, et faciat judicium meum: Educet me in lucem, videbo justitiam ejus. Et aspiciet inimica mea, et operietur confusione, quae dicit ad me: Ubi est Dominus Deus tuus? Oculi mei videbunt in [ Al. tacet in] eam: nunc erit in conculcationem ut lutum platearum. Dies, ut aedificentur maceriae tuae: in die illa longe fiet lex. In die illa et usque ad te veniet de Assur, et usque ad civitates munitas; et a civitatibus munitis usque ad flumen, et ad mare de mari, et ad montem de monte. Et erit terra in desolationem propter habitatores suos, et propter fructum cogitationum eorum. Pasce populum tuum in virga tua, gregem haereditatis tuae, habitantes solos in saltu, in medio Carmeli: Pascentur Basan et Galaad juxta dies antiquos. Secundum dies egressionis tuae de terra Aegypti, ostendam ei mirabilia. Videbunt gentes, et confundentur super omni fortitudine sua: ponent manum super os, aures eorum surdae erunt. Lingent pulverem sicut serpens, velut reptilia terrae proturbabuntur de aedibus suis: Dominum Deum nostrum pavebunt [ Vulg. formidabunt], et timebunt te. Quis, Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem, et transis peccatum reliquiarum haereditatis tuae? Non immittet ultra furorem suum, quoniam volens misericordiam est. Revertetur, et miserebitur nostri: deponet iniquitates nostras et projiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Dabis veritatem [ Al. add. in] Jacob, misericordiam Abraham: quae jurasti patribus nostris a diebus antiquis. Explicit liber Michaeae prophetae. INCIPIT LIBER NAHUM PROPHETAE. [Cap. I.] Onus Ninive. Liber visionis Nahum Elcesaei. Deus aemulator et ulciscens Dominus: ulciscens Dominus, et habens furorem: Ulciscens Dominus in hostes suos: et irascens ipse inimicis suis. Dominus patiens, et magnus fortitudine, et mundans non faciet innocentem. Dominus in tempestate et turbine via ejus, et nebulae pulvis pedum ejus. Increpans mare, et exsiccans illud: et omnia flumina ad desertum deducens. Infirmatus est Basan, et Carmelus: et flos Libani elanguit. Montes commoti sunt ab eo, et colles desolati sunt; et contremuit terra a facie ejus, et orbis, et omnes habitantes in eo. Ante faciem indignationis ejus quis stabit? et quis resistet in ira furoris ejus? Indignatio ejus effusa est ut ignis: et petrae dissolutae sunt ab eo. Bonus Dominus, et confortans in die tribulationis: et sciens sperantes in se. Et in diluvio praetereunte, consummationem faciet loci ejus. et inimicos ejus persequuntur tenebrae. Quid cogitatis contra Dominum? consummationem ipse faciet: non consurget duplex tribulatio. Quia sicut spinae se invicem complectuntur, sic convivium eorum pariter potantium: consumentur quasi stipula ariditate plena. Ex te exivit cogitans contra Dominum malitiam: mente pertractans praevaricationem. Haec dicit Dominus: Si perfecti fuerint, et ita plures; sic quoque attondentur, et pertransibit: Afflixi te, et non affligam te ultra. Et nunc conteram virgam ejus de dorso tuo, et vincula tua disrumpam. Et praecipiet super [ Al. contra] te Dominus, non seminabitur ex nomine tuo amplius. De domo Dei tui interficiam sculptile, et conflatile, ponam sepulcrum tuum, quia inhonoratus es. Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem: celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua: Quia non adjiciet ultra ut pertranseat in te Belial: universus interiit. [Cap. II.] Ascendit qui dispergat coram te, qui custodiat obsidionem [ Al. in facie tua custodiens]: Contemplare viam, conforta lumbos, robora virtutem valde. Quia reddidit Dominus superbiam Jacob, sicut superbiam Israel [ Al. Quoniam sicut reddidit Dominus superbiae Jacob; sic reddet superbiae Israel]: quia vastatores dissipaverunt eos, et propagines eorum corruperunt. Clypeus fortium ejus ignitus, viri exercitus in coccineis: Igneae habenae currus in die praeparationis ejus, et agitatores consopiti sunt. In itineribus conturbati sunt: quadrigae collisae sunt in plateis: Aspectus eorum quasi lampades, quasi fulgura discurrentia. Recordabitur fortium suorum, ruent in itineribus suis: Velociter ascendent muros ejus, et praeparabitur umbraculum. Portae fluviorum apertae sunt, et templum ad solum dirutum. Et miles captivus abductus est: et ancillae ejus minabantur gementes ut columbae, murmurantes in cordibus suis. Et Ninive quasi piscina aquarum aquae ejus: ipsi vero fugerunt: State, state, et non est qui revertatur. Diripite argentum, diripite aurum: et non est finis divitiarum ex omnibus vasis desiderabilibus. Dissipata est, et scissa, et dilacerata: et cor tabescens, et dissolutio geniculorum, et defectio in cunctis renibus: et facies omnium eorum sicut nigredo ollae. Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum, ad quam ivit leo ut ingrederetur illuc, catulus leonis, et non est qui exterreat? Leo cepit sufficienter catulis suis, et necavit leaenis suis: et implevit praeda speluncas suas, et cubile suum rapina. Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et succendam usque ad fumum quadrigas tuas, et leunculos [ Al. catulos] tuos comedet gladius: Et exterminabo de terra praedam tuam, et non audietur ultra vox nuntiorum tuorum. [Cap. III.] Vae, civitas sanguinum, universa mendacii dilaceratione plena: non recedet a te rapina. Vox flagelli, et vox impetus rotae, et equi frementis, et quadrigae ferventis, et equitis ascendentis: et micantis gladii, et fulgurantis hastae, et multitudinis interfectae, et gravis ruinae: Nec est finis cadaverum, et corruent in corporibus suis. Propter multitudinem fornicationum meretricis speciosae, et gratae, et habentis maleficia, quae vendidit gentes in fornicationibus suis, et familias in maleficiis suis: Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et revelabo pudenda tua in facie tua, et ostendam [ Al. add. in] gentibus nuditatem tuam, et regnis ignominiam tuam. Et projiciam super te abominationes, et contumeliis te afficiam, et ponam te in exemplum. Et erit: omnis, qui viderit te, resiliet a te, et dicet: Vastata est Ninive: Quis commovebit super te caput: unde quaeram consolatorem tibi? Numquid melior es ab [ Al. Amon quam] Alexandria populorum, quae habitat in fluminibus? aquae in circuitu ejus: cujus divitiae, mare: aquae, muri ejus. Aethiopia fortitudo ejus, et Aegyptus, et non est finis: Aphrica et Lybies fuerunt in auxilio tuo: Sed et ipsa in transmigrationem ducta est [ Al. transmigratione ducitur] in captivitatem. parvuli ejus elisi sunt [ Al. elidentur] in capite omnium viarum, et super inclytos ejus miserunt [ Al. mittent] sortem, et omnes optimates ejus confixi sunt [ Al. affligentur] in compedibus. Et tu ergo inebriaberis, et eris despecta: et tu quaeres auxilium ab inimico. Omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis: si concussae fuerint, cadent in os comedentis. Ecce populus tuus mulieres in medio tui: inimicis tuis adapertione pandentur portae terrae tuae, devorabit ignis vectes tuos. Aquam propter obsidionem hauri tibi. exstrue munitiones tuas: Intra in lutum, et calca, subigens tene laterem. Ibi comedet te ignis: peribis gladio, devorabit te ut bruchus: Congregare [ Al. add. ergo] ut bruchus: multiplicare ut locusta. Plures fecisti negotiationes tuas quam stellae sunt coeli: bruchus expansus est, et avolavit. Custodes tui quasi locustae: et parvuli tui quasi locustae locustarum, quae confidunt in sepibus in die frigoris; Sol ortus est, et avolaverunt, et non est cognitus locus earum ubi fuerint. Dormitaverunt pastores tui, rex Assur: sepelientur principes tui: Latitavit populus tuus in montibus [ Al. dispersus . . . super montes], et non est qui congreget. Non est obscura contritio tua, pessima est plaga tua: Omnes qui audierunt auditionem tuam, compresserunt manum super te: quia super quem non transiit malitia tua semper? Explicit liber Nahum prophetae. INCIPIT LIBER ABACUC PROPHETAE. [Cap. I.] Onus, quod vidit Abacuc propheta. Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patiens, et non salvabis? Quare ostendisti mihi iniquitatem et laborem [ Al. dolorem], videre praedam et injustitiam contra me? Et factum est judicium, et contradictio potentior. Propter hoc lacerata est lex, et non pervenit usque ad finem judicium: Quia impius praevalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum. Aspicite in gentibus, et videte: et admiramini, et obstupescite: Quia opus factum est in diebus vestris, quod nemo credet cum narrabitur. Quia ecce ego suscitabo Chaldaeos, gentem amaram et velocem, ambulantem super latitudinem terrae, ut possideat tabernacula non sua. Horribilis, et terribilis est: et ex semetipsa judicium, et onus ejus egredietur. Leviores pardis equi ejus, et velociores lupis vespertinis; Et diffundentur equites ejus: equites namque ejus de longe venient, volabunt quasi aquila festinans ad comedendum. Omnes ad praedam venient, facies eorum ventus urens: et congregabit quasi arenam, captivitatem. Et ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi ejus erunt: Ipse super omnem munitionem ridebit, et comportabit aggerem, et capiet eam. Tunc mutabitur spiritus, et pertransibit et corruet: haec est fortitudo ejus dei sui. Numquid non tua principio, Domine Deus meus, sancte meus, et non moriemur? Domine, in judicium posuisti eum: et fortem, ut corriperes, fundasti eum. Mundi sunt oculi tui, ne videas malum; et respicere ad iniquitatem non poteris [ Al. potes]. Quare respicis super iniqua agentes, et taces, devorante impio justiorem se? Et facies homines quasi pisces maris, et quasi reptile non habens principem. Totum in hamo sublevavit, traxit illud in sagena sua, et congregavit in rete suum. Super hoc laetabitur et exsultabit. Propterea immolabit sagenae suae, et sacrificabit reti suo: Quia in ipsis incrassata est pars ejus, et cibus ejus electus. Propter hoc ergo expandit sagenam suam, et semper interficere gentes non parcet [ Al. cessat. [Cap. II.] Super custodiam meam stabo, et figam gradum super munitionem: Et contemplabor, ut videam quid dicatur mihi, et quid respondeam ad arguentem me. Et respondit mihi Dominus, et dixit: Scribe visum, et explana eum super tabulas, ut percurrat qui legerit eum. Quia adhuc visus procul, et apparebit in finem, et non mentientur. Si moram fecerit, exspecta eum: quia veniens veniet, et non tardabit. Ecce qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semetipso: Justus autem in fide sua vivet. Et quomodo vinum potantem decipit: sic erit vir superbus, et non decorabitur: Qui dilatavit quasi infernus animam suam: et ipse quasi mors, et non adimpletur: Et congregabit ad se omnes gentes, et coacervabit ad se omnes populos. Numquid non omnes isti super eum parabolam sument, et loquelam aenigmatum ejus: et dicetur: Vae ei qui multiplicat non sua? usquequo et aggravat contra se densum lutum? Numquid non repente consurgent qui mordeant te: et suscitabuntur lacerantes te, et eris in rapinam eis? Quia tu spoliasti gentes multas, spoliabunt te omnes qui reliqui fuerint de populis, propter sanguinem hominis, et iniquitatem terrae civitatis et omnium habitantium in ea. Vae qui congregat avaritiam malam domui suae, ut sit in excelso nidus ejus, et liberari se putat de manu mali. Cogitasti confusionem domui tuae, concidisti populos multos, et peccavit anima tua. Quia lapis de pariete clamabit: et lignum, quod inter juncturas aedificiorum est, respondebit: Vae qui aedificat civitatem in sanguinibus, et praeparat urbem in iniquitate. Numquid non haec a Domino sunt exercituum? Laborabunt enim populi in multo igne, et gentes in vacuum, et deficient. Quia replebitur terra, ut cognoscant gloriam Domini, quasi aquae operientes mare. Vae qui potum dat amico suo mittens fel suum, et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus. Repletus es ignominia pro gloria: bibe tu quoque, et consopire: Circumdabit te calix dexterae Domini, et vomitus ignominiae super gloriam tuam. Quia iniquitas Libani operiet te, et vastitas animalium [ Al. jumentorum] deterrebit eos de sanguinibus hominum, et iniquitate terrae, et civitatis, et omnium habitantium in ea. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus conflatile, et imaginem falsam? Quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. Vae qui dicit ligno: Expergiscere; Surge, lapidi tacenti: numquid ipse docere poterit? Ecce iste coopertus est auro et argento: et omnis spiritus non est in visceribus ejus. Dominus autem in templo sancto suo: sileat a facie ejus omnis terra. ORATIO ABACUC PRO IGNORATIONIBUS. [Cap. III.] Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Domine, opus tuum, in medio annorum vivifica illud. In medio annorum notum facies: cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Deus ab austro veniet, et sanctus de monte Pharan. SEMPER. Operuit coelos gloria ejus: et laudis ejus plena est terra. Splendor ejus ut lux erit: Cornua in manibus ejus: Ibi abscondita est fortitudo ejus: ante faciem ejus ibit mors. Et egredietur diabolus ante pedes ejus. Stetit, et mensus est terram. Aspexit, et dissolvit gentes: et contriti sunt montes saeculi. Incurvati sunt colles mundi, ab itineribus aeternitatis ejus. Pro iniquitate vidi tentoria Aethiopiae, turbabuntur pelles terrae Madian. Numquid in fluminibus iratus es, Domine? aut in fluminibus furor tuus? vel in mari indignatio tua? Quia ascendes super equos tuos: et quadrigae tuae salvatio. Suscitans suscitabis arcum tuum, juramenta tribubus quae locutus es. SEMPER. Fluvios scindes terrae: viderunt te, et doluerunt montes: gurges aquarum transiit. Dedit abyssus vocem suam: altitudo manus suas levavit. Sol et luna steterunt in habitaculo suo, in luce sagittarum tuarum ibunt in splendore fulgurantis hastae tuae. In fremitu conculcabis terram: in furore obstupefacies gentes. Egressus es in salutem populi tui, in salutem cum Christo tuo. Percussisti caput de domo impii: denudasti fundamentum usque ad collum. SEMPER. Maledixisti sceptris ejus, capiti bellatorum ejus, venientibus ut turbo ad dispergendum me. Exsultatio eorum, sicut ejus qui devorat pauperem in abscondito. Viam fecisti in mari equis tuis, in luto aquarum multarum. Audivi, et conturbatus est venter meus: ad vocem [ Al. a voce] contremuerunt labia mea. Ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat. Ut requiescam in die tribulationis, ut ascendam ad populum accinctum nostrum. Ficus enim non florebit: Et non erit germen in vineis. Mentietur opus olivae: et arva non afferent cibum. Abscindetur de ovili pecus: et non erit armentum in praesepibus. Ego autem in Domino gaudebo: et exsultabo in Deo Jesu meo. Deus Dominus fortitudo mea: et ponet pedes meos quasi cervorum. Et super excelsa mea deducet me victor, in Psalmis canentem. Explicit liber Abacuc prophetae. INCIPIT LIBER SOPHONIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Sophoniam, filium Chusi, filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezechiae, in diebus Josiae filii Ammon regis Judae. Congregans congregabo omnia a facie terrae, dicit Dominus: Congregans hominem et pecus, congregans volatile coeli et pisces maris: Et ruinae impiorum erunt: et disperdam homines a facie terrae, dicit Dominus. Et extendam manum meam super Judam, et super omnes habitantes Jerusalem: Et disperdam de loco hoc reliquias Baal, et nomina aedituorum cum sacerdotibus; Et eos qui adorant super tecta militiam coeli, et adorant, et jurant in Domino, et jurant in Melchom. Et qui avertuntur de post tergum Domini, et qui non quaesierunt Dominum, nec investigaverunt eum. Silete a facie Domini Dei: quia juxta est dies Domini, quia praeparavit Dominus hostiam, sanctificavit vocatos suos. Et erit: In die hostiae Domini, visitabo super principes, et super filios regis, et super omnes, qui induti sunt veste peregrina: Et visitabo super omnem, qui arroganter ingreditur super limen in die illa: qui complent domum Domini Dei sui iniquitate et dolo. Et erit in die illa, dicit Dominus, vox clamoris a porta piscium, et ululatus a Secunda, et contritio magna a collibus. Ululate, habitatores Pilae; conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt omnes involuti argento. Et erit in tempore illo: scrutabor Jerusalem in lucernis: Et visitabo super viros defixos in faecibus suis: qui dicunt in cordibus suis: Non faciet bene Dominus, et non faciet male. Et erit fortitudo eorum in direptionem, et domus eorum in desertum: Et aedificabunt domos, et non habitabunt: et plantabunt vineas, et non bibent vinum earum. Juxta est dies Domini magnus, juxta est et velox nimis: Vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortis. Dies irae, dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis; Dies tubae et clangoris super civitates munitas, et super angulos excelsos. Et tribulabo homines, et ambulabunt ut caeci, quia Domino peccaverunt: Et effundetur sanguis eorum, sicut humus, et corpora eorum sicut stercora. Sed et argentum eorum, et aurum eorum non poterit liberare eos in die furoris Domini: In igne zeli ejus devorabitur omnis terra, quia consummationem cum festinatione faciet cunctis habitantibus terram. [Cap. II.] Convenite, et congregamini, gens non amabilis: Priusquam pariat jussio quasi pulverem transeuntem diem, antequam veniat super vos ira furoris Domini, antequam veniat super vos dies furoris [ Al. ira indignationis] Domini. Quaerite Dominum, omnes mansueti terrae, qui judicium estis operati: quaerite justum, quaerite mansuetum: si quo modo abscondamini in die furoris Domini. Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in desertum; Azotum in meridie ejicient, et Accaron eradicabitur. Vae qui habitatis funiculum maris, gens perditorum: Verbum Domini super vos, Chanaan, terra Philistinorum. et disperdam te, ita ut non sit inhabitator. Et erit funiculus maris requies pastorum, et caulae pecorum: Et erit funiculus ejus, qui remanserit de domo Juda: ibi pascentur, in domibus Ascalonis ad vesperam requiescent: Quia visitabit eos Dominus Deus eorum, et avertet captivitatem eorum. Audivi opprobrium Moab, et blasphemias filiorum Ammon: quae exprobraverunt populo meo, et magnificati sunt super terminos eorum. Propterea vivo ego, dicit Dominus [ Al. add. Deus] exercituum Deus Israel, quia Moab ut Sodoma erit, et filii Ammon quasi Gomorrha; Siccitas spinarum, et acervi salis, et desertum usque in aeternum: Reliquiae populi mei diripient eos, et residui gentis meae possidebunt illos. Hoc eis eveniet pro superbia sua: quia blasphemaverunt, et magnificati sunt super populum Domini exercituum. Horribilis Dominus super eos, et attenuabit omnes deos terrae; Et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium. Sed et vos, Aethiopes, interfecti gladio meo eritis. Et extendet manum suam super aquilonem, et perdet Assur: Et ponet speciosam in solitudinem, et in invium, et quasi desertum. Et accubabunt in medio ejus greges, omnes bestiae gentium: Et onocrotalus et ericius in liminibus ejus morabuntur: vox cantantis in fenestra, corvus in superliminari, quoniam attenuabo robur ejus. Haec est civitas gloriosa habitans in confidentia: quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me non est alia amplius: Quomodo facta est in desertum cubile bestiae? Omnis qui transit per eam, sibilabit, et movebit manum suam. [Cap. III.] Vae, provocatrix, et redempta civitas, columba. Non audivit vocem, et non suscepit disciplinam: In Domino non est confisa, ad Deum tuum non appropinquavit. Principes ejus in medio ejus quasi leones rugientes: Judices ejus lupi vespere, non relinquebant in mane. Prophetae ejus vesani, viri infideles: Sacerdotes ejus polluerunt sanctum, injuste egerunt contra legem. Dominus justus in medio ejus non faciet iniquitatem: mane, mane judicium suum dabit in lucem, et non abscondetur: Nescivit autem iniquus confusionem. Disperdidi gentes, et dissipati sunt anguli earum; desertas feci vias eorum, dum non est qui transeat: desolatae sunt civitates eorum, non remanente viro, nec ullo habitatore. Dixi: Attamen timebis me, suscipies disciplinam: et non peribit habitaculum ejus, propter omnia in quibus visitavi eam: Verumtamen diluculo surgentes corruperunt omnes cogitationes suas. Quapropter exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum, quia judicium meum ut congregem gentes, et colligam regna: Et effundam super eos [ Al. Ut . . . . . eas] indignationem meam, omnem iram furoris mei: In igne enim zeli mei devorabitur omnis terra. Quia tunc reddam populis labium electum, ut invocent omnes in nomine [ Al. nomen] Domini, et serviant ei humero uno. Ultra flumina Aethiopiae, inde supplices mei, filii dispersorum meorum, deferent munus mihi: In die illa non confunderis super cunctis adinventionibus tuis, quibus praevaricata es in me: Quia tunc auferam de medio tui magniloquos superbiae tuae, et non adjicies exaltari amplius in monte sancto meo. Et derelinquam in medio tui populum pauperem et egenum, et sperabunt in nomine Domini. Reliquiae Israel non facient iniquitatem, nec loquentur mendacium, et non invenietur in ore eorum lingua dolosa. Quoniam ipsi pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat. Lauda, filia Sion: jubilate, Israel: laetare, et exsulta in omni corde, filia Jerusalem. Abstulit Dominus judicium tuum, avertit inimicos tuos: Rex Israel Dominus in medio tui, non timebis malum ultra. In die illa dicetur Jerusalem: Noli timere, Sion, non dissolvantur manus tuae. Dominus Deus tuus in medio tui fortis, ipse salvabit; gaudebit super te in laetitia, silebit in dilectione sua [ Al. tua], exsultabit super te in laude. Nugas, qui a lege recesserant, congregabo, quia ex te erant, ut non ultra habeas super eis opprobrium. Ecce ego interficiam omnes, qui afflixerunt te in tempore illo; et salvabo claudicantem; et eam, quae ejecta fuerat, congregabo: Et ponam eos in laudem, et in nomen, in omni terra confusionis eorum: In tempore illo, quo adducam vos; et in tempore, quo congregabo vos. Dabo enim vos in nomen, et in laudem omnibus populis terrae, cum convertero captivitatem vestram coram oculis vestris, dicit Dominus. Explicit liber Sophonias prophetae. INCIPIT LIBER AGGAEI PROPHETAE. [Cap. I.] In anno secundo Darii regis, in mense sexto, in die una mensis, Factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, ad Zorobabel filium Salathiel, ducem Juda, et ad Jesum, filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Numquid tempus vobis est, ut habitetis in domibus laqueatis, et domus ista deserta? Et nunc haec dicit Dominus exercituum; Ponite corda vestra super vias vestras. Seminastis multum, et intulistis parum: comedistis, et non estis satiati: bibistis, et non estis inebriati: operuistis vos, et non estis calefacti: et qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Haec dicit Dominus exercituum: Ponite corda vestra super vias vestras: Ascendite in montem, portate lignum, et aedificate domum: et acceptabilis mihi erit, et glorificabor, dicit Dominus. Respexistis ad amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud: Quam ob causam? dicit Dominus exercituum; quia domus mea deserta est, et vos festinatis unusquisque in domum suam. Propter hoc super vos prohibiti sunt coeli, ne darent rorem, et terra prohibita est [ Al. continuit germen], ne daret germen suum: Et vocavi siccitatem super terram, et super montes, et super triticum, et super vinum, et super oleum, et quaecumque profert humus, et super homines, et super jumenta, et super omnem laborem manuum. Et audivit Zorobabel filius Salathiel, et Jesus filius Josedec sacerdos magnus, et omnes reliquiae populi, vocem Domini [ Al. tac. Domini] Dei sui, et verba Aggaei prophetae, sicut misit eum Dominus Deus eorum ad ipsos; et timuit populus a facie Domini: Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini, populo dicens: Ego vobiscum sum, dicit Dominus. Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel filii Salathiel, ducis Juda, et spiritum Jesu filii Josedec sacerdotis magni, et spiritum reliquorum de omni populo: et ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. [Cap. II.] In die vigesima et quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. In septimo mense, vigesima et prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Loquere ad Zorobabel filium Salathiel ducem Juda, et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum, et ad reliquos populi, dicens: Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? et quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare, Zorobabel, dicit Dominus; et confortare, Jesu, fili Josedec, sacerdos magne, et confortare, omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: Et facite (quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus exercituum) verbum quod pepigi vobiscum cum egrederemini de terra Aegypti: Et spiritus meuserit in medio vestrum, nolite timere. Quia haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commovebo coelum, et terram, et mare, et aridam. Et movebo omnes gentes: Et veniet desideratus cunctis gentibus; et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum. Magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum: et in loco ipso dabo pacem, dicit Dominus exercituum. In vicesima et quarta noni mensis, in anno secundo Darii regis, factum est verbum Domini ad Aggaeum prophetam, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Interroga sacerdotes legem, dicens: Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora vestimenti sui, et tetigerit de summitate ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum: numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: Contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus, et sic omne opus manuum eorum: Et omnia quae obtulerint ibi, contaminata erunt. Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Percussi vos vento urente, et aurigine, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non fuit in vobis, qui reverteretur ad me, dicit Dominus. Ponite corda vestra ex die ista et in futurum, a die vigesima et quarta noni mensis: A die, qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite super cor vestrum. Numquid jam semen in germine est: et adhuc vinea, et ficus, et malogranatum, et lignum olivae non floruit? ex die ista benedicam. Et factum est verbum Domini secundo ad Aggaeum in vigesima et quarta mensis, dicens: Loquere ad Zorobabel ducem Juda, dicens: Ego movebo coelum pariter et terram. Et subvertam solium regnorum, et conteram fortitudinem regni gentium: Et subvertam quadrigam, et ascensorem ejus: et descendent equi, et ascensores eorum: vir in gladio fratris sui. In die illa dicit Dominus exercituum, assumam te, Zorobabel, fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus: Et ponam te quasi signaculum, quia te elegi, dicit Dominus exercituum. Explicit liber Aggaei prophetae. INCIPIT LIBER ZACHARIAE PROPHETAE. [Cap. I.] In mense octavo, in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae, filii [ Al. filium] Addo, prophetam, dicens: Iratus est Dominus super patres vestros iracundia. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum: Convertimini ad me, ait Dominus exercituum: et convertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Ne sitis sicut patres vestri, ad quos clamabant prophetae priores, dicentes: Haec dicit Dominus exercituum: Convertimini de viis vestris malis, et de cogitationibus vestris pessimis: et non audierunt, neque attenderunt ad me, dicit Dominus. Patres vestri ubi sunt? et prophetae numquid in sempiternum vivent? Verumtamen verba mea, et legitima mea, quae mandavi servis meis prophetis, numquid non comprehenderunt patres vestros, et conversi sunt, et dixerunt: Sicut cogitavit Dominus exercituum facere nobis secundum vias nostras, et secundum adinventiones nostras, fecit nobis? In die vicesima et quarta undecimi mensis Sabath, in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae, filii Addo, prophetam, dicens: Vidi per noctem, et ecce vir ascendens super equum rufum, et ipse stabat inter myrteta, quae erant in profundo: et post eum equi rufi, varii, et albi. Et dixi: Quid sunt isti, domine mi? Et dixit ad me Angelus qui loquebatur in me: Ego ostendam tibi quid sint haec. Et respondit vir, qui stabat inter myrteta, et dixit: Isti sunt, quos misit Dominus, ut perambulent [ Al. perambularent] terram. Et responderunt angelo Domini, qui stabat inter myrteta, et dixerunt: Perambulavimus terram, et ecce omnis terra habitatur, et quiescit. Et respondit angelus Domini, et dixit: Domine exercituum, usquequo tu non misereberis Jerusalem, et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est. Et respondit Dominus angelo, qui loquebatur in me verba bona, verba consolatoria. Et dixit ad me angelus, qui loquebatur in me: Clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Jerusalem et Sion zelo magno, Et ira magna ego irascor super gentes opulentas: Quia ego iratus sum parum, ipsi vero adjuverunt in malum. Propterea haec dicit Dominus: Revertar ad Jerusalem in misericordiis: Et domus mea aedificabitur in ea, ait Dominus exercituum: et perpendiculum extendetur super Jerusalem. Adhuc clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc affluent civitates meae bonis: et consolabitur Dominus adhuc Sion, et eliget adhuc Jerusalem. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce quatuor cornua. Et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quid sunt haec? et dixit ad me: Haec sunt cornua, quae ventilaverunt Judam, et Israel, et Jerusalem. Et ostendit mihi Dominus quatuor fabros. Et dixi: Quid isti veniunt facere? Qui ait, dicens: Haec sunt cornua, quae ventilaverunt Judam per singulos viros, et nemo eorum levavit caput suum: Et venerunt isti deterrere ea, ut dejiciant cornua gentium, quae levaverunt cornu super terram Juda ut dispergerent eam. [Cap. II.] Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce vir, et in manu ejus funiculus mensorum. Et dixi: Quo tu vadis? Et dixit ad me: Ut metiar Jerusalem, et videam quanta sit latitudo ejus, et quanta longitudo ejus. Et ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur, et angelus alius egrediebatur in occursum ejus. Et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Jerusalem, prae multitudine hominum et jumentorum in medio ejus. Et ego ero ei, ait Dominus, murus ignis in circuitu: et in gloria ero in medio ejus. O, o, fugite de terra aquilonis, dicit Dominus: quoniam in quatuor ventos coeli dispersi vos, dicit Dominus. O Sion, fuge [ Al. surge], quae habitas apud filiam Babylonis: Quia haec dicit Dominus exercituum: Post gloriam misit me ad gentes, quae spoliaverunt vos: Qui enim tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei: Quia ecce levo manum meam super eos, et erunt praedae his qui serviebant sibi: et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me. Lauda, et laetare, filia Sion: quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et applicabuntur Gentes multae ad Dominum in die illa, et erunt mihi in populum: Et habitabo in medio tui: et scies quia Dominus exercituum misit me ad te. Et possidebit Dominus Judam partem suam in terra sanctificata: et eliget adhuc Jerusalem. Sileat omnis caro a facie Domini: quia consurrexit de habitaculo sancto tuo. [Cap. III.] Et ostendit mihi Dominus [ Al. tac. Dominus] Jesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini: et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. Et dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te, Satan: Et increpet Dominus in te, qui elegit Jerusalem: numquid non iste torris est erutus de igne? Et Jesus erat indutus vestibus sordidis: et stabat ante faciem angeli. Qui respondit, et ait ad eos qui stabant coram se, dicens: Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum: Ecce abstuli a te iniquitatem tuam, et indui te mutatoriis. Et dixit: Ponite cidarim mundam super caput ejus. Et posuerunt cidarim mundam super caput ejus, et induerunt eum vestibus; et angelus Domini stabat. Et contestabatur angelus Domini Jesum, dicens; Haec dicit Dominus exercituum: Si in viis meis ambulaveris, et custodiam meam custodieris: tu quoque judicabis domum meam, et custodies atria mea, et dabo tibi ambulantes de his, qui nunc hic assistunt. Audi, Jesu, sacerdos magne, tu et amici tui, qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt. Ecce enim ego: Adducam servum meum orientem. Quia ecce lapis, quem dedi coram Jesu: super lapidem unum septem oculi sunt: Ecce ego caelabo sculpturam ejus, ait Dominus exercituum: et auferam iniquitatem terrae illius in die una. In die illa, dicit Dominus exercituum, vocavit vir amicum suum subter vineam et subter ficum. [Cap. IV.] Et reversus est angelus, qui loquebatur in me, et suscitavit me, quasi virum qui suscitatur de somno suo. Et dixit ad me: Quid tu vides? Et dixi: vidi, et ecce candelabrum aureum totum, et lampas ejus super caput ipsius, et septem lucernae ejus super illud: et septem infusoria lucernis, quae erant super caput ejus. Et duae olivae super illud: una a dextris lampadis, et una a sinistris ejus. Et respondi, et aio ad angelum, qui loquebatur in me, dicens: Quid sunt haec, domine mi? Et respondit angelus, qui loquebatur in me, et dixit ad me: Numquid nescis quid sunt haec? Et dixi: Non, domine mi. Et respondit, et ait ad me, dicens: Hoc est verbum Domini ad Zorobabel, dicens: Non in exercitu, neque in robore, sed in spiritu meo, dicit Dominus exercituum. Quis tu, mons magne, coram Zorobabel in planum? Et educet lapidem primarium, et exaequabit gratiam gratiae ejus. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam: et scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Quis enim despexit dies parvos? et laetabuntur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oculi [ Al. add. sunt] Domini, qui discurrunt in universam terram. Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duae olivae istae, ad dexteram candelabri, et ad sinistram ejus? Et respondi secundo, et dixi ad eum: Quid sunt duae spicae olivarum, quae sunt juxta duo rostra aurea, in quibus sunt suffusoria ex auro? Et ait ad me, dicens: Numquid nescis quid sunt haec? Et dixi: Non, domine mi. Et dixit: Isti sunt duo filii olei qui assistunt Dominatori universae terrae. [Cap. V.] Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi, et ecce volumen volans. Et dixit ad me: Quid tu vides? Et dixi: Ego video volumen volans: longitudo ejus viginti cubitorum, et latitudo ejus decem cubitorum. Et dixit ad me: Haec est maledictio, quae egreditur super faciem omnis terrae: Quia omnis fur, sicut ibi scriptum est, judicabitur: et omnis jurans, ex hoc similiter judicabitur: Educam illud, dicit Dominus exercituum: et veniet ad domum furis, et ad domum jurantis in nomine meo mendaciter: Et commorabitur in medio domum ejus, et consumet eam, et ligna ejus, et lapides ejus. Et egressus est angelus, qui loquebatur in me: et dixit ad me: Leva oculos tuos, et vide quid est hoc, quod egreditur. Et dixi: Quidnam est? Et ait; Haec est amphora egrediens: Et dixit: Haec est oculus eorum in universa terra. Et ecce talentum plumbi portabatur, et ecce mulier una sedens in medio amphorae. Et dixit: Haec est impietas. Et projecit eam in medio amphorae, et misit massam plumbeam in os ejus. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi: et levaverunt amphoram inter terram et coelum. Et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quo istae deferunt amphoram? Et dixit ad me; Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar, et stabiliatur, et ponatur ibi super basem suam. [Cap. VI.] Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi: et ecce quatuor quadrigae egredientes de [ Al. in] medio duorum montium: et montes, montes aerei. In quadriga prima equi rufi, et in quadriga secunda equi nigri, et in quadriga tertia equi albi, et in quadriga quarta equi varii fortes. Et respondi, et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quid sunt haec, domine mi? Et respondit angelus, et ait ad me: Isti sunt quatuor venti coeli, qui egrediuntur, ut stent coram Dominatore omnis terrae. In qua erant equi nigri, egrediebantur in terram aquilonis: et albi egressi sunt post eos: et varii egressi sunt ad terram austri. Qui autem erant robustissimi, exierunt, et quaerebant ire et discurrere per omnem terram. Et dixit: Ite, perambulate terram: et perambulaverunt terram. Et vocavit me, et locutus est ad me, dicens: Ecce qui egrediuntur in terram aquilonis, requiescere fecerunt spiritum meum in terra aquilonis. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Sume a transmigratione, ab Holdai, et a Tobia, et ab Idaia; Et venies tu in die illa, et intrabis domum Josiae, filii Sophoniae, qui venerunt de Babylone. Et sumes argentum, et aurum: et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec, sacerdotis magni; et loqueris ad eum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Ecce vir oriens nomen ejus: et subter eum orietur, et aedificabit templum Domino. Et ipse exstruet templum Domino: et ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo: Et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter illos duos. Et coronae erunt Helem, et Tobiae, et Idaiae, et Hen, filio Sophoniae, memoriale in templo Domini. Et qui procul sunt, venient, et aedificabunt in templo Domini: et scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Erit autem hoc, si auditu audieritis vocem Domini Dei vestri. [Cap. VII.] Et factum est in anno quarto Darii regis, factum est verbum Domini ad Zachariam, in quarta mensis noni, qui est Casleu. Et miserunt ad domum Dei, Sarasar, et Rogommelech, et viri qui erant cum eo, ad deprecandam faciem Domini: Ut dicerent sacerdotibus domus Domini exercituum, et prophetis, loquentes: Numquid flendum mihi est in quinto mense, vel sanctificare me debeo, sicut feci jam multis annis? Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: Loquere ad omnem populum terrae, et ad sacerdotes, dicens: Cum jejunaretis, et plangeretis in quinto et septimo per hos septuaginta annos: numquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis, et bibistis; numquid non vobis comeditis, et vobismetipsis bibistis? Numquid non sunt verba, quae locutus est Dominus in manu prophetarum priorum, cum adhuc Jerusalem habitaretur, et esset opulenta, ipsa et urbes [ Al. add. illius] in circuitu ejus, et ad austrum, et in campestribus habitaretur? Et factum est verbum Domini ad Zachariam, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Judicium verum judicate, et misericordiam et miserationes facite, unusquisque cum fratre suo. Et viduam et pupillum, et advenam, et pauperem nolite calumniari: et malum vir fratri suo non cogitet in corde suo. Et noluerunt attendere, et verterunt scapulam recedentem, et aures suas aggravaverunt, ne audirent. Et cor suum posuerunt ut adamantem, ne audirent legem, Et verba quae misit Dominus exercituum in spiritu suo per manum prophetarum priorum, et facta est indignatio magna a Domino exercituum; Et factum est sicut locutus est, et non audierunt: sic clamabunt, et non exaudiam, dicit Dominus exercituum. Et dispersi eos per omnia regna, quae nesciunt: et terra desolata est ab eis, eo quod non esset transiens et revertens: et posuerunt terram desiderabilem in desertum. [Cap. VIII.] Et factum est verbum Domini exercituum, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Sion zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam. Haec dicit Dominus exercituum: Reversus sum ad Sion, et habitabo in medio Jerusalem: et vocabitur Jerusalem civitas veritatis, et mons Domini exercituum mons sanctificatus. Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc habitabunt senes et anus in plateis Jerusalem: et vir, baculus in manu ejus prae multitudine dierum. Et plateae civitatis complebuntur infantibus et puellis, ludentibus in plateis ejus. Haec dicit Dominus exercituum: Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, numquid in oculis meis difficile erit? dicit Dominus exercituum. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis, et de terra occasus solis. Et adducam eos, et habitabunt in medio Jerusalem: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et justitia. Haec dicit Dominus exercituum: Confortentur manus vestrae, qui auditis in diebus his sermones istos per os prophetarum, in die qua fundata est domus Domini exercituum, ut templum aedificaretur. Siquidem ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat; Neque introeunti et exeunti erat pax prae tribulatione, et dimisi omnes homines, unumquemque contra proximum suum. Nunc autem non juxta dies priores ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Dominus exercituum, sed semen pacis erit: Vinea dabit fructum suum, et terra dabit germen suum, et coeli dabunt rorem suum, et possidere faciam reliquias populi hujus universa haec. Et erit: sicut eratis maledictio in gentibus, domus Juda et domus Israel: sic salvabo vos, et eritis benedictio: Nolite timere, confortentur manus vestrae. Quia haec dicit Dominus exercituum: Sicut cogitavi, ut affligerem vos, cum ad iracundiam provocassent me patres vestri, dicit Dominus, et non sum misertus. Sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam et Jerusalem, et domui Juda: nolite timere. Haec sunt ergo verba, quae facietis. Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo: veritatem et judicium pacis judicate in portis vestris. Et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus vestris: et juramentum mendax ne diligatis: omnia enim haec sunt quae odi, dicit Dominus. Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi, et erit domui Juda in gaudium et laetitiam, et in solemnitates praeclaras: Veritatem tantum et pacem diligite. Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veniant populi, et habitent in civitatibus multis, et vadant habitatores, unus ad alterum dicentes: Eamus, et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum; vadam etiam ego. Et veniunt populi multi, et gentes robustae, ad quaerendum Dominum exercituum in Jerusalem, et deprecandam faciem Domini. Haec dicit Dominus exercituum: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus vobiscum: audivimus enim quoniam Deus vobiscum est. [Cap. IX.] Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus: quia Domini est oculus hominis, et omnium tribuum Israel. Emath quoque in terminis ejus, et Tyrus, et Sidon: assumpserunt quippe sibi sapientiam valde. Et aedificavit Tyrus munitionem suam, et coacervavit argentum quasi humum, et aurum ut lutum platearum. Ecce Dominus possidebit ea, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et haec igni devorabitur. Videbit Ascalon et timebit, et Gaza, et dolebit nimis, et Accaron, quoniam confusa est spes ejus: Et peribit rex de Gaza, et Ascalon non habitabitur. Et sedebit separator in Azoto, et disperdam superbiam Philistinorum. Et auferam sanguinem ejus de ore ejus, et abominationes ejus de medio dentium ejus: Et relinquetur etiam ipse Deo nostro, et erit quasi dux in Juda, et Accaron quasi Jebusaeus. Et circumdabo domum meam ex his, qui militant mihi euntes et revertentes, et non transibit ultra super eos exactor: quia nunc vidi in oculis meis. Exsulta satis, filia Sion, jubila, filia Jerusalem: Ecce rex tuus veniet tibi justus, et salvator: ipse pauper, et ascendens super asinum, et super pullum filium asinae. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli: Et loquetur pacem gentibus, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terrae. Tu quoque in sanguine testamenti tui, emisisti vinctos tuos de lacu [ Al. in lacum], in quo non est [ Al. erat] aqua. Convertimini ad munitionem vincti spei, hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. Quoniam extendi mihi Judam quasi arcum, implevi Ephraim: Et suscitabo filios tuos, Sion, super filios tuos, Graecia: et ponam te quasi gladium fortium. Et Dominus Deus super eos videbitur, et exibit ut fulgur jaculum ejus: Et Dominus Deus in tuba canet, et vadet in turbine austri. Dominus exercituum proteget eos: et devorabunt, et subjicient lapidibus fundae: Et bibentes inebriabuntur quasi a vino, et replebuntur ut phialae, et quasi cornua altaris. Et salvabit eos Dominus Deus eorum in die illa, ut gregem populi sui: quia lapides sancti elevabuntur super terram ejus. Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines? [Cap. X.] Petite a Domino pluviam in tempore serotino, et Dominus faciet nives, et pluviam imbris dabit eis, singulis herbam in agro. Quia simulacra locuta sunt inutile, et divini viderunt mendacium, et somniatores frustra locuti sunt: Vane consolabantur: idcirco abducti sunt quasi grex: affligentur, quia non est eis pastor. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo: Quia visitavit Dominus exercituum gregem suum, domum Juda, et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul. Et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in praelio: et bellabunt, quia Dominus cum eis: et confundentur ascensores equorum. Et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo, et convertam eos, quia miserebor eorum: Et erunt sicut fuerunt quando non projeceram eos: ego enim Dominus Deus eorum, et exaudiam eos. Et erunt quasi fortes Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi a vino: Et filii eorum videbunt, et laetabuntur, et exsultabit cor eorum in Domino. Sibilabo eis, et congregabo illos, quia redemi eos: et multiplicabo eos sicut ante fuerant multiplicati. Et seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei: et vivent cum filiis suis, et revertentur. Et reducam eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos; Et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus: Et transibit in maris freto, et percutiet in mari fluctus; Et confundentur omnia profunda fluminis, et humiliabitur superbia Assur, et sceptrum Aegypti recedet. Confortabo eos in Domino, et in nomine ejus ambulabunt, dicit Dominus. [Cap. XI.] Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas. Ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt: Ululate, quercus Basan, quoniam succisus est saltus munitus. Vox ululatus pastorum, quia vastata est magnificentia eorum: Vox rugitus leonum, quoniam vastata est superbia Jordanis. Haec dicit Dominus Deus meus: Pasce pecora occisionis, quae qui possederant, occidebant, et non dolebant, et vendebant ea, dicentes: Benedictus Dominus, divites facti sumus: Et pastores eorum non parcebant eis. Et ego non parcam ultra super habitantes terram, dicit Dominus: Ecce ego tradam homines, unumquemque in manu proximi sui, et in manu regis sui: Et concident terram, et non eruam de manu eorum. Et pascam pecus occisionis propter hoc, o pauperes gregis! Et assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi Decorem, et alteram vocavi Funiculum: et pavi gregem. Et succidi tres pastores in mense uno et contracta est anima mea in eis: siquidem anima eorum variavit in me. Et dixi: Non pascam vos: quod moritur, moriatur: et quod succiditur, succidatur: et reliqui devorent unusquisque carnem proximi sui. Et tuli virgam meam, quae vocabatur Decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum, quod percussi cum omnibus populis. Et in irritum deductum est in die illa: et cognoverunt sic pauperes gregis, qui custodiunt mihi, quia verbum Domini est. Et dixi ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam, et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice illud [ Al. illos] ad statuarium, decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et projeci illos in domum Domini ad statuarium. Et praecidi virgam meam secundam, quae appellabatur Funiculus, ut dissolverem germanitatem inter Judam et inter Israel. Et dixit Dominus ad me: Adhuc sume tibi vasa pastoris stulti. Quia ecce ego suscitabo pastorem in terra, qui derelicta non visitabit, dispersum non quaeret, et contritum non sanabit, et id quod stat non enutriet, et carnes pinguium comedet, et ungulas eorum dissolvet. O pastor, et idolum, derelinquens gregem: gladius super brachium ejus, et super oculum dextrum ejus: Brachium ejus ariditate siccabitur, et oculus dexter ejus tenebrescens obscurabitur. [Cap. XII.] Onus verbi Domini super Israel. Dixit Dominus extendens coelum, et fundans terram, et fingens spiritum hominis in eo. Ecce ego ponam Jerusalem superliminare crapulae omnibus populi in circuitu: sed et Juda erit in obsidione contra Jerusalem. Et erit: In die illa ponam Jerusalem lapidem oneris cunctis populis: omnes, qui levabunt [ Al. levaverunt] eam, concisione lacerabuntur: et colligentur adversus eam omnia regna [ Al. omnes gentes] terrae. In die illa, dicit Dominus, percutiam omnem equum in stuporem, et ascensorem ejus in amentiam: Et super Domum Juda aperiam oculos meos, et omnem equum populorum percutiam caecitate. Et dicent duces Juda in corde suo: Confortentur mihi habitatores Jerusalem in Domino exercituum Deo eorum. In die illa ponam duces Juda sicut caminum ignis in lignis, et sicut faciem ignis in feno: Et devorabunt ad dexteram et ad sinistram omnes populos in circuitu: et habitabitur Jerusalem rursus in loco suo in Jerusalem. Et salvabit Dominus tabernacula Juda sicut in principio: ut non magnifice glorietur domus David, et gloria habitantium Jerusalem contra Judam. In die illa proteget Dominus habitatores Jerusalem, et erit qui offenderit ex eis in die illa, quasi David: Et domus David quasi Dei, sicut angelus Domini in conspectu eorum. Et erit in die illa: quaeram conterere omnes gentes, quae veniunt contra Jerusalem. Et effundam super domum David et super habitatores Jerusalem, spiritum gratiae et precum: Et aspicient ad me, quem confixerunt et plangent eum planctu quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in morte primogeniti. In die illa magnus erit planctus in Jerusalem, sicut planctus Adedremmon in campo Mageddon. Et planget terra: familiae et familiae seorsum; Familiae domus David seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae domus Nathan seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae domus Levi seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae Semei seorsum, et mulieres eorum seorsum, Omnes familiae reliquae, familiae et familiae seorsum, et mulieres eorum seorsum. [Cap. XIII.] In die illa erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae. Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum, Disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra: Et pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra. Et erit, cum prophetavit quispiam ultra, dicent ei pater ejus et mater ejus, qui genuerunt eum: Non vives: quia mendacium locutus es in nomine Domini, et configent eum pater ejus et mater ejus, genitores ejus [ Al. qui genuerunt eum], cum prophetaverit. Et erit: In die illa confundentur prophetae, unusquisque ex visione sua cum prophetaverit: nec operientur pallio saccino, ut mentiantur: Sed dicet: Non sum propheta, homo agricola ego sum: quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea. Et dicetur ei: Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum? Et dicet: His plagatus sum in domo eorum, qui diligebant me. Framea suscitare super pastorem meum, et super virum cohaerentem mihi, dicit Dominus exercituum: Percute pastorem, et dispergentur oves; et convertam manum meam ad parvulos. Et erunt in omni terra, dicit Dominus: partes duae in ea dispergentur, et deficient; et tertia pars relinquetur in ea. Et ducam tertiam partem per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse vocabit nomen meum, et ego exaudiam eum. Dicam: Populus meus es: et ipse dicet, Dominus Deus meus. [Cap. XIV.] Ecce venient [ Al. veniunt] dies Domini, et dividentur spolia tua in medio tui. Et congregabo omnes gentes ad Jerusalem in praelium. et capietur civitas, et vastabuntur domus, et mulieres violabuntur: Et egredietur media pars civitatis in captivitatem, et reliquum populi non auferetur ex urbe. Et egredietur Dominus, et praeliabitur contra gentes illas, sicut praeliatus est in die certaminis. Et stabunt pedes ejus in die illa super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem ad orientem: Et scindetur mons Olivarum ex media parte sui ad orientem et occidentem, praerupto grandi valde: Et separabitur mons ad aquilonem, et medium ejus ad meridiem. Et fugietis ad vallem montium eorum, quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum: Et fugietis sicut fugistis a facie terraemotus in diebus Oziae regis Juda: et veniet Dominus Deus meus, omnesque sancti cum eo. Et erit in die illa: Non erit lux, sed frigus et gelu. Et erit dies una, quae nota est Domino, non dies neque nox: et in tempore vesperi erit lux. Et erit in die illa: Exibunt aquae vivae de Jerusalem: Medium earum ad mare orientale, et medium earum ad mare novissimum, in aestate et in hieme erunt. Et erit Dominus rex super omnem terram: in die illa erit Dominus unus, et erit nomen ejus unum. Et revertetur omnis terra usque ad desertum, de colle Remmon ad austrum Jerusalem: Et exaltabitur, et habitabit in loco suo, a porta Benjamin usque ad locum portae prioris, et usque ad portam angulorum: et a turre Ananeel usque ad torcularia regis. Et habitabunt in ea, et anathema non erit amplius: sed sedebit Jerusalem secura. Et haec erit plaga, qua percutiet Dominus omnes gentes quae pugnaverunt adversus Jerusalem: tabescet caro uniuscujusque stantis super pedes suos, et oculi ejus contabescent in foraminibus suis, et lingua eorum contabescet in ore eorum. In die illa erit tumultus Domini magnus in eis; et apprehendet vir manum proximi sui, et conseretur manus ejus super manum proximi sui. Sed et Judas pugnabit adversus Jerusalem: et congregabuntur divitiae omnium gentium in circuitu, aurum, et argentum et vestes multae satis. Et sic erit ruina equi et muli, cameli et asini, et omnium jumentorum, quae fuerint in castris illis, sicut ruina haec. Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus, quae venerint contra Jerusalem, ascendent ab anno in annum, ut adorent regem Dominum exercituum, et celebrent festivitatem tabernaculorum. Et erit: qui non ascenderit de familiis terrae ad Jerusalem, ut adoret regem Dominum exercituum, non erit super eos imber. Quod et si familia Aegypti non ascenderit, et non venerit: nec super eos erit, sed erit ruina, quia percutiet Dominus omnes gentes, quae non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. Hoc erit peccatum Aegypti, et hoc peccatum omnium gentium, quae non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. In die illa erit quod super frenum equi est, sanctum Domino: et erunt lebetes in domo Domini quasi phialae coram altari. Et erit omnis lebes in Jerusalem et in Juda sanctificatus Domino exercituum: et venient omnes immolantes, et sument ex eis, et coquent in eis: et non erit mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo. Explicit liber Zachariae prophetae. INCIPIT LIBER MALACHIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Onus verbi Domini ad Israel in manu Malachi. Dilexi vos, dicit Dominus. et dixistis: in quo dilexisti nos? Nonne frater erat Esau Jacob, dicit Dominus, et dilexi Jacob, Esau autem odio habui? Et posui montes ejus in solitudinem, et haereditatem ejus in dracones deserti. Quod si dixerit Idumaea: Destructi sumus, sed revertentes aedificabimus, quae destructa sunt: Haec dicit Dominus exercituum: Isti aedificabunt, et ego destruam: et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum. Et oculi vestri videbunt: et vos dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israel. Filius honorat patrem, et servus dominum suum: Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum: Ad vos, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, et dixistis: in quo despeximus nomen tuum? Offertis super altare meum panem pollutum, et dicitis: In quo polluimus te? In eo quod dicitis: Mensa Domini despecta est. Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? et offeratis claudum, et languidum, nonne malum est? Offer illud duci tuo, si placuerit ei, aut si susceperit faciem tuam, dicit Dominus exercituum. Et nunc deprecamini vultum Dei, ut misereatur vestri (de manu enim vestra factum est hoc), si quomodo suscipiat facies vestras, dicit Dominus exercituum. Quis est in vobis, qui claudat ostia, et incendat altare meum gratuito? Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum: et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus: et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum. Et vos polluisti illud in eo quod dicitis: Mensa Domini contaminata est: et quod superponitur, contemptibile est, cum igne qui illud devorat. Et dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum; Et intulistis de rapinis claudum, et languidum, et intulistis munus: Numquid suscipiam illud de manu vestra? dicit Dominus. Maledictus dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino: Quia rex magnus ego, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus. [Cap. II.] Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes, Si nolueritis audire, et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: Mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus vestris, et maledicam illis: quoniam non posuistis super cor. Ecce ego projiciam vobis brachium, et dispergam super vultum vestrum stercus solemnitatum vestrarum, et assumet vos secum. Et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum. Pactum meum fuit cum eo vitae et pacis: et dedi ei timorem, et timuit me, et a facie nominis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus: In pace et in aequitate ambulavit mecum, et multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus: quia angelus Domini exercituum est. Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege: Irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum. Propter quod et ego dedi vos contemptibiles, et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Numquid non pater unus omnium nostrum? Numquid non Deus unus creavit nos? Quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum? Transgressus est Juda, et abominatio facta est in Israel et in Jerusalem: Quia contaminavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit: et habuit filiam dei alieni. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob, et offerentem munus Domino exercituum. Et hoc rursum fecistis, operiebatis lacrymis altare Domini, fletu, et mugitu, ita ut ultra non respiciam ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra. Et dixistis: Quam ob causam? quia Dominus testificatus est inter te, et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua, et uxor foederis tui. Nonne unus fecit, et residuum spiritus ejus est? Et quid unus quaerit, nisi semen Dei? Custodite ergo spiritum vestrum, et uxorem adolescentiae tuae noli despicere. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel; Operiet autem iniquitas vestimentum ejus, dicit Dominus exercituum: Custodite spiritum vestrum, et nolite despicere. Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo eum fecimus laborare? In eo cum diceretis [ Al. quod dicitis]: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? [Cap. III.] Ecce ego mitto angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis: et angelus testamenti, quem vos vultis. Ecce venit, dicit Dominus exercituum: et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum: Et sedebit conflans, et emundans [ Al. add. quasi] argentum, et purgabit filios Levi, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum, et erit Domino offerentes sacrificia in justitia. Et placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem, sicut dies saeculi, et sicut anni antiqui: Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis, et adulteris, et perjuris, et qui calumniantur mercedem mercenarii, viduas, et pupillos, et opprimunt peregrinum, nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum. Ego enim Dominus, et non mutor: et vos filii Jacob non estis consumpti. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, et non custodistis: Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Et dixistis: In quo revertemur? Si affiget homo Deum, quia vos configitis me? Et dixistis: In quo confiximus te? In decimis, et in primitivis. Et in penuria vos maledicti estis, et vos me confixistis, gens tota. Inferte omnem decimam in horreum, et sit cibus in domo mea, et probate me super hoc, dicit Dominus: Si non aperuero vobis cataractas coeli, et effudero vobis benedictionem usque ad abundantiam, Et increpabo pro vobis devorantem, et non corrumpet fructum terrae vestrae: nec erit sterilis vinea in agro, dicit Dominus exercituum. Et beatos vos dicent omnes gentes: eritis enim vos terra desiderabilis, dicit Dominus exercituum. Invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis: Quid locuti sumus contra te? Dixistis: Vanus est, qui servit Deo: Et quod emolumentum quia custodivimus praecepta ejus, et quia ambulavimus tristes coram Domino exercituum? Ergo nunc beatos dicimus arrogantes: siquidem aedificati sunt facientes impietatem; et tentaverunt Deum, et salvi facti sunt. Tunc locuti sunt timentes Dominum [ Al. Deum] unusquisque cum proximo suo: Et attendit Dominus, et audivit: et scriptus est liber monumenti coram eo timentibus Dominum, et cogitantibus nomen ejus. Et erunt mihi, ait Dominus exercituum, in die qua ego facio, in peculium: parcam eis, sicut parcit vir filio suo servienti sibi. Et convertemini, et videbitis quid sit inter justum et impium, et inter servientem Deo, et non servientem ei. [Cap. IV.] Ecce enim dies veniet succensa quasi caminus: et erunt omnes superbi, et omnes facientes impietatem, stipula: Et inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus exercituum, quae non relinquet eis radicem et germen. Et orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitiae, et sanitas in pennis ejus: et egrediemini, et salietis sicut vituli de armento. Et calcabitis impios, cum fuerint cinis sub planta pedum vestrorum, in die qua ego facio, dicit Dominus exercituum. Mementote legis Mosi, servi mei, quam mandavi ei in Horeb ad omnem Israel, praecepta et judicia. Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus, et horribilis. Et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum: Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. Explicit liber Malachiae prophetae. oue5x88g79azxyyp9meh3rpwsjrx1ia 278823 278822 2026-08-30T10:58:46Z SZC 03 22335 278823 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Interpres= Sophronius Eusebius Hieronymus |OperaeTitulus= Libri XII Prophetarum |OperaeWikiPaginam= Libri XII Prophetarum (Hieronymus) |AnnusInterpretationis= Saeculo IV |Annus= Saeculis VIII-IV a.Ch.n. |LinguaNativa=Hebraica |SubTitulus= |Genera=Vetus Testamentum |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Hieronymus_Stridonensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/28|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 28]]''' ''HieStr.LiXiPr 28 Hieronymus Stridonensis340-420 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PRAEFATIO S. HIERONYMI IN DUODECIM PROPHETAS. Non idem ordo est duodecim prophetarum apud Hebraeos, qui et [ Al. est] apud nos. Unde secundum id quod ibi legitur, hic quoque dispositi sunt. Osee commaticus est, et quasi per sententias loquens. Joel planus in principiis: in fine obscurior. Et usque ad Malachiam, habent singuli proprietates suas: quem Esdram scribam, legisque doctorem Hebraei autumant. Et quia longum est nunc de omnibus dicere: hoc tantum vos, o Paula et Eustochium, admonitas volo, unum librum esse duodecim prophetarum: et Osee σύγχρονον Isaiae: Malachiam vero Aggaei et Zachariae fuisse temporibus. In quibus autem tempus non praefertur in titulo, sub illis eos regibus prophetasse, sub quibus et hi qui ante eos habent titulos, prophetaverunt. INCIPIT LIBER OSEE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Osee filium Beeri, in diebus Oziae, Joathan, Achaz, Ezechiae regum Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel. Principium loquendi Domino in Osee: Et dixit Dominus ad Osee: Vade, sume tibi uxorem fornicationum, et fac tibi filios fornicationum: Quia fornicans fornicabitur terra a Domino. Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim: et concepit, et peperit ei filium. Et dixit Dominus ad eum: Voca nomen ejus Jezrael: quoniam adhuc modicum, et visitabo sanguinem Jezrael super domum Jeu, et quiescere faciam regnum domus Israel. Et in die illa conteram arcum Israel in valle Jezrael. Et concepit adhuc, et peperit filiam. Et dixit ei: Voca nomen ejus, Absque misericordia: quia non addam ultra misereri domui Israel, sed oblivione obliviscar eorum. Et domui Juda miserebor, et salvabo eos in Domino Deo suo: Et non salvabo eos in arcu, et gladio, et in bello, et in equis, et in equitibus. Et ablactavit eam, quae erat absque misericordia, Et concepit et peperit filium. Et dixit: Voca nomen ejus: Non populus meus: quia vos non populus meus, et ego non ero vester. Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, quae sine mensura est, et non numerabitur. Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos: dicetur eis: Filii Dei viventis. Et congregabuntur filii Juda, et filii Israel pariter: et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra: quia magnus dies Jezrael. [Cap. II.] Dicite fratribus vestris: Populus meus: et sorori vestrae: Misericordiam consecuta. Judicate matrem vestram, judicate: quoniam ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus. Auferat fornicationes suas a facie sua, et adulteria sua de medio uberum suorum. Ne forte exspoliem eam nudam, et statuam eam secundum diem nativitatis suae: Et ponam eam quasi solitudinem, et statuam eam velut terram inviam, et interficiam eam in siti. Et filiorum illius non miserebor: quoniam filii fornicationum sunt. Quia fornicata est mater eorum, confusa est quae concepit eos: Quia dixit: Vadam post amatores meos, qui dant panes mihi, et aquas meas, lanam meam, et linum meum, oleum meum, et potum meum. Propter hoc ecce ego sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria, et semitas suas non inveniet. Et sequetur amatores suos, et non apprehendet eos: et quaeret eos, et non inveniet, et dicet: Vadam, et revertar ad virum meum priorem: quia bene mihi erat tunc magis quam nunc. Et haec nescivit, quia ego dedi ei frumentum et vinum et oleum, et argentum multiplicavi ei, et aurum, quae fecerunt Baal. Idcirco convertar [ Al. revertar], et sumam frumentum meum in tempore suo, et vinum meum in tempore suo, et liberabo lanam meam et linum meum, quae operiebant ignominiam ejus. Et nunc revelabo stultitiam ejus in oculis amatorum ejus: et vir non eruet eam de manu mea: Et cessare faciam omne gaudium ejus, solemnitatem ejus, neomeniam ejus, sabbatum ejus, et omnia festa tempora ejus. Et corrumpam vineam ejus, et ficum ejus: de quibus dixit: Mercedes hae meae sunt, quas dederunt mihi amatores mei: Et ponam ea [ Al. eam] in saltum, et comedet illa [ Al. eam] bestia agri. Et visitabo super eam dies Baalim, quibus accendebat incensum, et ornabatur inaure sua, et monili suo, et ibat post amatores suos, et mei obliviscebatur, dicit Dominus: Propter hoc, ecce ego lactabo eam, et ducam eam in solitudinem: et loquar ad cor ejus. Et dabo ei vinitores ejus ex eodem loco, et vallem Achor ad aperiendam spem, Et canet ibi juxta dies juventutis suae, et juxta dies ascensionis suae de terra Egypti. Et erit in die illa, ait Dominus: vocabit me: Vir meus: et non vocabit me ultra, Baali. Et auferam nomina Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. Et percutiam eis foedus in die illa, cum bestia agri, et cum volucre coeli, et cum reptili terrae: Et arcum, et gladium, et bellum conteram de terra, et dormire eos faciam fiducialiter. Et sponsabo te mihi in sempiternum: et sponsabo te mihi in justitiam, et judicio, et in misericordia, et miserationibus: Et sponsabo te mihi in fide: et scies quia ego Dominus. Et erit in die illa: Exaudiam, dicit Dominus, exaudiam coelos, et illi exaudient terram. Et terra exaudiet triticum, et vinum, et oleum: et haec exaudient Jezrael. Et seminabo eam mihi in terra, et miserebor ejus, quae fuit absque misericordia. Et dicam non populo meo: Populus meus es tu: et ipse dicet: Deus meus es tu. [Cap. III.] Et dixit Dominus ad me: Adhuc vade, et dilige mulierem dilectam amico et adulteram: sicut diligit Dominus filios Israel, et ipsi respiciunt ad deos alienos, et diligunt vinacia uvarum, Et fodi eam mihi quindecim argenteis, et coro hordei, et dimidio coro hordei. Et dixi ad eam: Dies multos exspectabis me: non fornicaberis, et non eris viro: sed et ego exspectabo te. Quia dies multos sedebunt filii Israel sine rege, et sine principe, et sine sacrificio, et sine altari, et sine ephod, et sine theraphim. Et post haec revertentur filii Israel, et quaerent Dominum Deum suum, David regem suum: et pavebunt ad Dominum, et ad bonum ejus, in novissimo dierum. [Cap. IV.] Audite verbum Domini, filii Israel, quia judicium Domino cum habitatoribus terrae: Non est enim veritas, et non est misericordia, et non est scientia Dei in terra. Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit. Propter hoc lugebit terra, et infirmabitur omnis qui habitat in ea, in bestia agri, et in volucre coeli: sed et pisces maris congregabuntur. Verumtamen unusquisque non judicet: et non arguatur vir: Populus enim tuus, sicut hi, qui contradicunt sacerdoti. etiam propheta tecum: Et corrues hodie, et corruet etiam propheta tecum: nocte tacere feci matrem tuam. Conticuit populus meus, eo quod non habuerit scientiam: Quia tu scientiam repulisti, repellam te [ Al. add. et ego], ne sacerdotio fungaris mihi: Et oblita es legis Dei tui, obliviscar filiorum tuorum et ego. Secundum multitudinem eorum, sic peccaverunt mihi: gloriam eorum in ignominiam commutabo. Peccata populi mei comedent, et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. Et erit sicut populus, sic sacerdos: Et visitabo super eum vias ejus, et cogitationes ejus reddam ei. Et comedent, et non saturabuntur: Fornicati sunt, et non cessaverunt: quoniam Dominum dereliquerunt in non custodiendo. Fornicatio, et vinum, et ebrietas aufert cor. Populus meus in ligno suo interrogavit, et baculus ejus annuntiavit ei: Spiritus enim fornicationum decepit eos, et fornicati sunt a Deo suo. Super capita montium sacrificabant, et super colles accendebant thymiama: Subtus quercum, et populum, et terebinthum, quia bona erat umbra ejus: Ideo fornicabuntur filiae vestrae, et sponsae vestrae adulterae erunt. Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverint. Quoniam ipsi cum meretricibus versabantur, et cum effeminatis sacrificabant, et populus non intelligens vapulabit. Si fornicaris tu, Israel, non delinquat saltem Juda: Et nolite ingredi in Calgala, et ne ascenderitis in Beth-Aven, neque juraveritis: Vivit Dominus. Quoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israel; nunc pascet eas Dominus, quasi agnum in latitudine. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum. Separatum est convivium eorum, fornicatione fornicati sunt: dilexerunt afferre ignominiam protectores ejus. Ligavit eam spiritus in [ Al. cum] alis suis, et confundentur a sacrificiis suis. [Cap. V.] Audite hoc, sacerdotes: et attendite, domus Israel, et domus regis [ Al. add. auribus] auscultate: Quia vobis judicium est, quoniam laqueus facti estis speculationi, et rete expansum super Thabor. Et victimas declinastis in profundum: et ego eruditor omnium eorum [ Al. vestrum]. Ego scio Ephraim, et Israel non est absconditus a me: Quia nunc fornicatus est Ephraim, contaminatus est Israel. Non dabunt cogitationes suas, ut revertantur ad Deum suum: quia spiritus fornicationum in medio eorum, et Dominum non cognoverunt. Et respondebit arrogantia Israel in facie ejus: et Israel et Ephraim ruent in iniquitate sua, ruet etiam Juda cum eis. In gregibus suis, et in armentis suis vadent ad quaerendum Dominum, et non invenient: ablatus est ab eis. In Dominum praevaricati sunt, quia filios alienos genuerunt: nunc devorabit eos mensis cum partibus suis. Clangite buccina in Gabaa, tuba in Raama: Ululate in Beth-Aven, post tergum tuum, Benjamin. Ephraim in desolatione erit in die correptionis: in tribubus Israel ostendi fidem. Facti sunt principes Juda quasi assumentes terminum: super eos effundam quasi aquam iram meam. Calumniam patiens est Ephraim, fractus judicio: quoniam coepit abire post sordem. Et ego quasi tinea Ephraim: et quasi putredo domui Juda. Et vidit Ephraim languorem suum, et Juda vinculum suum: Et abiit Ephraim ad Assur, et misit ad regem ultorem: Et ipse non poterit sanare vos, nec solvere poterit a vobis vinculum. Quoniam ego quasi leaena Ephraim, et quasi catulus leonis domui Juda: Ego, ego capiam, et vadam: tollam, et non est qui eruat. Vadens revertar ad locum meum: donec deficiatis, et quaeratis faciem meam. [Cap. VI.] In tribulatione sua mane consurgent ad me: Venite, et revertamur ad Dominum: Quia ipse cepit, et sanabit nos: percutiet, et curabit nos. Vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus; Sciemus, sequemurque ut cognoscamus Dominum: Quasi diluculum praeparatus est egressus ejus, et veniet quasi imber nobis temporaneus, et serotinus terrae. Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? Misericordia vestra quasi nubes matutina, et quasi ros mane pertransiens, Propter hoc dolavi in prophetis, occidi eos in verbis oris mei: et judicia tua quasi lux egredientur. Quia misericordiam volui [ Al. volo], et non sacrificium: et scientiam Dei, plusquam holocausta. Ipsi autem sicut Adam transgressi sunt pactum, ibi praevaricati sunt in me. Galaad civitas operantium idolum, supplantata sanguine. Et quasi fauces virorum latronum, particeps sacerdotum, in via interficientium pergentes de Sichem: quia scelus operati sunt. In domo Israel vidi horrendum: ibi fornicationes Ephraim: contaminatus est Israel. Sed et Juda pone [h. ponet] messem tibi, cum convertero captivitatem populi mei. [Cap. VII.] Cum sanare vellem Israel, revelata est iniquitas Ephraim, et malitia Samariae, quia operati sunt mendacium: Et fur ingressus est spolians, latrunculus foris. Et ne forte dicant in cordibus suis, omnem malitiam eorum me recordatum: nunc circumdederunt eos adinventiones suae, coram facie mea factae [h. facti] sunt. In malitia sua laetificaverunt regem: et in mendaciis suis principes. Omnes adulterantes, quasi clibanus succensus a coquente: quievit paululum civitas a commixtione fermenti, donec fermentaretur totum. Dies regis nostri coeperunt principes furere a vino: extendit manum suam cum illusoribus. Quia applicuerunt quasi clibanum cor suum, cum insidiaretur eis: tota nocte dormivit coquens eos, mane ipse succensus quasi ignis flammae. Omnes calefacti sunt quasi clibanus, et devoraverunt judices suos: Omnes reges eorum ceciderunt: non est qui clamet in eis ad me. Ephraim in populis ipse commiscebatur: Ephraim factus est subcinericius panis, qui non reversatur. Comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit: sed et cani effusi sunt in eo, et ipse ignoravit. Et humiliabitur superbia Israel in facie ejus: nec reversi sunt ad Dominum Deum suum, et non quaesierunt eum in omnibus his. Et factus est Ephraim quasi columba seducta non habens cor: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Et cum profecti fuerint, expandam super eos rete meum: quasi volucrem coeli detraham eos, caedam eos secundum auditionem coetus eorum. Vae eis, quoniam recesserunt a me: vastabuntur, quia praevaricati sunt in me: et ego redemi eos: et ipsi locuti sunt contra me mendacia. Et non clamaverunt ad me in corde suo, sed ululabant in cubilibus suis: super triticum et vinum ruminabant, recesserunt a me. Et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum: et in me cogitaverunt malitiam. Reversi sunt, ut essent absque jugo: facti sunt quasi arcus dolosus: Cadent in gladio principes eorum, a furore linguae suae. Ista subsannatio eorum in terra Aegypti. [Cap. VIII.] In gutture tuo fit tuba quasi aquila super domum Domini: pro eo quod transgressi sunt foedus meum, et legem meam praevaricati sunt. Me invocabunt: Deus meus, cognovimus te, Israel. Projecit Israel bonum, inimicus persequetur eum. Ipsi regnaverunt, et non ex me: principes exstiterunt, et non cognovi. Argentum suum et aurum suum fecerunt sibi idola, ut interirent: Projectus est vitulus tuus Samaria, iratus est furor meus in eos, Usquequo non poterunt emundari? Quia ex Israel et ipse est; artifex fecit illum, et non est Deus: quoniam in aranearum telas erit vitulus Samariae. Quia ventum seminabunt, et turbinem metent: culmus stans: non est in eo germen, non faciet farinam. quod si et fecerit, alieni comedent eam. Devoratus est Israel: nunc factus est in nationibus quasi vas immundum. Quia ipsi ascenderunt ad Assur, onager solitarius sibi: Ephraim munera dederunt amatoribus. Sed et cum mercede conduxerint [ Al. conduxerunt] nationes, nunc congregabo eos: et quiescent paulisper ab onere regis, et principum. Quia multiplicavit Ephraim altaria ad peccandum, factae sunt ei arae in delictum. Scribam ei multiplices leges meas, quae velut alienae computatae [ Al. putatae] sunt. Hostias afferent, immolabunt carnes, et comedent: Dominus non suscipiet eas. Nunc recordabitur iniquitatis eorum, et visitabit peccata eorum: ipsi ad Aegyptum convertentur, Et oblitus est Israel factoris sui, et aedificavit delubra: et Judas multiplicavit urbes munitas: Et mittam ignem in civitates ejus, et devorabit aedes illius. [Cap. IX.] Noli laetari, Israel, noli exsultare sicut populi; quia fornicatus es a Deo tuo, dilexisti mercedem super omnes areas tritici: Area et torcular non pascet eos, et vinum mentietur eis. Non habitabunt in terra Domini: reversus est Ephraim in Aegyptum, et in Assyriis pollutum comedit. Non libabunt Domino vinum, et non placebunt ei: sacrificia eorum, quasi panis lugentium. Omnes, qui comedent [ Al. comedunt] eum, contaminabuntur: Quia panis eorum animae ipsorum, non intrabit [ Al. intrabunt] in domum Domini. Quid facietis in die solemni, in die festivitatis Domini? Ecce enim profecti sunt a vastitate: Aegyptus congregabit eos, Memphis sepeliet eos: Desiderabile argentum eorum urtica haereditabit, lappa in tabernaculis eorum. Venerunt dies visitationis, venerunt dies retributionis: scitote Israel stultum prophetam, insanum virum spiritualem, propter multitudinem iniquitatis tuae, et multitudinem amentiae. Speculator Ephraim cum Deo meo: propheta laqueus ruinae factus est [ Al. tacet factus est] super omnes vias ejus, insania in domo Dei ejus. Profunde peccaverunt, sicut in diebus Gabaa: recordabitur iniquitatis eorum, et visitabit peccata eorum. Quasi uvas in deserto inveni Israel: quasi prima poma ficulneae in cacumine ejus, vidi patres eorum: Ipsi autem intraverunt ad Beel-Phegor, et abalienati sunt in confusionem, et facti sunt abominabiles sicut ea quae dilexerunt. Ephraim quasi avis avolavit, gloria eorum a partu, et ab utero, et a conceptu. Quod si et enutrierint filios suos absque liberis eos faciam in hominibus: sed et vae eis, cum recessero ab eis: Ephraim, ut vidi, Tyrus erat tundata in pulchritudine: et Ephraim educet ad interfectorem filios suos. Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia. Omnes nequitiae eorum in Galgal, quia ibi exosos habui eos: Propter malitiam adinventionum eorum, de domo mea ejiciam eos: non addam, ut diligam eos, omnes principes eorum recedentes. Percussus est Ephraim, radix eorum exsiccata est: fructum nequaquam facient. Quod et si genuerint, interficiam amantissima uteri eorum. Abjiciet eos Deus meus, quia non audierunt eum: et erunt vagi in nationibus. [Cap. X.] Vitis frondosa Israel, fructus adaequatus est ei: Secundum multitudinem fructus sui multiplicavit altaria, juxta ubertatem terrae suae exuberavit simulacris. Divisum est cor eorum, nunc interibunt, ipse confringet simulacra eorum, depopulabitur aras eorum. Quia nunc dicent: Non est rex nobis: non enim timemus Dominum: et rex quid faciet nobis? Loquimini verba visionis inutilis, et ferietis foedus: et germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri. Vaccas Beth-Aven coluerunt habitatores Samariae: quia luxit super eum populus ejus, et aeditui ejus super eum exsultaverunt in gloria ejus, quia migravit ab eo. Siquidem et ipse in Assur delatus est, munus regi ultori: confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua. Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae. Et disperdentur excelsa idoli, peccatum Israel: lappa et tribulus ascendet super aras eorum: Et dicent montibus: Operite nos; et collibus: Cadite super nos. Ex diebus Gabaa, peccavit Israel, ibi steterunt: non comprehendet eos in Gabaa praelium super filios iniquitatis. Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur propter [ Al. super] duas iniquitates suas, Ephraim vitula docta diligere trituram, et ego transivi super pulchritudinem colli ejus: Ascendam super Ephraim, arabit Judas, confringet sibi sulcos Jacob. Seminate vobis in justitia, et metite in ore misericordiae, innovate vobis novale: Tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis. Comedistis frugem mendacii: quia confisus es in viis tuis, in multitudine fortium tuorum. Consurget tumultus in populo tuo, et omnes multitudines tuae vastabuntur, Sicut vastatus est Salmana a domo ejus, qui judicavit Baal in die praelii, matre super filios allisa. Sic fecit vobis Beth-El, a facie malitiae nequitiarum vestrarum. [Cap. XI.] Sicuti mane transit, pertransiit rex Israel. Quia puer Israel, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filium meum. Vocaverunt eos, sic abierunt a facie eorum: Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis: et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis: Et ero eis quasi exaltans jugum super maxillas eorum: et declinavi ad eum, ut vesceretur. Non revertetur in terram Aegypti, et Assur ipse est rex ejus: quoniam noluerunt converti. Cepit gladius in civitatibus ejus, et consumet electos ejus, et comedet capita eorum. Et populus meus pendebit ad reditum meum: jugum autem imponetur eis simul, quod non auferetur. Quomodo dabo te, Ephraim; protegam te, Israel? Quomodo dabo te sicut Adama, ponam te ut Seboim? Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea. Non faciam furorem irae meae: non convertar, ut disperdam Ephraim: Quoniam Deus ego, et non homo: In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. Post Dominum ambulabunt, quasi leo rugiet: Quia ipse rugiet: et formidabunt filii maris. Et avolabunt quasi avis ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum: et collocabo eos in domibus suis, dicit Dominus. Circumdedit me in negatione [ Al. add. sua] Ephraim, et in dolo domus Israel: Judas autem testis descendit cum Deo, et cum sanctis fidelis. [Cap. XII.] Ephraim pascit ventum, et sequitur aestum: tota die mendacium et vastitatem multiplicat: Et foedus cum Assyriis iniit, et oleum in Aegyptum ferebat. Judicium ergo Domini cum Juda, et visitatio super Jacob: Juxta vias ejus, et juxta adinventiones ejus reddet ei. In utero supplantavit fratrem suum: et in fortitudine sua directus est cum angelo. Et invaluit ad angelum, et confortatus est: Flevit, et rogavit eum: In Beth-El invenit eum, et ibi locutus est nobiscum, Et Dominus Deus exercituum, Dominus memoriale ejus. Et tu ad Deum tuum converteris: misericordiam et judicium custodi, et spera in Deo tuo semper: Chanaam, in manu ejus statera dolosa, calumniam dilexit. Et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi: Omnes labores mei non invenient mihi iniquitatem, quam peccavi. Et ego Dominus Deus tuus [ Al. add. eduxi] ex terra Aegypti, adhuc sedere te faciam in tabernaculis, sicut in diebus festivitatis. Et locutus sum super prophetas, et ego visionem multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum. Si Galaad idolum, tamen [ Al. ergo] frustra erant in Galgal bobus immolantes: nam et altaria eorum quasi acervi super fulcos agri. Fugit Jacob in regionem Syriae. et servivit Israel in uxore, et in uxore servavit. In propheta autem eduxit Dominus Israel de Aegypto: et in propheta servatus est. Ad iracundiam me provocavit Ephraim in amaritudinibus suis, et sanguis ejus super eum veniet, et opprobrium ejus restituet ei Dominus suus, [Cap. XIII.] Loquente Ephraim, horror invasit Israel, et deliquit in Baal, et mortuus est. Et nunc addiderunt ad peccandum, feceruntque sibi conflatile de argento suo quasi similitudinem idolorum, factura artificum totum est. His ipsi dicunt: Immolate homines, vitulos adorantes. Idcirco erunt quasi nubes matutina, et sicut ros matutinus praeteriens, sicut pulvis turbine raptus ex area, et sicut fumus de fumario. Ego autem Dominus Deus tuus [ Al. add. qui eduxi te] ex terra Aegypti: et Deum absque me nescies, et salvator non est praeter me. Ego cognovi te in deserto, in terra solitudinis. Juxta pascua sua adimpleti sunt, et saturati sunt: Et levaverunt cor suum, et obliti sunt mei. Et ero eis quasi leaena, sicut pardus in via Assyriorum. Occurram eis quasi ursa raptis catulis, et disrumpam interiora jecoris eorum: Et consumam eos ibi quasi leo, bestia agri scindet eos, Perditio tua, Israel: tantummodo in me auxilium tuum. Ubi est rex tuus? maxime nunc salvet te in omnibus urbibus tuis, et judices tui, de quibus dixisti: Da mihi regem, et principes. Dabo tibi regem in furore meo, et auferam in indignatione mea. Colligata est iniquitas Ephraim, absconditum peccatum ejus. Dolores parturientis venient ei: ipse filius non sapies: nunc enim non stabit in contritione filiorum. De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne: Consolatio abscondita est ab oculis meis. Quia ipse inter fratres dividet: adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem: Et siccabit venas ejus, et desolabit fontem ejus, et ipse diripiet thesaurum omnis vasis desiderabilis. [Cap. XIV.] Pereat Samaria, quoniam ad amaritudinem concitavit Deum suum: In gladio pereant, parvuli eorum elidantur, et fetae ejus discindantur. Convertere, Israel, ad Dominum Deum tuum: quoniam corruisti in iniquitate tua. Tollite vobiscum verba, et convertimini ad Dominum: Dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum: et reddemus vitulos labiorum nostrorum. Assur non salvabit nos, super equum non ascendemus, Nec dicemus ultra: Dii nostri opera manuum nostrarum: quia ejus, qui in te est, misereberis pupilli. Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee: quia aversus est furor meus ab eis. Ero quasi ros. Israel germinabit quasi lilium, et erumpet radix ejus ut Libani. Ibunt rami ejus, et erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Convertentur sedentes in umbra ejus: vivent tritico, et germinabunt quasi vinea: memoriale ejus sicut vinum Libani. Ephraim, quid mihi ultra idola? ego exaudiam, et dirigam eum ego ut abietem virentem: ex me fructus tuus inventus est. Quis sapiens, et intelliget ista? intelligens, et sciet haec? Quia rectae viae Domini, et justi ambulabunt in eis: praevaricatores vero corruent in eis. Explicit liber Osee prophetae. INCIPIT LIBER JOEL PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Joel filium Phatuel. Audite hoc, senes, et auribus percipite, omnes habitatores terrae: si factum est istud in diebus vestris, aut in diebus patrum vestrorum? Super hoc filiis vestris narrate, et filii vestri filiis suis, et filii eorum generationi alterae. Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo. Expergiscimini, ebrii, et flete, et ululate omnes, qui bibitis vinum in dulcedine: quoniam periit ab ore vestro. Gens enim ascendit super terram meam, fortis et innumerabilis: dentes ejus ut dentes leonis: et molares ejus, ut catuli leonis. Posuit vineam meam in desertum, et ficum meam decorticavit: nudans spoliavit eam, et projecit: albi facti sunt rami ejus. Plange quasi virgo accincta sacco super virum pubertatis suae [ Al. tuae]. Periit sacrificium et libatio de domo Domini: luxerunt sacerdotes ministri Domini. Depopulata est regio, luxit humus: Quoniam devastatum est triticum, confusum est vinum, elanguit oleum: Confusi sunt agricolae, ululaverunt vinitores super frumento et hordeo, quia periit messis agri. Vinea confusa est et ficus elanguit: malogranatum, et palma, et malum, et omnia ligna agri aruerunt: quia confusum est gaudium a filiis hominum. Accingite vos, et plangite, sacerdotes, ululate, ministri altaris: Ingredimini, cubate in sacco, ministri Dei mei: quoniam interiit de domo Dei vestri sacrificium et libatio. Sanctificate jejunium, vocate coetum, congregate senes, omnes habitatores terrae in domum Dei vestri: et clamate ad Dominum: A a a, diei quia prope est dies Domini, et quasi vastitas a potente veniet. Numquid non coram oculis vestris [ Al. nostris] alimenta perierunt de domo Dei nostri, laetitia et exsultatio? Computruerunt jumenta in stercore suo, demolita sunt horrea, dissipatae sunt apothecae: quoniam confusum est triticum. Quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti? Quia non est pascua eis: sed et greges pecorum disperierunt. Ad te, Domine, clamabo: quia ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna regionis. Sed et bestiae agri, quasi area sitiens imbrem, suspexerunt ad te: Quoniam exsiccati sunt fontes aquarum, et ignis devoravit speciosa deserti. [Cap. II.] Canite tuba in Sion, ululate in monte sancto meo, conturbentur omnes habitatores terrae: Quia venit dies Domini, quia prope est dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis: Quasi mane expansum super montes populus multus et fortis: similis ei non fuit a principio, et post eum non erit usque in annos generationis et generationis. Ante faciem ejus ignis vorans, et post eum exurens flamma: Quasi hortus voluptatis terra coram eo, et post eum solitudo deserti, neque est qui effugiat eum. Quasi aspectus equorum, aspectus eorum: et quasi equites sic current, sicut sonitus quadrigarum super capita montium exsilient, sicut sonitus flammae ignis devorantis stipulam, velut populus fortis praeparatus ad praelium. A facie ejus curciabuntur populi: omnes vultus redigentur in ollam. Sicut fortes current. quasi viri bellatores ascendent [ Al. ascenderunt murum: Vir [ Al. Viri] in viis suis gradietur [ Al. gradientur], et non declinabunt a semitis suis. Unusquisque fratrem suum non coarctabit, singuli in calle suo ambulabunt: Sed et per fenestras cadent, et non demolientur. Urbem ingredientur, in muro current: Domos conscendent, per fenestras intrabunt quasi fur. A facie ejus contremuit terra, moti sunt coeli. sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxerunt splendorem suum. Et Dominus dedit vocem suam ante faciem exercitus sui: quia multa sunt nimis castra ejus, quia fortia et facientia verbum ejus: Magnus enim dies Domini, et terribilis valde. et quis sustinebit eum? Nunc ergo dicit Dominus: Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et in fletu, et in planctu. Et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra: et convertimini ad Dominum Deum vestrum: Quia benignus et misericors est, patiens et multae misericordiae, et praestabilis super malitia, Quis scit si convertatur, et ignoscat, et relinquat post se benedictionem, sacrificium et libamen Domino Deo vestro [ Al. nostro]? Canite tuba in Sion, sanctificate jejunium, vocate coetum, congregate populum, sanctificate Ecclesiam, coadunate senes, congregate parvulos, et sugentes ubera: Egrediatur sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo. Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes ministri Domini, et dicent: Parce, Domine, parce [ Al. tacet parce] populo tuo: et ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur eis nationes. Quare dicunt in populis: Ubi est Deus eorum? Zelatus est Dominus terram suam, et pepercit populo suo: Et respondit Dominus, et dixit populo suo: Ecce ego mittam vobis frumentum, et vinum, et oleum, et replebimini eo: Et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus. Et eum, qui ab aquilone est, procul faciam a vobis: et expellam eum in terram inviam et desertam: faciem ejus contra mare orientale, et extremum ejus ad mare novissimum: Et ascendet fetor ejus, et ascendet putredo ejus, quia [ Al. qui] superbe egit. Noli timere, terra, exsulta, et laetare: quoniam magnificavit Dominus, ut faceret. Nolite timere, animalia regionis: quia germinaverunt speciosa deserti, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam. Et, filii Sion, exsultate, et laetamini in Domino Deo vestro: quia dedit vobis doctorem justitiae, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum, sicut [ Al. tacet sicut] in principio. Et implebuntur areae frumento, et redundabunt torcularia vino et oleo. Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, bruchus, et rubigo, et eruca: fortitudo mea magna, quam misi in vos. Et comedetis vescentes et saturabimini: et laudabitis nomen Domini [ Al. tacet Domini] Dei vestri, qui fecit vobiscum [ Al. nobiscum] mirabilia: et non confundetur populus meus in sempiternum. Et scietis quia in medio Israel ego sum: et ego Dominus Deus vester, et non est amplius: et non confundetur populus meus in aeternum. Et erit post haec: effundam spiritum meum super omnem carnem. Et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae: senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt. Sed et super servos meos et super ancillas in diebus illis effundam spiritum meum. Et dabo prodigia in coelo, et in terra, sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. Sol vertetur in tenebras, et luna in sanguinem: antequam veniat dies Domini magnus, et horribilis. Et erit: omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: Quia in monte Sion, et in Jerusalem erit salvatio, sicut dixit Dominus, et in residuis, quos Dominus vocaverit. [Cap. III.] Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum convertero captivitatem Juda et Jerusalem: Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat: Et disceptabo cum eis ibi super populo meo, et haereditate mea Israel, quos disperserunt in nationibus, et terram meam diviserunt. Et super populum meum miserunt sortem: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellam vendiderunt pro vino, ut biberent. Verum quid vobis et mihi, Tyrus et Sidon, et omnis terminus Palaestinorum? numquid ultionem vos reddetis mihi? Et si ulciscimini vos contra me, cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. Argentum enim meum et aurum [ Al. add. meum] tulistis: et desiderabilia mea et pulcherrima intulistis in delubra vestra. Et filios Juda et filios Jerusalem vendidistis filiis Graecorum: ut longe faceretis eos de finibus suis. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos: et convertam retributionem vestram in caput vestrum. Et vendam filios vestros, et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis genti longinquae, quia Dominus locutus est. Clamate hoc in gentibus, sanctificate bellum, suscitate robustos: Accedant, ascendant omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Infirmus dicat: Quia fortis ego sum. Erumpite, et venite omnes gentes de circuitu, et congregamini: ibi occumbere faciet Dominus robustos tuos. Consurgant, et ascendant gentes in vallem Josaphat: quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu. Mittite falces, quoniam maturavit messis: venite, et descendite, quia plenum est torcular, exuberant torcularia: quia multiplicata est malitia eorum. Populi populi in valle concisionis: quia juxta est dies Domini in valle concisionis. Sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxerunt splendorem suum. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam: Et movebuntur coeli, et terra: et Dominus spes populi sui, et fortitudo filiorum Israel. Et scietis quia ego Dominus Deus vester, habitans in Sion in monte sancto meo: Et erit Jerusalem sancta, et alieni non transibunt per eam amplius: Et erit in die illa: stillabunt montes dulcedinem: et colles fluent lacte: et per omnes rivos Juda ibunt aquae: Et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit torrentem spinarum. Aegyptus in desolationem erit, Et Idumaea in desertum perditionis: Pro eo quod inique egerint in filios Juda, et effuderint sanguinem innocentem in terra sua Et Judaea in aeternum habitabitur, et Jerusalem in generationem et generationem. Et mundabo sanguinem eorum, quem [ Al. quos] non mundaveram: et Dominus commorabitur in Sion. Explicit liber Joel prophetae. INCIPIT LIBER AMOS PROPHETAE. [Cap. I.] Verba Amos qui fuit in pastoribus de Thecue: quae vidit super Israel in diebus Oziae regis Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel, ante duos annos terrae motus. Et dixit: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam: Et luxerunt speciosa pastorum, et exsiccatus est vertex Carmeli. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Damasci, et super quatuor non convertam eum: eo quod trituraverint in plaustris ferreis Galaad. Et mittam ignem in domum Azael, Et devorabit domos Benadad. Et conteram vectem Damasci: et disperdam habitatorem de campo idoli. et tenentem sceptrum de domo voluptatis: et transferetur populus Syriae Cyrenen, dicit Dominus. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Gazae, et super quatuor non convertam eum: eo quod transtulerint captivitatem perfectam, ut concluderent eam in Idumaea. Et mittam ignem in murum Gazae, et devorabit aedes ejus. Et disperdam habitatorem de Azoto, et tenentem sceptrum de Ascalone: Et convertam manum meam super Accaron, et peribunt reliqui Philisthinorum, dicit Dominus Deus [ Al. tacet. Deus]. Haec dicit Dominus: Super tribus scleribus Tyri, et super quatuor non convertam eum: eo quod concluserint captivitatem perfectam in idumaea, et non sint recordati foederis fratrum: Et mittam ignem in murum Tyri, et devorabit aedes ejus. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non convertam eum: eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit misericordiam ejus, et tenuerit ultra furorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem. Mittam ignem in Theman: et devorabit aedes Bosrae. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus filiorum Ammon, et super quatuor non convertam eum: eo quod dissecuerit praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum. Et succendam ignem in muro Rabba: et devorabit aedes ejus in ululatu in die belli, et in turbine in die commotionis. Et ibit Melchom in captivitatem, ipse et principes ejus simul, dicit Dominus. [Cap. II.] Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Moab: et super quatuor non convertam eum: eo quod incenderit ossa regis Idumaeae usque ad cinerem. Et mittam ignem in Moab, et devorabit aedes Carioth: et morietur in sonitu Moab, et in clangore tubae: Et disperdam judicem de medio ejus, omnes principes ejus interficiam cum eo, dicit Dominus: Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Juda, et super quatuor non convertam eum: eo quod abjecerit legem Domini, et mandata ejus non custodierit: Deceperunt enim eos idola sua, post quae abierant patres eorum. Et mittam ignem in Judam, et devorabit aedes Jerusalem. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Israel, et super quatuor non convertam eum: Pro eo quod vendiderit pro [ Al. tacet. pro] argento justum, et pauperem pro calceamentis. Qui conterunt super pulverem terrae capita pauperum, et viam humilium declinant: Et filius ac pater ejus abierunt [ Al. introierunt] ad puellam, ut violarent [ Al. polluerent] nomen sanctum meum. Et super vestimentis pignoratis accubuerunt juxta omne altare, et vinum damnatorum bibebant in domo Dei sui. Ego autem exterminavi Amorrhaeum a facie eorum: cujus altitudo, cedrorum altitudo ejus, et fortis ipse quasi quercus: Et contrivi fructum ejus desuper, et radices ejus subter. Ego sum, qui ascendere vos feci de terra Aegypti, et duxi vos in deserto quadraginta annis, ut possideretis terram Amorrhaei. Et suscitavi de filiis vestris in Prophetas, et de juvenibus vestris Nazaraeos: Numquid non ita est, filii Israel? dicit Dominus. Et propinabatis Nazaraeis vinum: et Prophetis mandabatis, dicentes: Ne prophetetis. Ecce ego stridebo subter vos, sicut stridet plaustrum onustum feno. Et peribit fuga a veloce, et fortis non obtinebit virtutem suam, et robustus non salvabit animam suam: Et tenens arcum non stabit, et velox pedibus suis non salvabitur: et ascensor equi non salvabit animam suam: Et robustus corde inter fortes nudus fugiet in die illa, dicit Dominus. [Cap. III.] Audite verbum, quod locutus est Dominus super vos, filii Israel: super omni cognatione, quam eduxi de terra Aegypti, dicens: Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terrae: idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras. Numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Numquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit praedam? Numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi aliquid apprehenderit? Numquid cadet avis in laqueum terrae absque aucupe? Numquid auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit? Si clanget tuba in civitate, et populus non expavescet? Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit [ Al. fecit]? Quia non facit [ Al. faciet] Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. Leo rugiet, quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit? Auditum facite in aedibus Azoti, et in aedibus terrae Aegypti: et dicite: Congregamini super montes Samariae, et videte insanias multas in medio ejus, et calumniam patientes in penetralibus ejus. Et nescierunt facere rectum, dicit Dominus. thesaurizantes iniquitatem et rapinas in aedibus suis. Propterea haec dicit Dominus Deus: Tribulabitur, et circumietur terra: et detrahetur ex te fortitudo tua, et diripientur aedes tuae. Haec dicit Dominus: Quomodo si eruat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculae: Sic eruentur filii Israel, qui habitant in Samaria in plaga lectuli, et in Damasci grabato. Audite, et contestamini in domo Jacob, dicit Dominus Deus exercituum: Quia in die cum visitare coepero praevaricationes Israel, super eum visitabo, et super altaria Beth-El: Et amputabuntur cornua altaris, et cadent in terram. Et percutiam domum hyiemalem cum domo aestiva: et peribunt domus eburneae, et dissipabuntur aedes multae, dicit Dominus. [Cap. IV.] Audite verbum hoc, vaccae pingues, quae estis in monte Samariae: quae calumniam facitis egenis, et confringitis pauperes: quae dicitis dominis vestris: Afferte, et bibemus. Juravit Dominus Deus in sancto suo: quia ecce dies venient super vos, et levabunt vos in contis, et reliquias vestras in ollis ferventibus. Et per aperturas exibitis altera contra alteram, et projiciemini in Armon, dicit Dominus. Venite ad Beth-El, et impie agite: ad Galgalam, et multiplicate praevaricationem: Et afferte mane victimas vestras, tribus diebus decimas vestras. Et sacrificate de fermentato [ Al. fermento] laudem: et vocate voluntarias oblationes, et annuntiate: sic enim voluistis, filii Israel, dicit Dominus Deus. Unde et ego dedi vobis stuporem dentium in cunctis urbibus vestris, et indigentiam panum in omnibus locis vestris: et non estis reversi ad me, dicit Dominus. Ego quoque prohibui a vobis imbrem, cum adhuc tres menses superessent usque ad messem. Et plui super civitatem unam; et super civitatem alteram non plui: Pars una compluta est, et pars [ Al. add. una], super quam non plui, aruit. Et venerunt duae et tres civitates ad civitatem unam, ut biberent aquam, et non sunt satiatae: et non redistis ad me, dicit Dominus. Percussi vos in vento urente, et in aurugine, multitudinem hortorum vestrorum et vinearum vestrarum: Oliveta vestra, et ficeta vestra comedit eruca: et non redistis ad me, dicit Dominus. Misi in vos mortem in via Aegypti, percussi in gladio juvenes vestros, usque ad captivitatem equorum vestrorum: Et ascendere feci putredinem castrorum vestrorum in nares vestras: et non redistis ad me, dicit Dominus. Subverti vos, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus de incendio: et non redistis ad me, dicit Dominus: Quapropter haec faciam tibi, Israel: postquam autem hoc fecero tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Quia ecce formans montes, et creans ventum, et annuntians homini eloquium suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terrae: Dominus Deus exercituum nomen ejus. [Cap. V.] Audite verbum istud, quod ego levo super vos planctum, domus Israel. Cecidit, non adjiciet, ut resurgat virgo Israel: Projecta est in terram suam, non est qui suscitet eam. Quia haec dicit Dominus Deus: Urbs de qua egrediebantur mille, relinquentur in ea centum: et de qua egrediebantur centum, relinquentur in ea decem in domo Israel. Quia haec dicit Dominus domui Israel: Quaerite me, et vivetis. Et nolite quaerere Beth-El, et in Galgalam nolite intrare, et in Ber-Sabee non transibitis [ Al. ne transieritis]: quia Galgala captiva ducetur, et Beth-El erit inutilis. Quaerite Dominum, et vivite: ne forte comburatur ut ignis domus Joseph, et devorabit, et non erit [ Al. sit] qui exstinguat Beth-El. Qui convertitis in absinthium judicium, et justitiam in terra relinquitis. Facientem Arcturum et Orionem, et convertentem in mane tenebras, et diem in noctem mutantem: Qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae: Dominus nomen ejus. Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationem super potentem affert. Odio habuerunt in porta corripientem: et loquentem perfecte abominati sunt. Idcirco, pro eo quod diripiebatis pauperem, et praedam electam tollebatis ab eo: Domos quadro lapide aedificabitis, et non habitabitis in eis: Vineas amantissimas plantabitis, et non bibetis vinum earum. Quia cognovi multa scelera vestra, et fortia peccata vestra: hostes justi accipientes munus, et pauperes in porta deprimentes: Ideo prudens in tempore illo tacebit, quia tempus malum est. Quaerite bonum, et non malum, ut vivatis: et erit Dominus Deus exercituum vobiscum, sicut dixistis: Odite malum, et diligite bonum, et constituite in porta judicium: si forte misereatur Dominus Deus exercituum reliquiis Joseph. Propterea haec dicit Dominus Deus exercituum dominator: In omnibus plateis planctus: et in cunctis, quae foris sunt, dicetur vae, vae: et vocabunt agricolam ad luctum, et ad planctum eos qui sciunt plangere. Et in omnibus vineis erit planctus: quia pertransibo in medio tui, dicit Dominus. Vae desiderantibus diem Domini: ad quid eam vobis? dies Domini ista, tenebrae, et non lux. Quomodo si fugiat vir a facie leonis, et occurrat ei ursus: Et ingrediatur domum: et innitatur manu sua super parietem, et mordeat eum coluber. Numquid non tenebrae dies Domini, et non lux: et caligo, et non splendor in ea? Odi, et projeci festivitates vestras: et non capiam odorem coetuum vestrorum. Quod si obtuleritis [ Al. attuleritis] mihi holocautomata, et munera vestra, non suscipiam: et vota pinguium vestrorum non respiciam. Aufer a me tumultum carminum tuorum: et cantica lyrae tuae non audiam. Et revelabitur quasi aqua judicium, et justitia quasi torrens fortis. Numquid hostias et sacrificium obstulistis mihi in deserto quadraginta annis, domus Israel? Et portatis tabernaculum Moloch vestro, et imaginem idolorum vestrorum, sidus Dei vestri, quae fecistis vobis, Et migrare vos faciam trans Damascum, dicit Dominus, Deus exercituum nomen ejus. [Cap. VI.] Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in montem Samariae: optimates capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel. Transite in Chalanne, et videte, et ite inde in Emath magnam: et descendite in Geth Palaestinorum: et ad optima quaeque regna horum; si latior terminus eorum termino vestro est. Qui separati estis in diem malum: et appropinquatis solio iniquitatis. Qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris: Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. Qui canitis ad vocem psalterii: sicut David putaverunt se habere vasa cantici. Bibentes in phialis vinum, et optimo unguento delibuti: et nihil patiebantur super contritione Joseph. Quapropter nunc migrabunt in capite transmigrantium: et auferetur factio lascivientium. Juravit Dominus Deus in anima sua, dicit Dominus Deus exercituum: Detestor ego superbiam Jacob, et domos ejus odi, et tradam civitatem cum habitatoribus suis. Quod si reliqui fuerint decem viri in domo una, et ipsi morientur. Et tollet eum propinquus suus, et comburet eum, ut efferat ossa de domo: Et dicet ei, qui in penetralibus domus est: Numquid adhuc est apud te? Et respondebit: Finis est. Et dicet ei: Tace, et non recorderis nominis Domini. Quia ecce Dominus mandabit, et percutiet domum majorem ruinis, et domum minorem scissionibus. Numquid currere queunt in petris equi, aut arari potest in bubalis, quoniam convertistis in amaritudinem judicium, et fructum justitiae in absinthium? Qui laetamini in nihilo: qui dicitis: Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Ecce enim suscitabo super vos, domus Israel, dicit Dominus Deus exercituum, gentem: et conterent vos ab introitu Emat usque ad torrentem deserti. [Cap. VII.] Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce fictor locustae in principio germinantium serotini imbris, et ecce serotinus post tonsionem regis. Et factum est: cum consummasset comedere herbam terrae, et dixi: Domine Deus, propitius esto, obsecro: quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Misertus est Dominus super hoc: Non erit, dixit Dominus. Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce vocabat judicium ad ignem Dominus Deus: et devoravit [ Al. devorabit] abyssum multam, et comedit [ Al. comedet] simul partem. Et dixi: Domine Deus, quiesce, obsecro: quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Misertus est Dominus super hoc: Sed et istud non erit, dixit Dominus Deus. Haec ostendit mihi: et ecce Dominus stans super murum litum, et in manu ejus trulla caementarii. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Trullam caementarii. Et dixit Dominus: Ecce ego ponam trullam in medio populi mei Israel: non adjiciam ultra superinducere eum. Et demolientur excelsa idoli, et sanctificationes Israel desolabuntur: et consurgam super domum Jeroboam in gladio. Et misit Amasias sacerdos Beth-El ad Jeroboam regem Israel, dicens: Rebellavit contra te Amos in medio domus Israel: non poterit terra sustinere universos sermones ejus. Haec enim dicit Amos: In gladio morietur Jeroboam, et Israel captivus migrabit de terra sua; Et dixit Amasias ad Amos: Qui vides, gradere, fuge in terram Juda: et comede ibi panem, et ibi prophetabis. Et in Beth El non adjicies ultra ut prophetes: quia sanctificatio regis est, et domus regni est. Et respondit Amos, et dixit ad Amasiam: Non sum propheta, et non sum filius prophetae, sed armentarius [ Al. opilio] ego sum vellicans sycomoros. Et tulit me Dominus cum sequerer gregem: et dixit ad me Dominus [ Al. tacet Dominus]: Vade, propheta ad populum meum Israel. Et nunc audi verbum Domini; Tu dicis: Non prophetabis super Israel, et non stillabis super domum idoli. Propter hoc haec dicit Dominus: Uxor tua in civitate fornicabitur: et filii tui et filiae tuae in gladio cadent, et humus tua funiculo metietur: Et tu in terra polluta morieris, et Israel captivus migrabit de terra sua. [Cap. VIII.] Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce uncinus pomorum. Et dixit: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum. Et dixit Dominus ad me: Venit finis super populum meum Israel: non adjiciam ultra, ut pertranseam eum. Et stridebunt cardines Templi in die illa, dicit Dominus Deus: multi morientur: in omni loco projicietur silentium. Audite hoc qui conteritis pauperem, et deficere facitis egenos terrae, dicentes: Quando transibit mensis, et venundabimus merces, et sabbatum, et aperiemus frumentum: ut imminuamus mensuram, et augeamus siclum, et supponamus stateras dolosas, ut possideamus in argento egenos et pauperes pro calceamentis, et quisquilias frumenti vendamus? Juravit Dominus in superbiam [ Al. superbia] Jacob: Si oblitus fuero usque ad finem omnia opera eorum. Numquid super isto non commovebitur terra et lugebit omnis habitator ejus; et ascendet quasi fluvius universus. et ejicietur, et defluet quasi rivus Aegypti? Et erit in die illa, dicit Dominus Deus [ Al. tacet Deus]: occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis: Et convertam festivitates vestras in luctum, et omnia cantica vestra in planctum: Et inducam super omne dorsum vestrum saccum, et super omne caput calvitium: Et ponam eam quasi luctum unigeniti, et novissima ejus quasi diem amarum. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et mittam famem in terram: non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Domini. Et commovebuntur a mari usque ad mare, et ab aquilone usque ad orientem: circuibunt quaerentes verbum Domini, et non invenient. In die illa deficient virgines pulchrae, et adolescentes in siti. Qui jurant in delicto Samariae, et dicunt: Vivit Deus tuus, Dan, et vivit via Ber-Sabe: et cadent, et non resurgent ultra. [Cap. IX.] Vidi Dominum stantem super altare, et dixit: Percute cardinem, et commoveantur superliminaria: Avaritia enim in capite omnium, et novissimum eorum in gladio interficiam: Non erit fuga eis, qui fugient, et non salvabitur ex eis qui fugerit. Si descenderint usque ad infernum, inde manus mea educet eos: et si ascenderint usque ad coelum, inde detraham eos. Et si absconditi fuerint in vertice Carmeli, inde scrutans auferam eos: et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos. Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis, ibi mandabo gladio, et occidet eos: et ponam oculos meos super eos in malum, et non in bonum. Et Dominus Deus exercituum, qui tangit terram, et tabescet: et lugebunt omnes habitantes in ea: Et ascendet sicut rivus omnis, et defluet sicut fluvius Aegypti. Qui aedificat in coelo ascensionem suam, et fasciculum suum super terram fundavit: Qui vocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen ejus. Numquid non ut filii Aethiopum vos estis mihi, filii Israel? ait Dominus. Numquid non Israel ascendere feci de terra Aegypti: et Palaestinos de Cappadocia, et Syros de Cyrene? Ecce oculi Domini Dei super regnum peccans, et conteram illud a facie terrae. Verumtamen conterens non conteram domum Jacob, dicit Dominus. Ecce enim ego mandabo, et concutiam in omnibus gentibus domum Israel, sicut concutitur triticum in cribro: et non cadet lapillus super terram. In gladio morientur omnes peccatores populi mei: qui dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum. In die illo suscitabo tabernaculum David, quod cecidit: et reaedificabo aperturas murorum ejus, et ea quae corruerant, instaurabo: et reaedificabo illud sicut in diebus antiquis. Ut possideant reliquias Idumaeae, et omnes nationes, eo quod invocatum sit nomen meum, super eos: dicit Dominus faciens haec. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et comprehendet arator messorem, et calcator uvae mittentem semen: Et stillabunt montes dulcedinem, et omnes colles culti erunt. Convertam captivitatem populi mei Israel: et aedificabunt civitates desertas, et habitabunt: Et plantabunt vineas, et bibent vinum earum: et facient hortos, et comedent fructus eorum. Et plantabo eos super humum suam: et non evellam eos ultra de terra sua: quam dedi eis, dicit Dominus Deus tuus. Explicit liber Amos prophetae. INCIPIT LIBER ABDIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Visio Abdiae. Haec dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino, et legatum ad gentes misit: Surgite, et consurgamus adversus eum in praelium. Ecce parvulum te dedi in gentibus: contemptibilis tu es valde. Superbia cordis tui extulit te habitantem in scissuris petrarum [ Al. petrae], exaltantem solium suum [ Al. tuum], qui dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum: inde detraham te, dicit Dominus. Si fures introissent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuisses? nonne furati essent sufficientia sibi? Si vindemiatores introissent ad te, numquid [ Al. add. non] saltem racemos reliquissent tibi? Quomodo scrutati sunt Esau, investigaverunt abscondita ejus? Usque ad terminum emiserunt te: omnes viri foederis tui illuserunt tibi, invaluerunt adversum te viri pacis tuae: Qui comedunt tecum, ponent insidias subter te: non est prudentia in eo. Numquid non in die illa, dicit Dominus: perdam sapientes de Idumaea, et prudentiam de monte Esau? Et timebunt fortes tui a meridie, ut intereat vir de monte Esau. Propter interfectionem, et propter iniquitatem in fratrem tuum Jacob, operiet te confusio, et peribis in aeternum. In die cum stares adversus, quando capiebant alieni exercitum ejus, et extranei ingrediebantur portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem: tu quoque eras quasi unus ex eis. Et non despicies in die fratris tui, in die peregrinationis ejus: Et non laetaberis super filios Juda in die perditionis eorum: et non magnificabis os tuum in die angustiae. Neque ingredieris portam populi mei in die ruinae eorum: neque despicies et tu in malis ejus in die vastitatis illius: et non emitteris adversus exercitum ejus in die vastitatis illius. Neque stabis in exitibus, ut interficias eos qui fugerint: et non concludes reliquos ejus in die tribulationis. Quoniam juxta est dies Domini super omnes gentes, sicut fecisti, fiet tibi: retributionem tuam convertet in caput tuum. Quomodo enim bibisti [ Al. bibistis] super montem sanctum meum, bibent omnes gentes jugiter: Et bibent, et absorbebunt, et erunt quasi non sint. Et in monte Sion erit salvatio, et erit sanctus: et possidebit domus Jacob eos, qui se possederant. Et erit domus Jacob ignis, et domus Joseph flamma, et domus Esau stipula: Et succendentur in eis, et devorabunt eos: et non erunt reliquiae domus Esau, quia Dominus locutus est. Et haereditabunt hi qui ad austrum sunt, montem Esau, et qui in campestribus Philisthim: Et possidebunt regionem Ephraim, et regionem Samariae: et Benjamin possidebit Galaad. Et transmigratio exercitus hujus [ Al. ejus] filiorum Israel, omnia Chananaeorum usque ad Sarephtam: Et transmigratio Jerusalem, quae in Bosphoro est, possidebit civitates austri. Et ascendent salvatores in montem Sion judicare montem Esau: et erit Domino regnum. Explicit liber Abdiae prophetae. INCIPIT LIBER JONAE PROPHETAE. [Cap. I.] Et factum est verbum Domini ad Jonam filium Amathi, dicens: Surge, vade in Niniven, civitatem grandem, et praedica in ea: quia ascendit malitia ejus coram me. Et surrexit Jonas, ut fugeret in Tharsis a facie Domini: Et descendit in Joppen, et invenit navem euntem in Tharsis: Et dedit naulum ejus, et descendit in eam, ut iret cum eis in Tharsis a facie Domini. Dominus autem misit ventum magnum in mare et facta est tempestas magna in mari, et navis periclitabatur conteri. Et timuerunt nautae, et clamaverunt viri ad Deum suum: Et miserunt vasa, quae erant in navi, in mare, ut alleviaretur ab eis: Et Jonas descendit ad interiora navis, et dormiebat sopore gravi, Et accessit ad eum gubernator, et dixit ei: Quid tu sopore deprimeris? surge, invoca Deum tuum, si forte recogitet Deus de nobis, et non pereamus. Et dixit vir ad collegam suum: Venite, et mittamus sortes, et sciamus quare hoc malum sit [ Al. fit] nobis. Et miserunt sortes: et cecidit sors super Jonam. Et dixerunt ad eum: Indica nobis cujus causa malum istud sit nobis: quod est opus tuum? quae terra tua, et quo vadis? vel ex quo populo es tu? Et dixit ad eos: Hebraeus ego sum, et Dominum Deum coeli ego timeo, qui fecit mare et aridam. Et timuerunt viri timore magno, et dixerunt ad eum: Quid hoc fecisti? Cognoverant enim viri quod a facie Domini fugeret, quia indicaverat eis. Et dixerunt ad eum: Quid faciemus tibi, et cessabit mare a nobis? quia mare ibat, et intumescebat. Et dixit ad eos: Tollite me, et mittite [ Al. add. me] in mare. et cessabit mare a vobis: scio enim ego quoniam propter me tempestas grandis haec venit [ Al. est] super vos. Et remigabant viri, ut reverterentur ad aridam, et non valebant: quia mare ibat, et intumescebat super eos. Et clamaverunt ad Dominum, et dixerunt; Quaesumus, Domine, ne pereamus in anima viri istius, et ne des super nos sanguinem innocentem: quia tu, Domine, sicut voluisti, fecisti. Et tulerunt Jonam, et miserunt in mare: et stetit mare a fervore suo. Et timuerunt viri timore magno Dominum, et immolaverunt hostias Domino, et voverunt vota. [Cap. II.] Et praeparavit Dominus piscem grandem, ut deglutiret Jonam: et erat Jonas in ventre piscis tribus diebus et tribus noctibus. Et oravit Jonas ad Dominum Deum suum de ventre piscis. Et dixit: Clamavi de tribulatione mea ad Dominum, et exaudivit me: De ventre inferi clamavi, et exaudisti vocem meam. Et projecisti me in profundum in corde maris, et flumen circumdedit me: Omnes gurgites tui, et fluctus tui super me transierunt. Et ego dixi: Abjectus sum a conspectu oculorum tuorum: verumtamen rursus videbo templum sanctum tuum. Circumdederunt me aquae usque animam [ Al. add. meam]: abyssus vallavit me, pelagus cooperuit caput meum. Ad extrema montium descendi: terrae vectes concluserunt me in aeternum. Et sublevabis de corruptione vitam meam, Domine, Deus meus. Cum angustiaretur in me anima mea, Domini recordatus sum: ut veniat ad te oratio mea ad templum sanctum tuum. Qui custodiunt vanitates frustra, misericordiam suam derelinquunt. Ego autem in voce laudis immolabo tibi: quaecumque vovi, reddam pro salute Domino. Et dixit Dominus pisci: et evomuit Jonam in aridam. [Cap. III.] Et factum est verbum Domini ad Jonam secundo, dicens: Surge et vade in Niniven civitatem magnam: et praedica in ea praedicationem, quam ego loquor ad te. Et surrexit Jonas, et abiit in Niniven juxta verbum Domini: et Ninive erat civitas magna itinere dierum trium. Et coepit Jonas introire in civitatem itinere diei unius: et clamavit, et dixit: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur. Et crediderunt viri Ninivitae in Deum: et praedicaverunt jejunium, et vestiti sunt saccis a majore usque ad minorem. Et pervenit verbum ad regem Ninive: et surrexit de solio suo, et abjecit vestimentum suum a se, et indutus est sacco, et sedit in cinere. Et clamavit, et dixit in Ninive ex ore regis et principum ejus, dicens: Homines, et jumenta, et boves, et pecora non gustent qidquam: nec pascantur, et aquam non bibant. Et operiantur saccis homines, et jumenta, et clament ad Deum [ Al. Dominum] in fortitudine, et convertatur vir a via sua mala, et ab iniquitate, quae est in manibus eorum. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus: et revertatur a furore irae suae, et non peribimus? Et vidit Deus opera eorum, quia conversi sunt de via sua mala: et misertus est Deus super malitia, quam locutus fuerat, ut faceret eis, et non fecit. [Cap. IV.] Et afflictus est Jonas afflictione magna, et iratus est: Et oravit ad Dominum, et dixit: Obsecro, Domine, numquid non hoc est verbum meum, cum adhuc essem in terra mea: Propter hoc praeoccupavi, ut fugerem in Tharsis. Scio enim quia tu Deus clemens et misericors es, patiens et multae miserationis, et ignoscens super malitia. Et nunc, Domine, tolle, quaeso, animam meam a me: quia melior est mihi mors quam vita. Et dixit Dominus: Putasne, bene irasceris tu? Et egressus est Jonas de civitate, et sedit contra orientem civitatis; Et fecit sibimet ibi umbraculum, et sedebat subter illud in umbra, donec videret quid accideret civitati. Et praeparavit Dominus Deus hederam, et ascendit super caput Jonae, ut esset umbra super caput ejus, et protegeret eum (laboraverat enim), et laetatus est Jonas super hedera, laetitia magna. Et paravit Deus vermem ascensu diluculi in crastinum; et percussit hederam, et exaruit. Et cum ortus fuisset sol, praecepit Dominus vento calido et urenti; Et percussit sol super caput Jonae, et aestuabat; et petivit animae suae, ut moreretur, et dixit: Melius est mihi mori, quam vivere. Et dixit Dominus ad Jonam: Putasne, bene irasceris tu super hedera? Et dixit: Bene irascor ego usque ad mortem. Et dixit Dominus: Tu doles super hederam, in qua non laborasti, neque fecisti ut cresceret. Quae sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. Et ego non parcam Ninive civitati magnae, in qua sunt plus quam centum viginti millia hominum, qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram suam, et jumenta multa. Explicit liber Jonae prophetae. INCIPIT LIBER MICHAEAE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Michaeam Morasthiten, in diebus Joatham, Ahaz, et Ezechiae, regum Juda: quod vidit super Samariam, et Jerusalem. Audite, populi omnes, et attendat terra, et plenitudo ejus: Et sit Dominus Deus vobis in testem, Dominus de templo sancto suo. Quia ecce Dominus egreditur [ Al. egredietur] de loco suo: et descendet, et calcabit super excelsa terrae. Et consumentur montes subtus eum: et valles scindentur sicut cera a facie ignis, sicut aquae, quae decurrunt in praeceps. In scelere Jacob omne istud, et in peccatis domus Israel. Quod scelus Jacob? nonne Samaria? Et quae excelsa Judae? nonne Jerusalem? Et ponam Samariam quasi acervum lapidum in agro cum plantatur vinea: et detraham in vallem lapides ejus, et fundamenta ejus revelabo. Et omnia sculptilia ejus concidentur, et omnes mercedes ejus comburentur igne, et omnia idola ejus ponam in perditionem: Quia de mercedibus meretricis congregata sunt, et usque ad mercedem meretricis revertentur. Super hoc plangam, et ululabo: vadam spoliatus, et nudus: Faciam planctum velut draconum, et luctum quasi struthionum. Quia desperata est plaga ejus, quia venit usque ad Judam, tetigit portam populi mei usque ad Jerusalem. In Geth nolite annuntiare, lacrymis ne ploretis, in domo Pulveris pulvere vos conspergite. Et transite vobis habitatio Pulchra [ Al. Saphir], confusa ignominia: non est egressa quae habitat in exitu [ Al. Sennan]: Planctum domus vicinae [ Al. Asel] accipiet ex vobis, quae stetit sibimet. Quia infirmata est in bonum, quae habitat in amaritudinibus [ Al. Maroth]: quia descendit malum a Domino in portam Jerusalem. Tumultus quadrigae stuporis habitanti Lachis: principium peccati est filiae Sion, quia in te inventa sunt scelera Israel. Propterea dabit emissarios super haereditatem Geth: domus [ Al. domos] mendacii in deceptionem regibus Israel. Adhuc haeredem adducam tibi quae habitas in Maresa: usque ad Odollam veniet gloria Israel. Decalvare et tondere super filios deliciarum tuarum: dilata calvitium tuum sicut aquila: quoniam captivi ducti sunt ex te. [Cap. II.] Vae qui cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris: In luce matutina faciunt illud, quoniam contra Deum est manus eorum. Et concupierunt agros, et violenter tulerunt, et domos rapuerunt: Et calumniabantur virum et domum ejus; virum et haereditatem ejus. Idcirco haec dicit Dominus: Ecce ego cogito super familiam istam malum: unde non auferetis colla vestra, et non ambulabitis superbi, quoniam tempus pessimum est. In die illa sumetur super vos parabola, et cantabitur canticum cum suavitate, dicentium: Depopulatione vastati sumus: Pars populi mei commutata est: quomodo recedet a me, cum revertatur, qui regiones nostras dividat? Propter hoc non erit tibi mittens funiculum sortis in coetu Domini. Ne loquamini loquentes: Non stillabit super istos, non comprehendet confusio. Dicit domus Jacob: Numquid abbreviatus est spiritus Domini, aut tales sunt cogitationes ejus? Nonne verba mea bona sunt cum eo, qui recte graditur? Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit: desuper tunica pallium sustulistis: et eos, qui simpliciter transibant, convertistis in bellum. Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum suarum: a parvulis earum tulistis laudem meam in perpetuum. Surgite, et ite, quia non habetis hic requiem: Propter immunditiam ejus corrumpetur putredine pessima. Utinam non essem vir habens spiritum, et mendacium potius loquerer: Stillabo tibi in vinum et in ebrietatem: et erit super quem stillatur populus iste. Congregatione congregabo, Jacob, totum te: in unum conducam reliquias Israel, pariter ponam illum quasi gregem in ovili, quasi pecus in medio caularum, tumultuabuntur a multitudine hominum. Ascendet enim pandens iter ante eos: divident, et transibunt portam, et egredientur per eam: Et transibit rex eorum coram eis, et Dominus in capite [ Al. capita] eorum. [Cap. III.] Et dixi: Audite, principes Jacob, et duces domus Israel: Numquid non vestrum est scire judicium, qui odio habetis bonum, et diligitis malum? Qui violenter tollitis pelles eorum desuper eis, et carnes eorum desuper ossibus eorum. Qui comederunt carnem populi mei, et pellem eorum desuper excoriaverunt: Et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut in lebete, et quasi carnem in medio ollae. Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos: et abscondet faciem suam ab eis in tempore illo, sicut nequiter egerunt in adinventionibus suis. Haec dicit Dominus super prophetas, qui seducunt populum meum: qui mordent dentibus suis, et praedicant pacem; Et si quis non dederit in ore eorum quidpiam, sanctificant super eum praelium. Propterea nox vobis pro visione erit, et tenebrae vobis pro divinatione: Et occumbet sol super prophetas, et obtenebrabitur super eos dies. Et confundentur qui vident visiones, et confundentur divini: Et operient vultus suos omnes, quia non est responsum Dei. Verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, judicio et virtute: ut annuntiem Jacob scelus suum, et Israel peccatum suum. Audite hoc, principes domus Jacob et judices domus Israel: qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis. Qui aedificatis Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate. Principes ejus in muneribus judicabant, et sacerdotes ejus in mercede docebant: et prophetae ejus in pecunia divinabant: Et super Dominum requiescebant, dicentes: Numquid non Dominus in medio nostrum? non venient super nos mala. Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur; et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons Templi in excelsa silvarum. [Cap. IV.] Et erit: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium, et sublimis super colles: et fluent ad eum populi. Et properabunt gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: Et docebit nos de viis suis, et ibimus in semitis ejus: Quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longinquum: Et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: Non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare. Et sedebit vir subtus vineam suam, et subtus ficum suam, et non erit qui deterreat [ Al. exterreat]: quia os Domini exercituum locutum est. Quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine Dei sui: nos autem ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in aeternum et ultra. In die illa, dicit Dominus, congregabo claudicantem: et eam, quam ejeceram, colligam, et quam afflixeram: Et ponam claudicantem in reliquias: et eam, quae laboraverat, in gentem robustam: Et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in aeternum. Et tu, turris gregis, nebulosa filia Sion usque ad te veniet, et veniet potestas prima regnum filiae Jerusalem. Nunc quarem oerore contraheris? numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem? Dole, et satage, filia Sion, quasi parturiens: quia nunc egredieris de civitate, et habitabis in regione, et venies usque ad Babylonem: Ibi liberaberis, ibi redimet te Dominus de manu inimicorum tuorum. Et nunc congregatae sunt super te gentes multae, quae dicunt: Lapidetur: et aspiciat in Sion oculus noster. Ipsi autem non cognoverunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus: quia congregavit eos quasi fenum areae. Surge et tritura, filia Sion: quia cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas ponam aereas. Et comminues populos multos, et interficiam Domino rapinas eorum, et fortitudinem eorum Domino universae terrae. [Cap. V.] Nunc vastaberis, filia latronis: obsidionem posuerunt super nos, in virga percutient maxillam judicis Israel: Et tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus, in quo parturiens pariet. et reliquiae fratrum ejus convertentur ad filios Israel. Et stabit, et pascet in fortitudine Domini, in sublimitate nominis Domini Dei sui: Et convertentur, quia nunc magnificabitur usque ad terminos terrae. Et erit iste pax: Assyrius cum venerit in terram nostram, et quando calcaverit in domibus nostris: Et suscitabimus super eum septem pastores, et octo primates homines. Et pascent terram Assur in gladio, et terram Nemrod in lanceis ejus: Et liberabit ab Assur cum venerit in terram nostram, et cum calcaverit in finibus nostris. Et erunt reliquiae Jacob in medio populorum multorum, quasi ros a Domino, et quasi stillae super herbam, quae non exspectat virum, et non praestolatur filios hominum. Et erunt reliquiae Jacob in gentibus in medio populorum multorum, quasi leo in jumentis silvarum, et quasi catulus leonis in gregibus pecorum: qui cum transierit, et conculcaverit, et ceperit, non est qui eruat. Exaltabitur manus tua super hostes tuos, et omnes inimici tui interibunt. Et erit in die illa, dicit Dominus: Auferam equos tuos de medio tui, et disperdam quadrigas tuas. Et perdam civitates terrae tuae, et destruam omnes munitiones tuas, et auferam maleficia de manu tua, et divinationes non erunt in te. Et perire faciam sculptilia tua et statuas tuas de medio tui: et non adorabis ultra opera manuum tuarum. Et evellam lucos tuos de medio tui: et conteram civitates tuas. Et faciam in furore et in indignatione ultionem in omnibus gentibus, quae non audierunt. [Cap. VI.] Audite quae Dominus loquitur: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Audiant [ Al. Audite] montes judicium Domini, et fortia fundamenta terrae: quia judicium Domini cum populo suo et cum Israel dijudicabitur. Popule meus, quid feci tibi, et quid molestus fui tibi? responde mihi. Quia eduxi te de terra Aegypti, et de domo servientium liberavi te: Et misi ante faciem tuam Mosen, et Aaron, et Mariam? Popule meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balac rex Moab, et quid responderit ei Balaam filius Beor, de Settim usque ad Galgalam, ut cognosceres justitias Domini. Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo excelso? numquid offeram ei holocautomata, et vitulos anniculos? Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium? Numquid dabo primogenitum meum pro scelere meo, fructum ventris mei pro peccato animae meae? Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus quaerat a te: Utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo: Vox Domini ad civitatem clamat, et salus erit timentibus nomen tuum: Audite, tribus, et quis approbabit illud? Adhuc ignis in domo impii thesauri iniquitatis [ Al. impietatis]. et mensura minor irae plena. Numquid justificabo stateram impiam, et sacelli pondera dolosa? In quibus divites ejus repleti sunt iniquitate, et habitantes in ea loquebantur mendacium, et lingua eorum fraudulenta in ore ipsorum. Et ego ergo coepi percutere te perditione super peccatis tuis. Tu comedes, et non saturaberis: et humiliatio tua in medio tui: Et apprehendes, et non salvabis: et quos salvaveris, in gladium dabo. Tu seminabis, et non metes: tu calcabis olivam, et non ungeris oleo: et mustum, et non bibes vinum. Et custodisti praecepta Amri, et omne opus domus Ahab: Et ambulasti in voluntatibus eorum, ut darem te in perditionem, et habitantes in ea in sibilum, et opprobrium populi mei portabitis. [Cap. VII.] Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiae: non est botrus ad comedendum, praecoquas ficus desideravit anima mea. Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est: Omnes in sanguine insidiantur, vir fratrem suum venatur ad [ Al. in] mortem. Malum manuum suarum dicunt bonum: princeps postulat, et judex in reddendo est: Et magnus locutus est desiderium animae suae, et conturbaverunt eam. Qui optimus in eis est, quasi paliurus: et qui rectus, quasi spina de sepe. Dies speculationis tuae, visitatio tua venit: nunc erit vastitas eorum. Nolite credere amico: et nolite confidere in duce: Ab ea quae dormit in sinu tuo, custodi claustra oris tui. Quia filius contumeliam facit patri; filia consurgit adversus matrem suam: nurus contra socrum suum: inimici hominis domestici ejus. Ego autem ad Dominum aspiciam, exspectabo Deum salvatorem meum: audiet me Deus meus. Ne laeteris, inimica mea, super me, quia cecidi: consurgam, cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei, donec judicet causam meam, et faciat judicium meum: Educet me in lucem, videbo justitiam ejus. Et aspiciet inimica mea, et operietur confusione, quae dicit ad me: Ubi est Dominus Deus tuus? Oculi mei videbunt in [ Al. tacet in] eam: nunc erit in conculcationem ut lutum platearum. Dies, ut aedificentur maceriae tuae: in die illa longe fiet lex. In die illa et usque ad te veniet de Assur, et usque ad civitates munitas; et a civitatibus munitis usque ad flumen, et ad mare de mari, et ad montem de monte. Et erit terra in desolationem propter habitatores suos, et propter fructum cogitationum eorum. Pasce populum tuum in virga tua, gregem haereditatis tuae, habitantes solos in saltu, in medio Carmeli: Pascentur Basan et Galaad juxta dies antiquos. Secundum dies egressionis tuae de terra Aegypti, ostendam ei mirabilia. Videbunt gentes, et confundentur super omni fortitudine sua: ponent manum super os, aures eorum surdae erunt. Lingent pulverem sicut serpens, velut reptilia terrae proturbabuntur de aedibus suis: Dominum Deum nostrum pavebunt [ Vulg. formidabunt], et timebunt te. Quis, Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem, et transis peccatum reliquiarum haereditatis tuae? Non immittet ultra furorem suum, quoniam volens misericordiam est. Revertetur, et miserebitur nostri: deponet iniquitates nostras et projiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Dabis veritatem [ Al. add. in] Jacob, misericordiam Abraham: quae jurasti patribus nostris a diebus antiquis. Explicit liber Michaeae prophetae. INCIPIT LIBER NAHUM PROPHETAE. [Cap. I.] Onus Ninive. Liber visionis Nahum Elcesaei. Deus aemulator et ulciscens Dominus: ulciscens Dominus, et habens furorem: Ulciscens Dominus in hostes suos: et irascens ipse inimicis suis. Dominus patiens, et magnus fortitudine, et mundans non faciet innocentem. Dominus in tempestate et turbine via ejus, et nebulae pulvis pedum ejus. Increpans mare, et exsiccans illud: et omnia flumina ad desertum deducens. Infirmatus est Basan, et Carmelus: et flos Libani elanguit. Montes commoti sunt ab eo, et colles desolati sunt; et contremuit terra a facie ejus, et orbis, et omnes habitantes in eo. Ante faciem indignationis ejus quis stabit? et quis resistet in ira furoris ejus? Indignatio ejus effusa est ut ignis: et petrae dissolutae sunt ab eo. Bonus Dominus, et confortans in die tribulationis: et sciens sperantes in se. Et in diluvio praetereunte, consummationem faciet loci ejus. et inimicos ejus persequuntur tenebrae. Quid cogitatis contra Dominum? consummationem ipse faciet: non consurget duplex tribulatio. Quia sicut spinae se invicem complectuntur, sic convivium eorum pariter potantium: consumentur quasi stipula ariditate plena. Ex te exivit cogitans contra Dominum malitiam: mente pertractans praevaricationem. Haec dicit Dominus: Si perfecti fuerint, et ita plures; sic quoque attondentur, et pertransibit: Afflixi te, et non affligam te ultra. Et nunc conteram virgam ejus de dorso tuo, et vincula tua disrumpam. Et praecipiet super [ Al. contra] te Dominus, non seminabitur ex nomine tuo amplius. De domo Dei tui interficiam sculptile, et conflatile, ponam sepulcrum tuum, quia inhonoratus es. Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem: celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua: Quia non adjiciet ultra ut pertranseat in te Belial: universus interiit. [Cap. II.] Ascendit qui dispergat coram te, qui custodiat obsidionem [ Al. in facie tua custodiens]: Contemplare viam, conforta lumbos, robora virtutem valde. Quia reddidit Dominus superbiam Jacob, sicut superbiam Israel [ Al. Quoniam sicut reddidit Dominus superbiae Jacob; sic reddet superbiae Israel]: quia vastatores dissipaverunt eos, et propagines eorum corruperunt. Clypeus fortium ejus ignitus, viri exercitus in coccineis: Igneae habenae currus in die praeparationis ejus, et agitatores consopiti sunt. In itineribus conturbati sunt: quadrigae collisae sunt in plateis: Aspectus eorum quasi lampades, quasi fulgura discurrentia. Recordabitur fortium suorum, ruent in itineribus suis: Velociter ascendent muros ejus, et praeparabitur umbraculum. Portae fluviorum apertae sunt, et templum ad solum dirutum. Et miles captivus abductus est: et ancillae ejus minabantur gementes ut columbae, murmurantes in cordibus suis. Et Ninive quasi piscina aquarum aquae ejus: ipsi vero fugerunt: State, state, et non est qui revertatur. Diripite argentum, diripite aurum: et non est finis divitiarum ex omnibus vasis desiderabilibus. Dissipata est, et scissa, et dilacerata: et cor tabescens, et dissolutio geniculorum, et defectio in cunctis renibus: et facies omnium eorum sicut nigredo ollae. Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum, ad quam ivit leo ut ingrederetur illuc, catulus leonis, et non est qui exterreat? Leo cepit sufficienter catulis suis, et necavit leaenis suis: et implevit praeda speluncas suas, et cubile suum rapina. Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et succendam usque ad fumum quadrigas tuas, et leunculos [ Al. catulos] tuos comedet gladius: Et exterminabo de terra praedam tuam, et non audietur ultra vox nuntiorum tuorum. [Cap. III.] Vae, civitas sanguinum, universa mendacii dilaceratione plena: non recedet a te rapina. Vox flagelli, et vox impetus rotae, et equi frementis, et quadrigae ferventis, et equitis ascendentis: et micantis gladii, et fulgurantis hastae, et multitudinis interfectae, et gravis ruinae: Nec est finis cadaverum, et corruent in corporibus suis. Propter multitudinem fornicationum meretricis speciosae, et gratae, et habentis maleficia, quae vendidit gentes in fornicationibus suis, et familias in maleficiis suis: Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et revelabo pudenda tua in facie tua, et ostendam [ Al. add. in] gentibus nuditatem tuam, et regnis ignominiam tuam. Et projiciam super te abominationes, et contumeliis te afficiam, et ponam te in exemplum. Et erit: omnis, qui viderit te, resiliet a te, et dicet: Vastata est Ninive: Quis commovebit super te caput: unde quaeram consolatorem tibi? Numquid melior es ab [ Al. Amon quam] Alexandria populorum, quae habitat in fluminibus? aquae in circuitu ejus: cujus divitiae, mare: aquae, muri ejus. Aethiopia fortitudo ejus, et Aegyptus, et non est finis: Aphrica et Lybies fuerunt in auxilio tuo: Sed et ipsa in transmigrationem ducta est [ Al. transmigratione ducitur] in captivitatem. parvuli ejus elisi sunt [ Al. elidentur] in capite omnium viarum, et super inclytos ejus miserunt [ Al. mittent] sortem, et omnes optimates ejus confixi sunt [ Al. affligentur] in compedibus. Et tu ergo inebriaberis, et eris despecta: et tu quaeres auxilium ab inimico. Omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis: si concussae fuerint, cadent in os comedentis. Ecce populus tuus mulieres in medio tui: inimicis tuis adapertione pandentur portae terrae tuae, devorabit ignis vectes tuos. Aquam propter obsidionem hauri tibi. exstrue munitiones tuas: Intra in lutum, et calca, subigens tene laterem. Ibi comedet te ignis: peribis gladio, devorabit te ut bruchus: Congregare [ Al. add. ergo] ut bruchus: multiplicare ut locusta. Plures fecisti negotiationes tuas quam stellae sunt coeli: bruchus expansus est, et avolavit. Custodes tui quasi locustae: et parvuli tui quasi locustae locustarum, quae confidunt in sepibus in die frigoris; Sol ortus est, et avolaverunt, et non est cognitus locus earum ubi fuerint. Dormitaverunt pastores tui, rex Assur: sepelientur principes tui: Latitavit populus tuus in montibus [ Al. dispersus . . . super montes], et non est qui congreget. Non est obscura contritio tua, pessima est plaga tua: Omnes qui audierunt auditionem tuam, compresserunt manum super te: quia super quem non transiit malitia tua semper? Explicit liber Nahum prophetae. INCIPIT LIBER ABACUC PROPHETAE. [Cap. I.] Onus, quod vidit Abacuc propheta. Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patiens, et non salvabis? Quare ostendisti mihi iniquitatem et laborem [ Al. dolorem], videre praedam et injustitiam contra me? Et factum est judicium, et contradictio potentior. Propter hoc lacerata est lex, et non pervenit usque ad finem judicium: Quia impius praevalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum. Aspicite in gentibus, et videte: et admiramini, et obstupescite: Quia opus factum est in diebus vestris, quod nemo credet cum narrabitur. Quia ecce ego suscitabo Chaldaeos, gentem amaram et velocem, ambulantem super latitudinem terrae, ut possideat tabernacula non sua. Horribilis, et terribilis est: et ex semetipsa judicium, et onus ejus egredietur. Leviores pardis equi ejus, et velociores lupis vespertinis; Et diffundentur equites ejus: equites namque ejus de longe venient, volabunt quasi aquila festinans ad comedendum. Omnes ad praedam venient, facies eorum ventus urens: et congregabit quasi arenam, captivitatem. Et ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi ejus erunt: Ipse super omnem munitionem ridebit, et comportabit aggerem, et capiet eam. Tunc mutabitur spiritus, et pertransibit et corruet: haec est fortitudo ejus dei sui. Numquid non tua principio, Domine Deus meus, sancte meus, et non moriemur? Domine, in judicium posuisti eum: et fortem, ut corriperes, fundasti eum. Mundi sunt oculi tui, ne videas malum; et respicere ad iniquitatem non poteris [ Al. potes]. Quare respicis super iniqua agentes, et taces, devorante impio justiorem se? Et facies homines quasi pisces maris, et quasi reptile non habens principem. Totum in hamo sublevavit, traxit illud in sagena sua, et congregavit in rete suum. Super hoc laetabitur et exsultabit. Propterea immolabit sagenae suae, et sacrificabit reti suo: Quia in ipsis incrassata est pars ejus, et cibus ejus electus. Propter hoc ergo expandit sagenam suam, et semper interficere gentes non parcet [ Al. cessat. [Cap. II.] Super custodiam meam stabo, et figam gradum super munitionem: Et contemplabor, ut videam quid dicatur mihi, et quid respondeam ad arguentem me. Et respondit mihi Dominus, et dixit: Scribe visum, et explana eum super tabulas, ut percurrat qui legerit eum. Quia adhuc visus procul, et apparebit in finem, et non mentientur. Si moram fecerit, exspecta eum: quia veniens veniet, et non tardabit. Ecce qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semetipso: Justus autem in fide sua vivet. Et quomodo vinum potantem decipit: sic erit vir superbus, et non decorabitur: Qui dilatavit quasi infernus animam suam: et ipse quasi mors, et non adimpletur: Et congregabit ad se omnes gentes, et coacervabit ad se omnes populos. Numquid non omnes isti super eum parabolam sument, et loquelam aenigmatum ejus: et dicetur: Vae ei qui multiplicat non sua? usquequo et aggravat contra se densum lutum? Numquid non repente consurgent qui mordeant te: et suscitabuntur lacerantes te, et eris in rapinam eis? Quia tu spoliasti gentes multas, spoliabunt te omnes qui reliqui fuerint de populis, propter sanguinem hominis, et iniquitatem terrae civitatis et omnium habitantium in ea. Vae qui congregat avaritiam malam domui suae, ut sit in excelso nidus ejus, et liberari se putat de manu mali. Cogitasti confusionem domui tuae, concidisti populos multos, et peccavit anima tua. Quia lapis de pariete clamabit: et lignum, quod inter juncturas aedificiorum est, respondebit: Vae qui aedificat civitatem in sanguinibus, et praeparat urbem in iniquitate. Numquid non haec a Domino sunt exercituum? Laborabunt enim populi in multo igne, et gentes in vacuum, et deficient. Quia replebitur terra, ut cognoscant gloriam Domini, quasi aquae operientes mare. Vae qui potum dat amico suo mittens fel suum, et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus. Repletus es ignominia pro gloria: bibe tu quoque, et consopire: Circumdabit te calix dexterae Domini, et vomitus ignominiae super gloriam tuam. Quia iniquitas Libani operiet te, et vastitas animalium [ Al. jumentorum] deterrebit eos de sanguinibus hominum, et iniquitate terrae, et civitatis, et omnium habitantium in ea. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus conflatile, et imaginem falsam? Quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. Vae qui dicit ligno: Expergiscere; Surge, lapidi tacenti: numquid ipse docere poterit? Ecce iste coopertus est auro et argento: et omnis spiritus non est in visceribus ejus. Dominus autem in templo sancto suo: sileat a facie ejus omnis terra. ORATIO ABACUC PRO IGNORATIONIBUS. [Cap. III.] Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Domine, opus tuum, in medio annorum vivifica illud. In medio annorum notum facies: cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Deus ab austro veniet, et sanctus de monte Pharan. SEMPER. Operuit coelos gloria ejus: et laudis ejus plena est terra. Splendor ejus ut lux erit: Cornua in manibus ejus: Ibi abscondita est fortitudo ejus: ante faciem ejus ibit mors. Et egredietur diabolus ante pedes ejus. Stetit, et mensus est terram. Aspexit, et dissolvit gentes: et contriti sunt montes saeculi. Incurvati sunt colles mundi, ab itineribus aeternitatis ejus. Pro iniquitate vidi tentoria Aethiopiae, turbabuntur pelles terrae Madian. Numquid in fluminibus iratus es, Domine? aut in fluminibus furor tuus? vel in mari indignatio tua? Quia ascendes super equos tuos: et quadrigae tuae salvatio. Suscitans suscitabis arcum tuum, juramenta tribubus quae locutus es. SEMPER. Fluvios scindes terrae: viderunt te, et doluerunt montes: gurges aquarum transiit. Dedit abyssus vocem suam: altitudo manus suas levavit. Sol et luna steterunt in habitaculo suo, in luce sagittarum tuarum ibunt in splendore fulgurantis hastae tuae. In fremitu conculcabis terram: in furore obstupefacies gentes. Egressus es in salutem populi tui, in salutem cum Christo tuo. Percussisti caput de domo impii: denudasti fundamentum usque ad collum. SEMPER. Maledixisti sceptris ejus, capiti bellatorum ejus, venientibus ut turbo ad dispergendum me. Exsultatio eorum, sicut ejus qui devorat pauperem in abscondito. Viam fecisti in mari equis tuis, in luto aquarum multarum. Audivi, et conturbatus est venter meus: ad vocem [ Al. a voce] contremuerunt labia mea. Ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat. Ut requiescam in die tribulationis, ut ascendam ad populum accinctum nostrum. Ficus enim non florebit: Et non erit germen in vineis. Mentietur opus olivae: et arva non afferent cibum. Abscindetur de ovili pecus: et non erit armentum in praesepibus. Ego autem in Domino gaudebo: et exsultabo in Deo Jesu meo. Deus Dominus fortitudo mea: et ponet pedes meos quasi cervorum. Et super excelsa mea deducet me victor, in Psalmis canentem. Explicit liber Abacuc prophetae. INCIPIT LIBER SOPHONIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Verbum Domini, quod factum est ad Sophoniam, filium Chusi, filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezechiae, in diebus Josiae filii Ammon regis Judae. Congregans congregabo omnia a facie terrae, dicit Dominus: Congregans hominem et pecus, congregans volatile coeli et pisces maris: Et ruinae impiorum erunt: et disperdam homines a facie terrae, dicit Dominus. Et extendam manum meam super Judam, et super omnes habitantes Jerusalem: Et disperdam de loco hoc reliquias Baal, et nomina aedituorum cum sacerdotibus; Et eos qui adorant super tecta militiam coeli, et adorant, et jurant in Domino, et jurant in Melchom. Et qui avertuntur de post tergum Domini, et qui non quaesierunt Dominum, nec investigaverunt eum. Silete a facie Domini Dei: quia juxta est dies Domini, quia praeparavit Dominus hostiam, sanctificavit vocatos suos. Et erit: In die hostiae Domini, visitabo super principes, et super filios regis, et super omnes, qui induti sunt veste peregrina: Et visitabo super omnem, qui arroganter ingreditur super limen in die illa: qui complent domum Domini Dei sui iniquitate et dolo. Et erit in die illa, dicit Dominus, vox clamoris a porta piscium, et ululatus a Secunda, et contritio magna a collibus. Ululate, habitatores Pilae; conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt omnes involuti argento. Et erit in tempore illo: scrutabor Jerusalem in lucernis: Et visitabo super viros defixos in faecibus suis: qui dicunt in cordibus suis: Non faciet bene Dominus, et non faciet male. Et erit fortitudo eorum in direptionem, et domus eorum in desertum: Et aedificabunt domos, et non habitabunt: et plantabunt vineas, et non bibent vinum earum. Juxta est dies Domini magnus, juxta est et velox nimis: Vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortis. Dies irae, dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis; Dies tubae et clangoris super civitates munitas, et super angulos excelsos. Et tribulabo homines, et ambulabunt ut caeci, quia Domino peccaverunt: Et effundetur sanguis eorum, sicut humus, et corpora eorum sicut stercora. Sed et argentum eorum, et aurum eorum non poterit liberare eos in die furoris Domini: In igne zeli ejus devorabitur omnis terra, quia consummationem cum festinatione faciet cunctis habitantibus terram. [Cap. II.] Convenite, et congregamini, gens non amabilis: Priusquam pariat jussio quasi pulverem transeuntem diem, antequam veniat super vos ira furoris Domini, antequam veniat super vos dies furoris [ Al. ira indignationis] Domini. Quaerite Dominum, omnes mansueti terrae, qui judicium estis operati: quaerite justum, quaerite mansuetum: si quo modo abscondamini in die furoris Domini. Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in desertum; Azotum in meridie ejicient, et Accaron eradicabitur. Vae qui habitatis funiculum maris, gens perditorum: Verbum Domini super vos, Chanaan, terra Philistinorum. et disperdam te, ita ut non sit inhabitator. Et erit funiculus maris requies pastorum, et caulae pecorum: Et erit funiculus ejus, qui remanserit de domo Juda: ibi pascentur, in domibus Ascalonis ad vesperam requiescent: Quia visitabit eos Dominus Deus eorum, et avertet captivitatem eorum. Audivi opprobrium Moab, et blasphemias filiorum Ammon: quae exprobraverunt populo meo, et magnificati sunt super terminos eorum. Propterea vivo ego, dicit Dominus [ Al. add. Deus] exercituum Deus Israel, quia Moab ut Sodoma erit, et filii Ammon quasi Gomorrha; Siccitas spinarum, et acervi salis, et desertum usque in aeternum: Reliquiae populi mei diripient eos, et residui gentis meae possidebunt illos. Hoc eis eveniet pro superbia sua: quia blasphemaverunt, et magnificati sunt super populum Domini exercituum. Horribilis Dominus super eos, et attenuabit omnes deos terrae; Et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium. Sed et vos, Aethiopes, interfecti gladio meo eritis. Et extendet manum suam super aquilonem, et perdet Assur: Et ponet speciosam in solitudinem, et in invium, et quasi desertum. Et accubabunt in medio ejus greges, omnes bestiae gentium: Et onocrotalus et ericius in liminibus ejus morabuntur: vox cantantis in fenestra, corvus in superliminari, quoniam attenuabo robur ejus. Haec est civitas gloriosa habitans in confidentia: quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me non est alia amplius: Quomodo facta est in desertum cubile bestiae? Omnis qui transit per eam, sibilabit, et movebit manum suam. [Cap. III.] Vae, provocatrix, et redempta civitas, columba. Non audivit vocem, et non suscepit disciplinam: In Domino non est confisa, ad Deum tuum non appropinquavit. Principes ejus in medio ejus quasi leones rugientes: Judices ejus lupi vespere, non relinquebant in mane. Prophetae ejus vesani, viri infideles: Sacerdotes ejus polluerunt sanctum, injuste egerunt contra legem. Dominus justus in medio ejus non faciet iniquitatem: mane, mane judicium suum dabit in lucem, et non abscondetur: Nescivit autem iniquus confusionem. Disperdidi gentes, et dissipati sunt anguli earum; desertas feci vias eorum, dum non est qui transeat: desolatae sunt civitates eorum, non remanente viro, nec ullo habitatore. Dixi: Attamen timebis me, suscipies disciplinam: et non peribit habitaculum ejus, propter omnia in quibus visitavi eam: Verumtamen diluculo surgentes corruperunt omnes cogitationes suas. Quapropter exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum, quia judicium meum ut congregem gentes, et colligam regna: Et effundam super eos [ Al. Ut . . . . . eas] indignationem meam, omnem iram furoris mei: In igne enim zeli mei devorabitur omnis terra. Quia tunc reddam populis labium electum, ut invocent omnes in nomine [ Al. nomen] Domini, et serviant ei humero uno. Ultra flumina Aethiopiae, inde supplices mei, filii dispersorum meorum, deferent munus mihi: In die illa non confunderis super cunctis adinventionibus tuis, quibus praevaricata es in me: Quia tunc auferam de medio tui magniloquos superbiae tuae, et non adjicies exaltari amplius in monte sancto meo. Et derelinquam in medio tui populum pauperem et egenum, et sperabunt in nomine Domini. Reliquiae Israel non facient iniquitatem, nec loquentur mendacium, et non invenietur in ore eorum lingua dolosa. Quoniam ipsi pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat. Lauda, filia Sion: jubilate, Israel: laetare, et exsulta in omni corde, filia Jerusalem. Abstulit Dominus judicium tuum, avertit inimicos tuos: Rex Israel Dominus in medio tui, non timebis malum ultra. In die illa dicetur Jerusalem: Noli timere, Sion, non dissolvantur manus tuae. Dominus Deus tuus in medio tui fortis, ipse salvabit; gaudebit super te in laetitia, silebit in dilectione sua [ Al. tua], exsultabit super te in laude. Nugas, qui a lege recesserant, congregabo, quia ex te erant, ut non ultra habeas super eis opprobrium. Ecce ego interficiam omnes, qui afflixerunt te in tempore illo; et salvabo claudicantem; et eam, quae ejecta fuerat, congregabo: Et ponam eos in laudem, et in nomen, in omni terra confusionis eorum: In tempore illo, quo adducam vos; et in tempore, quo congregabo vos. Dabo enim vos in nomen, et in laudem omnibus populis terrae, cum convertero captivitatem vestram coram oculis vestris, dicit Dominus. Explicit liber Sophonias prophetae. INCIPIT LIBER AGGAEI PROPHETAE. [Cap. I.] In anno secundo Darii regis, in mense sexto, in die una mensis, Factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, ad Zorobabel filium Salathiel, ducem Juda, et ad Jesum, filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Numquid tempus vobis est, ut habitetis in domibus laqueatis, et domus ista deserta? Et nunc haec dicit Dominus exercituum; Ponite corda vestra super vias vestras. Seminastis multum, et intulistis parum: comedistis, et non estis satiati: bibistis, et non estis inebriati: operuistis vos, et non estis calefacti: et qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Haec dicit Dominus exercituum: Ponite corda vestra super vias vestras: Ascendite in montem, portate lignum, et aedificate domum: et acceptabilis mihi erit, et glorificabor, dicit Dominus. Respexistis ad amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud: Quam ob causam? dicit Dominus exercituum; quia domus mea deserta est, et vos festinatis unusquisque in domum suam. Propter hoc super vos prohibiti sunt coeli, ne darent rorem, et terra prohibita est [ Al. continuit germen], ne daret germen suum: Et vocavi siccitatem super terram, et super montes, et super triticum, et super vinum, et super oleum, et quaecumque profert humus, et super homines, et super jumenta, et super omnem laborem manuum. Et audivit Zorobabel filius Salathiel, et Jesus filius Josedec sacerdos magnus, et omnes reliquiae populi, vocem Domini [ Al. tac. Domini] Dei sui, et verba Aggaei prophetae, sicut misit eum Dominus Deus eorum ad ipsos; et timuit populus a facie Domini: Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini, populo dicens: Ego vobiscum sum, dicit Dominus. Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel filii Salathiel, ducis Juda, et spiritum Jesu filii Josedec sacerdotis magni, et spiritum reliquorum de omni populo: et ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. [Cap. II.] In die vigesima et quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. In septimo mense, vigesima et prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Loquere ad Zorobabel filium Salathiel ducem Juda, et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum, et ad reliquos populi, dicens: Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? et quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare, Zorobabel, dicit Dominus; et confortare, Jesu, fili Josedec, sacerdos magne, et confortare, omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: Et facite (quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus exercituum) verbum quod pepigi vobiscum cum egrederemini de terra Aegypti: Et spiritus meuserit in medio vestrum, nolite timere. Quia haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commovebo coelum, et terram, et mare, et aridam. Et movebo omnes gentes: Et veniet desideratus cunctis gentibus; et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum. Magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum: et in loco ipso dabo pacem, dicit Dominus exercituum. In vicesima et quarta noni mensis, in anno secundo Darii regis, factum est verbum Domini ad Aggaeum prophetam, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Interroga sacerdotes legem, dicens: Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora vestimenti sui, et tetigerit de summitate ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum: numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: Contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus, et sic omne opus manuum eorum: Et omnia quae obtulerint ibi, contaminata erunt. Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Percussi vos vento urente, et aurigine, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non fuit in vobis, qui reverteretur ad me, dicit Dominus. Ponite corda vestra ex die ista et in futurum, a die vigesima et quarta noni mensis: A die, qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite super cor vestrum. Numquid jam semen in germine est: et adhuc vinea, et ficus, et malogranatum, et lignum olivae non floruit? ex die ista benedicam. Et factum est verbum Domini secundo ad Aggaeum in vigesima et quarta mensis, dicens: Loquere ad Zorobabel ducem Juda, dicens: Ego movebo coelum pariter et terram. Et subvertam solium regnorum, et conteram fortitudinem regni gentium: Et subvertam quadrigam, et ascensorem ejus: et descendent equi, et ascensores eorum: vir in gladio fratris sui. In die illa dicit Dominus exercituum, assumam te, Zorobabel, fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus: Et ponam te quasi signaculum, quia te elegi, dicit Dominus exercituum. Explicit liber Aggaei prophetae. INCIPIT LIBER ZACHARIAE PROPHETAE. [Cap. I.] In mense octavo, in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae, filii [ Al. filium] Addo, prophetam, dicens: Iratus est Dominus super patres vestros iracundia. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum: Convertimini ad me, ait Dominus exercituum: et convertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Ne sitis sicut patres vestri, ad quos clamabant prophetae priores, dicentes: Haec dicit Dominus exercituum: Convertimini de viis vestris malis, et de cogitationibus vestris pessimis: et non audierunt, neque attenderunt ad me, dicit Dominus. Patres vestri ubi sunt? et prophetae numquid in sempiternum vivent? Verumtamen verba mea, et legitima mea, quae mandavi servis meis prophetis, numquid non comprehenderunt patres vestros, et conversi sunt, et dixerunt: Sicut cogitavit Dominus exercituum facere nobis secundum vias nostras, et secundum adinventiones nostras, fecit nobis? In die vicesima et quarta undecimi mensis Sabath, in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae, filii Addo, prophetam, dicens: Vidi per noctem, et ecce vir ascendens super equum rufum, et ipse stabat inter myrteta, quae erant in profundo: et post eum equi rufi, varii, et albi. Et dixi: Quid sunt isti, domine mi? Et dixit ad me Angelus qui loquebatur in me: Ego ostendam tibi quid sint haec. Et respondit vir, qui stabat inter myrteta, et dixit: Isti sunt, quos misit Dominus, ut perambulent [ Al. perambularent] terram. Et responderunt angelo Domini, qui stabat inter myrteta, et dixerunt: Perambulavimus terram, et ecce omnis terra habitatur, et quiescit. Et respondit angelus Domini, et dixit: Domine exercituum, usquequo tu non misereberis Jerusalem, et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est. Et respondit Dominus angelo, qui loquebatur in me verba bona, verba consolatoria. Et dixit ad me angelus, qui loquebatur in me: Clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Jerusalem et Sion zelo magno, Et ira magna ego irascor super gentes opulentas: Quia ego iratus sum parum, ipsi vero adjuverunt in malum. Propterea haec dicit Dominus: Revertar ad Jerusalem in misericordiis: Et domus mea aedificabitur in ea, ait Dominus exercituum: et perpendiculum extendetur super Jerusalem. Adhuc clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc affluent civitates meae bonis: et consolabitur Dominus adhuc Sion, et eliget adhuc Jerusalem. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce quatuor cornua. Et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quid sunt haec? et dixit ad me: Haec sunt cornua, quae ventilaverunt Judam, et Israel, et Jerusalem. Et ostendit mihi Dominus quatuor fabros. Et dixi: Quid isti veniunt facere? Qui ait, dicens: Haec sunt cornua, quae ventilaverunt Judam per singulos viros, et nemo eorum levavit caput suum: Et venerunt isti deterrere ea, ut dejiciant cornua gentium, quae levaverunt cornu super terram Juda ut dispergerent eam. [Cap. II.] Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce vir, et in manu ejus funiculus mensorum. Et dixi: Quo tu vadis? Et dixit ad me: Ut metiar Jerusalem, et videam quanta sit latitudo ejus, et quanta longitudo ejus. Et ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur, et angelus alius egrediebatur in occursum ejus. Et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Jerusalem, prae multitudine hominum et jumentorum in medio ejus. Et ego ero ei, ait Dominus, murus ignis in circuitu: et in gloria ero in medio ejus. O, o, fugite de terra aquilonis, dicit Dominus: quoniam in quatuor ventos coeli dispersi vos, dicit Dominus. O Sion, fuge [ Al. surge], quae habitas apud filiam Babylonis: Quia haec dicit Dominus exercituum: Post gloriam misit me ad gentes, quae spoliaverunt vos: Qui enim tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei: Quia ecce levo manum meam super eos, et erunt praedae his qui serviebant sibi: et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me. Lauda, et laetare, filia Sion: quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et applicabuntur Gentes multae ad Dominum in die illa, et erunt mihi in populum: Et habitabo in medio tui: et scies quia Dominus exercituum misit me ad te. Et possidebit Dominus Judam partem suam in terra sanctificata: et eliget adhuc Jerusalem. Sileat omnis caro a facie Domini: quia consurrexit de habitaculo sancto tuo. [Cap. III.] Et ostendit mihi Dominus [ Al. tac. Dominus] Jesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini: et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. Et dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te, Satan: Et increpet Dominus in te, qui elegit Jerusalem: numquid non iste torris est erutus de igne? Et Jesus erat indutus vestibus sordidis: et stabat ante faciem angeli. Qui respondit, et ait ad eos qui stabant coram se, dicens: Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum: Ecce abstuli a te iniquitatem tuam, et indui te mutatoriis. Et dixit: Ponite cidarim mundam super caput ejus. Et posuerunt cidarim mundam super caput ejus, et induerunt eum vestibus; et angelus Domini stabat. Et contestabatur angelus Domini Jesum, dicens; Haec dicit Dominus exercituum: Si in viis meis ambulaveris, et custodiam meam custodieris: tu quoque judicabis domum meam, et custodies atria mea, et dabo tibi ambulantes de his, qui nunc hic assistunt. Audi, Jesu, sacerdos magne, tu et amici tui, qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt. Ecce enim ego: Adducam servum meum orientem. Quia ecce lapis, quem dedi coram Jesu: super lapidem unum septem oculi sunt: Ecce ego caelabo sculpturam ejus, ait Dominus exercituum: et auferam iniquitatem terrae illius in die una. In die illa, dicit Dominus exercituum, vocavit vir amicum suum subter vineam et subter ficum. [Cap. IV.] Et reversus est angelus, qui loquebatur in me, et suscitavit me, quasi virum qui suscitatur de somno suo. Et dixit ad me: Quid tu vides? Et dixi: vidi, et ecce candelabrum aureum totum, et lampas ejus super caput ipsius, et septem lucernae ejus super illud: et septem infusoria lucernis, quae erant super caput ejus. Et duae olivae super illud: una a dextris lampadis, et una a sinistris ejus. Et respondi, et aio ad angelum, qui loquebatur in me, dicens: Quid sunt haec, domine mi? Et respondit angelus, qui loquebatur in me, et dixit ad me: Numquid nescis quid sunt haec? Et dixi: Non, domine mi. Et respondit, et ait ad me, dicens: Hoc est verbum Domini ad Zorobabel, dicens: Non in exercitu, neque in robore, sed in spiritu meo, dicit Dominus exercituum. Quis tu, mons magne, coram Zorobabel in planum? Et educet lapidem primarium, et exaequabit gratiam gratiae ejus. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam: et scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Quis enim despexit dies parvos? et laetabuntur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oculi [ Al. add. sunt] Domini, qui discurrunt in universam terram. Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duae olivae istae, ad dexteram candelabri, et ad sinistram ejus? Et respondi secundo, et dixi ad eum: Quid sunt duae spicae olivarum, quae sunt juxta duo rostra aurea, in quibus sunt suffusoria ex auro? Et ait ad me, dicens: Numquid nescis quid sunt haec? Et dixi: Non, domine mi. Et dixit: Isti sunt duo filii olei qui assistunt Dominatori universae terrae. [Cap. V.] Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi, et ecce volumen volans. Et dixit ad me: Quid tu vides? Et dixi: Ego video volumen volans: longitudo ejus viginti cubitorum, et latitudo ejus decem cubitorum. Et dixit ad me: Haec est maledictio, quae egreditur super faciem omnis terrae: Quia omnis fur, sicut ibi scriptum est, judicabitur: et omnis jurans, ex hoc similiter judicabitur: Educam illud, dicit Dominus exercituum: et veniet ad domum furis, et ad domum jurantis in nomine meo mendaciter: Et commorabitur in medio domum ejus, et consumet eam, et ligna ejus, et lapides ejus. Et egressus est angelus, qui loquebatur in me: et dixit ad me: Leva oculos tuos, et vide quid est hoc, quod egreditur. Et dixi: Quidnam est? Et ait; Haec est amphora egrediens: Et dixit: Haec est oculus eorum in universa terra. Et ecce talentum plumbi portabatur, et ecce mulier una sedens in medio amphorae. Et dixit: Haec est impietas. Et projecit eam in medio amphorae, et misit massam plumbeam in os ejus. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi: et levaverunt amphoram inter terram et coelum. Et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quo istae deferunt amphoram? Et dixit ad me; Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar, et stabiliatur, et ponatur ibi super basem suam. [Cap. VI.] Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi: et ecce quatuor quadrigae egredientes de [ Al. in] medio duorum montium: et montes, montes aerei. In quadriga prima equi rufi, et in quadriga secunda equi nigri, et in quadriga tertia equi albi, et in quadriga quarta equi varii fortes. Et respondi, et dixi ad angelum, qui loquebatur in me: Quid sunt haec, domine mi? Et respondit angelus, et ait ad me: Isti sunt quatuor venti coeli, qui egrediuntur, ut stent coram Dominatore omnis terrae. In qua erant equi nigri, egrediebantur in terram aquilonis: et albi egressi sunt post eos: et varii egressi sunt ad terram austri. Qui autem erant robustissimi, exierunt, et quaerebant ire et discurrere per omnem terram. Et dixit: Ite, perambulate terram: et perambulaverunt terram. Et vocavit me, et locutus est ad me, dicens: Ecce qui egrediuntur in terram aquilonis, requiescere fecerunt spiritum meum in terra aquilonis. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Sume a transmigratione, ab Holdai, et a Tobia, et ab Idaia; Et venies tu in die illa, et intrabis domum Josiae, filii Sophoniae, qui venerunt de Babylone. Et sumes argentum, et aurum: et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec, sacerdotis magni; et loqueris ad eum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Ecce vir oriens nomen ejus: et subter eum orietur, et aedificabit templum Domino. Et ipse exstruet templum Domino: et ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo: Et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter illos duos. Et coronae erunt Helem, et Tobiae, et Idaiae, et Hen, filio Sophoniae, memoriale in templo Domini. Et qui procul sunt, venient, et aedificabunt in templo Domini: et scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Erit autem hoc, si auditu audieritis vocem Domini Dei vestri. [Cap. VII.] Et factum est in anno quarto Darii regis, factum est verbum Domini ad Zachariam, in quarta mensis noni, qui est Casleu. Et miserunt ad domum Dei, Sarasar, et Rogommelech, et viri qui erant cum eo, ad deprecandam faciem Domini: Ut dicerent sacerdotibus domus Domini exercituum, et prophetis, loquentes: Numquid flendum mihi est in quinto mense, vel sanctificare me debeo, sicut feci jam multis annis? Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: Loquere ad omnem populum terrae, et ad sacerdotes, dicens: Cum jejunaretis, et plangeretis in quinto et septimo per hos septuaginta annos: numquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis, et bibistis; numquid non vobis comeditis, et vobismetipsis bibistis? Numquid non sunt verba, quae locutus est Dominus in manu prophetarum priorum, cum adhuc Jerusalem habitaretur, et esset opulenta, ipsa et urbes [ Al. add. illius] in circuitu ejus, et ad austrum, et in campestribus habitaretur? Et factum est verbum Domini ad Zachariam, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Judicium verum judicate, et misericordiam et miserationes facite, unusquisque cum fratre suo. Et viduam et pupillum, et advenam, et pauperem nolite calumniari: et malum vir fratri suo non cogitet in corde suo. Et noluerunt attendere, et verterunt scapulam recedentem, et aures suas aggravaverunt, ne audirent. Et cor suum posuerunt ut adamantem, ne audirent legem, Et verba quae misit Dominus exercituum in spiritu suo per manum prophetarum priorum, et facta est indignatio magna a Domino exercituum; Et factum est sicut locutus est, et non audierunt: sic clamabunt, et non exaudiam, dicit Dominus exercituum. Et dispersi eos per omnia regna, quae nesciunt: et terra desolata est ab eis, eo quod non esset transiens et revertens: et posuerunt terram desiderabilem in desertum. [Cap. VIII.] Et factum est verbum Domini exercituum, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Sion zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam. Haec dicit Dominus exercituum: Reversus sum ad Sion, et habitabo in medio Jerusalem: et vocabitur Jerusalem civitas veritatis, et mons Domini exercituum mons sanctificatus. Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc habitabunt senes et anus in plateis Jerusalem: et vir, baculus in manu ejus prae multitudine dierum. Et plateae civitatis complebuntur infantibus et puellis, ludentibus in plateis ejus. Haec dicit Dominus exercituum: Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, numquid in oculis meis difficile erit? dicit Dominus exercituum. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis, et de terra occasus solis. Et adducam eos, et habitabunt in medio Jerusalem: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et justitia. Haec dicit Dominus exercituum: Confortentur manus vestrae, qui auditis in diebus his sermones istos per os prophetarum, in die qua fundata est domus Domini exercituum, ut templum aedificaretur. Siquidem ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat; Neque introeunti et exeunti erat pax prae tribulatione, et dimisi omnes homines, unumquemque contra proximum suum. Nunc autem non juxta dies priores ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Dominus exercituum, sed semen pacis erit: Vinea dabit fructum suum, et terra dabit germen suum, et coeli dabunt rorem suum, et possidere faciam reliquias populi hujus universa haec. Et erit: sicut eratis maledictio in gentibus, domus Juda et domus Israel: sic salvabo vos, et eritis benedictio: Nolite timere, confortentur manus vestrae. Quia haec dicit Dominus exercituum: Sicut cogitavi, ut affligerem vos, cum ad iracundiam provocassent me patres vestri, dicit Dominus, et non sum misertus. Sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam et Jerusalem, et domui Juda: nolite timere. Haec sunt ergo verba, quae facietis. Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo: veritatem et judicium pacis judicate in portis vestris. Et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus vestris: et juramentum mendax ne diligatis: omnia enim haec sunt quae odi, dicit Dominus. Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi, et erit domui Juda in gaudium et laetitiam, et in solemnitates praeclaras: Veritatem tantum et pacem diligite. Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veniant populi, et habitent in civitatibus multis, et vadant habitatores, unus ad alterum dicentes: Eamus, et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum; vadam etiam ego. Et veniunt populi multi, et gentes robustae, ad quaerendum Dominum exercituum in Jerusalem, et deprecandam faciem Domini. Haec dicit Dominus exercituum: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus vobiscum: audivimus enim quoniam Deus vobiscum est. [Cap. IX.] Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus: quia Domini est oculus hominis, et omnium tribuum Israel. Emath quoque in terminis ejus, et Tyrus, et Sidon: assumpserunt quippe sibi sapientiam valde. Et aedificavit Tyrus munitionem suam, et coacervavit argentum quasi humum, et aurum ut lutum platearum. Ecce Dominus possidebit ea, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et haec igni devorabitur. Videbit Ascalon et timebit, et Gaza, et dolebit nimis, et Accaron, quoniam confusa est spes ejus: Et peribit rex de Gaza, et Ascalon non habitabitur. Et sedebit separator in Azoto, et disperdam superbiam Philistinorum. Et auferam sanguinem ejus de ore ejus, et abominationes ejus de medio dentium ejus: Et relinquetur etiam ipse Deo nostro, et erit quasi dux in Juda, et Accaron quasi Jebusaeus. Et circumdabo domum meam ex his, qui militant mihi euntes et revertentes, et non transibit ultra super eos exactor: quia nunc vidi in oculis meis. Exsulta satis, filia Sion, jubila, filia Jerusalem: Ecce rex tuus veniet tibi justus, et salvator: ipse pauper, et ascendens super asinum, et super pullum filium asinae. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli: Et loquetur pacem gentibus, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terrae. Tu quoque in sanguine testamenti tui, emisisti vinctos tuos de lacu [ Al. in lacum], in quo non est [ Al. erat] aqua. Convertimini ad munitionem vincti spei, hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. Quoniam extendi mihi Judam quasi arcum, implevi Ephraim: Et suscitabo filios tuos, Sion, super filios tuos, Graecia: et ponam te quasi gladium fortium. Et Dominus Deus super eos videbitur, et exibit ut fulgur jaculum ejus: Et Dominus Deus in tuba canet, et vadet in turbine austri. Dominus exercituum proteget eos: et devorabunt, et subjicient lapidibus fundae: Et bibentes inebriabuntur quasi a vino, et replebuntur ut phialae, et quasi cornua altaris. Et salvabit eos Dominus Deus eorum in die illa, ut gregem populi sui: quia lapides sancti elevabuntur super terram ejus. Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines? [Cap. X.] Petite a Domino pluviam in tempore serotino, et Dominus faciet nives, et pluviam imbris dabit eis, singulis herbam in agro. Quia simulacra locuta sunt inutile, et divini viderunt mendacium, et somniatores frustra locuti sunt: Vane consolabantur: idcirco abducti sunt quasi grex: affligentur, quia non est eis pastor. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo: Quia visitavit Dominus exercituum gregem suum, domum Juda, et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul. Et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in praelio: et bellabunt, quia Dominus cum eis: et confundentur ascensores equorum. Et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo, et convertam eos, quia miserebor eorum: Et erunt sicut fuerunt quando non projeceram eos: ego enim Dominus Deus eorum, et exaudiam eos. Et erunt quasi fortes Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi a vino: Et filii eorum videbunt, et laetabuntur, et exsultabit cor eorum in Domino. Sibilabo eis, et congregabo illos, quia redemi eos: et multiplicabo eos sicut ante fuerant multiplicati. Et seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei: et vivent cum filiis suis, et revertentur. Et reducam eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos; Et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus: Et transibit in maris freto, et percutiet in mari fluctus; Et confundentur omnia profunda fluminis, et humiliabitur superbia Assur, et sceptrum Aegypti recedet. Confortabo eos in Domino, et in nomine ejus ambulabunt, dicit Dominus. [Cap. XI.] Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas. Ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt: Ululate, quercus Basan, quoniam succisus est saltus munitus. Vox ululatus pastorum, quia vastata est magnificentia eorum: Vox rugitus leonum, quoniam vastata est superbia Jordanis. Haec dicit Dominus Deus meus: Pasce pecora occisionis, quae qui possederant, occidebant, et non dolebant, et vendebant ea, dicentes: Benedictus Dominus, divites facti sumus: Et pastores eorum non parcebant eis. Et ego non parcam ultra super habitantes terram, dicit Dominus: Ecce ego tradam homines, unumquemque in manu proximi sui, et in manu regis sui: Et concident terram, et non eruam de manu eorum. Et pascam pecus occisionis propter hoc, o pauperes gregis! Et assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi Decorem, et alteram vocavi Funiculum: et pavi gregem. Et succidi tres pastores in mense uno et contracta est anima mea in eis: siquidem anima eorum variavit in me. Et dixi: Non pascam vos: quod moritur, moriatur: et quod succiditur, succidatur: et reliqui devorent unusquisque carnem proximi sui. Et tuli virgam meam, quae vocabatur Decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum, quod percussi cum omnibus populis. Et in irritum deductum est in die illa: et cognoverunt sic pauperes gregis, qui custodiunt mihi, quia verbum Domini est. Et dixi ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam, et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice illud [ Al. illos] ad statuarium, decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et projeci illos in domum Domini ad statuarium. Et praecidi virgam meam secundam, quae appellabatur Funiculus, ut dissolverem germanitatem inter Judam et inter Israel. Et dixit Dominus ad me: Adhuc sume tibi vasa pastoris stulti. Quia ecce ego suscitabo pastorem in terra, qui derelicta non visitabit, dispersum non quaeret, et contritum non sanabit, et id quod stat non enutriet, et carnes pinguium comedet, et ungulas eorum dissolvet. O pastor, et idolum, derelinquens gregem: gladius super brachium ejus, et super oculum dextrum ejus: Brachium ejus ariditate siccabitur, et oculus dexter ejus tenebrescens obscurabitur. [Cap. XII.] Onus verbi Domini super Israel. Dixit Dominus extendens coelum, et fundans terram, et fingens spiritum hominis in eo. Ecce ego ponam Jerusalem superliminare crapulae omnibus populi in circuitu: sed et Juda erit in obsidione contra Jerusalem. Et erit: In die illa ponam Jerusalem lapidem oneris cunctis populis: omnes, qui levabunt [ Al. levaverunt] eam, concisione lacerabuntur: et colligentur adversus eam omnia regna [ Al. omnes gentes] terrae. In die illa, dicit Dominus, percutiam omnem equum in stuporem, et ascensorem ejus in amentiam: Et super Domum Juda aperiam oculos meos, et omnem equum populorum percutiam caecitate. Et dicent duces Juda in corde suo: Confortentur mihi habitatores Jerusalem in Domino exercituum Deo eorum. In die illa ponam duces Juda sicut caminum ignis in lignis, et sicut faciem ignis in feno: Et devorabunt ad dexteram et ad sinistram omnes populos in circuitu: et habitabitur Jerusalem rursus in loco suo in Jerusalem. Et salvabit Dominus tabernacula Juda sicut in principio: ut non magnifice glorietur domus David, et gloria habitantium Jerusalem contra Judam. In die illa proteget Dominus habitatores Jerusalem, et erit qui offenderit ex eis in die illa, quasi David: Et domus David quasi Dei, sicut angelus Domini in conspectu eorum. Et erit in die illa: quaeram conterere omnes gentes, quae veniunt contra Jerusalem. Et effundam super domum David et super habitatores Jerusalem, spiritum gratiae et precum: Et aspicient ad me, quem confixerunt et plangent eum planctu quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in morte primogeniti. In die illa magnus erit planctus in Jerusalem, sicut planctus Adedremmon in campo Mageddon. Et planget terra: familiae et familiae seorsum; Familiae domus David seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae domus Nathan seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae domus Levi seorsum, et mulieres eorum seorsum: Familiae Semei seorsum, et mulieres eorum seorsum, Omnes familiae reliquae, familiae et familiae seorsum, et mulieres eorum seorsum. [Cap. XIII.] In die illa erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae. Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum, Disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra: Et pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra. Et erit, cum prophetavit quispiam ultra, dicent ei pater ejus et mater ejus, qui genuerunt eum: Non vives: quia mendacium locutus es in nomine Domini, et configent eum pater ejus et mater ejus, genitores ejus [ Al. qui genuerunt eum], cum prophetaverit. Et erit: In die illa confundentur prophetae, unusquisque ex visione sua cum prophetaverit: nec operientur pallio saccino, ut mentiantur: Sed dicet: Non sum propheta, homo agricola ego sum: quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea. Et dicetur ei: Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum? Et dicet: His plagatus sum in domo eorum, qui diligebant me. Framea suscitare super pastorem meum, et super virum cohaerentem mihi, dicit Dominus exercituum: Percute pastorem, et dispergentur oves; et convertam manum meam ad parvulos. Et erunt in omni terra, dicit Dominus: partes duae in ea dispergentur, et deficient; et tertia pars relinquetur in ea. Et ducam tertiam partem per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse vocabit nomen meum, et ego exaudiam eum. Dicam: Populus meus es: et ipse dicet, Dominus Deus meus. [Cap. XIV.] Ecce venient [ Al. veniunt] dies Domini, et dividentur spolia tua in medio tui. Et congregabo omnes gentes ad Jerusalem in praelium. et capietur civitas, et vastabuntur domus, et mulieres violabuntur: Et egredietur media pars civitatis in captivitatem, et reliquum populi non auferetur ex urbe. Et egredietur Dominus, et praeliabitur contra gentes illas, sicut praeliatus est in die certaminis. Et stabunt pedes ejus in die illa super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem ad orientem: Et scindetur mons Olivarum ex media parte sui ad orientem et occidentem, praerupto grandi valde: Et separabitur mons ad aquilonem, et medium ejus ad meridiem. Et fugietis ad vallem montium eorum, quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum: Et fugietis sicut fugistis a facie terraemotus in diebus Oziae regis Juda: et veniet Dominus Deus meus, omnesque sancti cum eo. Et erit in die illa: Non erit lux, sed frigus et gelu. Et erit dies una, quae nota est Domino, non dies neque nox: et in tempore vesperi erit lux. Et erit in die illa: Exibunt aquae vivae de Jerusalem: Medium earum ad mare orientale, et medium earum ad mare novissimum, in aestate et in hieme erunt. Et erit Dominus rex super omnem terram: in die illa erit Dominus unus, et erit nomen ejus unum. Et revertetur omnis terra usque ad desertum, de colle Remmon ad austrum Jerusalem: Et exaltabitur, et habitabit in loco suo, a porta Benjamin usque ad locum portae prioris, et usque ad portam angulorum: et a turre Ananeel usque ad torcularia regis. Et habitabunt in ea, et anathema non erit amplius: sed sedebit Jerusalem secura. Et haec erit plaga, qua percutiet Dominus omnes gentes quae pugnaverunt adversus Jerusalem: tabescet caro uniuscujusque stantis super pedes suos, et oculi ejus contabescent in foraminibus suis, et lingua eorum contabescet in ore eorum. In die illa erit tumultus Domini magnus in eis; et apprehendet vir manum proximi sui, et conseretur manus ejus super manum proximi sui. Sed et Judas pugnabit adversus Jerusalem: et congregabuntur divitiae omnium gentium in circuitu, aurum, et argentum et vestes multae satis. Et sic erit ruina equi et muli, cameli et asini, et omnium jumentorum, quae fuerint in castris illis, sicut ruina haec. Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus, quae venerint contra Jerusalem, ascendent ab anno in annum, ut adorent regem Dominum exercituum, et celebrent festivitatem tabernaculorum. Et erit: qui non ascenderit de familiis terrae ad Jerusalem, ut adoret regem Dominum exercituum, non erit super eos imber. Quod et si familia Aegypti non ascenderit, et non venerit: nec super eos erit, sed erit ruina, quia percutiet Dominus omnes gentes, quae non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. Hoc erit peccatum Aegypti, et hoc peccatum omnium gentium, quae non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. In die illa erit quod super frenum equi est, sanctum Domino: et erunt lebetes in domo Domini quasi phialae coram altari. Et erit omnis lebes in Jerusalem et in Juda sanctificatus Domino exercituum: et venient omnes immolantes, et sument ex eis, et coquent in eis: et non erit mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo. Explicit liber Zachariae prophetae. INCIPIT LIBER MALACHIAE PROPHETAE. [Cap. I.] Onus verbi Domini ad Israel in manu Malachi. Dilexi vos, dicit Dominus. et dixistis: in quo dilexisti nos? Nonne frater erat Esau Jacob, dicit Dominus, et dilexi Jacob, Esau autem odio habui? Et posui montes ejus in solitudinem, et haereditatem ejus in dracones deserti. Quod si dixerit Idumaea: Destructi sumus, sed revertentes aedificabimus, quae destructa sunt: Haec dicit Dominus exercituum: Isti aedificabunt, et ego destruam: et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum. Et oculi vestri videbunt: et vos dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israel. Filius honorat patrem, et servus dominum suum: Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum: Ad vos, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, et dixistis: in quo despeximus nomen tuum? Offertis super altare meum panem pollutum, et dicitis: In quo polluimus te? In eo quod dicitis: Mensa Domini despecta est. Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? et offeratis claudum, et languidum, nonne malum est? Offer illud duci tuo, si placuerit ei, aut si susceperit faciem tuam, dicit Dominus exercituum. Et nunc deprecamini vultum Dei, ut misereatur vestri (de manu enim vestra factum est hoc), si quomodo suscipiat facies vestras, dicit Dominus exercituum. Quis est in vobis, qui claudat ostia, et incendat altare meum gratuito? Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum: et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus: et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum. Et vos polluisti illud in eo quod dicitis: Mensa Domini contaminata est: et quod superponitur, contemptibile est, cum igne qui illud devorat. Et dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum; Et intulistis de rapinis claudum, et languidum, et intulistis munus: Numquid suscipiam illud de manu vestra? dicit Dominus. Maledictus dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino: Quia rex magnus ego, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus. [Cap. II.] Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes, Si nolueritis audire, et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: Mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus vestris, et maledicam illis: quoniam non posuistis super cor. Ecce ego projiciam vobis brachium, et dispergam super vultum vestrum stercus solemnitatum vestrarum, et assumet vos secum. Et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum. Pactum meum fuit cum eo vitae et pacis: et dedi ei timorem, et timuit me, et a facie nominis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus: In pace et in aequitate ambulavit mecum, et multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus: quia angelus Domini exercituum est. Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege: Irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum. Propter quod et ego dedi vos contemptibiles, et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Numquid non pater unus omnium nostrum? Numquid non Deus unus creavit nos? Quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum? Transgressus est Juda, et abominatio facta est in Israel et in Jerusalem: Quia contaminavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit: et habuit filiam dei alieni. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob, et offerentem munus Domino exercituum. Et hoc rursum fecistis, operiebatis lacrymis altare Domini, fletu, et mugitu, ita ut ultra non respiciam ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra. Et dixistis: Quam ob causam? quia Dominus testificatus est inter te, et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua, et uxor foederis tui. Nonne unus fecit, et residuum spiritus ejus est? Et quid unus quaerit, nisi semen Dei? Custodite ergo spiritum vestrum, et uxorem adolescentiae tuae noli despicere. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel; Operiet autem iniquitas vestimentum ejus, dicit Dominus exercituum: Custodite spiritum vestrum, et nolite despicere. Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo eum fecimus laborare? In eo cum diceretis [ Al. quod dicitis]: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? [Cap. III.] Ecce ego mitto angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis: et angelus testamenti, quem vos vultis. Ecce venit, dicit Dominus exercituum: et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum: Et sedebit conflans, et emundans [ Al. add. quasi] argentum, et purgabit filios Levi, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum, et erit Domino offerentes sacrificia in justitia. Et placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem, sicut dies saeculi, et sicut anni antiqui: Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis, et adulteris, et perjuris, et qui calumniantur mercedem mercenarii, viduas, et pupillos, et opprimunt peregrinum, nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum. Ego enim Dominus, et non mutor: et vos filii Jacob non estis consumpti. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, et non custodistis: Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Et dixistis: In quo revertemur? Si affiget homo Deum, quia vos configitis me? Et dixistis: In quo confiximus te? In decimis, et in primitivis. Et in penuria vos maledicti estis, et vos me confixistis, gens tota. Inferte omnem decimam in horreum, et sit cibus in domo mea, et probate me super hoc, dicit Dominus: Si non aperuero vobis cataractas coeli, et effudero vobis benedictionem usque ad abundantiam, Et increpabo pro vobis devorantem, et non corrumpet fructum terrae vestrae: nec erit sterilis vinea in agro, dicit Dominus exercituum. Et beatos vos dicent omnes gentes: eritis enim vos terra desiderabilis, dicit Dominus exercituum. Invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis: Quid locuti sumus contra te? Dixistis: Vanus est, qui servit Deo: Et quod emolumentum quia custodivimus praecepta ejus, et quia ambulavimus tristes coram Domino exercituum? Ergo nunc beatos dicimus arrogantes: siquidem aedificati sunt facientes impietatem; et tentaverunt Deum, et salvi facti sunt. Tunc locuti sunt timentes Dominum [ Al. Deum] unusquisque cum proximo suo: Et attendit Dominus, et audivit: et scriptus est liber monumenti coram eo timentibus Dominum, et cogitantibus nomen ejus. Et erunt mihi, ait Dominus exercituum, in die qua ego facio, in peculium: parcam eis, sicut parcit vir filio suo servienti sibi. Et convertemini, et videbitis quid sit inter justum et impium, et inter servientem Deo, et non servientem ei. [Cap. IV.] Ecce enim dies veniet succensa quasi caminus: et erunt omnes superbi, et omnes facientes impietatem, stipula: Et inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus exercituum, quae non relinquet eis radicem et germen. Et orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitiae, et sanitas in pennis ejus: et egrediemini, et salietis sicut vituli de armento. Et calcabitis impios, cum fuerint cinis sub planta pedum vestrorum, in die qua ego facio, dicit Dominus exercituum. Mementote legis Mosi, servi mei, quam mandavi ei in Horeb ad omnem Israel, praecepta et judicia. Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus, et horribilis. Et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum: Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. Explicit liber Malachiae prophetae. 3oqa5jxlj76i3ionowius9ksex666vw 102 56042 278726 278648 2026-08-29T13:01:13Z SZC 03 22335 278726 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= philologa, scriptrixque scaenarum |Natio= }} ==Opera== * [[Olim]] * [[Decem fābvlae pverīs pvellīsqve agendae]] auep8ftpxavtu0jmsv2f53zdnv6dkae 0 64041 278796 256410 2026-08-29T23:00:20Z SZC 03 22335 278796 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Marinus Neapolitanus |OperaeTitulus=Vita Procli |Annus= Saeculo V |SubTitulus= |LinguaNativa=Graeca |Interpres=Joannes Albertus Fabricius |AnnusInterpretationis=1700 |Genera=biographiae |Editio=''Marini Vita Procli'', Weigelius, Lipsiae, 1814 |Recensor=Iohannes Franciscus Boissonade |Liber=Marini Vita Procli Graece et Latine (1814).djvu }} <pages index="Marini Vita Procli Graece et Latine (1814).djvu" from=85 to=116 fromsection=s1/> [[Categoria:Interpretationes e lingua Graeca]] mwtmj1ziur7lxyuhivmy3wktphqtwnu 104 65439 278791 214088 2026-08-29T22:36:37Z SZC 03 22335 /* Proofread */ 278791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{Rh|40|MARINI PROCLUS. XI. XII.}}</noinclude>salutabat. Hic Lachares vehementer admiratus adolescentis fidentiam, alloquens Philosophum Syrianum; Hoc est illud, inquit, quod divine dixit Plato de magnis ingeniis: Hic, inquit, aut magnum dabit bonum, aut quod est ei contrarium. Atque talia quidem, ut de multis pauca reseram, Philosopho signa divinitus contigerunt, cum primum Athenas venisset. {{ct|XII.}} Syrianus autem illum deducit ad magnum Plutarchum, Nestorii filium, qui cum vidisset adolescentem nondum annos viginti natum, audivissetque illius amorem ac desiderium philosophicae vitae, magnopere illi placuit, sic ut eum continuo studii philosophici participem fecerit, quamvis aetate pene prohiberetur: erat enim iam valde senex. Praelegit igitur huic Aristotelis quidem de anima commentarium, Platonis autem Phaedonem. Hortatusque est eum Magnus, ut ea conscriberet, quae dicerentur, usus adolescentis ambitione, tanquam instrumento, cum diceret, siquidem ea scholia absolvisset, futurum, ut etiam Procli commentaria in Phaedonem ferrentur. Et cum adolescentem alias plurimum amaret, quod eius ad optima quaeque studium cognovisset, tum etiam filium vocitabat, ac domesticum habuit. Ut autem perquam temperantem vidit ab animalibus, hortatus est, ne ab iis in universum abstineret, quo etiam corpus functiones naturales obire posset. Idem quoque Syriano de ratione victus adolescentis commendabat. At ille seni respondet, ut nobis retulit divinum illud caput (scilicet Proclus): Sine illum discere, quae volo, cum ea frugalitate, ac tum, si voluerit, moriatur. Tantam habuerunt eius, in omnibus rebus, magistri curam. Senex autem circiter biennium post illius adventum vixit, et moriens adolescentem suo successori Syriano commendavit, quemadmodum et Archiadam, nepotem suum; ille vero cum eum suscepisset, non tantum in literis multum iuvit,<noinclude><references/></noinclude> b129wftmhhn0cjzd9d0x362jrfde4n0 104 65440 278800 214089 2026-08-29T23:31:00Z SZC 03 22335 /* Proofread */ 278800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{Rh||MARINI PROCLUS. XII. XIII. XIV.|41}}</noinclude>sed etiam domesticum, quod ad caetera, et vitae philosophicae socium sibi ascivit, cum eum talem invenisset, qualem iam diu quaesisset auditorem et successorem, et qui plurimis literis, humanis divinisque, percipiendis aptus esset. {{ct|XIII}} Itaque breviore quam biennii spatio omnia Aristotelis opera una cum eo perlegebat, Logica, Ethica, Politica, Physica, itemque scientiam theologicam. In his vero satis institutum, ut quibusdam tirociniis parvisque mysteriis, ad ipsam Platonis deduxit sacram disciplinam, et ordine id quidem, neque, quod aiunt, transcendenti pede. Utque spectaret apud eum vera mysteria, curavit, animi non caliginosis oculis, et mentis integra et ab omni labe purissima speculatione. Atque ille quidem die noctuque vigiliis, exercitationi ac studio incumbens, cum ea quae dicerentur compendiose, adhibito suo iudicio, conscriberet, tantum exiguo tempore profecit, ut annum agens vigesimum octavum cum alia multa conscripserit, tam illa in Timaeum vere concinna et eruditionis plena commentaria. Ex eiusmodi vero institutione mores quoque magis ornabantur, cum, ut scientia, sic etiam virtutibus proficeret. {{ct|XIV.}} Civiles etiam virtutes assequebatur ex Aristotelis libris politicis, et Platonis de legibus et de rep. Sed ne in his contemplando tantum versari, nihil autem videretur operis aggredi, postquam ipse remp. tractare impediebatur, quod in maioribus occupatus esset, adhortabatur ad eam virum religiosum Archiadam, simul instituens, et exponens illi politicas virtutes ac rationes. Et quemadmodum qui currentes incitant, sic eum hortatus est, ut in sua civitate universae resp. in commune praeesset, et in singulos privatim beneficia conferret, secundum omnes virtutes, praecipue vero {{pt|iusti-}}<noinclude><references/></noinclude> epqvz65l5q8dp7al7jkokv4q47djs2g 104 65460 278792 214109 2026-08-29T22:41:49Z SZC 03 22335 /* Proofread */ 278792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{Rh||MARINI PROCLUS. XXXVI. XXXVII. XXXVIII.|61}}</noinclude>Procli igitur cadaver ex ipsius praescripto, ceu diximus, compositum, efferentibus amicis, tumulatum est in orientali parte suburbiorum prope Lycabettum, ubi et Syriani, praeceptoris eius, corpus requiescit, qui ipse huc, cum adhuc in vivis esset, nostrum rogaverat, et sepulchri loculum duplicem ideo fieri curaverat. Cum porro consuleretur vir sanctissimus, quid in funere suo factum vellet, ne quicquam esset indecens aut parum decorum, tibias, quas somnium minatum ipsi erat, nec quicquam praeterea desideravit. Inscriptum est sepulchro epigramma, quatuor constans versibus, quod ipse sibi composuit in hanc sententiam: <poem> ''Proclus ego heic Lycius et taceo, tuus, optime, alumnus'' {{gap|1em}}''Successorque tuus qui, Syriane, fui.'' ''Condita communi hoc tumulo sunt corpora nostra.'' {{gap|1em}}''Sic et utramque animam coelica templa tenent.'' </poem> {{ct|XXXVII.}} Nec prognostica defuere anno, qui eius obitum antecessit, veluti defectus solis tantus, ut interdiu nox intendi videretur tenebrae enim ingruebant gravissimae, ut astra etiam in coelo apparerent. Accidit hoc, cum sol versaretur in capricorno, in cardine orientali. Praeterea aliam quoque eclipsin solis adnotarunt scriptores Ephemeridum futuram anno proximo exacto. Dicuntur autem labores eiusmodi coelestium corporum observati portendere ea, quae in terris contingunt: nobis certe privationem et quasi defectionem eximii luminis Philosophiae perspicue admodum eclipsis significavit. {{ct|XXXVIII.}} Atque haec de Philosopho hactenus a me narrata sufficient. Iam aliis, qui id laboris in se suscipere voluerint, integrum erit etiam de discipulis eius atque amicis vera literis tradere. Plurimos enim undique<noinclude><references/></noinclude> 0ew1ckoheqkuzrs4rnb9h4bvs4o5qda 278793 278792 2026-08-29T22:42:34Z SZC 03 22335 278793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{Rh||MARINI PROCLUS. XXXVI. XXXVII. XXXVIII.|61}}</noinclude>Procli igitur cadaver ex ipsius praescripto, ceu diximus, compositum, efferentibus amicis, tumulatum est in orientali parte suburbiorum prope Lycabettum, ubi et Syriani, praeceptoris eius, corpus requiescit, qui ipse huc, cum adhuc in vivis esset, nostrum rogaverat, et sepulchri loculum duplicem ideo fieri curaverat. Cum porro consuleretur vir sanctissimus, quid in funere suo factum vellet, ne quicquam esset indecens aut parum decorum, tibias, quas somnium minatum ipsi erat, nec quicquam praeterea desideravit. Inscriptum est sepulchro epigramma, quatuor constans versibus, quod ipse sibi composuit in hanc sententiam: <poem> ''Proclus ego heic Lycius iaceo, tuus, optime, alumnus'' {{gap|1em}}''Successorque tuus qui, Syriane, fui.'' ''Condita communi hoc tumulo sunt corpora nostra.'' {{gap|1em}}''Sic et utramque animam coelica templa tenent.'' </poem> {{ct|XXXVII.}} Nec prognostica defuere anno, qui eius obitum antecessit, veluti defectus solis tantus, ut interdiu nox intendi videretur tenebrae enim ingruebant gravissimae, ut astra etiam in coelo apparerent. Accidit hoc, cum sol versaretur in capricorno, in cardine orientali. Praeterea aliam quoque eclipsin solis adnotarunt scriptores Ephemeridum futuram anno proximo exacto. Dicuntur autem labores eiusmodi coelestium corporum observati portendere ea, quae in terris contingunt: nobis certe privationem et quasi defectionem eximii luminis Philosophiae perspicue admodum eclipsis significavit. {{ct|XXXVIII.}} Atque haec de Philosopho hactenus a me narrata sufficient. Iam aliis, qui id laboris in se suscipere voluerint, integrum erit etiam de discipulis eius atque amicis vera literis tradere. Plurimos enim undique<noinclude><references/></noinclude> 0gtlitdga6r48lbedygs56u2e0gtzwy 104 72813 278820 241922 2026-08-30T08:53:12Z JimKillock 19003 278820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="~2025-27064-78" />{{c|— 2 —}}</noinclude>'''Q'''. At quid est, cur pater viri peregrini institutioni te committat ''(envoyer à l'école d'un étranger)''? Nonne ludi magistri nostri multo melius te instituant? Ego puer apud Cajum sedi (Cajo magistro usus sum {{bar|1}} ''aller a l'ecole de''), qui adhuc fama eximii magistri floret. '''S'''. Qui sint magistri, equidem nihil omnino curo ''(m'est tout indifferent)'', quippe cum, in quacumque schola sedet, puero discenti tantundem sit patiendum. '''Q'''. Numquid iste magister tam acerbe est severus? '''S'''. Summa profecto austeritate, qui virgae non parcat: quem in ridendo vel fabulando deprehendit, is sine misericordia vapulat (plectitur). Vah, quam satis habebo, si scholam aliquando absolvero; tunc tandem ab omni vi et necessitate ''(contrainte)'' liber liberatusque ero. '''Q'''. Patienter exspecta, o bone, et forti animo esto, qui multos laborum socios habeas. Homo enim, ait Sallustius, sorte duxit laborem (sortitus est laborem). An putas, illos, qui ludum militarem, ludum gladiatorum, ludum fidicinum, officinam eloquentiae, academiam artium frequentant, non item sudare? Bene igitur spera, amice, ''(consolez-vous)'' et illud quoque cogita: nonne is, qui litteris semel est eruditus (qui homo est e schola politus), multo facilius rebus in hoc saeculo consulet suis ''(faire sa fortune)''? Praeterea, qui bene artibus est institutus ''(instruit dans les sciences)''{{bar|1}} institutus ad dicendum, ad Latine loquendum, {{bar|1}} ah, quam magnifice jactare se potest ''(etre fier)''! Ceterum nunquam, dum vives, scholam fuga evitabis: unam egressus in aliam intrabis. An non tota, quam tu adhuc ignoras, hominis vita est schola, quae magis quam quaevis disciplina alium aliter docet veram sapientiam? Plurimi enim sapientiores fiunt experientia praeceptrice ''(à l'école de)'', cujus nulla praestantior est disciplina; illi paupertatel magistifa ''(a l'ecole)'', quae rebus<noinclude></noinclude> 812qq0w6e8xoh7nt6gb2jxh8p0hv5r0 278821 278820 2026-08-30T08:55:57Z JimKillock 19003 278821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="~2025-27064-78" />{{c|— 2 —}}</noinclude>'''Q'''. At quid est, cur pater viri peregrini institutioni te committat ''(envoyer à l'école d'un étranger)''? Nonne ludi magistri nostri multo melius te instituant? Ego puer apud Cajum sedi (Cajo magistro usus sum {{bar|1}} ''aller a l'ecole de''), qui adhuc fama eximii magistri floret. '''S'''. Qui sint magistri, equidem nihil omnino curo ''(m'est tout indifferent)'', quippe cum, in quacumque schola sedet, puero discenti tantundem sit patiendum. '''Q'''. Numquid iste magister tam acerbe est severus? '''S'''. Summa profecto austeritate, qui virgae non parcat: quem in ridendo vel fabulando deprehendit, is sine misericordia vapulat (plectitur). Vah, quam satis habebo, si scholam aliquando absolvero; tunc tandem ab omni vi et necessitate ''(contrainte)'' liber liberatusque ero. '''Q'''. Patienter exspecta, o bone, et forti animo esto, qui multos laborum socios habeas. Homo enim, ait Sallustius, sorte duxit laborem (sortitus est laborem). An putas, illos, qui ludum militarem, ludum gladiatorum, ludum fidicinum, officinam eloquentiae, academiam artium frequentant, non item sudare? Bene igitur spera, amice, ''(consolez-vous)'' et illud quoque cogita: nonne is, qui litteris semel est eruditus (qui homo est e schola politus), multo facilius rebus in hoc saeculo consulet suis ''(faire sa fortune)''? Praeterea, qui bene artibus est institutus ''(instruit dans les sciences)'' {{bar|1}} institutus ad dicendum, ad Latine loquendum, {{bar|1}} ah, quam magnifice jactare se potest ''(etre fier)''! Ceterum nunquam, dum vives, scholam fuga evitabis: unam egressus in aliam intrabis. An non tota, quam tu adhuc ignoras, hominis vita est schola, quae magis quam quaevis disciplina alium aliter docet veram sapientiam? Plurimi enim sapientiores fiunt experientia praeceptrice ''(à l'école de)'', cujus nulla praestantior est disciplina; illi paupertate magistra ''(a l'ecole)'', quae rebus<noinclude></noinclude> 4vc8o6jl59egezisv3lqti4ht8oh45x 0 85251 278759 277011 2026-08-29T16:41:57Z SZC 03 22335 278759 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Appius Claudius Caecus |OperaeTitulus=Sententiae |Annus=saeculo III a.Ch.n. |Liber=Fragmenta Poetarum Latinorum Epicorum et Lyricorum (ed. Morel).djvu |Editio=ex ''Fragmenta poetarum Latinorum epicorum et lyricorum'', Stutgardae, in aedibus Teubnerii, 1943 |Recensor=Villelmus Morel |Genera=Carmina }} <pages index="Fragmenta Poetarum Latinorum Epicorum et Lyricorum (ed. Morel).djvu" from=15 to=16 fromsection=s3 tosection=s1/> mhbkj3eohq3i3i6lwofu9weabddhsez 102 85531 278728 278724 2026-08-29T13:12:24Z SZC 03 22335 278728 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iudaea}} == Opera == * [[Epistola Iacobi (Hieronymus)|Epistula Iacobi]] * Protoevangelium Iacobi (pseudoepigraphum) 64lk1afqrafnzru8kt10449mah7sxj9 14 85532 278735 2026-08-29T13:23:43Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Petrus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Petrus]]' 278735 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Petrus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Petrus]] jlgejpl0c8ubxtf7ez5uvtzg9sf7bp3 14 85533 278736 2026-08-29T13:25:40Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Iacobus Iustus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Iacobus Iustus]]' 278736 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Iacobus Iustus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Iacobus Iustus]] 3v81d29fm5h3h7qq1k210vh02o20myt 102 85534 278739 2026-08-29T13:36:33Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Scriptor|Natio=Iudaea}} == Opera == * [[Epistola Iudae (Hieronymus)|Epistula Iudae]]' 278739 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iudaea}} == Opera == * [[Epistola Iudae (Hieronymus)|Epistula Iudae]] 11p753bccrzagb46knumspjm4h09hf0 278741 278739 2026-08-29T13:40:34Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Scriptor:Iudas Apostolus]] ad [[Scriptor:Iudas Thaddaeus]] 278739 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iudaea}} == Opera == * [[Epistola Iudae (Hieronymus)|Epistula Iudae]] 11p753bccrzagb46knumspjm4h09hf0 14 85535 278740 2026-08-29T13:37:24Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Iudas Apostolus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Iudas Apostolus]]' 278740 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Iudas Apostolus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Iudas Apostolus]] 4t7lejjpjk5y72fdzzexvr7c7jhb60u 278743 278740 2026-08-29T13:41:29Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Categoria:Opera quae Iudas Apostolus scripsit]] ad [[Categoria:Opera quae Iudas Thaddaeus scripsit]] 278740 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Iudas Apostolus}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Iudas Apostolus]] 4t7lejjpjk5y72fdzzexvr7c7jhb60u 102 85536 278742 2026-08-29T13:40:34Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Scriptor:Iudas Apostolus]] ad [[Scriptor:Iudas Thaddaeus]] 278742 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Scriptor:Iudas Thaddaeus]] 0p18qarlufwducyff01tjqjrrzsdx1r 14 85537 278744 2026-08-29T13:41:29Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Categoria:Opera quae Iudas Apostolus scripsit]] ad [[Categoria:Opera quae Iudas Thaddaeus scripsit]] 278744 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Categoria:Opera quae Iudas Thaddaeus scripsit]] l2uh6wiblxx4bw5fxgh4iwnecqissbm 14 85538 278745 2026-08-29T13:45:14Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Paulus Tarsensis}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Paulus Tarsensis]]' 278745 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Paulus Tarsensis}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Paulus Tarsensis]] i1eoek8e3wvyhyrldsfkmz3m9s6gxqe 102 85539 278760 2026-08-29T16:57:30Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Scriptor|IndicisNomen=Bopp, Franciscus}} == Opera == * ''Glossarium sanscritum'', Berolini, 1^a ed. 1830; 2^a ed. 1847 ([https://archive.org/details/glossariumsanscr00bopp archive.org]); 3^a ed. 1867 ([https://archive.org/details/glossariumcompar00boppuoft archive.org]) * ''Grammatica critica linguae sanscritae'', Berolini, 1832 ([https://archive.org/details/bopp-grammatica-critica-linguae-sanscritae-1832 archive.org]) == Inte...' 278760 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|IndicisNomen=Bopp, Franciscus}} == Opera == * ''Glossarium sanscritum'', Berolini, 1^a ed. 1830; 2^a ed. 1847 ([https://archive.org/details/glossariumsanscr00bopp archive.org]); 3^a ed. 1867 ([https://archive.org/details/glossariumcompar00boppuoft archive.org]) * ''Grammatica critica linguae sanscritae'', Berolini, 1832 ([https://archive.org/details/bopp-grammatica-critica-linguae-sanscritae-1832 archive.org]) == Interpretamenta == * ''Diluvium cum tribus aliis Maha-Bharati praestantissimis episodiis'', Berolini, 1829 ([https://archive.org/details/bub_gb_NzMtpm7XcokC archive.org]) * ''Nalus, Maha-Bharati episodium'', Parisiis et Berolini, 1868 ([https://archive.org/details/nalusmahabharati00bopp archive.org]) mbdajfcothdgkyv7pztvwkepc9kqmnh 102 85540 278762 2026-08-29T18:05:22Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{scriptor|IndicisNomen=Fukahori, Tatsuemon|Natio=Iaponia}} == Opera == * [[Epistula (Fukahori)|Epistula]]' 278762 wikitext text/x-wiki {{scriptor|IndicisNomen=Fukahori, Tatsuemon|Natio=Iaponia}} == Opera == * [[Epistula (Fukahori)|Epistula]] dpfum0duk080fjhic27sqfc8xf9t3zs 14 85541 278763 2026-08-29T18:06:49Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens 'Scriptores qui Iaponiam incoluerunt. {{Wikipedia|:Categoria:Incolae Iaponiae}} [[Categoria:Scriptores per civitates digesti|Iaponia]]' 278763 wikitext text/x-wiki Scriptores qui Iaponiam incoluerunt. {{Wikipedia|:Categoria:Incolae Iaponiae}} [[Categoria:Scriptores per civitates digesti|Iaponia]] ozd6dzz9cpt14xh9r1u0kadp24ap24g 0 85542 278764 2026-08-29T18:19:56Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Titulus |OperaeTitulus=Epistula |Scriptor=Fukahori Tatsuemon |Annus=Die 26 Iunii, 1883 |Editio=''Neo-Latin and Japan'', Leiden, Brill, 2025, p. 113–115 |Recensor=Accius Watanabe |Fons=[https://brill.com/display/title/72659 brill.com]; fons primus: ''Archives des Missions Étrangères de Paris,'' n. 570.2767–2774 }} Salutem, necnon obsequium Illustrissimo Praesuli De rebus Boungo, cum R. Pater Fraineau scribat, nihil dico, at de meipso tacere non possum....' 278764 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Epistula |Scriptor=Fukahori Tatsuemon |Annus=Die 26 Iunii, 1883 |Editio=''Neo-Latin and Japan'', Leiden, Brill, 2025, p. 113–115 |Recensor=Accius Watanabe |Fons=[https://brill.com/display/title/72659 brill.com]; fons primus: ''Archives des Missions Étrangères de Paris,'' n. 570.2767–2774 }} Salutem, necnon obsequium Illustrissimo Praesuli De rebus Boungo, cum R. Pater Fraineau scribat, nihil dico, at de meipso tacere non possum. Pater enim de solito angitur de filio, et vice versa. Quomodo Amplitudo Vestra se habet? Ne una quidem die obliviscor vestri, praesertim in meis orationibus. Ego vero vestris precibus adiutus bona fruor valetudine, et nunc simul cum R. Patre Fraineau remaneo in civitate Founai seu Oita. Iam licet a longo tempore debuerim exarare ea, quae spectant Rioukiou, variis negotiis occupatus hactenus neque vestro desiderio, neque meo proposito satisfacere potui, sed cum hodie detur tempus liberum, alacri calamo scribere festino. Filiolus vester postquam a conspectu vestro | separatus fuissem in Cagochima, divinae voluntati, ac vestro mandato obsequens, die 9a mensis Martii ex ista Cagochima navigavi, et eiusdem mensis die 13a navem appuli ad portum Nafa. Inde ascendens in vicum Nafa, ibidem tribus hebdomadis commoratus sum, usque scilicet ad diem 5am mensis Aprilis. Interim pluries exivi ad investigandum locum istum, ubi olim vitam degebant sacerdotes. Post diuturnam autem investigationem inveni in Tomaimoura (泊村) monumentum defuncti sacerdotis, qui ante 30 annos ibidem mortuus fuerat, cuius inscriptio adhuc hodie super sepulchrum praeclara est. Deinde in proximo loco vidi fanum nomine Choghendji (聖現寺), ubi olim manebant sacerdotes dei. Post hoc quodam sene indicante inveni unum collem Matso (松尾) appellatum. Ibi olim illustrissimus Dominus Episcopus habi|taverat. Adhuc etiam fundamentum seu area aedificii bene videtur. Huc illuc peragrando, quaesivi antiquum Illustrissimi Domini Episcopi magistrum nomine Miyagouskou Djootats (宮城常達), sed ille iamdudum mortuus. Eius nepos nomine Miyagouskou Chechoo (宮城世昌) tantum erat in Nafa Coumemoura num. 260. In ista Nafa erat dominus Toda, officialis praetorii Nafae, bonus Christifidelis e Tottoriken oriundus, qui, me viso, maxime gavisus, mecum conatus est indagare vestigia antiquorum Christianorum, sed nullum signum apparuit, et id solum auditum est, quod antea, suadente Satsmae Daimiyo, gubernium Rioukiou diligenter quaesivisse semitam Christianorum, sed nequaquam inventam fuisse. Bis ivi in Churi (首里) antiquum palatium, ubi nunc milites Iaponenses manent, quorum duo erant Christiani, unus ex Courochi|ma, nomine Ivasaki Nisabouro, alter vero ex Sotome Chits, nomine Ochita Yosakou; uterque, maximo gaudio perfusi, quamdiu eram in Nafa, frequenter ad me venerunt. Sic erat primaevum ministerium evangelicum cum tribus tantum Iaponensibus Christianis; prae brevitate enim temporis nondum addiscere potui idiomati Rioukiou, ideo nec potui sermonem habere de religione Christiana. Cum Amplitudo sua interrogaverit meam opinionem de meliori modo propagandi fidem Christianam in Rioukiou, quae intra me cogito, sine timore omnia expando. Melius esse opinor, si duo, aut saltem unus presbyter cum aliquot catechistis litteratis mittantur, qui usquedum bene sciant linguam Rioukiou, domi remanendo, in quantum fieri potest, plurimorum indigenarum amicitiam sibi concilient, et catechistae litterati huc illuc mittantur, ut fiant magistri scholarum. | Postquam autem apprime scivissent vocabula et idiomata Rioukiou, publicum habeant sermonem in domo sua, aut alteruter sacerdotum vel catechistarum peragrando in istis insulis, in quibus catechistae litterati positi fuerunt magistri scholarum 小学校. Magno iuvamini erit, si fiat opus Sanctae Infantiae, aut alia similia opera misericordiae. Homines enim istarum insularum sunt utpote athei, et dicitur illos ignorare alteram vitam futuram esse. Ideo tales homines solis rebus inauditis et invisibilibus a prima fronte instruere difficillimum esse videtur. Haec omnia, quae dixi, humano modo ita putantur, sed haud dubito, accedente virtute dei omnipotentis, ea, quae apud homines impossibilia aut difficilia videntur, apud deum certe possibilia, | aut facillima esse. Itaque haec omnia divinae voluntati et vestro iudicio relinquo. Si aliquid, quod scripsi, non sit clarum, iterum iubere dignetur Vestra Amplitudo, ut rescribam. Meum desiderium est vitam meam consummandi in procurandis gloria dei et salute animarum, sed video me in omnibus debilem, et ideo desperavissem, nisi ex alia parte vidissem divinae gratiae auxilium adfuturum. Rogo igitur supplex Vestram Amplitudinem, ut continuis precibus me filiolum suum adiuvare et benedictionem apostolicam largiri dignemini, ut vires meae non deficiant, sed alios concives ad veram fidem convertere et conversos in eadem confirmare valeam. | Amplitudo sua Illustrissima in Domino valeat. Vestrae Amplitudinis oboedientissimus P. Foukahori Tatsyemon (Presbyter indigena) Die 26 Iunii, an. Dom. 1883 ex Oita. eaw7zzic6yyylwsti5b2qs85j3q99ij 14 85543 278765 2026-08-29T18:20:53Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per recensores digesta|Watanabe, Accius]] [[Categoria:Opera quae Accius Watanabe scripsit| ]]' 278765 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per recensores digesta|Watanabe, Accius]] [[Categoria:Opera quae Accius Watanabe scripsit| ]] bap1tatv7yq0dt54h2mhbezdmk1dmrj 14 85544 278766 2026-08-29T18:21:14Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Watanabe, Accius]]' 278766 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Watanabe, Accius]] 1tga4nsym8k2upg3bnkhpukv3lncyvk 102 85545 278767 2026-08-29T18:21:26Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Scriptor}}' 278767 wikitext text/x-wiki {{Scriptor}} 7w5dz5k0pt06rsazhw8fahrl6fffyl0 278768 278767 2026-08-29T18:22:07Z SZC 03 22335 278768 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia}} qmi143inl0vw9iasagoekqxkapyjpeq 278770 278768 2026-08-29T18:26:27Z SZC 03 22335 la.wikipedia import 278770 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia}} == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[http://mcl.as.uky.edu/haicua Existimationes Haicuum Latinorum"] in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[http://mcl.as.uky.edu/saltant Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus <nowiki>'</nowiki>''Tonight They all Dance''<nowiki>'</nowiki> sive ''Hac Nocte Saltant'']", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[http://mcl.as.uky.edu/philogelotos Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) e5r3ox7apqb0oqkuiw1bl5v7hpntidl 278781 278770 2026-08-29T19:12:02Z SZC 03 22335 278781 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[http://mcl.as.uky.edu/haicua Existimationes Haicuum Latinorum"] in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[http://mcl.as.uky.edu/saltant Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus <nowiki>'</nowiki>''Tonight They all Dance''<nowiki>'</nowiki> sive ''Hac Nocte Saltant'']", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[http://mcl.as.uky.edu/philogelotos Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) fnsur0juvhziuim1wobn94r4gqnxwyc 278782 278781 2026-08-29T19:15:00Z SZC 03 22335 278782 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[[Tabacum et Diabolus|Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[[Existimationes Haicuum Latinorum]]" in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[[Existimatio Haicuum Collectorum quibus titulus 'Hac Nocte Saltant'|Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus ''‘Tonight They all Dance’'' sive ''Hac Nocte Saltant'']]", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[[Specimina Facetiarum|Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) jq8usqu5n9o4bxsmhkujl1svkhfe26c 278783 278782 2026-08-29T19:15:32Z SZC 03 22335 278783 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[[Tabacum et Diabolus|Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[[Estimationes Haicuum Latinorum|Existimationes Haicuum Latinorum]]" in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[[Existimatio Haicuum Collectorum quibus titulus 'Hac Nocte Saltant'|Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus ''‘Tonight They all Dance’'' sive ''Hac Nocte Saltant'']]", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[[Specimina Facetiarum|Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) s360ej8y8ghi6o88vnyfn06tcfy0soc 278784 278783 2026-08-29T19:16:39Z SZC 03 22335 278784 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} [[Categoria:Saeculi primi vicesimi scriptores]] == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[[Tabacum et Diabolus|Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[[Estimationes Haicuum Latinorum|Existimationes Haicuum Latinorum]]" in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[[Existimatio Haicuum Collectorum quibus titulus 'Hac Nocte Saltant'|Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus ''‘Tonight They all Dance’'' sive ''Hac Nocte Saltant'']]", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[[Specimina Facetiarum|Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) hh5m4qlg9cg5jwx9tywb9i38offs9w9 278785 278784 2026-08-29T19:17:37Z SZC 03 22335 278785 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} [[Categoria:Saeculi primi vicesimi scriptores|Watanabe, Accius]] == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[[Tabacum et Diabolus|Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[[Estimationes Haicuum Latinorum|Existimationes Haicuum Latinorum]]" in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[[Existimatio Haicuum Collectorum quibus titulus 'Hac Nocte Saltant'|Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus ''‘Tonight They all Dance’'' sive ''Hac Nocte Saltant'']]", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[[Specimina Facetiarum|Specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) m07osedlu4s7eviqdgmqgopy79xxgwt 278790 278785 2026-08-29T22:30:01Z SZC 03 22335 278790 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Watanabe, Accius}} [[Categoria:Saeculi primi vicesimi scriptores|Watanabe, Accius]] == Opera == * 1997: "De Secundo Conventiculo Latino Lexingtoniae in America Septentrionali habito feliciterque peracto narratiuncula", in ''Melissa'', n° 80, anno 1997, pp. 2-4. * 1998: "[[Tabacum et Diabolus|Tabacum et Diabolus: Fabella Iaponica a Riunosuke Akutagawa conscripta, quam Latine reddidit Accius WATANABEUS]]", in ''Retiario'' n° 1.1a * 1999: "[[Estimationes Haicuum Latinorum|Existimationes Haicuum Latinorum]]" in ''Retiario'' n° 2.1a * 2000: "[[Existimatio Haicuum Collectorum quibus titulus 'Hac Nocte Saltant'|Existimatio Haicuum Collectorum, quibus titulus ''‘Tonight They all Dance’'' sive ''Hac Nocte Saltant'']]", in ''Retiario'' n° 3.1a * 2000: "[[Philogelotos|Philogelotos: specimina Facetiarum Hieroclis et Philagrii Grammatici ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio WATANABEO]]" in ''Retiario'' n° 3.1a * 2001: "De Eumolpo et de Seneca Philosopho" (acroasis apud ''Kentucky Foreign Languages Conference'' habita) * 2003: ''Hippothoos the Lover, Bandit, and Friend: A Study on Elite Masculinity in the Novel'' (dissertatio inauguralis) * 2005: "Quo ierunt leones?" (acroasis apud Conventiculum Latinum Vasintoniense habita) * 2007: "De Raphaele von Koeber et de initiis studiorum classicorum in Iaponia" (acroasis apud conventum "HVMANITAS" nomine habita) * 2010: "Aurea lux veluti caecas fulgore tenebras pellit: quomodo Iapones litteris Graecis et Latinis studuerint" (acroasis apud conventum "Monumenta viaeque: In honorem et memoriam Iohannis Ørberg" nomine habita) * 2010: "Scripta Latina Iaponum" (acroasis apud Conventiculum Latinum Lexintoniense habita) dsc80kyjz9ku1q5urpma09n3qcjtl0h 14 85546 278769 2026-08-29T18:23:54Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Fukahori Tatsuemon}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Fukahori Tatsuemon]]' 278769 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Fukahori Tatsuemon}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Fukahori Tatsuemon]] hqm59kfst2cada6udfcm7uy4mcaj02h 0 85547 278771 2026-08-29T18:38:22Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Titulus |OperaeTitulus=Tabacum et Diabolus |Scriptor=Riunosuke Akutagawa |Annus=1916 |LinguaNativa=Iaponica |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=1998 |Editio=Retiarius n° 1.1a, 1998 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Tabacum<ref>Tabacum vox peregrina secundum Lexicon Helferianum saeculo decimo sexto primum a Latinis scriptoribus adhibitum esse videtur. Notandum autem est secundam syllabam produci.</ref> et Diabo...' 278771 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Tabacum et Diabolus |Scriptor=Riunosuke Akutagawa |Annus=1916 |LinguaNativa=Iaponica |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=1998 |Editio=Retiarius n° 1.1a, 1998 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Tabacum<ref>Tabacum vox peregrina secundum Lexicon Helferianum saeculo decimo sexto primum a Latinis scriptoribus adhibitum esse videtur. Notandum autem est secundam syllabam produci.</ref> et Diabolus Interpretis praefatio: Impugnationem atque ut ita dicam persecutionem fumum sugentium<ref>Cfr. Lexicon Helferianum.</ref> his diebus praecipue in America septentrionali flagrantem considerans hanc fabellam fortasse putas recens conscriptam esse, sed falleris; nam plus quam octaginta annos ante, anno videlicet 1915, edita est. Auctor autem Iaponibus notissimus Riunosuke Akutagawa natus est in urbe Tokione anno 1892. Iuvenis incubuit in litteras Anglicas, quibus postea litteris docendis se familiamque sustentavit. Fabellas et mythistorias conscripsit permultas, quarum notissima fortasse est ea, cui titulus est Rasiomon, ex qua spectaculum cinematographicum eiusdem tituli ab Akira Kurosoawa confectum est. Anno autem 1927 mortuus est, trigina quinque annos natus. I. Tabacum antiquitus in Iaponia non exstitit. Super aetate autem qua per mare advectum fuerit auctores historici non adamussim consentiunt, quamvis saeculo decimo quinto tabaci adventum esse collocandum constet. Patet quidem eodem saeculo exeunte iam paene ubique segetem tabaci inveniri potuisse, sequentique saeculo fumationem<ref>Actio enim tabaci fumandi et suctio fumi sive tabaci, et suctus fumi nicotiani, et fumatio, et fumificatio secundum lexicon Helferianum appellari potest. Alexander autem Souter in lexico suo scribit "fumatio, use of smoke (Cael. Aur. Chron. 1.4.136, 5.10.119)," fumificatio" vero non agnoscit.</ref> tam apud Iapones vulgatam atque adamatam fuisse, ut hic iocus in ore populi versaretur: "Quid nihil efficit? Scilicet lex, quae fumationem vetat, ea, quae vetat luxum, iussa Divi Imperatoris<ref>Medio enim aevo imperatores divi Iaponum, qui appellantur Tennones, a ministris suis imperio orbati plerumque in obscuritate atque aliquando etiam in summa penuria vitam degere cogebantur.</ref>, et medici, qui ad urbem Kiotonem habitant<ref>Eo tempore, quo iocus excogitatus est, multi fortasse homines in urbe Kiotone morbis corripiebantur.</ref>." Qui autem tabacum advexerint si rogaveris, historici moderni ad unum respondebunt aut Lusitanos, aut Hispanos. At non solum hoc responsum dari potest:est enim aliud responsum, quod mytho quodam nostrae memoriae traditur, secundum quem mython tabacum nescio unde apportavit diabolus, quem autem diabolum pater Franciscus Xavier secum in Iaponiam adduxit. Quod cum dico, fideles Christiani me verisimiliter culpant, quod sanctum suum blasphemem. Mea tamen opinione mythos hic verax videtur esse; nam quod simul cum Deo occidentali diabolus quoque occidentalis advenit, quod simil ac occidentale bonum, malum occidentale advectum est, id secundum naturam factum esse mihi quidem videtur. Num autem idem diabolus etiam tabacum apportaverit, fateor me diiudicare non posse; tamen cum diabolus, id quod ab Anatole Franco auctore Francogallico accepimus, aggressus fuerit monachum quendam vi resedae<ref>Reseda, resedae est nomen cuiusdam herbae medicinalis. Eadem dicitur Anglice Mignonette. Cfr. OLD.</ref> temptare, et tabacum ab eodem diabolo in Iaponiam esse apportatum facile negari non potest. Quod si falsum sit, fallaciam in hac re simillimam veritati videri posse putaverim; quibus cogitationibus adductus, constitui mython, quo adventus tabaci explicatur, infra exhibere. II. Anno decimo octavo aetatis Tembunianae, secundum autem rationem occidentalem anno millesimo quingentesimo quadragesimo nono, diabolus forma assumpta eius, qui praedicator Franciscum Xavier una cum ceteris comitabatur, longam navigationem prospere permensus pervenit in Iaponiam. Formam autem praedicatoris assumere diabolo licuit, quod verus praedicator dum in urbe Macaone e navi egressus in terra negotiatur, ei qui in navi remanserunt id ignorantes vela ventis dederunt. Itaque diabolus, qui usque ad id temporis ex cauda antennae circumligata deorsum pependerat quaeque infra fierent clam speculatus erat, forma statim mutata praedicatorem assimilavit et Patri Francisco servire coepit. Ab eo enim, qui postea Doctorem Faustum visitaturus se in equitem aspectu nobilem paludamento rubro indutum mutavisset, talis dissimulatio admodum facile peracta est. Navi autem in Iaponiam appulsa, res valde ibi discrepare diabolo visae sunt ab iis, quas ipse in Europa ex Historia Marci Pauli didicerat. Primum, cum in Historia narraretur Iaponia ubique auro abundare, diabolo diligenter circumspicienti nulla copia comparuit aurea. Qua de causa modo si crucem ungue rasam in aurum mutaret, putavit multos se homines temptaturum atque seducturum. Deinde quod Marcus Paulus scripsit Iapones margaritis aliisve gemmis utentes suscitare mortuos valere, et hoc falsum visum est. Quod si falsum, in aliquot puteos spuendo, morbosaque contagione diffundenda, se facile facturum putavit ut homines paradisi post mortem futuri obliviscerentur. Haec cum cogitaret diabolus, dum Patrem Franciscum comitatur sollemniterque omnia perlustrat, secreto in sinu gaudebat. Solum tamen hoc diaboli consilio obstabat neque exsuperari potuit, quod cum Franciscus Xavier modo in Iaponiam advenisset, neque secta Christiana florebat neque erat quisquam ad fidem conversus, quem diabolus temptaret. Qui status rerum ipsum diabolum non paululum quidem vexavit, neque certum erat quo modo otium tam insperatum pro tempore tereretur. Itaque diabolus, multis cogitationibus volutis, constituit sibi horto colendo otium impendendum esse. Semina enim variarum herbarum ex Europa auribus suis imposita apportaverat, agellumque sibi, vicino aliquo agricola rogando, facile comparare potuit. Insuper Pater Franciscus hoc optimum, ut aiebat, consilium ipse comprobavit. Pater enim, ut patet, hoc tantum putavit, quendam e praedicatoribus se comitantibus aliquam herbam, arti medicinae utilem, velle in Iaponiam introducere. Diabolus autem quam celerrime aratrum palamque mutuatus est, quibus agellum quendam viae adiacentem diligenter arare coepit. Vere ineunte, per aerem umidum nebulosumque, a templo Bhuddistico procul sito sonus somniferus campanae pulsatae leniter resonabat, qui sonus blandus ac tranquillus nec aures nec cerebrum aspere percutiebat, sicut campanarum ecclesiarum occidentalium stridor, cui assuetus erat diabolus. Tamen si putas hoc contentum loco tam placido placide diabolum se gessisse, plane falleris. Nam simul ac sonum campanae Bhuddisticae diabolus percepit, vehementius severiusque frontem contrahens quam antea, cum campanam ecclesiae Sancti Pauli audivisset sonantem, glaebas agelli pala intentior coepit comminuere. Nam dum sonum blandum campanae audit, dumque radiis solis collustratus tepet, incerto qua de causa, animum suum laxari ac molliri sensit, ut voluntas et beneficium dandi et iniuriam inferendi evanesceret. Cui tamen affectui si paruisset, nequiquam mari traiecto Iapones temptaturus advenisset. Itaque is diabolus, qui laborem adeo odit, ut eum, quod callum in manibus non haberet, soror Ivannis conviciata sit, nunc tam sedulo pala utebatur, quo soporem, qui eius vel paulo cedentis omne iudicium de peccatis virtutibusque se obruturum minaretur, quam diligentissime arceret. Diabolus igitur intra paucos dies agellum totum aravit, seminaque ex auribus deprompta seminavit. III. Deinde mensibus procedentibus semina, quae diabolus sparserat, germinaverunt ac caules tetenderunt, et aestate eiusdem anni exeunte lata viridiaque folia iam adeo luxuriabant, ut totam humum oculis interdicerent. Herbae tamen nomen nemo scivit. Patri etiam Francisco id requirenti diabolus tantum arridens silentium tenebat, nec quicquam respondit. Deinde super herbae caules flores constipati infundibulo similes coloris purpurei apparuerunt. Quibus florentibus diabolus, quippe qui tam magnam operam impendisset, valde laetus, missis matutinis vespertinisve finitis semper ad agellum revertebat atque accurate herbam fovebat. Quondam autem accidit, ut Pater Franciscus ad fidem Christianam divulgandam peregrinaretur, quo absente haec, quae narrabo, evenerunt. Mercator quidam bovarius bovem subfuscum ducens praeteribat agellum, et conspexit intra saepimenta agelli floribus purpureis cooperti praedicatorem Europaeum, qui veste nigra monachili vestitus erat et capite petasum amplum gerebat, assidue insecta foliis adhaerentia captantem. Mercator, quippe qui flores numquam antea conspecti cuius generis essent miraretur, sponte stetit, ac petaso de capite demoto praedicatorem verecunde compellavit. "Heus pater mi, qui sunt isti flores?" Praedicator autem, qui parvo naso parvisque ocellis praeditus mercatori barbarus quidem sed admodum benevolus videbatur, vultu ad hominem converso dixit. "Hosne flores dicis?" "Ita domine" ait mercator. Europaeus autem, saepimento nixus, abnuit et lingua Iaponica nondum exercitatus dixit. "Da veniam; nam nomen quidem eorum aliis indicare non mihi licet." "Quid dicis?" ait mercator, "Anne Dominus Franciscus praecepit id nemini indicare?" "Non est ita." "Quod cum ita sit, vel nomen solum me breviter doce, quaeso. Nam et ego, a Domino Francisco instructus, iam ad fidem conversus sum, ut ipse nunc vides." Quae cum dixisset bovarius mercator, paululum gloriatus digito indicavit pectus suum, ubi nempe parva crux aenea cervice dependens solis radiis percussa refulgebat. Qua conspecta praedicator, quod radii candidi solares oculorum aciem praestrinxissent, ut videbatur, oculis clausis fronteque contracta caput demisit, sed rursus celeriter tenore benevolentiore etiam quam qui antea erat assumpto, incerto utrum iocose an serie, dixit haec. "Ne te petente quidem licet. Nam patriae meae legibus vetor id aliis hominibus indicare. Tu tamen conare conicere nomen; Iapones enim cum sint callidi, tu recte profecto coniectare poteris. Quod si recte coniectaveris, quae in hoc agello crescunt omnia tibi dabo." Mercator, qui scilicet putavit praedicatorem ludere, leniter facie sole laboreque fuscata subridens capite iocose histrionalique modo inclinato dixit. "Quid rogas? Hoc ipso momento equidem coniectare non valeo." "Ergo non necesse est intra hunc diem responsum mihi dare. Triduo quae potes animo bene voluta, deinde revertere. Vel aliquem rogare licet. Si recte coniectaveris, per me haec omnia tua erunt. Praeterea dabo tibi vinum rubrum. An vis, ut imaginem Paradisi Terrestris donem?" Mercator, quod praedicator tam vehementer locutus esset, ut veri simile est, miratus, dixit. "Quod si recte coniectare non queam, quid faciam?" Praedicator autem petasum in obliquum premens ac manum vibrans risit, et ridens quidem sonum tam acutum corvique cantui similem emisit, ut mercator paululum admiraretur. "Si quod coniectaveris rectum non fuerit, ego a te aliquid accipiam. Sponsionem faciamus; certamen unum dabit eventum ex duobus, aut tu recte coniectare valebis, aut non valebis. Quod si recte coniectaveris, haec omnia tibe dabo." Dum haec dicit barbarus, incerto qua de causa, rursus benevolo tenore locutus est. "Bene, de condicione tecum consentio. Itaque et ego ut liberalitatem reddam quicquid vis tibi dabo." "Quicquid dicis; anne etiam hunc bovem?" "Si contentus bove eris, etiam hoc ipso momento tibi donabo." Mercator haec dixit et risit, dum frontem bovis manu mulcet. Videbatur enim putare haec omnia ex iocoso ingenio praedicatoris benevoli procedere. "Quod si ego victoriam abstulero, herbam istam quae floribus coronatur dono accipiam." "Bene bene. Nunc certe inter nos convenit." "Certe pacti sumus. Id iuro in nomine Domini nostri Iesu Christi." His auditis, praedicator contentus oculis parvis laetitia fulgentibus bis terve naribus resonavit. Deinde manu laeva lateri admota ac pectore paululum prominente manu dextra tetigit flores purpureos, et pronuntiavit. "Tu igitur si recte non coniectaveris, animam tuam corpusque dono accipiam." Quae cum dixisset, Europaeus dextram manum lente movit et petasum detraxit. Quo amoto inter capillos crispos apparuerunt duo cornua velut hirci. Mercator haec cum vidisset statim palluit petasumque suum quem manu tenebat in humum decidere sivit. Fortasse quod sol nube opertus est, flores foliaque quae erant in agello subito colores laetos amiserunt. Etiam bos velut si quid timeret cornubus demissis minanter fremebat. "Iusiurandum vel mihi datum tamen conservari debet. Tu enim eam, cuius nomen mihi proferre non licet, digito monstrans iuravisti. Noli oblivisci; terminus post tres dies adveniet. Ergo vale." Ita dixit diabolus verecundis, ut mercatori illuderet, verbis, et se urbane summisit. IV. Mercatorem, ut par est, valde paenituit quod ignarus a diabolo deceptus esset, ut nisi quid insolitum accideret, et corpus traderetur et anima igni, qui "non extinguetur."<ref>Verba in versu 47 capituli 9 Evangelii secundum Marcum inveniuntur.</ref> Quod si evenisset, nequiquam religionem veterem abiecisset et baptismo Christiano ablutus esset. Tamen quoniam in nomine Domini Iesu Christi iam iuraverat, peierare haud licuit. Pater quidem Franciscus si adfuisset, aliquid auxilii ab eo sperare mercator potuisset, sed infeliciter et ille afuit. Itaque mercator tres totos dies etiam noctu pervigilans cogitavit quo modo astutiam diaboli superaret. Ad quem finem ut perveniret, quoquo modo necesse erat ut nomen illius herbae comperiret. At quod nomen ipse Pater Franciscus ignoraret, anne quisquam compertum haberet? Mercator tandem ea nocte, post quam terminus, de quo diabolus locutus est, adventurus erat, bovem suum silentio iterum trahens ad casam, ubi habitabat praedicator, clam appropinquavit. Quae casa agello viaeque adiacebat. Mercator autem prope casam perveniens vidit nullam lucernam per fenestras lucere, qua re coniectavit praedicatorem iam dormitum isse. Luna quidem erat in caelo, sed nubibus operta obscure lucebat, cuius luce illi purpurei flores in tenebris subobscuri conspiciebantur. Quae omnia aspiciens mercator, quamquam consilio quodam concepto tandem illuc clam venerat, tamen silentio loci nescio qua de causa territus, iam in eo erat ut redire constitueret. Praecipue cum putaret se inter et illum cornutum, fortasse eo ipso momento loca inferna somniantem, solam ianuam interesse, fortitudinem multo labore concitatam tamen iamiam nutare sensit. At cum meminisset corpus animamque suam, si aliter quam constituerat fecisset, manibus diaboli tradenda esse, timori nullo modo cedendum censuit. Itaque mercator, Virginis Mariae opem sibi precatus, tandem quod iam animo volverat agere coepit. Quod scilicet consilium hoc erat, ut bovem fuscum, quem traxerat, funiculo solutum atque virga valide verberatum, in agellum ageret. Bos autem, dolore concitatus atque exsultans, saepimentum perfregit, agellumque concalcavit et cornibus aliquotiens in parietes ipsius casae arietavit. Ungulis insuper sonantibus boveque boante stridor gravis late resonabat. Quo facto aliquis fenestram aperuit et vultum ostendit. Facies cuius sit diiudicare propter tenebras non valuit mercator, sed alius quam diaboli, qui formam pradicatoris assumpserat, non potuit esse. Incerto qua de causa, cornua super capite, etiam per tenebras, dilucide conspiciebantur. "Ei malum, cur meam conturbas segetem tabaci?" Ita diabolus, manum vibrans, somno adhuc gravis boavit. Valde enim iratus esse videbatur quod aliquis se modo dormientem tam violenter expergefecisset. At mercatori,extra agellum latenti quidque fieret speculanti, haec verba diaboli tamquam vox dei resonaverunt. "Ei malum, cur meam conturbas segetem tabaci?" V. His narratis, fabella, ut omnia opera huius generis, finem valde iucundum accipit. Breviter enim explicatur, quo modo mercator nomen, quod est tabacum, recte dixerit diaboloque admirationem iniecerit, tabacumque, quod in agello crescebat, omne acquisiverit. Ego autem iamdudum suspicor subesse huic mytho rationem aliquam maioris momenti. Nam diabolus, quamquam corpus animamque mercatoris rapere non valuit, tabacum tamen in Iaponiam introducere et per totum regnum vulgare potuit. Nonne igitur dici potest, salvationem mercatoris et corruptioni originem dedisse, frustramenque, quo diabolus deceptus sit, et successum secum adduxisse? Diabolus, etiam si decidit, non frustra resurgit. Homo, etiam si temptationem exsuperat, nonne aliquando eidem temptationi praeter exspectationem cedit? Praeterea, quid deinde diabolus passus sit, breviter narrare velim. Patre enim Francisco reverso tandem est diabolus ope sacri pentagrammatis loco depulsus. Formam tamen praedicatoris etiam postea conservans videtur diversas regiones pererrasse. Nam secundum quoddam scriptum, eo tempore, quo ecclessia Christiana in urbe Kiotone exstruebatur, ibi quoque saepe apparuit diabolus. Quidam quidem dicunt illum philosophum Kuasin, qui Duci Matunagae identidem illusit, eundem diabolum fuisse, tamen cum dominus Lafcadius Hearn iam de eo scripserit, hic eadem non repetam. Denique, sub Toyotomi Tokugawaque principibus cum persecutio Christianorum flagraret, quamvis primo aliquotiens comparuit, tandem tempore procedente diabolus in Iaponia omnino apparere desiit. Hucusque tantum gesta diaboli in historiis leguntur. Valde quidem paenitendum est,. quod diabolus, qui post res novas<ref>Quibus, saeculo decimo nono exeunte, effectum est, ut mores occidentales in Iaponiam importarentur.</ref> iterum in Iaponiam advenerit, quid egerit, non potest comperiri. {{rule|8em}} Libri adhibiti: * Akutagawa, Riunosuke. Akutagawa Rionosuke Zensiu Daiikkan (id est: Operum collectorum Riunosukes Akutagawae volumen primum). Tokio: Tikuma Siobo, 1958. * OLD = Glare, P.G.W. ed. Oxford Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press, 1982 * Helfer, Christian. Lexicon Auxiliare: Ein deutsch-lateinisches Woerterbuch. Saarbruecken: Societas Latina, 1991. * Souter, Alexander. A Glossary of Later Latin to 600 A.D. Oxford: Clarendon Press, 1949. {{rule|8em}} Annotationes <references/> 89erhx33qjsz7vgxvsn8yzmft5uirs0 278819 278771 2026-08-30T08:49:09Z SZC 03 22335 278819 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Tabacum et Diabolus |Scriptor=Riunosuke Akutagawa |Annus=1916 |LinguaNativa=Iaponica |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=1998 |Editio=Retiarius n° 1.1a, 1998 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Tabacum<ref>Tabacum vox peregrina secundum Lexicon Helferianum saeculo decimo sexto primum a Latinis scriptoribus adhibitum esse videtur. Notandum autem est secundam syllabam produci.</ref> et Diabolus Interpretis praefatio: Impugnationem atque ut ita dicam persecutionem fumum sugentium<ref>Cfr. Lexicon Helferianum.</ref> his diebus praecipue in America septentrionali flagrantem considerans hanc fabellam fortasse putas recens conscriptam esse, sed falleris; nam plus quam octaginta annos ante, anno videlicet 1915, edita est. Auctor autem Iaponibus notissimus Riunosuke Akutagawa natus est in urbe Tokione anno 1892. Iuvenis incubuit in litteras Anglicas, quibus postea litteris docendis se familiamque sustentavit. Fabellas et mythistorias conscripsit permultas, quarum notissima fortasse est ea, cui titulus est Rasiomon, ex qua spectaculum cinematographicum eiusdem tituli ab Akira Kurosoawa confectum est. Anno autem 1927 mortuus est, trigina quinque annos natus. I. Tabacum antiquitus in Iaponia non exstitit. Super aetate autem qua per mare advectum fuerit auctores historici non adamussim consentiunt, quamvis saeculo decimo quinto tabaci adventum esse collocandum constet. Patet quidem eodem saeculo exeunte iam paene ubique segetem tabaci inveniri potuisse, sequentique saeculo fumationem<ref>Actio enim tabaci fumandi et suctio fumi sive tabaci, et suctus fumi nicotiani, et fumatio, et fumificatio secundum lexicon Helferianum appellari potest. Alexander autem Souter in lexico suo scribit "fumatio, use of smoke (Cael. Aur. Chron. 1.4.136, 5.10.119)," fumificatio" vero non agnoscit.</ref> tam apud Iapones vulgatam atque adamatam fuisse, ut hic iocus in ore populi versaretur: "Quid nihil efficit? Scilicet lex, quae fumationem vetat, ea, quae vetat luxum, iussa Divi Imperatoris<ref>Medio enim aevo imperatores divi Iaponum, qui appellantur Tennones, a ministris suis imperio orbati plerumque in obscuritate atque aliquando etiam in summa penuria vitam degere cogebantur.</ref>, et medici, qui ad urbem Kiotonem habitant<ref>Eo tempore, quo iocus excogitatus est, multi fortasse homines in urbe Kiotone morbis corripiebantur.</ref>." Qui autem tabacum advexerint si rogaveris, historici moderni ad unum respondebunt aut Lusitanos, aut Hispanos. At non solum hoc responsum dari potest: est enim aliud responsum, quod mytho quodam nostrae memoriae traditur, secundum quem mython tabacum nescio unde apportavit diabolus, quem autem diabolum pater Franciscus Xavier secum in Iaponiam adduxit. Quod cum dico, fideles Christiani me verisimiliter culpant, quod sanctum suum blasphemem. Mea tamen opinione mythos hic verax videtur esse; nam quod simul cum Deo occidentali diabolus quoque occidentalis advenit, quod simil ac occidentale bonum, malum occidentale advectum est, id secundum naturam factum esse mihi quidem videtur. Num autem idem diabolus etiam tabacum apportaverit, fateor me diiudicare non posse; tamen cum diabolus, id quod ab Anatole Franco auctore Francogallico accepimus, aggressus fuerit monachum quendam vi resedae<ref>Reseda, resedae est nomen cuiusdam herbae medicinalis. Eadem dicitur Anglice Mignonette. Cfr. OLD.</ref> temptare, et tabacum ab eodem diabolo in Iaponiam esse apportatum facile negari non potest. Quod si falsum sit, fallaciam in hac re simillimam veritati videri posse putaverim; quibus cogitationibus adductus, constitui mython, quo adventus tabaci explicatur, infra exhibere. II. Anno decimo octavo aetatis Tembunianae, secundum autem rationem occidentalem anno millesimo quingentesimo quadragesimo nono, diabolus forma assumpta eius, qui praedicator Franciscum Xavier una cum ceteris comitabatur, longam navigationem prospere permensus pervenit in Iaponiam. Formam autem praedicatoris assumere diabolo licuit, quod verus praedicator dum in urbe Macaone e navi egressus in terra negotiatur, ei qui in navi remanserunt id ignorantes vela ventis dederunt. Itaque diabolus, qui usque ad id temporis ex cauda antennae circumligata deorsum pependerat quaeque infra fierent clam speculatus erat, forma statim mutata praedicatorem assimilavit et Patri Francisco servire coepit. Ab eo enim, qui postea Doctorem Faustum visitaturus se in equitem aspectu nobilem paludamento rubro indutum mutavisset, talis dissimulatio admodum facile peracta est. Navi autem in Iaponiam appulsa, res valde ibi discrepare diabolo visae sunt ab iis, quas ipse in Europa ex Historia Marci Pauli didicerat. Primum, cum in Historia narraretur Iaponia ubique auro abundare, diabolo diligenter circumspicienti nulla copia comparuit aurea. Qua de causa modo si crucem ungue rasam in aurum mutaret, putavit multos se homines temptaturum atque seducturum. Deinde quod Marcus Paulus scripsit Iapones margaritis aliisve gemmis utentes suscitare mortuos valere, et hoc falsum visum est. Quod si falsum, in aliquot puteos spuendo, morbosaque contagione diffundenda, se facile facturum putavit ut homines paradisi post mortem futuri obliviscerentur. Haec cum cogitaret diabolus, dum Patrem Franciscum comitatur sollemniterque omnia perlustrat, secreto in sinu gaudebat. Solum tamen hoc diaboli consilio obstabat neque exsuperari potuit, quod cum Franciscus Xavier modo in Iaponiam advenisset, neque secta Christiana florebat neque erat quisquam ad fidem conversus, quem diabolus temptaret. Qui status rerum ipsum diabolum non paululum quidem vexavit, neque certum erat quo modo otium tam insperatum pro tempore tereretur. Itaque diabolus, multis cogitationibus volutis, constituit sibi horto colendo otium impendendum esse. Semina enim variarum herbarum ex Europa auribus suis imposita apportaverat, agellumque sibi, vicino aliquo agricola rogando, facile comparare potuit. Insuper Pater Franciscus hoc optimum, ut aiebat, consilium ipse comprobavit. Pater enim, ut patet, hoc tantum putavit, quendam e praedicatoribus se comitantibus aliquam herbam, arti medicinae utilem, velle in Iaponiam introducere. Diabolus autem quam celerrime aratrum palamque mutuatus est, quibus agellum quendam viae adiacentem diligenter arare coepit. Vere ineunte, per aerem umidum nebulosumque, a templo Bhuddistico procul sito sonus somniferus campanae pulsatae leniter resonabat, qui sonus blandus ac tranquillus nec aures nec cerebrum aspere percutiebat, sicut campanarum ecclesiarum occidentalium stridor, cui assuetus erat diabolus. Tamen si putas hoc contentum loco tam placido placide diabolum se gessisse, plane falleris. Nam simul ac sonum campanae Bhuddisticae diabolus percepit, vehementius severiusque frontem contrahens quam antea, cum campanam ecclesiae Sancti Pauli audivisset sonantem, glaebas agelli pala intentior coepit comminuere. Nam dum sonum blandum campanae audit, dumque radiis solis collustratus tepet, incerto qua de causa, animum suum laxari ac molliri sensit, ut voluntas et beneficium dandi et iniuriam inferendi evanesceret. Cui tamen affectui si paruisset, nequiquam mari traiecto Iapones temptaturus advenisset. Itaque is diabolus, qui laborem adeo odit, ut eum, quod callum in manibus non haberet, soror Ivannis conviciata sit, nunc tam sedulo pala utebatur, quo soporem, qui eius vel paulo cedentis omne iudicium de peccatis virtutibusque se obruturum minaretur, quam diligentissime arceret. Diabolus igitur intra paucos dies agellum totum aravit, seminaque ex auribus deprompta seminavit. III. Deinde mensibus procedentibus semina, quae diabolus sparserat, germinaverunt ac caules tetenderunt, et aestate eiusdem anni exeunte lata viridiaque folia iam adeo luxuriabant, ut totam humum oculis interdicerent. Herbae tamen nomen nemo scivit. Patri etiam Francisco id requirenti diabolus tantum arridens silentium tenebat, nec quicquam respondit. Deinde super herbae caules flores constipati infundibulo similes coloris purpurei apparuerunt. Quibus florentibus diabolus, quippe qui tam magnam operam impendisset, valde laetus, missis matutinis vespertinisve finitis semper ad agellum revertebat atque accurate herbam fovebat. Quondam autem accidit, ut Pater Franciscus ad fidem Christianam divulgandam peregrinaretur, quo absente haec, quae narrabo, evenerunt. Mercator quidam bovarius bovem subfuscum ducens praeteribat agellum, et conspexit intra saepimenta agelli floribus purpureis cooperti praedicatorem Europaeum, qui veste nigra monachili vestitus erat et capite petasum amplum gerebat, assidue insecta foliis adhaerentia captantem. Mercator, quippe qui flores numquam antea conspecti cuius generis essent miraretur, sponte stetit, ac petaso de capite demoto praedicatorem verecunde compellavit. "Heus pater mi, qui sunt isti flores?" Praedicator autem, qui parvo naso parvisque ocellis praeditus mercatori barbarus quidem sed admodum benevolus videbatur, vultu ad hominem converso dixit. "Hosne flores dicis?" "Ita domine" ait mercator. Europaeus autem, saepimento nixus, abnuit et lingua Iaponica nondum exercitatus dixit. "Da veniam; nam nomen quidem eorum aliis indicare non mihi licet." "Quid dicis?" ait mercator, "Anne Dominus Franciscus praecepit id nemini indicare?" "Non est ita." "Quod cum ita sit, vel nomen solum me breviter doce, quaeso. Nam et ego, a Domino Francisco instructus, iam ad fidem conversus sum, ut ipse nunc vides." Quae cum dixisset bovarius mercator, paululum gloriatus digito indicavit pectus suum, ubi nempe parva crux aenea cervice dependens solis radiis percussa refulgebat. Qua conspecta praedicator, quod radii candidi solares oculorum aciem praestrinxissent, ut videbatur, oculis clausis fronteque contracta caput demisit, sed rursus celeriter tenore benevolentiore etiam quam qui antea erat assumpto, incerto utrum iocose an serie, dixit haec. "Ne te petente quidem licet. Nam patriae meae legibus vetor id aliis hominibus indicare. Tu tamen conare conicere nomen; Iapones enim cum sint callidi, tu recte profecto coniectare poteris. Quod si recte coniectaveris, quae in hoc agello crescunt omnia tibi dabo." Mercator, qui scilicet putavit praedicatorem ludere, leniter facie sole laboreque fuscata subridens capite iocose histrionalique modo inclinato dixit. "Quid rogas? Hoc ipso momento equidem coniectare non valeo." "Ergo non necesse est intra hunc diem responsum mihi dare. Triduo quae potes animo bene voluta, deinde revertere. Vel aliquem rogare licet. Si recte coniectaveris, per me haec omnia tua erunt. Praeterea dabo tibi vinum rubrum. An vis, ut imaginem Paradisi Terrestris donem?" Mercator, quod praedicator tam vehementer locutus esset, ut veri simile est, miratus, dixit. "Quod si recte coniectare non queam, quid faciam?" Praedicator autem petasum in obliquum premens ac manum vibrans risit, et ridens quidem sonum tam acutum corvique cantui similem emisit, ut mercator paululum admiraretur. "Si quod coniectaveris rectum non fuerit, ego a te aliquid accipiam. Sponsionem faciamus; certamen unum dabit eventum ex duobus, aut tu recte coniectare valebis, aut non valebis. Quod si recte coniectaveris, haec omnia tibe dabo." Dum haec dicit barbarus, incerto qua de causa, rursus benevolo tenore locutus est. "Bene, de condicione tecum consentio. Itaque et ego ut liberalitatem reddam quicquid vis tibi dabo." "Quicquid dicis; anne etiam hunc bovem?" "Si contentus bove eris, etiam hoc ipso momento tibi donabo." Mercator haec dixit et risit, dum frontem bovis manu mulcet. Videbatur enim putare haec omnia ex iocoso ingenio praedicatoris benevoli procedere. "Quod si ego victoriam abstulero, herbam istam quae floribus coronatur dono accipiam." "Bene bene. Nunc certe inter nos convenit." "Certe pacti sumus. Id iuro in nomine Domini nostri Iesu Christi." His auditis, praedicator contentus oculis parvis laetitia fulgentibus bis terve naribus resonavit. Deinde manu laeva lateri admota ac pectore paululum prominente manu dextra tetigit flores purpureos, et pronuntiavit. "Tu igitur si recte non coniectaveris, animam tuam corpusque dono accipiam." Quae cum dixisset, Europaeus dextram manum lente movit et petasum detraxit. Quo amoto inter capillos crispos apparuerunt duo cornua velut hirci. Mercator haec cum vidisset statim palluit petasumque suum quem manu tenebat in humum decidere sivit. Fortasse quod sol nube opertus est, flores foliaque quae erant in agello subito colores laetos amiserunt. Etiam bos velut si quid timeret cornubus demissis minanter fremebat. "Iusiurandum vel mihi datum tamen conservari debet. Tu enim eam, cuius nomen mihi proferre non licet, digito monstrans iuravisti. Noli oblivisci; terminus post tres dies adveniet. Ergo vale." Ita dixit diabolus verecundis, ut mercatori illuderet, verbis, et se urbane summisit. IV. Mercatorem, ut par est, valde paenituit quod ignarus a diabolo deceptus esset, ut nisi quid insolitum accideret, et corpus traderetur et anima igni, qui "non extinguetur."<ref>Verba in versu 47 capituli 9 Evangelii secundum Marcum inveniuntur.</ref> Quod si evenisset, nequiquam religionem veterem abiecisset et baptismo Christiano ablutus esset. Tamen quoniam in nomine Domini Iesu Christi iam iuraverat, peierare haud licuit. Pater quidem Franciscus si adfuisset, aliquid auxilii ab eo sperare mercator potuisset, sed infeliciter et ille afuit. Itaque mercator tres totos dies etiam noctu pervigilans cogitavit quo modo astutiam diaboli superaret. Ad quem finem ut perveniret, quoquo modo necesse erat ut nomen illius herbae comperiret. At quod nomen ipse Pater Franciscus ignoraret, anne quisquam compertum haberet? Mercator tandem ea nocte, post quam terminus, de quo diabolus locutus est, adventurus erat, bovem suum silentio iterum trahens ad casam, ubi habitabat praedicator, clam appropinquavit. Quae casa agello viaeque adiacebat. Mercator autem prope casam perveniens vidit nullam lucernam per fenestras lucere, qua re coniectavit praedicatorem iam dormitum isse. Luna quidem erat in caelo, sed nubibus operta obscure lucebat, cuius luce illi purpurei flores in tenebris subobscuri conspiciebantur. Quae omnia aspiciens mercator, quamquam consilio quodam concepto tandem illuc clam venerat, tamen silentio loci nescio qua de causa territus, iam in eo erat ut redire constitueret. Praecipue cum putaret se inter et illum cornutum, fortasse eo ipso momento loca inferna somniantem, solam ianuam interesse, fortitudinem multo labore concitatam tamen iamiam nutare sensit. At cum meminisset corpus animamque suam, si aliter quam constituerat fecisset, manibus diaboli tradenda esse, timori nullo modo cedendum censuit. Itaque mercator, Virginis Mariae opem sibi precatus, tandem quod iam animo volverat agere coepit. Quod scilicet consilium hoc erat, ut bovem fuscum, quem traxerat, funiculo solutum atque virga valide verberatum, in agellum ageret. Bos autem, dolore concitatus atque exsultans, saepimentum perfregit, agellumque concalcavit et cornibus aliquotiens in parietes ipsius casae arietavit. Ungulis insuper sonantibus boveque boante stridor gravis late resonabat. Quo facto aliquis fenestram aperuit et vultum ostendit. Facies cuius sit diiudicare propter tenebras non valuit mercator, sed alius quam diaboli, qui formam pradicatoris assumpserat, non potuit esse. Incerto qua de causa, cornua super capite, etiam per tenebras, dilucide conspiciebantur. "Ei malum, cur meam conturbas segetem tabaci?" Ita diabolus, manum vibrans, somno adhuc gravis boavit. Valde enim iratus esse videbatur quod aliquis se modo dormientem tam violenter expergefecisset. At mercatori, extra agellum latenti quidque fieret speculanti, haec verba diaboli tamquam vox dei resonaverunt. "Ei malum, cur meam conturbas segetem tabaci?" V. His narratis, fabella, ut omnia opera huius generis, finem valde iucundum accipit. Breviter enim explicatur, quo modo mercator nomen, quod est tabacum, recte dixerit diaboloque admirationem iniecerit, tabacumque, quod in agello crescebat, omne acquisiverit. Ego autem iamdudum suspicor subesse huic mytho rationem aliquam maioris momenti. Nam diabolus, quamquam corpus animamque mercatoris rapere non valuit, tabacum tamen in Iaponiam introducere et per totum regnum vulgare potuit. Nonne igitur dici potest, salvationem mercatoris et corruptioni originem dedisse, frustramenque, quo diabolus deceptus sit, et successum secum adduxisse? Diabolus, etiam si decidit, non frustra resurgit. Homo, etiam si temptationem exsuperat, nonne aliquando eidem temptationi praeter exspectationem cedit? Praeterea, quid deinde diabolus passus sit, breviter narrare velim. Patre enim Francisco reverso tandem est diabolus ope sacri pentagrammatis loco depulsus. Formam tamen praedicatoris etiam postea conservans videtur diversas regiones pererrasse. Nam secundum quoddam scriptum, eo tempore, quo ecclessia Christiana in urbe Kiotone exstruebatur, ibi quoque saepe apparuit diabolus. Quidam quidem dicunt illum philosophum Kuasin, qui Duci Matunagae identidem illusit, eundem diabolum fuisse, tamen cum dominus Lafcadius Hearn iam de eo scripserit, hic eadem non repetam. Denique, sub Toyotomi Tokugawaque principibus cum persecutio Christianorum flagraret, quamvis primo aliquotiens comparuit, tandem tempore procedente diabolus in Iaponia omnino apparere desiit. Hucusque tantum gesta diaboli in historiis leguntur. Valde quidem paenitendum est,. quod diabolus, qui post res novas<ref>Quibus, saeculo decimo nono exeunte, effectum est, ut mores occidentales in Iaponiam importarentur.</ref> iterum in Iaponiam advenerit, quid egerit, non potest comperiri. {{rule|8em}} Libri adhibiti: * Akutagawa, Riunosuke. Akutagawa Rionosuke Zensiu Daiikkan (id est: Operum collectorum Riunosukes Akutagawae volumen primum). Tokio: Tikuma Siobo, 1958. * OLD = Glare, P.G.W. ed. Oxford Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press, 1982 * Helfer, Christian. Lexicon Auxiliare: Ein deutsch-lateinisches Woerterbuch. Saarbruecken: Societas Latina, 1991. * Souter, Alexander. A Glossary of Later Latin to 600 A.D. Oxford: Clarendon Press, 1949. {{rule|8em}} Annotationes <references/> i68slgczwqki69kahxdwcbkb5slo3fd 14 85548 278773 2026-08-29T18:41:44Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens 'Interpretationes e lingua Iaponica - Translations from Japanese [[Categoria:Interpretationes per linguas nativas digestae|Iaponicum]]' 278773 wikitext text/x-wiki Interpretationes e lingua Iaponica - Translations from Japanese [[Categoria:Interpretationes per linguas nativas digestae|Iaponicum]] mauh3pzfm4ouozs9i9nemdnrp4vzfsq 14 85549 278774 2026-08-29T18:42:21Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Watanabe, Accius ]] [[Categoria:Opera quae Sophronius Accius Watanabe scripsit]]' 278774 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Watanabe, Accius ]] [[Categoria:Opera quae Sophronius Accius Watanabe scripsit]] tq49ymfb10n4jkotgea8svkj0jwgosy 278775 278774 2026-08-29T18:42:33Z SZC 03 22335 278775 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Watanabe, Accius ]] [[Categoria:Opera quae Accius Watanabe scripsit]] 5181l776ffelhitjnv28kxk2dfpodmh 278776 278775 2026-08-29T18:57:52Z SZC 03 22335 278776 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Accius Watanabe}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Watanabe, Accius ]] [[Categoria:Opera quae Accius Watanabe scripsit| ]] ex3nsngfi3y9ws1mno7wllwb4yd1puh 0 85550 278777 2026-08-29T19:08:06Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Titulus |OperaeTitulus=Existimationes Haicuum Latinorum |Scriptor=Accius Watanabe |Annus=1999 |Editio=Retiarius n° 2.1a, 1999 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Existimatio librorum: Harundine. Haicu dum Ludo: Een bloemlezing van Latijnse haiku's. Leuven: Aulos, 1998. Genovefa Imme. Haikai Quotidiens: Haicua Cottidiana. Mazet St Voy: Editions Tarmaye, 1998. Scripsit Accius WATANABEUS Mihi quidem natione Iaponi qui cultum...' 278777 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Existimationes Haicuum Latinorum |Scriptor=Accius Watanabe |Annus=1999 |Editio=Retiarius n° 2.1a, 1999 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Existimatio librorum: Harundine. Haicu dum Ludo: Een bloemlezing van Latijnse haiku's. Leuven: Aulos, 1998. Genovefa Imme. Haikai Quotidiens: Haicua Cottidiana. Mazet St Voy: Editions Tarmaye, 1998. Scripsit Accius WATANABEUS Mihi quidem natione Iaponi qui cultum nostrum civilem nonnullius momenti esse existimem maximo gaudio est suscepisse hos duos libros, quibus carmina quamvis numeris Iaponicis tamen Latine conscripta continentur, recensendos. Prius autem quam ipsos libros tractem, liceat mihi pauca de linguis cultuque civili, quae ad rem attineant, disserere. Nam quando fere cumque de pronuntiatione Latina cogito, mihi solet linguae Iaponicae Latinaeque similitudo occurrere; mirabile enim est quam similem in modum sonent. Pronuntiatione enim utentes Latina classicae aetatis, quae et "historice restaurata" dicitur, proferimus vocales simplices quinque, videlicet a, e, i, o, u; quibus et nos Iapones utimur. Quas necnon vocales nos producimus et corripimus, sicut in sermone Latino. Sunt etiam quinque diphthongi Latinae , ae, au, ei, eu, oe; quae eaedem et apud nos sunt. Latina autem dipthongus ae, ut philologis glossologisque iam satis notum est, etiam classica aetate extra quidem urbem Romam nonnumquam proferri solebat sicut e, praesertim ab hominibus rudibus litterarumque expertibus.<ref>E.g. Sidney-Allen, W. Vox Latina. Cambridge: University Press, 1965, p. 60.</ref> Quod minus notum est et multis admiratione dignum fortasse videbitur, et Iapones his ipsis diebus, quando ae sive ai dicere oportet, tamen saepe e proferunt; ut exempli gratia particulam nai, quae Iaponice significat non est, et pueri et ii quibus mos sit neglegenter loqui, proferant tamquam ne. Similitudo quaedam inest et consonantibus. Nam sicut Latini abhorrebant a serie consonantium sine intervallis temere composita, ita nos; puto antiqui Romani si sermonem Russicum audivissent, consonantes nulla vocali intercedente una collocatas illis tam magnam admirationem quam nobis iniecturas fuisse. Quo fit, ut et Latina et Iaponica enuntiata in syllabas dividi possint, quarum unaquaeque vocalem unam dyphthongumve contineat et plerumque incipiat a consonante, in consonantem aliquando desinat. Cum igitur sermo Iaponicus quod ad pronuntiationem attineat non multum ab illo antiquo sermone Latino distet, cumque iam his novissimis decenniis cultus noster civilis apud nationes occidentales innotuerit (praecipue quidem, ut opinor, propter vim oeconomicam Iaponum - nam multarum adhuc gentium cultus civiles, artes, litterae digna quidem sunt quae et ab alienigenis colantur, tamen propter minorem politicam pecuniariamve potentiam iacent in obscuritate ac negleguntur) non mirum est neque absonum videtur, quod et haicua,<ref>Haicu haicus neutri generis, sicut genu genus. Cfr. existimationem libri Genevefae ab Anna Elissa Radke conscriptam in pp. 457-458 Vocis Latinae Tomi 34 Fasciculi 133.</ref> brevissima carmina gentis Iaponicae propria, Latine conscribuntur ac cantantur. Prius autem quam haicua Latine scripta tracto, de haicu ipso, de eius forma atque historia, quippe quae litterarum classicarum cultoribus verisimiliter minus sint nota, breviter dicendum est. Unumquodque haicu continet tres versus, quorum primus quinque syllabis, secundus septem et tertius iterum quinque constat. Bashonis, exempli gratia, poetae septimi decimi saeculi, notissimum haicu ita scriptum est: <blockquote> Furu ike ya kawazu tobikomu mizu no oto </blockquote> Quod Latine est, ut in florilegio quod inscribitur Haicu dum Ludo invenitur, <blockquote> O vetus stagnum! Rana de ripa salit ac sonant aquae. (XLVI - Basho - R.C.) </blockquote> Cum autem quinque syllabae et deinde septem Iaponice enuntiantur rhythmus quidam efficitur qui, sicut hexameter heroicus apud Graecos, ingenio linguae bene et perpulchre convenire videtur. Qui rhythmus etiam in opere cui titulus est Kojiki, quod quidem apud Iapones antiquissimum esse putatur quodque circa octavum saeculum post Christum natum litteris mandatum est, nonnumquam deprehenditur. Inde a diluculo, ut ita dicam, litterarum Iaponicarum exstat genus carminum nomine Tanka, quorum carminum singula quinis versibus constant. Nam primus versus habet syllabas quinque, secundus septem, tertius quinque, deinde et quartus et quintus septenas. Quod genus poeticum eo genere quod Haicu nuncupatur et antiquius et elegantius habetur; nam etiam his diebus imperator Iaponum, cuius progenies traditur ante circiter duo millia sescentos annos a dis esse orta, et familiares eius solent huiusmodi carmina pangere et publici iuris facere. Cum autem iam permultos annos genus Tanka apud Iapones celebraretur, saeculo fortasse sexto et decimo, ut quidam putant, homines primum coeperunt nonnumquam, carmina remissiorem in modum componere cupientes, tres tantum versus pangere et reliquos duo missos facere, ut schema quod est haicus proprium efficeretur. Quod carminis genus et sermonis Latini cultores iam nonnulli coluerunt exemplaque artis ediderunt. Nam Henrici Reinhardt Germani florilegia haicuum Latinorum exstant, necnon per periodica Latina eius aliorumque huiusmodi carmina divulgata sunt.<ref>E.g. Radke, A.E. "Carmina, quae HAIKU more facta sunt. In hortum amoris," Vox Latina 29(1993), 389; Reinhardt, H. "Altera series haicuum," Hermes Americanus 2(1984), 87-89; Idem, R. Chlada ed. Angulus haicuum. Neue Dreizeiler in japanischer Art und lateinischer Sprache. (Fulda, 1993); Sacre, D, "Haicua Latina," Rumor Varius 118(1997) 33. Ut plures titulos florilegiorum librorum commentationumque de haicubus Latinis conscriptarum invenias, vide bibliographiam ad finem libri c.t. Haicu dum ludo positam.</ref> Hoc etiam ipso anno 1998 prodierunt duo quae hic recensenda suscepi florilegia Latinorum haicuum. Florilegio autem cui nomen Haicu dum ludo conficiendo contulerunt operam discipuli, ludimagistri, professores Flandri numero novem, quorum notissimus linguae quidem Latinae cultoribus verisimiliter est D. Sacre. Titulus autem depromptus est, ut videtur, ex hoc haicu: <blockquote> Haicu dum ludo obrutus negotiis repuerasco. - (LXXVI, D.S.) </blockquote> quo quidem carmine natura florilegii ipsius bene exprimitur, cum carmina tam brevia simpliciaque quam sunt haicua non tanto labore indigeant quam series hexametrorum; homo officio deposito dum ludit ac repuerascit facile, modo si satis ei poetici ingenii sit, huiusmodi versus meditatus fuerit. In hoc autem florilegio verbis Latinis vel paululum inusitatioribus et difficilioribus suppositae sunt adnotationes breves Nederlandice quidem conscriptae, quas tamen, cum lingua Nederlandica Anglicae Germanicaeque simillima sit, plerique lectores etiam alienigenae facile intellegent. Res de quibus Iapones cummaxime solent haicua conscribere ad rerum naturam attinent, praecipue quidem arbores, plantas, animalia, tempestates. De quibus rebus plurima insunt in florilegio carmina. Ut pauca exempla afferam, quae sequuntur mihi quidem maxime placent ingenioque haicuum accommodata videntur. Hoc carmine describitur solis occasus, quem semper homini cuiuslibet gentis sensum mysticum et prope divinum afferre opinor: <blockquote> Sol vespertinus rutilanti nitore terram relinquit. (I. Ramona Janssens - Har.) </blockquote> Altero autem carmine sol tegmine nebularum subobscurus bene exprimitur: <blockquote> Iners nebula, sol velut luna vagus arbores inter. (IV. L.V.) </blockquote> Neque animalia negleguntur, nam de pullo aliquo pulchro et amabili fit quod sequitur haicu: <blockquote> Nidulus tepet: pipilat avicula os et apparet. (XXVII - D.S.) </blockquote> Exemplo, quod nunc afferam, cattae caute ut mos animalis est procedentis imago verbis bene confingitur: <blockquote> Adrepit feles nigra, praecedentibus oculis glaucis. (XI. M.S. - A.W.) </blockquote> Quod hi poetae Flandri ingenium haicuum tam bene etiam sermone Latino exprimunt fortasse nihil mirum est, cum etiam haicua ab Iaponibus conscripta in manus sumpserint et in Latinum sermonem verterint. Versionem illius Bashonis carminis iam supra citavi; praeter hanc inveniuntur tres versiones, quarum numeri sunt IV, XVII, LXXXVII. At cum florilegium hoc conscriptum sit non solum ut genus haicuale<ref>Haicualis haicualis haicuale, quod adiectivum cum necessarium videretur ipse confinxi e nomine quod est haicu haicus, de quo vide supra notam 2. Cfr. genualia genualium ex genu genus, et manualis manualis manuale ex manus manus.</ref> coleretur sed et sermo Latinus, res tractantur et e classicis, id est Latinis et Graecis, operibus depromptae. Catulli enim notissimos illos versus, qui sunt: <blockquote> .....velut prati ultimi flos, praetereunte postquam tactus aratro est. (Catull. 11, 22-24) </blockquote> duo poetae suis verbis in numeros haicuales converterunt: <blockquote> Ultimi prati flos decidit ilico tactus aratro (XXI - D.S.) </blockquote> <blockquote> Ultimi prati flos tangitur aratro praetereunti (XXII - H.B.) </blockquote> Necnon in haicu XII versus Sapphonis et in sermonem Latinum et in metrum haicuale conversi sunt. Florilegium contra quod inscribitur Haicua Cottidiana opera solius Genovefae Imme continet, quo fit ut lectores mirabile ingenium artemque poetriae, quae iam saepius pro versibus venustis Latinisque praemia tulit, in haicubus sollertissime perpolitis intueri possint atque admirari. Haicua florilegio insunt numero 365, cum poeta, ut ipsa ait, imaginem Nini viri sui vita quidem defuncti quem tamen perseveranter memoriterque amare pergit animo cottidie versans atque eum quasi alloquens, diebus singulis singula panxerit haicua. Quod colligere atque intellegere licet et a praefatione, quam auctrix praefixit Latine et Francogallice, et ab ipsis aliquot haicubus, qualia sunt haec duo: <blockquote> Lima perpolit aurum quod erit ei qui mortem transit. (III) </blockquote> <blockquote> Ut cottidie mihi dabas flosculum, do versiculos. (LV) </blockquote> Haicua enim Genovefae sunt munera viro oblata, quae vividum amorem per limen vitae mortisque transferant, ut ex eo quod sequitur haicu apparet: <blockquote> Quales columbae tales avolant versus amoriferi. (LXXX) </blockquote> Haicua autem conscribere voluit poetria potius quam carmina heroica elegiacave, quod sibi disciplinam, ut ait, imponendam constituisset, ut quae in animo haberet breviter exponeret neve versus effunderet nimis inflatos. Natura tamen poetriae, quae ut ipsa fatetur est romantica magisque occidentalis quam orientalis, nonnumquam fusius quam schema haicuale permittat se exprimere gestiens disciplinae repugnat, ut ex iis quae sequuntur haicubus licet colligere: <blockquote> Calix angustus unde fluctus amoris paene redundant (XXV) </blockquote> <blockquote> Verborum suco carmen impletum breve amor(e) explodat! (XXXVIII) </blockquote> Aliquotiens poetria concitatione animi turbata vehementius canit, quam, ut mihi quidem videtur, ingenio haicuum conveniat. Tales enim versus, quales sunt: <blockquote> Cordi furenti clavum figit acutum cottidie mors. (X) </blockquote> vel etiam: <blockquote> Si "amor" lego, ut in ecstasi fleo et venis in me. (CCCXI) </blockquote> Iapon auctor haicuum vix ex ore emittere ausit. Poetriam tamen Francogallicam remque tam gravem magnique momenti ita canentem aequus lector non modo non culpandam sed laude dignam putaverit. Necnon quod sequitur haicu brevissimum simulque sensus plenissimum poetriam iam haicus pangendi sollertem arguere videtur: <blockquote> Fascia, stola festiva, lentus terror, iasminum, stela (CCCXV) </blockquote> quod quidem carmen matrimonium poetriae inceptum feliciter infeliciterque immitibus fatis in finem adductum describere videtur. Neque desunt carmina quibus res quae in haicubus solent memorantur, quorum aliquot libenter exscribo atque commemoro. Descriptio etenim anni temporum Iaponibus maxime placet et in haicubus nostris saepissime invenitur, quod neque Genovefa nescire videtur, cum canat: <blockquote> Iter, quo rubet foliorum rubigo, fugit autumnus. (CCXCV) </blockquote> Et alia sunt huiusmodi carmina, in quibus tamen non modo tempus anni venuste descriptum sed etiam poetriam in coemeterio quodam, iuxta viri monumentum, ut veri simile est, commorantem deprehendimus: <blockquote> Canunt cypressi dum turtures gemiscunt sed marmor silet. (XV) </blockquote> <blockquote> Inter cypressos zephyrus precem canit pro iacentibus (CCXXV) </blockquote> Qui autem amorem erga virum poetriae vehementem tenacemque maxime admiretur hoc quod sequitur quodque in fine florilegio collocatur haicu maxime delectabitur: <blockquote> Abiit carrus. Permanet ebriata feno semita. (CCCLXV) </blockquote> Respondent enim versus versibus eis quos vir Ninus aliquando hoc modo cecinit: <blockquote> Itinera fragrantis vitae - Memorandum Carrus longe praeteriit herbis onustus et etiam redolet haec silvestris via; fac tu quoque sicut fragrans illud fenum: linque gratas memorias, anima mea! </blockquote> verba verbis preci precem ita in amantibus respondentia intuens quis tam durus sit quin ex imo corde commoveatur. Itaque quod reliquum est haec duo florilegia haicuum, quae patrimonia diversarum nationum coniungunt vereque internationalia sunt, et linguae Latinae cultoribus et eis, qui nullum artis poeticae genus a se alienum putent, vehementer commendo. {{rule|8em}} Adnotationes: <references/> cathxex0z8dntio24f8v9qr135p7k8f 278787 278777 2026-08-29T22:16:19Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Estimationes Haicuum Latinorum]] ad [[Existimationes Haicuum Latinorum]] 278777 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Existimationes Haicuum Latinorum |Scriptor=Accius Watanabe |Annus=1999 |Editio=Retiarius n° 2.1a, 1999 |Fons=[http://mcl.as.uky.edu/tabacum-et-diabolus mcl.as.uky.edu] }} Existimatio librorum: Harundine. Haicu dum Ludo: Een bloemlezing van Latijnse haiku's. Leuven: Aulos, 1998. Genovefa Imme. Haikai Quotidiens: Haicua Cottidiana. Mazet St Voy: Editions Tarmaye, 1998. Scripsit Accius WATANABEUS Mihi quidem natione Iaponi qui cultum nostrum civilem nonnullius momenti esse existimem maximo gaudio est suscepisse hos duos libros, quibus carmina quamvis numeris Iaponicis tamen Latine conscripta continentur, recensendos. Prius autem quam ipsos libros tractem, liceat mihi pauca de linguis cultuque civili, quae ad rem attineant, disserere. Nam quando fere cumque de pronuntiatione Latina cogito, mihi solet linguae Iaponicae Latinaeque similitudo occurrere; mirabile enim est quam similem in modum sonent. Pronuntiatione enim utentes Latina classicae aetatis, quae et "historice restaurata" dicitur, proferimus vocales simplices quinque, videlicet a, e, i, o, u; quibus et nos Iapones utimur. Quas necnon vocales nos producimus et corripimus, sicut in sermone Latino. Sunt etiam quinque diphthongi Latinae , ae, au, ei, eu, oe; quae eaedem et apud nos sunt. Latina autem dipthongus ae, ut philologis glossologisque iam satis notum est, etiam classica aetate extra quidem urbem Romam nonnumquam proferri solebat sicut e, praesertim ab hominibus rudibus litterarumque expertibus.<ref>E.g. Sidney-Allen, W. Vox Latina. Cambridge: University Press, 1965, p. 60.</ref> Quod minus notum est et multis admiratione dignum fortasse videbitur, et Iapones his ipsis diebus, quando ae sive ai dicere oportet, tamen saepe e proferunt; ut exempli gratia particulam nai, quae Iaponice significat non est, et pueri et ii quibus mos sit neglegenter loqui, proferant tamquam ne. Similitudo quaedam inest et consonantibus. Nam sicut Latini abhorrebant a serie consonantium sine intervallis temere composita, ita nos; puto antiqui Romani si sermonem Russicum audivissent, consonantes nulla vocali intercedente una collocatas illis tam magnam admirationem quam nobis iniecturas fuisse. Quo fit, ut et Latina et Iaponica enuntiata in syllabas dividi possint, quarum unaquaeque vocalem unam dyphthongumve contineat et plerumque incipiat a consonante, in consonantem aliquando desinat. Cum igitur sermo Iaponicus quod ad pronuntiationem attineat non multum ab illo antiquo sermone Latino distet, cumque iam his novissimis decenniis cultus noster civilis apud nationes occidentales innotuerit (praecipue quidem, ut opinor, propter vim oeconomicam Iaponum - nam multarum adhuc gentium cultus civiles, artes, litterae digna quidem sunt quae et ab alienigenis colantur, tamen propter minorem politicam pecuniariamve potentiam iacent in obscuritate ac negleguntur) non mirum est neque absonum videtur, quod et haicua,<ref>Haicu haicus neutri generis, sicut genu genus. Cfr. existimationem libri Genevefae ab Anna Elissa Radke conscriptam in pp. 457-458 Vocis Latinae Tomi 34 Fasciculi 133.</ref> brevissima carmina gentis Iaponicae propria, Latine conscribuntur ac cantantur. Prius autem quam haicua Latine scripta tracto, de haicu ipso, de eius forma atque historia, quippe quae litterarum classicarum cultoribus verisimiliter minus sint nota, breviter dicendum est. Unumquodque haicu continet tres versus, quorum primus quinque syllabis, secundus septem et tertius iterum quinque constat. Bashonis, exempli gratia, poetae septimi decimi saeculi, notissimum haicu ita scriptum est: <blockquote> Furu ike ya kawazu tobikomu mizu no oto </blockquote> Quod Latine est, ut in florilegio quod inscribitur Haicu dum Ludo invenitur, <blockquote> O vetus stagnum! Rana de ripa salit ac sonant aquae. (XLVI - Basho - R.C.) </blockquote> Cum autem quinque syllabae et deinde septem Iaponice enuntiantur rhythmus quidam efficitur qui, sicut hexameter heroicus apud Graecos, ingenio linguae bene et perpulchre convenire videtur. Qui rhythmus etiam in opere cui titulus est Kojiki, quod quidem apud Iapones antiquissimum esse putatur quodque circa octavum saeculum post Christum natum litteris mandatum est, nonnumquam deprehenditur. Inde a diluculo, ut ita dicam, litterarum Iaponicarum exstat genus carminum nomine Tanka, quorum carminum singula quinis versibus constant. Nam primus versus habet syllabas quinque, secundus septem, tertius quinque, deinde et quartus et quintus septenas. Quod genus poeticum eo genere quod Haicu nuncupatur et antiquius et elegantius habetur; nam etiam his diebus imperator Iaponum, cuius progenies traditur ante circiter duo millia sescentos annos a dis esse orta, et familiares eius solent huiusmodi carmina pangere et publici iuris facere. Cum autem iam permultos annos genus Tanka apud Iapones celebraretur, saeculo fortasse sexto et decimo, ut quidam putant, homines primum coeperunt nonnumquam, carmina remissiorem in modum componere cupientes, tres tantum versus pangere et reliquos duo missos facere, ut schema quod est haicus proprium efficeretur. Quod carminis genus et sermonis Latini cultores iam nonnulli coluerunt exemplaque artis ediderunt. Nam Henrici Reinhardt Germani florilegia haicuum Latinorum exstant, necnon per periodica Latina eius aliorumque huiusmodi carmina divulgata sunt.<ref>E.g. Radke, A.E. "Carmina, quae HAIKU more facta sunt. In hortum amoris," Vox Latina 29(1993), 389; Reinhardt, H. "Altera series haicuum," Hermes Americanus 2(1984), 87-89; Idem, R. Chlada ed. Angulus haicuum. Neue Dreizeiler in japanischer Art und lateinischer Sprache. (Fulda, 1993); Sacre, D, "Haicua Latina," Rumor Varius 118(1997) 33. Ut plures titulos florilegiorum librorum commentationumque de haicubus Latinis conscriptarum invenias, vide bibliographiam ad finem libri c.t. Haicu dum ludo positam.</ref> Hoc etiam ipso anno 1998 prodierunt duo quae hic recensenda suscepi florilegia Latinorum haicuum. Florilegio autem cui nomen Haicu dum ludo conficiendo contulerunt operam discipuli, ludimagistri, professores Flandri numero novem, quorum notissimus linguae quidem Latinae cultoribus verisimiliter est D. Sacre. Titulus autem depromptus est, ut videtur, ex hoc haicu: <blockquote> Haicu dum ludo obrutus negotiis repuerasco. - (LXXVI, D.S.) </blockquote> quo quidem carmine natura florilegii ipsius bene exprimitur, cum carmina tam brevia simpliciaque quam sunt haicua non tanto labore indigeant quam series hexametrorum; homo officio deposito dum ludit ac repuerascit facile, modo si satis ei poetici ingenii sit, huiusmodi versus meditatus fuerit. In hoc autem florilegio verbis Latinis vel paululum inusitatioribus et difficilioribus suppositae sunt adnotationes breves Nederlandice quidem conscriptae, quas tamen, cum lingua Nederlandica Anglicae Germanicaeque simillima sit, plerique lectores etiam alienigenae facile intellegent. Res de quibus Iapones cummaxime solent haicua conscribere ad rerum naturam attinent, praecipue quidem arbores, plantas, animalia, tempestates. De quibus rebus plurima insunt in florilegio carmina. Ut pauca exempla afferam, quae sequuntur mihi quidem maxime placent ingenioque haicuum accommodata videntur. Hoc carmine describitur solis occasus, quem semper homini cuiuslibet gentis sensum mysticum et prope divinum afferre opinor: <blockquote> Sol vespertinus rutilanti nitore terram relinquit. (I. Ramona Janssens - Har.) </blockquote> Altero autem carmine sol tegmine nebularum subobscurus bene exprimitur: <blockquote> Iners nebula, sol velut luna vagus arbores inter. (IV. L.V.) </blockquote> Neque animalia negleguntur, nam de pullo aliquo pulchro et amabili fit quod sequitur haicu: <blockquote> Nidulus tepet: pipilat avicula os et apparet. (XXVII - D.S.) </blockquote> Exemplo, quod nunc afferam, cattae caute ut mos animalis est procedentis imago verbis bene confingitur: <blockquote> Adrepit feles nigra, praecedentibus oculis glaucis. (XI. M.S. - A.W.) </blockquote> Quod hi poetae Flandri ingenium haicuum tam bene etiam sermone Latino exprimunt fortasse nihil mirum est, cum etiam haicua ab Iaponibus conscripta in manus sumpserint et in Latinum sermonem verterint. Versionem illius Bashonis carminis iam supra citavi; praeter hanc inveniuntur tres versiones, quarum numeri sunt IV, XVII, LXXXVII. At cum florilegium hoc conscriptum sit non solum ut genus haicuale<ref>Haicualis haicualis haicuale, quod adiectivum cum necessarium videretur ipse confinxi e nomine quod est haicu haicus, de quo vide supra notam 2. Cfr. genualia genualium ex genu genus, et manualis manualis manuale ex manus manus.</ref> coleretur sed et sermo Latinus, res tractantur et e classicis, id est Latinis et Graecis, operibus depromptae. Catulli enim notissimos illos versus, qui sunt: <blockquote> .....velut prati ultimi flos, praetereunte postquam tactus aratro est. (Catull. 11, 22-24) </blockquote> duo poetae suis verbis in numeros haicuales converterunt: <blockquote> Ultimi prati flos decidit ilico tactus aratro (XXI - D.S.) </blockquote> <blockquote> Ultimi prati flos tangitur aratro praetereunti (XXII - H.B.) </blockquote> Necnon in haicu XII versus Sapphonis et in sermonem Latinum et in metrum haicuale conversi sunt. Florilegium contra quod inscribitur Haicua Cottidiana opera solius Genovefae Imme continet, quo fit ut lectores mirabile ingenium artemque poetriae, quae iam saepius pro versibus venustis Latinisque praemia tulit, in haicubus sollertissime perpolitis intueri possint atque admirari. Haicua florilegio insunt numero 365, cum poeta, ut ipsa ait, imaginem Nini viri sui vita quidem defuncti quem tamen perseveranter memoriterque amare pergit animo cottidie versans atque eum quasi alloquens, diebus singulis singula panxerit haicua. Quod colligere atque intellegere licet et a praefatione, quam auctrix praefixit Latine et Francogallice, et ab ipsis aliquot haicubus, qualia sunt haec duo: <blockquote> Lima perpolit aurum quod erit ei qui mortem transit. (III) </blockquote> <blockquote> Ut cottidie mihi dabas flosculum, do versiculos. (LV) </blockquote> Haicua enim Genovefae sunt munera viro oblata, quae vividum amorem per limen vitae mortisque transferant, ut ex eo quod sequitur haicu apparet: <blockquote> Quales columbae tales avolant versus amoriferi. (LXXX) </blockquote> Haicua autem conscribere voluit poetria potius quam carmina heroica elegiacave, quod sibi disciplinam, ut ait, imponendam constituisset, ut quae in animo haberet breviter exponeret neve versus effunderet nimis inflatos. Natura tamen poetriae, quae ut ipsa fatetur est romantica magisque occidentalis quam orientalis, nonnumquam fusius quam schema haicuale permittat se exprimere gestiens disciplinae repugnat, ut ex iis quae sequuntur haicubus licet colligere: <blockquote> Calix angustus unde fluctus amoris paene redundant (XXV) </blockquote> <blockquote> Verborum suco carmen impletum breve amor(e) explodat! (XXXVIII) </blockquote> Aliquotiens poetria concitatione animi turbata vehementius canit, quam, ut mihi quidem videtur, ingenio haicuum conveniat. Tales enim versus, quales sunt: <blockquote> Cordi furenti clavum figit acutum cottidie mors. (X) </blockquote> vel etiam: <blockquote> Si "amor" lego, ut in ecstasi fleo et venis in me. (CCCXI) </blockquote> Iapon auctor haicuum vix ex ore emittere ausit. Poetriam tamen Francogallicam remque tam gravem magnique momenti ita canentem aequus lector non modo non culpandam sed laude dignam putaverit. Necnon quod sequitur haicu brevissimum simulque sensus plenissimum poetriam iam haicus pangendi sollertem arguere videtur: <blockquote> Fascia, stola festiva, lentus terror, iasminum, stela (CCCXV) </blockquote> quod quidem carmen matrimonium poetriae inceptum feliciter infeliciterque immitibus fatis in finem adductum describere videtur. Neque desunt carmina quibus res quae in haicubus solent memorantur, quorum aliquot libenter exscribo atque commemoro. Descriptio etenim anni temporum Iaponibus maxime placet et in haicubus nostris saepissime invenitur, quod neque Genovefa nescire videtur, cum canat: <blockquote> Iter, quo rubet foliorum rubigo, fugit autumnus. (CCXCV) </blockquote> Et alia sunt huiusmodi carmina, in quibus tamen non modo tempus anni venuste descriptum sed etiam poetriam in coemeterio quodam, iuxta viri monumentum, ut veri simile est, commorantem deprehendimus: <blockquote> Canunt cypressi dum turtures gemiscunt sed marmor silet. (XV) </blockquote> <blockquote> Inter cypressos zephyrus precem canit pro iacentibus (CCXXV) </blockquote> Qui autem amorem erga virum poetriae vehementem tenacemque maxime admiretur hoc quod sequitur quodque in fine florilegio collocatur haicu maxime delectabitur: <blockquote> Abiit carrus. Permanet ebriata feno semita. (CCCLXV) </blockquote> Respondent enim versus versibus eis quos vir Ninus aliquando hoc modo cecinit: <blockquote> Itinera fragrantis vitae - Memorandum Carrus longe praeteriit herbis onustus et etiam redolet haec silvestris via; fac tu quoque sicut fragrans illud fenum: linque gratas memorias, anima mea! </blockquote> verba verbis preci precem ita in amantibus respondentia intuens quis tam durus sit quin ex imo corde commoveatur. Itaque quod reliquum est haec duo florilegia haicuum, quae patrimonia diversarum nationum coniungunt vereque internationalia sunt, et linguae Latinae cultoribus et eis, qui nullum artis poeticae genus a se alienum putent, vehementer commendo. {{rule|8em}} Adnotationes: <references/> cathxex0z8dntio24f8v9qr135p7k8f 278816 278787 2026-08-30T08:29:30Z SZC 03 22335 278816 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Existimationes Haicuum Latinorum |Scriptor=Accius Watanabe |Annus=1999 |Editio=Retiarius n° 2.1a, 1999 |Fons=[https://mcl.as.uky.edu/ma-cla-haicua mcl.as.uky.edu] }} Existimatio librorum: Harundine. Haicu dum Ludo: Een bloemlezing van Latijnse haiku's. Leuven: Aulos, 1998. Genovefa Imme. Haikai Quotidiens: Haicua Cottidiana. Mazet St Voy: Editions Tarmaye, 1998. Scripsit Accius WATANABEUS Mihi quidem natione Iaponi qui cultum nostrum civilem nonnullius momenti esse existimem maximo gaudio est suscepisse hos duos libros, quibus carmina quamvis numeris Iaponicis tamen Latine conscripta continentur, recensendos. Prius autem quam ipsos libros tractem, liceat mihi pauca de linguis cultuque civili, quae ad rem attineant, disserere. Nam quando fere cumque de pronuntiatione Latina cogito, mihi solet linguae Iaponicae Latinaeque similitudo occurrere; mirabile enim est quam similem in modum sonent. Pronuntiatione enim utentes Latina classicae aetatis, quae et "historice restaurata" dicitur, proferimus vocales simplices quinque, videlicet a, e, i, o, u; quibus et nos Iapones utimur. Quas necnon vocales nos producimus et corripimus, sicut in sermone Latino. Sunt etiam quinque diphthongi Latinae , ae, au, ei, eu, oe; quae eaedem et apud nos sunt. Latina autem dipthongus ae, ut philologis glossologisque iam satis notum est, etiam classica aetate extra quidem urbem Romam nonnumquam proferri solebat sicut e, praesertim ab hominibus rudibus litterarumque expertibus.<ref>E.g. Sidney-Allen, W. Vox Latina. Cambridge: University Press, 1965, p. 60.</ref> Quod minus notum est et multis admiratione dignum fortasse videbitur, et Iapones his ipsis diebus, quando ae sive ai dicere oportet, tamen saepe e proferunt; ut exempli gratia particulam nai, quae Iaponice significat non est, et pueri et ii quibus mos sit neglegenter loqui, proferant tamquam ne. Similitudo quaedam inest et consonantibus. Nam sicut Latini abhorrebant a serie consonantium sine intervallis temere composita, ita nos; puto antiqui Romani si sermonem Russicum audivissent, consonantes nulla vocali intercedente una collocatas illis tam magnam admirationem quam nobis iniecturas fuisse. Quo fit, ut et Latina et Iaponica enuntiata in syllabas dividi possint, quarum unaquaeque vocalem unam dyphthongumve contineat et plerumque incipiat a consonante, in consonantem aliquando desinat. Cum igitur sermo Iaponicus quod ad pronuntiationem attineat non multum ab illo antiquo sermone Latino distet, cumque iam his novissimis decenniis cultus noster civilis apud nationes occidentales innotuerit (praecipue quidem, ut opinor, propter vim oeconomicam Iaponum - nam multarum adhuc gentium cultus civiles, artes, litterae digna quidem sunt quae et ab alienigenis colantur, tamen propter minorem politicam pecuniariamve potentiam iacent in obscuritate ac negleguntur) non mirum est neque absonum videtur, quod et haicua,<ref>Haicu haicus neutri generis, sicut genu genus. Cfr. existimationem libri Genevefae ab Anna Elissa Radke conscriptam in pp. 457-458 Vocis Latinae Tomi 34 Fasciculi 133.</ref> brevissima carmina gentis Iaponicae propria, Latine conscribuntur ac cantantur. Prius autem quam haicua Latine scripta tracto, de haicu ipso, de eius forma atque historia, quippe quae litterarum classicarum cultoribus verisimiliter minus sint nota, breviter dicendum est. Unumquodque haicu continet tres versus, quorum primus quinque syllabis, secundus septem et tertius iterum quinque constat. Bashonis, exempli gratia, poetae septimi decimi saeculi, notissimum haicu ita scriptum est: <blockquote> Furu ike ya kawazu tobikomu mizu no oto </blockquote> Quod Latine est, ut in florilegio quod inscribitur Haicu dum Ludo invenitur, <blockquote> O vetus stagnum! Rana de ripa salit ac sonant aquae. (XLVI - Basho - R.C.) </blockquote> Cum autem quinque syllabae et deinde septem Iaponice enuntiantur rhythmus quidam efficitur qui, sicut hexameter heroicus apud Graecos, ingenio linguae bene et perpulchre convenire videtur. Qui rhythmus etiam in opere cui titulus est Kojiki, quod quidem apud Iapones antiquissimum esse putatur quodque circa octavum saeculum post Christum natum litteris mandatum est, nonnumquam deprehenditur. Inde a diluculo, ut ita dicam, litterarum Iaponicarum exstat genus carminum nomine Tanka, quorum carminum singula quinis versibus constant. Nam primus versus habet syllabas quinque, secundus septem, tertius quinque, deinde et quartus et quintus septenas. Quod genus poeticum eo genere quod Haicu nuncupatur et antiquius et elegantius habetur; nam etiam his diebus imperator Iaponum, cuius progenies traditur ante circiter duo millia sescentos annos a dis esse orta, et familiares eius solent huiusmodi carmina pangere et publici iuris facere. Cum autem iam permultos annos genus Tanka apud Iapones celebraretur, saeculo fortasse sexto et decimo, ut quidam putant, homines primum coeperunt nonnumquam, carmina remissiorem in modum componere cupientes, tres tantum versus pangere et reliquos duo missos facere, ut schema quod est haicus proprium efficeretur. Quod carminis genus et sermonis Latini cultores iam nonnulli coluerunt exemplaque artis ediderunt. Nam Henrici Reinhardt Germani florilegia haicuum Latinorum exstant, necnon per periodica Latina eius aliorumque huiusmodi carmina divulgata sunt.<ref>E.g. Radke, A.E. "Carmina, quae HAIKU more facta sunt. In hortum amoris," Vox Latina 29(1993), 389; Reinhardt, H. "Altera series haicuum," Hermes Americanus 2(1984), 87-89; Idem, R. Chlada ed. Angulus haicuum. Neue Dreizeiler in japanischer Art und lateinischer Sprache. (Fulda, 1993); Sacre, D, "Haicua Latina," Rumor Varius 118(1997) 33. Ut plures titulos florilegiorum librorum commentationumque de haicubus Latinis conscriptarum invenias, vide bibliographiam ad finem libri c.t. Haicu dum ludo positam.</ref> Hoc etiam ipso anno 1998 prodierunt duo quae hic recensenda suscepi florilegia Latinorum haicuum. Florilegio autem cui nomen Haicu dum ludo conficiendo contulerunt operam discipuli, ludimagistri, professores Flandri numero novem, quorum notissimus linguae quidem Latinae cultoribus verisimiliter est D. Sacre. Titulus autem depromptus est, ut videtur, ex hoc haicu: <blockquote> Haicu dum ludo obrutus negotiis repuerasco. - (LXXVI, D.S.) </blockquote> quo quidem carmine natura florilegii ipsius bene exprimitur, cum carmina tam brevia simpliciaque quam sunt haicua non tanto labore indigeant quam series hexametrorum; homo officio deposito dum ludit ac repuerascit facile, modo si satis ei poetici ingenii sit, huiusmodi versus meditatus fuerit. In hoc autem florilegio verbis Latinis vel paululum inusitatioribus et difficilioribus suppositae sunt adnotationes breves Nederlandice quidem conscriptae, quas tamen, cum lingua Nederlandica Anglicae Germanicaeque simillima sit, plerique lectores etiam alienigenae facile intellegent. Res de quibus Iapones cummaxime solent haicua conscribere ad rerum naturam attinent, praecipue quidem arbores, plantas, animalia, tempestates. De quibus rebus plurima insunt in florilegio carmina. Ut pauca exempla afferam, quae sequuntur mihi quidem maxime placent ingenioque haicuum accommodata videntur. Hoc carmine describitur solis occasus, quem semper homini cuiuslibet gentis sensum mysticum et prope divinum afferre opinor: <blockquote> Sol vespertinus rutilanti nitore terram relinquit. (I. Ramona Janssens - Har.) </blockquote> Altero autem carmine sol tegmine nebularum subobscurus bene exprimitur: <blockquote> Iners nebula, sol velut luna vagus arbores inter. (IV. L.V.) </blockquote> Neque animalia negleguntur, nam de pullo aliquo pulchro et amabili fit quod sequitur haicu: <blockquote> Nidulus tepet: pipilat avicula os et apparet. (XXVII - D.S.) </blockquote> Exemplo, quod nunc afferam, cattae caute ut mos animalis est procedentis imago verbis bene confingitur: <blockquote> Adrepit feles nigra, praecedentibus oculis glaucis. (XI. M.S. - A.W.) </blockquote> Quod hi poetae Flandri ingenium haicuum tam bene etiam sermone Latino exprimunt fortasse nihil mirum est, cum etiam haicua ab Iaponibus conscripta in manus sumpserint et in Latinum sermonem verterint. Versionem illius Bashonis carminis iam supra citavi; praeter hanc inveniuntur tres versiones, quarum numeri sunt IV, XVII, LXXXVII. At cum florilegium hoc conscriptum sit non solum ut genus haicuale<ref>Haicualis haicualis haicuale, quod adiectivum cum necessarium videretur ipse confinxi e nomine quod est haicu haicus, de quo vide supra notam 2. Cfr. genualia genualium ex genu genus, et manualis manualis manuale ex manus manus.</ref> coleretur sed et sermo Latinus, res tractantur et e classicis, id est Latinis et Graecis, operibus depromptae. Catulli enim notissimos illos versus, qui sunt: <blockquote> .....velut prati ultimi flos, praetereunte postquam tactus aratro est. (Catull. 11, 22-24) </blockquote> duo poetae suis verbis in numeros haicuales converterunt: <blockquote> Ultimi prati flos decidit ilico tactus aratro (XXI - D.S.) </blockquote> <blockquote> Ultimi prati flos tangitur aratro praetereunti (XXII - H.B.) </blockquote> Necnon in haicu XII versus Sapphonis et in sermonem Latinum et in metrum haicuale conversi sunt. Florilegium contra quod inscribitur Haicua Cottidiana opera solius Genovefae Imme continet, quo fit ut lectores mirabile ingenium artemque poetriae, quae iam saepius pro versibus venustis Latinisque praemia tulit, in haicubus sollertissime perpolitis intueri possint atque admirari. Haicua florilegio insunt numero 365, cum poeta, ut ipsa ait, imaginem Nini viri sui vita quidem defuncti quem tamen perseveranter memoriterque amare pergit animo cottidie versans atque eum quasi alloquens, diebus singulis singula panxerit haicua. Quod colligere atque intellegere licet et a praefatione, quam auctrix praefixit Latine et Francogallice, et ab ipsis aliquot haicubus, qualia sunt haec duo: <blockquote> Lima perpolit aurum quod erit ei qui mortem transit. (III) </blockquote> <blockquote> Ut cottidie mihi dabas flosculum, do versiculos. (LV) </blockquote> Haicua enim Genovefae sunt munera viro oblata, quae vividum amorem per limen vitae mortisque transferant, ut ex eo quod sequitur haicu apparet: <blockquote> Quales columbae tales avolant versus amoriferi. (LXXX) </blockquote> Haicua autem conscribere voluit poetria potius quam carmina heroica elegiacave, quod sibi disciplinam, ut ait, imponendam constituisset, ut quae in animo haberet breviter exponeret neve versus effunderet nimis inflatos. Natura tamen poetriae, quae ut ipsa fatetur est romantica magisque occidentalis quam orientalis, nonnumquam fusius quam schema haicuale permittat se exprimere gestiens disciplinae repugnat, ut ex iis quae sequuntur haicubus licet colligere: <blockquote> Calix angustus unde fluctus amoris paene redundant (XXV) </blockquote> <blockquote> Verborum suco carmen impletum breve amor(e) explodat! (XXXVIII) </blockquote> Aliquotiens poetria concitatione animi turbata vehementius canit, quam, ut mihi quidem videtur, ingenio haicuum conveniat. Tales enim versus, quales sunt: <blockquote> Cordi furenti clavum figit acutum cottidie mors. (X) </blockquote> vel etiam: <blockquote> Si "amor" lego, ut in ecstasi fleo et venis in me. (CCCXI) </blockquote> Iapon auctor haicuum vix ex ore emittere ausit. Poetriam tamen Francogallicam remque tam gravem magnique momenti ita canentem aequus lector non modo non culpandam sed laude dignam putaverit. Necnon quod sequitur haicu brevissimum simulque sensus plenissimum poetriam iam haicus pangendi sollertem arguere videtur: <blockquote> Fascia, stola festiva, lentus terror, iasminum, stela (CCCXV) </blockquote> quod quidem carmen matrimonium poetriae inceptum feliciter infeliciterque immitibus fatis in finem adductum describere videtur. Neque desunt carmina quibus res quae in haicubus solent memorantur, quorum aliquot libenter exscribo atque commemoro. Descriptio etenim anni temporum Iaponibus maxime placet et in haicubus nostris saepissime invenitur, quod neque Genovefa nescire videtur, cum canat: <blockquote> Iter, quo rubet foliorum rubigo, fugit autumnus. (CCXCV) </blockquote> Et alia sunt huiusmodi carmina, in quibus tamen non modo tempus anni venuste descriptum sed etiam poetriam in coemeterio quodam, iuxta viri monumentum, ut veri simile est, commorantem deprehendimus: <blockquote> Canunt cypressi dum turtures gemiscunt sed marmor silet. (XV) </blockquote> <blockquote> Inter cypressos zephyrus precem canit pro iacentibus (CCXXV) </blockquote> Qui autem amorem erga virum poetriae vehementem tenacemque maxime admiretur hoc quod sequitur quodque in fine florilegio collocatur haicu maxime delectabitur: <blockquote> Abiit carrus. Permanet ebriata feno semita. (CCCLXV) </blockquote> Respondent enim versus versibus eis quos vir Ninus aliquando hoc modo cecinit: <blockquote> Itinera fragrantis vitae - Memorandum Carrus longe praeteriit herbis onustus et etiam redolet haec silvestris via; fac tu quoque sicut fragrans illud fenum: linque gratas memorias, anima mea! </blockquote> verba verbis preci precem ita in amantibus respondentia intuens quis tam durus sit quin ex imo corde commoveatur. Itaque quod reliquum est haec duo florilegia haicuum, quae patrimonia diversarum nationum coniungunt vereque internationalia sunt, et linguae Latinae cultoribus et eis, qui nullum artis poeticae genus a se alienum putent, vehementer commendo. {{rule|8em}} Adnotationes: <references/> oih50dx8nhhpjxulu0rz4wnsdjcobff 102 85551 278778 2026-08-29T19:09:02Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Scriptor|Natio=Iaponia}} == Opera == * [[Tabacum et Diabolus]]' 278778 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia}} == Opera == * [[Tabacum et Diabolus]] 8nfo0l4bir15jv3ueik3ghwhf2p7bsu 278780 278778 2026-08-29T19:11:33Z SZC 03 22335 278780 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Akutagawa, Riunosuke}} == Opera == * [[Tabacum et Diabolus]] fa8e28qg3y34zahl5mzgijwyfai2iui 14 85552 278779 2026-08-29T19:11:13Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Riunosuke Akutagawa}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Akutagawa, Riunosuke ]]' 278779 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Riunosuke Akutagawa}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Akutagawa, Riunosuke ]] sygf2aeoeawjvg09cim1jx7iq6e40rd 14 85553 278786 2026-08-29T19:59:50Z JimKillock 19003 Paginam instituit, scribens 'Vide: [[Scriptor:W. L. Paine]]' 278786 wikitext text/x-wiki Vide: [[Scriptor:W. L. Paine]] 32pq6docr9wgx308nlm54gi45d48w19 0 85554 278788 2026-08-29T22:16:19Z SZC 03 22335 SZC 03 movit paginam [[Estimationes Haicuum Latinorum]] ad [[Existimationes Haicuum Latinorum]] 278788 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Existimationes Haicuum Latinorum]] ljjskrlow3ujqwn7wp19vdqolybxwa6 0 85555 278789 2026-08-29T22:29:14Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Titulus |OperaeTitulus=Philogelotos |SubTitulus=specimina facetiarum Hieroclis et Philagrii grammatici |Annus=saeculo IX p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=2000 |Editio=Retiarius n° 3.1a, 2000 |Fons=[https://mcl.as.uky.edu/ma-cla-philogelotos mcl.as.uky.edu] }} '''Philogelotos''' SPECIMINA FACETIARUM HIEROCLIS ET PHILAGRII GRAMMATICI ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio Watanabeo...' 278789 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Philogelotos |SubTitulus=specimina facetiarum Hieroclis et Philagrii grammatici |Annus=saeculo IX p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=2000 |Editio=Retiarius n° 3.1a, 2000 |Fons=[https://mcl.as.uky.edu/ma-cla-philogelotos mcl.as.uky.edu] }} '''Philogelotos''' SPECIMINA FACETIARUM HIEROCLIS ET PHILAGRII GRAMMATICI ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio Watanabeo Lectori Benevolo Accius Watanabeus Salutem. En infra facetias habes nonnullas sermone Graeco traditas, et a me in commune vinculum nostrum id est linguam Latinam conversas. Quaeret quispiam, cur facetias Latinas denuo edere ausus sim, cum tot iam, neque ab indoctis hominibus exstarent conscriptae; causa imprimis erat, non ut ingenium proprium, quod scio nullum esse, iactarem, sed ut aliquid antiqui saporis nonnullo tamen sale conditum compararem. Hieroclis enim quae dicitur et Philagrii farrago facetiarum fere unica est qua donare nos antiquitas quivit. Nonnulli quidem auctores antiqui, sicut Plautus in Persa, nos docent facetiarum libros Romanis Graecisve haud incognitos fuisse, quos tamen omnes longum tempus delevit, cum procul dubio eis quos penes esset scriptura non tam digni viderentur, ad quos tradendos pretiosae membranae adhiberentur. Philogelos autem hic qui inscribitur a philologis, cum sermone operis tum rebus fretis quarum mentio inibi fit, putatur aetate Romana exeunte, ante tamen initium Byzantini aevi, conscriptus esse. De auctoribus alias nihil cognitum est, quamvis sint qui Hieroclem eundem fuisse autument atque philosophum Alexandrinum eiusdem nominis qui saeculo quinto P.C.N. floruit. Opus servatur in codicibus compluribus manu scriptis, quorum vetustissimus saeculo decimo tribuitur. Andreas Thierfelder, qui novissime Philogelotem edendum curavit, ex variis codicibus facetias numero conquisivit ducentas sexaginta quinque. Ego autem, tum ob ius auctoris tuendum, cum ut metaphrasin huius anni Retiario inserere possem, eas tantum in Latinum vertere decrevi, quae in vetere editione Parisiensi (quam quis composuerit, nescio; in frontispicio tantum dicitur "apo M. tu Chiu," id est a M. Chio) reperiuntur numero XXIX. Quod reliquum est, "lector animum intende; laetaberis." Vale. {{rule|8em}} Textus et versiones Philogelotos: Baldwin, Barry trans. The Philogelos or Laughter-Lover. Amstelodami 1983. M. Chiensis ed. et trans. HIEROCLEUS PHILOSOPHU ASTIA. Parisiis 1812. Mulakes, Nikos ed. et trans. TA ASTIA TES ARCHAEAS HELLADAS. Athenis 1994. Thierfelder, Andreas ed. et trans. Philogelos der Lachfreund. Monaci 1968. Insuper nonnihil dicitur super Philogelote in: Der kleine Pauly. Stuttgardiae 1970. Sub lemmate "Philogelos." {{regula}} 1. Scholasticus natare tentans paene suffocatus est. Iuravit igitur se non aquam tacturum nisi primum natare didicisset. 2. Scholasticum vendentem equum quidam rogavit num semel dentes deiecisset.&ensp;Illo autem dicente bis deiecisse, "quo modo scis?" inquit. Ait ille contra, "Semel me deiecit et patrem meum." 3. Scholasticus amico obviam factus dixit, "Per somnum te vidi et salutavi." Hic autem, "Ignosce mihi, quod non animadverti." 4. Scholasticus cum aegrum viseret de valetudine eum rogavit.&ensp;Qui non valuit respondere. Ille igitur his dictis aegrum increpavit: "Spero et me aegrotaturum esse, et tibi visenti nihil responsurum." 5. Scholasticus equum vendebat.&ensp;Cum autem venisset aliquis et inspiceret maxillam, dixit, "Quid dentes eius intueris? Vide quo modo rodat et ambulet." 6. Scholasticus medico obviam factus&ensp;"Mihi ignosce," inquit, "et noli me vituperare, quod non aegrotaverim." 7. Scholasticus, cum vellet prehendere murem, qui assidue libros suos roderet, carnem immordens ex adverso sedit. 8. Scholasticus, cum vellet equum suum docere ne multum comesset, alimenta non adposuit.&ensp;Equo igitur fame mortuo, dixit: "Magnam iacturam feci; nam cum didicit nihil comesse, tunc mortuus est." 9. Scholasticus, cum domum venderet, ex ea lapidem in exemplum circumferebat. 10. Scholasticus, cum vellet scire, num sibi dormire deceret, oculis clausis intuebatur speculum. 11. Scholasticus, cum domum emisset, e fenestra procumbens praetereuntes rogabat, num domus sibi deceret. 12. Scholasticus, cum per somnum vidisset se clavum calcasse, pedem ut videbatur dolentem fascia ligavit. Alter autem, cum causam didicisset, dixit "Quare igitur soles discalceatus dormire?" 13. Scholasticus medico obviam factus se inter parietes abdidit.&ensp;Cum autem causam rogaret aliquis, dixit: "Iam multum tempus est ex quo aegrotavi, et erubesco in conspectum medici ire." 14. Scholastico mercator dixit "agrum tuum flumen abripuit". Ille contra, "et quid vis ut dicam?" 15. Scholasticus, cum vinum haberet eximium, dolium signavit. Cum autem servus dolium infra pertudisset et vinum subriperet, miratus est, quod sigillo salvo vinum minueretur.&ensp;Alter dixit, "vide ne infra sit ablatum." Ille autem, "stultissime," inquit, "non inferior sed superior pars deest." 16. Scholasticus, cum passeres super arborem sedentes conspexisset, clam subivit et explicato sinu arborem quassavit passeres illos excepturus. 17. Scholasticus in proprium agrum exivit et petivit ex puteo illic sito aquam bibere, si bona esset.&ensp;Et cum dicerent esse bonam – nam et parentes eius ex eo bibisse; "Atqui quantas," inquit, "cervices habuerunt, ut ex tanta altitudine bibere quirent!" 18. Scholasticus scholastico obviam factus dixit, "didici te mortuum esse."&ensp;Et ille, "Sed vides me adhuc," inquit, "vivum." Et scholasticus, "Nihilominus qui mihi nuntium attulit multo te veracior est." 19. Scholasticus, cum didicisset corvum ultra ducentos annos vivere, emptum corvum aluit in experientiam. 20. Scholasticus, per tempestatem naufragio instante, et unoquoque convectorum armarium amplectente ut servaretur, ille unam ex anchoris amplexus est. 21. Unus e geminis fratribus mortem obiit. Scholasticus igitur, cum superstiti occurrisset, rogavit; "Tune mortuus es, an frater tuus?" 22. Scholasticus, cum naufragium passurus esset, tabellas poposcit, ut testamentum scriberet. Cum autem videret domesticos periculo tristes, dixit; "Nolite contristari; nam manumitto vos." 23. Scholasticus, cum flumen transire vellet, in navigium conscendit in equo sedens.&ensp;Cum autem quidam causam quaereret, dixit se festinare. 24. Scholasticus, cum sumptibus egeret, libros suos vendebat; et dum scribit ad patrem dixit: "Gratulare nobis, pater; nam iam nos libri alunt." 25. Scholastici puerulus mortuus est.&ensp;Cum autem multitudinem hominum confluentem videret, dixit:&ensp;"Erubesco in tantam turbam parvum puerulum efferre." 26. Scholastici filius, cum a patre in bellum emitteretur, pollicitus est se unum ex hostibus caput allaturum. Ille autem dixit: "Precor ut te etiam sine capite venientem, modo salvum, conspiciam, et gaudeam." 27. Scholastico amicus scripsit in Graecia versanti ut libros sibi emeret.&ensp;Ille autem, cum mandatum neglexisset, quando post spatium temporis cum amico congressus est, dixit: "illam epistolam, quam de libris mihi misisti, non accepi." 28.&ensp;Scholasticus et calvus et tonsor, una facientes iter, constituerunt singulis quaternas horas vigilandum. Prima igitur sors tonsori contigit.&ensp;Hic autem nequam homo scholasticum dormientem detondit, et horis exactis expergefecit. Ille autem, cum somnolentus caput scabisset et comperisset glabrum, dixit: "Magnum nefas ille tonsor; nam per errorem pro me calvum expergefecit." 29. Piger pigro denarium debuit.&ensp;Ille autem dixit, "In sacculo meo involutus est; solve, tolle."&ensp;Hic vero, "abi," inquit, "absolvisti." iy8yukvqo6lqblzbn10n4qrb9ql13p7 278817 278789 2026-08-30T08:30:45Z SZC 03 22335 278817 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Philogelotos |SubTitulus=specimina facetiarum Hieroclis et Philagrii grammatici |Annus=saeculo IX p.Ch.n. |LinguaNativa=Graeca |Interpres=Accius Watanabe |AnnusInterpretationis=2000 |Editio=Retiarius n° 3.1a, 2000 |Fons=[https://mcl.as.uky.edu/ma-cla-philogelotos mcl.as.uky.edu] }} '''Philogelotos''' SPECIMINA FACETIARUM HIEROCLIS ET PHILAGRII GRAMMATICI ex editione M. Chii Parisiensi anni 1812 in Latinum conversa ab Accio Watanabeo Lectori Benevolo Accius Watanabeus Salutem. En infra facetias habes nonnullas sermone Graeco traditas, et a me in commune vinculum nostrum id est linguam Latinam conversas. Quaeret quispiam, cur facetias Latinas denuo edere ausus sim, cum tot iam, neque ab indoctis hominibus exstarent conscriptae; causa imprimis erat, non ut ingenium proprium, quod scio nullum esse, iactarem, sed ut aliquid antiqui saporis nonnullo tamen sale conditum compararem. Hieroclis enim quae dicitur et Philagrii farrago facetiarum fere unica est qua donare nos antiquitas quivit. Nonnulli quidem auctores antiqui, sicut Plautus in Persa, nos docent facetiarum libros Romanis Graecisve haud incognitos fuisse, quos tamen omnes longum tempus delevit, cum procul dubio eis quos penes esset scriptura non tam digni viderentur, ad quos tradendos pretiosae membranae adhiberentur. Philogelos autem hic qui inscribitur a philologis, cum sermone operis tum rebus fretis quarum mentio inibi fit, putatur aetate Romana exeunte, ante tamen initium Byzantini aevi, conscriptus esse. De auctoribus alias nihil cognitum est, quamvis sint qui Hieroclem eundem fuisse autument atque philosophum Alexandrinum eiusdem nominis qui saeculo quinto P.C.N. floruit. Opus servatur in codicibus compluribus manu scriptis, quorum vetustissimus saeculo decimo tribuitur. Andreas Thierfelder, qui novissime Philogelotem edendum curavit, ex variis codicibus facetias numero conquisivit ducentas sexaginta quinque. Ego autem, tum ob ius auctoris tuendum, cum ut metaphrasin huius anni Retiario inserere possem, eas tantum in Latinum vertere decrevi, quae in vetere editione Parisiensi (quam quis composuerit, nescio; in frontispicio tantum dicitur "apo M. tu Chiu," id est a M. Chio) reperiuntur numero XXIX. Quod reliquum est, "lector animum intende; laetaberis." Vale. {{rule|8em}} Textus et versiones Philogelotos: * Baldwin, Barry trans. The Philogelos or Laughter-Lover. Amstelodami 1983. * M. Chiensis ed. et trans. HIEROCLEUS PHILOSOPHU ASTIA. Parisiis 1812. * Mulakes, Nikos ed. et trans. TA ASTIA TES ARCHAEAS HELLADAS. Athenis 1994. * Thierfelder, Andreas ed. et trans. Philogelos der Lachfreund. Monaci 1968. Insuper nonnihil dicitur super Philogelote in: * Der kleine Pauly. Stuttgardiae 1970. Sub lemmate "Philogelos." {{regula}} 1. Scholasticus natare tentans paene suffocatus est. Iuravit igitur se non aquam tacturum nisi primum natare didicisset. 2. Scholasticum vendentem equum quidam rogavit num semel dentes deiecisset.&ensp;Illo autem dicente bis deiecisse, "quo modo scis?" inquit. Ait ille contra, "Semel me deiecit et patrem meum." 3. Scholasticus amico obviam factus dixit, "Per somnum te vidi et salutavi." Hic autem, "Ignosce mihi, quod non animadverti." 4. Scholasticus cum aegrum viseret de valetudine eum rogavit.&ensp;Qui non valuit respondere. Ille igitur his dictis aegrum increpavit: "Spero et me aegrotaturum esse, et tibi visenti nihil responsurum." 5. Scholasticus equum vendebat.&ensp;Cum autem venisset aliquis et inspiceret maxillam, dixit, "Quid dentes eius intueris? Vide quo modo rodat et ambulet." 6. Scholasticus medico obviam factus&ensp;"Mihi ignosce," inquit, "et noli me vituperare, quod non aegrotaverim." 7. Scholasticus, cum vellet prehendere murem, qui assidue libros suos roderet, carnem immordens ex adverso sedit. 8. Scholasticus, cum vellet equum suum docere ne multum comesset, alimenta non adposuit.&ensp;Equo igitur fame mortuo, dixit: "Magnam iacturam feci; nam cum didicit nihil comesse, tunc mortuus est." 9. Scholasticus, cum domum venderet, ex ea lapidem in exemplum circumferebat. 10. Scholasticus, cum vellet scire, num sibi dormire deceret, oculis clausis intuebatur speculum. 11. Scholasticus, cum domum emisset, e fenestra procumbens praetereuntes rogabat, num domus sibi deceret. 12. Scholasticus, cum per somnum vidisset se clavum calcasse, pedem ut videbatur dolentem fascia ligavit. Alter autem, cum causam didicisset, dixit "Quare igitur soles discalceatus dormire?" 13. Scholasticus medico obviam factus se inter parietes abdidit.&ensp;Cum autem causam rogaret aliquis, dixit: "Iam multum tempus est ex quo aegrotavi, et erubesco in conspectum medici ire." 14. Scholastico mercator dixit "agrum tuum flumen abripuit". Ille contra, "et quid vis ut dicam?" 15. Scholasticus, cum vinum haberet eximium, dolium signavit. Cum autem servus dolium infra pertudisset et vinum subriperet, miratus est, quod sigillo salvo vinum minueretur.&ensp;Alter dixit, "vide ne infra sit ablatum." Ille autem, "stultissime," inquit, "non inferior sed superior pars deest." 16. Scholasticus, cum passeres super arborem sedentes conspexisset, clam subivit et explicato sinu arborem quassavit passeres illos excepturus. 17. Scholasticus in proprium agrum exivit et petivit ex puteo illic sito aquam bibere, si bona esset.&ensp;Et cum dicerent esse bonam – nam et parentes eius ex eo bibisse; "Atqui quantas," inquit, "cervices habuerunt, ut ex tanta altitudine bibere quirent!" 18. Scholasticus scholastico obviam factus dixit, "didici te mortuum esse."&ensp;Et ille, "Sed vides me adhuc," inquit, "vivum." Et scholasticus, "Nihilominus qui mihi nuntium attulit multo te veracior est." 19. Scholasticus, cum didicisset corvum ultra ducentos annos vivere, emptum corvum aluit in experientiam. 20. Scholasticus, per tempestatem naufragio instante, et unoquoque convectorum armarium amplectente ut servaretur, ille unam ex anchoris amplexus est. 21. Unus e geminis fratribus mortem obiit. Scholasticus igitur, cum superstiti occurrisset, rogavit; "Tune mortuus es, an frater tuus?" 22. Scholasticus, cum naufragium passurus esset, tabellas poposcit, ut testamentum scriberet. Cum autem videret domesticos periculo tristes, dixit; "Nolite contristari; nam manumitto vos." 23. Scholasticus, cum flumen transire vellet, in navigium conscendit in equo sedens.&ensp;Cum autem quidam causam quaereret, dixit se festinare. 24. Scholasticus, cum sumptibus egeret, libros suos vendebat; et dum scribit ad patrem dixit: "Gratulare nobis, pater; nam iam nos libri alunt." 25. Scholastici puerulus mortuus est.&ensp;Cum autem multitudinem hominum confluentem videret, dixit:&ensp;"Erubesco in tantam turbam parvum puerulum efferre." 26. Scholastici filius, cum a patre in bellum emitteretur, pollicitus est se unum ex hostibus caput allaturum. Ille autem dixit: "Precor ut te etiam sine capite venientem, modo salvum, conspiciam, et gaudeam." 27. Scholastico amicus scripsit in Graecia versanti ut libros sibi emeret.&ensp;Ille autem, cum mandatum neglexisset, quando post spatium temporis cum amico congressus est, dixit: "illam epistolam, quam de libris mihi misisti, non accepi." 28.&ensp;Scholasticus et calvus et tonsor, una facientes iter, constituerunt singulis quaternas horas vigilandum. Prima igitur sors tonsori contigit.&ensp;Hic autem nequam homo scholasticum dormientem detondit, et horis exactis expergefecit. Ille autem, cum somnolentus caput scabisset et comperisset glabrum, dixit: "Magnum nefas ille tonsor; nam per errorem pro me calvum expergefecit." 29. Piger pigro denarium debuit.&ensp;Ille autem dixit, "In sacculo meo involutus est; solve, tolle."&ensp;Hic vero, "abi," inquit, "absolvisti." 7e3ycz6nqfcdvhf4rranakrt288yzld 104 85556 278794 2026-08-29T22:48:41Z SZC 03 22335 /* Proofread */ 278794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{ct|x|PRAEFATIO.}}</noinclude>{{pt|„}}Gesneri auctore Iosia Simlero, ''se Antonini'' ''et Marini libros Andreae patrueli anno'' 1558 ''excudendos dedisse, una cum'' ''translationibus latinis, in Antonini quidem'' ''libros Guil. Xylandri, in Marini vero'' ''Proclum, amici cuiusdam nostri, iuvenis'' ''pereruditi, qui prae modestia nomen suum'' ''exprimi noluit.''“ Portus contextum versionemque Tigurensem Platonicae Procli Theologiae praemisit, quam Hamburgi edidit anno 1618, laborique suo, ut supra monui, prorsus pepercit. Nec maior fuit industria bibliopolae Lugdunensis ''Francisci de la'' ''Bottiere,'' qui Marinum, anno 1626, excudendum curavit. Sed qui successit, anno 1700, Fabricius rem melius, etsi non optime, administravit. Cum Marini liber dimidia fere parte mancus in hominum manibus versaretur, quod ad integritatem deerat supplevit ex codicis Gudiani apographo, cuius ipsi copiam Scherzerus fecerat, supplementum Latine vertit, notasque adiecit et prolegomena. At viri incomparabilis in hac opellula summa fuit negligentia; multa imprudens omisit, {{pt|absurdis-}}<noinclude></noinclude> nqcyef2si0mqxe4jrw1xk0zbae8fktd 278795 278794 2026-08-29T22:48:54Z SZC 03 22335 278795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="SZC 03" />{{rh|x|PRAEFATIO.}}</noinclude>{{pt|„}}Gesneri auctore Iosia Simlero, ''se Antonini'' ''et Marini libros Andreae patrueli anno'' 1558 ''excudendos dedisse, una cum'' ''translationibus latinis, in Antonini quidem'' ''libros Guil. Xylandri, in Marini vero'' ''Proclum, amici cuiusdam nostri, iuvenis'' ''pereruditi, qui prae modestia nomen suum'' ''exprimi noluit.''“ Portus contextum versionemque Tigurensem Platonicae Procli Theologiae praemisit, quam Hamburgi edidit anno 1618, laborique suo, ut supra monui, prorsus pepercit. Nec maior fuit industria bibliopolae Lugdunensis ''Francisci de la'' ''Bottiere,'' qui Marinum, anno 1626, excudendum curavit. Sed qui successit, anno 1700, Fabricius rem melius, etsi non optime, administravit. Cum Marini liber dimidia fere parte mancus in hominum manibus versaretur, quod ad integritatem deerat supplevit ex codicis Gudiani apographo, cuius ipsi copiam Scherzerus fecerat, supplementum Latine vertit, notasque adiecit et prolegomena. At viri incomparabilis in hac opellula summa fuit negligentia; multa imprudens omisit, {{pt|absurdis-}}<noinclude></noinclude> nybv6q6q6hg0h1prr3rzrcv44y4ba76 14 85557 278798 2026-08-29T23:01:20Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Joannes Albertus Fabricius}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Fabricius, Joannes Albertus ]] [[Categoria:Opera quae Joannes Albertus Fabricius scripsit| ]]' 278798 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Joannes Albertus Fabricius}} [[Categoria:Opera per interpretes digesta|Fabricius, Joannes Albertus ]] [[Categoria:Opera quae Joannes Albertus Fabricius scripsit| ]] q0xgywl48t9nz47b3cnhark2su2cupw 14 85558 278799 2026-08-29T23:01:42Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Joannes Albertus Fabricius}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Fabricius, Joannes Albertus ]]' 278799 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Joannes Albertus Fabricius}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Fabricius, Joannes Albertus ]] 6k4jyh20nuwduoi70sbpwpr1606gl4t 106 85559 278801 2026-08-30T01:33:04Z Maculosae tegmine lyncis 10871 Paginam instituit, scribens '' 278801 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=[[De mulieribus claris]] |Language=la |Volume= |Author=[[Scriptor:Iohannes Boccacius|Iohannes Boccacius]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |Publisher=[[D:Q104443|Johannes Czeiner]] |Address=[[D:Q3012|Ulma]] |Year=MCDLXXIII |Source=https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb00029099 |Image=7 |Progress=C |Pages=<pagelist 1to6=- 7to10=index 11to237=roman 11=1 238to240=- /> |Remarks= |Header= |Footer= }} 53tm62h45l1ucgnduxh3gvvfqaizyoy 104 85560 278802 2026-08-30T01:33:24Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85561 278803 2026-08-30T01:33:34Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85562 278804 2026-08-30T01:33:43Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85563 278805 2026-08-30T01:34:03Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85564 278806 2026-08-30T01:34:20Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85565 278807 2026-08-30T01:34:40Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85566 278808 2026-08-30T01:35:02Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85567 278809 2026-08-30T01:35:13Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85568 278810 2026-08-30T01:35:27Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Vacua */ 278810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude><noinclude></noinclude> sxgmeasn2oa2hj9uzx8ab7l11ygpkg5 104 85569 278811 2026-08-30T02:46:00Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Emendata */ 278811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude>eſſ{{Ꝫ|ent}} future frugalitatis omen. {{scr|Qd̓|Quod}} qu{{an}}tumcun{{Qz}} apud inſol{{en}}tes moderno{{rum|s}} animos videa{{ttur}} {{per}}minim{{um}} n{{on}} dubitem quin apud prud{{en}}tiores hui{{us}} ſeculi ſimplicitate p{{en}}ſata opt{{ĩ}}e et plurim{{um}} laud{{an}}de mulieris videa{{ttur}} indici{{um}}. De Sapho puella leſbia et poeta. Ca·xlv. {{Imago deest}} {{is|S}}Aphos leſbia ex mutilena vrbe puella fuit {{ñ|nec}} ampli{{us}} ſue originis poſteritati reli{{Ligatura ct}}{{um}} eſt. Sane, ſi ſtudium inſpexerim{{us}} {{qd̓}} annoſitas abſtulit {{pro}} parte reſtitut{{um}} videbim{{us}} eam {{scr|ſcꝪ|scilicet}} ex honeſtis at{{que}} claris {{par}}entib{{us}} genitam; non enim illud vn{{scr|q̈Ꝫ|quam}} degener animus potuit deſideraſſe {{scr|vl|vel}} attigiſſe plebei{{us}}. Hec eten{{im}} ({{et}}ſi {{q̈|ui}}b{{us}} t{{em}}porib{{us}} claruerit ignoram{{us}}) adeo generoſe fuit mentis vt etate florens et forma non {{ↄ̨}}tenta ſol{{um}} literas iungere nouiſſe ampliore feruore animi et ingenij ſuaſa viuacitate conſc{{en}}ſo ſtudio vigili {{per}} abrupta parnaſi vertice celſo se felici auſu muſis non renuentib{{us}} immiſcuit et laureo peruagoto nemore in antr{{um}} uſ{{que}} apollinis euaſit et caſtalio {{pro}}luta latice phebi ſumpto ple{{Ligatura ct}}ro ſacris nimphis<noinclude></noinclude> 9z9bjkp8bnxcn1eup7ug5fuix3htnlx 104 85570 278812 2026-08-30T03:27:11Z Maculosae tegmine lyncis 10871 /* Emendata */ 278812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Maculosae tegmine lyncis" /></noinclude>{{Center|xlviiij.}} choream traentibus ſonore cÿthare fides tang{{scr|e'|ere}} {{et}} ex{{pro}}mere modulos puella non dubitauit que quid{{em}} eti{{am}} ſtudioſiſſimis viris difficilia plurim{{um}} viſa ſunt. Quid multa? eo ſtudio deuenit ſuo vt vſ{{que}} in hodiernum clariſſimum ſuum carmen teſtimonio veter{{rum|s}} lucens ſit {{et}} ere{{Ligatura ct}}a illi fuerit ſtatua enea {{et}} ſuo dicata nom{{scr|ĩ|ini}} et i{{scr|p̄|ps}}a inter poetas celebres numerata quo ſplendore {{pro}}fecto non clariora ſunt regum dÿademata non pontific{{um}} infule nec eti{{am}} triumphanci{{um}} lauree. Ve{{rum|s}} (ſi danda fides eſt) vti feliciter ſtuduit ſic infelici amore capta eſt. N{{am}} ſeu facecia ſeu decore ſeu alia gracia cuiuſdam iuuenis dilectione ÿmo intolerabili occupata peſte cum ille deſiderio ſuo non eſſet accomodus ingemiſcens in ei{{us}} obſtinat{{am}} duriti{{em}} dic{{un}}t verſ{{us}} flebiles cecinisse. Quos elegos fuiſſe putaſſem cum tali ſint elegi attributi materie ni legiſſem ab ea quaſi {{p̄|re}}terito{{rum|s}} carmin{{um}} formis ſpretis nouum ad inuent{{um}} genus di{{scr|ū|ver}}ſis a ceteris incedens pedibus {{qd̓}} adhuc ex eius no{{scr|ī|min}}e ſaphÿc{{um}} appella{{ttur}}. Sed quid accuſande viden{{ttur}} pÿerides tang{{en}}te amphÿone lÿram ogÿgia ſaxa mouiſſe potuerunt {{et}} adoleſc{{en}}tis cor ſapho canente molliſſe noluerint. {{Imago deest}}<noinclude></noinclude> 7jg80kk3jr7t30kjeqns2a7lps0l5gc 0 85571 278813 2026-08-30T08:07:36Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Titulus |OperaeTitulus=Epistula |Scriptor=Michael Minoes |Annus=circa 1625 |Editio=''Neo-Latin and Japan'', Leiden, Brill, 2025, p. 106–115 |Recensor=Accius Watanabe |Fons=[https://brill.com/display/title/72659 brill.com]; fons primus: {{sc|arsi}} Jap.Sin22.266r–268r }} Admodum Reverende in Christo Pater Pax Christi Post diuturnam frequentemque considerationem, decrevi tandem Vestrae Paternitati proponere aliqua ex iis, quae audire solebam in Iaponia...' 278813 wikitext text/x-wiki {{Titulus |OperaeTitulus=Epistula |Scriptor=Michael Minoes |Annus=circa 1625 |Editio=''Neo-Latin and Japan'', Leiden, Brill, 2025, p. 106–115 |Recensor=Accius Watanabe |Fons=[https://brill.com/display/title/72659 brill.com]; fons primus: {{sc|arsi}} Jap.Sin22.266r–268r }} Admodum Reverende in Christo Pater Pax Christi Post diuturnam frequentemque considerationem, decrevi tandem Vestrae Paternitati proponere aliqua ex iis, quae audire solebam in Iaponia a nostris religiosis, qui tum suos in virtutibus progressus, tum aliorum salutem conversionemque gentilium ferventissime desiderarunt. Hoc enim nec Vestrae Paternitati fore ingratum, nec a me prorsus alienum duxi. Ea igitur in aliquot capita redigens brevissime attingam. 1um Caput. Rationes, cur, ut plurimum, fratres Iapones non proficiant in virtutibus, et consequenter multi post longos labores egrediantur e societate 1a est, quod non habent unionem cum patribus Lusitanis, et consequenter contendunt cum illis, ab eisque accusantur apud superiores. 2a est, quia cum post duos annos novitiatus, statim huc atque illuc mittantur, vix sciunt mores Societatis, et dum conversantur continuo cum saecularibus, spiritum in novitiatu probatum facillime amittunt, amissumque recuperare vix possunt; nam exercitia spiritualia vix illis conceduntur a superioribus, nec etiam in renovatione votorum habent tempus sufficiens ad sese praeparandos suosque mores recognoscendos. 3a est, quia magnam habent familiaritatem et amicitiam cum iis iuvenibus, qui dojici vocantur, eisque dant multa praemia, quibus eorum animos sibi concilient non parvo scandalo aliorum. 4a est, quia multa habent inutilia et superflua tam quoad vestes, quam quoad praemia, quae cum pura paupertate vix compatiuntur. Haec duo ultima non tam in Iaponensibus, quam in aliis patribus reperiuntur; unde saepe tales religiosi ridentur a scholasticis. 5a est, quia cum morentur in eodem loco multis annis, vel afficiuntur nimis erga personas et loca, vel contrario avertuntur a superiore illius loci, et tandem propter querellas aut contentiones miserabiliter exeunt e Societate. 6a est, quia cum nesciant studia altiora, nisi litteras Iaponicas, quae fervorem potius minuunt spiritus, quam iuvent ad profectum virtutis, tempus otiose consumunt confabulationibus, dum sunt in collegio, aut in otio. 7a est, quia rarissime faciunt mortificationes aut paenitentias in refectorio, nec serviunt mensae, nec lavant, nec legunt ordinarie, quia haec omnia faciunt dojici. 8a est, quia in recreatione non loquuntur de rebus spiritalibus, sed fere de moribus scholasticorum et de aliis huiusmodi. 9a est, quia nec inter se, nec cum patribus habent caritatem fraternam, sed potius mores quosdam saeculares et non multum laudabiles induunt. 10a est, quia tam scholastici, quam coadiutores, quando veniunt in domum Societatis aut seminarium, magno cum fervore renuntiant mundo, mutant vestes, et mores, ac si iam recepti essent ad religionem (ita enim ipsi existimant, et saeculares eodem modo tractant eos, quo ipsos religiosos), sed tam scholastici quam coadiutores, antequam admitterentur ad Societatem, xv, aut xx circiter annos serviunt patribus loco fratrum Societatis, et interim primum fervorem amittunt, nec spiritus consolationem sentiunt, et ita quando recipiuntur in Societatem, remanent tepidi, nec exemplo aliorum excitari possunt, quo fere carent; qui si recepti essent statim cum 1o illo fervore, multi essent religiosi ferventes. Et quidem hoc aperte constat in iis fratribus, qui ita recepti fuerunt olim a Patre Alexandro Valignano, omnium Iaponum unico parente; illi, inquam, fuerunt semper ferventes et ubique Societatis laudem opinionemque suo auxerunt exemplo. 2um Cap. Circa ea, quae dant occasionem murmurandi saecularibus, vel etiam nostris religiosis 1um est, quia patres Lusitani, vel etiam alii, qui ex India veniunt in Iaponiam, volunt tractare Iapones eodem modo quo Indios, aut Sinas. Valde enim differunt condiciones utriusque gentis inter se; Indi enim aut Sinae non ita curant honorem sicut divitias, et consequenter sive tractentur honorifice, sive non, parum refert inter illos. Iapones vero parvum honorem praeferunt omnibus divitiis et vitae etiam ipsi. Unde eos patres, qui negligunt mores Iaponiae, situsque locorum, vel qui accipiunt personas, vel qui non aperiunt caput ab eis salutati, maxime fugiunt, eosque ipsi contemnunt, nec eorum verba aut consilia audiunt. Nam licet ipsi non ferant domi pilleum, non tamen inde sequitur, quod non aperiamus illis caput, quando ipsi nos salutant. 2um est, quia aliqui patres valde favent nobilibus Christianis in eorum rebus prosperis, in adversis vero, quasi eos deserunt; nec eis ostendunt | amorem pristinum. Hoc enim maxime contrarium est naturae et condicionibus Iaponum, quia illi in rebus adversis amicorum suum maxime ostendunt amorem. 3um est, quia magnifica aedificia habebant, et continuo in aedificandis versabantur; hoc enim adhuc non patiebatur tempus, in quo erat noster status, nam inter spem, metumque eramus, et inter amicos ac infestissimos nostrae religionis hostes. 4um est, quia plures habebant famulos et dojicos. Nam quando v.g. P. Provincialis egrediebatur foras, vel ad convivium, vel ad visitandum domos nostras, xv fere homines eum comitabantur, scilicet, duo patres assistentes, duo fratres, quinque dojici, et unus saecularis nobilis, et quinque famuli. 5um est, quia superiores non dabant tempus subditis ad res spirituales, nec de eorum profectu spirituali curabant, et magnam differentiam faciebant inter patres et fratres Iaponios, ac inter Lusitanos et alios. 6um est, quia superiores nimis indulgebant subditis, nec eorum vitia condemnabant, nec eis dabant paenitentiam, nec eos corrigebant, qui non mores emendarunt. 3um Cap. De modis, quibus nostri patres conciliabant sibi animos principum, aut regum 1o, oblatis magnis muneribus; hoc quidem omnes Iapones dicebant non esse necessarium. Nam religiosi Iaponiae, quantumvis sint divites, non tamen offerunt principibus nisi parvum munus determinatum, quod vix ad x Iuliorum valorem accedit. 2o, procurando, ut vestes sericas et alia huiusmodi, quae asportabantur e Sinarum portu, emerent principes diligentia patrum nostrorum, et quidem aliis satisfaciebant, aliis tamen minime et ideo saepe oriebatur murmuratio et querella illorum erga patres. 3o, quia versabantur etiam in negotiis saecularibus propter supradictas causas, multi aversi sunt a nostris patribus. 4um Cap. De causa persecutionis; huius causam alii aliter assignant. Verum tamen fundum et radicem persecutionis duplicem fuisse audivi a personis fide dignis et prudentibus 1um et remotum fundamentum est, quia quidam Fratres Franciscani, rogati a rege totius Iaponiae, quonam pacto Hispani acceperint insulas Philippinas, feruntur respondisse simpliciter; primo quidem mittendo religiosos et promulgendo evangelium, postea armis cepisse eas: unde etiam fertur ortum habuisse persecutio in Iaponia tempore illius regis. 2um et proximum fundamentum huius persecutionis, quae modo saevit, est, quia patres nostri non habebant gratiam gubernatoris Nagasaqui, qui plurimum valebat apud regem praedecessorem et patrem huius, quia soror eius erat concubina regis et obtinebat ab eo, quicquid volebat iste gubernator; causam vero inimicitiae huius ferunt fuisse invidiam eius, tum quia nostri patres valebant multum apud eundem regem et existimabat se superari a nostris patribus, tum quia videbat magna aedificia nostrorum patrum, et quidem in optimo loco constructa. 5um Cap. De condicionibus Iaponum 1o, sunt proclives ad suam salutem procurandam. 2o, facile convertuntur ad fidem, si tamen convincantur rationibus de evidentia credibilitatis rerum fidei, atque adeo ad veritatem indagandam saepe multos dies consumunt, tum disputando de rebus fidei auditis, tum vero tuendo suam falsam religionem; et postquam intellexerint veritatem, nihil difficile putant ex praeceptis decalogi. 3o, nec ita divitias quaerunt, nec voluptatibus corporis ita dediti sunt, sicut Sinae, aliaeque nationes Indiae, sed potius eas spernunt, et se totos dedunt in rebus praeclare gestis in bello et in acquirendis honoribus. 4o, alienigenas amant et colunt prae ipsis civibus; et si deliquerint alienigenae in lege ipsius nationis, semel aut bis condonant dicentes, illos ignorantia legis talia fecisse. 5o, munditiam valde procurant tam circa corpus, quam circa alia omnia, et consequenter etiam religiosos non ita curantes de munditia aegre recipiunt domos suas. 6o, in universum religiosos magno afficiunt honore, praecipue vero patres nostros, non minus quam suos parentes ac dominos, venerantur et amant. 7o, si audiunt aliquos patres non bene esse affectos, vel de moribus eorum murmurare, eos ne videre quidem possunt rectis, ut ita dicam, oculis; e contra vero, si sciant esse bene affectos, non solum omnia, quae ipsi habent, sed vitam etiam ipsam pro illis effundent. 8o, valde sunt affecti ad audienda exempla sanctorum, et in universum res spirituales. 9o, propter amorem, quem habent erga patres, saepe volunt illos ad convivia invitare, et mittere aliqua dona, nihilominus tamen patres illa recusantes et fugientes maiori amore et reverentia prosequuntur. 10o, si audito signo ad examen, orationem, vel ad mensam eant statim religiosi, relictis etiam illis, cum quibus conversabantur, maxime aedificantur ipsi. 11o, si religiosi nostri induantur vestibus nodosis et tamen bene lotis et mundis, laudant maxime paupertatem, et quo magis versantur religiosi in abiectioribus officiis, eo maiorem tribuunt honorem et reverentiam. 12o, omnes fere – - - – - - – - - – - homines nobiles, post ingressum religionis, nullam habent molestiam circa victus cultusque incommoditatem, et circa officia humilia et abiecta; immo ea officia exercere reputant esse honorem et laudem. 13o, illi ita sunt affecti ad querellam, ut si induxerint in animum aliquam querellam erga superiores, difficillime removebunt eam, et aversionem ab eis; si vero superiorum amorem et aequalitatem in gubernando | viderint, etiamsi difficillima et abiectissima iubeant superiores, magna cum alacritate oboedient; nihili enim faciunt labores aut difficultates sustinere propter deum, nec strictissime ab eis gubernari, dummodo illorum amorem paternum cognoscant. 14o, inter Iapones adolescentes, aliqui habent acutissimum ingenium, aliqui mediocre, et aliqui sunt tardioris ingenii, quemadmodum etiam reperitur talis gradus ingenii in hominibus huius partis. Hoc ipsum bene scio, et in me ipso expertus sum; nam ego eram vix inter illos, qui mediocri ingenio pollebant, et tamen in philosophia non fui ultimus inter condiscipulos Lusitanos, licet post quattuor menses, ubi alii inceperint logicam, ingressus fuerim eandem logicam, praeter omnium opinionem ita tamen brevi consecutus sum omnia, ut sequenti anno aliis condiscipulis nonnullis repeterem logicam, idque sine auxilio aliorum, sed tantum dei opt. max. beneficio, et meis improbis laboribus, ut ipsi patres Collegii Eborensis optime sciunt. Quod autem dico de me ipso, non dico aliquo alio fine atque intentione, nisi ut ostendam multos esse Iapones, qui tum ingenio, tum memoria longe me superant. Nam licet non sentiam modo in theologia tantas difficultates in intelligendo, ut tandem eas superare non possim, meos tamen conceptus animi vix possum explicare, tum propter inopiam linguae Latinae, tum propter defectum exercitationis, fervoris, ac vivacitatis, quae omnia vel ob aeris mutationem, vel ob augmentum aetatis (trigesimum enim quartum incepi annum) paene amisi. Quare, licet me videant nec bene utentem lingua Latina, nec meos explicantem conceptus, nec argumentantem, nec respondentem eadem facilitate, qua aliqui inter nostros condiscipulos illa praestant, velim tamen ne mirentur, nec ex me uno coniciant alios Iapones ita fore. 15o, omnes regulae Societatis, nulla prorsus excepta, Iaponicis placent, non solum religiosis, sed etiam saecularibus, ut bene colligo ex eorum verbis atque condicionibus. 6um Cap. De causis, cur omnes fere scholastici Iaponiae huc atque illuc dissipati sunt, tum cum summo illorum damno, tum etiam cum non parvo Societatis detrimento 1a est, quia omnes audierunt a nostris etiam patribus, posthac Iapones non fore recipiendos in Societatem, nisi in articulo mortis. 2a est, quia cognoverunt numquam illis posse patere aditus ad philosophiam, et theologiam, via patrum nostrorum. Hae quidem causae, si bene considerentur, nullus scholasticus Iaponiae potest perseverare sub tutela patrum nostrorum; et maxime cum iam videant recipi Iapones in aliam religionem. v.g. S. Francisci, aut S. Augustini. Hoc quidem valde mihi displicet inter omnia, tum propter detrimentum Societatis, tum contentiones seu quasi schismata inter Christianos, quod colligitur ex illo schismate, seu contentione, quae erat initio huius persecutionis inter Societatem et alios religiosos, cum magno omnium scandalo. 7um Cap. De aere regionis illius et de iis, quae pertinent ad victum ac cultum Imprimis aer est optimus, nec tempore aestatis nocet sanitati, nec tempore hiemali, quamvis aliqui aperto capite nocturnum diurnumque capiant aerem. Unde qui se male habere solent in China, aut in India, statim recuperant sanitatem in Iaponia, et qui erant macie confecti in aliis locis, crassiores, robustioresque fiunt in nostris partibus. 2o, panni ex lino et bombice, et vestes sericae abunde inveniuntur in Iaponia, et praeterea ex China veniunt panni ex bombice, qui ordinarie serviunt ad vestes patrum, habentque nitorem quendam in colore nigro, et quasi sericas vestes imitantur; tempore vero hiemali duplicantur hi panni et intus includuntur aliqua ex materia serica, quae lanam albissimam imitantur, suntque levia ad ferendum, causant vero maximum calorem. 3o, cibi communes sunt orizae, ex quibus fiunt panes diversi generis; et praeterea fiunt panes ex tritico tum more Iaponico, tum etiam more Europae; triticum autem non ita abundat illic, sicut in his partibus, sufficienter tamen est ad omnia necessaria, et quidem optimum est et magis substantiale, quam huius regionis aut Indiae, aut Chinae, sed aequivalet frumento Portugalliae, ut satis probavi utrumque. 4o, carnes non ita abunde reperiuntur illic, sicut hic, nam ordinarie non alunt pecora, sed ex venationibus comedunt Iapones; Christiani vero iam utuntur carnibus vaccinis et gallinis et quidem parvo pretio inveniuntur. 5o, pisces sunt optimi tum sapore, tum magnitudine, et abundantissime reperiuntur, et quidem satis parvo pretio. 6o, olera et fructus non desunt, tum eiusdem speciei cum fructibus Europae, tum alterius. Itaque patres Iaponiae, ante persecutionem, habebant carnes, pisces, fructus, frumenta, et praeterea pecora quam plurima. Et consequenter, quoad refectionem corporis, si non aliqua meliora, saltem aeque bona habebant illic, atque in his partibus. Hoc autem ego ipse expertus sum in omni collegio | Iaponiae, ubique enim commoratus fui aliquot menses aut certe annos. Desunt tamen caseus, oleum et vinum Europae in illa regione (licet asportentur ab aliis partibus), aliqua tamen habemus aequivalentia his omnibus. Unde immerito aliqui scribunt patres nostri, in Iaponia nil nisi parum oryzae comedere, nec vestes, nec lectum, nec etiam domicilia habere. Hoc, inquam, absolute loquendo, falsum est, si vero dicant hoc ita esse tempore persecutionis aut etiam in aliqua missione, verum est, sed hoc non est mirum, siquidem videamus etiam in missionibus Italiae partis aut Hispaniae hoc saepe contingere solere. His utcumque propositis, ad maiorem dei gloriam, Societatisque laudem, tria aut quattuor valde desidero, propono, ac enixe postulo a Vestra Paternitate in commune bonum Iaponiae ac Societatis Primum et praecipuum est, ut aedificetur aliquod collegium Iaponicum, vel in Macao, vel in Cochinchina, vel in aliquo alio loco magis accomodato, ibique fratres Iaponiae studeant philosophiae ac theologiae, simul cum fratribus Lusitanis aut etiam Italis, qui, nondum absoluto studio, proficiscuntur in illam partem; aliique Iapones, recipiendi in societatem, faciant ibi novitiatum. Rationes, quae me movent ad hoc, sunt hae 1a est, quia in Iaponia non potest esse collegium stabile, antequam convertantur aliqui reges et principes: quia, mortuo rege totius Iaponiae, solet esse bellum inter illos, et consequenter mutationes statuum, atque adeo nihil potest esse stabile. 2a est, quia tempore pacis, illud collegium serviet religiosis scholasticis, et novitiis, tempore vero persecutionis, in illud idem recipient se patres, ibique se praeparabunt ad novos labores, difficultatesque subeundas in missione, novo interim assumpto fervore spiritus. 3a est, quia acquirent fraternam caritatem, eaque semper durabit inter illos, ratione studiorum. 4a est, quia fratres Europaei discent linguam et mores Iapo[no]num, scientque condiciones illorum ita, ut, absoluto studio, possint statim in vinea domini laborare. – 2um est, ut recipiantur Iapones in Societatem, si sint scholastici, post rhetoricam, vel post philosophiam immediate. Si vero sint coadiutores, statim quando renuntiant mundo, nempe cum primo illo spiritus fervore, sicut solent hic recipi; ratio autem huius rei desumenda est ex supradictis. 3um est, ut omnino deleatur nomen dojici, sed omnia, quae illi fecerunt hactenus, faciant fratres, tum scholastici, tum coadiutores, sicut hic fieri solet. Scio hoc difficillime posse exsequi, quia omnes fere patres contradicent in Iaponia. Nam sublatis dojicis, tollitur illorum commoditas, augeturque labor illorum; nec enim verrebant huc usque sua cubicula, nec lectum sternebant, nec mensae serviebant, nec lavabant, nec etiam legebant in mensa; nec etiam habebant socios, qui referant facta, dictaque eorum extra collegium, quando visitabant saeculares, praecipue mulieres, viduas et virgines: semper enim dojici comitabantur patres, quibus nulla cura fuit de fama patrum, sed potius inter se aut etiam cum saecularibus murmurare solebant de iis, siquid inconveniens, aut indecens in eis reperiretur. Demum, ut rem totam uno verbo dicam, nihil magis impedimento fuit hactenus tam patribus, quam fratribus tum Iaponensibus, tum Europaeis ad perfectam observationem regularum et constitutionum Societatis, quam ipsimet dojici; licet ad conversionem gentilium magno adiumento fuerint. Quod vero dicere solebant patres Iaponiae, ad recipiendos Iapones in Societatem deesse pecuniam, ridiculosum videbatur fere omnibus Iaponensibus; eisdem enim sumptibus, quibus aluntur dojici, et quam plurimi famuli, possunt omnia comparari, quae ad cultum victumque pertinent, ad minimum, ducentorum fratrum Iaponiorum, et hoc quidem cum magno commodo Societatis, eorum utilitate, et cum magna aedificatione saecularium. – Denique ut omnia renoventur per aliquem, qui loco Vestrae Paternitatis visitet illas partes, curetque, ut mos, consuetudoque Societatis servetur in Iaponia non minus, quam in his partibus, ut sancti Francisci Xaverii fervet zelus; qui animarum revocetur in memoriam. Nam his quattuor remediis, omnia illa absurda tollentur, ac dei honor, et Societatis laus, conversioque Iaponensium quotidie magis ac magis augebitur. Paternitatis Vestrae admodum Reverendae Humillimus in Christo servus et filius Michael Minoes | Admodum reverendo in Christo Patri, P. Mutio Vitellescho Societatis Iesu Praeposito Generali olw762ver67kx946yeqszfhl12vv48j 102 85572 278814 2026-08-30T08:08:53Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Minoes, Michael}} == Opera == * [[Epistula (Minoes)]]' 278814 wikitext text/x-wiki {{Scriptor|Natio=Iaponia|IndicisNomen=Minoes, Michael}} == Opera == * [[Epistula (Minoes)]] inm5zh2t6ppqgv9he2ypaxj0annmn4s 14 85573 278815 2026-08-30T08:18:11Z SZC 03 22335 Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Michael Minoes}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Minoes, Michael ]]' 278815 wikitext text/x-wiki {{Vide|Scriptor:Michael Minoes}} [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Minoes, Michael ]] fi2h5s2bkpxvb2ek5ndydikokgmxo1h