Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum/Liber I

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2671</id>
    <revision>
      <id>278954</id>
      <parentid>278902</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T12:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68355" sha1="ny8cpl0io2eobkk2cg7f2t8em2llso1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|Annus= annis 67–60 a.Ch.n.
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber I
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/1/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Quint. a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}petitionis nostrae, quam tibi summae curae esse scio, huius modi ratio est quod adhuc coniectura provideri possit. prensat unus P. Galba. sine fuco ac fallaciis more maiorum negatur. ut opinio est hominum, non aliena rationi nostrae fuit illius haec praepropera prensatio. nam illi ita negant vulgo ut mihi se debere dicant. ita quiddam spero nobis profici, cum hoc percrebrescit, plurimos nostros amicos inveniri. nos autem initium prensandi facere cogitaramus eo ipso tempore quo tuum puerum cum his litteris proficisci Cincius dicebat, in campo comitiis tribuniciis a. d. {{sc|xvi}} Kalend. Sextilis. competitores, qui certi esse videantur, Galba et Antonius et Q. Cornificius. puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse. ut frontem ferias, sunt qui etiam Caesonium putent. Aquilium non arbitrabamur, qui denegavit et iuravit morbum et illud suum regnum iudiciale opposuit. Catilina, si iudicatum erit meridie non lucere, certus erit competitor. de Aufidio et de Palicano non puto te exspectare dum scribam.
{{pn|1.2|2}}de iis qui nunc petunt Caesar certus putatur. Thermus cum Silano contendere existimatur; qui sic inopes et ab amicis et existimatione sunt ut mihi videatur non esse {{graeca|''ἀδύνατον''}} Curium obducere. sed hoc praeter me nemini videtur. nostris rationibus maxime conducere videtur Thermum fieri cum Caesare. nemo est enim ex iis qui nunc petunt qui, si in nostrum annum reciderit, firmior candidatus fore videatur, propterea quod curator est viae Flaminiae. Quae cum erit absoluta, sane facile eum ''ac'' libenter municipia consulem acceperint. petitorum haec est adhuc informata cogitatio. nos in omni munere candidatorio fungendo summam adhibebimus diligentiam et fortasse, quoniam videtur in suffragiis multum posse Gallia, cum Romae a iudiciis forum refrixerit, excurremus mense Septembri legati ad Pisonem ut Ianuario revertamur. cum perspexero voluntates nobilium, scribam ad te. cetera spero prolixa esse his dumtaxat urbanis competitoribus. illam manum tu mihi cura ut praestes, quoniam propius abes, Pompei, nostri amici. nega me ei iratum fore si ad mea comitia non venerit. atque haec huius modi sunt.

{{pn|1.3|3}}sed est quod abs te mihi ignosci pervelim. Caecilius, avunculus tuus, a P. Vario cum magna pecunia fraudaretur, agere coepit cum eius fratre A. Caninio Satyro de iis rebus quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. una agebant ceteri creditores, in quibus erat ''L.'' Lucullus et P. Scipio et is quem putabant magistrum fore si bona venirent, L. Pontius. verum hoc ridiculum est de magistro. nunc cognosce rem. rogavit me Caecilius ut adessem contra Satyrum. dies fere nullus est quin hic Satyrus domum meam ventitet; observat L. Domitium maxime, me habet proximum; fuit et mihi et Quinto fratri magno usui in nostris petitionibus. {{pn|1.4|4}}sane sum perturbatus cum ipsius Satyri familiaritate tum Domiti, in quo uno maxime ambitio nostra nititur. demonstravi haec Caecilio simul et illud ostendi, si ipse unus cum illo uno contenderet, me ei satis facturum fuisse; nunc in causa universorum creditorum, hominum praesertim amplissimorum, qui sine eo quem Caecilius suo nomine perhiberet facile causam communem sustinerent, aequum esse eum et officio meo consulere et tempori. durius accipere hoc mihi visus est quam vellem et quam homines belli solent, et postea prorsus ab instituta nostra paucorum dierum consuetudine longe refugit.

abs te peto ut mihi hoc ignoscas et me existimes humanitate esse prohibitum ne contra amici summam existimationem miserrimo eius tempore venirem, cum is omnia sua studia et officia in me contulisset. quod si voles in me esse durior, ambitionem putabis mihi obstitisse. ego autem arbitror, etiam si id sit, mihi ignoscendum esse,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''ἐπεὶ οὐχ ἱερήϊον οὐδὲ βοεΐην''}}’.}}&lt;/poem&gt;Vides enim in quo cursu simus et quam omnis gratias non modo retinendas verum etiam acquirendas putemus. spero tibi me causam probasse, cupio quidem certe.

{{pn|1.5|5}}Hermathena tua valde me delectat et posita ita belle est ut totum gymnasium eius {{graeca|''ἀνάθημα''}} esse videatur. multum te amamus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post ep. 1 a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia. abs te tam diu nihil litterarum! ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
{{pn|2.2|2}}tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus summa hominum est opinio tuos familiaris nobilis homines adversarios honori nostro fore. ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo te mihi usui fore video. qua re Ianuario mense, ut constituisti, cura ut Romae sis.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ex. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}aviam tuam scito desiderio tui mortuam esse et simul quod verita sit ne Latinae in officio non manerent et in montem Albanum hostias non adducerent. eius rei consolationem ad te L. Saufeium missurum esse arbitror.
{{pn|3.2|2}}nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris tuis ad alios missis; nam ad me de eo nihil scripsisti. signa quae nobis curasti, ea sunt ad Caietam exposita. nos ea non vidimus; neque enim exeundi Roma potestas nobis fuit. misimus qui pro vectura solveret. te multum amamus quod ea abs te diligenter parvoque curata sunt.

{{pn|3.3|3}}quod ad me saepe scripsisti de nostro amico placando, feci et expertus sum omnia, sed mirandum in modum est animo abalienato. quibus de suspicionibus etsi audisse te arbitror, tamen ex me cum veneris cognosces. Sallustium praesentem restituere in eius veterem gratiam non potui. hoc ad te scripsi quod is me accusare de te solebat. in se expertus est illum esse minus exorabilem, meum studium nec ''sibi nec'' tibi defuisse. Tulliolam C. Pisoni L. f. Frugi despondimus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in. a. 688 (66).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}crebras exspectationes nobis tui commoves. nuper quidem cum iam te adventare arbitraremur, repente abs te in mensem Quintilem reiecti sumus. nunc vero sentio, quod commodo tuo facere poteris, venias ad id tempus quod scribis; obieris Quinti fratris comitia, nos longo intervallo viseris, Acutilianam controversiam transegeris. hoc me etiam Peducaeus ut ad te scriberem admonuit. putamus enim utile esse te aliquando iam rem transigere. {{pn|4.2|2}}mea intercessio parata et est et fuit. nos hic incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus. cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus quam ex ipsius si absolutus esset gratia cepissemus.

{{pn|4.3|3}}quod ad me de Hermathena scribis, per mihi gratum est. est ornamentum Academiae proprium meae, quod et Hermes commune omnium et Minerva singulare est insigne eius gymnasi. qua re velim, ut scribis, ceteris quoque rebus quam plurimis eum locum ornes. quae mihi antea signa misisti, ea nondum vidi; in Formiano sunt, quo ego nunc proficisci cogitabam. illa omnia in Tusculanum deportabo. Caietam, si quando abundare coepero, ornabo. libros tuos conserva et noli desperare eos ''me'' meos facere posse. quod si adsequor, supero Crassum divitiis atque omnium vicos et prata contemno.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo ante IV K. Dec. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}quantum dolorem acceperim et quanto fructu sim privatus et forensi et domestico Luci fratris nostri morte in primis pro nostra consuetudine tu existimare potes. nam mihi omnia quae iucunda ex humanitate alterius et moribus homini accidere possunt ex illo accidebant. qua re non dubito quin tibi quoque id molestum sit, cum et meo dolore moveare et ipse omni virtute officioque ornatissimum tuique et sua sponte et meo sermone amantem adfinem amicumque amiseris.

{{pn|5.2|2}}quod ad me scribis de sorore tua, testis erit tibi ipsa quantae mihi curae fuerit ut Quinti fratris animus in eam esset is qui esse deberet. quem cum esse offensiorem arbitrarer, eas litteras ad eum misi quibus et placarem ut fratrem et monerem ut minorem et obiurgarem ut errantem. itaque ex iis quae postea saepe ab eo ad me scripta sunt confido ita esse omnia ut et oporteat et velimus.

{{pn|5.3|3}}de litterarum missione sine causa abs te accusor. numquam enim a Pomponia nostra certior sum factus esse cui dare litteras possem, porro autem neque mihi accidit ut haberem qui in Epirum proficisceretur nequedum te Athenis esse audiebamus. {{pn|5.4|4}}de Acutiliano autem negotio quod mihi mandaras, ut primum a tuo digressu Romam veni, confeceram; sed accidit ut et contentione nihil opus esset et ut ego, qui in te satis consili statuerim esse, mallem Peducaeum tibi consilium per litteras quam me dare. etenim cum multos dies auris meas Acutilio dedissem, cuius sermonis genus tibi notum esse arbitror, non mihi grave duxi scribere ad te de illius querimoniis, cum eas audire, quod erat subodiosum, leve putassem. sed abs te ipso qui me accusas unas mihi scito litteras redditas esse, cum et oti ad scribendum plus et facultatem dandi maiorem habueris.

{{pn|5.5|5}}quod scribis, etiam si cuius animus in te esset offensior, a me recolligi oportere, ''teneo'', quid dicas neque id neglexi, sed est miro quodam modo adfectus. ego autem quae dicenda fuerunt de te non praeterii; quid autem contendendum esset ex tua putabam voluntate me statuere oportere. quam si ad me perscripseris, intelleges me neque diligentiorem esse voluisse quam tu esses neque neglegentiorem fore quam tu velis.

{{pn|5.6|6}}de Tadiana re mecum Tadius locutus est te ita scripsisse, nihil esse iam quod laboraretur, quoniam hereditas usu capta esset. id mirabamur te ignorare, de tutela legitima, in qua dicitur esse puella, nihil usu capi posse. {{pn|5.7|7}}Epiroticam emptionem gaudeo tibi placere. quae tibi mandavi et quae tu intelleges convenire nostro Tusculano velim, ut scribis, cures, quod sine molestia tua facere poteris. nam nos ex omnibus molestiis et laboribus uno illo in loco conquiescemus. {{pn|5.8|8}}Quintum fratrem cotidie exspectamus. Terentia magnos articulorum dolores habet. et te et sororem tuam et matrem maxime diligit salutemque tibi plurimam ascribit et Tulliola deliciae nostrae. cura ut valeas et nos ames et tibi persuadeas te a me fraterne amari.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post IV K. Dec. a. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}non committam posthac ut me accusare de epistularum neglegentia possis; tu modo videto in tanto otio ut par in hoc mihi sis. domum Rabirianam Neapoli, quam tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas, †M. Fontius emit HS {{sc|CCCIↃↃↃ X̅X̅X̅}}. id te scire volui, si quid forte ea res ad cogitationes tuas pertineret.
{{pn|6.2|2}}Quintus frater, ut mihi videtur, quo volumus animo est in Pomponiam et cum ea nunc in Arpinatibus praediis erat et secum habebat hominem {{graeca|''χρηστομαθῆ''}}, D. Turranium. pater nobis decessit a. d. {{sc|iv}} Kal. Dec.

haec habebam fere quae te scire vellem. tu velim, si qua ornamenta {{graeca|''γυμνασιώδη''}} reperire poteris quae loci sint eius quem tu non ignoras, ne praetermittas. nos Tusculano ita delectamur ut nobismet ipsis tum denique cum illo venimus placeamus. quid agas omnibus de rebus et quid acturus sis fac nos quam diligentissime certiores.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante Id. Febr. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{ancora|7}}apud matrem recte est, eaque nobis curaeest. L. Cincio HS {{sc|X̅X̅CD}} constitui me curaturum Idibus Febr. tu velim ea quae nobis emisse te et parasse scribis des operam ut quam primum habeamus et velim cogites, id quod mihi pollicitus es, quem ad modum bibliothecam nobis conficere possis. omnem spem delectationis nostrae, quam cum in otium venerimus habere volumus, in tua humanitate positam habemus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post Id. Febr. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}apud te est ut volumus. mater tua et soror a me Quintoque fratre diligitur. cum Acutilio sum locutus. is sibi negat a suo procuratore quicquam scriptum esse et miratur istam controversiam fuisse quod ille recusarit satis dare amplius abs te non peti. quod te de Tadiano negotio decidisse scribis, id ego Tadio et gratum esse intellexi et magno opere iucundum. ille noster amicus, vir me hercule optimus et mihi amicissimus, sane tibi iratus est. hoc si quanti tu aestimes sciam, tum quid mihi elaborandum sit scire possim.

{{pn|8.2|2}}L. Cincio HS {{sc|CCIↃↃ CCIↃↃ CCCC}} pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, curavi. Hermae tui Pentelici cum capitibus aeneis, de quibus ad me scripsisti iam nunc me admodum delectant. qua re velim et eos et signa et cetera quae tibi eius loci et nostri studi et tuae elegantiae esse videbuntur quam plurima quam primumque mittas et maxime quae tibi gymnasi xystique videbuntur esse. nam in eo genere sic studio efferimur ut abs te adiuvandi, ab aliis prope reprehendendi simus. si Lentuli navis non erit, quo tibi placebit imponito. {{pn|8.3|3}}Tulliola deliciolae nostrae tuum munusculum flagitat et me ut sponsorem appellat; mi autem abiurare certius est quam dependere.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post ep. 8 a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}nimium raro nobis abs te litterae adferuntur, cum et multo tu facilius reperias qui Romam proficiscantur quam ego qui Athenas, et certius tibi sit me esse Romae quam mihi te Athenis. itaque propter hanc dubitationem meam brevior haec ipsa epistula est quod, cum incertus essem ubi esses, nolebam illum nostrum familiarem sermonem in alienas manus devenire.

{{pn|9.2|2}}signa Megarica et Hermas, de quibus ad me scripsisti, vehementer exspecto. quicquid eiusdem generis habebis dignum Academia tibi quod videbitur ne dubitaris mittere et arcae nostrae confidito. genus hoc est voluptatis meae; quae {{graeca|''γυμνασιώδη''}} maxime sunt, ea quaero. Lentulus navis suas pollicetur. peto abs te ut haec diligenter cures. Thyillus te rogat et ego eius rogatu {{graeca|''Εὐμολπιδῶν πάτρια''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Tusculano ante Quintil. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}cum essem in Tusculano (erit hoc tibi pro illo tuo: “ cum essem in Ceramico ”) verum tamen cum ibi essem, Roma puer a sorore tua missus epistulam mihi abs te adlatam dedit nuntiavitque eo ipso die post meridiem iturum eum qui ad te proficisceretur. eo factum est ut epistulae tuae rescriberem aliquid, brevitate temporis tam pauca cogerer scribere.

{{pn|10.2|2}}primum tibi de nostro amico placando aut etiam plane restituendo polliceor. quod ego etsi mea sponte ante faciebam, eo nunc tamen et agam studiosius et contendam ab illo vehementius, quod tantam ex epistula voluntatem eius rei tuam perspicere videor. hoc te intellegere volo, pergraviter illum esse offensum; sed quia nullam video gravem subesse causam, magno opere confido illum fore in officio et in nostra potestate.

{{pn|10.3|3}}signa nostra et Hermeraclas, ut scribis, cum commodissime poteris velim imponas, et si quod aliud {{graeca|''οἰκεῖον''}} eius loci quem non ignoras reperies et maxime quae tibi palaestrae gymnasique videbuntur esse. etenim ibi sedens haec ad te scribebam ut me locus ipse admoneret. praeterea typos tibi mando quos in tectorio atrioli possim includere et putealia sigillata duo. {{pn|10.4|4}}bibliothecam tuam cave cuiquam despondeas, quamvis acrem amatorem inveneris; nam ego omnis meas vindemiolas eo reservo ut illud subsidium senectuti parem.

{{pn|10.5|5}}de fratre confido ita esse ut semper volui et elaboravi. multa signa sunt eius rei, non minimum quod soror praegnas est. {{pn|10.6|6}}de comitiis meis et tibi me permisisse memini et ego iam pridem hoc communibus amicis qui te exspectant praedico, te non modo non arcessi a me sed prohiberi, quod intellegam multo magis interesse tua te agere quod agendum est hoc tempore quam mea te adesse comitiis. proinde eo animo te velim esse quasi mei negoti causa in ista loca missus esses; me autem eum et offendes erga te et audies quasi mihi si quae parta erunt non modo te praesente sed per te parta sint. Tulliola tibi diem dat, sponsorem ''me'' appellat.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Quint. aut Sext. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}et mea sponte faciebam antea et post duabus epistulis tuis perdiligenter in eandem rationem scriptis magno opere sum commotus. eo accedebat hortator adsiduus Sallustius ut agerem quam diligentissime cum Lucceio de vestra vetere gratia reconcilianda. sed cum omnia fecissem, non modo eam voluntatem eius quae fuerat erga te reciperare non potui, verum ne causam quidem elicere immutatae voluntatis. tametsi iactat ille quidem illud suum arbitrium et ea quae iam tum cum aderas offendere eius animum intellegebam, tamen habet quiddam profecto quod magis in animo eius insederit, quod neque epistulae tuae neque nostra adlegatio tam potest facile delere. quam tu praesens non modo oratione sed tuo vultu illo familiari tolles, si modo tanti putaris, id quod, si me audies et si humanitati tuae constare voles, certe putabis. ac ne illud mirere cur, cum ego antea significarim tibi per litteras me sperare illum in nostra potestate fore, nunc idem videar diffidere, incredibile est quanto mihi videatur illius voluntas obstinatior et in hac iracundia offirmatior. sed haec aut sanabuntur cum veneris aut ei molesta erunt in utro culpa erit.

{{pn|11.2|2}}quod in epistula tua scriptum erat me iam arbitrari designatum esse, scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus nec quando futura sint comitia sciri. {{pn|11.3|3}}verum haec audies de Philadelpho. tu velim quae Academiae nostrae parasti quam primum mittas. mire quam illius loci non modo usus sed etiam cogitatio delectat. libros vero tuos cave cuiquam tradas; nobis eos, quem ad modum scribis, conserva. summum me eorum studium tenet sicut odium iam ceterarum rerum; quas tu incredibile est quam brevi tempore quanto deteriores offensurus sis quam reliquisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae K. Ian. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. sed ut ad prima illa redeam, nihil ego illa impudentius, astutius, lentius vidi. “ libertum mitto, Tito mandavi.” {{graeca|''σκήψεις''}} atque {{graeca|''ἀναβολαί''}}; sed nescio an {{graeca|''ταὐτόματον ἡμῶν''}}. nam mihi Pompeiani prodromi nuntiant aperte Pompeium acturum Antonio succedi, oportere eodemque tempore aget praetor ad populum. res eius modi est ut ego nec per bonorum nec per popularem existimationem honeste possim hominem defendere, nec mihi libeat, quod vel maximum est. etenim accidit hoc, quod totum cuius modi sit mando tibi ut perspicias. {{pn|12.2|2}}libertum ego habeo sane nequam hominem, Hilarum dico, ratiocinatorem et clientem tuum. de eo mihi Valerius interpres nuntiat Thyillusque se audisse scribit haec, esse hominem cum Antonio; Antonium porro in cogendis pecuniis dictitare partem mihi quaeri et a me custodem communis quaestus libertum esse missum. non sum mediocriter commotus neque tamen credidi, sed certe aliquid sermonis fuit. totum investiga, cognosce, perspice et nebulonem illum, si quo pacto potes, ex istis locis amove. huius sermonis Valerius auctorem Cn. Plancium nominabat. mando tibi plane totum ut videas cuius modi sit.

{{pn|12.3|3}}Pompeium nobis amicissimum constat esse. divortium Muciae vehementer probatur. P. Clodium Appi f., credo te audisse cum veste muliebri deprehensum domi C. Caesaris cum pro populo fieret, eumque per manus servulae servatum et eductum; rem esse insigni infamia. quod te moleste ferre certo scio.

{{pn|12.4|4}}quid praeterea ad te scribam non habeo, et me hercule eram in scribendo conturbatior. nam puer festivus anagnostes noster Sositheus decesserat meque plus quam servi mors debere videbatur commoverat. tu velim saepe ad nos scribas. si rem nullam habebis, quod in buccam venerit scribito. Kal. Ianuariis M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae VI K. Febr. a. 695 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}accepi tuas tris iam epistulas, unam a M. Cornelio quam Tribus Tabernis, ut opinor, ei dedisti, alteram quam mihi Canusinus tuus hospes reddidit, tertiam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti; quae fuerunt omnes, ''ut'' rhetorum pueri loquuntur, cum humanitatis sparsae sale tum insignes amoris notis. quibus epistulis sum equidem abs te lacessitus ad rescribendum; sed idcirco sum tardior quod non invenio fidelem tabellarium. quotus enim quisque est qui epistulam paulo graviorem ferre possit nisi eam pellectione relevarit? accedit eo quod mihi non †, ut quisque in Epirum proficiscitur. ego enim te arbitror caesis apud Amaltheam tuam victimis statim esse ad Sicyonem oppugnandum profectum neque tamen id ipsum certum habeo quando ad Antonium proficiscare aut quid in Epiro temporis ponas. ita neque Achaicis hominibus neque Epiroticis paulo liberiores litteras committere audeo.

{{pn|13.2|2}}sunt autem post discessum a me tuum res dignae litteris nostris, sed non committendae eius modi periculo ut aut interire aut aperiri aut intercipi possint. primum igitur scito primum me non esse rogatum sententiam praepositumque esse nobis pacificatorem Allobrogum, idque admurmurante senatu neque me invito esse factum. sum enim et ab observando homine perverso liber et ad dignitatem in re publica retinendam contra illius voluntatem solutus, et ille secundus in dicendo locus habet auctoritatem paene principis et voluntatem non nimis devinctam beneficio consulis. Tertius est Catulus, quartus, si etiam hoc quaeris, Hortensius. consul autem ipse parvo animo et pravo tamen cavillator genere illo moroso quod etiam sine dicacitate ridetur, facie magis quam facetiis ridiculus, nihil agens cum re publica, seiunctus ab optimatibus, a quo nihil speres boni rei publicae quia non vult, nihil speres mali quia non audet. eius autem conlega et in me perhonorificus et partium studiosus ac defensor bonarum.

{{pn|13.3|3}}qui nunc leviter inter se dissident. sed vereor ne hoc quod infectum est serpat longius. credo enim te audisse, cum apud Caesarem pro populo fieret, venisse eo muliebri vestitu virum, idque sacrificium cum virgines instaurassent, mentionem a Q. Cornificio in senatu factam (is fuit princeps, ne tu forte aliquem nostrum putes); postea rem ex senatus consulto ad virgines atque ad pontifices relatam idque ab iis nefas esse decretum; deinde ex senatus consulto consules rogationem promulgasse; uxori Caesarem nuntium remisisse. in hac causa Piso amicitia P. Clodi ductus operam dat ut ea rogatio quam ipse fert et fert ex senatus consulto et de religione antiquetur. Messalla vehementer adhuc agit severe. boni viri precibus Clodi removentur a causa, operae comparantur, nosmet ipsi, qui Lycurgei a principio fuissemus, cotidie demitigamur, instat et urget Cato. quid multa? vereor ne haec neglecta a bonis, defensa ab improbis magnorum rei publicae malorum causa sit. {{pn|13.4|4}}tuus autem ille amicus (scin quem dicam?), de quo tu ad me scripsisti, postea quam non auderet reprehendere, laudare coepisse, nos, ut ostendit, admodum diligit, amplectitur, amat, aperte laudat, occulte sed ita ut perspicuum sit invidet. nihil come, nihil simplex, nihil {{graeca|''ἐν τοῖς πολιτικοῖς''}} inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. sed haec ad te scribam alias subtilius; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non audeo.

{{pn|13.5|5}}provincias praetores nondum sortiti sunt. res eodem est loci quo reliquisti. {{graeca|''Τοποθεσίαν''}} quam postulas Miseni et Puteolorum includam orationi meae. “ A. d. {{sc|iii}} Non. Decembr.” mendose fuisse animadverteram. quae laudas ex orationibus, mihi crede, valde mihi placebant sed non audebam antea dicere; nunc vero quod a te probata sunt, multo mi {{graeca|''ἀττικώτερα''}} videntur. in illam orationem Metellinam addidi quaedam. Liber tibi mittetur, quoniam te amor nostri {{graeca|''φιλορήτορα''}} reddidit.

{{pn|13.6|6}}novi tibi quidnam scribam? quid? etiam. Messalla consul Autronianam domum emit HS † {{sc|CXXXIIII}}. “ quid id ad me?” inquies. tantum quod ea emptione et nos bene emisse iudicati sumus et homines intellegere coeperunt licere amicorum facultatibus in emendo ad dignitatem aliquam pervenire. Teucris illa lentum negotium est sed tamen est in spe. tu ista confice. a nobis liberiorem epistulam exspecta. {{sc|vi}} Kal. Febr. M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Febr. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus. prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat. tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium. res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum {{graeca|''πανήγυρις''}}. quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur. id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum. {{pn|14.2|2}}tum Pompeius {{graeca|''μάλ᾽ ἀριστοκρατικῶς''}} locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis. postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret. locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta {{graeca|''γενικῶς''}} laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam “ de istis rebus ” esse responsum. {{pn|14.3|3}}Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod ''minus'' suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, ‘se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre; quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.’ quid multa? totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas {{graeca|''ληκύθους''}}), valde graviter pertexuit. proximus Pompeium sedebam. intellexi hominem moveri verum Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset. {{pn|14.4|4}}hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi. ego autem ipse, di boni! quo modo {{graeca|''ἐνεπερπερευσάμην''}} novo auditori Pompeio! si umquam mihi {{graeca|''περίοδοι''}}, si {{graeca|''καμπαὶ''}}, {{graeca|''ἐνθυμήματα''}}, si {{graeca|''κατασκευαὶ''}} suppeditaverunt, illo tempore. quid multa? clamores. etenim haec erat {{graeca|''ὑπόθεσις''}}, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio. nosti iam in hac materia sonitus nostros. tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.

{{pn|14.5|5}}Romanae autem se res sic habent. senatus {{graeca|''Ἄρειος πάγος''}}; nihil constantius, nihil severius, nihil fortius. nam cum dies venisset rogationi ex senatus consulto ferendae, concursabant barbatuli iuvenes, totus ille grex Catilinae, duce filiola Curionis, et populum ut antiquaret rogabant. Piso autem consul lator rogationis idem erat dissuasor. operae Clodianae pontis occuparant, tabellae ministrabantur ita ut nulla daretur “ {{sc|vti rogas}}.” hic tibi ''in'' rostra Cato advolat, convicium Pisoni consuli mirificum facit, si id est convicium, vox plena gravitatis, plena auctoritatis, plena denique salutis. accedit eodem etiam noster Hortensius, multi praeterea boni; insignis vero opera Favoni fuit. hoc concursu optimatium comitia dimittuntur, senatus vocatur. cum decerneretur frequenti senatu, contra pugnante Pisone, ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, ut consules populum cohortarentur ad rogationem accipiendam, homines ad quindecim Curioni nullum senatus consultum facienti adsenserunt; ex altera parte facile cccc fuerunt. acta res est. Fufius tribunus tum concessit. Clodius contiones miseras habebat, in quibus Lucullum, Hortensium, C. Pisonem, Messallam consulem contumeliose laedebat; me tantum “ comperisse ” omnia criminabatur. senatus et de provinciis praetorum et de legationibus et de ceteris rebus decernebat ut ante quam rogatio lata esset ne quid ageretur.

{{pn|14.6|6}}habes res Romanas. sed tamen etiam illud quod non speraram audi. Messalla consul est egregius, fortis, constans, diligens, nostri laudator, amator, imitator. ille alter uno vitio minus vitiosus quod iners, quod somni plenus, quod imperitus, quod {{graeca|''ἀπρακτότατος''}} sed voluntate ita {{graeca|''καχέκτης''}} ut Pompeium post illam contionem in qua ab eo senatus laudatus est odisse coeperit. itaque mirum in modum omnis a se bonos alienavit. neque id magis amicitia Clodi adductus fecit quam studio perditarum rerum atque partium. sed habet sui similem in magistratibus praeter Fufium neminem. bonis utimur tribunis pl., Cornuto vero Pseudocatone † quid quaeris?

{{pn|14.7|7}}nunc ut ad privata redeam, {{graeca|''Τεῦκρις''}} promissa patravit. tu mandata effice quae recepisti. Quintus frater, qui Argiletani aedifici reliquum dodrantem emit HS D̅C̅C̅X̅X̅V̅, Tusculanum venditat, ut, si possit, emat Pacilianam domum. cum Lucceio in gratiam redii. video hominem valde petiturire. navabo operam. tu quid agas, ubi sis, cuius modi istae res sint, fac me quam diligentissime certiorem. Idibus Febr.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Asiam Quinto, suavissimo fratri, obtigisse audisti. non enim dubito quin celerius tibi hoc rumor quam ullius nostrum litterae nuntiarint. nunc quoniam et laudis avidissimi semper fuimus et praeter ceteros {{graeca|''φιλέλληνες''}} et sumus et habemur et multorum odia atque inimicitias rei publicae causa suscepimus, “ {{graeca|''παντοίης ἀρετῆς μιμνήσκεο''}} ” curaque et effice ut ab omnibus et laudemur et amemur. {{pn|15.2|2}}his de rebus plura ad te in ea epistula scribam quam ipsi Quinto dabo. tu me velim certiorem facias quid de meis mandatis egeris atque etiam quid de tuo negotio; nam ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae. valde aveo scire quid agas. Idibus Martiis

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}quaeris ex me quid acciderit de iudicio quod tam praeter opinionem omnium factum sit, et simul vis scire quo modo ego minus quam soleam proeliatus sim. respondebo tibi {{graeca|''ὕστερον πρότερον, Ὁμηρικῶς''}}. ego enim quam diu senatus auctoritas mihi defendenda fuit, sic acriter et vehementer proeliatus sum ut clamor concursusque maxima cum mea laude fierent. quod si tibi umquam sum visus in re publica fortis, certe me in illa causa admiratus esses. cum enim ille ad contiones confugisset in iisque meo nomine ad invidiam uteretur, di immortales! quas ego pugnas et quantas strages edidi! quos impetus in Pisonem, in Curionem, in totam illam manum feci! quo modo sum insectatus levitatem senum, libidinem iuventutis! saepe, ita me di iuvent! te non solum auctorem consiliorum meorum, verum etiam spectatorem pugnarum mirificarum desideravi. {{pn|16.2|2}}postea vero quam Hortensius excogitavit ut legem de religione Fufius tribunus pl. ferret, in qua nihil aliud a consulari rogatione differebat nisi iudicum genus (in eo autem erant omnia), pugnavitque ut ita fieret, quod et sibi et aliis persuaserat nullis illum iudicibus effugere posse, contraxi vela perspiciens inopiam iudicum neque dixi quicquam pro testimonio nisi quod erat ita notum atque testatum ut non possem praeterire. itaque si causam quaeris absolutionis, ut iam {{graeca|''πρὸς τὸ πρότερον''}} revertar, egestas iudicum fuit et turpitudo. id autem ut accideret commissum est Hortensi consilio, qui dum veritus est ne Fufius ei legi intercederet quae ex senatus consulto ferebatur, non vidit illud, satius esse illum in infamia relinqui ac sordibus quam infirmo iudicio committi, sed ductus odio properavit rem deducere in iudicium, cum illum plumbeo gladio iugulatum iri tamen diceret.

{{gap|2em}}{{pn|16.3|3}}sed iudicium si quaeris quale fuerit, incredibili exitu, sic uti nunc ex eventu ab aliis, a me tamen ex ipso initio consilium Hortensi reprehendatur. nam ut reiectio facta est clamoribus maximis, cum accusator tamquam censor bonus homines nequissimos reiceret, reus tamquam clemens lanista frugalissimum quemque secerneret, ut primum iudices consederunt, valde diffidere boni coeperunt. non enim umquam turpior in ludo talario consessus fuit, maculosi senatores, nudi equites, tribuni non tam aerati quam, ut appellantur, aerarii. pauci tamen boni inerant quos reiectione fugare ille non potuerat, qui maesti inter sui dissimilis et maerentes sedebant et contagione turpitudinis vehementer permovebantur. {{pn|16.4|4}}hic ut quaeque res ad consilium primis postulationibus referebatur, incredibilis erat severitas nulla varietate sententiarum. nihil impetrarat reus; plus accusatori dabatur quam postulabat; triumphabat (quid quaeris?) Hortensius se vidisse tantum; nemo erat qui illum reum ac non miliens condemnatum arbitraretur. me vero teste producto credo te ex acclamatione Clodi advocatorum audisse quae consurrectio iudicum facta sit, ut me circumsteterint, ut aperte iugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint. quae mihi res multo honorificentior visa est quam aut illa, cum iurare tui cives Xenocratem testimonium dicentem prohibuerunt, aut cum tabulas Metelli Numidici, cum eae ut mos est circumferrentur, nostri iudices aspicere noluerunt. {{pn|16.5|5}}multo haec inquam nostra res maior. itaque iudicum vocibus, cum ego sic ab iis ut salus patriae defenderer, fractus reus et una patroni omnes conciderunt; ad me autem eadem frequentia postridie convenit quacum abiens consulatu sum domum reductus. clamare praeclari Ariopagitae se non esse venturos nisi praesidio constituto. refertur ad consilium. una sola sententia praesidium non desideravit. defertur res ad senatum. gravissime ornatissimeque decernitur; laudantur iudices; datur negotium magistratibus. responsurum hominem nemo arbitrabatur.&lt;poem&gt;{{gap|12em}}“{{graeca|''Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι''}} —
{{gap|12em}}{{graeca|''ὅππως δὴ πρῶτον πῦρ ἔμπεσε.''}} ”&lt;/poem&gt;

nosti Calvum ex Nanneianis illum, illum laudatorem meum, de cuius oratione erga me honorifica ad te scripseram. biduo per unum servum et eum ex ludo gladiatorio confecit totum negotium; arcessivit ad se, promisit, intercessit, dedit. iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones non nullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. ita summo discessu bonorum, pleno foro servorum {{sc|xxv}} iudices ita fortes tamen fuerunt ut summo proposito periculo vel perire maluerint quam perdere omnia. {{sc|XXXI}} fuerunt quos fames magis quam fama commoverit. quorum Catulus cum vidisset quendam, “ quid vos ”, inquit, “ praesidium a nobis postulabatis? an, ne nummi vobis eriperentur, timebatis?” {{pn|16.6|6}}habes, ut brevissime potui, genus iudici et causam absolutionis.

quaeris deinceps qui nunc sit status rerum et qui meus. rei publicae statum illum, quem tu meo consilio, ego divino confirmatum putabam, qui bonorum omnium coniunctione et auctoritate consulatus mei fixus et fundatus videbatur, nisi quis nos deus respexerit, elapsum scito esse de manibus uno hoc iudicio, si iudicium est triginta homines populi Romani levissimos ac nequissimos nummulis acceptis ius ac fas omne delere et, quod omnes non modo homines verum etiam pecudes factum esse sciant, id Thalnam et Plautum et Spongiam et ceteras huius modi quisquilias statuere numquam esse factum. {{pn|16.7|7}}sed tamen ut te de re publica consoler, non ita, ut sperarunt mali tanto imposito rei publicae vulnere, alacris exsultat improbitas in victoria. nam plane ita putaverunt, cum religio, cum pudicitia, cum iudiciorum fides, cum senatus auctoritas concidisset, fore ut aperte victrix nequitia ac libido poenas ab optimo quoque peteret sui doloris quem improbissimo cuique inusserat severitas consulatus mei. {{pn|16.8|8}}idem ego ille (non enim mihi videor insolenter gloriari cum de me apud te loquor, in ea praesertim epistula quam nolo aliis legi) idem inquam ego recreavi adflictos animos bonorum unum quemque confirmans, excitans; insectandis vero exagitandisque nummariis iudicibus omnem omnibus studiosis ac fautoribus illius victoriae {{graeca|''παρρησίαν''}} eripui, Pisonem consulem nulla in re consistere umquam sum passus, desponsam homini iam Syriam ademi, senatum ad pristinam suam severitatem revocavi atque abiectum excitavi, Clodium praesentem fregi in senatu cum oratione perpetua plenissima gravitatis tum altercatione huius modi; ex qua licet pauca degustes; nam cetera non possunt habere eandem neque vim neque venustatem remoto illo studio contentionis quem {{graeca|''ἀγῶνα''}} vos appellatis. {{pn|16.9|9}}nam ut Idibus Maiis in senatum convenimus, rogatus ego sententiam multa dixi de summa re publica, atque ille locus inductus a me est divinitus, ne una plaga accepta patres conscripti conciderent, ne deficerent; vulnus esse eius modi quod mihi nec dissimulandum nec pertimescendum videretur, ne aut ignorando stultissimi ''aut metuendo ignavissimi'' iudicaremur; bis absolutum esse Lentulum, bis Catilinam, hunc tertium iam esse a iudicibus in rem publicam immissum. “{{spatium||erras, Clodi; non te iudices urbi sed carceri reservarunt, neque te retinere in civitate sed exsilio privare voluerunt. quam ob rem, patres conscripti, erigite animos, retinete vestram dignitatem. manet illa in re publica bonorum consensio; dolor accessit bonis viris, virtus non est imminuta; nihil est damni factum novi sed quod erat inventum est. in unius hominis perditi iudicio plures similes reperti sun}}t.” {{pn|16.10|10}}sed quid ago? paene orationem in epistulam inclusi. redeo ad altercationem. surgit pulchellus puer, obicit mihi me ad Baias fuisse. falsum, sed tamen quid hoc? “{{spatium||simile es}}t”, inquam “{{spatium||quasi in operto dicas fuiss}}e.” — “{{spatium||Qui}}d”, inquit, “{{spatium||homini Arpinati cum aquis calidi}}s?” “ {{spatium||Narra}} ”, inquam, “ {{spatium||patrono tuo, qui Arpinatis aquas concupivi}}t”; nosti enim Marianas. “ {{spatium||quousqu}}e”, inquit, “{{spatium||hunc regem feremu}}s?” “{{spatium||Regem appella}}s”, inquam, “{{spatium||cum Rex tui mentionem nullam feceri}}t?”; ille autem Regis hereditatem spe devorarat. “{{spatium||Domu}}m”, inquit, “{{spatium||emist}}i.” “{{spatium||Pute}}s”, inquam, “{{spatium||dicere: iudices emist}}i.” “{{spatium||Iurant}}i” inquit “{{spatium||tibi non crediderun}}t.” “{{Spatium||Mihi ver}}o” inquam “{{spatium||{{sc||xxv}} iudices crediderunt, {{sc|xxxi}}, quoniam nummos ante acceperunt, tibi nihil crediderun}}t.” Magnis clamoribus adflictus conticuit et concidit.

{{pn|16.11|11}}noster autem status est hic. apud bonos iidem sumus quos reliquisti, apud sordem urbis et faecem multo melius est nunc quam reliquisti. nam et illud nobis non obest, videri nostrum testimonium non valuisse; missus est sanguis invidiae sine dolore atque etiam hoc magis quod omnes illi fautores illius flagiti rem manifestam illam redemptam esse a iudicibus confitentur. accedit illud, quod illa contionalis hirudo aerari, misera ac ieiuna plebecula, me ab hoc Magno unice diligi putat, et hercule multa et iucunda consuetudine coniuncti inter nos sumus usque eo ut nostri isti comissatores coniurationis barbatuli iuvenes illum in sermonibus “ Cn. Ciceronem ” appellent. itaque et ludis et gladiatoribus mirandas {{graeca|''ἐπισημασίας''}} sine ulla pastoricia fistula auferebamus.

{{pn|16.12|12}}nunc est exspectatio comitiorum; in quae omnibus invitis trudit noster Magnus Auli filium atque in eo neque auctoritate neque gratia pugnat sed quibus Philippus omnia castella expugnari posse dicebat, in quae modo asellus onustus auro posset ascendere. consul autem ille deterioris histrionis similis suscepisse negotium dicitur et domi divisores habere; quod ego non credo. sed senatus consulta duo iam facta sunt odiosa, quod in consulem facta putantur, Catone et Domitio postulante, unum, ut apud magistratus inquiri liceret, alterum, cuius domi divisores habitarent, adversus rem publicam. {{pn|16.13|13}}Lurco autem tribunus pl., qui magistratum † insimul cum lege alia iniit, solutus est et Aelia et Fufia ut legem de ambitu ferret, quam ille bono auspicio claudus homo promulgavit. ita comitia in a. d. {{sc|vi}} Kal. Sext. dilata sunt. novi est in lege hoc, ut qui nummos in tribu pronuntiarit, si non dederit, impune sit, sin dederit, ut quoad vivat singulis tribulibus HS {{sc|CIↃ CIↃ CIↃ}} debeat. dixi hanc legem P. Clodium iam ante servasse; pronuntiare enim solitum esse et non dare. sed heus tu! videsne consulatum illum nostrum, quem Curio antea {{graeca|''ἀποθέωσιν''}} vocabat, si hic factus erit, fabam mimum futurum? qua re, ut opinor, {{graeca|''φιλοσοφητέον''}}, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon.

{{pn|16.14|14}}quod ad me scribis te in Asiam statuisse non ire, equidem mallem ut ires, ac vereor ne quid in ista re minus commode fiat; sed tamen non possum reprehendere consilium tuum, praesertim cum egomet in provinciam non sim profectus.

{{pn|16.15|15}}epigrammatis tuis quae in Amaltheo posuisti contenti erimus, praesertim cum et Thyillus nos reliquerit et Archias nihil de me scripserit. ac vereor ne, Lucullis quoniam Graecum poema condidit, nunc ad Caecilianam fabulam spectet. {{pn|16.16|16}}Antonio tuo nomine gratias egi eamque epistulam Mallio dedi. ad te ideo antea rarius scripsi quod non habebam idoneum cui darem, nec satis sciebam quo darem. valde te venditavi. {{pn|16.17|17}}Cincius si quid ad me tui negoti detulerit, suscipiam; sed nunc magis in suo est occupatus; in quo ego ei non desum. tu si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspecta; sed pluris etiam ipse mittito. {{pn|16.18|18}}velim ad me scribas cuius modi sit {{graeca|''Ἀμαλθεῖον''}} tuum, quo ornatu, qua {{graeca|''τοποθεσίᾳ''}}, et quae poemata quasque historias de {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} habes ad me mittas. libet mihi facere in Arpinati. ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. nihil erat absoluti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Non. Dec. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}magna mihi varietas voluntatis et dissimilitudo opinionis ac iudici Quinti fratris mei demonstrata est ex litteris tuis in quibus ad me epistularum illius exempla misisti. qua ex re et molestia sum tanta adfectus, quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrum adferre debuit, et admiratione quidnam accidisset quod adferret Quinto fratri meo aut offensionem tam gravem aut commutationem tantam voluntatis. atque illud a me iam ante intellegebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam, subesse nescio quid opinionis incommodae sauciumque esse eius animum et insedisse quasdam odiosas suspiciones. quibus ego mederi cum cuperem antea saepe et vehementius etiam post sortitionem provinciae, nec tantum intellegebam ei esse offensionis quantum litterae tuae declararant nec tantum proficiebam quantum volebam. {{pn|17.2|2}}sed tamen hoc me ipse consolabar quod non dubitabam quin te ille aut Dyrrachi aut in istis locis uspiam visurus esset; quod cum accidisset, confidebam ac mihi persuaseram fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione sed conspectu ipso congressuque vestro. nam quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta iucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem, nihil attinet me ad te qui ea nosti scribere. sed accidit perincommode quod eum nusquam vidisti. valuit enim plus quod erat illi non nullorum artificiis inculcatum quam aut officium aut necessitudo aut amor vester ille pristinus, qui plurimum valere debuit. {{pn|17.3|3}}atque huius incommodi culpa ubi resideat facilius possum existimare quam scribere; vereor enim ne dum defendam meos non parcam tuis. nam sic intellego ut nihil a domesticis vulneris factum sit, illud quidem quod erat eos certe sanare potuisse. sed huiusce rei totius vitium, quod aliquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam. {{pn|17.4|4}}de iis litteris quas ad te Thessalonica misit et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos et in itinere habitos putas, ecquid tantum causae sit ignoro, sed omnis in tua posita est humanitate mihi spes huius levandae molestiae. nam si ita statueris, et inritabilis animos esse optimorum saepe hominum et eosdem placabilis et esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae plerumque bonitatis et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda sive vitia sive iniurias esse tolerandas, facile haec, quem ad modum spero, mitigabuntur; quod ego ut facias te oro. nam ad me qui te unice diligo maxime pertinet neminem esse meorum qui aut te non amet aut abs te non ametur.

{{pn|17.5|5}}illa pars epistulae tuae minime fuit necessaria in qua exponis quas facultates aut provincialium aut urbanorum commodorum et aliis temporibus et me ipso consule praetermiseris. mihi enim perspecta est et ingenuitas et magnitudo animi tui; neque ego inter me atque te quicquam interesse umquam duxi praeter voluntatem institutae vitae, quod me ambitio quaedam ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxit. vera quidem laude probitatis, diligentiae, religionis neque me tibi neque quemquam antepono, amoris vero erga me, cum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. {{pn|17.6|6}}vidi enim, vidi penitusque perspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et laetitias tuas. fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua iucunda et timoris consolatio grata. quin mihi nunc te absente non solum consilium quo tu excellis, sed etiam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecum solet esse, maxime deest — quid dicam? in publicane re, quo in genere mihi neglegenti esse non licet, an in forensi labore, quem antea propter ambitionem sustinebam, nunc ut dignitatem tueri gratia possim, an ''in'' ipsis domesticis negotiis, in quibus ego cum antea tum vero post discessum fratris te sermonesque nostros desidero? postremo non labor meus, non requies, non negotium, non otium, non forenses res, non domesticae, ''non publicae'', non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

{{pn|17.7|7}}atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac mores tuos mihi purgatos ac probatos esse voluisti. atque in ista incommoditate alienati illius animi et offensi illud inest tamen commodi, quod et mihi et ceteris amicis tuis nota fuit et abs te aliquanto ante testificata tua voluntas omittendae provinciae, ut quod una non estis non dissensione ac discidio vestro sed voluntate ac iudicio tuo factum esse videatur. qua re et illa quae violata expiabuntur, et haec nostra quae sunt sanctissime conservata suam religionem obtinebunt.

{{pn|17.8|8}}nos hic in re publica infirma misera commutabilique versamur. credo enim te audisse nostros equites paene a senatu esse diiunctos; qui primum illud valde graviter tulerunt, promulgatum ex senatus consulto fuisse ut de eis qui ob iudicandum accepissent quaereretur. qua in re decernenda cum ego casu non adfuissem sensissemque id equestrem ordinem ferre moleste neque aperte dicere, obiurgavi senatum, ut mihi visus sum, summa cum auctoritate et in causa non verecunda admodum gravis et copiosus fui. {{pn|17.9|9}}ecce aliae deliciae equitum vix ferendae! quas ego non solum tuli sed etiam ornavi. Asiam qui de censoribus conduxerunt questi sunt in senatu se cupiditate prolapsos nimium magno conduxisse, ut induceretur locatio postulaverunt. ego princeps in adiutoribus atque adeo secundus; nam ut illi auderent hoc postulare Crassus eos impulit. invidiosa res, turpis postulatio et confessio temeritatis. summum erat periculum ne, si nihil impetrassent, plane alienarentur a senatu. huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. et postridie. neque adhuc res confecta est, sed voluntas senatus perspecta; unus enim contra dixerat Metellus consul designatus, atque erat dicturus, ad quem propter diei brevitatem perventum non est, heros ille noster Cato. {{pn|17.10|10}}sic ego conservans rationem institutionemque nostram tueor, ut possum, illam a me conglutinatam concordiam. sed tamen quoniam ista sunt tam infirma, munitur quaedam nobis ad retinendas opes nostras tuta, ut spero, via; quam tibi litteris satis explicare non possum, significatione parva ostendam tamen. utor Pompeio familiarissime. video quid dicas. cavebo quae sunt cavenda, ac scribam alias ad te de meis consiliis capessendae rei publicae plura.

{{pn|17.11|11}}Lucceium scito consulatum habere in animo statim petere. duo enim soli dicuntur petituri; Caesar cum eo coire per Arrium cogitat et Bibulus cum hoc se putat per C. Pisonem posse coniungi. rides? non sunt haec ridicula, mihi crede. quid aliud scribam ad te, quid? multa sunt, sed in aliud tempus. † exspectare velis, cures ut sciam. iam illud modeste rogo, quod maxime cupio, ut quam primum venias. Nonis Decembribus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. XI Kal. Febr. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{gap|2em}}{{pn|18.1|1}}nihil mihi nunc scito tam deesse quam hominem eum quocum omnia quae me cura aliqua adficiunt uno communicem, qui me amet, qui sapiat, quicum ego cum loquar, nihil fingam, nihil dissimulem, nihil obtegam. abest enim frater {{graeca|''ἀφελέστατος''}} et amantissimus. Metellus non homo sed&lt;poem&gt;{{c|{{spatium||“ lítus atque áër et sólitudó mera. ”}}}}&lt;/poem&gt;Tu autem qui saepissime curam et angorem animi mei sermone et consilio levasti tuo, qui mihi et in publica re socius et in privatis omnibus conscius et omnium meorum sermonum et consiliorum particeps esse soles, ubinam es? ita sum ab omnibus destitutus ut tantum requietis habeam quantum cum uxore et filiola et mellito Cicerone consumitur. nam illae ambitiosae nostrae fucosaeque amicitiae sunt in quodam splendore forensi, fructum domesticum non habent. itaque cum bene completa domus est tempore matutino, cum ad forum stipati gregibus amicorum descendimus, reperire ex magna turba neminem possumus quocum aut iocari libere aut suspirare familiariter possimus. qua re te exspectamus, te desideramus, te iam etiam arcessimus. multa sunt enim quae me sollicitant anguntque; quae mihi videor auris nactus tuas unius ambulationis sermone exhaurire posse.

{{pn|18.2|2}}ac domesticarum quidem sollicitudinum aculeos omnis et scrupulos occultabo neque ego huic epistulae atque ignoto tabellario committam. atque hi (nolo enim te permoveri) non sunt permolesti, sed tamen insident et urgent et nullius amantis consilio aut sermone requiescunt; in re publica vero, quamquam animus est praesens, tamen † voluntas etiam atque etiam ipsa medicina efficit †. nam ut ea breviter quae post tuum discessum acta sunt conligam, iam exclames necesse est res Romanas diutius stare non posse. etenim post profectionem tuam primus, ut opinor, introitus fuit in causam fabulae Clodianae, in qua ego nactus, ut mihi videbar, locum resecandae libidinis et coercendae iuventutis vehemens fui et omnis profudi viris animi atque ingeni mei non odio adductus alicuius sed spe corrigendae et sanandae civitatis. {{pn|18.3|3}}adflicta res publica est empto constupratoque iudicio. vide quae sint postea consecuta. consul est impositus is nobis quem nemo praeter nos philosophos aspicere sine suspiritu posset. quantum hoc vulnus! facto senatus consulto de ambitu, de iudiciis nulla lex perlata, exagitatus senatus, alienati equites Romani. sic ille annus duo firmamenta rei publicae per me unum constituta evertit; nam et senatus auctoritatem abiecit et ordinum concordiam diiunxit. instat hic nunc ille annus egregius. eius initium eius modi fuit ut anniversaria sacra Iuventatis non committerentur; nam M. Luculli uxorem Memmius suis sacris initiavit; Menelaus aegre id passus divortium fecit. quamquam ille pastor Idaeus Menelaum solum contempserat, hic noster Paris tam Menelaum quam Agamemnonem liberum non putavit. {{pn|18.4|4}}est autem C. Herennius quidam tribunus pl., quem tu fortasse ne nosti quidem; tametsi potes nosse, tribulis enim tuus est et Sextus pater eius nummos vobis dividere solebat. is ad plebem P. Clodium traducit idemque fert ut universus populus in campo Martio suffragium de re Clodi ferat. hunc ego accepi in senatu, ut soleo, sed nihil est illo homine lentius. {{pn|18.5|5}}Metellus est consul egregius et nos amat, sed imminuit auctoritatem suam quod habet dicis causa promulgatum illud idem de Clodio. Auli autem filius, o di immortales! quam ignavus ac sine animo miles! quam dignus qui Palicano, sicut facit, os ad male audiendum cotidie praebeat! {{pn|18.6|6}}agraria autem promulgata est a Flavio sane levis eadem fere quae fuit Plotia. sed interea {{graeca|''πολιτικὸς ἀνὴρ οὐδ᾽ ὄναρ''}} quisquam inveniri potest; qui poterat, familiaris noster (sic est enim; volo te hoc scire) Pompeius togulam illam pictam silentio tuetur suam. Crassus verbum nullum contra gratiam. ceteros iam nosti; qui ita sunt stulti ut amissa re publica piscinas suas fore salvas sperare videantur. {{pn|18.7|7}}unus est qui curet constantia magis et integritate quam, ut mihi videtur, consilio aut ingenio, Cato; qui miseros publicanos quos habuit amantissimos sui tertium iam mensem vexat neque iis a senatu responsum dari patitur. ita nos cogimur reliquis de rebus nihil decernere ante quam publicanis responsum sit. qua re etiam legationes reiectum iri puto.

{{pn|18.8|8}}nunc vides quibus fluctibus iactemur, et si ex iis quae scripsimus tanta etiam a me non scripta perspicis, revise nos aliquando et, quamquam sunt haec fugienda quo te voco, tamen fac ut amorem nostrum tanti aestimes ut eo vel cum his molestiis pervenire velis. nam ne absens censeare curabo edicendum et proponendum locis omnibus; sub lustrum autem censeri germani negotiatoris est. qua re cura ut te quam primum videamus. vale. {{sc|xi}} Kal. Febr. Q. Metello, L. Afranio coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}non modo si mihi tantum esset oti quantum est tibi, verum etiam si tam brevis epistulas vellem mittere quam tu soles, facile te superarem et in scribendo multo essem crebrior quam tu. sed ad summas atque incredibilis occupationes meas accedit quod nullam a me volo epistulam ad te absque argumento ac sententia pervenire. et primum tibi, ut aequum est civi amanti patriam, quae sint in re publica exponam; deinde quoniam tibi amore nos proximi sumus, scribemus etiam de nobis ea quae scire te non nolle arbitramur.

{{pn|19.2|2}}atque in re publica nunc quidem maxime Gallici belli versatur metus. nam Haedui fratres nostri pugnam nuper malam pugnarunt et ''Helvetii'' sine dubio sunt in armis excursionesque in provinciam faciunt. senatus decrevit ut consules duas Gallias sortirentur, dilectus haberetur, vacationes ne valerent, legati cum auctoritate mitterentur qui adirent Galliae civitates darentque operam ne eae se cum Helvetiis coniungerent. legati sunt Q. Metellus Creticus et L. Flaccus et, {{graeca|''τὸ ἐπὶ τῇ φακῇ μύρον''}}, Lentulus Clodiani filius. {{pn|19.3|3}}atque hoc loco illud non queo praeterire, quod cum de consularibus mea prima sors exisset, una voce senatus frequens retinendum me in urbe censuit. hoc idem post me Pompeio accidit, ut nos duo quasi pignora rei publicae retineri videremur. quid enim ego aliorum in me {{graeca|''ἐπιφωνήματα''}} exspectem cum haec domi nascantur?

{{pn|19.4|4}}urbanae autem res sic se habent. agraria lex a Flavio tribuno pl. vehementer agitabatur auctore Pompeio; quae nihil populare habebat praeter auctorem. ex hac ego lege secunda contionis voluntate omnia illa tollebam quae ad privatorum incommodum pertinebant, liberabam agrum eum qui P. Mucio, L. Calpurnio consulibus publicus fuisset, Sullanorum hominum possessiones confirmabam, Volaterranos et Arretinos, quorum agrum Sulla publicarat neque diviserat, in sua possessione retinebam; unam rationem non reiciebam, ut ager hac adventicia pecunia emeretur, quae ex novis vectigalibus per quinquennium reciperetur. huic toti rationi agrariae senatus adversabatur suspicans Pompeio novam quandam potentiam quaeri; Pompeius vero ad voluntatem perferendae legis incubuerat. ego autem magna cum agrariorum gratia confirmabam omnium privatorum possessiones; is enim est noster exercitus hominum, ut tute scis, locupletium; populo autem ''et'' Pompeio (nam id quoque volebam) satis faciebam emptione, qua constituta diligenter et sentinam urbis exhauriri et Italiae solitudinem frequentari posse arbitrabar. sed haec tota res interpellata bello refrixerat. Metellus est consul sane bonus et nos admodum diligit; ille alter nihil ita est ut plane quid emerit nesciat. {{pn|19.5|5}}haec sunt in re publica, nisi etiam illud ad rem publicam putas pertinere, Herennium quendam tribunum pl., tribulem tuum sane hominem nequam atque egentem, saepe iam de P. Clodio ad plebem traducendo agere coepisse. huic frequenter interceditur. haec sunt, ut opinor, in re publica.

{{gap|2em}}{{pn|19.6|6}}ego autem, ut semel Nonarum illarum Decembrium iunctam invidia ac multorum inimicitiis eximiam quandam atque immortalem gloriam consecutus sum, non destiti eadem animi magnitudine in re publica versari et illam institutam ac susceptam dignitatem tueri, sed postea quam primum Clodi absolutione levitatem infirmitatemque iudiciorum perspexi, deinde vidi nostros publicanos facile a senatu diiungi, quamquam a me ipso non divellerentur, tum autem beatos homines, hos piscinarios dico amicos tuos, non obscure nobis invidere, putavi mihi maiores quasdam opes et firmiora praesidia esse quaerenda. {{pn|19.7|7}}itaque primum, eum qui nimium diu de rebus nostris tacuerat, Pompeium adduxi in eam voluntatem ut in senatu non semel sed saepe multisque verbis huius mihi salutem imperi atque orbis terrarum adiudicarit; quod non tam interfuit mea (neque enim illae res aut ita sunt obscurae ut testimonium, aut ita dubiae ut laudationem desiderent) quam rei publicae, quod erant quidam improbi qui contentionem fore aliquam mihi cum Pompeio ex rerum illarum dissensione arbitrarentur. cum hoc ego me tanta familiaritate coniunxi ut uterque nostrum in sua ratione munitior et in re publica firmior hac coniunctione esse possit. {{pn|19.8|8}}odia autem illa libidinosae et delicatae iuventutis quae erant in me incitata sic mitigata sunt comitate quadam mea me unum ut omnes illi colant; nihil iam denique a me asperum in quemquam fit nec tamen quicquam populare ac dissolutum, sed ita temperata tota ratio est ut rei publicae constantiam praestem, privatis meis rebus propter infirmitatem bonorum, iniquitatem malevolorum, odium in me improborum adhibeam quandam cautionem et diligentiam atque ita, tametsi his novis amicitiis implicati sumus, ut crebro mihi vafer ille Siculus insusurret Epicharmus cantilenam illam suam;&lt;poem&gt;{{c|“{{graeca|''νᾶφε καὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν· ἄρθρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.''}}”}}&lt;/poem&gt;Ac nostrae quidem rationis ac vitae quasi quandam formam, ut opinor, vides.

{{pn|19.9|9}}de tuo autem negotio saepe ad me scribis. cui mederi nunc non possumus; est enim illud senatus consultum summa pedariorum voluntate nullius nostrum auctoritate factum. nam quod me esse ad scribendum vides, ex ipso senatus consulto intellegere potes aliam rem tum relatam, hoc autem de populis liberis sine causa additum. et ita factum est a P. Servilio filio qui in postremis sententiam dixit, sed immutari hoc tempore non potest. itaque conventus qui initio celebrabantur iam diu fieri desierunt. tu si tuis blanditiis tamen a Sicyoniis nummulorum aliquid expresseris, velim me facias certiorem.

{{pn|19.10|10}}commentarium consulatus mei Graece compositum misi ad te. in quo si quid erit quod homini Attico minus Graecum eruditumque videatur, non dicam quod tibi, ut opinor, Panhormi Lucullus de suis historiis dixerat, se quo facilius illas probaret Romani hominis esse idcirco barbara quaedam et σόλοικα dispersisse; apud me si quid erit eius modi, me imprudente erit et invito. Latinum si perfecero, ad te mittam. tertium poema exspectato, ne quod genus a me ipso laudis meae praetermittatur. hic tu cave dicas: {{graeca|''τίς πατέρ᾽ αἰνήσει''}}; si est enim apud homines quicquam quod potius sit, laudetur, nos vituperemur qui non potius alia laudemus; quamquam non {{graeca|''ἐγκωμιαστικὰ''}} sunt haec sed {{graeca|''ἱστορικά''}} quae scribimus.

{{pn|19.11|11}}Quintus frater purgat se mihi per litteras et adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum. verum haec nobis coram summa cura et diligentia sunt agenda; tu modo nos revise aliquando. Cossinius hic, cui dedi litteras, valde mihi bonus homo et non levis et amans tui visus est et talis qualem esse eum tuae mihi litterae nuntiarant. Idibus Martiis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post m. Maio a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}cum ''e'' Pompeiano me Romam recepissem a. d. {{sc|iiii}} Idus Maias, Cincius noster eam mihi abs te epistulam reddidit quam tu Idibus Febr. dederas. ei nunc epistulae litteris his respondebo. ac primum tibi perspectum esse iudicium de te meum laetor, deinde te in iis rebus quae mihi asperius a nobis atque nostris et iniucundius actae videbantur moderatissimum fuisse vehementissime gaudeo idque neque amoris mediocris et ingeni summi ac sapientiae iudico. qua de re cum ad me ita suaviter, diligenter, officiose, humaniter scripseris ut non modo te hortari amplius non debeam sed ne exspectare quidem abs te aut ab ullo homine tantum facilitatis ac mansuetudinis potuerim, nihil duco esse commodius quam de his rebus nihil iam amplius scribere. cum erimus congressi, tum si quid res feret coram inter nos conferemus.

{{pn|20.2|2}}quod ad me de re publica scribis, disputas tu quidem et amanter et prudenter, et a meis consiliis ratio tua non abhorret; nam neque de statu nobis nostrae dignitatis est recedendum neque sine nostris copiis intra alterius praesidia veniendum, et is de quo scribis nihil habet amplum, nihil excelsum, nihil non summissum atque populare. verum tamen fuit ratio mihi fortasse ad tranquillitatem meorum temporum non inutilis, sed me hercule rei publicae multo etiam utilior quam mihi civium improborum impetus in me reprimi, cum hominis amplissima fortuna, auctoritate, gratia fluctuantem sententiam confirmassem et a spe malorum ad mearum rerum laudem convertissem. quod si cum aliqua levitate mihi faciendum fuisset, nullam rem tanti existimassem; sed tamen a me ita sunt acta omnia non ut ego illi adsentiens levior sed ut ille me probans gravior videretur. {{pn|20.3|3}}reliqua sic a me aguntur et agentur ut non committamus ut ea quae gessimus fortuito gessisse videamur. meos bonos viros, illos quos significas, et eam quam mihi dicis obtigisse {{graeca|''Σπάρταν''}} non modo numquam deseram sed etiam, si ego ab illa deserar, tamen in mea pristina sententia permanebo. illud tamen velim existimes, me hanc viam optimatem post Catuli mortem nec praesidio ullo nec comitatu tenere. nam ut ait Rhinton, ut opinor,&lt;poem&gt;{{c|“{{graeca|''οἱ μὲν παρ᾽ οὐδέν εἰσι, τοῖς δ᾽ οὐδὲν μέλει.''}}”}}&lt;/poem&gt;Mihi vero ut invideant piscinarii nostri aut scribam ad te alias aut in congressum nostrum reservabo. a curia autem nulla me res divellet, vel quod ita rectum est vel quod rebus meis maxime consentaneum vel quod a senatu quanti fiam minime me paenitet.

{{pn|20.4|4}}de Sicyoniis, ut ad te scripsi antea, non multum spei est in senatu; nemo est enim idem qui queratur. qua re si id exspectas, longum est; alias via, si qua potes, pugna. cum est actum, neque animadversum est ad quos pertineret et raptim in eam sententiam pedarii cucurrerunt. inducendi senatus consulti maturitas nondum est, quod neque sunt qui querantur et multi partim malevolentia, partim opinione aequitatis delectantur. {{pn|20.5|5}}Metellus tuus est egregius consul; unum reprehendo quod otium nuntiari e Gallia non magno opere gaudet. cupit, credo, triumphare. hoc vellem mediocrius; cetera egregia. Auli filius vero ita se gerit ut eius consulatus non consulatus sit sed Magni nostri {{graeca|''ὑπώπιον''}}.

{{pn|20.6|6}}de meis scriptis misi ad te Graece perfectum consulatum meum. eum librum L. Cossinio dedi. puto te Latinis meis delectari, huic autem Graeco Graecum invidere. alii si scripserint, mittemus ad te; sed mihi crede, simul atque hoc nostrum legerunt, nescio quo pacto retardantur. {{pn|20.7|7}}nunc ut ad rem meam redeam, L. Papirius Paetus, vir bonus amatorque noster, mihi libros eos quos Ser. Claudius reliquit donavit. cum mihi per legem Cinciam licere capere Cincius amicus tuus diceret, libenter dixi me accepturum si attulisset. nunc si me amas, si te a me amari scis, enitere per amicos, clientis, hospites, libertos denique ac servos tuos ut scida ne qua depereat; nam et Graecis iis libris quos suspicor, et Latinis quos scio illum reliquisse, mihi vehementer opus est. ego autem cotidie magis quod mihi de forensi labore temporis datur in iis studiis conquiesco. per mihi, per inquam gratum feceris si in hoc tam diligens fueris quam soles in iis rebus quas me valde velle arbitraris, ipsiusque Paeti tibi negotia commendo, de quibus tibi ille agit maximas gratias, et ut iam invisas nos non solum rogo sed etiam suadeo.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
[[en:Letters to Atticus/1.1]]</text>
      <sha1>ny8cpl0io2eobkk2cg7f2t8em2llso1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278955</id>
      <parentid>278954</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T12:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68331" sha1="1pe6d0gm7vupl7ofrigtdm54q6ypcqi" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|Annus= annis 67–60 a.Ch.n.
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber I
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/1/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Quint. a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}petitionis nostrae, quam tibi summae curae esse scio, huius modi ratio est quod adhuc coniectura provideri possit. prensat unus P. Galba. sine fuco ac fallaciis more maiorum negatur. ut opinio est hominum, non aliena rationi nostrae fuit illius haec praepropera prensatio. nam illi ita negant vulgo ut mihi se debere dicant. ita quiddam spero nobis profici, cum hoc percrebrescit, plurimos nostros amicos inveniri. nos autem initium prensandi facere cogitaramus eo ipso tempore quo tuum puerum cum his litteris proficisci Cincius dicebat, in campo comitiis tribuniciis a. d. {{sc|xvi}} Kalend. Sextilis. competitores, qui certi esse videantur, Galba et Antonius et Q. Cornificius. puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse. ut frontem ferias, sunt qui etiam Caesonium putent. Aquilium non arbitrabamur, qui denegavit et iuravit morbum et illud suum regnum iudiciale opposuit. Catilina, si iudicatum erit meridie non lucere, certus erit competitor. de Aufidio et de Palicano non puto te exspectare dum scribam.
{{pn|1.2|2}}de iis qui nunc petunt Caesar certus putatur. Thermus cum Silano contendere existimatur; qui sic inopes et ab amicis et existimatione sunt ut mihi videatur non esse {{graeca|''ἀδύνατον''}} Curium obducere. sed hoc praeter me nemini videtur. nostris rationibus maxime conducere videtur Thermum fieri cum Caesare. nemo est enim ex iis qui nunc petunt qui, si in nostrum annum reciderit, firmior candidatus fore videatur, propterea quod curator est viae Flaminiae. Quae cum erit absoluta, sane facile eum ''ac'' libenter municipia consulem acceperint. petitorum haec est adhuc informata cogitatio. nos in omni munere candidatorio fungendo summam adhibebimus diligentiam et fortasse, quoniam videtur in suffragiis multum posse Gallia, cum Romae a iudiciis forum refrixerit, excurremus mense Septembri legati ad Pisonem ut Ianuario revertamur. cum perspexero voluntates nobilium, scribam ad te. cetera spero prolixa esse his dumtaxat urbanis competitoribus. illam manum tu mihi cura ut praestes, quoniam propius abes, Pompei, nostri amici. nega me ei iratum fore si ad mea comitia non venerit. atque haec huius modi sunt.

{{pn|1.3|3}}sed est quod abs te mihi ignosci pervelim. Caecilius, avunculus tuus, a P. Vario cum magna pecunia fraudaretur, agere coepit cum eius fratre A. Caninio Satyro de iis rebus quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. una agebant ceteri creditores, in quibus erat ''L.'' Lucullus et P. Scipio et is quem putabant magistrum fore si bona venirent, L. Pontius. verum hoc ridiculum est de magistro. nunc cognosce rem. rogavit me Caecilius ut adessem contra Satyrum. dies fere nullus est quin hic Satyrus domum meam ventitet; observat L. Domitium maxime, me habet proximum; fuit et mihi et Quinto fratri magno usui in nostris petitionibus. {{pn|1.4|4}}sane sum perturbatus cum ipsius Satyri familiaritate tum Domiti, in quo uno maxime ambitio nostra nititur. demonstravi haec Caecilio simul et illud ostendi, si ipse unus cum illo uno contenderet, me ei satis facturum fuisse; nunc in causa universorum creditorum, hominum praesertim amplissimorum, qui sine eo quem Caecilius suo nomine perhiberet facile causam communem sustinerent, aequum esse eum et officio meo consulere et tempori. durius accipere hoc mihi visus est quam vellem et quam homines belli solent, et postea prorsus ab instituta nostra paucorum dierum consuetudine longe refugit.

abs te peto ut mihi hoc ignoscas et me existimes humanitate esse prohibitum ne contra amici summam existimationem miserrimo eius tempore venirem, cum is omnia sua studia et officia in me contulisset. quod si voles in me esse durior, ambitionem putabis mihi obstitisse. ego autem arbitror, etiam si id sit, mihi ignoscendum esse,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''ἐπεὶ οὐχ ἱερήϊον οὐδὲ βοεΐην''}}’.}}&lt;/poem&gt;Vides enim in quo cursu simus et quam omnis gratias non modo retinendas verum etiam acquirendas putemus. spero tibi me causam probasse, cupio quidem certe.

{{pn|1.5|5}}Hermathena tua valde me delectat et posita ita belle est ut totum gymnasium eius {{graeca|''ἀνάθημα''}} esse videatur. multum te amamus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post ep. 1 a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia. abs te tam diu nihil litterarum! ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
{{pn|2.2|2}}tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus summa hominum est opinio tuos familiaris nobilis homines adversarios honori nostro fore. ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo te mihi usui fore video. qua re Ianuario mense, ut constituisti, cura ut Romae sis.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ex. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}aviam tuam scito desiderio tui mortuam esse et simul quod verita sit ne Latinae in officio non manerent et in montem Albanum hostias non adducerent. eius rei consolationem ad te L. Saufeium missurum esse arbitror.
{{pn|3.2|2}}nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris tuis ad alios missis; nam ad me de eo nihil scripsisti. signa quae nobis curasti, ea sunt ad Caietam exposita. nos ea non vidimus; neque enim exeundi Roma potestas nobis fuit. misimus qui pro vectura solveret. te multum amamus quod ea abs te diligenter parvoque curata sunt.

{{pn|3.3|3}}quod ad me saepe scripsisti de nostro amico placando, feci et expertus sum omnia, sed mirandum in modum est animo abalienato. quibus de suspicionibus etsi audisse te arbitror, tamen ex me cum veneris cognosces. Sallustium praesentem restituere in eius veterem gratiam non potui. hoc ad te scripsi quod is me accusare de te solebat. in se expertus est illum esse minus exorabilem, meum studium nec ''sibi nec'' tibi defuisse. Tulliolam C. Pisoni L. f. Frugi despondimus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in. a. 688 (66).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}crebras exspectationes nobis tui commoves. nuper quidem cum iam te adventare arbitraremur, repente abs te in mensem Quintilem reiecti sumus. nunc vero sentio, quod commodo tuo facere poteris, venias ad id tempus quod scribis; obieris Quinti fratris comitia, nos longo intervallo viseris, Acutilianam controversiam transegeris. hoc me etiam Peducaeus ut ad te scriberem admonuit. putamus enim utile esse te aliquando iam rem transigere. {{pn|4.2|2}}mea intercessio parata et est et fuit. nos hic incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus. cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus quam ex ipsius si absolutus esset gratia cepissemus.

{{pn|4.3|3}}quod ad me de Hermathena scribis, per mihi gratum est. est ornamentum Academiae proprium meae, quod et Hermes commune omnium et Minerva singulare est insigne eius gymnasi. qua re velim, ut scribis, ceteris quoque rebus quam plurimis eum locum ornes. quae mihi antea signa misisti, ea nondum vidi; in Formiano sunt, quo ego nunc proficisci cogitabam. illa omnia in Tusculanum deportabo. Caietam, si quando abundare coepero, ornabo. libros tuos conserva et noli desperare eos ''me'' meos facere posse. quod si adsequor, supero Crassum divitiis atque omnium vicos et prata contemno.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo ante IV K. Dec. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}quantum dolorem acceperim et quanto fructu sim privatus et forensi et domestico Luci fratris nostri morte in primis pro nostra consuetudine tu existimare potes. nam mihi omnia quae iucunda ex humanitate alterius et moribus homini accidere possunt ex illo accidebant. qua re non dubito quin tibi quoque id molestum sit, cum et meo dolore moveare et ipse omni virtute officioque ornatissimum tuique et sua sponte et meo sermone amantem adfinem amicumque amiseris.

{{pn|5.2|2}}quod ad me scribis de sorore tua, testis erit tibi ipsa quantae mihi curae fuerit ut Quinti fratris animus in eam esset is qui esse deberet. quem cum esse offensiorem arbitrarer, eas litteras ad eum misi quibus et placarem ut fratrem et monerem ut minorem et obiurgarem ut errantem. itaque ex iis quae postea saepe ab eo ad me scripta sunt confido ita esse omnia ut et oporteat et velimus.

{{pn|5.3|3}}de litterarum missione sine causa abs te accusor. numquam enim a Pomponia nostra certior sum factus esse cui dare litteras possem, porro autem neque mihi accidit ut haberem qui in Epirum proficisceretur nequedum te Athenis esse audiebamus. {{pn|5.4|4}}de Acutiliano autem negotio quod mihi mandaras, ut primum a tuo digressu Romam veni, confeceram; sed accidit ut et contentione nihil opus esset et ut ego, qui in te satis consili statuerim esse, mallem Peducaeum tibi consilium per litteras quam me dare. etenim cum multos dies auris meas Acutilio dedissem, cuius sermonis genus tibi notum esse arbitror, non mihi grave duxi scribere ad te de illius querimoniis, cum eas audire, quod erat subodiosum, leve putassem. sed abs te ipso qui me accusas unas mihi scito litteras redditas esse, cum et oti ad scribendum plus et facultatem dandi maiorem habueris.

{{pn|5.5|5}}quod scribis, etiam si cuius animus in te esset offensior, a me recolligi oportere, ''teneo'', quid dicas neque id neglexi, sed est miro quodam modo adfectus. ego autem quae dicenda fuerunt de te non praeterii; quid autem contendendum esset ex tua putabam voluntate me statuere oportere. quam si ad me perscripseris, intelleges me neque diligentiorem esse voluisse quam tu esses neque neglegentiorem fore quam tu velis.

{{pn|5.6|6}}de Tadiana re mecum Tadius locutus est te ita scripsisse, nihil esse iam quod laboraretur, quoniam hereditas usu capta esset. id mirabamur te ignorare, de tutela legitima, in qua dicitur esse puella, nihil usu capi posse. {{pn|5.7|7}}Epiroticam emptionem gaudeo tibi placere. quae tibi mandavi et quae tu intelleges convenire nostro Tusculano velim, ut scribis, cures, quod sine molestia tua facere poteris. nam nos ex omnibus molestiis et laboribus uno illo in loco conquiescemus. {{pn|5.8|8}}Quintum fratrem cotidie exspectamus. Terentia magnos articulorum dolores habet. et te et sororem tuam et matrem maxime diligit salutemque tibi plurimam ascribit et Tulliola deliciae nostrae. cura ut valeas et nos ames et tibi persuadeas te a me fraterne amari.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post IV K. Dec. a. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}non committam posthac ut me accusare de epistularum neglegentia possis; tu modo videto in tanto otio ut par in hoc mihi sis. domum Rabirianam Neapoli, quam tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas, †M. Fontius emit HS {{sc|CCCIↃↃↃ X̅X̅X̅}}. id te scire volui, si quid forte ea res ad cogitationes tuas pertineret.
{{pn|6.2|2}}Quintus frater, ut mihi videtur, quo volumus animo est in Pomponiam et cum ea nunc in Arpinatibus praediis erat et secum habebat hominem {{graeca|''χρηστομαθῆ''}}, D. Turranium. pater nobis decessit a. d. {{sc|iv}} Kal. Dec.

haec habebam fere quae te scire vellem. tu velim, si qua ornamenta {{graeca|''γυμνασιώδη''}} reperire poteris quae loci sint eius quem tu non ignoras, ne praetermittas. nos Tusculano ita delectamur ut nobismet ipsis tum denique cum illo venimus placeamus. quid agas omnibus de rebus et quid acturus sis fac nos quam diligentissime certiores.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante Id. Febr. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{ancora|7}}apud matrem recte est, eaque nobis curaeest. L. Cincio HS {{sc|X̅X̅CD}} constitui me curaturum Idibus Febr. tu velim ea quae nobis emisse te et parasse scribis des operam ut quam primum habeamus et velim cogites, id quod mihi pollicitus es, quem ad modum bibliothecam nobis conficere possis. omnem spem delectationis nostrae, quam cum in otium venerimus habere volumus, in tua humanitate positam habemus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post Id. Febr. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}apud te est ut volumus. mater tua et soror a me Quintoque fratre diligitur. cum Acutilio sum locutus. is sibi negat a suo procuratore quicquam scriptum esse et miratur istam controversiam fuisse quod ille recusarit satis dare amplius abs te non peti. quod te de Tadiano negotio decidisse scribis, id ego Tadio et gratum esse intellexi et magno opere iucundum. ille noster amicus, vir me hercule optimus et mihi amicissimus, sane tibi iratus est. hoc si quanti tu aestimes sciam, tum quid mihi elaborandum sit scire possim.

{{pn|8.2|2}}L. Cincio HS {{sc|CCIↃↃ CCIↃↃ CCCC}} pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, curavi. Hermae tui Pentelici cum capitibus aeneis, de quibus ad me scripsisti iam nunc me admodum delectant. qua re velim et eos et signa et cetera quae tibi eius loci et nostri studi et tuae elegantiae esse videbuntur quam plurima quam primumque mittas et maxime quae tibi gymnasi xystique videbuntur esse. nam in eo genere sic studio efferimur ut abs te adiuvandi, ab aliis prope reprehendendi simus. si Lentuli navis non erit, quo tibi placebit imponito. {{pn|8.3|3}}Tulliola deliciolae nostrae tuum munusculum flagitat et me ut sponsorem appellat; mi autem abiurare certius est quam dependere.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post ep. 8 a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}nimium raro nobis abs te litterae adferuntur, cum et multo tu facilius reperias qui Romam proficiscantur quam ego qui Athenas, et certius tibi sit me esse Romae quam mihi te Athenis. itaque propter hanc dubitationem meam brevior haec ipsa epistula est quod, cum incertus essem ubi esses, nolebam illum nostrum familiarem sermonem in alienas manus devenire.

{{pn|9.2|2}}signa Megarica et Hermas, de quibus ad me scripsisti, vehementer exspecto. quicquid eiusdem generis habebis dignum Academia tibi quod videbitur ne dubitaris mittere et arcae nostrae confidito. genus hoc est voluptatis meae; quae {{graeca|''γυμνασιώδη''}} maxime sunt, ea quaero. Lentulus navis suas pollicetur. peto abs te ut haec diligenter cures. Thyillus te rogat et ego eius rogatu {{graeca|''Εὐμολπιδῶν πάτρια''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Tusculano ante Quintil. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}cum essem in Tusculano (erit hoc tibi pro illo tuo: ‘cum essem in Ceramico’) verum tamen cum ibi essem, Roma puer a sorore tua missus epistulam mihi abs te adlatam dedit nuntiavitque eo ipso die post meridiem iturum eum qui ad te proficisceretur. eo factum est ut epistulae tuae rescriberem aliquid, brevitate temporis tam pauca cogerer scribere.

{{pn|10.2|2}}primum tibi de nostro amico placando aut etiam plane restituendo polliceor. quod ego etsi mea sponte ante faciebam, eo nunc tamen et agam studiosius et contendam ab illo vehementius, quod tantam ex epistula voluntatem eius rei tuam perspicere videor. hoc te intellegere volo, pergraviter illum esse offensum; sed quia nullam video gravem subesse causam, magno opere confido illum fore in officio et in nostra potestate.

{{pn|10.3|3}}signa nostra et Hermeraclas, ut scribis, cum commodissime poteris velim imponas, et si quod aliud {{graeca|''οἰκεῖον''}} eius loci quem non ignoras reperies et maxime quae tibi palaestrae gymnasique videbuntur esse. etenim ibi sedens haec ad te scribebam ut me locus ipse admoneret. praeterea typos tibi mando quos in tectorio atrioli possim includere et putealia sigillata duo. {{pn|10.4|4}}bibliothecam tuam cave cuiquam despondeas, quamvis acrem amatorem inveneris; nam ego omnis meas vindemiolas eo reservo ut illud subsidium senectuti parem.

{{pn|10.5|5}}de fratre confido ita esse ut semper volui et elaboravi. multa signa sunt eius rei, non minimum quod soror praegnas est. {{pn|10.6|6}}de comitiis meis et tibi me permisisse memini et ego iam pridem hoc communibus amicis qui te exspectant praedico, te non modo non arcessi a me sed prohiberi, quod intellegam multo magis interesse tua te agere quod agendum est hoc tempore quam mea te adesse comitiis. proinde eo animo te velim esse quasi mei negoti causa in ista loca missus esses; me autem eum et offendes erga te et audies quasi mihi si quae parta erunt non modo te praesente sed per te parta sint. Tulliola tibi diem dat, sponsorem ''me'' appellat.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Quint. aut Sext. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}et mea sponte faciebam antea et post duabus epistulis tuis perdiligenter in eandem rationem scriptis magno opere sum commotus. eo accedebat hortator adsiduus Sallustius ut agerem quam diligentissime cum Lucceio de vestra vetere gratia reconcilianda. sed cum omnia fecissem, non modo eam voluntatem eius quae fuerat erga te reciperare non potui, verum ne causam quidem elicere immutatae voluntatis. tametsi iactat ille quidem illud suum arbitrium et ea quae iam tum cum aderas offendere eius animum intellegebam, tamen habet quiddam profecto quod magis in animo eius insederit, quod neque epistulae tuae neque nostra adlegatio tam potest facile delere. quam tu praesens non modo oratione sed tuo vultu illo familiari tolles, si modo tanti putaris, id quod, si me audies et si humanitati tuae constare voles, certe putabis. ac ne illud mirere cur, cum ego antea significarim tibi per litteras me sperare illum in nostra potestate fore, nunc idem videar diffidere, incredibile est quanto mihi videatur illius voluntas obstinatior et in hac iracundia offirmatior. sed haec aut sanabuntur cum veneris aut ei molesta erunt in utro culpa erit.

{{pn|11.2|2}}quod in epistula tua scriptum erat me iam arbitrari designatum esse, scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus nec quando futura sint comitia sciri. {{pn|11.3|3}}verum haec audies de Philadelpho. tu velim quae Academiae nostrae parasti quam primum mittas. mire quam illius loci non modo usus sed etiam cogitatio delectat. libros vero tuos cave cuiquam tradas; nobis eos, quem ad modum scribis, conserva. summum me eorum studium tenet sicut odium iam ceterarum rerum; quas tu incredibile est quam brevi tempore quanto deteriores offensurus sis quam reliquisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae K. Ian. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. sed ut ad prima illa redeam, nihil ego illa impudentius, astutius, lentius vidi. ‘libertum mitto, Tito mandavi.’ {{graeca|''σκήψεις''}} atque {{graeca|''ἀναβολαί''}}; sed nescio an {{graeca|''ταὐτόματον ἡμῶν''}}. nam mihi Pompeiani prodromi nuntiant aperte Pompeium acturum Antonio succedi, oportere eodemque tempore aget praetor ad populum. res eius modi est ut ego nec per bonorum nec per popularem existimationem honeste possim hominem defendere, nec mihi libeat, quod vel maximum est. etenim accidit hoc, quod totum cuius modi sit mando tibi ut perspicias. {{pn|12.2|2}}libertum ego habeo sane nequam hominem, Hilarum dico, ratiocinatorem et clientem tuum. de eo mihi Valerius interpres nuntiat Thyillusque se audisse scribit haec, esse hominem cum Antonio; Antonium porro in cogendis pecuniis dictitare partem mihi quaeri et a me custodem communis quaestus libertum esse missum. non sum mediocriter commotus neque tamen credidi, sed certe aliquid sermonis fuit. totum investiga, cognosce, perspice et nebulonem illum, si quo pacto potes, ex istis locis amove. huius sermonis Valerius auctorem Cn. Plancium nominabat. mando tibi plane totum ut videas cuius modi sit.

{{pn|12.3|3}}Pompeium nobis amicissimum constat esse. divortium Muciae vehementer probatur. P. Clodium Appi f., credo te audisse cum veste muliebri deprehensum domi C. Caesaris cum pro populo fieret, eumque per manus servulae servatum et eductum; rem esse insigni infamia. quod te moleste ferre certo scio.

{{pn|12.4|4}}quid praeterea ad te scribam non habeo, et me hercule eram in scribendo conturbatior. nam puer festivus anagnostes noster Sositheus decesserat meque plus quam servi mors debere videbatur commoverat. tu velim saepe ad nos scribas. si rem nullam habebis, quod in buccam venerit scribito. Kal. Ianuariis M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae VI K. Febr. a. 695 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}accepi tuas tris iam epistulas, unam a M. Cornelio quam Tribus Tabernis, ut opinor, ei dedisti, alteram quam mihi Canusinus tuus hospes reddidit, tertiam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti; quae fuerunt omnes, ''ut'' rhetorum pueri loquuntur, cum humanitatis sparsae sale tum insignes amoris notis. quibus epistulis sum equidem abs te lacessitus ad rescribendum; sed idcirco sum tardior quod non invenio fidelem tabellarium. quotus enim quisque est qui epistulam paulo graviorem ferre possit nisi eam pellectione relevarit? accedit eo quod mihi non †, ut quisque in Epirum proficiscitur. ego enim te arbitror caesis apud Amaltheam tuam victimis statim esse ad Sicyonem oppugnandum profectum neque tamen id ipsum certum habeo quando ad Antonium proficiscare aut quid in Epiro temporis ponas. ita neque Achaicis hominibus neque Epiroticis paulo liberiores litteras committere audeo.

{{pn|13.2|2}}sunt autem post discessum a me tuum res dignae litteris nostris, sed non committendae eius modi periculo ut aut interire aut aperiri aut intercipi possint. primum igitur scito primum me non esse rogatum sententiam praepositumque esse nobis pacificatorem Allobrogum, idque admurmurante senatu neque me invito esse factum. sum enim et ab observando homine perverso liber et ad dignitatem in re publica retinendam contra illius voluntatem solutus, et ille secundus in dicendo locus habet auctoritatem paene principis et voluntatem non nimis devinctam beneficio consulis. Tertius est Catulus, quartus, si etiam hoc quaeris, Hortensius. consul autem ipse parvo animo et pravo tamen cavillator genere illo moroso quod etiam sine dicacitate ridetur, facie magis quam facetiis ridiculus, nihil agens cum re publica, seiunctus ab optimatibus, a quo nihil speres boni rei publicae quia non vult, nihil speres mali quia non audet. eius autem conlega et in me perhonorificus et partium studiosus ac defensor bonarum.

{{pn|13.3|3}}qui nunc leviter inter se dissident. sed vereor ne hoc quod infectum est serpat longius. credo enim te audisse, cum apud Caesarem pro populo fieret, venisse eo muliebri vestitu virum, idque sacrificium cum virgines instaurassent, mentionem a Q. Cornificio in senatu factam (is fuit princeps, ne tu forte aliquem nostrum putes); postea rem ex senatus consulto ad virgines atque ad pontifices relatam idque ab iis nefas esse decretum; deinde ex senatus consulto consules rogationem promulgasse; uxori Caesarem nuntium remisisse. in hac causa Piso amicitia P. Clodi ductus operam dat ut ea rogatio quam ipse fert et fert ex senatus consulto et de religione antiquetur. Messalla vehementer adhuc agit severe. boni viri precibus Clodi removentur a causa, operae comparantur, nosmet ipsi, qui Lycurgei a principio fuissemus, cotidie demitigamur, instat et urget Cato. quid multa? vereor ne haec neglecta a bonis, defensa ab improbis magnorum rei publicae malorum causa sit. {{pn|13.4|4}}tuus autem ille amicus (scin quem dicam?), de quo tu ad me scripsisti, postea quam non auderet reprehendere, laudare coepisse, nos, ut ostendit, admodum diligit, amplectitur, amat, aperte laudat, occulte sed ita ut perspicuum sit invidet. nihil come, nihil simplex, nihil {{graeca|''ἐν τοῖς πολιτικοῖς''}} inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. sed haec ad te scribam alias subtilius; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non audeo.

{{pn|13.5|5}}provincias praetores nondum sortiti sunt. res eodem est loci quo reliquisti. {{graeca|''Τοποθεσίαν''}} quam postulas Miseni et Puteolorum includam orationi meae. ‘A. d. {{sc|iii}} Non. Decembr.’ mendose fuisse animadverteram. quae laudas ex orationibus, mihi crede, valde mihi placebant sed non audebam antea dicere; nunc vero quod a te probata sunt, multo mi {{graeca|''ἀττικώτερα''}} videntur. in illam orationem Metellinam addidi quaedam. Liber tibi mittetur, quoniam te amor nostri {{graeca|''φιλορήτορα''}} reddidit.

{{pn|13.6|6}}novi tibi quidnam scribam? quid? etiam. Messalla consul Autronianam domum emit HS † {{sc|CXXXIIII}}. ‘quid id ad me?’ inquies. tantum quod ea emptione et nos bene emisse iudicati sumus et homines intellegere coeperunt licere amicorum facultatibus in emendo ad dignitatem aliquam pervenire. Teucris illa lentum negotium est sed tamen est in spe. tu ista confice. a nobis liberiorem epistulam exspecta. {{sc|vi}} Kal. Febr. M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Febr. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus. prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat. tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium. res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum {{graeca|''πανήγυρις''}}. quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur. id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum. {{pn|14.2|2}}tum Pompeius {{graeca|''μάλ᾽ ἀριστοκρατικῶς''}} locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis. postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret. locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta {{graeca|''γενικῶς''}} laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam ‘de istis rebus’ esse responsum. {{pn|14.3|3}}Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod ''minus'' suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, ‘se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre; quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.’ quid multa? totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas {{graeca|''ληκύθους''}}), valde graviter pertexuit. proximus Pompeium sedebam. intellexi hominem moveri verum Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset. {{pn|14.4|4}}hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi. ego autem ipse, di boni! quo modo {{graeca|''ἐνεπερπερευσάμην''}} novo auditori Pompeio! si umquam mihi {{graeca|''περίοδοι''}}, si {{graeca|''καμπαὶ''}}, {{graeca|''ἐνθυμήματα''}}, si {{graeca|''κατασκευαὶ''}} suppeditaverunt, illo tempore. quid multa? clamores. etenim haec erat {{graeca|''ὑπόθεσις''}}, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio. nosti iam in hac materia sonitus nostros. tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.

{{pn|14.5|5}}Romanae autem se res sic habent. senatus {{graeca|''Ἄρειος πάγος''}}; nihil constantius, nihil severius, nihil fortius. nam cum dies venisset rogationi ex senatus consulto ferendae, concursabant barbatuli iuvenes, totus ille grex Catilinae, duce filiola Curionis, et populum ut antiquaret rogabant. Piso autem consul lator rogationis idem erat dissuasor. operae Clodianae pontis occuparant, tabellae ministrabantur ita ut nulla daretur ‘{{sc|vti rogas}}.’ hic tibi ''in'' rostra Cato advolat, convicium Pisoni consuli mirificum facit, si id est convicium, vox plena gravitatis, plena auctoritatis, plena denique salutis. accedit eodem etiam noster Hortensius, multi praeterea boni; insignis vero opera Favoni fuit. hoc concursu optimatium comitia dimittuntur, senatus vocatur. cum decerneretur frequenti senatu, contra pugnante Pisone, ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, ut consules populum cohortarentur ad rogationem accipiendam, homines ad quindecim Curioni nullum senatus consultum facienti adsenserunt; ex altera parte facile cccc fuerunt. acta res est. Fufius tribunus tum concessit. Clodius contiones miseras habebat, in quibus Lucullum, Hortensium, C. Pisonem, Messallam consulem contumeliose laedebat; me tantum ‘comperisse’ omnia criminabatur. senatus et de provinciis praetorum et de legationibus et de ceteris rebus decernebat ut ante quam rogatio lata esset ne quid ageretur.

{{pn|14.6|6}}habes res Romanas. sed tamen etiam illud quod non speraram audi. Messalla consul est egregius, fortis, constans, diligens, nostri laudator, amator, imitator. ille alter uno vitio minus vitiosus quod iners, quod somni plenus, quod imperitus, quod {{graeca|''ἀπρακτότατος''}} sed voluntate ita {{graeca|''καχέκτης''}} ut Pompeium post illam contionem in qua ab eo senatus laudatus est odisse coeperit. itaque mirum in modum omnis a se bonos alienavit. neque id magis amicitia Clodi adductus fecit quam studio perditarum rerum atque partium. sed habet sui similem in magistratibus praeter Fufium neminem. bonis utimur tribunis pl., Cornuto vero Pseudocatone † quid quaeris?

{{pn|14.7|7}}nunc ut ad privata redeam, {{graeca|''Τεῦκρις''}} promissa patravit. tu mandata effice quae recepisti. Quintus frater, qui Argiletani aedifici reliquum dodrantem emit HS D̅C̅C̅X̅X̅V̅, Tusculanum venditat, ut, si possit, emat Pacilianam domum. cum Lucceio in gratiam redii. video hominem valde petiturire. navabo operam. tu quid agas, ubi sis, cuius modi istae res sint, fac me quam diligentissime certiorem. Idibus Febr.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Asiam Quinto, suavissimo fratri, obtigisse audisti. non enim dubito quin celerius tibi hoc rumor quam ullius nostrum litterae nuntiarint. nunc quoniam et laudis avidissimi semper fuimus et praeter ceteros {{graeca|''φιλέλληνες''}} et sumus et habemur et multorum odia atque inimicitias rei publicae causa suscepimus, ‘{{graeca|''παντοίης ἀρετῆς μιμνήσκεο''}}’ curaque et effice ut ab omnibus et laudemur et amemur. {{pn|15.2|2}}his de rebus plura ad te in ea epistula scribam quam ipsi Quinto dabo. tu me velim certiorem facias quid de meis mandatis egeris atque etiam quid de tuo negotio; nam ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae. valde aveo scire quid agas. Idibus Martiis

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}quaeris ex me quid acciderit de iudicio quod tam praeter opinionem omnium factum sit, et simul vis scire quo modo ego minus quam soleam proeliatus sim. respondebo tibi {{graeca|''ὕστερον πρότερον, Ὁμηρικῶς''}}. ego enim quam diu senatus auctoritas mihi defendenda fuit, sic acriter et vehementer proeliatus sum ut clamor concursusque maxima cum mea laude fierent. quod si tibi umquam sum visus in re publica fortis, certe me in illa causa admiratus esses. cum enim ille ad contiones confugisset in iisque meo nomine ad invidiam uteretur, di immortales! quas ego pugnas et quantas strages edidi! quos impetus in Pisonem, in Curionem, in totam illam manum feci! quo modo sum insectatus levitatem senum, libidinem iuventutis! saepe, ita me di iuvent! te non solum auctorem consiliorum meorum, verum etiam spectatorem pugnarum mirificarum desideravi. {{pn|16.2|2}}postea vero quam Hortensius excogitavit ut legem de religione Fufius tribunus pl. ferret, in qua nihil aliud a consulari rogatione differebat nisi iudicum genus (in eo autem erant omnia), pugnavitque ut ita fieret, quod et sibi et aliis persuaserat nullis illum iudicibus effugere posse, contraxi vela perspiciens inopiam iudicum neque dixi quicquam pro testimonio nisi quod erat ita notum atque testatum ut non possem praeterire. itaque si causam quaeris absolutionis, ut iam {{graeca|''πρὸς τὸ πρότερον''}} revertar, egestas iudicum fuit et turpitudo. id autem ut accideret commissum est Hortensi consilio, qui dum veritus est ne Fufius ei legi intercederet quae ex senatus consulto ferebatur, non vidit illud, satius esse illum in infamia relinqui ac sordibus quam infirmo iudicio committi, sed ductus odio properavit rem deducere in iudicium, cum illum plumbeo gladio iugulatum iri tamen diceret.

{{gap|2em}}{{pn|16.3|3}}sed iudicium si quaeris quale fuerit, incredibili exitu, sic uti nunc ex eventu ab aliis, a me tamen ex ipso initio consilium Hortensi reprehendatur. nam ut reiectio facta est clamoribus maximis, cum accusator tamquam censor bonus homines nequissimos reiceret, reus tamquam clemens lanista frugalissimum quemque secerneret, ut primum iudices consederunt, valde diffidere boni coeperunt. non enim umquam turpior in ludo talario consessus fuit, maculosi senatores, nudi equites, tribuni non tam aerati quam, ut appellantur, aerarii. pauci tamen boni inerant quos reiectione fugare ille non potuerat, qui maesti inter sui dissimilis et maerentes sedebant et contagione turpitudinis vehementer permovebantur. {{pn|16.4|4}}hic ut quaeque res ad consilium primis postulationibus referebatur, incredibilis erat severitas nulla varietate sententiarum. nihil impetrarat reus; plus accusatori dabatur quam postulabat; triumphabat (quid quaeris?) Hortensius se vidisse tantum; nemo erat qui illum reum ac non miliens condemnatum arbitraretur. me vero teste producto credo te ex acclamatione Clodi advocatorum audisse quae consurrectio iudicum facta sit, ut me circumsteterint, ut aperte iugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint. quae mihi res multo honorificentior visa est quam aut illa, cum iurare tui cives Xenocratem testimonium dicentem prohibuerunt, aut cum tabulas Metelli Numidici, cum eae ut mos est circumferrentur, nostri iudices aspicere noluerunt. {{pn|16.5|5}}multo haec inquam nostra res maior. itaque iudicum vocibus, cum ego sic ab iis ut salus patriae defenderer, fractus reus et una patroni omnes conciderunt; ad me autem eadem frequentia postridie convenit quacum abiens consulatu sum domum reductus. clamare praeclari Ariopagitae se non esse venturos nisi praesidio constituto. refertur ad consilium. una sola sententia praesidium non desideravit. defertur res ad senatum. gravissime ornatissimeque decernitur; laudantur iudices; datur negotium magistratibus. responsurum hominem nemo arbitrabatur.&lt;poem&gt;{{gap|12em}}‘{{graeca|''Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι''}} —
{{gap|12em}}{{graeca|''ὅππως δὴ πρῶτον πῦρ ἔμπεσε.''}}’&lt;/poem&gt;

nosti Calvum ex Nanneianis illum, illum laudatorem meum, de cuius oratione erga me honorifica ad te scripseram. biduo per unum servum et eum ex ludo gladiatorio confecit totum negotium; arcessivit ad se, promisit, intercessit, dedit. iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones non nullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. ita summo discessu bonorum, pleno foro servorum {{sc|xxv}} iudices ita fortes tamen fuerunt ut summo proposito periculo vel perire maluerint quam perdere omnia. {{sc|XXXI}} fuerunt quos fames magis quam fama commoverit. quorum Catulus cum vidisset quendam, ‘quid vos’, inquit, ‘praesidium a nobis postulabatis? an, ne nummi vobis eriperentur, timebatis?’ {{pn|16.6|6}}habes, ut brevissime potui, genus iudici et causam absolutionis.

quaeris deinceps qui nunc sit status rerum et qui meus. rei publicae statum illum, quem tu meo consilio, ego divino confirmatum putabam, qui bonorum omnium coniunctione et auctoritate consulatus mei fixus et fundatus videbatur, nisi quis nos deus respexerit, elapsum scito esse de manibus uno hoc iudicio, si iudicium est triginta homines populi Romani levissimos ac nequissimos nummulis acceptis ius ac fas omne delere et, quod omnes non modo homines verum etiam pecudes factum esse sciant, id Thalnam et Plautum et Spongiam et ceteras huius modi quisquilias statuere numquam esse factum. {{pn|16.7|7}}sed tamen ut te de re publica consoler, non ita, ut sperarunt mali tanto imposito rei publicae vulnere, alacris exsultat improbitas in victoria. nam plane ita putaverunt, cum religio, cum pudicitia, cum iudiciorum fides, cum senatus auctoritas concidisset, fore ut aperte victrix nequitia ac libido poenas ab optimo quoque peteret sui doloris quem improbissimo cuique inusserat severitas consulatus mei. {{pn|16.8|8}}idem ego ille (non enim mihi videor insolenter gloriari cum de me apud te loquor, in ea praesertim epistula quam nolo aliis legi) idem inquam ego recreavi adflictos animos bonorum unum quemque confirmans, excitans; insectandis vero exagitandisque nummariis iudicibus omnem omnibus studiosis ac fautoribus illius victoriae {{graeca|''παρρησίαν''}} eripui, Pisonem consulem nulla in re consistere umquam sum passus, desponsam homini iam Syriam ademi, senatum ad pristinam suam severitatem revocavi atque abiectum excitavi, Clodium praesentem fregi in senatu cum oratione perpetua plenissima gravitatis tum altercatione huius modi; ex qua licet pauca degustes; nam cetera non possunt habere eandem neque vim neque venustatem remoto illo studio contentionis quem {{graeca|''ἀγῶνα''}} vos appellatis. {{pn|16.9|9}}nam ut Idibus Maiis in senatum convenimus, rogatus ego sententiam multa dixi de summa re publica, atque ille locus inductus a me est divinitus, ne una plaga accepta patres conscripti conciderent, ne deficerent; vulnus esse eius modi quod mihi nec dissimulandum nec pertimescendum videretur, ne aut ignorando stultissimi ''aut metuendo ignavissimi'' iudicaremur; bis absolutum esse Lentulum, bis Catilinam, hunc tertium iam esse a iudicibus in rem publicam immissum. ‘{{spatium||erras, Clodi; non te iudices urbi sed carceri reservarunt, neque te retinere in civitate sed exsilio privare voluerunt. quam ob rem, patres conscripti, erigite animos, retinete vestram dignitatem. manet illa in re publica bonorum consensio; dolor accessit bonis viris, virtus non est imminuta; nihil est damni factum novi sed quod erat inventum est. in unius hominis perditi iudicio plures similes reperti sun}}t.’ {{pn|16.10|10}}sed quid ago? paene orationem in epistulam inclusi. redeo ad altercationem. surgit pulchellus puer, obicit mihi me ad Baias fuisse. falsum, sed tamen quid hoc? ‘{{spatium||simile es}}t’, inquam ‘{{spatium||quasi in operto dicas fuiss}}e.’ — ‘{{spatium||Qui}}d’, inquit, ‘{{spatium||homini Arpinati cum aquis calidi}}s?’ ‘{{spatium||Narra}}’, inquam, ‘{{spatium||patrono tuo, qui Arpinatis aquas concupivi}}t’; nosti enim Marianas. ‘{{spatium||quousqu}}e’, inquit, ‘{{spatium||hunc regem feremu}}s?’ ‘{{spatium||Regem appella}}s’, inquam, ‘{{spatium||cum Rex tui mentionem nullam feceri}}t?’; ille autem Regis hereditatem spe devorarat. ‘{{spatium||Domu}}m’, inquit, ‘{{spatium||emist}}i.’ ‘{{spatium||Pute}}s’, inquam, ‘{{spatium||dicere: iudices emist}}i.’ ‘{{spatium||Iurant}}i’ inquit ‘{{spatium||tibi non crediderun}}t.’ ‘{{Spatium||Mihi ver}}o’ inquam ‘{{spatium||{{sc||xxv}} iudices crediderunt, {{sc|xxxi}}, quoniam nummos ante acceperunt, tibi nihil crediderun}}t.’ Magnis clamoribus adflictus conticuit et concidit.

{{pn|16.11|11}}noster autem status est hic. apud bonos iidem sumus quos reliquisti, apud sordem urbis et faecem multo melius est nunc quam reliquisti. nam et illud nobis non obest, videri nostrum testimonium non valuisse; missus est sanguis invidiae sine dolore atque etiam hoc magis quod omnes illi fautores illius flagiti rem manifestam illam redemptam esse a iudicibus confitentur. accedit illud, quod illa contionalis hirudo aerari, misera ac ieiuna plebecula, me ab hoc Magno unice diligi putat, et hercule multa et iucunda consuetudine coniuncti inter nos sumus usque eo ut nostri isti comissatores coniurationis barbatuli iuvenes illum in sermonibus ‘Cn. Ciceronem’ appellent. itaque et ludis et gladiatoribus mirandas {{graeca|''ἐπισημασίας''}} sine ulla pastoricia fistula auferebamus.

{{pn|16.12|12}}nunc est exspectatio comitiorum; in quae omnibus invitis trudit noster Magnus Auli filium atque in eo neque auctoritate neque gratia pugnat sed quibus Philippus omnia castella expugnari posse dicebat, in quae modo asellus onustus auro posset ascendere. consul autem ille deterioris histrionis similis suscepisse negotium dicitur et domi divisores habere; quod ego non credo. sed senatus consulta duo iam facta sunt odiosa, quod in consulem facta putantur, Catone et Domitio postulante, unum, ut apud magistratus inquiri liceret, alterum, cuius domi divisores habitarent, adversus rem publicam. {{pn|16.13|13}}Lurco autem tribunus pl., qui magistratum † insimul cum lege alia iniit, solutus est et Aelia et Fufia ut legem de ambitu ferret, quam ille bono auspicio claudus homo promulgavit. ita comitia in a. d. {{sc|vi}} Kal. Sext. dilata sunt. novi est in lege hoc, ut qui nummos in tribu pronuntiarit, si non dederit, impune sit, sin dederit, ut quoad vivat singulis tribulibus HS {{sc|CIↃ CIↃ CIↃ}} debeat. dixi hanc legem P. Clodium iam ante servasse; pronuntiare enim solitum esse et non dare. sed heus tu! videsne consulatum illum nostrum, quem Curio antea {{graeca|''ἀποθέωσιν''}} vocabat, si hic factus erit, fabam mimum futurum? qua re, ut opinor, {{graeca|''φιλοσοφητέον''}}, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon.

{{pn|16.14|14}}quod ad me scribis te in Asiam statuisse non ire, equidem mallem ut ires, ac vereor ne quid in ista re minus commode fiat; sed tamen non possum reprehendere consilium tuum, praesertim cum egomet in provinciam non sim profectus.

{{pn|16.15|15}}epigrammatis tuis quae in Amaltheo posuisti contenti erimus, praesertim cum et Thyillus nos reliquerit et Archias nihil de me scripserit. ac vereor ne, Lucullis quoniam Graecum poema condidit, nunc ad Caecilianam fabulam spectet. {{pn|16.16|16}}Antonio tuo nomine gratias egi eamque epistulam Mallio dedi. ad te ideo antea rarius scripsi quod non habebam idoneum cui darem, nec satis sciebam quo darem. valde te venditavi. {{pn|16.17|17}}Cincius si quid ad me tui negoti detulerit, suscipiam; sed nunc magis in suo est occupatus; in quo ego ei non desum. tu si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspecta; sed pluris etiam ipse mittito. {{pn|16.18|18}}velim ad me scribas cuius modi sit {{graeca|''Ἀμαλθεῖον''}} tuum, quo ornatu, qua {{graeca|''τοποθεσίᾳ''}}, et quae poemata quasque historias de {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} habes ad me mittas. libet mihi facere in Arpinati. ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. nihil erat absoluti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Non. Dec. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}magna mihi varietas voluntatis et dissimilitudo opinionis ac iudici Quinti fratris mei demonstrata est ex litteris tuis in quibus ad me epistularum illius exempla misisti. qua ex re et molestia sum tanta adfectus, quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrum adferre debuit, et admiratione quidnam accidisset quod adferret Quinto fratri meo aut offensionem tam gravem aut commutationem tantam voluntatis. atque illud a me iam ante intellegebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam, subesse nescio quid opinionis incommodae sauciumque esse eius animum et insedisse quasdam odiosas suspiciones. quibus ego mederi cum cuperem antea saepe et vehementius etiam post sortitionem provinciae, nec tantum intellegebam ei esse offensionis quantum litterae tuae declararant nec tantum proficiebam quantum volebam. {{pn|17.2|2}}sed tamen hoc me ipse consolabar quod non dubitabam quin te ille aut Dyrrachi aut in istis locis uspiam visurus esset; quod cum accidisset, confidebam ac mihi persuaseram fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione sed conspectu ipso congressuque vestro. nam quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta iucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem, nihil attinet me ad te qui ea nosti scribere. sed accidit perincommode quod eum nusquam vidisti. valuit enim plus quod erat illi non nullorum artificiis inculcatum quam aut officium aut necessitudo aut amor vester ille pristinus, qui plurimum valere debuit. {{pn|17.3|3}}atque huius incommodi culpa ubi resideat facilius possum existimare quam scribere; vereor enim ne dum defendam meos non parcam tuis. nam sic intellego ut nihil a domesticis vulneris factum sit, illud quidem quod erat eos certe sanare potuisse. sed huiusce rei totius vitium, quod aliquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam. {{pn|17.4|4}}de iis litteris quas ad te Thessalonica misit et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos et in itinere habitos putas, ecquid tantum causae sit ignoro, sed omnis in tua posita est humanitate mihi spes huius levandae molestiae. nam si ita statueris, et inritabilis animos esse optimorum saepe hominum et eosdem placabilis et esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae plerumque bonitatis et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda sive vitia sive iniurias esse tolerandas, facile haec, quem ad modum spero, mitigabuntur; quod ego ut facias te oro. nam ad me qui te unice diligo maxime pertinet neminem esse meorum qui aut te non amet aut abs te non ametur.

{{pn|17.5|5}}illa pars epistulae tuae minime fuit necessaria in qua exponis quas facultates aut provincialium aut urbanorum commodorum et aliis temporibus et me ipso consule praetermiseris. mihi enim perspecta est et ingenuitas et magnitudo animi tui; neque ego inter me atque te quicquam interesse umquam duxi praeter voluntatem institutae vitae, quod me ambitio quaedam ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxit. vera quidem laude probitatis, diligentiae, religionis neque me tibi neque quemquam antepono, amoris vero erga me, cum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. {{pn|17.6|6}}vidi enim, vidi penitusque perspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et laetitias tuas. fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua iucunda et timoris consolatio grata. quin mihi nunc te absente non solum consilium quo tu excellis, sed etiam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecum solet esse, maxime deest — quid dicam? in publicane re, quo in genere mihi neglegenti esse non licet, an in forensi labore, quem antea propter ambitionem sustinebam, nunc ut dignitatem tueri gratia possim, an ''in'' ipsis domesticis negotiis, in quibus ego cum antea tum vero post discessum fratris te sermonesque nostros desidero? postremo non labor meus, non requies, non negotium, non otium, non forenses res, non domesticae, ''non publicae'', non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

{{pn|17.7|7}}atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac mores tuos mihi purgatos ac probatos esse voluisti. atque in ista incommoditate alienati illius animi et offensi illud inest tamen commodi, quod et mihi et ceteris amicis tuis nota fuit et abs te aliquanto ante testificata tua voluntas omittendae provinciae, ut quod una non estis non dissensione ac discidio vestro sed voluntate ac iudicio tuo factum esse videatur. qua re et illa quae violata expiabuntur, et haec nostra quae sunt sanctissime conservata suam religionem obtinebunt.

{{pn|17.8|8}}nos hic in re publica infirma misera commutabilique versamur. credo enim te audisse nostros equites paene a senatu esse diiunctos; qui primum illud valde graviter tulerunt, promulgatum ex senatus consulto fuisse ut de eis qui ob iudicandum accepissent quaereretur. qua in re decernenda cum ego casu non adfuissem sensissemque id equestrem ordinem ferre moleste neque aperte dicere, obiurgavi senatum, ut mihi visus sum, summa cum auctoritate et in causa non verecunda admodum gravis et copiosus fui. {{pn|17.9|9}}ecce aliae deliciae equitum vix ferendae! quas ego non solum tuli sed etiam ornavi. Asiam qui de censoribus conduxerunt questi sunt in senatu se cupiditate prolapsos nimium magno conduxisse, ut induceretur locatio postulaverunt. ego princeps in adiutoribus atque adeo secundus; nam ut illi auderent hoc postulare Crassus eos impulit. invidiosa res, turpis postulatio et confessio temeritatis. summum erat periculum ne, si nihil impetrassent, plane alienarentur a senatu. huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. et postridie. neque adhuc res confecta est, sed voluntas senatus perspecta; unus enim contra dixerat Metellus consul designatus, atque erat dicturus, ad quem propter diei brevitatem perventum non est, heros ille noster Cato. {{pn|17.10|10}}sic ego conservans rationem institutionemque nostram tueor, ut possum, illam a me conglutinatam concordiam. sed tamen quoniam ista sunt tam infirma, munitur quaedam nobis ad retinendas opes nostras tuta, ut spero, via; quam tibi litteris satis explicare non possum, significatione parva ostendam tamen. utor Pompeio familiarissime. video quid dicas. cavebo quae sunt cavenda, ac scribam alias ad te de meis consiliis capessendae rei publicae plura.

{{pn|17.11|11}}Lucceium scito consulatum habere in animo statim petere. duo enim soli dicuntur petituri; Caesar cum eo coire per Arrium cogitat et Bibulus cum hoc se putat per C. Pisonem posse coniungi. rides? non sunt haec ridicula, mihi crede. quid aliud scribam ad te, quid? multa sunt, sed in aliud tempus. † exspectare velis, cures ut sciam. iam illud modeste rogo, quod maxime cupio, ut quam primum venias. Nonis Decembribus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. XI Kal. Febr. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{gap|2em}}{{pn|18.1|1}}nihil mihi nunc scito tam deesse quam hominem eum quocum omnia quae me cura aliqua adficiunt uno communicem, qui me amet, qui sapiat, quicum ego cum loquar, nihil fingam, nihil dissimulem, nihil obtegam. abest enim frater {{graeca|''ἀφελέστατος''}} et amantissimus. Metellus non homo sed&lt;poem&gt;{{c|{{spatium||‘lítus atque áër et sólitudó mera.’}}}}&lt;/poem&gt;Tu autem qui saepissime curam et angorem animi mei sermone et consilio levasti tuo, qui mihi et in publica re socius et in privatis omnibus conscius et omnium meorum sermonum et consiliorum particeps esse soles, ubinam es? ita sum ab omnibus destitutus ut tantum requietis habeam quantum cum uxore et filiola et mellito Cicerone consumitur. nam illae ambitiosae nostrae fucosaeque amicitiae sunt in quodam splendore forensi, fructum domesticum non habent. itaque cum bene completa domus est tempore matutino, cum ad forum stipati gregibus amicorum descendimus, reperire ex magna turba neminem possumus quocum aut iocari libere aut suspirare familiariter possimus. qua re te exspectamus, te desideramus, te iam etiam arcessimus. multa sunt enim quae me sollicitant anguntque; quae mihi videor auris nactus tuas unius ambulationis sermone exhaurire posse.

{{pn|18.2|2}}ac domesticarum quidem sollicitudinum aculeos omnis et scrupulos occultabo neque ego huic epistulae atque ignoto tabellario committam. atque hi (nolo enim te permoveri) non sunt permolesti, sed tamen insident et urgent et nullius amantis consilio aut sermone requiescunt; in re publica vero, quamquam animus est praesens, tamen † voluntas etiam atque etiam ipsa medicina efficit †. nam ut ea breviter quae post tuum discessum acta sunt conligam, iam exclames necesse est res Romanas diutius stare non posse. etenim post profectionem tuam primus, ut opinor, introitus fuit in causam fabulae Clodianae, in qua ego nactus, ut mihi videbar, locum resecandae libidinis et coercendae iuventutis vehemens fui et omnis profudi viris animi atque ingeni mei non odio adductus alicuius sed spe corrigendae et sanandae civitatis. {{pn|18.3|3}}adflicta res publica est empto constupratoque iudicio. vide quae sint postea consecuta. consul est impositus is nobis quem nemo praeter nos philosophos aspicere sine suspiritu posset. quantum hoc vulnus! facto senatus consulto de ambitu, de iudiciis nulla lex perlata, exagitatus senatus, alienati equites Romani. sic ille annus duo firmamenta rei publicae per me unum constituta evertit; nam et senatus auctoritatem abiecit et ordinum concordiam diiunxit. instat hic nunc ille annus egregius. eius initium eius modi fuit ut anniversaria sacra Iuventatis non committerentur; nam M. Luculli uxorem Memmius suis sacris initiavit; Menelaus aegre id passus divortium fecit. quamquam ille pastor Idaeus Menelaum solum contempserat, hic noster Paris tam Menelaum quam Agamemnonem liberum non putavit. {{pn|18.4|4}}est autem C. Herennius quidam tribunus pl., quem tu fortasse ne nosti quidem; tametsi potes nosse, tribulis enim tuus est et Sextus pater eius nummos vobis dividere solebat. is ad plebem P. Clodium traducit idemque fert ut universus populus in campo Martio suffragium de re Clodi ferat. hunc ego accepi in senatu, ut soleo, sed nihil est illo homine lentius. {{pn|18.5|5}}Metellus est consul egregius et nos amat, sed imminuit auctoritatem suam quod habet dicis causa promulgatum illud idem de Clodio. Auli autem filius, o di immortales! quam ignavus ac sine animo miles! quam dignus qui Palicano, sicut facit, os ad male audiendum cotidie praebeat! {{pn|18.6|6}}agraria autem promulgata est a Flavio sane levis eadem fere quae fuit Plotia. sed interea {{graeca|''πολιτικὸς ἀνὴρ οὐδ᾽ ὄναρ''}} quisquam inveniri potest; qui poterat, familiaris noster (sic est enim; volo te hoc scire) Pompeius togulam illam pictam silentio tuetur suam. Crassus verbum nullum contra gratiam. ceteros iam nosti; qui ita sunt stulti ut amissa re publica piscinas suas fore salvas sperare videantur. {{pn|18.7|7}}unus est qui curet constantia magis et integritate quam, ut mihi videtur, consilio aut ingenio, Cato; qui miseros publicanos quos habuit amantissimos sui tertium iam mensem vexat neque iis a senatu responsum dari patitur. ita nos cogimur reliquis de rebus nihil decernere ante quam publicanis responsum sit. qua re etiam legationes reiectum iri puto.

{{pn|18.8|8}}nunc vides quibus fluctibus iactemur, et si ex iis quae scripsimus tanta etiam a me non scripta perspicis, revise nos aliquando et, quamquam sunt haec fugienda quo te voco, tamen fac ut amorem nostrum tanti aestimes ut eo vel cum his molestiis pervenire velis. nam ne absens censeare curabo edicendum et proponendum locis omnibus; sub lustrum autem censeri germani negotiatoris est. qua re cura ut te quam primum videamus. vale. {{sc|xi}} Kal. Febr. Q. Metello, L. Afranio coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}non modo si mihi tantum esset oti quantum est tibi, verum etiam si tam brevis epistulas vellem mittere quam tu soles, facile te superarem et in scribendo multo essem crebrior quam tu. sed ad summas atque incredibilis occupationes meas accedit quod nullam a me volo epistulam ad te absque argumento ac sententia pervenire. et primum tibi, ut aequum est civi amanti patriam, quae sint in re publica exponam; deinde quoniam tibi amore nos proximi sumus, scribemus etiam de nobis ea quae scire te non nolle arbitramur.

{{pn|19.2|2}}atque in re publica nunc quidem maxime Gallici belli versatur metus. nam Haedui fratres nostri pugnam nuper malam pugnarunt et ''Helvetii'' sine dubio sunt in armis excursionesque in provinciam faciunt. senatus decrevit ut consules duas Gallias sortirentur, dilectus haberetur, vacationes ne valerent, legati cum auctoritate mitterentur qui adirent Galliae civitates darentque operam ne eae se cum Helvetiis coniungerent. legati sunt Q. Metellus Creticus et L. Flaccus et, {{graeca|''τὸ ἐπὶ τῇ φακῇ μύρον''}}, Lentulus Clodiani filius. {{pn|19.3|3}}atque hoc loco illud non queo praeterire, quod cum de consularibus mea prima sors exisset, una voce senatus frequens retinendum me in urbe censuit. hoc idem post me Pompeio accidit, ut nos duo quasi pignora rei publicae retineri videremur. quid enim ego aliorum in me {{graeca|''ἐπιφωνήματα''}} exspectem cum haec domi nascantur?

{{pn|19.4|4}}urbanae autem res sic se habent. agraria lex a Flavio tribuno pl. vehementer agitabatur auctore Pompeio; quae nihil populare habebat praeter auctorem. ex hac ego lege secunda contionis voluntate omnia illa tollebam quae ad privatorum incommodum pertinebant, liberabam agrum eum qui P. Mucio, L. Calpurnio consulibus publicus fuisset, Sullanorum hominum possessiones confirmabam, Volaterranos et Arretinos, quorum agrum Sulla publicarat neque diviserat, in sua possessione retinebam; unam rationem non reiciebam, ut ager hac adventicia pecunia emeretur, quae ex novis vectigalibus per quinquennium reciperetur. huic toti rationi agrariae senatus adversabatur suspicans Pompeio novam quandam potentiam quaeri; Pompeius vero ad voluntatem perferendae legis incubuerat. ego autem magna cum agrariorum gratia confirmabam omnium privatorum possessiones; is enim est noster exercitus hominum, ut tute scis, locupletium; populo autem ''et'' Pompeio (nam id quoque volebam) satis faciebam emptione, qua constituta diligenter et sentinam urbis exhauriri et Italiae solitudinem frequentari posse arbitrabar. sed haec tota res interpellata bello refrixerat. Metellus est consul sane bonus et nos admodum diligit; ille alter nihil ita est ut plane quid emerit nesciat. {{pn|19.5|5}}haec sunt in re publica, nisi etiam illud ad rem publicam putas pertinere, Herennium quendam tribunum pl., tribulem tuum sane hominem nequam atque egentem, saepe iam de P. Clodio ad plebem traducendo agere coepisse. huic frequenter interceditur. haec sunt, ut opinor, in re publica.

{{gap|2em}}{{pn|19.6|6}}ego autem, ut semel Nonarum illarum Decembrium iunctam invidia ac multorum inimicitiis eximiam quandam atque immortalem gloriam consecutus sum, non destiti eadem animi magnitudine in re publica versari et illam institutam ac susceptam dignitatem tueri, sed postea quam primum Clodi absolutione levitatem infirmitatemque iudiciorum perspexi, deinde vidi nostros publicanos facile a senatu diiungi, quamquam a me ipso non divellerentur, tum autem beatos homines, hos piscinarios dico amicos tuos, non obscure nobis invidere, putavi mihi maiores quasdam opes et firmiora praesidia esse quaerenda. {{pn|19.7|7}}itaque primum, eum qui nimium diu de rebus nostris tacuerat, Pompeium adduxi in eam voluntatem ut in senatu non semel sed saepe multisque verbis huius mihi salutem imperi atque orbis terrarum adiudicarit; quod non tam interfuit mea (neque enim illae res aut ita sunt obscurae ut testimonium, aut ita dubiae ut laudationem desiderent) quam rei publicae, quod erant quidam improbi qui contentionem fore aliquam mihi cum Pompeio ex rerum illarum dissensione arbitrarentur. cum hoc ego me tanta familiaritate coniunxi ut uterque nostrum in sua ratione munitior et in re publica firmior hac coniunctione esse possit. {{pn|19.8|8}}odia autem illa libidinosae et delicatae iuventutis quae erant in me incitata sic mitigata sunt comitate quadam mea me unum ut omnes illi colant; nihil iam denique a me asperum in quemquam fit nec tamen quicquam populare ac dissolutum, sed ita temperata tota ratio est ut rei publicae constantiam praestem, privatis meis rebus propter infirmitatem bonorum, iniquitatem malevolorum, odium in me improborum adhibeam quandam cautionem et diligentiam atque ita, tametsi his novis amicitiis implicati sumus, ut crebro mihi vafer ille Siculus insusurret Epicharmus cantilenam illam suam;&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''νᾶφε καὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν· ἄρθρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.''}}’}}&lt;/poem&gt;Ac nostrae quidem rationis ac vitae quasi quandam formam, ut opinor, vides.

{{pn|19.9|9}}de tuo autem negotio saepe ad me scribis. cui mederi nunc non possumus; est enim illud senatus consultum summa pedariorum voluntate nullius nostrum auctoritate factum. nam quod me esse ad scribendum vides, ex ipso senatus consulto intellegere potes aliam rem tum relatam, hoc autem de populis liberis sine causa additum. et ita factum est a P. Servilio filio qui in postremis sententiam dixit, sed immutari hoc tempore non potest. itaque conventus qui initio celebrabantur iam diu fieri desierunt. tu si tuis blanditiis tamen a Sicyoniis nummulorum aliquid expresseris, velim me facias certiorem.

{{pn|19.10|10}}commentarium consulatus mei Graece compositum misi ad te. in quo si quid erit quod homini Attico minus Graecum eruditumque videatur, non dicam quod tibi, ut opinor, Panhormi Lucullus de suis historiis dixerat, se quo facilius illas probaret Romani hominis esse idcirco barbara quaedam et σόλοικα dispersisse; apud me si quid erit eius modi, me imprudente erit et invito. Latinum si perfecero, ad te mittam. tertium poema exspectato, ne quod genus a me ipso laudis meae praetermittatur. hic tu cave dicas: {{graeca|''τίς πατέρ᾽ αἰνήσει''}}; si est enim apud homines quicquam quod potius sit, laudetur, nos vituperemur qui non potius alia laudemus; quamquam non {{graeca|''ἐγκωμιαστικὰ''}} sunt haec sed {{graeca|''ἱστορικά''}} quae scribimus.

{{pn|19.11|11}}Quintus frater purgat se mihi per litteras et adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum. verum haec nobis coram summa cura et diligentia sunt agenda; tu modo nos revise aliquando. Cossinius hic, cui dedi litteras, valde mihi bonus homo et non levis et amans tui visus est et talis qualem esse eum tuae mihi litterae nuntiarant. Idibus Martiis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post m. Maio a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}cum ''e'' Pompeiano me Romam recepissem a. d. {{sc|iiii}} Idus Maias, Cincius noster eam mihi abs te epistulam reddidit quam tu Idibus Febr. dederas. ei nunc epistulae litteris his respondebo. ac primum tibi perspectum esse iudicium de te meum laetor, deinde te in iis rebus quae mihi asperius a nobis atque nostris et iniucundius actae videbantur moderatissimum fuisse vehementissime gaudeo idque neque amoris mediocris et ingeni summi ac sapientiae iudico. qua de re cum ad me ita suaviter, diligenter, officiose, humaniter scripseris ut non modo te hortari amplius non debeam sed ne exspectare quidem abs te aut ab ullo homine tantum facilitatis ac mansuetudinis potuerim, nihil duco esse commodius quam de his rebus nihil iam amplius scribere. cum erimus congressi, tum si quid res feret coram inter nos conferemus.

{{pn|20.2|2}}quod ad me de re publica scribis, disputas tu quidem et amanter et prudenter, et a meis consiliis ratio tua non abhorret; nam neque de statu nobis nostrae dignitatis est recedendum neque sine nostris copiis intra alterius praesidia veniendum, et is de quo scribis nihil habet amplum, nihil excelsum, nihil non summissum atque populare. verum tamen fuit ratio mihi fortasse ad tranquillitatem meorum temporum non inutilis, sed me hercule rei publicae multo etiam utilior quam mihi civium improborum impetus in me reprimi, cum hominis amplissima fortuna, auctoritate, gratia fluctuantem sententiam confirmassem et a spe malorum ad mearum rerum laudem convertissem. quod si cum aliqua levitate mihi faciendum fuisset, nullam rem tanti existimassem; sed tamen a me ita sunt acta omnia non ut ego illi adsentiens levior sed ut ille me probans gravior videretur. {{pn|20.3|3}}reliqua sic a me aguntur et agentur ut non committamus ut ea quae gessimus fortuito gessisse videamur. meos bonos viros, illos quos significas, et eam quam mihi dicis obtigisse {{graeca|''Σπάρταν''}} non modo numquam deseram sed etiam, si ego ab illa deserar, tamen in mea pristina sententia permanebo. illud tamen velim existimes, me hanc viam optimatem post Catuli mortem nec praesidio ullo nec comitatu tenere. nam ut ait Rhinton, ut opinor,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''οἱ μὲν παρ᾽ οὐδέν εἰσι, τοῖς δ᾽ οὐδὲν μέλει.''}}’}}&lt;/poem&gt;Mihi vero ut invideant piscinarii nostri aut scribam ad te alias aut in congressum nostrum reservabo. a curia autem nulla me res divellet, vel quod ita rectum est vel quod rebus meis maxime consentaneum vel quod a senatu quanti fiam minime me paenitet.

{{pn|20.4|4}}de Sicyoniis, ut ad te scripsi antea, non multum spei est in senatu; nemo est enim idem qui queratur. qua re si id exspectas, longum est; alias via, si qua potes, pugna. cum est actum, neque animadversum est ad quos pertineret et raptim in eam sententiam pedarii cucurrerunt. inducendi senatus consulti maturitas nondum est, quod neque sunt qui querantur et multi partim malevolentia, partim opinione aequitatis delectantur. {{pn|20.5|5}}Metellus tuus est egregius consul; unum reprehendo quod otium nuntiari e Gallia non magno opere gaudet. cupit, credo, triumphare. hoc vellem mediocrius; cetera egregia. Auli filius vero ita se gerit ut eius consulatus non consulatus sit sed Magni nostri {{graeca|''ὑπώπιον''}}.

{{pn|20.6|6}}de meis scriptis misi ad te Graece perfectum consulatum meum. eum librum L. Cossinio dedi. puto te Latinis meis delectari, huic autem Graeco Graecum invidere. alii si scripserint, mittemus ad te; sed mihi crede, simul atque hoc nostrum legerunt, nescio quo pacto retardantur. {{pn|20.7|7}}nunc ut ad rem meam redeam, L. Papirius Paetus, vir bonus amatorque noster, mihi libros eos quos Ser. Claudius reliquit donavit. cum mihi per legem Cinciam licere capere Cincius amicus tuus diceret, libenter dixi me accepturum si attulisset. nunc si me amas, si te a me amari scis, enitere per amicos, clientis, hospites, libertos denique ac servos tuos ut scida ne qua depereat; nam et Graecis iis libris quos suspicor, et Latinis quos scio illum reliquisse, mihi vehementer opus est. ego autem cotidie magis quod mihi de forensi labore temporis datur in iis studiis conquiesco. per mihi, per inquam gratum feceris si in hoc tam diligens fueris quam soles in iis rebus quas me valde velle arbitraris, ipsiusque Paeti tibi negotia commendo, de quibus tibi ille agit maximas gratias, et ut iam invisas nos non solum rogo sed etiam suadeo.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
[[en:Letters to Atticus/1.1]]</text>
      <sha1>1pe6d0gm7vupl7ofrigtdm54q6ypcqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278956</id>
      <parentid>278955</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T12:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68331" sha1="3dagvbmgqb4a22uyee8bwpnpbkcyhhj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|Annus= annis 67–60 a.Ch.n.
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber I
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/1/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Quint. a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}Petitionis nostrae, quam tibi summae curae esse scio, huius modi ratio est quod adhuc coniectura provideri possit. Prensat unus P. Galba. Sine fuco ac fallaciis more maiorum negatur. Ut opinio est hominum, non aliena rationi nostrae fuit illius haec praepropera prensatio. Nam illi ita negant vulgo ut mihi se debere dicant. Ita quiddam spero nobis profici, cum hoc percrebrescit, plurimos nostros amicos inveniri. Nos autem initium prensandi facere cogitaramus eo ipso tempore quo tuum puerum cum his litteris proficisci Cincius dicebat, in campo comitiis tribuniciis a. d. {{sc|xvi}} Kalend. Sextilis. Competitores, qui certi esse videantur, Galba et Antonius et Q. Cornificius. Puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse. Ut frontem ferias, sunt qui etiam Caesonium putent. Aquilium non arbitrabamur, qui denegavit et iuravit morbum et illud suum regnum iudiciale opposuit. Catilina, si iudicatum erit meridie non lucere, certus erit competitor. De Aufidio et de Palicano non puto te exspectare dum scribam.
{{pn|1.2|2}}De iis qui nunc petunt Caesar certus putatur. Thermus cum Silano contendere existimatur; qui sic inopes et ab amicis et existimatione sunt ut mihi videatur non esse {{graeca|''ἀδύνατον''}} Curium obducere. Sed hoc praeter me nemini videtur. Nostris rationibus maxime conducere videtur Thermum fieri cum Caesare. Nemo est enim ex iis qui nunc petunt qui, si in nostrum annum reciderit, firmior candidatus fore videatur, propterea quod curator est viae Flaminiae. Quae cum erit absoluta, sane facile eum ''ac'' libenter municipia consulem acceperint. Petitorum haec est adhuc informata cogitatio. Nos in omni munere candidatorio fungendo summam adhibebimus diligentiam et fortasse, quoniam videtur in suffragiis multum posse Gallia, cum Romae a iudiciis forum refrixerit, excurremus mense Septembri legati ad Pisonem ut Ianuario revertamur. Cum perspexero voluntates nobilium, scribam ad te. Cetera spero prolixa esse his dumtaxat urbanis competitoribus. Illam manum tu mihi cura ut praestes, quoniam propius abes, Pompei, nostri amici. Nega me ei iratum fore si ad mea comitia non venerit. Atque haec huius modi sunt.

{{pn|1.3|3}}Sed est quod abs te mihi ignosci pervelim. Caecilius, avunculus tuus, a P. Vario cum magna pecunia fraudaretur, agere coepit cum eius fratre A. Caninio Satyro de iis rebus quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. Una agebant ceteri creditores, in quibus erat ''L.'' Lucullus et P. Scipio et is quem putabant magistrum fore si bona venirent, L. Pontius. Verum hoc ridiculum est de magistro. Nunc cognosce rem. Rogavit me Caecilius ut adessem contra Satyrum. Dies fere nullus est quin hic Satyrus domum meam ventitet; observat L. Domitium maxime, me habet proximum; fuit et mihi et Quinto fratri magno usui in nostris petitionibus. {{pn|1.4|4}}Sane sum perturbatus cum ipsius Satyri familiaritate tum Domiti, in quo uno maxime ambitio nostra nititur. Demonstravi haec Caecilio simul et illud ostendi, si ipse unus cum illo uno contenderet, me ei satis facturum fuisse; nunc in causa universorum creditorum, hominum praesertim amplissimorum, qui sine eo quem Caecilius suo nomine perhiberet facile causam communem sustinerent, aequum esse eum et officio meo consulere et tempori. Durius accipere hoc mihi visus est quam vellem et quam homines belli solent, et postea prorsus ab instituta nostra paucorum dierum consuetudine longe refugit.

abs te peto ut mihi hoc ignoscas et me existimes humanitate esse prohibitum ne contra amici summam existimationem miserrimo eius tempore venirem, cum is omnia sua studia et officia in me contulisset. Quod si voles in me esse durior, ambitionem putabis mihi obstitisse. Ego autem arbitror, etiam si id sit, mihi ignoscendum esse,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''ἐπεὶ οὐχ ἱερήϊον οὐδὲ βοεΐην''}}’.}}&lt;/poem&gt;Vides enim in quo cursu simus et quam omnis gratias non modo retinendas verum etiam acquirendas putemus. Spero tibi me causam probasse, cupio quidem certe.

{{pn|1.5|5}}Hermathena tua valde me delectat et posita ita belle est ut totum gymnasium eius {{graeca|''ἀνάθημα''}} esse videatur. Multum te amamus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post ep. 1 a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia. Abs te tam diu nihil litterarum! Ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. Hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. Iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. Spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
{{pn|2.2|2}}Tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus summa hominum est opinio tuos familiaris nobilis homines adversarios honori nostro fore. Ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo te mihi usui fore video. Qua re Ianuario mense, ut constituisti, cura ut Romae sis.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ex. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}Aviam tuam scito desiderio tui mortuam esse et simul quod verita sit ne Latinae in officio non manerent et in montem Albanum hostias non adducerent. Eius rei consolationem ad te L. Saufeium missurum esse arbitror.
{{pn|3.2|2}}Nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris tuis ad alios missis; nam ad me de eo nihil scripsisti. Signa quae nobis curasti, ea sunt ad Caietam exposita. Nos ea non vidimus; neque enim exeundi Roma potestas nobis fuit. Misimus qui pro vectura solveret. Te multum amamus quod ea abs te diligenter parvoque curata sunt.

{{pn|3.3|3}}Quod ad me saepe scripsisti de nostro amico placando, feci et expertus sum omnia, sed mirandum in modum est animo abalienato. Quibus de suspicionibus etsi audisse te arbitror, tamen ex me cum veneris cognosces. Sallustium praesentem restituere in eius veterem gratiam non potui. Hoc ad te scripsi quod is me accusare de te solebat. In se expertus est illum esse minus exorabilem, meum studium nec ''sibi nec'' tibi defuisse. Tulliolam C. Pisoni L. F. Frugi despondimus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in. a. 688 (66).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}Crebras exspectationes nobis tui commoves. Nuper quidem cum iam te adventare arbitraremur, repente abs te in mensem Quintilem reiecti sumus. Nunc vero sentio, quod commodo tuo facere poteris, venias ad id tempus quod scribis; obieris Quinti fratris comitia, nos longo intervallo viseris, Acutilianam controversiam transegeris. Hoc me etiam Peducaeus ut ad te scriberem admonuit. Putamus enim utile esse te aliquando iam rem transigere. {{pn|4.2|2}}Mea intercessio parata et est et fuit. Nos hic incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus. Cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus quam ex ipsius si absolutus esset gratia cepissemus.

{{pn|4.3|3}}Quod ad me de Hermathena scribis, per mihi gratum est. Est ornamentum Academiae proprium meae, quod et Hermes commune omnium et Minerva singulare est insigne eius gymnasi. Qua re velim, ut scribis, ceteris quoque rebus quam plurimis eum locum ornes. Quae mihi antea signa misisti, ea nondum vidi; in Formiano sunt, quo ego nunc proficisci cogitabam. Illa omnia in Tusculanum deportabo. Caietam, si quando abundare coepero, ornabo. Libros tuos conserva et noli desperare eos ''me'' meos facere posse. Quod si adsequor, supero Crassum divitiis atque omnium vicos et prata contemno.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo ante IV K. Dec. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}Quantum dolorem acceperim et quanto fructu sim privatus et forensi et domestico Luci fratris nostri morte in primis pro nostra consuetudine tu existimare potes. Nam mihi omnia quae iucunda ex humanitate alterius et moribus homini accidere possunt ex illo accidebant. Qua re non dubito quin tibi quoque id molestum sit, cum et meo dolore moveare et ipse omni virtute officioque ornatissimum tuique et sua sponte et meo sermone amantem adfinem amicumque amiseris.

{{pn|5.2|2}}Quod ad me scribis de sorore tua, testis erit tibi ipsa quantae mihi curae fuerit ut Quinti fratris animus in eam esset is qui esse deberet. Quem cum esse offensiorem arbitrarer, eas litteras ad eum misi quibus et placarem ut fratrem et monerem ut minorem et obiurgarem ut errantem. Itaque ex iis quae postea saepe ab eo ad me scripta sunt confido ita esse omnia ut et oporteat et velimus.

{{pn|5.3|3}}De litterarum missione sine causa abs te accusor. Numquam enim a Pomponia nostra certior sum factus esse cui dare litteras possem, porro autem neque mihi accidit ut haberem qui in Epirum proficisceretur nequedum te Athenis esse audiebamus. {{pn|5.4|4}}De Acutiliano autem negotio quod mihi mandaras, ut primum a tuo digressu Romam veni, confeceram; sed accidit ut et contentione nihil opus esset et ut ego, qui in te satis consili statuerim esse, mallem Peducaeum tibi consilium per litteras quam me dare. Etenim cum multos dies auris meas Acutilio dedissem, cuius sermonis genus tibi notum esse arbitror, non mihi grave duxi scribere ad te de illius querimoniis, cum eas audire, quod erat subodiosum, leve putassem. Sed abs te ipso qui me accusas unas mihi scito litteras redditas esse, cum et oti ad scribendum plus et facultatem dandi maiorem habueris.

{{pn|5.5|5}}Quod scribis, etiam si cuius animus in te esset offensior, a me recolligi oportere, ''teneo'', quid dicas neque id neglexi, sed est miro quodam modo adfectus. Ego autem quae dicenda fuerunt de te non praeterii; quid autem contendendum esset ex tua putabam voluntate me statuere oportere. Quam si ad me perscripseris, intelleges me neque diligentiorem esse voluisse quam tu esses neque neglegentiorem fore quam tu velis.

{{pn|5.6|6}}De Tadiana re mecum Tadius locutus est te ita scripsisse, nihil esse iam quod laboraretur, quoniam hereditas usu capta esset. Id mirabamur te ignorare, de tutela legitima, in qua dicitur esse puella, nihil usu capi posse. {{pn|5.7|7}}Epiroticam emptionem gaudeo tibi placere. Quae tibi mandavi et quae tu intelleges convenire nostro Tusculano velim, ut scribis, cures, quod sine molestia tua facere poteris. Nam nos ex omnibus molestiis et laboribus uno illo in loco conquiescemus. {{pn|5.8|8}}Quintum fratrem cotidie exspectamus. Terentia magnos articulorum dolores habet. Et te et sororem tuam et matrem maxime diligit salutemque tibi plurimam ascribit et Tulliola deliciae nostrae. Cura ut valeas et nos ames et tibi persuadeas te a me fraterne amari.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post IV K. Dec. a. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}Non committam posthac ut me accusare de epistularum neglegentia possis; tu modo videto in tanto otio ut par in hoc mihi sis. Domum Rabirianam Neapoli, quam tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas, †M. Fontius emit HS {{sc|CCCIↃↃↃ X̅X̅X̅}}. Id te scire volui, si quid forte ea res ad cogitationes tuas pertineret.
{{pn|6.2|2}}Quintus frater, ut mihi videtur, quo volumus animo est in Pomponiam et cum ea nunc in Arpinatibus praediis erat et secum habebat hominem {{graeca|''χρηστομαθῆ''}}, D. Turranium. Pater nobis decessit a. d. {{sc|iv}} Kal. Dec.

haec habebam fere quae te scire vellem. Tu velim, si qua ornamenta {{graeca|''γυμνασιώδη''}} reperire poteris quae loci sint eius quem tu non ignoras, ne praetermittas. Nos Tusculano ita delectamur ut nobismet ipsis tum denique cum illo venimus placeamus. Quid agas omnibus de rebus et quid acturus sis fac nos quam diligentissime certiores.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante Id. Febr. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{ancora|7}}apud matrem recte est, eaque nobis curaeest. L. Cincio HS {{sc|X̅X̅CD}} constitui me curaturum Idibus Febr. Tu velim ea quae nobis emisse te et parasse scribis des operam ut quam primum habeamus et velim cogites, id quod mihi pollicitus es, quem ad modum bibliothecam nobis conficere possis. Omnem spem delectationis nostrae, quam cum in otium venerimus habere volumus, in tua humanitate positam habemus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post Id. Febr. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}Apud te est ut volumus. Mater tua et soror a me Quintoque fratre diligitur. Cum Acutilio sum locutus. Is sibi negat a suo procuratore quicquam scriptum esse et miratur istam controversiam fuisse quod ille recusarit satis dare amplius abs te non peti. Quod te de Tadiano negotio decidisse scribis, id ego Tadio et gratum esse intellexi et magno opere iucundum. Ille noster amicus, vir me hercule optimus et mihi amicissimus, sane tibi iratus est. Hoc si quanti tu aestimes sciam, tum quid mihi elaborandum sit scire possim.

{{pn|8.2|2}}L. Cincio HS {{sc|CCIↃↃ CCIↃↃ CCCC}} pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, curavi. Hermae tui Pentelici cum capitibus aeneis, de quibus ad me scripsisti iam nunc me admodum delectant. Qua re velim et eos et signa et cetera quae tibi eius loci et nostri studi et tuae elegantiae esse videbuntur quam plurima quam primumque mittas et maxime quae tibi gymnasi xystique videbuntur esse. Nam in eo genere sic studio efferimur ut abs te adiuvandi, ab aliis prope reprehendendi simus. Si Lentuli navis non erit, quo tibi placebit imponito. {{pn|8.3|3}}Tulliola deliciolae nostrae tuum munusculum flagitat et me ut sponsorem appellat; mi autem abiurare certius est quam dependere.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post ep. 8 a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}Nimium raro nobis abs te litterae adferuntur, cum et multo tu facilius reperias qui Romam proficiscantur quam ego qui Athenas, et certius tibi sit me esse Romae quam mihi te Athenis. Itaque propter hanc dubitationem meam brevior haec ipsa epistula est quod, cum incertus essem ubi esses, nolebam illum nostrum familiarem sermonem in alienas manus devenire.

{{pn|9.2|2}}Signa Megarica et Hermas, de quibus ad me scripsisti, vehementer exspecto. Quicquid eiusdem generis habebis dignum Academia tibi quod videbitur ne dubitaris mittere et arcae nostrae confidito. Genus hoc est voluptatis meae; quae {{graeca|''γυμνασιώδη''}} maxime sunt, ea quaero. Lentulus navis suas pollicetur. Peto abs te ut haec diligenter cures. Thyillus te rogat et ego eius rogatu {{graeca|''Εὐμολπιδῶν πάτρια''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Tusculano ante Quintil. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}Cum essem in Tusculano (erit hoc tibi pro illo tuo: ‘cum essem in Ceramico’) verum tamen cum ibi essem, Roma puer a sorore tua missus epistulam mihi abs te adlatam dedit nuntiavitque eo ipso die post meridiem iturum eum qui ad te proficisceretur. Eo factum est ut epistulae tuae rescriberem aliquid, brevitate temporis tam pauca cogerer scribere.

{{pn|10.2|2}}Primum tibi de nostro amico placando aut etiam plane restituendo polliceor. Quod ego etsi mea sponte ante faciebam, eo nunc tamen et agam studiosius et contendam ab illo vehementius, quod tantam ex epistula voluntatem eius rei tuam perspicere videor. Hoc te intellegere volo, pergraviter illum esse offensum; sed quia nullam video gravem subesse causam, magno opere confido illum fore in officio et in nostra potestate.

{{pn|10.3|3}}Signa nostra et Hermeraclas, ut scribis, cum commodissime poteris velim imponas, et si quod aliud {{graeca|''οἰκεῖον''}} eius loci quem non ignoras reperies et maxime quae tibi palaestrae gymnasique videbuntur esse. Etenim ibi sedens haec ad te scribebam ut me locus ipse admoneret. Praeterea typos tibi mando quos in tectorio atrioli possim includere et putealia sigillata duo. {{pn|10.4|4}}Bibliothecam tuam cave cuiquam despondeas, quamvis acrem amatorem inveneris; nam ego omnis meas vindemiolas eo reservo ut illud subsidium senectuti parem.

{{pn|10.5|5}}De fratre confido ita esse ut semper volui et elaboravi. Multa signa sunt eius rei, non minimum quod soror praegnas est. {{pn|10.6|6}}De comitiis meis et tibi me permisisse memini et ego iam pridem hoc communibus amicis qui te exspectant praedico, te non modo non arcessi a me sed prohiberi, quod intellegam multo magis interesse tua te agere quod agendum est hoc tempore quam mea te adesse comitiis. Proinde eo animo te velim esse quasi mei negoti causa in ista loca missus esses; me autem eum et offendes erga te et audies quasi mihi si quae parta erunt non modo te praesente sed per te parta sint. Tulliola tibi diem dat, sponsorem ''me'' appellat.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Quint. aut Sext. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}Et mea sponte faciebam antea et post duabus epistulis tuis perdiligenter in eandem rationem scriptis magno opere sum commotus. Eo accedebat hortator adsiduus Sallustius ut agerem quam diligentissime cum Lucceio de vestra vetere gratia reconcilianda. Sed cum omnia fecissem, non modo eam voluntatem eius quae fuerat erga te reciperare non potui, verum ne causam quidem elicere immutatae voluntatis. Tametsi iactat ille quidem illud suum arbitrium et ea quae iam tum cum aderas offendere eius animum intellegebam, tamen habet quiddam profecto quod magis in animo eius insederit, quod neque epistulae tuae neque nostra adlegatio tam potest facile delere. Quam tu praesens non modo oratione sed tuo vultu illo familiari tolles, si modo tanti putaris, id quod, si me audies et si humanitati tuae constare voles, certe putabis. Ac ne illud mirere cur, cum ego antea significarim tibi per litteras me sperare illum in nostra potestate fore, nunc idem videar diffidere, incredibile est quanto mihi videatur illius voluntas obstinatior et in hac iracundia offirmatior. Sed haec aut sanabuntur cum veneris aut ei molesta erunt in utro culpa erit.

{{pn|11.2|2}}Quod in epistula tua scriptum erat me iam arbitrari designatum esse, scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus nec quando futura sint comitia sciri. {{pn|11.3|3}}Verum haec audies de Philadelpho. Tu velim quae Academiae nostrae parasti quam primum mittas. Mire quam illius loci non modo usus sed etiam cogitatio delectat. Libros vero tuos cave cuiquam tradas; nobis eos, quem ad modum scribis, conserva. Summum me eorum studium tenet sicut odium iam ceterarum rerum; quas tu incredibile est quam brevi tempore quanto deteriores offensurus sis quam reliquisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae K. Ian. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. Opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. Sed ut ad prima illa redeam, nihil ego illa impudentius, astutius, lentius vidi. ‘libertum mitto, Tito mandavi.’ {{graeca|''σκήψεις''}} atque {{graeca|''ἀναβολαί''}}; sed nescio an {{graeca|''ταὐτόματον ἡμῶν''}}. Nam mihi Pompeiani prodromi nuntiant aperte Pompeium acturum Antonio succedi, oportere eodemque tempore aget praetor ad populum. Res eius modi est ut ego nec per bonorum nec per popularem existimationem honeste possim hominem defendere, nec mihi libeat, quod vel maximum est. Etenim accidit hoc, quod totum cuius modi sit mando tibi ut perspicias. {{pn|12.2|2}}Libertum ego habeo sane nequam hominem, Hilarum dico, ratiocinatorem et clientem tuum. De eo mihi Valerius interpres nuntiat Thyillusque se audisse scribit haec, esse hominem cum Antonio; Antonium porro in cogendis pecuniis dictitare partem mihi quaeri et a me custodem communis quaestus libertum esse missum. Non sum mediocriter commotus neque tamen credidi, sed certe aliquid sermonis fuit. Totum investiga, cognosce, perspice et nebulonem illum, si quo pacto potes, ex istis locis amove. Huius sermonis Valerius auctorem Cn. Plancium nominabat. Mando tibi plane totum ut videas cuius modi sit.

{{pn|12.3|3}}Pompeium nobis amicissimum constat esse. Divortium Muciae vehementer probatur. P. Clodium Appi f., credo te audisse cum veste muliebri deprehensum domi C. Caesaris cum pro populo fieret, eumque per manus servulae servatum et eductum; rem esse insigni infamia. Quod te moleste ferre certo scio.

{{pn|12.4|4}}Quid praeterea ad te scribam non habeo, et me hercule eram in scribendo conturbatior. Nam puer festivus anagnostes noster Sositheus decesserat meque plus quam servi mors debere videbatur commoverat. Tu velim saepe ad nos scribas. Si rem nullam habebis, quod in buccam venerit scribito. Kal. Ianuariis M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae VI K. Febr. a. 695 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}Accepi tuas tris iam epistulas, unam a M. Cornelio quam Tribus Tabernis, ut opinor, ei dedisti, alteram quam mihi Canusinus tuus hospes reddidit, tertiam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti; quae fuerunt omnes, ''ut'' rhetorum pueri loquuntur, cum humanitatis sparsae sale tum insignes amoris notis. Quibus epistulis sum equidem abs te lacessitus ad rescribendum; sed idcirco sum tardior quod non invenio fidelem tabellarium. Quotus enim quisque est qui epistulam paulo graviorem ferre possit nisi eam pellectione relevarit? Accedit eo quod mihi non †, ut quisque in Epirum proficiscitur. Ego enim te arbitror caesis apud Amaltheam tuam victimis statim esse ad Sicyonem oppugnandum profectum neque tamen id ipsum certum habeo quando ad Antonium proficiscare aut quid in Epiro temporis ponas. Ita neque Achaicis hominibus neque Epiroticis paulo liberiores litteras committere audeo.

{{pn|13.2|2}}Sunt autem post discessum a me tuum res dignae litteris nostris, sed non committendae eius modi periculo ut aut interire aut aperiri aut intercipi possint. Primum igitur scito primum me non esse rogatum sententiam praepositumque esse nobis pacificatorem Allobrogum, idque admurmurante senatu neque me invito esse factum. Sum enim et ab observando homine perverso liber et ad dignitatem in re publica retinendam contra illius voluntatem solutus, et ille secundus in dicendo locus habet auctoritatem paene principis et voluntatem non nimis devinctam beneficio consulis. Tertius est Catulus, quartus, si etiam hoc quaeris, Hortensius. Consul autem ipse parvo animo et pravo tamen cavillator genere illo moroso quod etiam sine dicacitate ridetur, facie magis quam facetiis ridiculus, nihil agens cum re publica, seiunctus ab optimatibus, a quo nihil speres boni rei publicae quia non vult, nihil speres mali quia non audet. Eius autem conlega et in me perhonorificus et partium studiosus ac defensor bonarum.

{{pn|13.3|3}}Qui nunc leviter inter se dissident. Sed vereor ne hoc quod infectum est serpat longius. Credo enim te audisse, cum apud Caesarem pro populo fieret, venisse eo muliebri vestitu virum, idque sacrificium cum virgines instaurassent, mentionem a Q. Cornificio in senatu factam (is fuit princeps, ne tu forte aliquem nostrum putes); postea rem ex senatus consulto ad virgines atque ad pontifices relatam idque ab iis nefas esse decretum; deinde ex senatus consulto consules rogationem promulgasse; uxori Caesarem nuntium remisisse. In hac causa Piso amicitia P. Clodi ductus operam dat ut ea rogatio quam ipse fert et fert ex senatus consulto et de religione antiquetur. Messalla vehementer adhuc agit severe. Boni viri precibus Clodi removentur a causa, operae comparantur, nosmet ipsi, qui Lycurgei a principio fuissemus, cotidie demitigamur, instat et urget Cato. Quid multa? Vereor ne haec neglecta a bonis, defensa ab improbis magnorum rei publicae malorum causa sit. {{pn|13.4|4}}Tuus autem ille amicus (scin quem dicam?), de quo tu ad me scripsisti, postea quam non auderet reprehendere, laudare coepisse, nos, ut ostendit, admodum diligit, amplectitur, amat, aperte laudat, occulte sed ita ut perspicuum sit invidet. Nihil come, nihil simplex, nihil {{graeca|''ἐν τοῖς πολιτικοῖς''}} inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. Sed haec ad te scribam alias subtilius; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non audeo.

{{pn|13.5|5}}Provincias praetores nondum sortiti sunt. Res eodem est loci quo reliquisti. {{graeca|''Τοποθεσίαν''}} quam postulas Miseni et Puteolorum includam orationi meae. ‘a. d. {{sc|iii}} Non. Decembr.’ mendose fuisse animadverteram. Quae laudas ex orationibus, mihi crede, valde mihi placebant sed non audebam antea dicere; nunc vero quod a te probata sunt, multo mi {{graeca|''ἀττικώτερα''}} videntur. In illam orationem Metellinam addidi quaedam. Liber tibi mittetur, quoniam te amor nostri {{graeca|''φιλορήτορα''}} reddidit.

{{pn|13.6|6}}Novi tibi quidnam scribam? Quid? Etiam. Messalla consul Autronianam domum emit HS † {{sc|CXXXIIII}}. ‘quid id ad me?’ inquies. Tantum quod ea emptione et nos bene emisse iudicati sumus et homines intellegere coeperunt licere amicorum facultatibus in emendo ad dignitatem aliquam pervenire. Teucris illa lentum negotium est sed tamen est in spe. Tu ista confice. A nobis liberiorem epistulam exspecta. {{sc|vi}} Kal. Febr. M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Febr. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}Vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus. Prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat. Tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium. Res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum {{graeca|''πανήγυρις''}}. Quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur. Id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum. {{pn|14.2|2}}Tum Pompeius {{graeca|''μάλ᾽ ἀριστοκρατικῶς''}} locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis. Postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret. Locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta {{graeca|''γενικῶς''}} laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam ‘de istis rebus’ esse responsum. {{pn|14.3|3}}Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod ''minus'' suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, ‘se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre; quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.’ quid multa? Totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas {{graeca|''ληκύθους''}}), valde graviter pertexuit. Proximus Pompeium sedebam. Intellexi hominem moveri verum Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset. {{pn|14.4|4}}Hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi. Ego autem ipse, di boni! Quo modo {{graeca|''ἐνεπερπερευσάμην''}} novo auditori Pompeio! Si umquam mihi {{graeca|''περίοδοι''}}, si {{graeca|''καμπαὶ''}}, {{graeca|''ἐνθυμήματα''}}, si {{graeca|''κατασκευαὶ''}} suppeditaverunt, illo tempore. Quid multa? Clamores. Etenim haec erat {{graeca|''ὑπόθεσις''}}, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio. Nosti iam in hac materia sonitus nostros. Tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.

{{pn|14.5|5}}Romanae autem se res sic habent. Senatus {{graeca|''Ἄρειος πάγος''}}; nihil constantius, nihil severius, nihil fortius. Nam cum dies venisset rogationi ex senatus consulto ferendae, concursabant barbatuli iuvenes, totus ille grex Catilinae, duce filiola Curionis, et populum ut antiquaret rogabant. Piso autem consul lator rogationis idem erat dissuasor. Operae Clodianae pontis occuparant, tabellae ministrabantur ita ut nulla daretur ‘{{sc|vti rogas}}.’ hic tibi ''in'' rostra Cato advolat, convicium Pisoni consuli mirificum facit, si id est convicium, vox plena gravitatis, plena auctoritatis, plena denique salutis. Accedit eodem etiam noster Hortensius, multi praeterea boni; insignis vero opera Favoni fuit. Hoc concursu optimatium comitia dimittuntur, senatus vocatur. Cum decerneretur frequenti senatu, contra pugnante Pisone, ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, ut consules populum cohortarentur ad rogationem accipiendam, homines ad quindecim Curioni nullum senatus consultum facienti adsenserunt; ex altera parte facile cccc fuerunt. Acta res est. Fufius tribunus tum concessit. Clodius contiones miseras habebat, in quibus Lucullum, Hortensium, C. Pisonem, Messallam consulem contumeliose laedebat; me tantum ‘comperisse’ omnia criminabatur. Senatus et de provinciis praetorum et de legationibus et de ceteris rebus decernebat ut ante quam rogatio lata esset ne quid ageretur.

{{pn|14.6|6}}Habes res Romanas. Sed tamen etiam illud quod non speraram audi. Messalla consul est egregius, fortis, constans, diligens, nostri laudator, amator, imitator. Ille alter uno vitio minus vitiosus quod iners, quod somni plenus, quod imperitus, quod {{graeca|''ἀπρακτότατος''}} sed voluntate ita {{graeca|''καχέκτης''}} ut Pompeium post illam contionem in qua ab eo senatus laudatus est odisse coeperit. Itaque mirum in modum omnis a se bonos alienavit. Neque id magis amicitia Clodi adductus fecit quam studio perditarum rerum atque partium. Sed habet sui similem in magistratibus praeter Fufium neminem. Bonis utimur tribunis pl., Cornuto vero Pseudocatone † quid quaeris?

{{pn|14.7|7}}Nunc ut ad privata redeam, {{graeca|''Τεῦκρις''}} promissa patravit. Tu mandata effice quae recepisti. Quintus frater, qui Argiletani aedifici reliquum dodrantem emit HS D̅C̅C̅X̅X̅V̅, Tusculanum venditat, ut, si possit, emat Pacilianam domum. Cum Lucceio in gratiam redii. Video hominem valde petiturire. Navabo operam. Tu quid agas, ubi sis, cuius modi istae res sint, fac me quam diligentissime certiorem. Idibus Febr.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Asiam Quinto, suavissimo fratri, obtigisse audisti. Non enim dubito quin celerius tibi hoc rumor quam ullius nostrum litterae nuntiarint. Nunc quoniam et laudis avidissimi semper fuimus et praeter ceteros {{graeca|''φιλέλληνες''}} et sumus et habemur et multorum odia atque inimicitias rei publicae causa suscepimus, ‘{{graeca|''παντοίης ἀρετῆς μιμνήσκεο''}}’ curaque et effice ut ab omnibus et laudemur et amemur. {{pn|15.2|2}}His de rebus plura ad te in ea epistula scribam quam ipsi Quinto dabo. Tu me velim certiorem facias quid de meis mandatis egeris atque etiam quid de tuo negotio; nam ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae. Valde aveo scire quid agas. Idibus Martiis

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}Quaeris ex me quid acciderit de iudicio quod tam praeter opinionem omnium factum sit, et simul vis scire quo modo ego minus quam soleam proeliatus sim. Respondebo tibi {{graeca|''ὕστερον πρότερον, Ὁμηρικῶς''}}. Ego enim quam diu senatus auctoritas mihi defendenda fuit, sic acriter et vehementer proeliatus sum ut clamor concursusque maxima cum mea laude fierent. Quod si tibi umquam sum visus in re publica fortis, certe me in illa causa admiratus esses. Cum enim ille ad contiones confugisset in iisque meo nomine ad invidiam uteretur, di immortales! Quas ego pugnas et quantas strages edidi! Quos impetus in Pisonem, in Curionem, in totam illam manum feci! Quo modo sum insectatus levitatem senum, libidinem iuventutis! Saepe, ita me di iuvent! Te non solum auctorem consiliorum meorum, verum etiam spectatorem pugnarum mirificarum desideravi. {{pn|16.2|2}}Postea vero quam Hortensius excogitavit ut legem de religione Fufius tribunus pl. Ferret, in qua nihil aliud a consulari rogatione differebat nisi iudicum genus (in eo autem erant omnia), pugnavitque ut ita fieret, quod et sibi et aliis persuaserat nullis illum iudicibus effugere posse, contraxi vela perspiciens inopiam iudicum neque dixi quicquam pro testimonio nisi quod erat ita notum atque testatum ut non possem praeterire. Itaque si causam quaeris absolutionis, ut iam {{graeca|''πρὸς τὸ πρότερον''}} revertar, egestas iudicum fuit et turpitudo. Id autem ut accideret commissum est Hortensi consilio, qui dum veritus est ne Fufius ei legi intercederet quae ex senatus consulto ferebatur, non vidit illud, satius esse illum in infamia relinqui ac sordibus quam infirmo iudicio committi, sed ductus odio properavit rem deducere in iudicium, cum illum plumbeo gladio iugulatum iri tamen diceret.

{{gap|2em}}{{pn|16.3|3}}sed iudicium si quaeris quale fuerit, incredibili exitu, sic uti nunc ex eventu ab aliis, a me tamen ex ipso initio consilium Hortensi reprehendatur. Nam ut reiectio facta est clamoribus maximis, cum accusator tamquam censor bonus homines nequissimos reiceret, reus tamquam clemens lanista frugalissimum quemque secerneret, ut primum iudices consederunt, valde diffidere boni coeperunt. Non enim umquam turpior in ludo talario consessus fuit, maculosi senatores, nudi equites, tribuni non tam aerati quam, ut appellantur, aerarii. Pauci tamen boni inerant quos reiectione fugare ille non potuerat, qui maesti inter sui dissimilis et maerentes sedebant et contagione turpitudinis vehementer permovebantur. {{pn|16.4|4}}Hic ut quaeque res ad consilium primis postulationibus referebatur, incredibilis erat severitas nulla varietate sententiarum. Nihil impetrarat reus; plus accusatori dabatur quam postulabat; triumphabat (quid quaeris?) Hortensius se vidisse tantum; nemo erat qui illum reum ac non miliens condemnatum arbitraretur. Me vero teste producto credo te ex acclamatione Clodi advocatorum audisse quae consurrectio iudicum facta sit, ut me circumsteterint, ut aperte iugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint. Quae mihi res multo honorificentior visa est quam aut illa, cum iurare tui cives Xenocratem testimonium dicentem prohibuerunt, aut cum tabulas Metelli Numidici, cum eae ut mos est circumferrentur, nostri iudices aspicere noluerunt. {{pn|16.5|5}}Multo haec inquam nostra res maior. Itaque iudicum vocibus, cum ego sic ab iis ut salus patriae defenderer, fractus reus et una patroni omnes conciderunt; ad me autem eadem frequentia postridie convenit quacum abiens consulatu sum domum reductus. Clamare praeclari Ariopagitae se non esse venturos nisi praesidio constituto. Refertur ad consilium. Una sola sententia praesidium non desideravit. Defertur res ad senatum. Gravissime ornatissimeque decernitur; laudantur iudices; datur negotium magistratibus. Responsurum hominem nemo arbitrabatur.&lt;poem&gt;{{gap|12em}}‘{{graeca|''Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι''}} —
{{gap|12em}}{{graeca|''ὅππως δὴ πρῶτον πῦρ ἔμπεσε.''}}’&lt;/poem&gt;

nosti Calvum ex Nanneianis illum, illum laudatorem meum, de cuius oratione erga me honorifica ad te scripseram. Biduo per unum servum et eum ex ludo gladiatorio confecit totum negotium; arcessivit ad se, promisit, intercessit, dedit. Iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones non nullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. Ita summo discessu bonorum, pleno foro servorum {{sc|xxv}} iudices ita fortes tamen fuerunt ut summo proposito periculo vel perire maluerint quam perdere omnia. {{sc|XXXI}} fuerunt quos fames magis quam fama commoverit. Quorum Catulus cum vidisset quendam, ‘quid vos’, inquit, ‘praesidium a nobis postulabatis? An, ne nummi vobis eriperentur, timebatis?’ {{pn|16.6|6}}habes, ut brevissime potui, genus iudici et causam absolutionis.

quaeris deinceps qui nunc sit status rerum et qui meus. Rei publicae statum illum, quem tu meo consilio, ego divino confirmatum putabam, qui bonorum omnium coniunctione et auctoritate consulatus mei fixus et fundatus videbatur, nisi quis nos deus respexerit, elapsum scito esse de manibus uno hoc iudicio, si iudicium est triginta homines populi Romani levissimos ac nequissimos nummulis acceptis ius ac fas omne delere et, quod omnes non modo homines verum etiam pecudes factum esse sciant, id Thalnam et Plautum et Spongiam et ceteras huius modi quisquilias statuere numquam esse factum. {{pn|16.7|7}}Sed tamen ut te de re publica consoler, non ita, ut sperarunt mali tanto imposito rei publicae vulnere, alacris exsultat improbitas in victoria. Nam plane ita putaverunt, cum religio, cum pudicitia, cum iudiciorum fides, cum senatus auctoritas concidisset, fore ut aperte victrix nequitia ac libido poenas ab optimo quoque peteret sui doloris quem improbissimo cuique inusserat severitas consulatus mei. {{pn|16.8|8}}Idem ego ille (non enim mihi videor insolenter gloriari cum de me apud te loquor, in ea praesertim epistula quam nolo aliis legi) idem inquam ego recreavi adflictos animos bonorum unum quemque confirmans, excitans; insectandis vero exagitandisque nummariis iudicibus omnem omnibus studiosis ac fautoribus illius victoriae {{graeca|''παρρησίαν''}} eripui, Pisonem consulem nulla in re consistere umquam sum passus, desponsam homini iam Syriam ademi, senatum ad pristinam suam severitatem revocavi atque abiectum excitavi, Clodium praesentem fregi in senatu cum oratione perpetua plenissima gravitatis tum altercatione huius modi; ex qua licet pauca degustes; nam cetera non possunt habere eandem neque vim neque venustatem remoto illo studio contentionis quem {{graeca|''ἀγῶνα''}} vos appellatis. {{pn|16.9|9}}Nam ut Idibus Maiis in senatum convenimus, rogatus ego sententiam multa dixi de summa re publica, atque ille locus inductus a me est divinitus, ne una plaga accepta patres conscripti conciderent, ne deficerent; vulnus esse eius modi quod mihi nec dissimulandum nec pertimescendum videretur, ne aut ignorando stultissimi ''aut metuendo ignavissimi'' iudicaremur; bis absolutum esse Lentulum, bis Catilinam, hunc tertium iam esse a iudicibus in rem publicam immissum. ‘{{spatium||erras, Clodi; non te iudices urbi sed carceri reservarunt, neque te retinere in civitate sed exsilio privare voluerunt. Quam ob rem, patres conscripti, erigite animos, retinete vestram dignitatem. Manet illa in re publica bonorum consensio; dolor accessit bonis viris, virtus non est imminuta; nihil est damni factum novi sed quod erat inventum est. In unius hominis perditi iudicio plures similes reperti sun}}t.’ {{pn|16.10|10}}sed quid ago? Paene orationem in epistulam inclusi. Redeo ad altercationem. Surgit pulchellus puer, obicit mihi me ad Baias fuisse. Falsum, sed tamen quid hoc? ‘{{spatium||simile es}}t’, inquam ‘{{spatium||quasi in operto dicas fuiss}}e.’ — ‘{{spatium||Qui}}d’, inquit, ‘{{spatium||homini Arpinati cum aquis calidi}}s?’ ‘{{spatium||Narra}}’, inquam, ‘{{spatium||patrono tuo, qui Arpinatis aquas concupivi}}t’; nosti enim Marianas. ‘{{spatium||quousqu}}e’, inquit, ‘{{spatium||hunc regem feremu}}s?’ ‘{{spatium||Regem appella}}s’, inquam, ‘{{spatium||cum Rex tui mentionem nullam feceri}}t?’; ille autem Regis hereditatem spe devorarat. ‘{{spatium||Domu}}m’, inquit, ‘{{spatium||emist}}i.’ ‘{{spatium||Pute}}s’, inquam, ‘{{spatium||dicere: iudices emist}}i.’ ‘{{spatium||Iurant}}i’ inquit ‘{{spatium||tibi non crediderun}}t.’ ‘{{Spatium||Mihi ver}}o’ inquam ‘{{spatium||{{sc||xxv}} iudices crediderunt, {{sc|xxxi}}, quoniam nummos ante acceperunt, tibi nihil crediderun}}t.’ Magnis clamoribus adflictus conticuit et concidit.

{{pn|16.11|11}}Noster autem status est hic. Apud bonos iidem sumus quos reliquisti, apud sordem urbis et faecem multo melius est nunc quam reliquisti. Nam et illud nobis non obest, videri nostrum testimonium non valuisse; missus est sanguis invidiae sine dolore atque etiam hoc magis quod omnes illi fautores illius flagiti rem manifestam illam redemptam esse a iudicibus confitentur. Accedit illud, quod illa contionalis hirudo aerari, misera ac ieiuna plebecula, me ab hoc Magno unice diligi putat, et hercule multa et iucunda consuetudine coniuncti inter nos sumus usque eo ut nostri isti comissatores coniurationis barbatuli iuvenes illum in sermonibus ‘Cn. Ciceronem’ appellent. Itaque et ludis et gladiatoribus mirandas {{graeca|''ἐπισημασίας''}} sine ulla pastoricia fistula auferebamus.

{{pn|16.12|12}}Nunc est exspectatio comitiorum; in quae omnibus invitis trudit noster Magnus Auli filium atque in eo neque auctoritate neque gratia pugnat sed quibus Philippus omnia castella expugnari posse dicebat, in quae modo asellus onustus auro posset ascendere. Consul autem ille deterioris histrionis similis suscepisse negotium dicitur et domi divisores habere; quod ego non credo. Sed senatus consulta duo iam facta sunt odiosa, quod in consulem facta putantur, Catone et Domitio postulante, unum, ut apud magistratus inquiri liceret, alterum, cuius domi divisores habitarent, adversus rem publicam. {{pn|16.13|13}}Lurco autem tribunus pl., qui magistratum † insimul cum lege alia iniit, solutus est et Aelia et Fufia ut legem de ambitu ferret, quam ille bono auspicio claudus homo promulgavit. Ita comitia in a. d. {{sc|vi}} Kal. Sext. Dilata sunt. Novi est in lege hoc, ut qui nummos in tribu pronuntiarit, si non dederit, impune sit, sin dederit, ut quoad vivat singulis tribulibus HS {{sc|CIↃ CIↃ CIↃ}} debeat. Dixi hanc legem P. Clodium iam ante servasse; pronuntiare enim solitum esse et non dare. Sed heus tu! Videsne consulatum illum nostrum, quem Curio antea {{graeca|''ἀποθέωσιν''}} vocabat, si hic factus erit, fabam mimum futurum? Qua re, ut opinor, {{graeca|''φιλοσοφητέον''}}, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon.

{{pn|16.14|14}}Quod ad me scribis te in Asiam statuisse non ire, equidem mallem ut ires, ac vereor ne quid in ista re minus commode fiat; sed tamen non possum reprehendere consilium tuum, praesertim cum egomet in provinciam non sim profectus.

{{pn|16.15|15}}Epigrammatis tuis quae in Amaltheo posuisti contenti erimus, praesertim cum et Thyillus nos reliquerit et Archias nihil de me scripserit. Ac vereor ne, Lucullis quoniam Graecum poema condidit, nunc ad Caecilianam fabulam spectet. {{pn|16.16|16}}Antonio tuo nomine gratias egi eamque epistulam Mallio dedi. Ad te ideo antea rarius scripsi quod non habebam idoneum cui darem, nec satis sciebam quo darem. Valde te venditavi. {{pn|16.17|17}}Cincius si quid ad me tui negoti detulerit, suscipiam; sed nunc magis in suo est occupatus; in quo ego ei non desum. Tu si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspecta; sed pluris etiam ipse mittito. {{pn|16.18|18}}Velim ad me scribas cuius modi sit {{graeca|''Ἀμαλθεῖον''}} tuum, quo ornatu, qua {{graeca|''τοποθεσίᾳ''}}, et quae poemata quasque historias de {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} habes ad me mittas. Libet mihi facere in Arpinati. Ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. Nihil erat absoluti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Non. Dec. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}Magna mihi varietas voluntatis et dissimilitudo opinionis ac iudici Quinti fratris mei demonstrata est ex litteris tuis in quibus ad me epistularum illius exempla misisti. Qua ex re et molestia sum tanta adfectus, quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrum adferre debuit, et admiratione quidnam accidisset quod adferret Quinto fratri meo aut offensionem tam gravem aut commutationem tantam voluntatis. Atque illud a me iam ante intellegebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam, subesse nescio quid opinionis incommodae sauciumque esse eius animum et insedisse quasdam odiosas suspiciones. Quibus ego mederi cum cuperem antea saepe et vehementius etiam post sortitionem provinciae, nec tantum intellegebam ei esse offensionis quantum litterae tuae declararant nec tantum proficiebam quantum volebam. {{pn|17.2|2}}Sed tamen hoc me ipse consolabar quod non dubitabam quin te ille aut Dyrrachi aut in istis locis uspiam visurus esset; quod cum accidisset, confidebam ac mihi persuaseram fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione sed conspectu ipso congressuque vestro. Nam quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta iucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem, nihil attinet me ad te qui ea nosti scribere. Sed accidit perincommode quod eum nusquam vidisti. Valuit enim plus quod erat illi non nullorum artificiis inculcatum quam aut officium aut necessitudo aut amor vester ille pristinus, qui plurimum valere debuit. {{pn|17.3|3}}Atque huius incommodi culpa ubi resideat facilius possum existimare quam scribere; vereor enim ne dum defendam meos non parcam tuis. Nam sic intellego ut nihil a domesticis vulneris factum sit, illud quidem quod erat eos certe sanare potuisse. Sed huiusce rei totius vitium, quod aliquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam. {{pn|17.4|4}}De iis litteris quas ad te Thessalonica misit et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos et in itinere habitos putas, ecquid tantum causae sit ignoro, sed omnis in tua posita est humanitate mihi spes huius levandae molestiae. Nam si ita statueris, et inritabilis animos esse optimorum saepe hominum et eosdem placabilis et esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae plerumque bonitatis et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda sive vitia sive iniurias esse tolerandas, facile haec, quem ad modum spero, mitigabuntur; quod ego ut facias te oro. Nam ad me qui te unice diligo maxime pertinet neminem esse meorum qui aut te non amet aut abs te non ametur.

{{pn|17.5|5}}Illa pars epistulae tuae minime fuit necessaria in qua exponis quas facultates aut provincialium aut urbanorum commodorum et aliis temporibus et me ipso consule praetermiseris. Mihi enim perspecta est et ingenuitas et magnitudo animi tui; neque ego inter me atque te quicquam interesse umquam duxi praeter voluntatem institutae vitae, quod me ambitio quaedam ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxit. Vera quidem laude probitatis, diligentiae, religionis neque me tibi neque quemquam antepono, amoris vero erga me, cum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. {{pn|17.6|6}}Vidi enim, vidi penitusque perspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et laetitias tuas. Fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua iucunda et timoris consolatio grata. Quin mihi nunc te absente non solum consilium quo tu excellis, sed etiam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecum solet esse, maxime deest — quid dicam? In publicane re, quo in genere mihi neglegenti esse non licet, an in forensi labore, quem antea propter ambitionem sustinebam, nunc ut dignitatem tueri gratia possim, an ''in'' ipsis domesticis negotiis, in quibus ego cum antea tum vero post discessum fratris te sermonesque nostros desidero? Postremo non labor meus, non requies, non negotium, non otium, non forenses res, non domesticae, ''non publicae'', non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

{{pn|17.7|7}}Atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac mores tuos mihi purgatos ac probatos esse voluisti. Atque in ista incommoditate alienati illius animi et offensi illud inest tamen commodi, quod et mihi et ceteris amicis tuis nota fuit et abs te aliquanto ante testificata tua voluntas omittendae provinciae, ut quod una non estis non dissensione ac discidio vestro sed voluntate ac iudicio tuo factum esse videatur. Qua re et illa quae violata expiabuntur, et haec nostra quae sunt sanctissime conservata suam religionem obtinebunt.

{{pn|17.8|8}}Nos hic in re publica infirma misera commutabilique versamur. Credo enim te audisse nostros equites paene a senatu esse diiunctos; qui primum illud valde graviter tulerunt, promulgatum ex senatus consulto fuisse ut de eis qui ob iudicandum accepissent quaereretur. Qua in re decernenda cum ego casu non adfuissem sensissemque id equestrem ordinem ferre moleste neque aperte dicere, obiurgavi senatum, ut mihi visus sum, summa cum auctoritate et in causa non verecunda admodum gravis et copiosus fui. {{pn|17.9|9}}Ecce aliae deliciae equitum vix ferendae! Quas ego non solum tuli sed etiam ornavi. Asiam qui de censoribus conduxerunt questi sunt in senatu se cupiditate prolapsos nimium magno conduxisse, ut induceretur locatio postulaverunt. Ego princeps in adiutoribus atque adeo secundus; nam ut illi auderent hoc postulare Crassus eos impulit. Invidiosa res, turpis postulatio et confessio temeritatis. Summum erat periculum ne, si nihil impetrassent, plane alienarentur a senatu. Huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. Et postridie. Neque adhuc res confecta est, sed voluntas senatus perspecta; unus enim contra dixerat Metellus consul designatus, atque erat dicturus, ad quem propter diei brevitatem perventum non est, heros ille noster Cato. {{pn|17.10|10}}Sic ego conservans rationem institutionemque nostram tueor, ut possum, illam a me conglutinatam concordiam. Sed tamen quoniam ista sunt tam infirma, munitur quaedam nobis ad retinendas opes nostras tuta, ut spero, via; quam tibi litteris satis explicare non possum, significatione parva ostendam tamen. Utor Pompeio familiarissime. Video quid dicas. Cavebo quae sunt cavenda, ac scribam alias ad te de meis consiliis capessendae rei publicae plura.

{{pn|17.11|11}}Lucceium scito consulatum habere in animo statim petere. Duo enim soli dicuntur petituri; Caesar cum eo coire per Arrium cogitat et Bibulus cum hoc se putat per C. Pisonem posse coniungi. Rides? Non sunt haec ridicula, mihi crede. Quid aliud scribam ad te, quid? Multa sunt, sed in aliud tempus. † exspectare velis, cures ut sciam. Iam illud modeste rogo, quod maxime cupio, ut quam primum venias. Nonis Decembribus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. XI Kal. Febr. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{gap|2em}}{{pn|18.1|1}}nihil mihi nunc scito tam deesse quam hominem eum quocum omnia quae me cura aliqua adficiunt uno communicem, qui me amet, qui sapiat, quicum ego cum loquar, nihil fingam, nihil dissimulem, nihil obtegam. Abest enim frater {{graeca|''ἀφελέστατος''}} et amantissimus. Metellus non homo sed&lt;poem&gt;{{c|{{spatium||‘lítus atque áër et sólitudó mera.’}}}}&lt;/poem&gt;Tu autem qui saepissime curam et angorem animi mei sermone et consilio levasti tuo, qui mihi et in publica re socius et in privatis omnibus conscius et omnium meorum sermonum et consiliorum particeps esse soles, ubinam es? Ita sum ab omnibus destitutus ut tantum requietis habeam quantum cum uxore et filiola et mellito Cicerone consumitur. Nam illae ambitiosae nostrae fucosaeque amicitiae sunt in quodam splendore forensi, fructum domesticum non habent. Itaque cum bene completa domus est tempore matutino, cum ad forum stipati gregibus amicorum descendimus, reperire ex magna turba neminem possumus quocum aut iocari libere aut suspirare familiariter possimus. Qua re te exspectamus, te desideramus, te iam etiam arcessimus. Multa sunt enim quae me sollicitant anguntque; quae mihi videor auris nactus tuas unius ambulationis sermone exhaurire posse.

{{pn|18.2|2}}Ac domesticarum quidem sollicitudinum aculeos omnis et scrupulos occultabo neque ego huic epistulae atque ignoto tabellario committam. Atque hi (nolo enim te permoveri) non sunt permolesti, sed tamen insident et urgent et nullius amantis consilio aut sermone requiescunt; in re publica vero, quamquam animus est praesens, tamen † voluntas etiam atque etiam ipsa medicina efficit †. Nam ut ea breviter quae post tuum discessum acta sunt conligam, iam exclames necesse est res Romanas diutius stare non posse. Etenim post profectionem tuam primus, ut opinor, introitus fuit in causam fabulae Clodianae, in qua ego nactus, ut mihi videbar, locum resecandae libidinis et coercendae iuventutis vehemens fui et omnis profudi viris animi atque ingeni mei non odio adductus alicuius sed spe corrigendae et sanandae civitatis. {{pn|18.3|3}}Adflicta res publica est empto constupratoque iudicio. Vide quae sint postea consecuta. Consul est impositus is nobis quem nemo praeter nos philosophos aspicere sine suspiritu posset. Quantum hoc vulnus! Facto senatus consulto de ambitu, de iudiciis nulla lex perlata, exagitatus senatus, alienati equites Romani. Sic ille annus duo firmamenta rei publicae per me unum constituta evertit; nam et senatus auctoritatem abiecit et ordinum concordiam diiunxit. Instat hic nunc ille annus egregius. Eius initium eius modi fuit ut anniversaria sacra Iuventatis non committerentur; nam M. Luculli uxorem Memmius suis sacris initiavit; Menelaus aegre id passus divortium fecit. Quamquam ille pastor Idaeus Menelaum solum contempserat, hic noster Paris tam Menelaum quam Agamemnonem liberum non putavit. {{pn|18.4|4}}Est autem C. Herennius quidam tribunus pl., quem tu fortasse ne nosti quidem; tametsi potes nosse, tribulis enim tuus est et Sextus pater eius nummos vobis dividere solebat. Is ad plebem P. Clodium traducit idemque fert ut universus populus in campo Martio suffragium de re Clodi ferat. Hunc ego accepi in senatu, ut soleo, sed nihil est illo homine lentius. {{pn|18.5|5}}Metellus est consul egregius et nos amat, sed imminuit auctoritatem suam quod habet dicis causa promulgatum illud idem de Clodio. Auli autem filius, o di immortales! Quam ignavus ac sine animo miles! Quam dignus qui Palicano, sicut facit, os ad male audiendum cotidie praebeat! {{pn|18.6|6}}agraria autem promulgata est a Flavio sane levis eadem fere quae fuit Plotia. Sed interea {{graeca|''πολιτικὸς ἀνὴρ οὐδ᾽ ὄναρ''}} quisquam inveniri potest; qui poterat, familiaris noster (sic est enim; volo te hoc scire) Pompeius togulam illam pictam silentio tuetur suam. Crassus verbum nullum contra gratiam. Ceteros iam nosti; qui ita sunt stulti ut amissa re publica piscinas suas fore salvas sperare videantur. {{pn|18.7|7}}Unus est qui curet constantia magis et integritate quam, ut mihi videtur, consilio aut ingenio, Cato; qui miseros publicanos quos habuit amantissimos sui tertium iam mensem vexat neque iis a senatu responsum dari patitur. Ita nos cogimur reliquis de rebus nihil decernere ante quam publicanis responsum sit. Qua re etiam legationes reiectum iri puto.

{{pn|18.8|8}}Nunc vides quibus fluctibus iactemur, et si ex iis quae scripsimus tanta etiam a me non scripta perspicis, revise nos aliquando et, quamquam sunt haec fugienda quo te voco, tamen fac ut amorem nostrum tanti aestimes ut eo vel cum his molestiis pervenire velis. Nam ne absens censeare curabo edicendum et proponendum locis omnibus; sub lustrum autem censeri germani negotiatoris est. Qua re cura ut te quam primum videamus. Vale. {{sc|xi}} Kal. Febr. Q. Metello, L. Afranio coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}Non modo si mihi tantum esset oti quantum est tibi, verum etiam si tam brevis epistulas vellem mittere quam tu soles, facile te superarem et in scribendo multo essem crebrior quam tu. Sed ad summas atque incredibilis occupationes meas accedit quod nullam a me volo epistulam ad te absque argumento ac sententia pervenire. Et primum tibi, ut aequum est civi amanti patriam, quae sint in re publica exponam; deinde quoniam tibi amore nos proximi sumus, scribemus etiam de nobis ea quae scire te non nolle arbitramur.

{{pn|19.2|2}}Atque in re publica nunc quidem maxime Gallici belli versatur metus. Nam Haedui fratres nostri pugnam nuper malam pugnarunt et ''Helvetii'' sine dubio sunt in armis excursionesque in provinciam faciunt. Senatus decrevit ut consules duas Gallias sortirentur, dilectus haberetur, vacationes ne valerent, legati cum auctoritate mitterentur qui adirent Galliae civitates darentque operam ne eae se cum Helvetiis coniungerent. Legati sunt Q. Metellus Creticus et L. Flaccus et, {{graeca|''τὸ ἐπὶ τῇ φακῇ μύρον''}}, Lentulus Clodiani filius. {{pn|19.3|3}}Atque hoc loco illud non queo praeterire, quod cum de consularibus mea prima sors exisset, una voce senatus frequens retinendum me in urbe censuit. Hoc idem post me Pompeio accidit, ut nos duo quasi pignora rei publicae retineri videremur. Quid enim ego aliorum in me {{graeca|''ἐπιφωνήματα''}} exspectem cum haec domi nascantur?

{{pn|19.4|4}}Urbanae autem res sic se habent. Agraria lex a Flavio tribuno pl. Vehementer agitabatur auctore Pompeio; quae nihil populare habebat praeter auctorem. Ex hac ego lege secunda contionis voluntate omnia illa tollebam quae ad privatorum incommodum pertinebant, liberabam agrum eum qui P. Mucio, L. Calpurnio consulibus publicus fuisset, Sullanorum hominum possessiones confirmabam, Volaterranos et Arretinos, quorum agrum Sulla publicarat neque diviserat, in sua possessione retinebam; unam rationem non reiciebam, ut ager hac adventicia pecunia emeretur, quae ex novis vectigalibus per quinquennium reciperetur. Huic toti rationi agrariae senatus adversabatur suspicans Pompeio novam quandam potentiam quaeri; Pompeius vero ad voluntatem perferendae legis incubuerat. Ego autem magna cum agrariorum gratia confirmabam omnium privatorum possessiones; is enim est noster exercitus hominum, ut tute scis, locupletium; populo autem ''et'' Pompeio (nam id quoque volebam) satis faciebam emptione, qua constituta diligenter et sentinam urbis exhauriri et Italiae solitudinem frequentari posse arbitrabar. Sed haec tota res interpellata bello refrixerat. Metellus est consul sane bonus et nos admodum diligit; ille alter nihil ita est ut plane quid emerit nesciat. {{pn|19.5|5}}Haec sunt in re publica, nisi etiam illud ad rem publicam putas pertinere, Herennium quendam tribunum pl., tribulem tuum sane hominem nequam atque egentem, saepe iam de P. Clodio ad plebem traducendo agere coepisse. Huic frequenter interceditur. Haec sunt, ut opinor, in re publica.

{{gap|2em}}{{pn|19.6|6}}ego autem, ut semel Nonarum illarum Decembrium iunctam invidia ac multorum inimicitiis eximiam quandam atque immortalem gloriam consecutus sum, non destiti eadem animi magnitudine in re publica versari et illam institutam ac susceptam dignitatem tueri, sed postea quam primum Clodi absolutione levitatem infirmitatemque iudiciorum perspexi, deinde vidi nostros publicanos facile a senatu diiungi, quamquam a me ipso non divellerentur, tum autem beatos homines, hos piscinarios dico amicos tuos, non obscure nobis invidere, putavi mihi maiores quasdam opes et firmiora praesidia esse quaerenda. {{pn|19.7|7}}Itaque primum, eum qui nimium diu de rebus nostris tacuerat, Pompeium adduxi in eam voluntatem ut in senatu non semel sed saepe multisque verbis huius mihi salutem imperi atque orbis terrarum adiudicarit; quod non tam interfuit mea (neque enim illae res aut ita sunt obscurae ut testimonium, aut ita dubiae ut laudationem desiderent) quam rei publicae, quod erant quidam improbi qui contentionem fore aliquam mihi cum Pompeio ex rerum illarum dissensione arbitrarentur. Cum hoc ego me tanta familiaritate coniunxi ut uterque nostrum in sua ratione munitior et in re publica firmior hac coniunctione esse possit. {{pn|19.8|8}}Odia autem illa libidinosae et delicatae iuventutis quae erant in me incitata sic mitigata sunt comitate quadam mea me unum ut omnes illi colant; nihil iam denique a me asperum in quemquam fit nec tamen quicquam populare ac dissolutum, sed ita temperata tota ratio est ut rei publicae constantiam praestem, privatis meis rebus propter infirmitatem bonorum, iniquitatem malevolorum, odium in me improborum adhibeam quandam cautionem et diligentiam atque ita, tametsi his novis amicitiis implicati sumus, ut crebro mihi vafer ille Siculus insusurret Epicharmus cantilenam illam suam;&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''νᾶφε καὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν· ἄρθρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.''}}’}}&lt;/poem&gt;Ac nostrae quidem rationis ac vitae quasi quandam formam, ut opinor, vides.

{{pn|19.9|9}}De tuo autem negotio saepe ad me scribis. Cui mederi nunc non possumus; est enim illud senatus consultum summa pedariorum voluntate nullius nostrum auctoritate factum. Nam quod me esse ad scribendum vides, ex ipso senatus consulto intellegere potes aliam rem tum relatam, hoc autem de populis liberis sine causa additum. Et ita factum est a P. Servilio filio qui in postremis sententiam dixit, sed immutari hoc tempore non potest. Itaque conventus qui initio celebrabantur iam diu fieri desierunt. Tu si tuis blanditiis tamen a Sicyoniis nummulorum aliquid expresseris, velim me facias certiorem.

{{pn|19.10|10}}Commentarium consulatus mei Graece compositum misi ad te. In quo si quid erit quod homini Attico minus Graecum eruditumque videatur, non dicam quod tibi, ut opinor, Panhormi Lucullus de suis historiis dixerat, se quo facilius illas probaret Romani hominis esse idcirco barbara quaedam et σόλοικα dispersisse; apud me si quid erit eius modi, me imprudente erit et invito. Latinum si perfecero, ad te mittam. Tertium poema exspectato, ne quod genus a me ipso laudis meae praetermittatur. Hic tu cave dicas: {{graeca|''τίς πατέρ᾽ αἰνήσει''}}; si est enim apud homines quicquam quod potius sit, laudetur, nos vituperemur qui non potius alia laudemus; quamquam non {{graeca|''ἐγκωμιαστικὰ''}} sunt haec sed {{graeca|''ἱστορικά''}} quae scribimus.

{{pn|19.11|11}}Quintus frater purgat se mihi per litteras et adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum. Verum haec nobis coram summa cura et diligentia sunt agenda; tu modo nos revise aliquando. Cossinius hic, cui dedi litteras, valde mihi bonus homo et non levis et amans tui visus est et talis qualem esse eum tuae mihi litterae nuntiarant. Idibus Martiis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post m. Maio a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}Cum ''e'' Pompeiano me Romam recepissem a. d. {{sc|iiii}} Idus Maias, Cincius noster eam mihi abs te epistulam reddidit quam tu Idibus Febr. Dederas. Ei nunc epistulae litteris his respondebo. Ac primum tibi perspectum esse iudicium de te meum laetor, deinde te in iis rebus quae mihi asperius a nobis atque nostris et iniucundius actae videbantur moderatissimum fuisse vehementissime gaudeo idque neque amoris mediocris et ingeni summi ac sapientiae iudico. Qua de re cum ad me ita suaviter, diligenter, officiose, humaniter scripseris ut non modo te hortari amplius non debeam sed ne exspectare quidem abs te aut ab ullo homine tantum facilitatis ac mansuetudinis potuerim, nihil duco esse commodius quam de his rebus nihil iam amplius scribere. Cum erimus congressi, tum si quid res feret coram inter nos conferemus.

{{pn|20.2|2}}Quod ad me de re publica scribis, disputas tu quidem et amanter et prudenter, et a meis consiliis ratio tua non abhorret; nam neque de statu nobis nostrae dignitatis est recedendum neque sine nostris copiis intra alterius praesidia veniendum, et is de quo scribis nihil habet amplum, nihil excelsum, nihil non summissum atque populare. Verum tamen fuit ratio mihi fortasse ad tranquillitatem meorum temporum non inutilis, sed me hercule rei publicae multo etiam utilior quam mihi civium improborum impetus in me reprimi, cum hominis amplissima fortuna, auctoritate, gratia fluctuantem sententiam confirmassem et a spe malorum ad mearum rerum laudem convertissem. Quod si cum aliqua levitate mihi faciendum fuisset, nullam rem tanti existimassem; sed tamen a me ita sunt acta omnia non ut ego illi adsentiens levior sed ut ille me probans gravior videretur. {{pn|20.3|3}}Reliqua sic a me aguntur et agentur ut non committamus ut ea quae gessimus fortuito gessisse videamur. Meos bonos viros, illos quos significas, et eam quam mihi dicis obtigisse {{graeca|''Σπάρταν''}} non modo numquam deseram sed etiam, si ego ab illa deserar, tamen in mea pristina sententia permanebo. Illud tamen velim existimes, me hanc viam optimatem post Catuli mortem nec praesidio ullo nec comitatu tenere. Nam ut ait Rhinton, ut opinor,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''οἱ μὲν παρ᾽ οὐδέν εἰσι, τοῖς δ᾽ οὐδὲν μέλει.''}}’}}&lt;/poem&gt;Mihi vero ut invideant piscinarii nostri aut scribam ad te alias aut in congressum nostrum reservabo. A curia autem nulla me res divellet, vel quod ita rectum est vel quod rebus meis maxime consentaneum vel quod a senatu quanti fiam minime me paenitet.

{{pn|20.4|4}}De Sicyoniis, ut ad te scripsi antea, non multum spei est in senatu; nemo est enim idem qui queratur. Qua re si id exspectas, longum est; alias via, si qua potes, pugna. Cum est actum, neque animadversum est ad quos pertineret et raptim in eam sententiam pedarii cucurrerunt. Inducendi senatus consulti maturitas nondum est, quod neque sunt qui querantur et multi partim malevolentia, partim opinione aequitatis delectantur. {{pn|20.5|5}}Metellus tuus est egregius consul; unum reprehendo quod otium nuntiari e Gallia non magno opere gaudet. Cupit, credo, triumphare. Hoc vellem mediocrius; cetera egregia. Auli filius vero ita se gerit ut eius consulatus non consulatus sit sed Magni nostri {{graeca|''ὑπώπιον''}}.

{{pn|20.6|6}}De meis scriptis misi ad te Graece perfectum consulatum meum. Eum librum L. Cossinio dedi. Puto te Latinis meis delectari, huic autem Graeco Graecum invidere. Alii si scripserint, mittemus ad te; sed mihi crede, simul atque hoc nostrum legerunt, nescio quo pacto retardantur. {{pn|20.7|7}}Nunc ut ad rem meam redeam, L. Papirius Paetus, vir bonus amatorque noster, mihi libros eos quos Ser. Claudius reliquit donavit. Cum mihi per legem Cinciam licere capere Cincius amicus tuus diceret, libenter dixi me accepturum si attulisset. Nunc si me amas, si te a me amari scis, enitere per amicos, clientis, hospites, libertos denique ac servos tuos ut scida ne qua depereat; nam et Graecis iis libris quos suspicor, et Latinis quos scio illum reliquisse, mihi vehementer opus est. Ego autem cotidie magis quod mihi de forensi labore temporis datur in iis studiis conquiesco. Per mihi, per inquam gratum feceris si in hoc tam diligens fueris quam soles in iis rebus quas me valde velle arbitraris, ipsiusque Paeti tibi negotia commendo, de quibus tibi ille agit maximas gratias, et ut iam invisas nos non solum rogo sed etiam suadeo.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
[[en:Letters to Atticus/1.1]]</text>
      <sha1>3dagvbmgqb4a22uyee8bwpnpbkcyhhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278957</id>
      <parentid>278956</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T12:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68353" sha1="j6rzoppc9585eobv8nc3ncjz8jttt2z" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|Annus= annis 67–60 a.Ch.n.
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber I
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/1/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Quint. a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}Petitionis nostrae, quam tibi summae curae esse scio, huius modi ratio est quod adhuc coniectura provideri possit. Prensat unus P. Galba. Sine fuco ac fallaciis more maiorum negatur. Ut opinio est hominum, non aliena rationi nostrae fuit illius haec praepropera prensatio. Nam illi ita negant vulgo ut mihi se debere dicant. Ita quiddam spero nobis profici, cum hoc percrebrescit, plurimos nostros amicos inveniri. Nos autem initium prensandi facere cogitaramus eo ipso tempore quo tuum puerum cum his litteris proficisci Cincius dicebat, in campo comitiis tribuniciis a. d. {{sc|xvi}} Kalend. Sextilis. Competitores, qui certi esse videantur, Galba et Antonius et Q. Cornificius. Puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse. Ut frontem ferias, sunt qui etiam Caesonium putent. Aquilium non arbitrabamur, qui denegavit et iuravit morbum et illud suum regnum iudiciale opposuit. Catilina, si iudicatum erit meridie non lucere, certus erit competitor. De Aufidio et de Palicano non puto te exspectare dum scribam.
{{pn|1.2|2}}De iis qui nunc petunt Caesar certus putatur. Thermus cum Silano contendere existimatur; qui sic inopes et ab amicis et existimatione sunt ut mihi videatur non esse {{graeca|''ἀδύνατον''}} Curium obducere. Sed hoc praeter me nemini videtur. Nostris rationibus maxime conducere videtur Thermum fieri cum Caesare. Nemo est enim ex iis qui nunc petunt qui, si in nostrum annum reciderit, firmior candidatus fore videatur, propterea quod curator est viae Flaminiae. Quae cum erit absoluta, sane facile eum ''ac'' libenter municipia consulem acceperint. Petitorum haec est adhuc informata cogitatio. Nos in omni munere candidatorio fungendo summam adhibebimus diligentiam et fortasse, quoniam videtur in suffragiis multum posse Gallia, cum Romae a iudiciis forum refrixerit, excurremus mense Septembri legati ad Pisonem ut Ianuario revertamur. Cum perspexero voluntates nobilium, scribam ad te. Cetera spero prolixa esse his dumtaxat urbanis competitoribus. Illam manum tu mihi cura ut praestes, quoniam propius abes, Pompei, nostri amici. Nega me ei iratum fore si ad mea comitia non venerit. Atque haec huius modi sunt.

{{pn|1.3|3}}Sed est quod abs te mihi ignosci pervelim. Caecilius, avunculus tuus, a P. Vario cum magna pecunia fraudaretur, agere coepit cum eius fratre A. Caninio Satyro de iis rebus quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. Una agebant ceteri creditores, in quibus erat ''L.'' Lucullus et P. Scipio et is quem putabant magistrum fore si bona venirent, L. Pontius. Verum hoc ridiculum est de magistro. Nunc cognosce rem. Rogavit me Caecilius ut adessem contra Satyrum. Dies fere nullus est quin hic Satyrus domum meam ventitet; observat L. Domitium maxime, me habet proximum; fuit et mihi et Quinto fratri magno usui in nostris petitionibus. {{pn|1.4|4}}Sane sum perturbatus cum ipsius Satyri familiaritate tum Domiti, in quo uno maxime ambitio nostra nititur. Demonstravi haec Caecilio simul et illud ostendi, si ipse unus cum illo uno contenderet, me ei satis facturum fuisse; nunc in causa universorum creditorum, hominum praesertim amplissimorum, qui sine eo quem Caecilius suo nomine perhiberet facile causam communem sustinerent, aequum esse eum et officio meo consulere et tempori. Durius accipere hoc mihi visus est quam vellem et quam homines belli solent, et postea prorsus ab instituta nostra paucorum dierum consuetudine longe refugit.

{{gap|2em}}Abs te peto ut mihi hoc ignoscas et me existimes humanitate esse prohibitum ne contra amici summam existimationem miserrimo eius tempore venirem, cum is omnia sua studia et officia in me contulisset. Quod si voles in me esse durior, ambitionem putabis mihi obstitisse. Ego autem arbitror, etiam si id sit, mihi ignoscendum esse,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''ἐπεὶ οὐχ ἱερήϊον οὐδὲ βοεΐην''}}’.}}&lt;/poem&gt;Vides enim in quo cursu simus et quam omnis gratias non modo retinendas verum etiam acquirendas putemus. Spero tibi me causam probasse, cupio quidem certe.

{{pn|1.5|5}}Hermathena tua valde me delectat et posita ita belle est ut totum gymnasium eius {{graeca|''ἀνάθημα''}} esse videatur. Multum te amamus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post ep. 1 a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia. Abs te tam diu nihil litterarum! Ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. Hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. Iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. Spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
{{pn|2.2|2}}Tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus summa hominum est opinio tuos familiaris nobilis homines adversarios honori nostro fore. Ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo te mihi usui fore video. Qua re Ianuario mense, ut constituisti, cura ut Romae sis.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ex. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}Aviam tuam scito desiderio tui mortuam esse et simul quod verita sit ne Latinae in officio non manerent et in montem Albanum hostias non adducerent. Eius rei consolationem ad te L. Saufeium missurum esse arbitror.
{{pn|3.2|2}}Nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris tuis ad alios missis; nam ad me de eo nihil scripsisti. Signa quae nobis curasti, ea sunt ad Caietam exposita. Nos ea non vidimus; neque enim exeundi Roma potestas nobis fuit. Misimus qui pro vectura solveret. Te multum amamus quod ea abs te diligenter parvoque curata sunt.

{{pn|3.3|3}}Quod ad me saepe scripsisti de nostro amico placando, feci et expertus sum omnia, sed mirandum in modum est animo abalienato. Quibus de suspicionibus etsi audisse te arbitror, tamen ex me cum veneris cognosces. Sallustium praesentem restituere in eius veterem gratiam non potui. Hoc ad te scripsi quod is me accusare de te solebat. In se expertus est illum esse minus exorabilem, meum studium nec ''sibi nec'' tibi defuisse. Tulliolam C. Pisoni L. F. Frugi despondimus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in. a. 688 (66).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}Crebras exspectationes nobis tui commoves. Nuper quidem cum iam te adventare arbitraremur, repente abs te in mensem Quintilem reiecti sumus. Nunc vero sentio, quod commodo tuo facere poteris, venias ad id tempus quod scribis; obieris Quinti fratris comitia, nos longo intervallo viseris, Acutilianam controversiam transegeris. Hoc me etiam Peducaeus ut ad te scriberem admonuit. Putamus enim utile esse te aliquando iam rem transigere. {{pn|4.2|2}}Mea intercessio parata et est et fuit. Nos hic incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus. Cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus quam ex ipsius si absolutus esset gratia cepissemus.

{{pn|4.3|3}}Quod ad me de Hermathena scribis, per mihi gratum est. Est ornamentum Academiae proprium meae, quod et Hermes commune omnium et Minerva singulare est insigne eius gymnasi. Qua re velim, ut scribis, ceteris quoque rebus quam plurimis eum locum ornes. Quae mihi antea signa misisti, ea nondum vidi; in Formiano sunt, quo ego nunc proficisci cogitabam. Illa omnia in Tusculanum deportabo. Caietam, si quando abundare coepero, ornabo. Libros tuos conserva et noli desperare eos ''me'' meos facere posse. Quod si adsequor, supero Crassum divitiis atque omnium vicos et prata contemno.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo ante IV K. Dec. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}Quantum dolorem acceperim et quanto fructu sim privatus et forensi et domestico Luci fratris nostri morte in primis pro nostra consuetudine tu existimare potes. Nam mihi omnia quae iucunda ex humanitate alterius et moribus homini accidere possunt ex illo accidebant. Qua re non dubito quin tibi quoque id molestum sit, cum et meo dolore moveare et ipse omni virtute officioque ornatissimum tuique et sua sponte et meo sermone amantem adfinem amicumque amiseris.

{{pn|5.2|2}}Quod ad me scribis de sorore tua, testis erit tibi ipsa quantae mihi curae fuerit ut Quinti fratris animus in eam esset is qui esse deberet. Quem cum esse offensiorem arbitrarer, eas litteras ad eum misi quibus et placarem ut fratrem et monerem ut minorem et obiurgarem ut errantem. Itaque ex iis quae postea saepe ab eo ad me scripta sunt confido ita esse omnia ut et oporteat et velimus.

{{pn|5.3|3}}De litterarum missione sine causa abs te accusor. Numquam enim a Pomponia nostra certior sum factus esse cui dare litteras possem, porro autem neque mihi accidit ut haberem qui in Epirum proficisceretur nequedum te Athenis esse audiebamus. {{pn|5.4|4}}De Acutiliano autem negotio quod mihi mandaras, ut primum a tuo digressu Romam veni, confeceram; sed accidit ut et contentione nihil opus esset et ut ego, qui in te satis consili statuerim esse, mallem Peducaeum tibi consilium per litteras quam me dare. Etenim cum multos dies auris meas Acutilio dedissem, cuius sermonis genus tibi notum esse arbitror, non mihi grave duxi scribere ad te de illius querimoniis, cum eas audire, quod erat subodiosum, leve putassem. Sed abs te ipso qui me accusas unas mihi scito litteras redditas esse, cum et oti ad scribendum plus et facultatem dandi maiorem habueris.

{{pn|5.5|5}}Quod scribis, etiam si cuius animus in te esset offensior, a me recolligi oportere, ''teneo'', quid dicas neque id neglexi, sed est miro quodam modo adfectus. Ego autem quae dicenda fuerunt de te non praeterii; quid autem contendendum esset ex tua putabam voluntate me statuere oportere. Quam si ad me perscripseris, intelleges me neque diligentiorem esse voluisse quam tu esses neque neglegentiorem fore quam tu velis.

{{pn|5.6|6}}De Tadiana re mecum Tadius locutus est te ita scripsisse, nihil esse iam quod laboraretur, quoniam hereditas usu capta esset. Id mirabamur te ignorare, de tutela legitima, in qua dicitur esse puella, nihil usu capi posse. {{pn|5.7|7}}Epiroticam emptionem gaudeo tibi placere. Quae tibi mandavi et quae tu intelleges convenire nostro Tusculano velim, ut scribis, cures, quod sine molestia tua facere poteris. Nam nos ex omnibus molestiis et laboribus uno illo in loco conquiescemus. {{pn|5.8|8}}Quintum fratrem cotidie exspectamus. Terentia magnos articulorum dolores habet. Et te et sororem tuam et matrem maxime diligit salutemque tibi plurimam ascribit et Tulliola deliciae nostrae. Cura ut valeas et nos ames et tibi persuadeas te a me fraterne amari.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post IV K. Dec. a. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}Non committam posthac ut me accusare de epistularum neglegentia possis; tu modo videto in tanto otio ut par in hoc mihi sis. Domum Rabirianam Neapoli, quam tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas, †M. Fontius emit HS {{sc|CCCIↃↃↃ X̅X̅X̅}}. Id te scire volui, si quid forte ea res ad cogitationes tuas pertineret.
{{pn|6.2|2}}Quintus frater, ut mihi videtur, quo volumus animo est in Pomponiam et cum ea nunc in Arpinatibus praediis erat et secum habebat hominem {{graeca|''χρηστομαθῆ''}}, D. Turranium. Pater nobis decessit a. d. {{sc|iv}} Kal. Dec.

Haec habebam fere quae te scire vellem. Tu velim, si qua ornamenta {{graeca|''γυμνασιώδη''}} reperire poteris quae loci sint eius quem tu non ignoras, ne praetermittas. Nos Tusculano ita delectamur ut nobismet ipsis tum denique cum illo venimus placeamus. Quid agas omnibus de rebus et quid acturus sis fac nos quam diligentissime certiores.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante Id. Febr. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{ancora|7}}apud matrem recte est, eaque nobis curaeest. L. Cincio HS {{sc|X̅X̅CD}} constitui me curaturum Idibus Febr. Tu velim ea quae nobis emisse te et parasse scribis des operam ut quam primum habeamus et velim cogites, id quod mihi pollicitus es, quem ad modum bibliothecam nobis conficere possis. Omnem spem delectationis nostrae, quam cum in otium venerimus habere volumus, in tua humanitate positam habemus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post Id. Febr. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}Apud te est ut volumus. Mater tua et soror a me Quintoque fratre diligitur. Cum Acutilio sum locutus. Is sibi negat a suo procuratore quicquam scriptum esse et miratur istam controversiam fuisse quod ille recusarit satis dare amplius abs te non peti. Quod te de Tadiano negotio decidisse scribis, id ego Tadio et gratum esse intellexi et magno opere iucundum. Ille noster amicus, vir me hercule optimus et mihi amicissimus, sane tibi iratus est. Hoc si quanti tu aestimes sciam, tum quid mihi elaborandum sit scire possim.

{{pn|8.2|2}}L. Cincio HS {{sc|CCIↃↃ CCIↃↃ CCCC}} pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, curavi. Hermae tui Pentelici cum capitibus aeneis, de quibus ad me scripsisti iam nunc me admodum delectant. Qua re velim et eos et signa et cetera quae tibi eius loci et nostri studi et tuae elegantiae esse videbuntur quam plurima quam primumque mittas et maxime quae tibi gymnasi xystique videbuntur esse. Nam in eo genere sic studio efferimur ut abs te adiuvandi, ab aliis prope reprehendendi simus. Si Lentuli navis non erit, quo tibi placebit imponito. {{pn|8.3|3}}Tulliola deliciolae nostrae tuum munusculum flagitat et me ut sponsorem appellat; mi autem abiurare certius est quam dependere.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post ep. 8 a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}Nimium raro nobis abs te litterae adferuntur, cum et multo tu facilius reperias qui Romam proficiscantur quam ego qui Athenas, et certius tibi sit me esse Romae quam mihi te Athenis. Itaque propter hanc dubitationem meam brevior haec ipsa epistula est quod, cum incertus essem ubi esses, nolebam illum nostrum familiarem sermonem in alienas manus devenire.

{{pn|9.2|2}}Signa Megarica et Hermas, de quibus ad me scripsisti, vehementer exspecto. Quicquid eiusdem generis habebis dignum Academia tibi quod videbitur ne dubitaris mittere et arcae nostrae confidito. Genus hoc est voluptatis meae; quae {{graeca|''γυμνασιώδη''}} maxime sunt, ea quaero. Lentulus navis suas pollicetur. Peto abs te ut haec diligenter cures. Thyillus te rogat et ego eius rogatu {{graeca|''Εὐμολπιδῶν πάτρια''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Tusculano ante Quintil. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}Cum essem in Tusculano (erit hoc tibi pro illo tuo: ‘cum essem in Ceramico’) verum tamen cum ibi essem, Roma puer a sorore tua missus epistulam mihi abs te adlatam dedit nuntiavitque eo ipso die post meridiem iturum eum qui ad te proficisceretur. Eo factum est ut epistulae tuae rescriberem aliquid, brevitate temporis tam pauca cogerer scribere.

{{pn|10.2|2}}Primum tibi de nostro amico placando aut etiam plane restituendo polliceor. Quod ego etsi mea sponte ante faciebam, eo nunc tamen et agam studiosius et contendam ab illo vehementius, quod tantam ex epistula voluntatem eius rei tuam perspicere videor. Hoc te intellegere volo, pergraviter illum esse offensum; sed quia nullam video gravem subesse causam, magno opere confido illum fore in officio et in nostra potestate.

{{pn|10.3|3}}Signa nostra et Hermeraclas, ut scribis, cum commodissime poteris velim imponas, et si quod aliud {{graeca|''οἰκεῖον''}} eius loci quem non ignoras reperies et maxime quae tibi palaestrae gymnasique videbuntur esse. Etenim ibi sedens haec ad te scribebam ut me locus ipse admoneret. Praeterea typos tibi mando quos in tectorio atrioli possim includere et putealia sigillata duo. {{pn|10.4|4}}Bibliothecam tuam cave cuiquam despondeas, quamvis acrem amatorem inveneris; nam ego omnis meas vindemiolas eo reservo ut illud subsidium senectuti parem.

{{pn|10.5|5}}De fratre confido ita esse ut semper volui et elaboravi. Multa signa sunt eius rei, non minimum quod soror praegnas est. {{pn|10.6|6}}De comitiis meis et tibi me permisisse memini et ego iam pridem hoc communibus amicis qui te exspectant praedico, te non modo non arcessi a me sed prohiberi, quod intellegam multo magis interesse tua te agere quod agendum est hoc tempore quam mea te adesse comitiis. Proinde eo animo te velim esse quasi mei negoti causa in ista loca missus esses; me autem eum et offendes erga te et audies quasi mihi si quae parta erunt non modo te praesente sed per te parta sint. Tulliola tibi diem dat, sponsorem ''me'' appellat.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Quint. aut Sext. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}Et mea sponte faciebam antea et post duabus epistulis tuis perdiligenter in eandem rationem scriptis magno opere sum commotus. Eo accedebat hortator adsiduus Sallustius ut agerem quam diligentissime cum Lucceio de vestra vetere gratia reconcilianda. Sed cum omnia fecissem, non modo eam voluntatem eius quae fuerat erga te reciperare non potui, verum ne causam quidem elicere immutatae voluntatis. Tametsi iactat ille quidem illud suum arbitrium et ea quae iam tum cum aderas offendere eius animum intellegebam, tamen habet quiddam profecto quod magis in animo eius insederit, quod neque epistulae tuae neque nostra adlegatio tam potest facile delere. Quam tu praesens non modo oratione sed tuo vultu illo familiari tolles, si modo tanti putaris, id quod, si me audies et si humanitati tuae constare voles, certe putabis. Ac ne illud mirere cur, cum ego antea significarim tibi per litteras me sperare illum in nostra potestate fore, nunc idem videar diffidere, incredibile est quanto mihi videatur illius voluntas obstinatior et in hac iracundia offirmatior. Sed haec aut sanabuntur cum veneris aut ei molesta erunt in utro culpa erit.

{{pn|11.2|2}}Quod in epistula tua scriptum erat me iam arbitrari designatum esse, scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus nec quando futura sint comitia sciri. {{pn|11.3|3}}Verum haec audies de Philadelpho. Tu velim quae Academiae nostrae parasti quam primum mittas. Mire quam illius loci non modo usus sed etiam cogitatio delectat. Libros vero tuos cave cuiquam tradas; nobis eos, quem ad modum scribis, conserva. Summum me eorum studium tenet sicut odium iam ceterarum rerum; quas tu incredibile est quam brevi tempore quanto deteriores offensurus sis quam reliquisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae K. Ian. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. Opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. Sed ut ad prima illa redeam, nihil ego illa impudentius, astutius, lentius vidi. ‘libertum mitto, Tito mandavi.’ {{graeca|''σκήψεις''}} atque {{graeca|''ἀναβολαί''}}; sed nescio an {{graeca|''ταὐτόματον ἡμῶν''}}. Nam mihi Pompeiani prodromi nuntiant aperte Pompeium acturum Antonio succedi, oportere eodemque tempore aget praetor ad populum. Res eius modi est ut ego nec per bonorum nec per popularem existimationem honeste possim hominem defendere, nec mihi libeat, quod vel maximum est. Etenim accidit hoc, quod totum cuius modi sit mando tibi ut perspicias. {{pn|12.2|2}}Libertum ego habeo sane nequam hominem, Hilarum dico, ratiocinatorem et clientem tuum. De eo mihi Valerius interpres nuntiat Thyillusque se audisse scribit haec, esse hominem cum Antonio; Antonium porro in cogendis pecuniis dictitare partem mihi quaeri et a me custodem communis quaestus libertum esse missum. Non sum mediocriter commotus neque tamen credidi, sed certe aliquid sermonis fuit. Totum investiga, cognosce, perspice et nebulonem illum, si quo pacto potes, ex istis locis amove. Huius sermonis Valerius auctorem Cn. Plancium nominabat. Mando tibi plane totum ut videas cuius modi sit.

{{pn|12.3|3}}Pompeium nobis amicissimum constat esse. Divortium Muciae vehementer probatur. P. Clodium Appi f., credo te audisse cum veste muliebri deprehensum domi C. Caesaris cum pro populo fieret, eumque per manus servulae servatum et eductum; rem esse insigni infamia. Quod te moleste ferre certo scio.

{{pn|12.4|4}}Quid praeterea ad te scribam non habeo, et me hercule eram in scribendo conturbatior. Nam puer festivus anagnostes noster Sositheus decesserat meque plus quam servi mors debere videbatur commoverat. Tu velim saepe ad nos scribas. Si rem nullam habebis, quod in buccam venerit scribito. Kal. Ianuariis M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae VI K. Febr. a. 695 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}Accepi tuas tris iam epistulas, unam a M. Cornelio quam Tribus Tabernis, ut opinor, ei dedisti, alteram quam mihi Canusinus tuus hospes reddidit, tertiam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti; quae fuerunt omnes, ''ut'' rhetorum pueri loquuntur, cum humanitatis sparsae sale tum insignes amoris notis. Quibus epistulis sum equidem abs te lacessitus ad rescribendum; sed idcirco sum tardior quod non invenio fidelem tabellarium. Quotus enim quisque est qui epistulam paulo graviorem ferre possit nisi eam pellectione relevarit? Accedit eo quod mihi non †, ut quisque in Epirum proficiscitur. Ego enim te arbitror caesis apud Amaltheam tuam victimis statim esse ad Sicyonem oppugnandum profectum neque tamen id ipsum certum habeo quando ad Antonium proficiscare aut quid in Epiro temporis ponas. Ita neque Achaicis hominibus neque Epiroticis paulo liberiores litteras committere audeo.

{{pn|13.2|2}}Sunt autem post discessum a me tuum res dignae litteris nostris, sed non committendae eius modi periculo ut aut interire aut aperiri aut intercipi possint. Primum igitur scito primum me non esse rogatum sententiam praepositumque esse nobis pacificatorem Allobrogum, idque admurmurante senatu neque me invito esse factum. Sum enim et ab observando homine perverso liber et ad dignitatem in re publica retinendam contra illius voluntatem solutus, et ille secundus in dicendo locus habet auctoritatem paene principis et voluntatem non nimis devinctam beneficio consulis. Tertius est Catulus, quartus, si etiam hoc quaeris, Hortensius. Consul autem ipse parvo animo et pravo tamen cavillator genere illo moroso quod etiam sine dicacitate ridetur, facie magis quam facetiis ridiculus, nihil agens cum re publica, seiunctus ab optimatibus, a quo nihil speres boni rei publicae quia non vult, nihil speres mali quia non audet. Eius autem conlega et in me perhonorificus et partium studiosus ac defensor bonarum.

{{pn|13.3|3}}Qui nunc leviter inter se dissident. Sed vereor ne hoc quod infectum est serpat longius. Credo enim te audisse, cum apud Caesarem pro populo fieret, venisse eo muliebri vestitu virum, idque sacrificium cum virgines instaurassent, mentionem a Q. Cornificio in senatu factam (is fuit princeps, ne tu forte aliquem nostrum putes); postea rem ex senatus consulto ad virgines atque ad pontifices relatam idque ab iis nefas esse decretum; deinde ex senatus consulto consules rogationem promulgasse; uxori Caesarem nuntium remisisse. In hac causa Piso amicitia P. Clodi ductus operam dat ut ea rogatio quam ipse fert et fert ex senatus consulto et de religione antiquetur. Messalla vehementer adhuc agit severe. Boni viri precibus Clodi removentur a causa, operae comparantur, nosmet ipsi, qui Lycurgei a principio fuissemus, cotidie demitigamur, instat et urget Cato. Quid multa? Vereor ne haec neglecta a bonis, defensa ab improbis magnorum rei publicae malorum causa sit. {{pn|13.4|4}}Tuus autem ille amicus (scin quem dicam?), de quo tu ad me scripsisti, postea quam non auderet reprehendere, laudare coepisse, nos, ut ostendit, admodum diligit, amplectitur, amat, aperte laudat, occulte sed ita ut perspicuum sit invidet. Nihil come, nihil simplex, nihil {{graeca|''ἐν τοῖς πολιτικοῖς''}} inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. Sed haec ad te scribam alias subtilius; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non audeo.

{{pn|13.5|5}}Provincias praetores nondum sortiti sunt. Res eodem est loci quo reliquisti. {{graeca|''Τοποθεσίαν''}} quam postulas Miseni et Puteolorum includam orationi meae. ‘a. d. {{sc|iii}} Non. Decembr.’ mendose fuisse animadverteram. Quae laudas ex orationibus, mihi crede, valde mihi placebant sed non audebam antea dicere; nunc vero quod a te probata sunt, multo mi {{graeca|''ἀττικώτερα''}} videntur. In illam orationem Metellinam addidi quaedam. Liber tibi mittetur, quoniam te amor nostri {{graeca|''φιλορήτορα''}} reddidit.

{{pn|13.6|6}}Novi tibi quidnam scribam? Quid? Etiam. Messalla consul Autronianam domum emit HS † {{sc|CXXXIIII}}. ‘quid id ad me?’ inquies. Tantum quod ea emptione et nos bene emisse iudicati sumus et homines intellegere coeperunt licere amicorum facultatibus in emendo ad dignitatem aliquam pervenire. Teucris illa lentum negotium est sed tamen est in spe. Tu ista confice. A nobis liberiorem epistulam exspecta. {{sc|vi}} Kal. Febr. M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Febr. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}Vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus. Prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat. Tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium. Res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum {{graeca|''πανήγυρις''}}. Quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur. Id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum. {{pn|14.2|2}}Tum Pompeius {{graeca|''μάλ᾽ ἀριστοκρατικῶς''}} locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis. Postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret. Locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta {{graeca|''γενικῶς''}} laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam ‘de istis rebus’ esse responsum. {{pn|14.3|3}}Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod ''minus'' suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, ‘se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre; quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.’ quid multa? Totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas {{graeca|''ληκύθους''}}), valde graviter pertexuit. Proximus Pompeium sedebam. Intellexi hominem moveri verum Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset. {{pn|14.4|4}}Hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi. Ego autem ipse, di boni! Quo modo {{graeca|''ἐνεπερπερευσάμην''}} novo auditori Pompeio! Si umquam mihi {{graeca|''περίοδοι''}}, si {{graeca|''καμπαὶ''}}, {{graeca|''ἐνθυμήματα''}}, si {{graeca|''κατασκευαὶ''}} suppeditaverunt, illo tempore. Quid multa? Clamores. Etenim haec erat {{graeca|''ὑπόθεσις''}}, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio. Nosti iam in hac materia sonitus nostros. Tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.

{{pn|14.5|5}}Romanae autem se res sic habent. Senatus {{graeca|''Ἄρειος πάγος''}}; nihil constantius, nihil severius, nihil fortius. Nam cum dies venisset rogationi ex senatus consulto ferendae, concursabant barbatuli iuvenes, totus ille grex Catilinae, duce filiola Curionis, et populum ut antiquaret rogabant. Piso autem consul lator rogationis idem erat dissuasor. Operae Clodianae pontis occuparant, tabellae ministrabantur ita ut nulla daretur ‘{{sc|vti rogas}}.’ hic tibi ''in'' rostra Cato advolat, convicium Pisoni consuli mirificum facit, si id est convicium, vox plena gravitatis, plena auctoritatis, plena denique salutis. Accedit eodem etiam noster Hortensius, multi praeterea boni; insignis vero opera Favoni fuit. Hoc concursu optimatium comitia dimittuntur, senatus vocatur. Cum decerneretur frequenti senatu, contra pugnante Pisone, ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, ut consules populum cohortarentur ad rogationem accipiendam, homines ad quindecim Curioni nullum senatus consultum facienti adsenserunt; ex altera parte facile cccc fuerunt. Acta res est. Fufius tribunus tum concessit. Clodius contiones miseras habebat, in quibus Lucullum, Hortensium, C. Pisonem, Messallam consulem contumeliose laedebat; me tantum ‘comperisse’ omnia criminabatur. Senatus et de provinciis praetorum et de legationibus et de ceteris rebus decernebat ut ante quam rogatio lata esset ne quid ageretur.

{{pn|14.6|6}}Habes res Romanas. Sed tamen etiam illud quod non speraram audi. Messalla consul est egregius, fortis, constans, diligens, nostri laudator, amator, imitator. Ille alter uno vitio minus vitiosus quod iners, quod somni plenus, quod imperitus, quod {{graeca|''ἀπρακτότατος''}} sed voluntate ita {{graeca|''καχέκτης''}} ut Pompeium post illam contionem in qua ab eo senatus laudatus est odisse coeperit. Itaque mirum in modum omnis a se bonos alienavit. Neque id magis amicitia Clodi adductus fecit quam studio perditarum rerum atque partium. Sed habet sui similem in magistratibus praeter Fufium neminem. Bonis utimur tribunis pl., Cornuto vero Pseudocatone † quid quaeris?

{{pn|14.7|7}}Nunc ut ad privata redeam, {{graeca|''Τεῦκρις''}} promissa patravit. Tu mandata effice quae recepisti. Quintus frater, qui Argiletani aedifici reliquum dodrantem emit HS D̅C̅C̅X̅X̅V̅, Tusculanum venditat, ut, si possit, emat Pacilianam domum. Cum Lucceio in gratiam redii. Video hominem valde petiturire. Navabo operam. Tu quid agas, ubi sis, cuius modi istae res sint, fac me quam diligentissime certiorem. Idibus Febr.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Asiam Quinto, suavissimo fratri, obtigisse audisti. Non enim dubito quin celerius tibi hoc rumor quam ullius nostrum litterae nuntiarint. Nunc quoniam et laudis avidissimi semper fuimus et praeter ceteros {{graeca|''φιλέλληνες''}} et sumus et habemur et multorum odia atque inimicitias rei publicae causa suscepimus, ‘{{graeca|''παντοίης ἀρετῆς μιμνήσκεο''}}’ curaque et effice ut ab omnibus et laudemur et amemur. {{pn|15.2|2}}His de rebus plura ad te in ea epistula scribam quam ipsi Quinto dabo. Tu me velim certiorem facias quid de meis mandatis egeris atque etiam quid de tuo negotio; nam ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae. Valde aveo scire quid agas. Idibus Martiis

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}Quaeris ex me quid acciderit de iudicio quod tam praeter opinionem omnium factum sit, et simul vis scire quo modo ego minus quam soleam proeliatus sim. Respondebo tibi {{graeca|''ὕστερον πρότερον, Ὁμηρικῶς''}}. Ego enim quam diu senatus auctoritas mihi defendenda fuit, sic acriter et vehementer proeliatus sum ut clamor concursusque maxima cum mea laude fierent. Quod si tibi umquam sum visus in re publica fortis, certe me in illa causa admiratus esses. Cum enim ille ad contiones confugisset in iisque meo nomine ad invidiam uteretur, di immortales! Quas ego pugnas et quantas strages edidi! Quos impetus in Pisonem, in Curionem, in totam illam manum feci! Quo modo sum insectatus levitatem senum, libidinem iuventutis! Saepe, ita me di iuvent! Te non solum auctorem consiliorum meorum, verum etiam spectatorem pugnarum mirificarum desideravi. {{pn|16.2|2}}Postea vero quam Hortensius excogitavit ut legem de religione Fufius tribunus pl. Ferret, in qua nihil aliud a consulari rogatione differebat nisi iudicum genus (in eo autem erant omnia), pugnavitque ut ita fieret, quod et sibi et aliis persuaserat nullis illum iudicibus effugere posse, contraxi vela perspiciens inopiam iudicum neque dixi quicquam pro testimonio nisi quod erat ita notum atque testatum ut non possem praeterire. Itaque si causam quaeris absolutionis, ut iam {{graeca|''πρὸς τὸ πρότερον''}} revertar, egestas iudicum fuit et turpitudo. Id autem ut accideret commissum est Hortensi consilio, qui dum veritus est ne Fufius ei legi intercederet quae ex senatus consulto ferebatur, non vidit illud, satius esse illum in infamia relinqui ac sordibus quam infirmo iudicio committi, sed ductus odio properavit rem deducere in iudicium, cum illum plumbeo gladio iugulatum iri tamen diceret.

{{gap|2em}}{{pn|16.3|3}}sed iudicium si quaeris quale fuerit, incredibili exitu, sic uti nunc ex eventu ab aliis, a me tamen ex ipso initio consilium Hortensi reprehendatur. Nam ut reiectio facta est clamoribus maximis, cum accusator tamquam censor bonus homines nequissimos reiceret, reus tamquam clemens lanista frugalissimum quemque secerneret, ut primum iudices consederunt, valde diffidere boni coeperunt. Non enim umquam turpior in ludo talario consessus fuit, maculosi senatores, nudi equites, tribuni non tam aerati quam, ut appellantur, aerarii. Pauci tamen boni inerant quos reiectione fugare ille non potuerat, qui maesti inter sui dissimilis et maerentes sedebant et contagione turpitudinis vehementer permovebantur. {{pn|16.4|4}}Hic ut quaeque res ad consilium primis postulationibus referebatur, incredibilis erat severitas nulla varietate sententiarum. Nihil impetrarat reus; plus accusatori dabatur quam postulabat; triumphabat (quid quaeris?) Hortensius se vidisse tantum; nemo erat qui illum reum ac non miliens condemnatum arbitraretur. Me vero teste producto credo te ex acclamatione Clodi advocatorum audisse quae consurrectio iudicum facta sit, ut me circumsteterint, ut aperte iugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint. Quae mihi res multo honorificentior visa est quam aut illa, cum iurare tui cives Xenocratem testimonium dicentem prohibuerunt, aut cum tabulas Metelli Numidici, cum eae ut mos est circumferrentur, nostri iudices aspicere noluerunt. {{pn|16.5|5}}Multo haec inquam nostra res maior. Itaque iudicum vocibus, cum ego sic ab iis ut salus patriae defenderer, fractus reus et una patroni omnes conciderunt; ad me autem eadem frequentia postridie convenit quacum abiens consulatu sum domum reductus. Clamare praeclari Ariopagitae se non esse venturos nisi praesidio constituto. Refertur ad consilium. Una sola sententia praesidium non desideravit. Defertur res ad senatum. Gravissime ornatissimeque decernitur; laudantur iudices; datur negotium magistratibus. Responsurum hominem nemo arbitrabatur.&lt;poem&gt;{{gap|12em}}‘{{graeca|''Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι''}} —
{{gap|12em}}{{graeca|''ὅππως δὴ πρῶτον πῦρ ἔμπεσε.''}}’&lt;/poem&gt;

Nosti Calvum ex Nanneianis illum, illum laudatorem meum, de cuius oratione erga me honorifica ad te scripseram. Biduo per unum servum et eum ex ludo gladiatorio confecit totum negotium; arcessivit ad se, promisit, intercessit, dedit. Iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones non nullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. Ita summo discessu bonorum, pleno foro servorum {{sc|xxv}} iudices ita fortes tamen fuerunt ut summo proposito periculo vel perire maluerint quam perdere omnia. {{sc|XXXI}} fuerunt quos fames magis quam fama commoverit. Quorum Catulus cum vidisset quendam, ‘quid vos’, inquit, ‘praesidium a nobis postulabatis? An, ne nummi vobis eriperentur, timebatis?’ {{pn|16.6|6}}habes, ut brevissime potui, genus iudici et causam absolutionis.

Quaeris deinceps qui nunc sit status rerum et qui meus. Rei publicae statum illum, quem tu meo consilio, ego divino confirmatum putabam, qui bonorum omnium coniunctione et auctoritate consulatus mei fixus et fundatus videbatur, nisi quis nos deus respexerit, elapsum scito esse de manibus uno hoc iudicio, si iudicium est triginta homines populi Romani levissimos ac nequissimos nummulis acceptis ius ac fas omne delere et, quod omnes non modo homines verum etiam pecudes factum esse sciant, id Thalnam et Plautum et Spongiam et ceteras huius modi quisquilias statuere numquam esse factum. {{pn|16.7|7}}Sed tamen ut te de re publica consoler, non ita, ut sperarunt mali tanto imposito rei publicae vulnere, alacris exsultat improbitas in victoria. Nam plane ita putaverunt, cum religio, cum pudicitia, cum iudiciorum fides, cum senatus auctoritas concidisset, fore ut aperte victrix nequitia ac libido poenas ab optimo quoque peteret sui doloris quem improbissimo cuique inusserat severitas consulatus mei. {{pn|16.8|8}}Idem ego ille (non enim mihi videor insolenter gloriari cum de me apud te loquor, in ea praesertim epistula quam nolo aliis legi) idem inquam ego recreavi adflictos animos bonorum unum quemque confirmans, excitans; insectandis vero exagitandisque nummariis iudicibus omnem omnibus studiosis ac fautoribus illius victoriae {{graeca|''παρρησίαν''}} eripui, Pisonem consulem nulla in re consistere umquam sum passus, desponsam homini iam Syriam ademi, senatum ad pristinam suam severitatem revocavi atque abiectum excitavi, Clodium praesentem fregi in senatu cum oratione perpetua plenissima gravitatis tum altercatione huius modi; ex qua licet pauca degustes; nam cetera non possunt habere eandem neque vim neque venustatem remoto illo studio contentionis quem {{graeca|''ἀγῶνα''}} vos appellatis. {{pn|16.9|9}}Nam ut Idibus Maiis in senatum convenimus, rogatus ego sententiam multa dixi de summa re publica, atque ille locus inductus a me est divinitus, ne una plaga accepta patres conscripti conciderent, ne deficerent; vulnus esse eius modi quod mihi nec dissimulandum nec pertimescendum videretur, ne aut ignorando stultissimi ''aut metuendo ignavissimi'' iudicaremur; bis absolutum esse Lentulum, bis Catilinam, hunc tertium iam esse a iudicibus in rem publicam immissum. ‘{{spatium||erras, Clodi; non te iudices urbi sed carceri reservarunt, neque te retinere in civitate sed exsilio privare voluerunt. Quam ob rem, patres conscripti, erigite animos, retinete vestram dignitatem. Manet illa in re publica bonorum consensio; dolor accessit bonis viris, virtus non est imminuta; nihil est damni factum novi sed quod erat inventum est. In unius hominis perditi iudicio plures similes reperti sun}}t.’ {{pn|16.10|10}}sed quid ago? Paene orationem in epistulam inclusi. Redeo ad altercationem. Surgit pulchellus puer, obicit mihi me ad Baias fuisse. Falsum, sed tamen quid hoc? ‘{{spatium||simile es}}t’, inquam ‘{{spatium||quasi in operto dicas fuiss}}e.’ — ‘{{spatium||Qui}}d’, inquit, ‘{{spatium||homini Arpinati cum aquis calidi}}s?’ ‘{{spatium||Narra}}’, inquam, ‘{{spatium||patrono tuo, qui Arpinatis aquas concupivi}}t’; nosti enim Marianas. ‘{{spatium||quousqu}}e’, inquit, ‘{{spatium||hunc regem feremu}}s?’ ‘{{spatium||Regem appella}}s’, inquam, ‘{{spatium||cum Rex tui mentionem nullam feceri}}t?’; ille autem Regis hereditatem spe devorarat. ‘{{spatium||Domu}}m’, inquit, ‘{{spatium||emist}}i.’ ‘{{spatium||Pute}}s’, inquam, ‘{{spatium||dicere: iudices emist}}i.’ ‘{{spatium||Iurant}}i’ inquit ‘{{spatium||tibi non crediderun}}t.’ ‘{{Spatium||Mihi ver}}o’ inquam ‘{{spatium||{{sc||xxv}} iudices crediderunt, {{sc|xxxi}}, quoniam nummos ante acceperunt, tibi nihil crediderun}}t.’ Magnis clamoribus adflictus conticuit et concidit.

{{pn|16.11|11}}Noster autem status est hic. Apud bonos iidem sumus quos reliquisti, apud sordem urbis et faecem multo melius est nunc quam reliquisti. Nam et illud nobis non obest, videri nostrum testimonium non valuisse; missus est sanguis invidiae sine dolore atque etiam hoc magis quod omnes illi fautores illius flagiti rem manifestam illam redemptam esse a iudicibus confitentur. Accedit illud, quod illa contionalis hirudo aerari, misera ac ieiuna plebecula, me ab hoc Magno unice diligi putat, et hercule multa et iucunda consuetudine coniuncti inter nos sumus usque eo ut nostri isti comissatores coniurationis barbatuli iuvenes illum in sermonibus ‘Cn. Ciceronem’ appellent. Itaque et ludis et gladiatoribus mirandas {{graeca|''ἐπισημασίας''}} sine ulla pastoricia fistula auferebamus.

{{pn|16.12|12}}Nunc est exspectatio comitiorum; in quae omnibus invitis trudit noster Magnus Auli filium atque in eo neque auctoritate neque gratia pugnat sed quibus Philippus omnia castella expugnari posse dicebat, in quae modo asellus onustus auro posset ascendere. Consul autem ille deterioris histrionis similis suscepisse negotium dicitur et domi divisores habere; quod ego non credo. Sed senatus consulta duo iam facta sunt odiosa, quod in consulem facta putantur, Catone et Domitio postulante, unum, ut apud magistratus inquiri liceret, alterum, cuius domi divisores habitarent, adversus rem publicam. {{pn|16.13|13}}Lurco autem tribunus pl., qui magistratum † insimul cum lege alia iniit, solutus est et Aelia et Fufia ut legem de ambitu ferret, quam ille bono auspicio claudus homo promulgavit. Ita comitia in a. d. {{sc|vi}} Kal. Sext. Dilata sunt. Novi est in lege hoc, ut qui nummos in tribu pronuntiarit, si non dederit, impune sit, sin dederit, ut quoad vivat singulis tribulibus HS {{sc|CIↃ CIↃ CIↃ}} debeat. Dixi hanc legem P. Clodium iam ante servasse; pronuntiare enim solitum esse et non dare. Sed heus tu! Videsne consulatum illum nostrum, quem Curio antea {{graeca|''ἀποθέωσιν''}} vocabat, si hic factus erit, fabam mimum futurum? Qua re, ut opinor, {{graeca|''φιλοσοφητέον''}}, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon.

{{pn|16.14|14}}Quod ad me scribis te in Asiam statuisse non ire, equidem mallem ut ires, ac vereor ne quid in ista re minus commode fiat; sed tamen non possum reprehendere consilium tuum, praesertim cum egomet in provinciam non sim profectus.

{{pn|16.15|15}}Epigrammatis tuis quae in Amaltheo posuisti contenti erimus, praesertim cum et Thyillus nos reliquerit et Archias nihil de me scripserit. Ac vereor ne, Lucullis quoniam Graecum poema condidit, nunc ad Caecilianam fabulam spectet. {{pn|16.16|16}}Antonio tuo nomine gratias egi eamque epistulam Mallio dedi. Ad te ideo antea rarius scripsi quod non habebam idoneum cui darem, nec satis sciebam quo darem. Valde te venditavi. {{pn|16.17|17}}Cincius si quid ad me tui negoti detulerit, suscipiam; sed nunc magis in suo est occupatus; in quo ego ei non desum. Tu si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspecta; sed pluris etiam ipse mittito. {{pn|16.18|18}}Velim ad me scribas cuius modi sit {{graeca|''Ἀμαλθεῖον''}} tuum, quo ornatu, qua {{graeca|''τοποθεσίᾳ''}}, et quae poemata quasque historias de {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} habes ad me mittas. Libet mihi facere in Arpinati. Ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. Nihil erat absoluti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Non. Dec. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}Magna mihi varietas voluntatis et dissimilitudo opinionis ac iudici Quinti fratris mei demonstrata est ex litteris tuis in quibus ad me epistularum illius exempla misisti. Qua ex re et molestia sum tanta adfectus, quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrum adferre debuit, et admiratione quidnam accidisset quod adferret Quinto fratri meo aut offensionem tam gravem aut commutationem tantam voluntatis. Atque illud a me iam ante intellegebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam, subesse nescio quid opinionis incommodae sauciumque esse eius animum et insedisse quasdam odiosas suspiciones. Quibus ego mederi cum cuperem antea saepe et vehementius etiam post sortitionem provinciae, nec tantum intellegebam ei esse offensionis quantum litterae tuae declararant nec tantum proficiebam quantum volebam. {{pn|17.2|2}}Sed tamen hoc me ipse consolabar quod non dubitabam quin te ille aut Dyrrachi aut in istis locis uspiam visurus esset; quod cum accidisset, confidebam ac mihi persuaseram fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione sed conspectu ipso congressuque vestro. Nam quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta iucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem, nihil attinet me ad te qui ea nosti scribere. Sed accidit perincommode quod eum nusquam vidisti. Valuit enim plus quod erat illi non nullorum artificiis inculcatum quam aut officium aut necessitudo aut amor vester ille pristinus, qui plurimum valere debuit. {{pn|17.3|3}}Atque huius incommodi culpa ubi resideat facilius possum existimare quam scribere; vereor enim ne dum defendam meos non parcam tuis. Nam sic intellego ut nihil a domesticis vulneris factum sit, illud quidem quod erat eos certe sanare potuisse. Sed huiusce rei totius vitium, quod aliquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam. {{pn|17.4|4}}De iis litteris quas ad te Thessalonica misit et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos et in itinere habitos putas, ecquid tantum causae sit ignoro, sed omnis in tua posita est humanitate mihi spes huius levandae molestiae. Nam si ita statueris, et inritabilis animos esse optimorum saepe hominum et eosdem placabilis et esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae plerumque bonitatis et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda sive vitia sive iniurias esse tolerandas, facile haec, quem ad modum spero, mitigabuntur; quod ego ut facias te oro. Nam ad me qui te unice diligo maxime pertinet neminem esse meorum qui aut te non amet aut abs te non ametur.

{{pn|17.5|5}}Illa pars epistulae tuae minime fuit necessaria in qua exponis quas facultates aut provincialium aut urbanorum commodorum et aliis temporibus et me ipso consule praetermiseris. Mihi enim perspecta est et ingenuitas et magnitudo animi tui; neque ego inter me atque te quicquam interesse umquam duxi praeter voluntatem institutae vitae, quod me ambitio quaedam ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxit. Vera quidem laude probitatis, diligentiae, religionis neque me tibi neque quemquam antepono, amoris vero erga me, cum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. {{pn|17.6|6}}Vidi enim, vidi penitusque perspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et laetitias tuas. Fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua iucunda et timoris consolatio grata. Quin mihi nunc te absente non solum consilium quo tu excellis, sed etiam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecum solet esse, maxime deest — quid dicam? In publicane re, quo in genere mihi neglegenti esse non licet, an in forensi labore, quem antea propter ambitionem sustinebam, nunc ut dignitatem tueri gratia possim, an ''in'' ipsis domesticis negotiis, in quibus ego cum antea tum vero post discessum fratris te sermonesque nostros desidero? Postremo non labor meus, non requies, non negotium, non otium, non forenses res, non domesticae, ''non publicae'', non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

{{pn|17.7|7}}Atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac mores tuos mihi purgatos ac probatos esse voluisti. Atque in ista incommoditate alienati illius animi et offensi illud inest tamen commodi, quod et mihi et ceteris amicis tuis nota fuit et abs te aliquanto ante testificata tua voluntas omittendae provinciae, ut quod una non estis non dissensione ac discidio vestro sed voluntate ac iudicio tuo factum esse videatur. Qua re et illa quae violata expiabuntur, et haec nostra quae sunt sanctissime conservata suam religionem obtinebunt.

{{pn|17.8|8}}Nos hic in re publica infirma misera commutabilique versamur. Credo enim te audisse nostros equites paene a senatu esse diiunctos; qui primum illud valde graviter tulerunt, promulgatum ex senatus consulto fuisse ut de eis qui ob iudicandum accepissent quaereretur. Qua in re decernenda cum ego casu non adfuissem sensissemque id equestrem ordinem ferre moleste neque aperte dicere, obiurgavi senatum, ut mihi visus sum, summa cum auctoritate et in causa non verecunda admodum gravis et copiosus fui. {{pn|17.9|9}}Ecce aliae deliciae equitum vix ferendae! Quas ego non solum tuli sed etiam ornavi. Asiam qui de censoribus conduxerunt questi sunt in senatu se cupiditate prolapsos nimium magno conduxisse, ut induceretur locatio postulaverunt. Ego princeps in adiutoribus atque adeo secundus; nam ut illi auderent hoc postulare Crassus eos impulit. Invidiosa res, turpis postulatio et confessio temeritatis. Summum erat periculum ne, si nihil impetrassent, plane alienarentur a senatu. Huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. Et postridie. Neque adhuc res confecta est, sed voluntas senatus perspecta; unus enim contra dixerat Metellus consul designatus, atque erat dicturus, ad quem propter diei brevitatem perventum non est, heros ille noster Cato. {{pn|17.10|10}}Sic ego conservans rationem institutionemque nostram tueor, ut possum, illam a me conglutinatam concordiam. Sed tamen quoniam ista sunt tam infirma, munitur quaedam nobis ad retinendas opes nostras tuta, ut spero, via; quam tibi litteris satis explicare non possum, significatione parva ostendam tamen. Utor Pompeio familiarissime. Video quid dicas. Cavebo quae sunt cavenda, ac scribam alias ad te de meis consiliis capessendae rei publicae plura.

{{pn|17.11|11}}Lucceium scito consulatum habere in animo statim petere. Duo enim soli dicuntur petituri; Caesar cum eo coire per Arrium cogitat et Bibulus cum hoc se putat per C. Pisonem posse coniungi. Rides? Non sunt haec ridicula, mihi crede. Quid aliud scribam ad te, quid? Multa sunt, sed in aliud tempus. † exspectare velis, cures ut sciam. Iam illud modeste rogo, quod maxime cupio, ut quam primum venias. Nonis Decembribus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. XI Kal. Febr. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{gap|2em}}{{pn|18.1|1}}nihil mihi nunc scito tam deesse quam hominem eum quocum omnia quae me cura aliqua adficiunt uno communicem, qui me amet, qui sapiat, quicum ego cum loquar, nihil fingam, nihil dissimulem, nihil obtegam. Abest enim frater {{graeca|''ἀφελέστατος''}} et amantissimus. Metellus non homo sed&lt;poem&gt;{{c|{{spatium||‘lítus atque áër et sólitudó mera.’}}}}&lt;/poem&gt;Tu autem qui saepissime curam et angorem animi mei sermone et consilio levasti tuo, qui mihi et in publica re socius et in privatis omnibus conscius et omnium meorum sermonum et consiliorum particeps esse soles, ubinam es? Ita sum ab omnibus destitutus ut tantum requietis habeam quantum cum uxore et filiola et mellito Cicerone consumitur. Nam illae ambitiosae nostrae fucosaeque amicitiae sunt in quodam splendore forensi, fructum domesticum non habent. Itaque cum bene completa domus est tempore matutino, cum ad forum stipati gregibus amicorum descendimus, reperire ex magna turba neminem possumus quocum aut iocari libere aut suspirare familiariter possimus. Qua re te exspectamus, te desideramus, te iam etiam arcessimus. Multa sunt enim quae me sollicitant anguntque; quae mihi videor auris nactus tuas unius ambulationis sermone exhaurire posse.

{{pn|18.2|2}}Ac domesticarum quidem sollicitudinum aculeos omnis et scrupulos occultabo neque ego huic epistulae atque ignoto tabellario committam. Atque hi (nolo enim te permoveri) non sunt permolesti, sed tamen insident et urgent et nullius amantis consilio aut sermone requiescunt; in re publica vero, quamquam animus est praesens, tamen † voluntas etiam atque etiam ipsa medicina efficit †. Nam ut ea breviter quae post tuum discessum acta sunt conligam, iam exclames necesse est res Romanas diutius stare non posse. Etenim post profectionem tuam primus, ut opinor, introitus fuit in causam fabulae Clodianae, in qua ego nactus, ut mihi videbar, locum resecandae libidinis et coercendae iuventutis vehemens fui et omnis profudi viris animi atque ingeni mei non odio adductus alicuius sed spe corrigendae et sanandae civitatis. {{pn|18.3|3}}Adflicta res publica est empto constupratoque iudicio. Vide quae sint postea consecuta. Consul est impositus is nobis quem nemo praeter nos philosophos aspicere sine suspiritu posset. Quantum hoc vulnus! Facto senatus consulto de ambitu, de iudiciis nulla lex perlata, exagitatus senatus, alienati equites Romani. Sic ille annus duo firmamenta rei publicae per me unum constituta evertit; nam et senatus auctoritatem abiecit et ordinum concordiam diiunxit. Instat hic nunc ille annus egregius. Eius initium eius modi fuit ut anniversaria sacra Iuventatis non committerentur; nam M. Luculli uxorem Memmius suis sacris initiavit; Menelaus aegre id passus divortium fecit. Quamquam ille pastor Idaeus Menelaum solum contempserat, hic noster Paris tam Menelaum quam Agamemnonem liberum non putavit. {{pn|18.4|4}}Est autem C. Herennius quidam tribunus pl., quem tu fortasse ne nosti quidem; tametsi potes nosse, tribulis enim tuus est et Sextus pater eius nummos vobis dividere solebat. Is ad plebem P. Clodium traducit idemque fert ut universus populus in campo Martio suffragium de re Clodi ferat. Hunc ego accepi in senatu, ut soleo, sed nihil est illo homine lentius. {{pn|18.5|5}}Metellus est consul egregius et nos amat, sed imminuit auctoritatem suam quod habet dicis causa promulgatum illud idem de Clodio. Auli autem filius, o di immortales! Quam ignavus ac sine animo miles! Quam dignus qui Palicano, sicut facit, os ad male audiendum cotidie praebeat! {{pn|18.6|6}}agraria autem promulgata est a Flavio sane levis eadem fere quae fuit Plotia. Sed interea {{graeca|''πολιτικὸς ἀνὴρ οὐδ᾽ ὄναρ''}} quisquam inveniri potest; qui poterat, familiaris noster (sic est enim; volo te hoc scire) Pompeius togulam illam pictam silentio tuetur suam. Crassus verbum nullum contra gratiam. Ceteros iam nosti; qui ita sunt stulti ut amissa re publica piscinas suas fore salvas sperare videantur. {{pn|18.7|7}}Unus est qui curet constantia magis et integritate quam, ut mihi videtur, consilio aut ingenio, Cato; qui miseros publicanos quos habuit amantissimos sui tertium iam mensem vexat neque iis a senatu responsum dari patitur. Ita nos cogimur reliquis de rebus nihil decernere ante quam publicanis responsum sit. Qua re etiam legationes reiectum iri puto.

{{pn|18.8|8}}Nunc vides quibus fluctibus iactemur, et si ex iis quae scripsimus tanta etiam a me non scripta perspicis, revise nos aliquando et, quamquam sunt haec fugienda quo te voco, tamen fac ut amorem nostrum tanti aestimes ut eo vel cum his molestiis pervenire velis. Nam ne absens censeare curabo edicendum et proponendum locis omnibus; sub lustrum autem censeri germani negotiatoris est. Qua re cura ut te quam primum videamus. Vale. {{sc|xi}} Kal. Febr. Q. Metello, L. Afranio coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}Non modo si mihi tantum esset oti quantum est tibi, verum etiam si tam brevis epistulas vellem mittere quam tu soles, facile te superarem et in scribendo multo essem crebrior quam tu. Sed ad summas atque incredibilis occupationes meas accedit quod nullam a me volo epistulam ad te absque argumento ac sententia pervenire. Et primum tibi, ut aequum est civi amanti patriam, quae sint in re publica exponam; deinde quoniam tibi amore nos proximi sumus, scribemus etiam de nobis ea quae scire te non nolle arbitramur.

{{pn|19.2|2}}Atque in re publica nunc quidem maxime Gallici belli versatur metus. Nam Haedui fratres nostri pugnam nuper malam pugnarunt et ''Helvetii'' sine dubio sunt in armis excursionesque in provinciam faciunt. Senatus decrevit ut consules duas Gallias sortirentur, dilectus haberetur, vacationes ne valerent, legati cum auctoritate mitterentur qui adirent Galliae civitates darentque operam ne eae se cum Helvetiis coniungerent. Legati sunt Q. Metellus Creticus et L. Flaccus et, {{graeca|''τὸ ἐπὶ τῇ φακῇ μύρον''}}, Lentulus Clodiani filius. {{pn|19.3|3}}Atque hoc loco illud non queo praeterire, quod cum de consularibus mea prima sors exisset, una voce senatus frequens retinendum me in urbe censuit. Hoc idem post me Pompeio accidit, ut nos duo quasi pignora rei publicae retineri videremur. Quid enim ego aliorum in me {{graeca|''ἐπιφωνήματα''}} exspectem cum haec domi nascantur?

{{pn|19.4|4}}Urbanae autem res sic se habent. Agraria lex a Flavio tribuno pl. Vehementer agitabatur auctore Pompeio; quae nihil populare habebat praeter auctorem. Ex hac ego lege secunda contionis voluntate omnia illa tollebam quae ad privatorum incommodum pertinebant, liberabam agrum eum qui P. Mucio, L. Calpurnio consulibus publicus fuisset, Sullanorum hominum possessiones confirmabam, Volaterranos et Arretinos, quorum agrum Sulla publicarat neque diviserat, in sua possessione retinebam; unam rationem non reiciebam, ut ager hac adventicia pecunia emeretur, quae ex novis vectigalibus per quinquennium reciperetur. Huic toti rationi agrariae senatus adversabatur suspicans Pompeio novam quandam potentiam quaeri; Pompeius vero ad voluntatem perferendae legis incubuerat. Ego autem magna cum agrariorum gratia confirmabam omnium privatorum possessiones; is enim est noster exercitus hominum, ut tute scis, locupletium; populo autem ''et'' Pompeio (nam id quoque volebam) satis faciebam emptione, qua constituta diligenter et sentinam urbis exhauriri et Italiae solitudinem frequentari posse arbitrabar. Sed haec tota res interpellata bello refrixerat. Metellus est consul sane bonus et nos admodum diligit; ille alter nihil ita est ut plane quid emerit nesciat. {{pn|19.5|5}}Haec sunt in re publica, nisi etiam illud ad rem publicam putas pertinere, Herennium quendam tribunum pl., tribulem tuum sane hominem nequam atque egentem, saepe iam de P. Clodio ad plebem traducendo agere coepisse. Huic frequenter interceditur. Haec sunt, ut opinor, in re publica.

{{gap|2em}}{{pn|19.6|6}}ego autem, ut semel Nonarum illarum Decembrium iunctam invidia ac multorum inimicitiis eximiam quandam atque immortalem gloriam consecutus sum, non destiti eadem animi magnitudine in re publica versari et illam institutam ac susceptam dignitatem tueri, sed postea quam primum Clodi absolutione levitatem infirmitatemque iudiciorum perspexi, deinde vidi nostros publicanos facile a senatu diiungi, quamquam a me ipso non divellerentur, tum autem beatos homines, hos piscinarios dico amicos tuos, non obscure nobis invidere, putavi mihi maiores quasdam opes et firmiora praesidia esse quaerenda. {{pn|19.7|7}}Itaque primum, eum qui nimium diu de rebus nostris tacuerat, Pompeium adduxi in eam voluntatem ut in senatu non semel sed saepe multisque verbis huius mihi salutem imperi atque orbis terrarum adiudicarit; quod non tam interfuit mea (neque enim illae res aut ita sunt obscurae ut testimonium, aut ita dubiae ut laudationem desiderent) quam rei publicae, quod erant quidam improbi qui contentionem fore aliquam mihi cum Pompeio ex rerum illarum dissensione arbitrarentur. Cum hoc ego me tanta familiaritate coniunxi ut uterque nostrum in sua ratione munitior et in re publica firmior hac coniunctione esse possit. {{pn|19.8|8}}Odia autem illa libidinosae et delicatae iuventutis quae erant in me incitata sic mitigata sunt comitate quadam mea me unum ut omnes illi colant; nihil iam denique a me asperum in quemquam fit nec tamen quicquam populare ac dissolutum, sed ita temperata tota ratio est ut rei publicae constantiam praestem, privatis meis rebus propter infirmitatem bonorum, iniquitatem malevolorum, odium in me improborum adhibeam quandam cautionem et diligentiam atque ita, tametsi his novis amicitiis implicati sumus, ut crebro mihi vafer ille Siculus insusurret Epicharmus cantilenam illam suam;&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''νᾶφε καὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν· ἄρθρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.''}}’}}&lt;/poem&gt;Ac nostrae quidem rationis ac vitae quasi quandam formam, ut opinor, vides.

{{pn|19.9|9}}De tuo autem negotio saepe ad me scribis. Cui mederi nunc non possumus; est enim illud senatus consultum summa pedariorum voluntate nullius nostrum auctoritate factum. Nam quod me esse ad scribendum vides, ex ipso senatus consulto intellegere potes aliam rem tum relatam, hoc autem de populis liberis sine causa additum. Et ita factum est a P. Servilio filio qui in postremis sententiam dixit, sed immutari hoc tempore non potest. Itaque conventus qui initio celebrabantur iam diu fieri desierunt. Tu si tuis blanditiis tamen a Sicyoniis nummulorum aliquid expresseris, velim me facias certiorem.

{{pn|19.10|10}}Commentarium consulatus mei Graece compositum misi ad te. In quo si quid erit quod homini Attico minus Graecum eruditumque videatur, non dicam quod tibi, ut opinor, Panhormi Lucullus de suis historiis dixerat, se quo facilius illas probaret Romani hominis esse idcirco barbara quaedam et σόλοικα dispersisse; apud me si quid erit eius modi, me imprudente erit et invito. Latinum si perfecero, ad te mittam. Tertium poema exspectato, ne quod genus a me ipso laudis meae praetermittatur. Hic tu cave dicas: {{graeca|''τίς πατέρ᾽ αἰνήσει''}}; si est enim apud homines quicquam quod potius sit, laudetur, nos vituperemur qui non potius alia laudemus; quamquam non {{graeca|''ἐγκωμιαστικὰ''}} sunt haec sed {{graeca|''ἱστορικά''}} quae scribimus.

{{pn|19.11|11}}Quintus frater purgat se mihi per litteras et adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum. Verum haec nobis coram summa cura et diligentia sunt agenda; tu modo nos revise aliquando. Cossinius hic, cui dedi litteras, valde mihi bonus homo et non levis et amans tui visus est et talis qualem esse eum tuae mihi litterae nuntiarant. Idibus Martiis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post m. Maio a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}Cum ''e'' Pompeiano me Romam recepissem a. d. {{sc|iiii}} Idus Maias, Cincius noster eam mihi abs te epistulam reddidit quam tu Idibus Febr. Dederas. Ei nunc epistulae litteris his respondebo. Ac primum tibi perspectum esse iudicium de te meum laetor, deinde te in iis rebus quae mihi asperius a nobis atque nostris et iniucundius actae videbantur moderatissimum fuisse vehementissime gaudeo idque neque amoris mediocris et ingeni summi ac sapientiae iudico. Qua de re cum ad me ita suaviter, diligenter, officiose, humaniter scripseris ut non modo te hortari amplius non debeam sed ne exspectare quidem abs te aut ab ullo homine tantum facilitatis ac mansuetudinis potuerim, nihil duco esse commodius quam de his rebus nihil iam amplius scribere. Cum erimus congressi, tum si quid res feret coram inter nos conferemus.

{{gap|2em}}{{pn|20.2|2}}Quod ad me de re publica scribis, disputas tu quidem et amanter et prudenter, et a meis consiliis ratio tua non abhorret; nam neque de statu nobis nostrae dignitatis est recedendum neque sine nostris copiis intra alterius praesidia veniendum, et is de quo scribis nihil habet amplum, nihil excelsum, nihil non summissum atque populare. Verum tamen fuit ratio mihi fortasse ad tranquillitatem meorum temporum non inutilis, sed me hercule rei publicae multo etiam utilior quam mihi civium improborum impetus in me reprimi, cum hominis amplissima fortuna, auctoritate, gratia fluctuantem sententiam confirmassem et a spe malorum ad mearum rerum laudem convertissem. Quod si cum aliqua levitate mihi faciendum fuisset, nullam rem tanti existimassem; sed tamen a me ita sunt acta omnia non ut ego illi adsentiens levior sed ut ille me probans gravior videretur. {{pn|20.3|3}}Reliqua sic a me aguntur et agentur ut non committamus ut ea quae gessimus fortuito gessisse videamur. Meos bonos viros, illos quos significas, et eam quam mihi dicis obtigisse {{graeca|''Σπάρταν''}} non modo numquam deseram sed etiam, si ego ab illa deserar, tamen in mea pristina sententia permanebo. Illud tamen velim existimes, me hanc viam optimatem post Catuli mortem nec praesidio ullo nec comitatu tenere. Nam ut ait Rhinton, ut opinor,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''οἱ μὲν παρ᾽ οὐδέν εἰσι, τοῖς δ᾽ οὐδὲν μέλει.''}}’}}&lt;/poem&gt;Mihi vero ut invideant piscinarii nostri aut scribam ad te alias aut in congressum nostrum reservabo. A curia autem nulla me res divellet, vel quod ita rectum est vel quod rebus meis maxime consentaneum vel quod a senatu quanti fiam minime me paenitet.

{{pn|20.4|4}}De Sicyoniis, ut ad te scripsi antea, non multum spei est in senatu; nemo est enim idem qui queratur. Qua re si id exspectas, longum est; alias via, si qua potes, pugna. Cum est actum, neque animadversum est ad quos pertineret et raptim in eam sententiam pedarii cucurrerunt. Inducendi senatus consulti maturitas nondum est, quod neque sunt qui querantur et multi partim malevolentia, partim opinione aequitatis delectantur. {{pn|20.5|5}}Metellus tuus est egregius consul; unum reprehendo quod otium nuntiari e Gallia non magno opere gaudet. Cupit, credo, triumphare. Hoc vellem mediocrius; cetera egregia. Auli filius vero ita se gerit ut eius consulatus non consulatus sit sed Magni nostri {{graeca|''ὑπώπιον''}}.

{{pn|20.6|6}}De meis scriptis misi ad te Graece perfectum consulatum meum. Eum librum L. Cossinio dedi. Puto te Latinis meis delectari, huic autem Graeco Graecum invidere. Alii si scripserint, mittemus ad te; sed mihi crede, simul atque hoc nostrum legerunt, nescio quo pacto retardantur. {{pn|20.7|7}}Nunc ut ad rem meam redeam, L. Papirius Paetus, vir bonus amatorque noster, mihi libros eos quos Ser. Claudius reliquit donavit. Cum mihi per legem Cinciam licere capere Cincius amicus tuus diceret, libenter dixi me accepturum si attulisset. Nunc si me amas, si te a me amari scis, enitere per amicos, clientis, hospites, libertos denique ac servos tuos ut scida ne qua depereat; nam et Graecis iis libris quos suspicor, et Latinis quos scio illum reliquisse, mihi vehementer opus est. Ego autem cotidie magis quod mihi de forensi labore temporis datur in iis studiis conquiesco. Per mihi, per inquam gratum feceris si in hoc tam diligens fueris quam soles in iis rebus quas me valde velle arbitraris, ipsiusque Paeti tibi negotia commendo, de quibus tibi ille agit maximas gratias, et ut iam invisas nos non solum rogo sed etiam suadeo.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
[[en:Letters to Atticus/1.1]]</text>
      <sha1>j6rzoppc9585eobv8nc3ncjz8jttt2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278980</id>
      <parentid>278957</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T09:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>278980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68353" sha1="29k1psbadaqqd3264wjvhbude3wk7da" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|Annus= annis 67–60 a.Ch.n.
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber I
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/1/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Quint. a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}Petitionis nostrae, quam tibi summae curae esse scio, huius modi ratio est quod adhuc coniectura provideri possit. Prensat unus P. Galba. Sine fuco ac fallaciis more maiorum negatur. Ut opinio est hominum, non aliena rationi nostrae fuit illius haec praepropera prensatio. Nam illi ita negant vulgo ut mihi se debere dicant. Ita quiddam spero nobis profici, cum hoc percrebrescit, plurimos nostros amicos inveniri. Nos autem initium prensandi facere cogitaramus eo ipso tempore quo tuum puerum cum his litteris proficisci Cincius dicebat, in campo comitiis tribuniciis a. d. {{sc|xvi}} Kalend. Sextilis. Competitores, qui certi esse videantur, Galba et Antonius et Q. Cornificius. Puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse. Ut frontem ferias, sunt qui etiam Caesonium putent. Aquilium non arbitrabamur, qui denegavit et iuravit morbum et illud suum regnum iudiciale opposuit. Catilina, si iudicatum erit meridie non lucere, certus erit competitor. De Aufidio et de Palicano non puto te exspectare dum scribam.
{{pn|1.2|2}}De iis qui nunc petunt Caesar certus putatur. Thermus cum Silano contendere existimatur; qui sic inopes et ab amicis et existimatione sunt ut mihi videatur non esse {{graeca|''ἀδύνατον''}} Curium obducere. Sed hoc praeter me nemini videtur. Nostris rationibus maxime conducere videtur Thermum fieri cum Caesare. Nemo est enim ex iis qui nunc petunt qui, si in nostrum annum reciderit, firmior candidatus fore videatur, propterea quod curator est viae Flaminiae. Quae cum erit absoluta, sane facile eum ''ac'' libenter municipia consulem acceperint. Petitorum haec est adhuc informata cogitatio. Nos in omni munere candidatorio fungendo summam adhibebimus diligentiam et fortasse, quoniam videtur in suffragiis multum posse Gallia, cum Romae a iudiciis forum refrixerit, excurremus mense Septembri legati ad Pisonem ut Ianuario revertamur. Cum perspexero voluntates nobilium, scribam ad te. Cetera spero prolixa esse his dumtaxat urbanis competitoribus. Illam manum tu mihi cura ut praestes, quoniam propius abes, Pompei, nostri amici. Nega me ei iratum fore si ad mea comitia non venerit. Atque haec huius modi sunt.

{{pn|1.3|3}}Sed est quod abs te mihi ignosci pervelim. Caecilius, avunculus tuus, a P. Vario cum magna pecunia fraudaretur, agere coepit cum eius fratre A. Caninio Satyro de iis rebus quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. Una agebant ceteri creditores, in quibus erat ''L.'' Lucullus et P. Scipio et is quem putabant magistrum fore si bona venirent, L. Pontius. Verum hoc ridiculum est de magistro. Nunc cognosce rem. Rogavit me Caecilius ut adessem contra Satyrum. Dies fere nullus est quin hic Satyrus domum meam ventitet; observat L. Domitium maxime, me habet proximum; fuit et mihi et Quinto fratri magno usui in nostris petitionibus. {{pn|1.4|4}}Sane sum perturbatus cum ipsius Satyri familiaritate tum Domiti, in quo uno maxime ambitio nostra nititur. Demonstravi haec Caecilio simul et illud ostendi, si ipse unus cum illo uno contenderet, me ei satis facturum fuisse; nunc in causa universorum creditorum, hominum praesertim amplissimorum, qui sine eo quem Caecilius suo nomine perhiberet facile causam communem sustinerent, aequum esse eum et officio meo consulere et tempori. Durius accipere hoc mihi visus est quam vellem et quam homines belli solent, et postea prorsus ab instituta nostra paucorum dierum consuetudine longe refugit.

{{gap|2em}}Abs te peto ut mihi hoc ignoscas et me existimes humanitate esse prohibitum ne contra amici summam existimationem miserrimo eius tempore venirem, cum is omnia sua studia et officia in me contulisset. Quod si voles in me esse durior, ambitionem putabis mihi obstitisse. Ego autem arbitror, etiam si id sit, mihi ignoscendum esse,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''ἐπεὶ οὐχ ἱερήϊον οὐδὲ βοεΐην''}}’.}}&lt;/poem&gt;Vides enim in quo cursu simus et quam omnis gratias non modo retinendas verum etiam acquirendas putemus. Spero tibi me causam probasse, cupio quidem certe.

{{pn|1.5|5}}Hermathena tua valde me delectat et posita ita belle est ut totum gymnasium eius {{graeca|''ἀνάθημα''}} esse videatur. Multum te amamus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post ep. 1 a. 689 (65).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia. Abs te tam diu nihil litterarum! Ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. Hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. Iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. Spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
{{pn|2.2|2}}Tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus summa hominum est opinio tuos familiaris nobilis homines adversarios honori nostro fore. Ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo te mihi usui fore video. Qua re Ianuario mense, ut constituisti, cura ut Romae sis.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ex. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}Aviam tuam scito desiderio tui mortuam esse et simul quod verita sit ne Latinae in officio non manerent et in montem Albanum hostias non adducerent. Eius rei consolationem ad te L. Saufeium missurum esse arbitror.
{{pn|3.2|2}}Nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris tuis ad alios missis; nam ad me de eo nihil scripsisti. Signa quae nobis curasti, ea sunt ad Caietam exposita. Nos ea non vidimus; neque enim exeundi Roma potestas nobis fuit. Misimus qui pro vectura solveret. Te multum amamus quod ea abs te diligenter parvoque curata sunt.

{{pn|3.3|3}}Quod ad me saepe scripsisti de nostro amico placando, feci et expertus sum omnia, sed mirandum in modum est animo abalienato. Quibus de suspicionibus etsi audisse te arbitror, tamen ex me cum veneris cognosces. Sallustium praesentem restituere in eius veterem gratiam non potui. Hoc ad te scripsi quod is me accusare de te solebat. In se expertus est illum esse minus exorabilem, meum studium nec ''sibi nec'' tibi defuisse. Tulliolam C. Pisoni L. F. Frugi despondimus.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in. a. 688 (66).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}Crebras exspectationes nobis tui commoves. Nuper quidem cum iam te adventare arbitraremur, repente abs te in mensem Quintilem reiecti sumus. Nunc vero sentio, quod commodo tuo facere poteris, venias ad id tempus quod scribis; obieris Quinti fratris comitia, nos longo intervallo viseris, Acutilianam controversiam transegeris. Hoc me etiam Peducaeus ut ad te scriberem admonuit. Putamus enim utile esse te aliquando iam rem transigere. {{pn|4.2|2}}Mea intercessio parata et est et fuit. Nos hic incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus. Cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus quam ex ipsius si absolutus esset gratia cepissemus.

{{pn|4.3|3}}Quod ad me de Hermathena scribis, per mihi gratum est. Est ornamentum Academiae proprium meae, quod et Hermes commune omnium et Minerva singulare est insigne eius gymnasi. Qua re velim, ut scribis, ceteris quoque rebus quam plurimis eum locum ornes. Quae mihi antea signa misisti, ea nondum vidi; in Formiano sunt, quo ego nunc proficisci cogitabam. Illa omnia in Tusculanum deportabo. Caietam, si quando abundare coepero, ornabo. Libros tuos conserva et noli desperare eos ''me'' meos facere posse. Quod si adsequor, supero Crassum divitiis atque omnium vicos et prata contemno.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo ante IV K. Dec. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}Quantum dolorem acceperim et quanto fructu sim privatus et forensi et domestico Luci fratris nostri morte in primis pro nostra consuetudine tu existimare potes. Nam mihi omnia quae iucunda ex humanitate alterius et moribus homini accidere possunt ex illo accidebant. Qua re non dubito quin tibi quoque id molestum sit, cum et meo dolore moveare et ipse omni virtute officioque ornatissimum tuique et sua sponte et meo sermone amantem adfinem amicumque amiseris.

{{pn|5.2|2}}Quod ad me scribis de sorore tua, testis erit tibi ipsa quantae mihi curae fuerit ut Quinti fratris animus in eam esset is qui esse deberet. Quem cum esse offensiorem arbitrarer, eas litteras ad eum misi quibus et placarem ut fratrem et monerem ut minorem et obiurgarem ut errantem. Itaque ex iis quae postea saepe ab eo ad me scripta sunt confido ita esse omnia ut et oporteat et velimus.

{{pn|5.3|3}}De litterarum missione sine causa abs te accusor. Numquam enim a Pomponia nostra certior sum factus esse cui dare litteras possem, porro autem neque mihi accidit ut haberem qui in Epirum proficisceretur nequedum te Athenis esse audiebamus. {{pn|5.4|4}}De Acutiliano autem negotio quod mihi mandaras, ut primum a tuo digressu Romam veni, confeceram; sed accidit ut et contentione nihil opus esset et ut ego, qui in te satis consili statuerim esse, mallem Peducaeum tibi consilium per litteras quam me dare. Etenim cum multos dies auris meas Acutilio dedissem, cuius sermonis genus tibi notum esse arbitror, non mihi grave duxi scribere ad te de illius querimoniis, cum eas audire, quod erat subodiosum, leve putassem. Sed abs te ipso qui me accusas unas mihi scito litteras redditas esse, cum et oti ad scribendum plus et facultatem dandi maiorem habueris.

{{pn|5.5|5}}Quod scribis, etiam si cuius animus in te esset offensior, a me recolligi oportere, ''teneo'', quid dicas neque id neglexi, sed est miro quodam modo adfectus. Ego autem quae dicenda fuerunt de te non praeterii; quid autem contendendum esset ex tua putabam voluntate me statuere oportere. Quam si ad me perscripseris, intelleges me neque diligentiorem esse voluisse quam tu esses neque neglegentiorem fore quam tu velis.

{{pn|5.6|6}}De Tadiana re mecum Tadius locutus est te ita scripsisse, nihil esse iam quod laboraretur, quoniam hereditas usu capta esset. Id mirabamur te ignorare, de tutela legitima, in qua dicitur esse puella, nihil usu capi posse. {{pn|5.7|7}}Epiroticam emptionem gaudeo tibi placere. Quae tibi mandavi et quae tu intelleges convenire nostro Tusculano velim, ut scribis, cures, quod sine molestia tua facere poteris. Nam nos ex omnibus molestiis et laboribus uno illo in loco conquiescemus. {{pn|5.8|8}}Quintum fratrem cotidie exspectamus. Terentia magnos articulorum dolores habet. Et te et sororem tuam et matrem maxime diligit salutemque tibi plurimam ascribit et Tulliola deliciae nostrae. Cura ut valeas et nos ames et tibi persuadeas te a me fraterne amari.
 
{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae paulo post IV K. Dec. a. 686 (68).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}Non committam posthac ut me accusare de epistularum neglegentia possis; tu modo videto in tanto otio ut par in hoc mihi sis. Domum Rabirianam Neapoli, quam tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas, †M. Fontius emit HS {{sc|CCCIↃↃↃ X̅X̅X̅}}. Id te scire volui, si quid forte ea res ad cogitationes tuas pertineret.
{{pn|6.2|2}}Quintus frater, ut mihi videtur, quo volumus animo est in Pomponiam et cum ea nunc in Arpinatibus praediis erat et secum habebat hominem {{graeca|''χρηστομαθῆ''}}, D. Turranium. Pater nobis decessit a. d. {{sc|iv}} Kal. Dec.

Haec habebam fere quae te scire vellem. Tu velim, si qua ornamenta {{graeca|''γυμνασιώδη''}} reperire poteris quae loci sint eius quem tu non ignoras, ne praetermittas. Nos Tusculano ita delectamur ut nobismet ipsis tum denique cum illo venimus placeamus. Quid agas omnibus de rebus et quid acturus sis fac nos quam diligentissime certiores.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante Id. Febr. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{ancora|7}}apud matrem recte est, eaque nobis curaeest. L. Cincio HS {{sc|X̅X̅CD}} constitui me curaturum Idibus Febr. Tu velim ea quae nobis emisse te et parasse scribis des operam ut quam primum habeamus et velim cogites, id quod mihi pollicitus es, quem ad modum bibliothecam nobis conficere possis. Omnem spem delectationis nostrae, quam cum in otium venerimus habere volumus, in tua humanitate positam habemus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post Id. Febr. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}Apud te est ut volumus. Mater tua et soror a me Quintoque fratre diligitur. Cum Acutilio sum locutus. Is sibi negat a suo procuratore quicquam scriptum esse et miratur istam controversiam fuisse quod ille recusarit satis dare amplius abs te non peti. Quod te de Tadiano negotio decidisse scribis, id ego Tadio et gratum esse intellexi et magno opere iucundum. Ille noster amicus, vir me hercule optimus et mihi amicissimus, sane tibi iratus est. Hoc si quanti tu aestimes sciam, tum quid mihi elaborandum sit scire possim.

{{pn|8.2|2}}L. Cincio HS {{sc|CCIↃↃ CCIↃↃ CCCC}} pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, curavi. Hermae tui Pentelici cum capitibus aeneis, de quibus ad me scripsisti iam nunc me admodum delectant. Qua re velim et eos et signa et cetera quae tibi eius loci et nostri studi et tuae elegantiae esse videbuntur quam plurima quam primumque mittas et maxime quae tibi gymnasi xystique videbuntur esse. Nam in eo genere sic studio efferimur ut abs te adiuvandi, ab aliis prope reprehendendi simus. Si Lentuli navis non erit, quo tibi placebit imponito. {{pn|8.3|3}}Tulliola deliciolae nostrae tuum munusculum flagitat et me ut sponsorem appellat; mi autem abiurare certius est quam dependere.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post ep. 8 a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}Nimium raro nobis abs te litterae adferuntur, cum et multo tu facilius reperias qui Romam proficiscantur quam ego qui Athenas, et certius tibi sit me esse Romae quam mihi te Athenis. Itaque propter hanc dubitationem meam brevior haec ipsa epistula est quod, cum incertus essem ubi esses, nolebam illum nostrum familiarem sermonem in alienas manus devenire.

{{pn|9.2|2}}Signa Megarica et Hermas, de quibus ad me scripsisti, vehementer exspecto. Quicquid eiusdem generis habebis dignum Academia tibi quod videbitur ne dubitaris mittere et arcae nostrae confidito. Genus hoc est voluptatis meae; quae {{graeca|''γυμνασιώδη''}} maxime sunt, ea quaero. Lentulus navis suas pollicetur. Peto abs te ut haec diligenter cures. Thyillus te rogat et ego eius rogatu {{graeca|''Εὐμολπιδῶν πάτρια''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Tusculano ante Quintil. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}Cum essem in Tusculano (erit hoc tibi pro illo tuo: ‘cum essem in Ceramico’) verum tamen cum ibi essem, Roma puer a sorore tua missus epistulam mihi abs te adlatam dedit nuntiavitque eo ipso die post meridiem iturum eum qui ad te proficisceretur. Eo factum est ut epistulae tuae rescriberem aliquid, brevitate temporis tam pauca cogerer scribere.

{{pn|10.2|2}}Primum tibi de nostro amico placando aut etiam plane restituendo polliceor. Quod ego etsi mea sponte ante faciebam, eo nunc tamen et agam studiosius et contendam ab illo vehementius, quod tantam ex epistula voluntatem eius rei tuam perspicere videor. Hoc te intellegere volo, pergraviter illum esse offensum; sed quia nullam video gravem subesse causam, magno opere confido illum fore in officio et in nostra potestate.

{{pn|10.3|3}}Signa nostra et Hermeraclas, ut scribis, cum commodissime poteris velim imponas, et si quod aliud {{graeca|''οἰκεῖον''}} eius loci quem non ignoras reperies et maxime quae tibi palaestrae gymnasique videbuntur esse. Etenim ibi sedens haec ad te scribebam ut me locus ipse admoneret. Praeterea typos tibi mando quos in tectorio atrioli possim includere et putealia sigillata duo. {{pn|10.4|4}}Bibliothecam tuam cave cuiquam despondeas, quamvis acrem amatorem inveneris; nam ego omnis meas vindemiolas eo reservo ut illud subsidium senectuti parem.

{{pn|10.5|5}}De fratre confido ita esse ut semper volui et elaboravi. Multa signa sunt eius rei, non minimum quod soror praegnas est. {{pn|10.6|6}}De comitiis meis et tibi me permisisse memini et ego iam pridem hoc communibus amicis qui te exspectant praedico, te non modo non arcessi a me sed prohiberi, quod intellegam multo magis interesse tua te agere quod agendum est hoc tempore quam mea te adesse comitiis. Proinde eo animo te velim esse quasi mei negoti causa in ista loca missus esses; me autem eum et offendes erga te et audies quasi mihi si quae parta erunt non modo te praesente sed per te parta sint. Tulliola tibi diem dat, sponsorem ''me'' appellat.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Quint. aut Sext. a. 687 (67).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}Et mea sponte faciebam antea et post duabus epistulis tuis perdiligenter in eandem rationem scriptis magno opere sum commotus. Eo accedebat hortator adsiduus Sallustius ut agerem quam diligentissime cum Lucceio de vestra vetere gratia reconcilianda. Sed cum omnia fecissem, non modo eam voluntatem eius quae fuerat erga te reciperare non potui, verum ne causam quidem elicere immutatae voluntatis. Tametsi iactat ille quidem illud suum arbitrium et ea quae iam tum cum aderas offendere eius animum intellegebam, tamen habet quiddam profecto quod magis in animo eius insederit, quod neque epistulae tuae neque nostra adlegatio tam potest facile delere. Quam tu praesens non modo oratione sed tuo vultu illo familiari tolles, si modo tanti putaris, id quod, si me audies et si humanitati tuae constare voles, certe putabis. Ac ne illud mirere cur, cum ego antea significarim tibi per litteras me sperare illum in nostra potestate fore, nunc idem videar diffidere, incredibile est quanto mihi videatur illius voluntas obstinatior et in hac iracundia offirmatior. Sed haec aut sanabuntur cum veneris aut ei molesta erunt in utro culpa erit.

{{pn|11.2|2}}Quod in epistula tua scriptum erat me iam arbitrari designatum esse, scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus nec quando futura sint comitia sciri. {{pn|11.3|3}}Verum haec audies de Philadelpho. Tu velim quae Academiae nostrae parasti quam primum mittas. Mire quam illius loci non modo usus sed etiam cogitatio delectat. Libros vero tuos cave cuiquam tradas; nobis eos, quem ad modum scribis, conserva. Summum me eorum studium tenet sicut odium iam ceterarum rerum; quas tu incredibile est quam brevi tempore quanto deteriores offensurus sis quam reliquisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae K. Ian. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. Opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. Sed ut ad prima illa redeam, nihil ego illa impudentius, astutius, lentius vidi. ‘libertum mitto, Tito mandavi.’ {{graeca|''σκήψεις''}} atque {{graeca|''ἀναβολαί''}}; sed nescio an {{graeca|''ταὐτόματον ἡμῶν''}}. Nam mihi Pompeiani prodromi nuntiant aperte Pompeium acturum Antonio succedi, oportere eodemque tempore aget praetor ad populum. Res eius modi est ut ego nec per bonorum nec per popularem existimationem honeste possim hominem defendere, nec mihi libeat, quod vel maximum est. Etenim accidit hoc, quod totum cuius modi sit mando tibi ut perspicias. {{pn|12.2|2}}Libertum ego habeo sane nequam hominem, Hilarum dico, ratiocinatorem et clientem tuum. De eo mihi Valerius interpres nuntiat Thyillusque se audisse scribit haec, esse hominem cum Antonio; Antonium porro in cogendis pecuniis dictitare partem mihi quaeri et a me custodem communis quaestus libertum esse missum. Non sum mediocriter commotus neque tamen credidi, sed certe aliquid sermonis fuit. Totum investiga, cognosce, perspice et nebulonem illum, si quo pacto potes, ex istis locis amove. Huius sermonis Valerius auctorem Cn. Plancium nominabat. Mando tibi plane totum ut videas cuius modi sit.

{{pn|12.3|3}}Pompeium nobis amicissimum constat esse. Divortium Muciae vehementer probatur. P. Clodium Appi f., credo te audisse cum veste muliebri deprehensum domi C. Caesaris cum pro populo fieret, eumque per manus servulae servatum et eductum; rem esse insigni infamia. Quod te moleste ferre certo scio.

{{pn|12.4|4}}Quid praeterea ad te scribam non habeo, et me hercule eram in scribendo conturbatior. Nam puer festivus anagnostes noster Sositheus decesserat meque plus quam servi mors debere videbatur commoverat. Tu velim saepe ad nos scribas. Si rem nullam habebis, quod in buccam venerit scribito. Kal. Ianuariis M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae VI K. Febr. a. 695 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}Accepi tuas tris iam epistulas, unam a M. Cornelio quam Tribus Tabernis, ut opinor, ei dedisti, alteram quam mihi Canusinus tuus hospes reddidit, tertiam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti; quae fuerunt omnes, ''ut'' rhetorum pueri loquuntur, cum humanitatis sparsae sale tum insignes amoris notis. Quibus epistulis sum equidem abs te lacessitus ad rescribendum; sed idcirco sum tardior quod non invenio fidelem tabellarium. Quotus enim quisque est qui epistulam paulo graviorem ferre possit nisi eam pellectione relevarit? Accedit eo quod mihi non †, ut quisque in Epirum proficiscitur. Ego enim te arbitror caesis apud Amaltheam tuam victimis statim esse ad Sicyonem oppugnandum profectum neque tamen id ipsum certum habeo quando ad Antonium proficiscare aut quid in Epiro temporis ponas. Ita neque Achaicis hominibus neque Epiroticis paulo liberiores litteras committere audeo.

{{pn|13.2|2}}Sunt autem post discessum a me tuum res dignae litteris nostris, sed non committendae eius modi periculo ut aut interire aut aperiri aut intercipi possint. Primum igitur scito primum me non esse rogatum sententiam praepositumque esse nobis pacificatorem Allobrogum, idque admurmurante senatu neque me invito esse factum. Sum enim et ab observando homine perverso liber et ad dignitatem in re publica retinendam contra illius voluntatem solutus, et ille secundus in dicendo locus habet auctoritatem paene principis et voluntatem non nimis devinctam beneficio consulis. Tertius est Catulus, quartus, si etiam hoc quaeris, Hortensius. Consul autem ipse parvo animo et pravo tamen cavillator genere illo moroso quod etiam sine dicacitate ridetur, facie magis quam facetiis ridiculus, nihil agens cum re publica, seiunctus ab optimatibus, a quo nihil speres boni rei publicae quia non vult, nihil speres mali quia non audet. Eius autem conlega et in me perhonorificus et partium studiosus ac defensor bonarum.

{{pn|13.3|3}}Qui nunc leviter inter se dissident. Sed vereor ne hoc quod infectum est serpat longius. Credo enim te audisse, cum apud Caesarem pro populo fieret, venisse eo muliebri vestitu virum, idque sacrificium cum virgines instaurassent, mentionem a Q. Cornificio in senatu factam (is fuit princeps, ne tu forte aliquem nostrum putes); postea rem ex senatus consulto ad virgines atque ad pontifices relatam idque ab iis nefas esse decretum; deinde ex senatus consulto consules rogationem promulgasse; uxori Caesarem nuntium remisisse. In hac causa Piso amicitia P. Clodi ductus operam dat ut ea rogatio quam ipse fert et fert ex senatus consulto et de religione antiquetur. Messalla vehementer adhuc agit severe. Boni viri precibus Clodi removentur a causa, operae comparantur, nosmet ipsi, qui Lycurgei a principio fuissemus, cotidie demitigamur, instat et urget Cato. Quid multa? Vereor ne haec neglecta a bonis, defensa ab improbis magnorum rei publicae malorum causa sit. {{pn|13.4|4}}Tuus autem ille amicus (scin quem dicam?), de quo tu ad me scripsisti, postea quam non auderet reprehendere, laudare coepisse, nos, ut ostendit, admodum diligit, amplectitur, amat, aperte laudat, occulte sed ita ut perspicuum sit invidet. Nihil come, nihil simplex, nihil {{graeca|''ἐν τοῖς πολιτικοῖς''}} inlustre, nihil honestum, nihil forte, nihil liberum. Sed haec ad te scribam alias subtilius; nam neque adhuc mihi satis nota sunt et huic terrae filio nescio cui committere epistulam tantis de rebus non audeo.

{{pn|13.5|5}}Provincias praetores nondum sortiti sunt. Res eodem est loci quo reliquisti. {{graeca|''Τοποθεσίαν''}} quam postulas Miseni et Puteolorum includam orationi meae. ‘a. d. {{sc|iii}} Non. Decembr.’ mendose fuisse animadverteram. Quae laudas ex orationibus, mihi crede, valde mihi placebant sed non audebam antea dicere; nunc vero quod a te probata sunt, multo mi {{graeca|''ἀττικώτερα''}} videntur. In illam orationem Metellinam addidi quaedam. Liber tibi mittetur, quoniam te amor nostri {{graeca|''φιλορήτορα''}} reddidit.

{{pn|13.6|6}}Novi tibi quidnam scribam? Quid? Etiam. Messalla consul Autronianam domum emit HS † {{sc|CXXXIIII}}. ‘quid id ad me?’ inquies. Tantum quod ea emptione et nos bene emisse iudicati sumus et homines intellegere coeperunt licere amicorum facultatibus in emendo ad dignitatem aliquam pervenire. Teucris illa lentum negotium est sed tamen est in spe. Tu ista confice. A nobis liberiorem epistulam exspecta. {{sc|vi}} Kal. Febr. M. Messalla, M. Pisone coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Febr. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}Vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus. Prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat. Tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium. Res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum {{graeca|''πανήγυρις''}}. Quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur. Id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum. {{pn|14.2|2}}Tum Pompeius {{graeca|''μάλ᾽ ἀριστοκρατικῶς''}} locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis. Postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret. Locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta {{graeca|''γενικῶς''}} laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam ‘de istis rebus’ esse responsum. {{pn|14.3|3}}Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod ''minus'' suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, ‘se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre; quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.’ quid multa? Totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas {{graeca|''ληκύθους''}}), valde graviter pertexuit. Proximus Pompeium sedebam. Intellexi hominem moveri verum Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset. {{pn|14.4|4}}Hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi. Ego autem ipse, di boni! Quo modo {{graeca|''ἐνεπερπερευσάμην''}} novo auditori Pompeio! Si umquam mihi {{graeca|''περίοδοι''}}, si {{graeca|''καμπαὶ''}}, {{graeca|''ἐνθυμήματα''}}, si {{graeca|''κατασκευαὶ''}} suppeditaverunt, illo tempore. Quid multa? Clamores. Etenim haec erat {{graeca|''ὑπόθεσις''}}, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio. Nosti iam in hac materia sonitus nostros. Tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.

{{pn|14.5|5}}Romanae autem se res sic habent. Senatus {{graeca|''Ἄρειος πάγος''}}; nihil constantius, nihil severius, nihil fortius. Nam cum dies venisset rogationi ex senatus consulto ferendae, concursabant barbatuli iuvenes, totus ille grex Catilinae, duce filiola Curionis, et populum ut antiquaret rogabant. Piso autem consul lator rogationis idem erat dissuasor. Operae Clodianae pontis occuparant, tabellae ministrabantur ita ut nulla daretur ‘{{sc|vti rogas}}.’ hic tibi ''in'' rostra Cato advolat, convicium Pisoni consuli mirificum facit, si id est convicium, vox plena gravitatis, plena auctoritatis, plena denique salutis. Accedit eodem etiam noster Hortensius, multi praeterea boni; insignis vero opera Favoni fuit. Hoc concursu optimatium comitia dimittuntur, senatus vocatur. Cum decerneretur frequenti senatu, contra pugnante Pisone, ad pedes omnium singillatim accidente Clodio, ut consules populum cohortarentur ad rogationem accipiendam, homines ad quindecim Curioni nullum senatus consultum facienti adsenserunt; ex altera parte facile cccc fuerunt. Acta res est. Fufius tribunus tum concessit. Clodius contiones miseras habebat, in quibus Lucullum, Hortensium, C. Pisonem, Messallam consulem contumeliose laedebat; me tantum ‘comperisse’ omnia criminabatur. Senatus et de provinciis praetorum et de legationibus et de ceteris rebus decernebat ut ante quam rogatio lata esset ne quid ageretur.

{{pn|14.6|6}}Habes res Romanas. Sed tamen etiam illud quod non speraram audi. Messalla consul est egregius, fortis, constans, diligens, nostri laudator, amator, imitator. Ille alter uno vitio minus vitiosus quod iners, quod somni plenus, quod imperitus, quod {{graeca|''ἀπρακτότατος''}} sed voluntate ita {{graeca|''καχέκτης''}} ut Pompeium post illam contionem in qua ab eo senatus laudatus est odisse coeperit. Itaque mirum in modum omnis a se bonos alienavit. Neque id magis amicitia Clodi adductus fecit quam studio perditarum rerum atque partium. Sed habet sui similem in magistratibus praeter Fufium neminem. Bonis utimur tribunis pl., Cornuto vero Pseudocatone † quid quaeris?

{{pn|14.7|7}}Nunc ut ad privata redeam, {{graeca|''Τεῦκρις''}} promissa patravit. Tu mandata effice quae recepisti. Quintus frater, qui Argiletani aedifici reliquum dodrantem emit HS D̅C̅C̅X̅X̅V̅, Tusculanum venditat, ut, si possit, emat Pacilianam domum. Cum Lucceio in gratiam redii. Video hominem valde petiturire. Navabo operam. Tu quid agas, ubi sis, cuius modi istae res sint, fac me quam diligentissime certiorem. Idibus Febr.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Asiam Quinto, suavissimo fratri, obtigisse audisti. Non enim dubito quin celerius tibi hoc rumor quam ullius nostrum litterae nuntiarint. Nunc quoniam et laudis avidissimi semper fuimus et praeter ceteros {{graeca|''φιλέλληνες''}} et sumus et habemur et multorum odia atque inimicitias rei publicae causa suscepimus, ‘{{graeca|''παντοίης ἀρετῆς μιμνήσκεο''}}’ curaque et effice ut ab omnibus et laudemur et amemur. {{pn|15.2|2}}His de rebus plura ad te in ea epistula scribam quam ipsi Quinto dabo. Tu me velim certiorem facias quid de meis mandatis egeris atque etiam quid de tuo negotio; nam ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae. Valde aveo scire quid agas. Idibus Martiis

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}Quaeris ex me quid acciderit de iudicio quod tam praeter opinionem omnium factum sit, et simul vis scire quo modo ego minus quam soleam proeliatus sim. Respondebo tibi {{graeca|''ὕστερον πρότερον, Ὁμηρικῶς''}}. Ego enim quam diu senatus auctoritas mihi defendenda fuit, sic acriter et vehementer proeliatus sum ut clamor concursusque maxima cum mea laude fierent. Quod si tibi umquam sum visus in re publica fortis, certe me in illa causa admiratus esses. Cum enim ille ad contiones confugisset in iisque meo nomine ad invidiam uteretur, di immortales! Quas ego pugnas et quantas strages edidi! Quos impetus in Pisonem, in Curionem, in totam illam manum feci! Quo modo sum insectatus levitatem senum, libidinem iuventutis! Saepe, ita me di iuvent! Te non solum auctorem consiliorum meorum, verum etiam spectatorem pugnarum mirificarum desideravi. {{pn|16.2|2}}Postea vero quam Hortensius excogitavit ut legem de religione Fufius tribunus pl. ferret, in qua nihil aliud a consulari rogatione differebat nisi iudicum genus (in eo autem erant omnia), pugnavitque ut ita fieret, quod et sibi et aliis persuaserat nullis illum iudicibus effugere posse, contraxi vela perspiciens inopiam iudicum neque dixi quicquam pro testimonio nisi quod erat ita notum atque testatum ut non possem praeterire. Itaque si causam quaeris absolutionis, ut iam {{graeca|''πρὸς τὸ πρότερον''}} revertar, egestas iudicum fuit et turpitudo. Id autem ut accideret commissum est Hortensi consilio, qui dum veritus est ne Fufius ei legi intercederet quae ex senatus consulto ferebatur, non vidit illud, satius esse illum in infamia relinqui ac sordibus quam infirmo iudicio committi, sed ductus odio properavit rem deducere in iudicium, cum illum plumbeo gladio iugulatum iri tamen diceret.

{{gap|2em}}{{pn|16.3|3}}sed iudicium si quaeris quale fuerit, incredibili exitu, sic uti nunc ex eventu ab aliis, a me tamen ex ipso initio consilium Hortensi reprehendatur. Nam ut reiectio facta est clamoribus maximis, cum accusator tamquam censor bonus homines nequissimos reiceret, reus tamquam clemens lanista frugalissimum quemque secerneret, ut primum iudices consederunt, valde diffidere boni coeperunt. Non enim umquam turpior in ludo talario consessus fuit, maculosi senatores, nudi equites, tribuni non tam aerati quam, ut appellantur, aerarii. Pauci tamen boni inerant quos reiectione fugare ille non potuerat, qui maesti inter sui dissimilis et maerentes sedebant et contagione turpitudinis vehementer permovebantur. {{pn|16.4|4}}Hic ut quaeque res ad consilium primis postulationibus referebatur, incredibilis erat severitas nulla varietate sententiarum. Nihil impetrarat reus; plus accusatori dabatur quam postulabat; triumphabat (quid quaeris?) Hortensius se vidisse tantum; nemo erat qui illum reum ac non miliens condemnatum arbitraretur. Me vero teste producto credo te ex acclamatione Clodi advocatorum audisse quae consurrectio iudicum facta sit, ut me circumsteterint, ut aperte iugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint. Quae mihi res multo honorificentior visa est quam aut illa, cum iurare tui cives Xenocratem testimonium dicentem prohibuerunt, aut cum tabulas Metelli Numidici, cum eae ut mos est circumferrentur, nostri iudices aspicere noluerunt. {{pn|16.5|5}}Multo haec inquam nostra res maior. Itaque iudicum vocibus, cum ego sic ab iis ut salus patriae defenderer, fractus reus et una patroni omnes conciderunt; ad me autem eadem frequentia postridie convenit quacum abiens consulatu sum domum reductus. Clamare praeclari Ariopagitae se non esse venturos nisi praesidio constituto. Refertur ad consilium. Una sola sententia praesidium non desideravit. Defertur res ad senatum. Gravissime ornatissimeque decernitur; laudantur iudices; datur negotium magistratibus. Responsurum hominem nemo arbitrabatur.&lt;poem&gt;{{gap|12em}}‘{{graeca|''Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι''}} —
{{gap|12em}}{{graeca|''ὅππως δὴ πρῶτον πῦρ ἔμπεσε.''}}’&lt;/poem&gt;

Nosti Calvum ex Nanneianis illum, illum laudatorem meum, de cuius oratione erga me honorifica ad te scripseram. Biduo per unum servum et eum ex ludo gladiatorio confecit totum negotium; arcessivit ad se, promisit, intercessit, dedit. Iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones non nullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. Ita summo discessu bonorum, pleno foro servorum {{sc|xxv}} iudices ita fortes tamen fuerunt ut summo proposito periculo vel perire maluerint quam perdere omnia. {{sc|XXXI}} fuerunt quos fames magis quam fama commoverit. Quorum Catulus cum vidisset quendam, ‘quid vos’, inquit, ‘praesidium a nobis postulabatis? An, ne nummi vobis eriperentur, timebatis?’ {{pn|16.6|6}}habes, ut brevissime potui, genus iudici et causam absolutionis.

Quaeris deinceps qui nunc sit status rerum et qui meus. Rei publicae statum illum, quem tu meo consilio, ego divino confirmatum putabam, qui bonorum omnium coniunctione et auctoritate consulatus mei fixus et fundatus videbatur, nisi quis nos deus respexerit, elapsum scito esse de manibus uno hoc iudicio, si iudicium est triginta homines populi Romani levissimos ac nequissimos nummulis acceptis ius ac fas omne delere et, quod omnes non modo homines verum etiam pecudes factum esse sciant, id Thalnam et Plautum et Spongiam et ceteras huius modi quisquilias statuere numquam esse factum. {{pn|16.7|7}}Sed tamen ut te de re publica consoler, non ita, ut sperarunt mali tanto imposito rei publicae vulnere, alacris exsultat improbitas in victoria. Nam plane ita putaverunt, cum religio, cum pudicitia, cum iudiciorum fides, cum senatus auctoritas concidisset, fore ut aperte victrix nequitia ac libido poenas ab optimo quoque peteret sui doloris quem improbissimo cuique inusserat severitas consulatus mei. {{pn|16.8|8}}Idem ego ille (non enim mihi videor insolenter gloriari cum de me apud te loquor, in ea praesertim epistula quam nolo aliis legi) idem inquam ego recreavi adflictos animos bonorum unum quemque confirmans, excitans; insectandis vero exagitandisque nummariis iudicibus omnem omnibus studiosis ac fautoribus illius victoriae {{graeca|''παρρησίαν''}} eripui, Pisonem consulem nulla in re consistere umquam sum passus, desponsam homini iam Syriam ademi, senatum ad pristinam suam severitatem revocavi atque abiectum excitavi, Clodium praesentem fregi in senatu cum oratione perpetua plenissima gravitatis tum altercatione huius modi; ex qua licet pauca degustes; nam cetera non possunt habere eandem neque vim neque venustatem remoto illo studio contentionis quem {{graeca|''ἀγῶνα''}} vos appellatis. {{pn|16.9|9}}Nam ut Idibus Maiis in senatum convenimus, rogatus ego sententiam multa dixi de summa re publica, atque ille locus inductus a me est divinitus, ne una plaga accepta patres conscripti conciderent, ne deficerent; vulnus esse eius modi quod mihi nec dissimulandum nec pertimescendum videretur, ne aut ignorando stultissimi ''aut metuendo ignavissimi'' iudicaremur; bis absolutum esse Lentulum, bis Catilinam, hunc tertium iam esse a iudicibus in rem publicam immissum. ‘{{spatium||erras, Clodi; non te iudices urbi sed carceri reservarunt, neque te retinere in civitate sed exsilio privare voluerunt. Quam ob rem, patres conscripti, erigite animos, retinete vestram dignitatem. Manet illa in re publica bonorum consensio; dolor accessit bonis viris, virtus non est imminuta; nihil est damni factum novi sed quod erat inventum est. In unius hominis perditi iudicio plures similes reperti sun}}t.’ {{pn|16.10|10}}sed quid ago? Paene orationem in epistulam inclusi. Redeo ad altercationem. Surgit pulchellus puer, obicit mihi me ad Baias fuisse. Falsum, sed tamen quid hoc? ‘{{spatium||simile es}}t’, inquam ‘{{spatium||quasi in operto dicas fuiss}}e.’ — ‘{{spatium||Qui}}d’, inquit, ‘{{spatium||homini Arpinati cum aquis calidi}}s?’ ‘{{spatium||Narra}}’, inquam, ‘{{spatium||patrono tuo, qui Arpinatis aquas concupivi}}t’; nosti enim Marianas. ‘{{spatium||quousqu}}e’, inquit, ‘{{spatium||hunc regem feremu}}s?’ ‘{{spatium||Regem appella}}s’, inquam, ‘{{spatium||cum Rex tui mentionem nullam feceri}}t?’; ille autem Regis hereditatem spe devorarat. ‘{{spatium||Domu}}m’, inquit, ‘{{spatium||emist}}i.’ ‘{{spatium||Pute}}s’, inquam, ‘{{spatium||dicere: iudices emist}}i.’ ‘{{spatium||Iurant}}i’ inquit ‘{{spatium||tibi non crediderun}}t.’ ‘{{Spatium||Mihi ver}}o’ inquam ‘{{spatium||{{sc||xxv}} iudices crediderunt, {{sc|xxxi}}, quoniam nummos ante acceperunt, tibi nihil crediderun}}t.’ Magnis clamoribus adflictus conticuit et concidit.

{{pn|16.11|11}}Noster autem status est hic. Apud bonos iidem sumus quos reliquisti, apud sordem urbis et faecem multo melius est nunc quam reliquisti. Nam et illud nobis non obest, videri nostrum testimonium non valuisse; missus est sanguis invidiae sine dolore atque etiam hoc magis quod omnes illi fautores illius flagiti rem manifestam illam redemptam esse a iudicibus confitentur. Accedit illud, quod illa contionalis hirudo aerari, misera ac ieiuna plebecula, me ab hoc Magno unice diligi putat, et hercule multa et iucunda consuetudine coniuncti inter nos sumus usque eo ut nostri isti comissatores coniurationis barbatuli iuvenes illum in sermonibus ‘Cn. Ciceronem’ appellent. Itaque et ludis et gladiatoribus mirandas {{graeca|''ἐπισημασίας''}} sine ulla pastoricia fistula auferebamus.

{{pn|16.12|12}}Nunc est exspectatio comitiorum; in quae omnibus invitis trudit noster Magnus Auli filium atque in eo neque auctoritate neque gratia pugnat sed quibus Philippus omnia castella expugnari posse dicebat, in quae modo asellus onustus auro posset ascendere. Consul autem ille deterioris histrionis similis suscepisse negotium dicitur et domi divisores habere; quod ego non credo. Sed senatus consulta duo iam facta sunt odiosa, quod in consulem facta putantur, Catone et Domitio postulante, unum, ut apud magistratus inquiri liceret, alterum, cuius domi divisores habitarent, adversus rem publicam. {{pn|16.13|13}}Lurco autem tribunus pl., qui magistratum † insimul cum lege alia iniit, solutus est et Aelia et Fufia ut legem de ambitu ferret, quam ille bono auspicio claudus homo promulgavit. Ita comitia in a. d. {{sc|vi}} Kal. Sext. Dilata sunt. Novi est in lege hoc, ut qui nummos in tribu pronuntiarit, si non dederit, impune sit, sin dederit, ut quoad vivat singulis tribulibus HS {{sc|CIↃ CIↃ CIↃ}} debeat. Dixi hanc legem P. Clodium iam ante servasse; pronuntiare enim solitum esse et non dare. Sed heus tu! Videsne consulatum illum nostrum, quem Curio antea {{graeca|''ἀποθέωσιν''}} vocabat, si hic factus erit, fabam mimum futurum? Qua re, ut opinor, {{graeca|''φιλοσοφητέον''}}, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon.

{{pn|16.14|14}}Quod ad me scribis te in Asiam statuisse non ire, equidem mallem ut ires, ac vereor ne quid in ista re minus commode fiat; sed tamen non possum reprehendere consilium tuum, praesertim cum egomet in provinciam non sim profectus.

{{pn|16.15|15}}Epigrammatis tuis quae in Amaltheo posuisti contenti erimus, praesertim cum et Thyillus nos reliquerit et Archias nihil de me scripserit. Ac vereor ne, Lucullis quoniam Graecum poema condidit, nunc ad Caecilianam fabulam spectet. {{pn|16.16|16}}Antonio tuo nomine gratias egi eamque epistulam Mallio dedi. Ad te ideo antea rarius scripsi quod non habebam idoneum cui darem, nec satis sciebam quo darem. Valde te venditavi. {{pn|16.17|17}}Cincius si quid ad me tui negoti detulerit, suscipiam; sed nunc magis in suo est occupatus; in quo ego ei non desum. Tu si uno in loco es futurus, crebras a nobis litteras exspecta; sed pluris etiam ipse mittito. {{pn|16.18|18}}Velim ad me scribas cuius modi sit {{graeca|''Ἀμαλθεῖον''}} tuum, quo ornatu, qua {{graeca|''τοποθεσίᾳ''}}, et quae poemata quasque historias de {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} habes ad me mittas. Libet mihi facere in Arpinati. Ego tibi aliquid de meis scriptis mittam. Nihil erat absoluti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Non. Dec. a. 693 (61).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}Magna mihi varietas voluntatis et dissimilitudo opinionis ac iudici Quinti fratris mei demonstrata est ex litteris tuis in quibus ad me epistularum illius exempla misisti. Qua ex re et molestia sum tanta adfectus, quantam mihi meus amor summus erga utrumque vestrum adferre debuit, et admiratione quidnam accidisset quod adferret Quinto fratri meo aut offensionem tam gravem aut commutationem tantam voluntatis. Atque illud a me iam ante intellegebatur, quod te quoque ipsum discedentem a nobis suspicari videbam, subesse nescio quid opinionis incommodae sauciumque esse eius animum et insedisse quasdam odiosas suspiciones. Quibus ego mederi cum cuperem antea saepe et vehementius etiam post sortitionem provinciae, nec tantum intellegebam ei esse offensionis quantum litterae tuae declararant nec tantum proficiebam quantum volebam. {{pn|17.2|2}}Sed tamen hoc me ipse consolabar quod non dubitabam quin te ille aut Dyrrachi aut in istis locis uspiam visurus esset; quod cum accidisset, confidebam ac mihi persuaseram fore ut omnia placarentur inter vos non modo sermone ac disputatione sed conspectu ipso congressuque vestro. Nam quanta sit in Quinto fratre meo comitas, quanta iucunditas, quam mollis animus et ad accipiendam et ad deponendam offensionem, nihil attinet me ad te qui ea nosti scribere. Sed accidit perincommode quod eum nusquam vidisti. Valuit enim plus quod erat illi non nullorum artificiis inculcatum quam aut officium aut necessitudo aut amor vester ille pristinus, qui plurimum valere debuit. {{pn|17.3|3}}Atque huius incommodi culpa ubi resideat facilius possum existimare quam scribere; vereor enim ne dum defendam meos non parcam tuis. Nam sic intellego ut nihil a domesticis vulneris factum sit, illud quidem quod erat eos certe sanare potuisse. Sed huiusce rei totius vitium, quod aliquanto etiam latius patet quam videtur, praesenti tibi commodius exponam. {{pn|17.4|4}}De iis litteris quas ad te Thessalonica misit et de sermonibus quos ab illo et Romae apud amicos tuos et in itinere habitos putas, ecquid tantum causae sit ignoro, sed omnis in tua posita est humanitate mihi spes huius levandae molestiae. Nam si ita statueris, et inritabilis animos esse optimorum saepe hominum et eosdem placabilis et esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae plerumque bonitatis et, id quod caput est, nobis inter nos nostra sive incommoda sive vitia sive iniurias esse tolerandas, facile haec, quem ad modum spero, mitigabuntur; quod ego ut facias te oro. Nam ad me qui te unice diligo maxime pertinet neminem esse meorum qui aut te non amet aut abs te non ametur.

{{pn|17.5|5}}Illa pars epistulae tuae minime fuit necessaria in qua exponis quas facultates aut provincialium aut urbanorum commodorum et aliis temporibus et me ipso consule praetermiseris. Mihi enim perspecta est et ingenuitas et magnitudo animi tui; neque ego inter me atque te quicquam interesse umquam duxi praeter voluntatem institutae vitae, quod me ambitio quaedam ad honorum studium, te autem alia minime reprehendenda ratio ad honestum otium duxit. Vera quidem laude probitatis, diligentiae, religionis neque me tibi neque quemquam antepono, amoris vero erga me, cum a fraterno amore domesticoque discessi, tibi primas defero. {{pn|17.6|6}}Vidi enim, vidi penitusque perspexi in meis variis temporibus et sollicitudines et laetitias tuas. Fuit mihi saepe et laudis nostrae gratulatio tua iucunda et timoris consolatio grata. Quin mihi nunc te absente non solum consilium quo tu excellis, sed etiam sermonis communicatio quae mihi suavissima tecum solet esse, maxime deest — quid dicam? In publicane re, quo in genere mihi neglegenti esse non licet, an in forensi labore, quem antea propter ambitionem sustinebam, nunc ut dignitatem tueri gratia possim, an ''in'' ipsis domesticis negotiis, in quibus ego cum antea tum vero post discessum fratris te sermonesque nostros desidero? Postremo non labor meus, non requies, non negotium, non otium, non forenses res, non domesticae, ''non publicae'', non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt.

{{pn|17.7|7}}Atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac mores tuos mihi purgatos ac probatos esse voluisti. Atque in ista incommoditate alienati illius animi et offensi illud inest tamen commodi, quod et mihi et ceteris amicis tuis nota fuit et abs te aliquanto ante testificata tua voluntas omittendae provinciae, ut quod una non estis non dissensione ac discidio vestro sed voluntate ac iudicio tuo factum esse videatur. Qua re et illa quae violata expiabuntur, et haec nostra quae sunt sanctissime conservata suam religionem obtinebunt.

{{pn|17.8|8}}Nos hic in re publica infirma misera commutabilique versamur. Credo enim te audisse nostros equites paene a senatu esse diiunctos; qui primum illud valde graviter tulerunt, promulgatum ex senatus consulto fuisse ut de eis qui ob iudicandum accepissent quaereretur. Qua in re decernenda cum ego casu non adfuissem sensissemque id equestrem ordinem ferre moleste neque aperte dicere, obiurgavi senatum, ut mihi visus sum, summa cum auctoritate et in causa non verecunda admodum gravis et copiosus fui. {{pn|17.9|9}}Ecce aliae deliciae equitum vix ferendae! Quas ego non solum tuli sed etiam ornavi. Asiam qui de censoribus conduxerunt questi sunt in senatu se cupiditate prolapsos nimium magno conduxisse, ut induceretur locatio postulaverunt. Ego princeps in adiutoribus atque adeo secundus; nam ut illi auderent hoc postulare Crassus eos impulit. Invidiosa res, turpis postulatio et confessio temeritatis. Summum erat periculum ne, si nihil impetrassent, plane alienarentur a senatu. Huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. Et postridie. Neque adhuc res confecta est, sed voluntas senatus perspecta; unus enim contra dixerat Metellus consul designatus, atque erat dicturus, ad quem propter diei brevitatem perventum non est, heros ille noster Cato. {{pn|17.10|10}}Sic ego conservans rationem institutionemque nostram tueor, ut possum, illam a me conglutinatam concordiam. Sed tamen quoniam ista sunt tam infirma, munitur quaedam nobis ad retinendas opes nostras tuta, ut spero, via; quam tibi litteris satis explicare non possum, significatione parva ostendam tamen. Utor Pompeio familiarissime. Video quid dicas. Cavebo quae sunt cavenda, ac scribam alias ad te de meis consiliis capessendae rei publicae plura.

{{pn|17.11|11}}Lucceium scito consulatum habere in animo statim petere. Duo enim soli dicuntur petituri; Caesar cum eo coire per Arrium cogitat et Bibulus cum hoc se putat per C. Pisonem posse coniungi. Rides? Non sunt haec ridicula, mihi crede. Quid aliud scribam ad te, quid? Multa sunt, sed in aliud tempus. † exspectare velis, cures ut sciam. Iam illud modeste rogo, quod maxime cupio, ut quam primum venias. Nonis Decembribus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. XI Kal. Febr. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{gap|2em}}{{pn|18.1|1}}nihil mihi nunc scito tam deesse quam hominem eum quocum omnia quae me cura aliqua adficiunt uno communicem, qui me amet, qui sapiat, quicum ego cum loquar, nihil fingam, nihil dissimulem, nihil obtegam. Abest enim frater {{graeca|''ἀφελέστατος''}} et amantissimus. Metellus non homo sed&lt;poem&gt;{{c|{{spatium||‘lítus atque áër et sólitudó mera.’}}}}&lt;/poem&gt;Tu autem qui saepissime curam et angorem animi mei sermone et consilio levasti tuo, qui mihi et in publica re socius et in privatis omnibus conscius et omnium meorum sermonum et consiliorum particeps esse soles, ubinam es? Ita sum ab omnibus destitutus ut tantum requietis habeam quantum cum uxore et filiola et mellito Cicerone consumitur. Nam illae ambitiosae nostrae fucosaeque amicitiae sunt in quodam splendore forensi, fructum domesticum non habent. Itaque cum bene completa domus est tempore matutino, cum ad forum stipati gregibus amicorum descendimus, reperire ex magna turba neminem possumus quocum aut iocari libere aut suspirare familiariter possimus. Qua re te exspectamus, te desideramus, te iam etiam arcessimus. Multa sunt enim quae me sollicitant anguntque; quae mihi videor auris nactus tuas unius ambulationis sermone exhaurire posse.

{{pn|18.2|2}}Ac domesticarum quidem sollicitudinum aculeos omnis et scrupulos occultabo neque ego huic epistulae atque ignoto tabellario committam. Atque hi (nolo enim te permoveri) non sunt permolesti, sed tamen insident et urgent et nullius amantis consilio aut sermone requiescunt; in re publica vero, quamquam animus est praesens, tamen † voluntas etiam atque etiam ipsa medicina efficit †. Nam ut ea breviter quae post tuum discessum acta sunt conligam, iam exclames necesse est res Romanas diutius stare non posse. Etenim post profectionem tuam primus, ut opinor, introitus fuit in causam fabulae Clodianae, in qua ego nactus, ut mihi videbar, locum resecandae libidinis et coercendae iuventutis vehemens fui et omnis profudi viris animi atque ingeni mei non odio adductus alicuius sed spe corrigendae et sanandae civitatis. {{pn|18.3|3}}Adflicta res publica est empto constupratoque iudicio. Vide quae sint postea consecuta. Consul est impositus is nobis quem nemo praeter nos philosophos aspicere sine suspiritu posset. Quantum hoc vulnus! Facto senatus consulto de ambitu, de iudiciis nulla lex perlata, exagitatus senatus, alienati equites Romani. Sic ille annus duo firmamenta rei publicae per me unum constituta evertit; nam et senatus auctoritatem abiecit et ordinum concordiam diiunxit. Instat hic nunc ille annus egregius. Eius initium eius modi fuit ut anniversaria sacra Iuventatis non committerentur; nam M. Luculli uxorem Memmius suis sacris initiavit; Menelaus aegre id passus divortium fecit. Quamquam ille pastor Idaeus Menelaum solum contempserat, hic noster Paris tam Menelaum quam Agamemnonem liberum non putavit. {{pn|18.4|4}}Est autem C. Herennius quidam tribunus pl., quem tu fortasse ne nosti quidem; tametsi potes nosse, tribulis enim tuus est et Sextus pater eius nummos vobis dividere solebat. Is ad plebem P. Clodium traducit idemque fert ut universus populus in campo Martio suffragium de re Clodi ferat. Hunc ego accepi in senatu, ut soleo, sed nihil est illo homine lentius. {{pn|18.5|5}}Metellus est consul egregius et nos amat, sed imminuit auctoritatem suam quod habet dicis causa promulgatum illud idem de Clodio. Auli autem filius, o di immortales! Quam ignavus ac sine animo miles! Quam dignus qui Palicano, sicut facit, os ad male audiendum cotidie praebeat! {{pn|18.6|6}}agraria autem promulgata est a Flavio sane levis eadem fere quae fuit Plotia. Sed interea {{graeca|''πολιτικὸς ἀνὴρ οὐδ᾽ ὄναρ''}} quisquam inveniri potest; qui poterat, familiaris noster (sic est enim; volo te hoc scire) Pompeius togulam illam pictam silentio tuetur suam. Crassus verbum nullum contra gratiam. Ceteros iam nosti; qui ita sunt stulti ut amissa re publica piscinas suas fore salvas sperare videantur. {{pn|18.7|7}}Unus est qui curet constantia magis et integritate quam, ut mihi videtur, consilio aut ingenio, Cato; qui miseros publicanos quos habuit amantissimos sui tertium iam mensem vexat neque iis a senatu responsum dari patitur. Ita nos cogimur reliquis de rebus nihil decernere ante quam publicanis responsum sit. Qua re etiam legationes reiectum iri puto.

{{pn|18.8|8}}Nunc vides quibus fluctibus iactemur, et si ex iis quae scripsimus tanta etiam a me non scripta perspicis, revise nos aliquando et, quamquam sunt haec fugienda quo te voco, tamen fac ut amorem nostrum tanti aestimes ut eo vel cum his molestiis pervenire velis. Nam ne absens censeare curabo edicendum et proponendum locis omnibus; sub lustrum autem censeri germani negotiatoris est. Qua re cura ut te quam primum videamus. Vale. {{sc|xi}} Kal. Febr. Q. Metello, L. Afranio coss.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae Id. Mart. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}Non modo si mihi tantum esset oti quantum est tibi, verum etiam si tam brevis epistulas vellem mittere quam tu soles, facile te superarem et in scribendo multo essem crebrior quam tu. Sed ad summas atque incredibilis occupationes meas accedit quod nullam a me volo epistulam ad te absque argumento ac sententia pervenire. Et primum tibi, ut aequum est civi amanti patriam, quae sint in re publica exponam; deinde quoniam tibi amore nos proximi sumus, scribemus etiam de nobis ea quae scire te non nolle arbitramur.

{{pn|19.2|2}}Atque in re publica nunc quidem maxime Gallici belli versatur metus. Nam Haedui fratres nostri pugnam nuper malam pugnarunt et ''Helvetii'' sine dubio sunt in armis excursionesque in provinciam faciunt. Senatus decrevit ut consules duas Gallias sortirentur, dilectus haberetur, vacationes ne valerent, legati cum auctoritate mitterentur qui adirent Galliae civitates darentque operam ne eae se cum Helvetiis coniungerent. Legati sunt Q. Metellus Creticus et L. Flaccus et, {{graeca|''τὸ ἐπὶ τῇ φακῇ μύρον''}}, Lentulus Clodiani filius. {{pn|19.3|3}}Atque hoc loco illud non queo praeterire, quod cum de consularibus mea prima sors exisset, una voce senatus frequens retinendum me in urbe censuit. Hoc idem post me Pompeio accidit, ut nos duo quasi pignora rei publicae retineri videremur. Quid enim ego aliorum in me {{graeca|''ἐπιφωνήματα''}} exspectem cum haec domi nascantur?

{{pn|19.4|4}}Urbanae autem res sic se habent. Agraria lex a Flavio tribuno pl. vehementer agitabatur auctore Pompeio; quae nihil populare habebat praeter auctorem. Ex hac ego lege secunda contionis voluntate omnia illa tollebam quae ad privatorum incommodum pertinebant, liberabam agrum eum qui P. Mucio, L. Calpurnio consulibus publicus fuisset, Sullanorum hominum possessiones confirmabam, Volaterranos et Arretinos, quorum agrum Sulla publicarat neque diviserat, in sua possessione retinebam; unam rationem non reiciebam, ut ager hac adventicia pecunia emeretur, quae ex novis vectigalibus per quinquennium reciperetur. Huic toti rationi agrariae senatus adversabatur suspicans Pompeio novam quandam potentiam quaeri; Pompeius vero ad voluntatem perferendae legis incubuerat. Ego autem magna cum agrariorum gratia confirmabam omnium privatorum possessiones; is enim est noster exercitus hominum, ut tute scis, locupletium; populo autem ''et'' Pompeio (nam id quoque volebam) satis faciebam emptione, qua constituta diligenter et sentinam urbis exhauriri et Italiae solitudinem frequentari posse arbitrabar. Sed haec tota res interpellata bello refrixerat. Metellus est consul sane bonus et nos admodum diligit; ille alter nihil ita est ut plane quid emerit nesciat. {{pn|19.5|5}}Haec sunt in re publica, nisi etiam illud ad rem publicam putas pertinere, Herennium quendam tribunum pl., tribulem tuum sane hominem nequam atque egentem, saepe iam de P. Clodio ad plebem traducendo agere coepisse. Huic frequenter interceditur. Haec sunt, ut opinor, in re publica.

{{gap|2em}}{{pn|19.6|6}}ego autem, ut semel Nonarum illarum Decembrium iunctam invidia ac multorum inimicitiis eximiam quandam atque immortalem gloriam consecutus sum, non destiti eadem animi magnitudine in re publica versari et illam institutam ac susceptam dignitatem tueri, sed postea quam primum Clodi absolutione levitatem infirmitatemque iudiciorum perspexi, deinde vidi nostros publicanos facile a senatu diiungi, quamquam a me ipso non divellerentur, tum autem beatos homines, hos piscinarios dico amicos tuos, non obscure nobis invidere, putavi mihi maiores quasdam opes et firmiora praesidia esse quaerenda. {{pn|19.7|7}}Itaque primum, eum qui nimium diu de rebus nostris tacuerat, Pompeium adduxi in eam voluntatem ut in senatu non semel sed saepe multisque verbis huius mihi salutem imperi atque orbis terrarum adiudicarit; quod non tam interfuit mea (neque enim illae res aut ita sunt obscurae ut testimonium, aut ita dubiae ut laudationem desiderent) quam rei publicae, quod erant quidam improbi qui contentionem fore aliquam mihi cum Pompeio ex rerum illarum dissensione arbitrarentur. Cum hoc ego me tanta familiaritate coniunxi ut uterque nostrum in sua ratione munitior et in re publica firmior hac coniunctione esse possit. {{pn|19.8|8}}Odia autem illa libidinosae et delicatae iuventutis quae erant in me incitata sic mitigata sunt comitate quadam mea me unum ut omnes illi colant; nihil iam denique a me asperum in quemquam fit nec tamen quicquam populare ac dissolutum, sed ita temperata tota ratio est ut rei publicae constantiam praestem, privatis meis rebus propter infirmitatem bonorum, iniquitatem malevolorum, odium in me improborum adhibeam quandam cautionem et diligentiam atque ita, tametsi his novis amicitiis implicati sumus, ut crebro mihi vafer ille Siculus insusurret Epicharmus cantilenam illam suam;&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''νᾶφε καὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν· ἄρθρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.''}}’}}&lt;/poem&gt;Ac nostrae quidem rationis ac vitae quasi quandam formam, ut opinor, vides.

{{pn|19.9|9}}De tuo autem negotio saepe ad me scribis. Cui mederi nunc non possumus; est enim illud senatus consultum summa pedariorum voluntate nullius nostrum auctoritate factum. Nam quod me esse ad scribendum vides, ex ipso senatus consulto intellegere potes aliam rem tum relatam, hoc autem de populis liberis sine causa additum. Et ita factum est a P. Servilio filio qui in postremis sententiam dixit, sed immutari hoc tempore non potest. Itaque conventus qui initio celebrabantur iam diu fieri desierunt. Tu si tuis blanditiis tamen a Sicyoniis nummulorum aliquid expresseris, velim me facias certiorem.

{{pn|19.10|10}}Commentarium consulatus mei Graece compositum misi ad te. In quo si quid erit quod homini Attico minus Graecum eruditumque videatur, non dicam quod tibi, ut opinor, Panhormi Lucullus de suis historiis dixerat, se quo facilius illas probaret Romani hominis esse idcirco barbara quaedam et σόλοικα dispersisse; apud me si quid erit eius modi, me imprudente erit et invito. Latinum si perfecero, ad te mittam. Tertium poema exspectato, ne quod genus a me ipso laudis meae praetermittatur. Hic tu cave dicas: {{graeca|''τίς πατέρ᾽ αἰνήσει''}}; si est enim apud homines quicquam quod potius sit, laudetur, nos vituperemur qui non potius alia laudemus; quamquam non {{graeca|''ἐγκωμιαστικὰ''}} sunt haec sed {{graeca|''ἱστορικά''}} quae scribimus.

{{pn|19.11|11}}Quintus frater purgat se mihi per litteras et adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum. Verum haec nobis coram summa cura et diligentia sunt agenda; tu modo nos revise aliquando. Cossinius hic, cui dedi litteras, valde mihi bonus homo et non levis et amans tui visus est et talis qualem esse eum tuae mihi litterae nuntiarant. Idibus Martiis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post m. Maio a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}Cum ''e'' Pompeiano me Romam recepissem a. d. {{sc|iiii}} Idus Maias, Cincius noster eam mihi abs te epistulam reddidit quam tu Idibus Febr. Dederas. Ei nunc epistulae litteris his respondebo. Ac primum tibi perspectum esse iudicium de te meum laetor, deinde te in iis rebus quae mihi asperius a nobis atque nostris et iniucundius actae videbantur moderatissimum fuisse vehementissime gaudeo idque neque amoris mediocris et ingeni summi ac sapientiae iudico. Qua de re cum ad me ita suaviter, diligenter, officiose, humaniter scripseris ut non modo te hortari amplius non debeam sed ne exspectare quidem abs te aut ab ullo homine tantum facilitatis ac mansuetudinis potuerim, nihil duco esse commodius quam de his rebus nihil iam amplius scribere. Cum erimus congressi, tum si quid res feret coram inter nos conferemus.

{{gap|2em}}{{pn|20.2|2}}Quod ad me de re publica scribis, disputas tu quidem et amanter et prudenter, et a meis consiliis ratio tua non abhorret; nam neque de statu nobis nostrae dignitatis est recedendum neque sine nostris copiis intra alterius praesidia veniendum, et is de quo scribis nihil habet amplum, nihil excelsum, nihil non summissum atque populare. Verum tamen fuit ratio mihi fortasse ad tranquillitatem meorum temporum non inutilis, sed me hercule rei publicae multo etiam utilior quam mihi civium improborum impetus in me reprimi, cum hominis amplissima fortuna, auctoritate, gratia fluctuantem sententiam confirmassem et a spe malorum ad mearum rerum laudem convertissem. Quod si cum aliqua levitate mihi faciendum fuisset, nullam rem tanti existimassem; sed tamen a me ita sunt acta omnia non ut ego illi adsentiens levior sed ut ille me probans gravior videretur. {{pn|20.3|3}}Reliqua sic a me aguntur et agentur ut non committamus ut ea quae gessimus fortuito gessisse videamur. Meos bonos viros, illos quos significas, et eam quam mihi dicis obtigisse {{graeca|''Σπάρταν''}} non modo numquam deseram sed etiam, si ego ab illa deserar, tamen in mea pristina sententia permanebo. Illud tamen velim existimes, me hanc viam optimatem post Catuli mortem nec praesidio ullo nec comitatu tenere. Nam ut ait Rhinton, ut opinor,&lt;poem&gt;{{c|‘{{graeca|''οἱ μὲν παρ᾽ οὐδέν εἰσι, τοῖς δ᾽ οὐδὲν μέλει.''}}’}}&lt;/poem&gt;Mihi vero ut invideant piscinarii nostri aut scribam ad te alias aut in congressum nostrum reservabo. A curia autem nulla me res divellet, vel quod ita rectum est vel quod rebus meis maxime consentaneum vel quod a senatu quanti fiam minime me paenitet.

{{pn|20.4|4}}De Sicyoniis, ut ad te scripsi antea, non multum spei est in senatu; nemo est enim idem qui queratur. Qua re si id exspectas, longum est; alias via, si qua potes, pugna. Cum est actum, neque animadversum est ad quos pertineret et raptim in eam sententiam pedarii cucurrerunt. Inducendi senatus consulti maturitas nondum est, quod neque sunt qui querantur et multi partim malevolentia, partim opinione aequitatis delectantur. {{pn|20.5|5}}Metellus tuus est egregius consul; unum reprehendo quod otium nuntiari e Gallia non magno opere gaudet. Cupit, credo, triumphare. Hoc vellem mediocrius; cetera egregia. Auli filius vero ita se gerit ut eius consulatus non consulatus sit sed Magni nostri {{graeca|''ὑπώπιον''}}.

{{pn|20.6|6}}De meis scriptis misi ad te Graece perfectum consulatum meum. Eum librum L. Cossinio dedi. Puto te Latinis meis delectari, huic autem Graeco Graecum invidere. Alii si scripserint, mittemus ad te; sed mihi crede, simul atque hoc nostrum legerunt, nescio quo pacto retardantur. {{pn|20.7|7}}Nunc ut ad rem meam redeam, L. Papirius Paetus, vir bonus amatorque noster, mihi libros eos quos Ser. Claudius reliquit donavit. Cum mihi per legem Cinciam licere capere Cincius amicus tuus diceret, libenter dixi me accepturum si attulisset. Nunc si me amas, si te a me amari scis, enitere per amicos, clientis, hospites, libertos denique ac servos tuos ut scida ne qua depereat; nam et Graecis iis libris quos suspicor, et Latinis quos scio illum reliquisse, mihi vehementer opus est. Ego autem cotidie magis quod mihi de forensi labore temporis datur in iis studiis conquiesco. Per mihi, per inquam gratum feceris si in hoc tam diligens fueris quam soles in iis rebus quas me valde velle arbitraris, ipsiusque Paeti tibi negotia commendo, de quibus tibi ille agit maximas gratias, et ut iam invisas nos non solum rogo sed etiam suadeo.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= ../Liber II
}}
[[en:Letters to Atticus/1.1]]</text>
      <sha1>29k1psbadaqqd3264wjvhbude3wk7da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odusia (ed. Warmington)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3779</id>
    <revision>
      <id>278958</id>
      <parentid>277111</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T12:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="i963ygakhcugyj7wg919ha7tusxvcty" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Livius Andronicus
|OperaeTitulus= Odusia
|OperaeWikiPagina= Odusia
|Annus= Saeculo III a.Ch.n.
|SubTitulus= Fragmenta
|Genera=carmina epica
|Editio=E.H. Warmington, Remains of Old Latin Vol II., London 1936
}}__NOTOC__
&lt;div class=text&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber I ==
&lt;br /&gt;
Virum mihi, Camena, insece versutum&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 1)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pater noster, Saturni filie,&lt;br /&gt;
''(Od 1, 45)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mea puera, quid verbi ex tuo ore supra fugit?&lt;ref&gt;[[Institutiones grammaticae/Liber VI#41|Institutiones grammaticae 6.41]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 64)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Neque enim te oblitus sum Laertie noster,&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 65)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
argenteo polybro, aureo eglutro&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 136-7)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
tuque mihi narrato omnia disertim;&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 169)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Quae haec daps est? Qui festus dies?&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 225-6)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
... matrem procitum plurimi venerunt,&lt;br /&gt;
''(Od. 1, 248)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;

== Liber II ==
&lt;br /&gt;
quando dies adveniet quem profata Morta est.&lt;br /&gt;
''(Od. 2, 99-100)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;[aut]&lt;/nowiki&gt; in Pylum deveniens aut ibi ommentans&lt;br /&gt;
''(Od. 2, 317)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
tumque remos iussit religare struppis.&lt;br /&gt;
''(Od. 2, 422)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber III ==
&lt;br /&gt;
ibidemque vir summus adprimus Patroclus,&lt;br /&gt;
''(Od. 3, 110)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber IV ==
&lt;br /&gt;
atque escas habeamus mentionem,&lt;br /&gt;
''(Od. 4, 213)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
partim errant, nequinont Graeciam redire;&lt;br /&gt;
''(Od. 4, 495)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
sancta puer Saturni... regina&lt;br /&gt;
''(Od. 4, 513)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
apud nimpham Atlantis filiam Calipsonem,&lt;br /&gt;
''(Od. 4, 557)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber V ==
&lt;br /&gt;
Igitur demum Ulixi cor frixit prae pavore.&lt;br /&gt;
''(Od. 5, 297)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber VI ==
&lt;br /&gt;
utrum genua amploctens virginem oraret,&lt;br /&gt;
''(Od. 6, 141-2)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ibi manens sedeto donicum videbis me carpento vehentem en domum venisse&lt;br /&gt;
''(Od. 6, 295-6)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber VIII ==
&lt;br /&gt;
simul ac dacrimas de ore noegeo detersit,&lt;br /&gt;
''(Od. 8, 88)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
namque nullum peius macerat humanum quamde mare saevum; vires cui sunt magnae topper confringent importunae undae.&lt;br /&gt;
''(Od. 8, 138-9)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;[Venit]&lt;/nowiki&gt; Mercurius cumque eo filius Latonas.&lt;br /&gt;
''(Od. 8, 322-3)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nexebant multa inter se flexu nodorum dubio;&lt;br /&gt;
''(Od. 8, 378)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
nam divina Monetas filia docuit&lt;br /&gt;
''(Od. 8, 480-1)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber X ==
&lt;br /&gt;
Inferus an superus tibi fert deus funera, Ulixes?&lt;br /&gt;
''(Od. 10, 64)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Topper facit homones ut prius fuerunt,&lt;br /&gt;
''(Od. 10, 395)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XII ==
&lt;br /&gt;
Topper citi ad aedis venimus Circai; simul duona carnem portant ad navis, multam ancillae; vina isdem inserinuntur.&lt;br /&gt;
''(Od. 12, 16-19)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
parcentes praemodum&lt;br /&gt;
''(Od. 12, 321)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XIII ==
&lt;br /&gt;
sic quoque fitum est&lt;br /&gt;
''(Od. 13, 40)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XVI ==
&lt;br /&gt;
quoniam audivi, paucis gavisi;&lt;br /&gt;
''(Od. 16, 92)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XIX ==
&lt;br /&gt;
vestis pulla porpurea ampla&lt;br /&gt;
''(Od. 19, 225)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XX ==
&lt;br /&gt;
cum socios nostros Ciclops impius mandisset,&lt;br /&gt;
''(Od. 20, 19)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XXI ==
&lt;br /&gt;
inque manum suremit hastam&lt;br /&gt;
''(Od. 21, 433)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XXII ==
&lt;br /&gt;
at celer hasta volans perrumpit pectora ferro;&lt;br /&gt;
''(Od. 22, 91-3)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XXIII ==
&lt;br /&gt;
carnis vinumque quod libabant anclabatur;&lt;br /&gt;
''(Od. 23, 304-5)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Liber XXIV ==
&lt;br /&gt;
deque manibus dextrabus&lt;br /&gt;
''(Od. 24, 534)''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;references/&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>i963ygakhcugyj7wg919ha7tusxvcty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum/Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12104</id>
    <revision>
      <id>278981</id>
      <parentid>276436</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T11:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64681" sha1="9nqlpxwb93mo8ctvy924zkrx9sbaw4p" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Epistulae
|OperaeWikiPagina= Epistulae (Marcus Tullius Cicero)
|SubTitulus= [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)/Epistulae ad Atticum|Epistulae ad Atticum]] &lt;/br&gt;Liber II
|Annus=annis 60–59 a.Ch.n.
|Editio=Lipsiae, 1898; [[w:Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana|Bibliotheca Teubneriana]]; [[w:de:Carl Friedrich Wilhelm Müller|C.F.W. Müller]]
|Fons=[https://archive.org/details/pbc.gda.pl.Epistularum_ad_Atticum_Cicero_MT/page/39/mode/1up Archive.org]
}}
{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= ../Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= ../Liber III
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;{{c|{{x-maior|{{ancora+|I.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Iun. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|1.1|1}}Kal. Iuniis eunti mihi Antium et gladiatores M. Metelli cupide relinquenti venit obviam tuus puer. Is mihi litteras abs te et commentarium consulatus mei Graece scriptum reddidit. In quo laetatus sum me aliquanto ante de isdem rebus Graece item scriptum librum L. Cossinio ad te perferendum dedisse; nam si ego tuum ante legissem, furatum me abs te esse diceres. Quamquam tua illa (legi enim libenter) horridula mihi atque incompta visa sunt, sed tamen erant ornata hoc ipso quod ornamenta neglexerant et, ut mulieres, ideo bene olere quia nihil olebant videbantur. Meus autem liber totum Isocrati myrothecium atque omnis eius discipulorum arculas ac non nihil etiam Aristotelia pigmenta consumpsit. Quem tu Corcyrae, ut mihi aliis litteris significas, strictim attigisti, post autem, ut arbitror, a Cossinio accepisti. Quem tibi ego non essem ausus mittere nisi eum lente ac fastidiose probavissem. {{pn|1.2|2}}Quamquam ad me rescripsit iam Rhodo Posidonius se, nostrum illud {{graeca|''ὑπόμνημα''}} cum legeret, quod ego ad eum ut ornatius de isdem rebus scriberet miseram, non modo non excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deterritum. Quid quaeris? conturbavi Graecam nationem. Ita vulgo qui instabant ut darem sibi quod ornarent iam exhibere mihi molestiam destiterunt. Tu, si tibi placuerit liber, curabis ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Graeciae; videtur enim posse aliquid nostris rebus lucis adferre. {{pn|1.3|3}}Oratiunculas autem et quas postulas et pluris etiam mittam, quoniam quidem ea quae nos scribimus adulescentulorum studiis excitati te etiam delectant. Fuit enim mihi commodum, quod in eis orationibus quae Philippicae nominantur enituerat civis ille tuus Demosthenes, et quod se ab hoc refractariolo iudiciali dicendi genere abiunxerat ut {{graeca|''σεμνότερός τις''}} et {{graeca|''πολιτικώτερος''}} videretur, curare ut meae quoque essent orationes quae consulares nominarentur. Quarum una est in senatu Kal. Ianuariis, altera ad populum de lege agraria, tertia de Othone, quarta pro Rabirio, quinta de proscriptorum filiis, sexta cum provinciam in contione deposui, septima quom Catilinam emisi, octava quam habui ad populum postridie quam Catilina profugit, nona in contione quo die Allobroges indicarunt, decima in senatu Nonis Decembribus. Sunt praeterea duae breves, quasi {{graeca|''ἀποσπασμάτια''}} legis agrariae. Hoc totum {{graeca|''σῶμα''}} curabo ut habeas; et quoniam te cum scripta tum res meae delectant, isdem ex libris perspicies et quae gesserim et quae dixerim; aut ne poposcisses; ego enim tibi me non offerebam. {{pn|1.4|4}}Quod quaeris quid sit quo te arcessam, ac simul impeditum te negotiis esse significas neque recusas quin, non modo si opus sit sed etiam si velim, accurras, nihil sane est necesse, verum tamen videbare mihi tempora peregrinationis commodius posse discribere. Nimis abes diu, praesertim cum sis in propinquis locis, neque nos te fruimur et tu nobis cares. Ac nunc quidem otium est, sed, si paulo plus furor Pulchelli progredi posset, valde ego te istim excitarem. Verum praeclare Metellus impedit et impediet. Quid quaeris? est consul {{graeca|''φιλόπατρις''}} et, ut semper iudicavi, natura bonus. {{pn|1.5|5}}Ille autem non simulat sed plane tribunus pl. fieri cupit. Qua de re quom in senatu ageretur, fregi hominem et inconstantiam eius reprehendi qui Romae tribunatum pl. peteret cum in Sicilia hereditatem se petere dictitasset, neque magno opere dixi esse nobis laborandum, quod nihilo magis ei liciturum esset plebeio rem publicam perdere quam similibus eius me consule patriciis esset licitum. Iam cum se ille septimo die venisse a freto neque sibi obviam quemquam prodire potuisse et noctu se introisse dixisset in eoque se in contione iactasset, nihil ei novi dixi accidisse. ‘ex Sicilia septimo die Romam; ante tribus horis Roma Interamnam. Noctu introisti; idem ante. Non est itum obviam; ne tum quidem quom iri maxime debuit.’ quid quaeris? hominem petulantem modestum reddo non solum perpetua gravitate orationis sed etiam hoc genere dictorum. Itaque iam familiariter cum ipso cavillor ac iocor; quin etiam cum candidatum deduceremus, quaerit ex me num consuessem Siculis locum gladiatoribus dare. Negavi. ‘at ego’ inquit ‘novus patronus instituam; sed soror, quae tantum habeat consularis loci, unum mihi solum pedem dat’ ‘noli,’ inquam ‘de uno pede sororis queri; licet etiam alterum tollas.’ non consulare inquies dictum. Fateor; sed ego illam odi male consularem. ‘ea est enim seditiosa, ea cum viro bellum gerit’ neque solum cum Metello sed etiam cum Fabio, quod eos † esse in hoc esse † moleste fert. {{pn|1.6|6}}Quod de agraria lege quaeris, sane iam videtur refrixisse. Quod me quodam modo molli bracchio de Pompei familiaritate obiurgas, nolim ita existimes, me mei praesidi causa cum illo coniunctum esse, sed ita res erat instituta ut, si inter nos esset aliqua forte dissensio, maximas in re publica discordias versari esset necesse. Quod a me ita praecautum atque provisum est non ut ego de optima illa mea ratione decederem sed ut ille esset melior et aliquid de populari levitate deponeret. Quem de meis rebus, in quas eum multi incitarant, multo scito gloriosius quam de suis praedicare; sibi enim bene gestae, mihi conservatae rei publicae dat testimonium. Hoc facere illum mihi quam prosit nescio; rei publicae certe prodest. Quid? si etiam Caesarem cuius nunc venti valde sunt secundi reddo meliorem, num tantum obsum rei publicae? {{pn|1.7|7}}Quin etiam si mihi nemo invideret, si omnes, ut erat aequum, faverent, tamen non minus esset probanda medicina quae sanaret vitiosas partis rei publicae quam quae exsecaret. Nunc vero, quom equitatus ille quem ego in clivo Capitolino te signifero ac principe conlocaram senatum deseruerit, nostri autem principes digito se caelum putent attingere si mulli barbati in piscinis sint qui ad manum accedant, alia autem neglegant, nonne tibi satis prodesse videor si perficio ut nolint obesse qui possunt? {{pn|1.8|8}}Nam Catonem nostrum non tu amas plus quam ego; sed tamen ille optimo animo utens et summa fide nocet interdum rei publicae; dicit enim tamquam in Platonis {{graeca|''πολιτείᾳ''}}, non tamquam in Romuli faece sententiam. Quid verius quam in iudicium venire qui ob rem iudicandam pecuniam acceperit? censuit hoc Cato, adsensit senatus; equites curiae bellum, non mihi; nam ego dissensi. Quid impudentius publicanis renuntiantibus? fuit tamen retinendi ordinis causa facienda iactura. Restitit et pervicit Cato. Itaque nunc consule in carcere incluso, saepe item seditione commota, aspiravit nemo eorum quorum ego concursu itemque ii consules qui post me fuerunt rem publicam defendere solebant. ‘quid ergo? istos’ inquies ‘mercede conductos habebimus?’ quid faciemus, si aliter non possumus? an libertinis atque etiam servis serviamus? sed, ut tu ais, {{graeca|''ἅλις σπουδῆς''}}. {{pn|1.9|9}}Favonius meam tribum tulit honestius quam suam, Luccei perdidit. Accusavit Nasicam inhoneste ac modeste tamen; dixit ita ut Rhodi videretur molis potius quam Moloni operam dedisse. Mihi quod defendissem leviter suscensuit. Nunc tamen petit iterum rei publicae causa. Lucceius quid agat scribam ad te cum Caesarem videro, qui aderit biduo. {{pn|1.10|10}}Quod Sicyonii te laedunt, Catoni et eius aemulatori attribuis Servilio. Quid? ea plaga nonne ad multos bonos viros pertinet? sed si ita placuit, laudemus, deinde in dissensionibus soli relinquamur? {{pn|1.11|11}}Amalthea mea te exspectat et indiget tui. Tusculanum et Pompeianum valde me delectant, nisi quod me, illum ipsum vindicem aeris alieni, aere non Corinthio sed hoc circumforaneo obruerunt. In Gallia speramus esse otium. Prognostica mea cum oratiunculis prope diem exspecta et tamen quid cogites de adventu tuo scribe ad nos. Nam mihi Pomponia nuntiari iussit te mense Quintili Romae fore. Id a tuis litteris quas ad me de censu tuo miseras discrepabat. {{pn|1.12|12}}Paetus, ut antea ad te scripsi, omnis libros quos frater suus reliquisset mihi donavit. Hoc illius munus in tua diligentia positum est. Si me amas, cura ut conserventur et ad me perferantur; hoc mihi nihil potest esse gratius. Et cum Graecos tum vero diligenter Latinos ut conserves velim. Tuum esse hoc munusculum putabo. Ad Octavium dedi litteras; cum ipso nihil eram locutus; neque enim ista tua negotia provincialia esse putabam neque te in tocullionibus habebam. Sed scripsi, ut debui, diligenter.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|II.}}}}&lt;br&gt;''Scr. ad villam m. Dec., a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|2.1|1}}Cura, amabo te, Ciceronem nostrum. Ei nos {{graeca|''θεῖοι''}} videmur. {{pn|2.2|2}}{{graeca|''Πελληναίων''}} in manibus tenebam et hercule magnum acervum Dicaearchi mihi ante pedes exstruxeram. O magnum hominem et unde multo plura didiceris quam de Procilio! {{graeca|''Κορινθίων''}} et {{graeca|''Ἀθηναίων''}} puto me Romae habere. Mihi † credes lege hec doceo † mirabilis vir est. {{graeca|''Ἡρώδης''}}, si homo esset, eum potius legeret quam unam litteram scriberet. Qui me epistula petivit, ad te, ut video, comminus accessit. Coniurasse mallem quam restitisse coniurationi, si illum mihi audiendum putassem. {{pn|2.3|3}}De lolio sanus non es; de vino laudo. Sed heus tu, ecquid vides Kalendas venire, Antonium non venire? iudices cogi? nam ita ad me mittunt, Nigidium minari in contione se iudicem qui non adfuerit compellaturum. Velim tamen si quid est de Antoni adventu quod audieris scribas ad me et, quoniam huc non venis, cenes apud nos utique pridie Kal. cave aliter facias. Cura ut valeas.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|III.}}}}&lt;br&gt;''Scr. ad villam m. Dec. a. 694 (60).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|3.1|1}}Primum, ut opinor, {{graeca|''εὐαγγέλια''}}. Valerius absolutus est Hortensio defendente. Id iudicium Auli filio condonatum putabatur; et Epicratem suspicor, ut scribis, lascivum fuisse. Etenim mihi caligae eius et fasciae cretatae non placebant. Quid sit sciemus cum veneris. {{pn|3.2|2}}Fenestrarum angustias quod reprehendis, scito te {{graeca|''Κύρου παιδείαν''}} reprehendere. Nam cum ego idem istuc dicerem, Cyrus aiebat viridariorum {{graeca|''διαφάσεις''}} latis luminibus non tam esse suavis; etenim {{graeca|''ἔστω ὄψις μὲν ἡ α, τὸ δὲ ὁρώμενον β, γ, ἀκτῖνες δὲ δ καὶ ε''}}. vides enim cetera. Nam si {{graeca|''κατ᾽ εἰδώλων ἐμπτώσεις''}} videremus, valde laborarent {{graeca|''εἴδωλα''}} in angustiis. Nunc fit lepide illa {{graeca|''ἔκχυσις''}} radiorum. Cetera si reprehenderis, non feres tacitum, nisi si quid erit eius modi quod sine sumptu corrigi possit. {{pn|3.3|3}}Venio nunc ad mensem Ianuarium et ad {{graeca|''ὑπόστασιν''}} nostram ac {{graeca|''πολιτείαν''}}, in qua {{graeca|''Σωκρατικῶς εἰς ἑκάτερον''}} sed tamen ad extremum, ut illi solebant, {{graeca|''τὴν ἀρέσκουσαν''}}. est res sane magni consili; nam aut fortiter resistendum est legi agrariae, in quo est quaedam dimicatio sed plena laudis, aut quiescendum, quod est non dissimile atque ire in Solonium aut Antium, aut etiam adiuvandum, quod a me aiunt Caesarem sic exspectare ut non dubitet. Nam fuit apud me Cornelius, hunc dico Balbum, Caesaris familiarem. Is adfirmabat illum omnibus in rebus meo et Pompei consilio usurum daturumque operam ut cum Pompeio Crassum coniungeret. {{pn|3.4|4}}Hic sunt haec, coniunctio mihi summa cum Pompeio, si placet, etiam cum Caesare, reditus in gratiam cum inimicis, pax cum multitudine, senectutis otium. Sed me {{graeca|''κατακλεὶς''}} mea illa commovet quae est in libro tertio: ‘interea cursus, quos prima a parte iuventae quosque adeo consul virtute animoque petisti, hos retine atque auge famam laudesque bonorum.’ haec mihi cum in eo libro in quo multa sunt scripta {{graeca|''ἀριστοκρατικῶς''}} Calliope ipsa praescripserit, non opinor esse dubitandum quin semper nobis videatur ‘{{graeca|''εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης''}}.’ sed haec ambulationibus Compitaliciis reservemus. Tu pridie Compitalia memento. Balineum calfieri iubebo. Et Pomponiam Terentia rogat; matrem adiungemus. {{graeca|''Θεοφράστου περὶ φιλοτιμίας''}} adfer mihi de libris Quinti fratris.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio circ. m. Aprili a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|4.1|1}}Fecisti mihi pergratum quod Serapionis librum ad me misisti; ex quo quidem ego, quod inter nos liceat dicere, millesimam partem vix intellego. Pro eo tibi praesentem pecuniam solvi imperavi, ne tu expensum muneribus ferres. At quoniam nummorum mentio facta est, amabo te, cura ut cum Titinio quoquo modo poteris transigas. Si in eo quod ostenderat non stat, mihi maxime placet ea quae male empta sunt reddi, si voluntate Pomponiae fieri poterit; si ne id quidem, nummi potius reddantur quam ullus sit scrupulus. Valde hoc velim ante quam proficiscare amanter, ut soles, diligenterque conficias. {{pn|4.2|2}}Clodius ergo, ut ais, ad Tigranem! velim † Sirpiae † condicione; sed facile patior. Accommodatius enim nobis est ad liberam legationem tempus illud, cum et Quintus noster iam, ut speramus, in otio consederit et iste sacerdos Bonae Deae cuius modi futurus sit scierimus. Interea quidem cum Musis nos delectabimus animo aequo, immo vero etiam gaudenti ac libenti, neque mihi umquam veniet in mentem Crasso invidere neque paenitere quod a me ipse non desciverim. {{pn|4.3|3}}De geographia dabo operam ut tibi satis faciam; sed nihil certi polliceor. Magnum opus est, sed tamen, ut iubes, curabo ut huius peregrinationis aliquod tibi opus exstet. {{pn|4.4|4}}Tu quicquid indagaris de re publica et maxime quos consules futuros putes facito ut sciam. Tametsi nimis sum curiosus; statui enim nihil iam de re publica cogitare. {{pn|4.5|5}}Terentiae saltum perspeximus. Quid quaeris? praeter quercum Dodonaeam nihil desideramus quo minus Epirum ipsam possidere videamur. {{pn|4.6|6}}Nos circiter Kal. aut in Formiano erimus aut in Pompeiano. Tu, si in Formiano non erimus, si nos amas, in Pompeianum venito. Id et nobis erit periucundum et tibi non sane devium. {{pn|4.7|7}}De muro imperavi Philotimo ne impediret quo minus id fieret quod tibi videretur. Tu censeo tamen adhibeas Vettium. His temporibus tam dubia vita optimi cuiusque magni aestimo unius aestatis fructum palaestrae Palatinae, sed ita tamen ut nihil minus velim quam Pomponiam et puerum versari in timore ruinae.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|V.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio m. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|5.1|1}}Cupio equidem et iam pridem cupio Alexandream reliquamque Aegyptum visere et simul ab hac hominum satietate nostri discedere et cum aliquo desiderio reverti; sed hoc tempore et his mittentibus ‘{{graeca|''αἰδέομαι Τρῶας καὶ Τρῳάδας ἑλκεσιπέπλους''}}.’ quid enim nostri optimates, si qui reliqui sunt, loquentur? an me aliquo praemio de sententia esse deductum? {{graeca|''Πουλυδάμας μοι πρῶτος ἐλεγχείην ἀναθήσει''}}, Cato ille noster qui mihi unus est pro centum milibus. Quid vero historiae de nobis ad annos DC praedicabunt? quas quidem ego multo magis vereor quam eorum hominum qui hodie vivunt rumusculos. Sed, opinor, excipiamus et exspectemus. Si enim deferetur, erit quaedam nostra potestas et tum deliberabimus. Etiam hercule est in non accipiendo non nulla gloria. Qua re si quid {{graeca|''Θεοφάνης''}} tecum forte contulerit ne omnino repudiaris. {{pn|5.2|2}}De istis rebus exspecto tuas litteras, quid Arrius narret, quo animo se destitutum ferat, et qui consules parentur, utrum, ut populi sermo, Pompeius et Crassus an, ut mihi scribitur, cum Gabinio Servius Sulpicius, et num quae novae leges et num quid novi omnino, et quoniam Nepos proficiscitur, cuinam auguratus deferatur; quo quidem uno ego ab istis capi possum. Vide levitatem meam. Sed quid ego haec quae cupio deponere et toto animo atque omni cura {{graeca|''φιλοσοφεῖν''}}? sic inquam in animo est; vellem ab initio, nunc vero, quoniam quae putavi esse praeclara expertus sum quam essent inania, cum omnibus Musis rationem habere cogito. {{pn|5.3|3}}Tu tamen de Curtio ad me rescribe certius, et nunc quis in eius locum paretur, et quid de P. Clodio fiat, et omnia, quem ad modum polliceris, {{graeca|''ἐπὶ σχολῆς''}} scribe, et quo die Roma te exiturum putes velim ad me scribas, ut certiorem te faciam quibus in locis futurus sim, epistulamque statim des de iis rebus de quibus ad te scripsi. Valde enim exspecto tuas litteras.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio m. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|6.1|1}}Quod tibi superioribus litteris promiseram, fore ut opus exstaret huius peregrinationis, nihil iam magno opere confirmo; sic enim sum complexus otium ut ab eo divelli non queam. Itaque aut libris me delecto, quorum habeo Anti festivam copiam, aut fluctus numero (nam ad lacertas captandas tempestates non sunt idoneae); a scribendo prorsus abhorret animus. Etenim {{graeca|''γεωγραφικὰ''}} quae constitueram magnum opus est. Ita valde Eratosthenes, quem mihi proposueram, a Serapione et ab Hipparcho reprehenditur. Quid censes si Tyrannio accesserit? et hercule sunt res difficiles ad explicandum et {{graeca|''ὁμοειδεῖς''}} nec tam possunt {{graeca|''ἀνθηρογραφεῖσθαι''}} quam videbantur et, quod caput est, mihi quaevis satis iusta causa cessandi est qui etiam dubitem an hic Anti considam et hoc tempus omne consumam, ubi quidem ego mallem duumvirum quam Romae fuisse. {{pn|6.2|2}}Tu vero sapientior Buthroti domum parasti. Sed, mihi crede, proxima est illi municipio haec Antiatium civitas. Esse locum tam prope Romam ubi multi sint qui Vatinium numquam viderint, ubi nemo sit praeter me qui quemquam ex viginti viris vivum et salvum velit, ubi me interpellet nemo, diligant omnes! hic, hic nimirum {{graeca|''πολιτευτέον''}}; nam istic non solum non licet sed etiam taedet. Itaque {{graeca|''ἀνέκδοτα''}} quae tibi uni legamus Theopompio genere aut etiam asperiore multo pangentur. Neque aliud iam quicquam {{graeca|''πολιτεύομαι''}} nisi odisse improbos et id ipsum nullo cum stomacho sed potius cum aliqua scribendi voluptate. Sed ut ad rem, scripsi ad quaestores urbanos de Quinti fratris negotio. Vide quid narrent, ecquae spes sit denari an cistophoro Pompeiano iaceamus. Praeterea de muro statue quid faciendum sit. Aliud quid? etiam. Quando te proficisci istinc putes fac ut sciam.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio m. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
de geographia etiam atque etiam deliberabimus. Orationes autem a me duas postulas; quarum alteram non libebat mihi scribere † qui absciram †, alteram, ne laudarem eum quem non amabam. Sed id quoque videbimus. Denique aliquid exstabit, ne tibi plane cessasse videamur. {{pn|7.2|2}}de Publio quae ad me scribis sane mihi iucunda sunt, eaque etiam velim omnibus vestigiis indagata ad me adferas cum venies, et interea scribas si quid intelleges aut suspicabere, et maxime de legatione quid sit acturus. Equidem ante quam tuas legi litteras, † in † hominem ire cupiebam, non me hercule ut differrem cum eo vadimonium (nam mira sum alacritate ad litigandum), sed videbatur mihi, si quid esset in eo populare quod plebeius factus esset, id amissurus. ‘quid enim? ad plebem transisti ut Tigranem ires salutatum? narra mihi, reges Armenii patricios resalutare non solent?’ quid quaeris? acueram me ad exagitandam hanc eius legationem. Quam si ille contemnit, et si, ut scribis, bilem id commovet et latoribus et auspicibus legis curiatae, spectaculum egregium. {{pn|7.3|3}}hercule verum ut loquamur, subcontumeliose tractatur noster Publius, primum qui, cum domi Caesaris quondam unus vir fuerit, nunc ne in viginti quidem esse potuerit; deinde alia legatio dicta erat, alia data est. Illa opima ad exigendas pecunias Druso, ut opinor, Pisaurensi an epuloni Vatinio reservatur; haec ieiuna tabellari legatio datur ei cuius tribunatus ad istorum tempora reservatur. Incende hominem, amabo te, quod potes. Una spes est salutis istorum inter istos dissensio; cuius ego quaedam initia sensi ex Curione. Iam vero Arrius consulatum sibi ereptum fremit; Megabocchus et haec sanguinaria iuventus inimicissima est. Accedat vero, accedat etiam ista rixa auguratus. Spero me praeclaras de istis rebus epistulas ad te saepe missurum. {{pn|7.4|4}}sed illud quid sit scire cupio, quod iacis obscure iam etiam ex ipsis quinque viris loqui quosdam. Quidnam id est? si est enim aliquid, plus est boni quam putaram. Atque haec sic velim existimes non me abs te {{graeca|''κατὰ τὸ πρακτικὸν''}} quaerere, quod gestiat animus aliquid agere in re publica. Iam pridem gubernare me taedebat, etiam cum licebat; nunc vero cum cogar exire de navi non abiectis sed ereptis gubernaculis, cupio istorum naufragia ex terra intueri, cupio, ut ait tuus amicus Sophocles, ‘{{graeca|''κἂν ὑπὸ στέγῃ πυκνῆς ἀκούειν ψακάδος εὑδούσῃ φρενί''}}.’ {{pn|7.5|5}}de muro quid opus sit videbis. Castricianum mendum nos corrigemus, et tamen ad me Quintus HS cci ↃↃ I ↃↃ scripserat, † non ad sororem tuam HS xxx. a.† Terentia tibi salutem dicit. Cicero tibi mandat ut Aristodemo idem de se respondeas quod de fratre suo, sororis tuae filio, respondisti. De {{graeca|''Ἀμαλθείᾳ''}} quod me admones non neglegemus. Cura ut valeas.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|VIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio m. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|8.1|1}}Epistulam cum a te avide exspectarem ad vesperum, ut soleo, ecce tibi nuntius pueros venisse Roma! voco, quaero ecquid litterarum. Negant. ‘quid ais?’ inquam ‘nihilne a Pomponio?’ perterriti voce et vultu confessi sunt se accepisse sed excidisse in via. Quid quaeris? permoleste tuli; nulla enim abs te per hos dies epistula inanis aliqua re utili et suavi venerat. Nunc si quid in ea epistula quam ante diem xvi Kal. Maias dedisti fuit historia dignum, scribe quam primum, ne ignoremus; sin nihil praeter iocationem, redde id ipsum. Et scito Curionem adulescentem venisse ad me salutatum. Valde eius sermo de Publio cum tuis litteris congruebat; ipse vero mirandum in modum ‘reges odisse superbos.’ peraeque narrabat incensam esse iuventutem neque ferre haec posse. Bene habemus nos, si in his spes est; opinor, aliud agamus. Ego me do historiae; quamquam licet me Saufeium putes esse. Nihil me est inertius. {{pn|8.2|2}}Sed cognosce itinera nostra, ut statuas ubi nos visurus sis. In Formianum volumus venire Parilibus; inde, quoniam putas praetermittendum nobis esse hoc tempore cratera illum delicatum, Kal. Maiis de Formiano proficiscemur, ut Anti simus a. d. v Nonas Maias. Ludi enim Anti futuri sunt a iiii ad pr. Nonas Maias. Eos Tullia spectare vult. Inde cogito in Tusculanum, deinde Arpinum, Romam ad Kal. Iunias. Te aut in Formiano aut Anti aut in Tusculano cura ut videamus. Epistulam superiorem restitue nobis et appinge aliquid novi.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|IX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Anti medio m. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|9.1|1}}Subito cum mihi dixisset Caecilius quaestor puerum se Romam mittere, haec scripsi raptim, ut tuos elicerem mirificos cum Publio dialogos, cum eos de quibus scribis, tum illum quem abdis et ais longum esse quae ad ea responderis perscribere; illum vero qui nondum habitus est, quem illa {{graeca|''βοῶπις''}}, cum e Solonio redierit, ad te est relatura, sic velim putes, nihil hoc posse mihi esse iucundius. Si vero quae de me pacta sunt ea non servantur, in caelo sum, ut sciat hic noster Hierosolymarius traductor ad plebem quam bonam meis putissimis orationibus gratiam rettulerit. Quarum exspecta divinam {{graeca|''παλινῳδίαν''}}. etenim quantum coniectura auguramur, si erit nebulo iste cum his dynastis in gratia, non modo de cynico consulari sed ne de istis quidem piscinarum Tritonibus poterit se iactare. Non enim poterimus ulla esse invidia spoliati opibus et illa senatoria potentia. Sin autem ab iis dissentiet, erit absurdum in nos invehi. Verum tamen invehatur. Festive, mihi crede, et minore sonitu quam putaram, orbis hic in re publica est conversus citius omnino quam potuit; † id culpa Catonis, sed rursus improbitate istorum qui auspicia, qui Aeliam legem, qui Iuniam et Liciniam, qui Caeciliam et Didiam neglexerunt, qui omnia remedia rei publicae effuderunt, qui regna qui praedia tetrarchis, qui immanis pecunias paucis dederunt. {{pn|9.2|2}}Video iam quo invidia transeat et ubi sit habitatura. Nihil me existimaris neque usu neque a Theophrasto didicisse, nisi brevi tempore desiderari nostra illa tempora videris. Etenim si fuit invidiosa senatus potentia, cum ea non ad populum sed ad tris homines immoderatos redacta sit, quid iam censes fore? proinde isti licet faciant quos volent consules, tribunos pl., denique etiam Vatini strumam sacerdoti {{graeca|''διβάφῳ''}} vestiant, videbis brevi tempore magnos non modo eos qui nihil titubarunt sed etiam illum ipsum qui peccavit Catonem. {{pn|9.3|3}}Nam nos quidem, si per istum tuum a sodalem Publium licebit, {{graeca|''σοφιστεύειν''}} cogitamus, si ille † cogitat tantum †, dumtaxat nos defendere, et, quod est proprium artis huius, {{graeca|''ἐπαγγέλλομαι''}} ‘{{graeca|''ἄνδρ᾽ ἀπαμύνεσθαι ὅτε τις πρότερος χαλεπήνῃ''}}’ patria propitia sit. Habet a nobis, etiam si non plus quam debitum est, plus certe quam postulatum est. Male vehi malo alio gubernante quam tam ingratis vectoribus bene gubernare. Sed haec coram commodius. {{pn|9.4|4}}Nunc audi quod quaeris. Antium me ex Formiano recipere cogito a. d. v Nonas Maias; Antio volo Nonis Maiis proficisci in Tusculanum. Sed cum e Formiano rediero (ibi esse usque ad pr. K. Maias volo), faciam statim te certiorem. Terentia tibi salutem, {{graeca|''καὶ Κικέρων ὁ μικρὸς ἀσπάζεται Τίτον τὸν Ἀθηναῖον''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|X.}}}}&lt;br&gt;''Scr. ab Appi Foro xii K. Apr. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|10.1|1}}Volo ames meam constantiam. Ludos Anti spectare non placet; est enim {{graeca|''ὑποσόλοικον''}}, quom velim vitare omnium deliciarum suspicionem, repente {{graeca|''ἀναφαίνεσθαι''}} non solum delicate sed etiam inepte peregrinantem. Qua re usque ad Nonas Maias te in Formiano exspectabo. Nunc fac ut sciam quo die te visuri simus. Ab Appi Foro hora quarta. Dederam aliam paulo ante a Tribus Tabernis.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano circ. Vi K. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|11.1|1}}Narro tibi, plane relegatus mihi videor postea quam in Formiano sum. Dies enim nullus erat, Anti cum essem, quo die non melius scirem Romae quid ageretur quam ii qui erant Romae. Etenim litterae tuae non solum quid Romae sed etiam quid in re publica, neque solum quid fieret verum etiam quid futurum esset indicabant. Nunc nisi si quid ex praetereunte viatore exceptum est, scire nihil possumus. Qua re quamquam iam te ipsum exspecto, tamen isti puero quem ad me statim iussi recurrere da ponderosam aliquam epistulam plenam omnium non modo actorum sed etiam opinionum tuarum, ac diem quo Roma sis exiturus cura ut sciam. Nos in Formiano esse volumus usque ad prid. Nonas Maias. Eo si ante eam diem non veneris, Romae te fortasse videbo; nam Arpinum quid ego te invitem? ‘{{graeca|''τρηχεῖ᾽, ἀλλ᾽ ἀγαθὴ κουροτρόφος, οὔτ᾽ ἄρ᾽ ἔγωγε ἧς γαίης δύναμαι γλυκερώτερον ἄλλο ἰδέσθαι''}}.’ haec igitur. Cura ut valeas.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. a Tribus Tabernis xiii K. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|12.1|1}}Negent illi Publium plebeium factum esse? hoc vero regnum est et ferri nullo pacto potest. Emittat ad me Publius qui obsignent; iurabo Gnaeum nostrum, conlegam Balbi, Anti mihi narrasse se in auspicio fuisse. O suavis epistulas tuas uno tempore mihi datas duas! quibus {{graeca|''εὐαγγέλια''}} quae reddam nescio; deberi quidem plane fateor. Sed vide {{graeca|''συγκύρημα''}}. {{pn|12.2|2}}Emerseram commodum ex Antiati in Appiam ad Tris Tabernas ipsis Cerialibus, cum in me incurrit Roma veniens Curio meus. Ibidem ilico puer abs te cum epistulis. Ille ex me, nihilne audissem novi. Ego negare. ‘Publius’ inquit ‘tribunatum pl. petit.’ ‘quid ais?’ ‘et inimicissimus quidem Caesaris, et ut omnia’ inquit ‘ista rescindat.’ ‘quid Caesar?’ inquam ‘negat se quicquam de illius adoptione tulisse.’ deinde suum, Memmi, Metelli Nepotis exprompsit odium. Complexus iuvenem dimisi properans ad epistulas. Ubi sunt qui aiunt {{graeca|''ζώσης φωνῆς''}}? quanto magis vidi ex tuis litteris quam ex illius sermone quid ageretur, de ruminatione cotidiana, de cogitatione Publi, de lituis {{graeca|''βοώπιδος''}}, de signifero Athenione, de litteris missis ad Gnaeum, de Theophanis Memmique sermone; quantam porro mihi exspectationem dedisti convivi istius {{graeca|''ἀσελγοῦς''}}! sum in curiositate {{graeca|''ὀξύπεινος''}}, sed tamen facile patior te id ad me {{graeca|''συμπόσιον''}} non scribere; praesentem audire malo. {{pn|12.3|3}}Quod me ut scribam aliquid hortaris, crescit mihi quidem materies, ut dicis, sed tota res etiam nunc fluctuat, {{graeca|''κατ᾽ ὀπώρην τρύξ''}}. quae si desederit, magis erunt liquata quae scribam. Quae si statim a me ferre non potueris, primus habebis tamen et aliquamdiu solus. {{pn|12.4|4}}Dicaearchum recte amas; luculentus homo est et civis haud paulo melior quam isti nostri {{graeca|''ἀδικαίαρχοι''}}. litteras scripsi hora decima Cerialibus statim ut tuas legeram, sed eas eram daturus, ut putaram, postridie ei qui mihi primus obviam venisset. Terentia delectata est tuis litteris; impertit tibi multam salutem, {{graeca|''καὶ Κικέρων ὁ φιλόσοφος τὸν πολιτικὸν Τίτον ἀσπάζεται''}}.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano m. Apr. circ. V K. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|13.1|1}}Facinus indignum! epistulam {{graeca|''αὐθωρεὶ''}} tibi a Tribus Tabernis rescriptam ad tuas suavissimas epistulas neminem reddidisse! at scito eum fasciculum, quo illam conieceram, domum eo ipso die latum esse quo ego dederam et ad me in Formianum relatum esse. Itaque tibi tuam epistulam iussi referri, ex qua intellegeres quam mihi tum illae gratae fuissent. {{pn|13.2|2}}Romae quod scribis sileri, ita putabam; at hercule in agris non siletur, nec iam ipsi agri regnum vestrum ferre possunt. Si vero in hanc {{graeca|''Τηλέπυλον''}} veneris {{graeca|''Λαιστρυγονίην''}}, Formias dico, qui fremitus hominum! quam irati animi! quanto in odio noster amicus Magnus! cuius cognomen una cum Crassi Divitis cognomine consenescit. Credas mihi velim, neminem adhuc offendi qui haec tam lente quam ego fero ferret. Qua re, mihi crede, {{graeca|''φιλοσοφῶμεν''}}. iuratus tibi possum dicere nihil esse tanti. Tu si litteras ad Sicyonios habes, advola in Formianum, unde nos pridie Nonas Maias cogitamus.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano circ. Iv K. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|14.1|1}}Quantam tu mihi moves exspectationem de sermone Bibuli, quantam de colloquio {{graeca|''βοώπιδος''}}, quantam etiam de illo delicato convivio! proinde ita fac venias ut ad sitientis auris. Quamquam nihil est iam quod magis timendum nobis putem quam ne ille noster Sampsiceramus, quom se omnium sermonibus sentiet vapulare et quom has actiones {{graeca|''εὐανατρέπτους''}} videbit, ruere incipiat. Ego autem usque eo sum enervatus ut hoc otio quo nunc tabescimus malim {{graeca|''ἐντυραννεῖσθαι''}} quam cum optima spe dimicare. {{pn|14.2|2}}De pangendo quod me crebro adhortaris, fieri nihil potest. Basilicam habeo non villam frequentia Formianorum † ad quam partem basilicae tribum Aemiliam †. Sed omitto vulgus; post horam quartam molesti ceteri non sunt. C. Arrius proximus est vicinus, immo ille quidem iam contubernalis, qui etiam se idcirco Romam ire negat ut hic mecum totos dies philosophetur. Ecce ex altera parte Sebosus, ille Catuli familiaris. Quo me vertam? statim me hercule Arpinum irem, ni te in Formiano commodissime exspectari viderem dumtaxat ad pr. Nonas Maias; vides enim quibus hominibus aures sint deditae meae. O occasionem mirificam, si qui nunc dum hi apud me sunt emere de me fundum Formianum velit! et tamen illud probem: ‘magnum quid adgrediamur et multae cogitationis atque oti’? sed tamen satis fiet a nobis neque parcetur labori.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano circ. Iii K. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|15.1|1}}Ut scribis ita video non minus incerta in re publica quam in epistula tua, sed tamen ista ipsa me varietas sermonum opinionumque delectat. Romae enim videor esse cum tuas litteras lego et, ut fit in tantis rebus, modo hoc modo illud audire. Illud tamen explicare non possum quidnam inveniri possit nullo recusante ad facultatem agrariam. {{pn|15.2|2}}Bibuli autem ista magnitudo animi in comitiorum dilatione quid habet nisi ipsius iudicium sine ulla correctione rei publicae? nimirum in Publio spes est. Fiat, fiat tribunus pl., si nihil aliud ut eo citius tu ex Epiro revertare; nam ut illo tu careas non video posse fieri, praesertim si mecum aliquid volet disputare. Sed id quidem non dubium est quin si quid erit eius modi sis advolaturus. Verum ut hoc non sit, tamen, sive ruet sive geret rem publicam, praeclarum spectaculum mihi propono, modo te consessore spectare liceat. {{pn|15.3|3}}Cum haec maxime scriberem, ecce tibi Sebosus! nondum plane ingemueram, ‘salve’ inquit Arrius. Hoc est Roma decedere! quos ego homines effugi cum in hos incidi! ego vero ‘in montis patrios et ad incunabula nostra’ pergam. Denique si solus non potuero, cum rusticis potius quam cum his perurbanis, ita tamen ut, quoniam tu certi nihil scribis, in Formiano tibi praestoler usque ad iii Nonas Maias. {{pn|15.4|4}}Terentiae pergrata est adsiduitas tua et diligentia in controversia Mulviana. Nescit omnino te communem causam defendere eorum qui agros publicos possideant; sed tamen tu aliquid publicanis pendis, haec etiam id recusat. Ea tibi igitur et {{graeca|''Κικέρων, ἀριστοκρατικώτατος παῖς''}}, salutem dicunt.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano in m. Maio a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|16.1|1}}Cenato mihi et iam dormitanti pridie K. Maias epistula est illa reddita in qua de agro Campano scribis. Quid quaeris? primo ita me pupugit ut somnum mihi ademerit, sed id cogitatione magis quam molestia; cogitanti autem haec fere succurrebant. Primum ex eo quod superioribus litteris scripseras, ex familiari te illius audisse prolatum iri aliquid quod nemo improbaret, maius aliquid timueram. Hoc mihi eius modi non videbatur. Deinde ut me egomet consoler, omnis exspectatio largitionis agrariae in agrum Campanum videtur esse derivata, qui ager; ut dena iugera sint, non amplius homines quinque milia potest sustinere; reliqua omnis multitudo ab illis abalienetur necesse est. Praeterea si ulla res est quae bonorum animos quos iam video esse commotos vehementius possit incendere, haec certe est et eo magis quod portoriis Italiae sublatis, agro Campano diviso, quod vectigal superest domesticum praeter vicensimam? quae mihi videtur una contiuncula clamore pedisequorum nostrorum esse peritura. {{pn|16.2|2}}Gnaeus quidem noster iam plane quid cogitet nescio. ‘{{graeca|''φυσᾷ γὰρ οὐ σμικροῖσιν αὐλίσκοις ἔτι, ἀλλ᾽ ἀγρίαις φύσαισι φορβειᾶς ἄτερ''}}’ qui quidem etiam istuc adduci potuerit. Nam adhuc haec {{graeca|''ἐσοφίζετο''}}, se leges Caesaris probare, actiones ipsum praestare debere; agrariam legem sibi placuisse, potuerit intercedi necne nihil ad se pertinere; de rege Alexandrino placuisse sibi aliquando confici; Bibulus de caelo tum servasset necne sibi quaerendum non fuisse; de publicanis voluisse illi ordini commodare; quid futurum fuerit si Bibulus tum in forum descendisset se divinare non potuisse. Nunc vero, Sampsicerame, quid dices? vectigal te nobis in monte Antilibano constituisse, agri Campani abstulisse? quid? hoc quem ad modum obtinebis? ‘oppressos vos’ inquit ‘tenebo exercitu Caesaris.’ non me hercule me tu quidem tam isto exercitu quam ingratis animis eorum hominum qui appellantur boni, qui mihi non modo praemiorum sed ne sermonum quidem umquam fructum ullum aut gratiam rettulerunt. {{pn|16.3|3}}Quod si in eam me partem incitarem, profecto iam aliquam reperirem resistendi viam. Nunc prorsus hoc statui, ut, quoniam tanta controversia est Dicaearcho familiari tuo cum Theophrasto amico meo ut ille tuus {{graeca|''τὸν πρακτικὸν βίον''}} longe omnibus anteponat, hic autem {{graeca|''τὸν θεωρητικόν''}} utrique a me mos gestus esse videatur. Puto enim me Dicaearcho adfatim satis fecisse; respicio nunc ad hanc familiam quae mihi non modo ut requiescam permittit, sed reprehendit quia non semper quierim. Qua re incumbamus, o noster Tite, ad illa praeclara studia et eo unde discedere non oportuit aliquando revertamur. {{pn|16.4|4}}Quod de Quinti fratris epistula scribis, ad me quoque fuit {{graeca|''πρόσθε λέων, ὄπιθεν δὲ''}} —. quid dicam nescio; nam ita deplorat primis versibus mansionem suam ut quemvis movere possit, ita rursus remittit ut me roget ut annalis suos emendem et edam. Illud tamen quod scribis animadvertas velim de portorio circumvectionis; ait se de consili sententia rem ad senatum reiecisse. Nondum videlicet meas litteras legerat quibus ad eum re consulta et explorata perscripseram non deberi. Velim si qui Graeci iam Romam ex Asia de ea causa venerunt videas et, si tibi videbitur, iis demonstres quid ego de ea re sentiam. Si possum discedere, ne causa optima in senatu pereat, ego satis faciam publicanis; {{graeca|''εἰ δὲ μὴ''}} (vere tecum loquar), in hac re malo universae Asiae et negotiatoribus; nam eorum quoque vehementer interest. Hoc ego sentio valde nobis opus esse. Sed tu id videbis. Quaestores autem, quaeso, num etiam de cistophoro dubitant? nam si aliud nihil erit, cum erimus omnia experti, ego ne illud quidem contemnam quod extremum est; te in Arpinati videbimus et hospitio agresti accipiemus, quoniam maritimum hoc contempsisti.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. in Formiano in m. Mai. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|17.1|1}}Prorsus ut scribis ita sentio, turbatur Sampsiceramus. Nihil est quod non timendum sit; {{graeca|''ὁμολογουμένως τυραννίδα συσκευάζεται''}}. quid enim ista repentina adfinitatis coniunctio, quid ager Campanus, quid effusio pecuniae significant? quae si essent extrema tamen esset nimium mali, sed ea natura rei est ut haec extrema esse non possint. Quid enim? eos haec ipsa per se delectare possunt? numquam huc venissent nisi ad alias res pestiferas aditus sibi compararent. Verum, ut scribis, haec in Arpinati a. d. vi circiter Idus Maias non deflebimus, ne et opera et oleum philologiae nostrae perierit; sed conferemus tranquillo animo. {{pn|17.2|2}}Di immortales neque tam me {{graeca|''εὐελπιστία''}} consolatur ut antea quam {{graeca|''ἀδιαφορία''}}, qua nulla in re tam utor quam in hac civili et publica. Quin etiam quod est subinane in nobis et non {{graeca|''ἀφιλόδοξον''}} (bellum est enim sua vitia nosse), id adficitur quadam delectatione. Solebat enim me pungere ne Sampsicerami merita in patriam ad annos sescentos maiora viderentur quam nostra. Hac quidem cura certe iam vacuus sum; iacet enim ille sic ut † phocis † Curiana stare videatur. Sed haec coram. {{pn|17.3|3}}Tu tamen videris mihi Romae fore ad nostrum adventum, quod sane facile patiar si tuo commodo fieri possit; sin ut scribis ita venies, velim ex Theophane expiscere quonam in me animo sit Arabarches. Quaeres scilicet {{graeca|''κατὰ τὸ κηδεμονικὸν''}} et ad me ab eo quasi {{graeca|''ὑποθήκας''}} adferes quem ad modum me geram. Aliquid ex eius sermone poterimus {{graeca|''περὶ τῶν ὅλων''}} suspicari.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XVIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae m. Iun. aut in Quint. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|18.1|1}}Accepi aliquot epistulas tuas, ex quibus intellexi quam suspenso animo et sollicito scire averes quid esset novi. Tenemur undique neque iam quo minus serviamus recusamus, sed mortem et eiectionem quasi maiora timemus, quae multo sunt minora. Atque hic status qui nunc est una voce omnium gemitur neque verbo cuiusquam sublevatur. {{graeca|''σκοπὸς''}} est, ut suspicor, illis qui tenent, nullam cuiquam largitionem relinquere. Unus loquitur et palam adversatur adulescens Curio. Huic plausus maximi, consalutatio forensis perhonorifica, signa praeterea benevolentiae permulta a bonis impertiuntur. Fufium clamoribus et conviciis et sibilis consectantur. His ex rebus non spes, sed dolor est maior cum videas civitatis voluntatem solutam, virtutem adligatam. {{pn|18.2|2}}Ac ne forte quaeras {{graeca|''κατὰ λεπτὸν''}} de singulis rebus, universa res eo est deducta spes ut nulla sit aliquando non modo privatos verum etiam magistratus liberos fore. Hac tamen in oppressione sermo in circulis dumtaxat et in conviviis est liberior quam fuit. Vincere incipit timorem dolor, sed ita ut omnia sint plenissima desperationis. Habet etiam Campana lex exsecrationem in contione candidatorum, si mentionem fecerint quo aliter ager possideatur atque ut ex legibus Iuliis. Non dubitant iurare ceteri; Laterensis existimatur laute fecisse quod tribunatum pl. petere destitit ne iuraret. {{pn|18.3|3}}Sed de re publica non libet plura scribere. Displiceo mihi nec sine summo scribo dolore. Me tueor ut oppressis omnibus non demisse, ut tantis rebus gestis parum fortiter. A Caesare valde liberaliter invitor in legationem illam, sibi ut sim legatus, atque etiam libera legatio voti causa datur. Sed haec et praesidi apud pudorem Pulchelli non habet satis et a fratris adventu me ablegat, illa et munitior est et non impedit quo minus adsim quom velim. Hanc ego teneo sed usurum me non puto, neque tamen scit quisquam. Non lubet fugere, aveo pugnare. Magna sunt hominum studia. Sed nihil adfirmo; tu hoc silebis. {{pn|18.4|4}}De Statio manu misso et non nullis aliis rebus angor equidem, sed iam prorsus occallui. Tu vellem ego vel cuperem adesses; nec mihi consilium nec consolatio deesset. Sed ita te para ut, si inclamaro, advoles.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XIX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae medio m. Quint. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|19.1|1}}Multa me sollicitant et ex rei publicae tanto motu et ex iis periculis quae mihi ipsi intenduntur et sescenta sunt; sed mihi nihil est molestius quam Statium manu missum; ‘nec meum imperium, ac mátto imperium, nón simultatém meam reverteri saltem!’ nec quid faciam scio neque tantum est in re quantus est sermo. Ego autem ne irasci possum quidem iis quos valde amo; tantum doleo ac mirifice quidem. † cetera in magnis rebus †. Minae Clodi contentionesque quae mihi proponuntur modice me tangunt; etenim vel subire eas videor mihi summa cum dignitate vel declinare nulla cum molestia posse. Dices fortasse: ‘dignitatis {{graeca|''ἅλις''}} tamquam {{graeca|''δρυός''}}, saluti, si me amas, consule.’ me miserum! cur non ades? nihil profecto te praeteriret. Ego fortasse {{graeca|''τυφλώττω''}} et nimium {{graeca|''τῷ καλῷ προσπέπονθα''}}. {{pn|19.2|2}}Scito nihil umquam fuisse tam infame, tam turpe, tam peraeque omnibus generibus, ordinibus, aetatibus offensum quam hunc statum qui nunc est, magis me hercule quam vellem non modo quam putarem. Populares isti iam etiam modestos homines sibilare docuerunt. Bibulus in caelo est nec qua re scio, sed ita laudatur quasi ‘unus homo nobis cunctando restituit rem.’ Pompeius, nostri amores, quod mihi summo dolori est, ipse se adflixit. Neminem tenent voluntate; ne metu necesse sit iis uti vereor. Ego autem neque pugno cum illa causa propter illam amicitiam neque approbo, ne omnia improbem quae antea gessi; utor via. {{pn|19.3|3}}Populi sensus maxime theatro et spectaculis perspectus est; nam gladiatoribus qua dominus qua advocati sibilis conscissi; ludis Apollinaribus Diphilus tragoedus in nostrum Pompeium petulanter invectus est; ‘nóstra miseriá tu es magnus —’ miliens coactus est dicere; ‘Éandem virtutem ístam veniet témpus cum gravitér gemes’ totius theatri clamore dixit itemque cetera. Nam et eius modi sunt ii versus uti in tempus ab inimico Pompei scripti esse videantur: ‘si neque leges neque mores cogunt —,’ et cetera magno cum fremitu et clamore sunt dicta. Caesar cum venisset mortuo plausu, Curio filius est insecutus. Huic ita plausum est ut salva re publica Pompeio plaudi solebat. Tulit Caesar graviter. Litterae Capuam ad Pompeium volare dicebantur. Inimici erant equitibus qui Curioni stantes plauserant, hostes omnibus; Rosciae legi, etiam frumentariae minitabantur. Sane res erat perturbata. Equidem malueram quod erat susceptum ab illis silentio transiri, sed vereor ne non liceat. Non ferunt homines quod videtur esse tamen ferendum; sed est iam una vox omnium magis odio firmata quam praesidio. {{pn|19.4|4}}Noster autem Publius mihi minitatur, inimicus est. Impendet negotium, ad quod tu scilicet advolabis. Videor mihi nostrum illum consularem exercitum bonorum omnium, etiam sat bonorum habere firmissimum. Pompeius significat studium erga me non mediocre; idem adfirmat verbum de me illum non esse facturum; in quo non me ille fallit sed ipse fallitur. Cosconio mortuo sum in eius locum invitatus. Id erat vocari in locum mortui. Nihil me turpius apud homines fuisset neque vero ad istam ipsam {{graeca|''ἀσφάλειαν''}} quicquam alienius. Sunt enim illi apud bonos invidiosi, ego apud improbos meam retinuissem invidiam, alienam adsumpsissem. Caesar me sibi vult esse legatum. {{pn|19.5|5}}Honestior declinatio haec periculi; sed ego hoc non repudio. Quid ergo est? pugnare malo. Nihil tamen certi. Iterum dico ‘utinam adesses!’ sed tamen si erit necesse, arcessemus. Quid aliud? quid? hoc opinor. Certi sumus perisse omnia; quid enim {{graeca|''ἀκκιζόμεθα''}} tam diu? sed haec scripsi properans et me hercule timide. Posthac ad te aut, si perfidelem habebo cui dem, scribam plane omnia aut, si obscure scribam, tu tamen intelleges. In iis epistulis me Laelium, te Furium faciam; cetera erunt {{graeca|''ἐν αἰνιγμοῖς''}}. hic Caecilium colimus et observamus diligenter. Edicta Bibuli audio ad te missa. Iis ardet dolore et ira noster Pompeius.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XX.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae in Quint. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|20.1|1}}Anicato, ut te velle intellexeram, nullo loco defui. Numestium ex litteris tuis studiose scriptis libenter in amicitiam recepi. Caecilium quibus rebus possum tueor diligenter. Varro satis facit nobis. Pompeius amat nos carosque habet. ‘credis?’ inquies. Credo; prorsus mihi persuadet; sed quia volgo pragmatici homines omnibus historiis, praeceptis, versibus denique cavere iubent et vetant credere, alterum facio ut caveam, alterum ut non credam facere non possum. {{pn|20.2|2}}Clodius adhuc mihi denuntiat periculum. Pompeius adfirmat non esse periculum, adiurat; addit etiam se prius occisum iri ab eo quam me violatum iri. Tractatur res. Simul et quid erit certi, scribam ad te. si erit pugnandum, arcessam ad societatem laboris; si quies dabitur, ab Amalthea te non commovebo. {{pn|20.3|3}}De re publica breviter ad te scribam; iam enim charta ipsa ne nos prodat pertimesco. Itaque posthac, si erunt mihi plura ad te scribenda, {{graeca|''ἀλληγορίαις''}} obscurabo. Nunc quidem novo quodam morbo civitas moritur, ut, cum omnes ea quae sunt acta improbent, querantur, doleant, varietas nulla in re sit, aperteque loquantur et iam, clare gemant, tamen medicina nulla adferatur. Neque enim resisti sine internecione posse arbitramur nec videmus qui finis cedendi praeter exitium futurus sit. {{pn|20.4|4}}Bibulus hominum admiratione et benevolentia in caelo est; edicta eius et contiones describunt et legunt. Novo quodam genere in summam gloriam venit. Populare nunc nihil tam est quam odium popularium. {{pn|20.5|5}}Haec quo sint eruptura timeo; sed si dispicere quid coepero scribam ad te apertius. Tu si me amas tantum quantum profecto amas, expeditus facito ut sis si inclamaro ut accurras; sed do operam et dabo ne sit necesse. Quod scripseram † et † Furio scripturum, nihil necesse est tuum nomen mutare; me faciam Laelium et te Atticum neque utar meo chirographo neque signo, si modo erunt eius modi litterae quas in alienum incidere nolim. {{pn|20.6|6}}Diodotus mortuus est; reliquit nobis HS fortasse † centiens †. Comitia Bibulus cum Archilochio edicto in ante diem xv Kal. Novembr. Distulit. A Vibio libros accepi. Poeta ineptus et tamen scit nihil, sed est non inutilis. Describo et remitto.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XXI.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post viii K. Sext., ante xv K. Nov. a. 695 (59).''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|21.1|1}}De re publica quid ego tibi subtiliter? tota periit atque hoc est miserior quam reliquisti, quod tum videbatur eius modi dominatio civitatem oppressisse quae iucunda esset multitudini, bonis autem ita molesta ut tamen sine pernicie, nunc repente tanto in odio est omnibus ut quorsus eruptura sit horreamus. Nam iracundiam atque intemperantiam illorum sumus experti qui Catoni irati omnia perdiderunt, sed ita lenibus uti videbantur venenis ut posse videremur sine dolore interire; nunc vero sibilis vulgi, sermonibus honestorum, fremitu Italiae vereor ne exarserint. {{pn|21.2|2}}Equidem sperabam, ut saepe etiam loqui tecum solebam, sic orbem rei publicae esse conversum ut vix sonitum audire, vix impressam orbitam videre possemus; et fuisset ita, si homines transitum tempestatis exspectare potuissent. Sed cum diu occulte suspirassent, postea iam gemere, ad extremum vero loqui omnes et clamare coeperunt. {{pn|21.3|3}}Itaque ille noster amicus insolens infamiae, semper in laude versatus, circumfluens gloria, deformatus corpore, fractus animo, quo se conferat nescit; progressum praecipitem, inconstantem reditum videt; bonos inimicos habet, improbos ipsos non amicos. Ac vide mollitiem animi. Non tenui lacrimas cum illum a. d. viii Kal. Sextilis vidi de edictis Bibuli contionantem. Qui antea solitus esset iactare se magnificentissime illo in loco summo cum amore populi, cunctis faventibus, ut ille tum humilis, ut demissus erat, ut ipse etiam sibi, non iis solum qui aderant, displicebat! {{pn|21.4|4}}O spectaculum uni Crasso iucundum, ceteris non item! nam quia deciderat ex astris, lapsus potius quam progressus videbatur, et, ut Apelles si Venerem, aut Protogenes si Ialysum illum suum caeno oblitum videret, magnum, credo, acciperet dolorem, sic ego hunc omnibus a me pictum et politum artis coloribus subito deformatum non sine magno dolore vidi. Quamquam nemo putabat propter Clodianum negotium me illi amicum esse debere, tamen tantus fuit amor ut exhauriri nulla posset iniuria. Itaque Archilochia in illum edicta Bibuli populo ita sunt iucunda ut eum locum ubi proponuntur prae multitudine eorum qui legunt transire nequeamus, ipsi ita acerba ut tabescat dolore, mihi me hercule molesta, quod et eum quem semper dilexi nimis excruciant et timeo tam vehemens vir tamque acer in ferro et tam insuetus contumeliae ne omni animi impetu dolori et iracundiae pareat. {{pn|21.5|5}}Bibuli qui sit exitus futurus nescio. Ut nunc res se habet, admirabili gloria est. Qui cum comitia in mensem Octobrem distulisset, quod solet ea res populi voluntatem offendere, putarat Caesar oratione sua posse impelli contionem ut iret ad Bibulum; multa cum seditiosissime diceret, vocem exprimere non potuit. Quid quaeris? sentiunt se nullam ullius partis voluntatem tenere. Eo magis vis nobis est timenda. {{pn|21.6|6}}Clodius inimicus est nobis. Pompeius confirmat eum nihil esse facturum contra me. mihi periculosum est credere, ad resistendum me paro. Studia spero me summa habiturum omnium ordinum. Te cum ego desidero, tum vero res ad tempus illud vocat. Plurimum consili, animi, praesidi denique mihi, si te ad tempus videro, accesserit. Varro mihi satis facit. Pompeius loquitur divinitus. Spero nos aut cum summa gloria aut certe sine molestia discessuros. Tu quid agas, quem ad modum te oblectes, quid cum Sicyoniis egeris ut sciam cura.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XXII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae post viil K. Sext., ante xv K. Nov. a. 69; (59): fort. m. Sext.''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|22.1|1}}Quam vellem Romae mansisses! mansisses profecto si haec fore putassemus. Nam Pulchellum nostrum facillime teneremus aut certe quid esset facturus scire possemus. Nunc se res sic habet. Volitat, furit; nihil habet certi, multis denuntiat; quod fors obtulerit id acturus videtur; cum videt quo sit in odio status hic rerum, in eos qui haec egerunt impetum facturus videtur; cum autem rursus opes eorum et exercitus recordatur, convertit se in bonos, nobis autem ipsis tum vim tum iudicium minatur. {{pn|22.2|2}}Cum hoc Pompeius egit et, ut ad me ipse referebat (alium enim habeo neminem testem), vehementer egit, cum diceret in summa se perfidiae et sceleris infamia fore, si mihi periculum crearetur ab eo quem ipse armasset cum plebeium fieri passus esset; fidem recepisse sibi et ipsum et Appium de me; hanc si ille non servaret, ita laturum ut omnes intellegerent nihil sibi antiquius amicitia nostra fuisse. Haec et in eam sententiam cum multa dixisset, aiebat illum primo sane diu multa contra, ad extremum autem manus dedisse et adfirmasse nihil se contra eius voluntatem esse facturum. Sed postea tamen ille non destitit de nobis asperrime loqui. Quod si non faceret tamen ei nihil crederemus atque omnia, sicut facimus, pararemus. {{pn|22.3|3}}Nunc ita nos gerimus ut in dies singulos et studia in nos hominum et opes nostrae augeantur; rem publicam nulla ex parte attingimus, in causis atque in illa opera nostra forensi summa industria versamur; quod egregie non modo iis qui utuntur opera, sed etiam in vulgus gratum esse sentimus. Domus celebratur, occurritur, renovatur memoria consulatus, studia significantur; in eam spem adducimur ut nobis ea contentio quae impendet interdum non fugienda videatur. {{pn|22.4|4}}Nunc mihi et consiliis opus est tuis et amore et fide. Qua re advola. Expedita mihi erunt omnia si te habebo. Multa per Varronem nostrum agi possunt quae te urgente erunt firmiora, multa ab ipso Publio elici, multa cognosci quae tibi occulta esse non poterunt, multa etiam — sed absurdum est singula explicare cum ego requiram te ad omnia. {{pn|22.5|5}}Unum illud tibi persuadeas velim, omnia mihi fore explicata si te videro; sed totum est in eo si ante quam ille ineat magistratum. Puto Pompeium Crasso urgente, si tu aderis qui per {{graeca|''βοῶπιν''}} ex ipso intellegere possis qua fide ab illis agatur, nos aut sine molestia aut certe sine errore futuros. Precibus nostris et cohortatione non indiges; quid mea voluntas, quid tempus, quid rei magnitudo postulet intellegis. {{pn|22.6|6}}De re publica nihil habeo ad te scribere nisi summum odium omnium hominum in eos qui tenent omnia. Mutationis tamen spes nulla. Sed, quod facile sentias, taedet ipsum Pompeium vehementerque paenitet. Non provideo satis quem exitum futurum putem; sed certe videntur haec aliquo eruptura. {{pn|22.7|7}}Libros Alexandri, neglegentis hominis et non boni poetae sed tamen non inutilis, tibi remisi. Numerium Numestium libenter accepi in amicitiam et hominem gravem et prudentem et dignum tua commendatione cognovi.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XXIII.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante xv K. Nov. a. 695 (59): fort. Medio m. Sext.''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|23.1|1}}Numquam ante arbitror te epistulam meam legisse nisi mea manu scriptam. Ex eo colligere poteris quanta occupatione distinear. Nam cum vacui temporis nihil haberem, et cum recreandae voculae causa necesse esset mihi ambulare, haec dictavi ambulans. {{pn|23.2|2}}Primum igitur illud te scire volo, Sampsiceramum nostrum amicum vehementer sui status paenitere restituique in eum locum cupere ex quo decidit, doloremque suum impertire nobis et medicinam interdum aperte quaerere, quam ego possum invenire nullam; deinde omnis illius partis auctores ac socios nullo adversario consenescere, consensionem universorum nec voluntatis nec sermonis maiorem umquam fuisse. {{pn|23.3|3}}Nos autem (nam id te scire cupere certo scio) publicis consiliis nullis intersumus totosque nos ad forensem operam laboremque contulimus. Ex quo, quod facile intellegi possit, in multa commemoratione earum rerum quas gessimus desiderioque versamur. Sed {{graeca|''βοῶπιδος''}} nostrae consanguineus non mediocris terrores iacit atque denuntiat et Sampsiceramo negat, ceteris prae se fert et ostentat. Quam ob rem si me amas tantum quantum profecto amas, si dormis expergiscere, si stas ingredere, si ingrederis curre, si curris advola. Credibile non est quantum ego in consiliis et prudentia tua, quodque maximum est, quantum in amore et fide ponam. Magnitudo rei longam orationem fortasse desiderat, coniunctio vero nostrorum animorum brevitate contenta est. Permagni nostra interest te, si comitiis non potueris, at declarato illo esse Romae. Cura ut valeas.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XXIV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ammte xv K. Nov. a. 695 (59): fort. M Sext.''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|24.1|1}}Quas Numestio litteras dedi, sic te iis evocabam ut nihil acrius neque incitatius fieri posset. Ad illam celeritatem adde etiam si quid potes. Ac ne sis perturbatus (novi enim te et non ignoro quam sit amor omnis sollicitus atque anxius)— sed res est, ut spero, non tam exitu molesta quam aditu. {{pn|24.2|2}}Vettius ille, ille noster index, Caesari, ut perspicimus, pollicitus est sese curaturum ut in aliquam suspicionem facinoris Curio filius adduceretur. Itaque insinuavit in familiaritatem adulescentis et cum eo ut res indicat, saepe congressus rem in eum locum deduxit ut diceret sibi certum esse cum suis servis in Pompeium impetum facere eumque occidere. Hoc Curio ad patrem detulit, ille ad Pompeium. Res delata ad senatum est. Introductus Vettius primo negabat se umquam cum Curione constitisse, neque id sane diu; nam statim fidem publicam postulavit. Reclamatum est. Tum exposuit manum fuisse iuventutis duce Curione, in qua Paulus initio fuisset et Q. Caepio hic Brutus et Lentulus, flaminis filius, conscio patre; postea C. Septimium scribam Bibuli pugionem sibi a Bibulo attulisse. Quod totum inrisum est, Vettio pugionem defuisse nisi ei consul dedisset, eoque magis id eiectum est quod a. d. iii Idus Maias Bibulus Pompeium fecerat certiorem ut caveret insidias; in quo ei Pompeius gratias egerat. {{pn|24.3|3}}Introductus Curio filius dixit ad ea quae Vettius dixerat, maximeque in eo tum quidem Vettius est reprehensus quod dixerat adulescentium consilium ut in foro cum gladiatoribus Gabini Pompeium adorirentur; in eo principem Paulum fuisse, quem constabat eo tempore in Macedonia fuisse. Fit senatus consultum ut Vettius, quod confessus esset se cum telo fuisse, in vincula coniceretur; qui emisisset, eum contra rem publicam esse facturum. Res erat in ea opinione ut putarent id esse actum ut Vettius in foro cum pugione et item servi eius comprehenderentur cum telis, deinde ille se diceret indicaturum. Idque ita factum esset nisi Curiones rem ante ad Pompeium detulissent. Tum senatus consultum in contione recitatum est. Postero autem die Caesar, is qui olim praetor cum esset Q. Catulum ex inferiore loco iusserat dicere, Vettium in rostra produxit eumque in eo loco constituit quo Bibulo consuli adspirare non liceret. Hic ille omnia quae voluit de re publica dixit, ut qui illuc factus institutusque venisset. Primum Caepionem de oratione sua sustulit, quem in senatu acerrime nominarat, ut appareret noctem et nocturnam deprecationem intercessisse. Deinde quos in senatu ne tenuissima quidem suspicione attigerat, eos nominavit, L. Lucullum, a quo solitum esse ad se mitti C. Fannium, illum qui in P. Clodium subscripserat, L. Domitium, cuius domum constitutam fuisse unde eruptio fieret. Me non nominavit sed dixit consularem disertum vicinum consulis sibi dixisse Ahalam Servilium aliquem aut Brutum opus esse reperiri. Addidit ad extremum, cum iam dimissa contione revocatus a Vatinio fuisset, se audisse a Curione his de rebus consciunt esse Pisonem generum meum et M. Laterensem. {{pn|24.4|4}}Nunc reus erat apud Crassum Divitem Vettius de vi et, cum esset damnatus, erat indicium postulaturus. Quod si impetrasset, iudicia fore videbantur. Ea nos, utpote qui nihil contemnere soleremus, non contemnabamus sed non pertimescebamus. Hominum quidem summa erga nos studia significabantur; sed prorsus vitae taedet; ita sunt omnia omnium miseriarum plenissima. Modo caedem timueramus † que oratio fortissimi senis, Q. Considi, discusserat ea inquam cotidie timere potueramus †, subito exorta est. Quid quaeris? nihil me infortunatius, nihil fortunatius est Catulo cum splendore vitae tum † hoc † tempore. Nos tamen in his miseriis erecto animo et minime perturbato sumus honestissimeque et dignitatem nostram magna cura tuemur. {{pn|24.5|5}}Pompeius de Clodio iubet nos esse sine cura et summam in nos benevolentiam omni oratione significat. Te habere consiliorum auctorem, sollicitudinum socium, omni in cogitatione coniunctum cupio. Qua re ut Numestio mandavi tecum ut ageret, item atque eo, si potest, acrius te rogo ut plane ad nos advoles. Respiraro si te videro.

{{c|{{x-maior|{{ancora+|XXV.}}}}&lt;br&gt;''Scr. Romae ante K. a. 695 (59): fort. m. Oct.''&lt;br&gt;CICERO ATTICO SAL.}}
{{pn|25.1|1}}Cum aliquem apud te laudaro tuorum familiarium, volam illum scire ex te me id fecisse, ut nuper me scis scripsisse ad te de Varronis erga me officio, te ad me rescripsisse eam rem summae tibi voluptati esse. Sed ego mallem ad illum scripsisses mihi illum satis facere, non quo faceret sed ut faceret; mirabiliter enim moratus est sicut nosti, {{graeca|''ἑλικτὰ καὶ οὐδέν''}} —. sed nos tenemus praeceptum illud {{graeca|''τὰς τῶν κρατούντων''}} —. at hercule alter tuus familiaris Hortalus quam plena manu, quam ingenue, quam ornate nostras laudes in astra sustulit, cum de Flacci praetura et de illo tempore Allobrogum diceret! sic habeto nec amantius nec honorificentius nec copiosius potuisse dici. Ei te hoc scribere a me tibi esse missum sane volo. {{pn|25.2|2}}Sed quid tu scribas? quem iam ego venire atque adesse arbitror; ita enim egi tecum superioribus litteris. Valde te exspecto, valde desidero neque ego magis quam ipsa res et tempus poscit. His de negotiis quid scribam ad te nisi idem quod saepe? re publica nihil desperatius, iis quorum opera nihil maiore odio. Nos, ut opinio et spes et coniectura nostra fert, firmissima benevolentia hominum muniti sumus. Qua re advola; aut expedies nos omni molestia aut eris particeps. Ideo sum brevior quod, ut spero, coram brevi tempore conferre quae volumus licebit. Cura ut valeas.&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= ../Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= ../Liber III
}}</text>
      <sha1>9nqlpxwb93mo8ctvy924zkrx9sbaw4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biblia Sacra interprete Sebastiano Castellione/Haggaeus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59484</id>
    <revision>
      <id>278978</id>
      <parentid>191852</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T18:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ionas Callensis</username>
        <id>33010</id>
      </contributor>
      <origin>278978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="iz6irqc12mam9js6nfdotyxiudludnz" xml:space="preserve">CAPUT I.

1 Anno Darii regis secundo, prima die sexti mensis, habitus est Iouae sermo per Haggaeum uatem ad Zorobabelem Salathielis filium, Iudaeae praetorem, et ad Iosuam Iosedeci filium, pontificem maximum, his uerbis.
2 Sic dicit armipotens Ioua: Negat iste populus uenisse tempus construendae aedis Iouae.
3 Ergo Ioua Haggaei uatis opera sic uerba facit.
4 Ergone uos tempus habetis habitandi in uestris laqueatis aedibus? et ista aedes erit deserta?
5 Hanc ob rem sic dicit armipotens Ioua.
6 Aduertite animum ad rationes uestras: multum seminatis, et parum colligitis: comesse, neque satiari: bibere, neque sitim extinguere: uestiri, neque calescere: et qui facit quaestum, facit in loculos pertusos.
7 Sic dicit armipotens Ioua: Aduertite animum ad rationes uestras.
8 Ascendite in montem, et aduehite ligna, aedemque construite, et eo delectabor ac honorabor, ait Ioua.
9 Spectatur ad multum, et est parum: importatis domum, et ego id difflo: Quamobrem? inquit armipotens Ioua. Ob aedem meam, quae deserta est, cum uos ad suas quisque aedes curratis.
10 Itaque uobis et coelum rorem, et terra prouentum suum negat,
11 inuexique siccitatem in terram, et in montes, et in frumentum, et in mustum, et in oleum, et in ea quae procreat tellus, et in homines, et in pecora, et in omnem manuum laborem.
12 Igitur obtemperarunt Zorobabel Salathielis, et Iosua Iosedeci filius, pontifex maximus, omnisque reliquus populus, Iouae Dei sui mandato, et uerbis Haggaei uatis,
13 quem Ioua eorum Deus misisset, ueritique sunt homines Iouam.
14 Et Haggaeus Iouae nuncius, ut ferebat Iouae mandatum, sic populum allocutus est: Ego uobis adsum, inquit Ioua.
15 Igitur excitauit Ioua mentem Zorobabelis Salathielis filii, Iudaeae praetoris, et Iosuae Iosedeci filii pontificis maximi, reliquique totius populi, ita ut irent ad opus faciendum in aede armipotentis Iouae Dei sui, die uigesimo quarto sexti mensis, anno Darii regis secundo.


CAPUT II.

1 Uigesima prima mensis septimi locutus est Ioua per Haggaeum uatem his uerbis:
2 Alloquere Zorobabelem Salathielis filium, Iudaeae praetorem, et Iosuam Iosedeci filium pontificem, reliquumque populum in haec uerba.
3 Qui uestrum superstites uiderunt aedem istam in sua gloria pristina, cum eam nunc uidetis, nonne uobis uidetur esse nihil?
4 Atqui fortis esto, o Zorobabel, inquit Ioua: fortis esto, o Iosua Iosedeci fili, maxime pontifex: fortis esto omnis regionis populus, inquit Ioua, et agite:
5 nam ego uobis adsum, inquit armipotens Ioua, quemadmodum uobiscum pactus sum, cum ex Aegypto migrassetis, manetque inter uos meus spiritus: ne metuite.
6 Sic enim dicit armipotens Ioua: Propediem erit cum ego coelum, terram, mare, siccumque commouebo,
7 cunctasque gentes commouebo, ita ut auide ueniant gentes omnes, istamque aedem replebo gloria, dicit armipotens Ioua.
8 Meum est argentum, meum est et aurum, inquit armipotens Ioua.
9 Maior erit istius posterioris aedis gloria, quam prioris, dicit armipotens Ioua: et in loco isto dabo pacem, inquit armipotens Ioua.
10 Uigesima quarta noni mensis, anno Darii secundo, Ioua cum Haggaeo uate uerba fecit in hunc modum.
11 Sic dicit armipotens Ioua: Interroga de lege sacerdotes,
12 si quis carnem sacram in uestis suae gremio tulerit, et tangat gremio suo panem, aut pulmentum, aut uinum, aut oleum, aut quemuis cibum, an id consecretur? Non consecratur, inquiunt respondentes sacerdotes.
13 Et Haggaeus: Quid si exequiis pollutus, quiduis istorum tetigerit, idne polluetur? Polluetur, inquiunt respondentes sacerdotes.
14 Tum Haggaeus: Eadem est mihi istius populi, eadem gentis ratio, inquit Ioua: eadem et omnium eorum operum ratio, ut quod accedunt, id impurum sit.
15 Quamobrem animaduertite ab hodierno die superius tempus, cum nondum lapis lapidi impositus esset in Iouae cella,
16 cum quidem ita se res haberet, ut cum tanquam ad uicenarium aceruum ueniretur, esset denarius: cum in torcular ad hauriendas quinquaginta amphoras ueniretur, essent uiginti:
17 cum ego uos, hoc est, omnia manuum uestrarum opera, ardore, rubigine, grandine peterem, nec ad me uos conuerteretis, inquit Ioua.
18 Animaduertite supra hodiernum diem, hoc est, animaduertite a uigesimo quarto die mensis noni, quo die fundata est Iouae cella,
19 cum scilicet adhuc sunt in uaginis semina, nec dum uites, aut ficus, aut punicae, aut oliueta tulerunt, ab hoc die foecunditatem dabo.
20 Item Haggaeum denuo allocutus est Ioua, die mensis uigesima quarta, his uerbis:
21 Alloquere Zorobabelem, Iudaeae praetorem, in hunc modum: Ego coelum terramque commouebo,
22 et regnorum solium euertam, perdamque extraneorum regnorum robur et quadrigas, et earum uectores euertam, faciamque ut cadant et equi et equites, alii aliorum gladiis.
23 Eo tempore, inquit armipotens Ioua, asciscam te, mi Zorobabel Salathielis fili, inquit Ioua, et pro anulo habebo: quoniam te delegi, inquit armipotens Ioua.</text>
      <sha1>iz6irqc12mam9js6nfdotyxiudludnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81591</id>
    <revision>
      <id>278967</id>
      <parentid>271600</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="qieuar9u3qxfgtdahf4g0ivrtnlbijf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{xxx-maior|{{spatio||{{c|'''LIBER SEPTIMVS.'''}}}}}}
{{regula|8em}}
{{x-maior|{{c|{{anchor+|DE CETERIS CASIBVS|'''DE CETERIS CASIBVS.'''}}}}}}&lt;/noinclude&gt;{{gap|2em}}{{r|1|I 1}}Terminales sunt nominum literae apud Latinos, ut supra quoque docuimus, quattuordecim: vocales quidem quinque a e i o u, consonantes vero novem, semivocales sex l m n r s x, mutae tres c d t. vocales, ut ‘poeta’, ‘monile’, ‘gummi’, ‘frugi', ‘virgo’, ‘cornu’; semivocales, ut ‘sol’, ‘templum’, ‘flamen’, ‘Caesar’, ‘civitas’, ‘Pollux’ ; mutae, ut ‘lac’, ‘caput', ‘aliud’ – hoc enim nomen esse, et {{spatium||{{wl|Q722683|Probus}}}} in {{spatium||institutis artium}} ostendit et ratio ipsa, de qua in pronomine latius tractabimus. ostendit autem {{spatium||{{wl|Q722683|Probus}}}} his verbis: {{spatium||hoc unum nomen tantum, id est alius, quam maxime propter structuras genetivo et dativo casu numeri singularis, sic anomale confirmatum sit declinari: hic alius, huius alius, huic alii}}.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; inveniuntur etiam in y desinentia Graeca: ‘hoc Dory’, ‘hoc Aepy’, nomina civitatium. {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||IIII {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quos Thrion et summis ingestum montibus Aepy}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/IV#180|Thebais 4.180]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 

{{gap|2em}}{{r|2}}Igitur masculinorum nominum finales sunt literae septem, a o l n r s x, ut ‘hic scriba’, ‘Cicero’, ‘consul’, ‘Paean’, ‘pater, ‘Priamus’, ‘rex’; femininorum quoque eaedem nec non etiam e producta in Graecis et m figurate in comicis nominibus, ut ‘haec Aurora’, ‘Iuno’, ‘Tanaquil’, ‘Siren’,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qieuar9u3qxfgtdahf4g0ivrtnlbijf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81880</id>
    <revision>
      <id>278968</id>
      <parentid>271331</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1999" sha1="qsjab8czhipue5drbyy0f6ulqs16wdt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|284|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;‘mater’, ‘virtus’, ‘lux’, ‘Taygetē’, ‘Glycerium’; neutrorum vero duodecim, id est omnes absque o et x – per se enim nentrum in eas literas nullum desinit –, ut ‘hoc poema’, ‘sedile’, ‘gummi’, ‘cornu', ‘tribunal, ‘saxum’, ‘numen’, ‘marmor’, ‘tempus’, ‘lac’, ‘caput', ‘aliquid’; communium vero masculini et feminini sex, a o l r s x, ut ‘hic’ et ‘haec advena’, ‘homo’, ‘vigil’, ‘auctor’, ‘custos’, ‘coniunx’; communium trium generum quinque, i m r s x, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc frugi’, ‘nequam’, ‘par’, ‘vetus’, ‘felix’. et hae quidem generales sunt nominativi terminationes, de quibus in nominativo latius tractatum est. nunc vero de genetivo et aliis casibus obliquis per singulas declinationes doceamus.

{{c|{{anchor+|DE OBLIQVIS CASIBVS PRIMAE DECLINATIONIS|{{x-maior|'''DE OBLIQVIS CASIBVS PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}}}

{{gap|2em}}{{r|3|II 3}}Prima declinatio habet terminationes in nominativo tres, ‘a as es’: in 
a tam Latinorum quam Graecorum, tam masculinorum quam femininorum et communium, in ‘as’ vero et in ‘es’ Graecorum tantum et masculinorum, ut ‘hic scriba, poeta’, ‘haec Roma, Musa’, ‘hic’ et ‘haec advena’, ‘hic Aeneas’, ‘hic Anchises’.

{{gap|2em}}Eius genetivus et dativus in ‘ae’ diphthongon desinit. et pares habent syllabas nominativo, ut ‘hic poeta huius poetae huic poetae’, ‘hic Aeneas huius Aeneae huic Aeneae’, ‘hic Anchises huius Anchisae huic Anchisae’, nisi divisio fiat in genetivo poetica, qua frequenter veteres Romanorum poetae utuntur, ‘Aeneai’ et ‘Anchisai’ et ‘pictai’ et ‘aulai’ pro ‘Aeneae, Anchisae, pictae, aulae’ dicentes. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||III {{wl|Q60220|Aeneidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Aulai medio libabant pocula Bacchi}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#350|Aeneis 3.354]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsjab8czhipue5drbyy0f6ulqs16wdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82533</id>
    <revision>
      <id>278965</id>
      <parentid>276233</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2193" sha1="ckw0cn33u4wjg3zfhas1y9aaipf7k7d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 11—16|299}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|cativus|vocativus}} nominativum suum sequitur, de quo mox docebimus: sed prius de accusativo tractemus.

{{c|{{ancora+|DE ACCVSATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|'''DE ACCVSATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.'''}}}}

&lt;p&gt;{{r|16|V 16}}Accusativus quoque a genetivo fit mutåtione i in ‘um’, ut ‘huius Priami hunc Priamum’, ‘luciferi luciferum’, ‘Tydei Tydeum’. in huiuscemodi tamen nominibus, id est in ‘cus’ desinentibus, Graeco magis accusativo utuntur auctores. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ilionea petit dextra laevaque Serestum}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#610|Aeneis 1.611]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem:&lt;poem&gt;{{gap|11em}}{{spatium||et amicum Crethea Musis,
{{gap|4em}}Crethea Musarum comitem}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#770|Aeneis 9.774-775]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|12em}}{{spatium||nec non et viribus infra
{{gap|4em}}Tydea fert animus}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber I#415|Thebais 1.415-416]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;invenitur tamen in usu etiam in ‘um’ accusativus huiuscemodi nominum. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q370414|de {{spatium||natura deorum}}}} {{spatium||III: Theseum, Hippolytum}}.&lt;ref&gt;[[De natura deorum/Liber III#76|De natura deorum 3.31.76]]&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q193058|Livius}}}} in {{spatium||XL {{wl|Q1155892|ab urbe condita}}: odio, cui Perseus indulgeret}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XL#5.5|Ab urbe condiat 40.5.5]]&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||Perseo sese adiungunt}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XL#5.9|Ab urbe condita 40.5.9]]&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||totus in Perseum versus}}.&lt;ref&gt;sic&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||ad Perseum misit}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XL#56.11|Ab urbe condita 40.56.11]]&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||transgressus Perseum filium}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XL#22.12|Ab urbe condita 40.22.12]]&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||Perseum Amphipolim mittit}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XL#24.3|Ab urbe condita 40.24.3]]&lt;/ref&gt; idem in {{spatium||XXXVIIII: Areus et Alcibiades}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XXXIX#35.7|Ab urbe condita 39.35.7]]&lt;/ref&gt; in eodem: {{spatium||quod Areum et}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ckw0cn33u4wjg3zfhas1y9aaipf7k7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82534</id>
    <revision>
      <id>278966</id>
      <parentid>276408</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="3lp6w88dpsltnwx9o0o1dgd0dfi4hiw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|300|PRISCLIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||Alcibiaden ne Lacedaemonii possint reprehendere}}.&lt;ref&gt;[[Ab urbe condita/Liber XXXIX#36.12|Ab urbe condita 39.36.12]]&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} {{spatium||{{wl|Q2708117|Thebaidos}} II}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Pentheumque trahens nondum te Phaedimus aequo,
{{gap|4em}}Bacche, genus}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber II#575-576|Thebais 2.575-576]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q2523113|vidularia}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Eiusdem Bacchae fecerunt nostram navem Pentheum}}.&lt;ref&gt;deest, [[Vidularia|fragmenta]] vide&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;

{{c|{{ancora+|DE VOCATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|'''DE VOCATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.'''}}}}

&lt;p&gt;{{r|17}}Vocativus huius declinationis, quando in r vel in m finitur nominativus, similis est ei, ut ‘hic lucifer o lucifer’, ‘hic sacer o sacer’, ‘hic vir o vir’, ‘hic satur o satur’, ‘hoc templum o templum’, ‘haec Glycerium o Glycerium’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} cum paulo ante ‘Thymber’ nominativum protulit, mox vocativum ‘Thymbre’ posuit in {{spatium||X}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Daucia, Laride Thymberque simillima proles}},&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#390|Aeneis 10.391]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nam tibi, Thymbre, caput Euandrius abstulit ensis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#390|Aeneis 10.394]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;sed non est vocativus a nominativo in ‘er’ desinente, sed in ‘us’ accipiendus: ‘hic Thymbrus o Thymbre’; solent enim poetae huiuscemodi saepe nomina tam in ‘er’ quam in ‘us’ proferre: ‘Teucer’ et ‘Teucrus’, ‘Euander’ et ‘Euandrus’. in {{spatium||X}}:&lt;poem&gt;{{gap|14em}}{{spatium||Pallas, Euander, in ipsis
{{gap|4em}}Omnia sunt oculis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#515|Aeneis 10.515]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in {{spatium||VIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tum rex Euandrus Romanae conditor arcis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#313|Aeneis 8.313]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3lp6w88dpsltnwx9o0o1dgd0dfi4hiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82536</id>
    <revision>
      <id>278964</id>
      <parentid>276560</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="q07x872f1bdghm0wdon2ed8l46x4ecn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|302|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q473620|Laevius}}}} in {{spatium||{{wl||Sirenocirca}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nunc, Laertie belle, para ire Ithacam}}.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘Laertius’ enim pro ‘Laertes’ dicebant, quomodo et Graeci {{graeca|''Λαέρτιος''}} pro 
{{graeca|''Λαέρτης''}}. {{spatium||{{wl|Q7035|Sophocles}}}} in {{spatium||{{wl||Aeante mastigophoro}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Ἀεὶ μὲν, ὦ παῖ Λαρτίου, δέδορκά σε''}}}}.&lt;ref&gt;[[:el:Αίας|Αίας 1]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;iuniores autem gaudentes brevitate per abscisionem extremae literae protulerunt pro ‘Virgilie’ ‘Virgili’ et pro ‘Mercurie’ ‘Mercuri’. {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q943884|carminum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Mercuri, facunde nepos Atlantis}}.&lt;ref&gt;[[Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen X#1|Carmina (Horatius) 1.10.1]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Multis ille bonis flebilis occidit,
{{gap|4em}}Nulli flebilior quam tibi, Vergili}};&lt;ref&gt;[[Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen XXIV#5|Carmina (Horatius) 1.24.9]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;unde accentus perfecti vocativi in his servatur. si enim non esset abscisio, debuerunt huiuscemodi vocativi (id est qui in i desinentes paenultimam correptam habent) antepaenultimam acuere, ut ‘Vírgili’, ‘Mércuri’, quod minime licet, nam paenultimam acuimus. in abscisionibus enim, si ea vocalis, in qua est accentus, integra manet, servat etiam accentum integrum, ut ‘audîvit audît’, ‘nostrâtis nostrâs’, ‘illîce illîc’. {{r|19}}de ‘Pompei’ et ‘Vultei’ et ‘Gai’&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q07x872f1bdghm0wdon2ed8l46x4ecn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82537</id>
    <revision>
      <id>278960</id>
      <parentid>271506</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>278960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="j9ocnb91k4ev9uxywhf7xtajwmreery" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 18—21|909}}&lt;/noinclude&gt;et similibus vocativis, quae i loco consonantis ante ‘us’ habent in nominativo, dubitatur, utrum i extrema pro vocali an pro consonante sit accipienda, quomodo in aliis casibus, quod magis more antiquo rationabilius esse videtur. nam solebant illi non solum in principio, sed etiam in fine syllabae ponere i loco consonantis, idque in vetustissimis invenies scripturis, quotiens inter duas vocales ponitur, ut ‘eiius’, ‘Pompeiius’, ‘Vulteiius’, ‘Gaiius’, quod etiam omnes, qui de litera curiosius scripserunt, affirmant. nec non etiam metra ostendunt quod dicimus et regulae ipsius ratio in supra dicto vocativo. omnis enim vocativus in i desinens una syllaba minor debet esse suo nominativo, ut ‘Sallustius o Sallusti’, ‘Virgilius o Virgili’, ‘Terentius o Terenti’. {{r|20}}ergo si ‘Pompeius’ et ‘Vulteius’ trisyllaba sunt in nominativo, necessario in vocativo disyllaba esse debent, quod non potest fieri, nisi i loco consonantis accipiatur. unde illud quoque possumus scire, quod bene ‘cui’ pro monosyllabo accipiunt metrici et ‘huic’. omnis enim  genetivus in ‘ius’ desinens una vult syllaba superare suum dativum: ‘ille 
illius illi’, ‘ipse ipsius ipsi’, ‘unus unius uni’, ‘alter alterius alteri’. ‘alius’ quoque per duas i debuit esse genetivus dativi, qui est ‘alii’, sed vel hiatus causa vel quia inter duas vocales i vocalis esse non poterat, dativus autem 
loco consonantis eam accipi prohibebat, quam ipse duplicat vocalem – et credo differentiae causa, ne ‘ali’ verbum infinitum esse putaretur –, ideo plerique recusaverunt eum frequenti usu proferre. vetustissimi tamen similem genetivum nominativo posuisse inveniuntur, sed accentu differt, quippe circumflectitur in genetivo paenultima. {{spatium||{{wl|Q1048|Caesar}}}} in {{spatium||{{wl|Q1226598|Anticatone priore}}: uno enim excepto, quem alius modi atque omnis natura finxit, suos quisque habet caros}}.&lt;ref&gt;deest, [[Anticatonum libri II|fragmenta]] vide&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q704313|Caelius}}}} in {{spatium||V: nullius alius rei nisi amicitiae eorum causa}}.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; {{r|21}}‘ei’ quoque cum rationabiliter monosyllabum esse deberet, cum genetivus ‘eius’ sit disyllabus, per {{pt|diae-}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j9ocnb91k4ev9uxywhf7xtajwmreery</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278961</id>
      <parentid>278960</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="i86o6lin3i96zuhvrpkts77em95nd58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 18—21|303}}&lt;/noinclude&gt;et similibus vocativis, quae i loco consonantis ante ‘us’ habent in nominativo, dubitatur, utrum i extrema pro vocali an pro consonante sit accipienda, quomodo in aliis casibus, quod magis more antiquo rationabilius esse videtur. nam solebant illi non solum in principio, sed etiam in fine syllabae ponere i loco consonantis, idque in vetustissimis invenies scripturis, quotiens inter duas vocales ponitur, ut ‘eiius’, ‘Pompeiius’, ‘Vulteiius’, ‘Gaiius’, quod etiam omnes, qui de litera curiosius scripserunt, affirmant. nec non etiam metra ostendunt quod dicimus et regulae ipsius ratio in supra dicto vocativo. omnis enim vocativus in i desinens una syllaba minor debet esse suo nominativo, ut ‘Sallustius o Sallusti’, ‘Virgilius o Virgili’, ‘Terentius o Terenti’. {{r|20}}ergo si ‘Pompeius’ et ‘Vulteius’ trisyllaba sunt in nominativo, necessario in vocativo disyllaba esse debent, quod non potest fieri, nisi i loco consonantis accipiatur. unde illud quoque possumus scire, quod bene ‘cui’ pro monosyllabo accipiunt metrici et ‘huic’. omnis enim  genetivus in ‘ius’ desinens una vult syllaba superare suum dativum: ‘ille illius illi’, ‘ipse ipsius ipsi’, ‘unus unius uni’, ‘alter alterius alteri’. ‘alius’ quoque per duas i debuit esse genetivus dativi, qui est ‘alii’, sed vel hiatus causa vel quia inter duas vocales i vocalis esse non poterat, dativus autem loco consonantis eam accipi prohibebat, quam ipse duplicat vocalem – et credo differentiae causa, ne ‘ali’ verbum infinitum esse putaretur –, ideo plerique recusaverunt eum frequenti usu proferre. vetustissimi tamen similem genetivum nominativo posuisse inveniuntur, sed accentu differt, quippe circumflectitur in genetivo paenultima. {{spatium||{{wl|Q1048|Caesar}}}} in {{spatium||{{wl|Q1226598|Anticatone priore}}: uno enim excepto, quem alius modi atque omnis natura finxit, suos quisque habet caros}}.&lt;ref&gt;deest, [[Anticatonum libri II|fragmenta]] vide&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q704313|Caelius}}}} in {{spatium||V: nullius alius rei nisi amicitiae eorum causa}}.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; {{r|21}}‘ei’ quoque cum rationabiliter monosyllabum esse deberet, cum genetivus ‘eius’ sit disyllabus, per {{pt|diae-}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i86o6lin3i96zuhvrpkts77em95nd58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82538</id>
    <revision>
      <id>278962</id>
      <parentid>271421</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>278962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="krxc6qmbgqiygf3dyl72ojhcr7hi20j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|304|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|resin|diaeresin}} a poetis proferri invenitur differentiae causa, ne, si monosyllabum sit, interiectio esse putetur, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ei mihi, qualis erat, quantum mutatus ab illo
{{gap|4em}}Hectore}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#270|Aeneis 2.274-275]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nihil tamen mirum, i loco consonantis positam transire in vocalem, cum u quoque idem patiatur in quibusdam dictionibus apud poetas, ut {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||{{wl|Q3730710|epodo}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{Spatium||Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae}}.&lt;ref&gt;[[Epodi/Epodus XIII]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
hic enim divisione facta ‘uae’ extremae syllabae u ἃ consonante transit in 
vocalem:' est enim dimetrum iambicum coniunctum semiquinariae heroicae. 10 
similiter ergo ‘ei’ et ‘eis’ et ‘eidem’ et ‘eisdem’ per diaeresin proferuntur. 
{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)|Saturae (Iuvenalis)]]&lt;/ref&gt; in V: 

iuvenes hortantur, ut illam 

Ire viam pergant et eidem incumbere sectae. 

in eodem: 15 
ceras nunc hac dictante pusillas 

Implet, et||ad moechos dat eisdem ferre cinaedis. 
in Compositione autem nec aliter possunt proferri, cum consequens con– 
sonans cogit i secum loco vocalis proferri. ‘cui’ quoque inveniuntur qui– 
dam bisyllabe protulisse per diaeresin, ut Albinus rerum Romana– 20: 
rum I: 

Ille, cui ternis Capitolia celsa triumphis 

Sponte deum patuere, σε freta nulla repostos 

Abscondere sinus, non tutae moenibus urbes. 
quod autem ‘Pompei’ et ‘Vulte’ et ‘Gai’ et similia i finalem et ante eam&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krxc6qmbgqiygf3dyl72ojhcr7hi20j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278963</id>
      <parentid>278962</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T13:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>278963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="4e2zeo7hthez6imkw0jl6l9fjrxds1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|304|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|resin|diaeresin}} a poetis proferri invenitur differentiae causa, ne, si monosyllabum sit, interiectio esse putetur, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ei mihi, qualis erat, quantum mutatus ab illo
{{gap|4em}}Hectore}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#270|Aeneis 2.274-275]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nihil tamen mirum, i loco consonantis positam transire in vocalem, cum u quoque idem patiatur in quibusdam dictionibus apud poetas, ut {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||{{wl|Q3730710|epodo}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{Spatium||Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae}}.&lt;ref&gt;[[Epodi/Epodos XIII#1|Epodi 13.2]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;hic enim divisione facta ‘uae’ extremae syllabae u a consonante transit in vocalem: est enim dimetrum iambicum coniunctum semiquinariae heroicae. similiter ergo ‘ei’ et ‘eis’ et ‘eidem’ et ‘eisdem’ per diaeresin proferuntur. {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|13em}}{{spatium||iuvenes hortantur, ut illam
{{gap|4em}}Ire viam pergant et eidem incumbere sectae}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#20|Saturae (Iuvenalis) 5.14.21-22]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|11em}}{{spatium||ceras nunc hac dictante pusillas
{{gap|4em}}Implet, et ad moechos dat eisdem ferre cinaedis}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#25|Saturae (Iuvenalis) 5.14.29-30]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in compositione autem nec aliter possunt proferri, cum consequens consonans cogit i secum loco vocalis proferri. {{r|22}}‘cui’ quoque inveniuntur quidam bisyllabe protulisse per diaeresin, ut {{spatium||{{wl||Albinus}} rerum Romanarum I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ille, cui ternis Capitolia celsa triumphis
{{gap|4em}}Sponte deum patuere, cui freta nulla repostos
{{gap|4em}}Abscondere sinus, non tutae moenibus urbes}}.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;quod autem ‘Pompei’ et ‘Vulte’ et ‘Gai’ et similia i finalem et ante eam&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4e2zeo7hthez6imkw0jl6l9fjrxds1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/449</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85612</id>
    <revision>
      <id>278969</id>
      <parentid>278952</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="3y4ipblbkz42t9u6bk3tggk9zw6kid2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

{{sangría|1em|§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.}}

{{sangría|1em|§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.}}

{{sangría|1em|§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.}}

{{sangría|1em|§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.}}&lt;br /&gt;

{{sangría|1em|'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator}}&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3y4ipblbkz42t9u6bk3tggk9zw6kid2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278970</id>
      <parentid>278969</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="m27ny4kbolg0hvvcg2emykmq206jrnm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.

§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.

§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.

§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;br /&gt;

'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;br /&gt;

'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;br /&gt;

'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;br /&gt;

'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;br /&gt;

'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;br /&gt;

'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m27ny4kbolg0hvvcg2emykmq206jrnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278971</id>
      <parentid>278970</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="evg7jr3r4ea71rgowegeakfewplf0k7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.

§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.

§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;br /&gt;

'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;br /&gt;

'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;br /&gt;

'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;br /&gt;

'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;br /&gt;

'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;br /&gt;

'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evg7jr3r4ea71rgowegeakfewplf0k7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278972</id>
      <parentid>278971</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="8o587g6ud0bavsakzbpiiqlzkwaxrjx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8o587g6ud0bavsakzbpiiqlzkwaxrjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278973</id>
      <parentid>278972</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="o76azxs5seqfm6xxcqslhf1vme9m27i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o76azxs5seqfm6xxcqslhf1vme9m27i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278974</id>
      <parentid>278973</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="f7xqx9qj5d1yq0dksd65hrd7obbdmz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f7xqx9qj5d1yq0dksd65hrd7obbdmz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278975</id>
      <parentid>278974</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="qq893sghwsn1m3ms6sxlp2epwrwocu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq893sghwsn1m3ms6sxlp2epwrwocu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>278976</id>
      <parentid>278975</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T15:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>278976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="poios4g27iitpjwijyjpm0rvfkxy188" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et (1) ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

(1) Según observa Pothier, à nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)- N. del Tr.

(2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel
quid aliud, Hal.

(3) desiderandi, Hal .
(4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.

(5) Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>poios4g27iitpjwijyjpm0rvfkxy188</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/444</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85613</id>
    <revision>
      <id>278979</id>
      <parentid>278953</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T00:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>278979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="mson0qqjde03ntcsgp98ptvflihch7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rus partem esses? Respondit: non dubito, quin, si
prima institutione adeundo heres esse possim, in
potestate mea sit, quam partem hereditatis aut
amittere velim, aut vindicare .

{{sangría|1em|'''77.''' ['''76.'''] POMPONIUS libro VIII. ad Quintum Mucium.—Illud dubitari potest, an, si cum testamento heres institutus essem ab eo, qui etiamsi intestatus decessisset, legitima hereditas eius ad me pertineret, an (1) simul utramque hereditatem repudiare possim (2), quoniam, antequam ex testamento hereditatem repudiarim, legitima nondum ad me pertinet; verum eodem momento intelligor et ex testamento, et legitimam repudiare, sicuti si legitimam velim ad me pertinere, quum sciam testamento mihi relictam, videbor ante repudiare testamentum, et ita legitimam acquisiisse.}}

78. [77. ] IDEM libro XXXV. ad Quintum Mucium.—Duo fratres fuerant, bona communia habuerant, eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat, frater, qui supererat, nolebat ei heres esse; consulebat, num ob eam rem, quod communibus, quum sciret, eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset; respondit, nisi eo consilio usus esset, quod vellet se heredem esse, non adstringi ; itaque cavere debet (3), ne qua in re plus sua parte dominationem interponeret.

79. [78.] ULPIANUS libro II. ad legem Iuliam
et Papiam (4).—Placet, quoties acquiritur per aliquem hereditas, vel quid aliud ei, cuius quis in
potestate est, confestim acquiri ei, cuius est in potestate, neque momento aliquo subsistere in persona eius, per quem acquiritur, et sie acquiri ei,
cui acquiritur .

80. [79.] PAULUS libro V. ad legem Iuliam et
Papiam.—Si solus heres ex pluribus partibus fuero institutus , unam partem omittere non possum,
nec interest, in quibusdam habeam substitutum, necne.
§ 1.—Idem puto, etiam si aliis mixtus (5) heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod
et hic adeundo unam portionem , omnem (6) acquiro, si tamen delatae sint.

§ 2.—Item si servus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub conditione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso conditio alterius portionis extiterit, verius est, non mihi esse acquisitam illam portionem, sed
ipsum comitari; omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis conditio extet, ut acquiratur ei, cui prior portio acquisita est.

§ 3.—Ego quidem puto, et si adhuc in potestate
sit, iterum adeundum esse, si conditio extiterit ; et

(1) per eam, inserta Hal .
(2) quod magis est, inserta Hal.
(3) debere, Hal.
(4) Taur, según corrección del códice Fl.; et Papiam, omitelas la escritura original, Br .
(5) mixtis , al márgen interior del códice Fl.
(6) Parece que se debería leer omnes, como en otras ediciones.-N. del Tr .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mson0qqjde03ntcsgp98ptvflihch7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Lucius Coelius Antipater</title>
    <ns>102</ns>
    <id>85614</id>
    <revision>
      <id>278959</id>
      <timestamp>2026-09-03T13:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{Scriptor}}'</comment>
      <origin>278959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="7w5dz5k0pt06rsazhw8fahrl6fffyl0" xml:space="preserve">{{Scriptor}}</text>
      <sha1>7w5dz5k0pt06rsazhw8fahrl6fffyl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/450</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85615</id>
    <revision>
      <id>278977</id>
      <timestamp>2026-09-03T16:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .- LIBRO XXIX : TÍTULO IV  444  reliquerit , Praetor eas aperiri, nisi causa cognita, non patietur.  nocimiento de causa, que se abra el testamento del pupilo, si por separado lo hubiere dejado sellado el testador.  9. PAULUS libro XLV. ad Edictum . - Si mulier  ventris nomine in possessione sit, aperiendae sunt secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit curatio .  10 ULPIANUs libro XIII. ad legem Iuliam et  9. PAULO; Comentarios...</comment>
      <origin>278977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5067" sha1="dmv00udpva6esdlo0dgsh6iszlbdz09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO XXIX : TÍTULO IV

444

reliquerit , Praetor eas aperiri, nisi causa cognita,
non patietur.

nocimiento de causa, que se abra el testamento del
pupilo, si por separado lo hubiere dejado sellado el
testador.

9. PAULUS libro XLV. ad Edictum . - Si mulier

ventris nomine in possessione sit, aperiendae sunt
secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit
curatio .

10 ULPIANUs libro XIII. ad legem Iuliam et

9. PAULO; Comentarios al Edicto, libro XLV.Si la mujer estuviera en posesión á nombre del
vientre, se ha de abrir el segundo testamento, para
que se sepa à quién haya sido pedida la curatela.

Papiam. Si in duobus exemplariis scriptum sit
testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae

10. ULPIANO ; Comentarios á la ley Julia y Papia, libro XIII.- Si el testamento estuviese escrito
en dos ejemplares, manifestándose uno ú otro está

sunt.

abierto el testamento.

§ 1.

Si sui natura tabulae patefactae sunt,

apertum videri testamentum non dubitatur; non

enim quaeremus , a quo aperiantur .

§ 1.

Si por su naturaleza está de manifiesto el

testamento , no se duda que se considera abierto el
testamento ; porque no buscaremos por quién sea
abierto .

§ 2. Si tabulae non compareant (1) , vel exustae sint, futurum est, ut subveniri (2) legatariis
debeat; idem est, si suppressae, vel ( 3) occultae

§ 2. Si no pareciera el testamento , ó se hubiera
quemado, sucederá que se les deberá amparar á los
legatarios ; y lo mismo es , si hubiere sido suprimido

sint .

ú ocultado .

11. GAIUS ( 4 ) libro XI. ad legem Iuliam et

Papiam.- Sicut codicilli pars intelliguntur testamenti, ita secundae tabulae principalium tabula
rum partem obtinere videntur.

11. GAYO ; Comentarios á la ley Julia y Papia,
libro XI. - Asi como se entiende que los codicilos
son parte del testamento , asi tambien se considera
que el segundo testamento es parte del testamento
principal.

12. ULPIANUS libro XIII. ad legem Iuliam et

Papiam . Si quis fecerit testamentum et exemplum eius, exemplo quidem aperto nondum apertum est testamentum, quodsi authenticum patefa-

12. ULPIANO; Comentarios á la ley Julia y Papia, libro XIII. Si alguno hubiere hecho testamente y copia del mismo, á la verdad, habiéndose
abierto la copia, aun no está abierto el testamento , pero habiéndose abierto el auténtico está abier-

ctum, est totum apertum .

to todo .
TIT.

IV

TITULO IV

SI QUIS OMISSA CAUSA TESTAMENTI AB

DE SI ALGUNO POSEYERE LA HERENCIA ABINTESTATO

Ó DE OTRO MODO , HABIENDO

INTESTATO, VEL ALIO
MODO POSSIDEAT

HEREDITATEM

PRESCINDIDO DEL TÍTULO DEL TESTAMENTO

[Cf. Cod. VI. 89.]

1. ULPIANUS libro L. ad Edictum .

[Véase Cód. VI. 39.]

Praetor vo-

luntates defunctorum tuetur, et eorum calliditati
occurrit, qui omissa causa testamenti ab intestato
hereditatem partemve eius possident ad hoc, ut
eos circumveniant, quibus quid ex iudicio defun-

1. ULPIANO; Comentarios al Edicto , libro L.El Pretor protege las voluntades de los fallecidos,

y se opone á la astucia de los que habiendo prescindido del titulo del testamento poseen abintestato la

herencia ó parte de la misma, con el objeto de de-

cti deberi potuit, si non ab intestato possideretur

frandar á aquellos á quienes se les pudo deber al-

hereditas, et in eos actionem pollicetur.

guna cosa en virtud de la última voluntad del di-

funto, si no se poseyese abintestato la herencia, y
promete acción contra ellos.

§ 1.-Et parvi refert , utrum quis per semet

§ 1. Y poco importa que uno haya podido ad-

ipsum, an per alium acquirere potuit hereditatem;

quirir la herencia por sí mismo, ópor mediode

nam, quomodocunque potuit, si non acquisiit hereditatem , in ea causa est, ut incidat in Edictum

otro; porque de cualquier modo que haya podido,
si no adquirió la herencia, se considera que incu-

Praetoris.

rre en el Edicto del Pretor .

Praetermittere autem causam testamenti

§ 2. Pero se considera que prescinde del titulo

videtur, qui, quum posset iubere, noluit id facere.

del testamento, el que pudiendo mandar, no quiso

§ 2.

hacerlo .

§ 3.- Quid ergo , si servus eius, quum iuberetur

§ 3. ¿Qué se dirá, pues, si su esclavo, mandán-

adire hereditatem, dicto audiens non fuit? Sed

dosele adir la herencia,no obedeció al mandato ?

compellendus est servus hoc facere; ideoque do-

Que el esclavo ha de ser compelido á hacer esto ; y
que por lo tanto su señor, sucediendo abintestato,

minus ab intestato veniens incidit in Edictum.

incurre en el Edicto ..

§ 4. Sin autem nec certioratus est dominus a
servo , et postea ipse ab intestato possedit heredi-

§ 4. Mas si el señor no fué hecho sabedor por

tatem, non debet incidere in Edictum, nisi si fingit

el esclavo, y después él poseyó abintestato la herencia, no debe incurrir en el Edicto , sino si finge

ignorantiam.

ignorancia.

(1) quia perditae sunt, inserta la Vulg.

(3) vel, se considera añadida por antiguos copistas .

(2) Hal. Vulg.; subvenire, el código Fl.

(4) Paulus, Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmv00udpva6esdlo0dgsh6iszlbdz09</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>