De poeta esse: de coniunctione operis et experientiae

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De poeta esse: de coniunctione operis et experientiae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83458</id>
    <revision>
      <id>280611</id>
      <parentid>272784</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T20:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poeta esse: de coniunctione operis et experientiae */</comment>
      <origin>280611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="6vj6igku5iiv8kna1s8nwfyc045xqxh" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

= De poeta esse: de coniunctione operis et experientiae =

Mutare atque convertere vitam propriam significat: nihil in mundo mutare, sed pro se ipso totum mundum mutare.

Frustra et insipienter est opus poeticum spectare seiunctum a via vitae poetae.
Forsitan quisque duas aut tres carminum particulas scribere possit; sed poesim toto vitae cursu scribere, id est res omnino alia.
Omnes enim pretiosissimi et maximi illius entis enuntiatus in poesi consignati sunt.
Poetae enim poesis est omnia; fere omnia: restant tantum parvi voluptates vitae materialis.

Frustra et insipienter est opus poeticum spectare seiunctum a vita poetae:
nam poeta omnia quae est, versus suos, dubitationes, suspiciones, cognitiones, haurit ex eventibus et condicionibus vitae propriae, ex experientia in corpore, loco, tempore determinato.

Poeta esse per totam vitam significat: indissolubiliter coniungi cum experientia propria et cum impressionibus atque conclusionibus ex ea oriundis.

Quamquam omnibus nobis grata sunt experientiae iucundae, tamen maxime discimus et iudicamus ex experientiis incommodis.
Experientiam incommodam agnoscere significat: in obstaculum incidere quod nondum leviter transilire possumus.

Itaque, o poetae: fruimini omnibus condicionibus quibus obicimini, tamquam experientia unica et provocatione vitae vestrae; sed ne obliviscamini: non estis soli, sicut dixit magnus noster poeta in suo ''Pobratimstvo lica u svemiru'' (Fraternitas personarum in universo).

Nam vita est oblivio, poesis autem memoria; non rerum malarum, sed scientiae per experientiam partae.

[[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius scripsit]]
[[Categoria:Interpretationes e lingua Croatica]]
[[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius Latine vertit]]
[[Categoria:Opera cum fonte]]
[[Categoria:Opera sine re wikidata]]
[[Categoria:Saeculi primi vicesimi interpretationes]]
[[Categoria:Saeculi primi vicesimi opera]]</text>
      <sha1>6vj6igku5iiv8kna1s8nwfyc045xqxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>280597</id>
      <parentid>280596</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23424" sha1="dwgu97tfpjg0rgu9strgrq3u0uwsjoh" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.

Quod Latine reddi potest:

 Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;


== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>dwgu97tfpjg0rgu9strgrq3u0uwsjoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280598</id>
      <parentid>280597</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24015" sha1="l3sw11vvzj432mlpx1vrb03qmpz66qs" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.

Quod Latine reddi potest:

 Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;


== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>l3sw11vvzj432mlpx1vrb03qmpz66qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280599</id>
      <parentid>280598</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24569" sha1="a6iu4kw02lxaznavxs1cdxy9sj701d9" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.

Quod Latine reddi potest:

 Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;


== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: '''''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>a6iu4kw02lxaznavxs1cdxy9sj701d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280600</id>
      <parentid>280599</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25520" sha1="7bzooya4yhlodb0pevkbzg2ecb7ljhl" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.

Quod Latine reddi potest:

 Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;


== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: '''''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.

Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) eosque ad orientem a Chroatis Albis sive Serbis Albis ponunt; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>7bzooya4yhlodb0pevkbzg2ecb7ljhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280601</id>
      <parentid>280600</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25520" sha1="685rdntrhy1xlxqzdywctgkletzdv7a" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.

Quod Latine reddi potest:

 Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;


== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: '''''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.

Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos '''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt'''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>685rdntrhy1xlxqzdywctgkletzdv7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280602</id>
      <parentid>280601</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1. Introductio */</comment>
      <origin>280602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25526" sha1="63z7rh5h3ljrgqeea91ojykwebf53ji" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: '''''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.

Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos '''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt'''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>63z7rh5h3ljrgqeea91ojykwebf53ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280603</id>
      <parentid>280602</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1. Introductio */</comment>
      <origin>280603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25532" sha1="1m3alcpu7kxh3po40wbo1u7m5na82qs" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca Gross Korbetha, Klein Korbetha et Korbetha (in fontibus Latinis mediaevalibus: Chruvati inferior, Chruvati superior et Chruvati) inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum Borna in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). Borna enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: Corwete, Curuadi, Curewate (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); Chruuati (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz (cf. Delnice in Croatia), Dobergast, Dobrilug, Drevenitz (cf. Drvenik in Croatia), Glina (ut Glina in Croatia), Grizlav, List, Brodizi (cf. Brod in Croatia), Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno, atque Lipci (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: '''''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.

Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos '''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt'''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>1m3alcpu7kxh3po40wbo1u7m5na82qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280604</id>
      <parentid>280603</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis */</comment>
      <origin>280604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25607" sha1="j83tb4p0pow2fvgkow5fvo43o5il4mx" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est insignis historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, ad septentrionem et orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.

Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.

Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.

Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>j83tb4p0pow2fvgkow5fvo43o5il4mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>85985</id>
    <revision>
      <id>280605</id>
      <parentid>280550</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Denis Gagne52 movit paginam [[Liber:Charte de droit de foire à Cheux]] ad [[Liber:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf]]: Titulus male scriptus</comment>
      <origin>280550</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="fzcz9andwrejxlirqfvlrdtun66t8ah" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=
|Language=la
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=[[File:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf|thumb|Robert Courteheuse donne un droit de foire à Cheux. Charte autographe de Robert Courteheuse.]]
|Progress=X
|Pages=[[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf|1]]
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>fzcz9andwrejxlirqfvlrdtun66t8ah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280607</id>
      <parentid>280605</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <origin>280607</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="op87ube6mzyw4y00ntbtc9sj88hqa1k" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=[[Charta iurium iustorum apud Cheux]]
|Language=la
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=1832
|Source=
|Image=[[File:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf|thumb|Robert Courteheuse donne un droit de foire à Cheux. Charte autographe de Robert Courteheuse.]]
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>op87ube6mzyw4y00ntbtc9sj88hqa1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85986</id>
    <revision>
      <id>280608</id>
      <parentid>280548</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Denis Gagne52 movit paginam [[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf]] ad [[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf/1]]: Titulus male scriptus</comment>
      <origin>280548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="o6v17pj9fhhuq6qma2p393g188hekoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf|Robert Courteheuse donne un droit de foire à Cheux. Charte autographe de Robert Courteheuse.]]

¹IN NOMINE sancte et individue Trinitatis, patris et filii et spiritus sancti. ²Ego Robertus dux Normannorum concedo ecclesie Dei quam Willelmus ³rex Anglorum pater meus pro salute anime sue et ⁴meae, matris meae, fratrum meorum, antecessorum et parentum ⁵nostrorum in honore beati Stephani Cadomi construxit, habere ⁶mercatum ad diem dominicam in manerio de Ceus ⁷hereditario et perpetuo jure possidendum, et unam feriam ⁸inanno ad illum terminum quem abbas et monachi ejusdem ⁹ecclesie elegerint. Quod siquis hanc donationem scilicet ¹⁰ hoc mercatum et hanc feriam que ego pro salute ¹¹anime meae et pro salute anime patris mei et matris meae, ¹²fratrum meorum, antecessorum et parentum nostrorum ¹³ecclesie sancti Stephani de Cadomo donavi, eidem ecclesie ¹⁴auferre aliquo modo temptaverit, concedo ego corde ¹⁵et ore meo et manu mea confirmo, ut ex auctoritate ¹⁶Dei patris omnipotentis et filii et spiritus sancti sit excommunicatus ¹⁷, et a regno Dei in perpetuum exclusus.

Signum + Roberti comitis Normannie
S. + Eustachii de Bretulio
S. + Willelmi Rothomagensis archiepiscopi
S. + Willelmi camerarii
S. + Ranulfi episcopi Duhelmensis
S. + episcopi Baiocensis
S. + Willelmi comitis de Warenna
S. + Roberti de Monteforti
S. + Gisleberti de Aquila
S. + Rainaldi de Aureavalle
S. + Willelmi de Ferreriis
S. + Rodulfi Taisson
S. + episcopi Constantiensis
S. + Roberti Marmion
S. + Roberti de Grentonis Maisnilio
S. + Roberti Doisnel&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6v17pj9fhhuq6qma2p393g188hekoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280610</id>
      <parentid>280608</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <origin>280610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="t1z0keti5znyuw6cv0mie4rr9uxner4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;¹IN NOMINE sancte et individue Trinitatis, patris et filii et spiritus sancti. ²Ego Robertus dux Normannorum concedo ecclesie Dei quam Willelmus ³rex Anglorum pater meus pro salute anime sue et ⁴meae, matris meae, fratrum meorum, antecessorum et parentum ⁵nostrorum in honore beati Stephani Cadomi construxit, habere ⁶mercatum ad diem dominicam in manerio de Ceus ⁷hereditario et perpetuo jure possidendum, et unam feriam ⁸inanno ad illum terminum quem abbas et monachi ejusdem ⁹ecclesie elegerint. Quod siquis hanc donationem scilicet ¹⁰ hoc mercatum et hanc feriam que ego pro salute ¹¹anime meae et pro salute anime patris mei et matris meae, ¹²fratrum meorum, antecessorum et parentum nostrorum ¹³ecclesie sancti Stephani de Cadomo donavi, eidem ecclesie ¹⁴auferre aliquo modo temptaverit, concedo ego corde ¹⁵et ore meo et manu mea confirmo, ut ex auctoritate ¹⁶Dei patris omnipotentis et filii et spiritus sancti sit excommunicatus ¹⁷, et a regno Dei in perpetuum exclusus.

Signum + Roberti comitis Normannie
S. + Eustachii de Bretulio
S. + Willelmi Rothomagensis archiepiscopi
S. + Willelmi camerarii
S. + Ranulfi episcopi Duhelmensis
S. + episcopi Baiocensis
S. + Willelmi comitis de Warenna
S. + Roberti de Monteforti
S. + Gisleberti de Aquila
S. + Rainaldi de Aureavalle
S. + Willelmi de Ferreriis
S. + Rodulfi Taisson
S. + episcopi Constantiensis
S. + Roberti Marmion
S. + Roberti de Grentonis Maisnilio
S. + Roberti Doisnel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1z0keti5znyuw6cv0mie4rr9uxner4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Charte de droit de foire à Cheux</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86024</id>
    <redirect title="Liber:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf" />
    <revision>
      <id>280606</id>
      <timestamp>2026-09-08T13:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <comment>Denis Gagne52 movit paginam [[Liber:Charte de droit de foire à Cheux]] ad [[Liber:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf]]: Titulus male scriptus</comment>
      <origin>280606</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="mb49srvry7rlk3cnyob6hbwm75skwps" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Liber:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf]]</text>
      <sha1>mb49srvry7rlk3cnyob6hbwm75skwps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86025</id>
    <redirect title="Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf/1" />
    <revision>
      <id>280609</id>
      <timestamp>2026-09-08T13:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Denis Gagne52</username>
        <id>19996</id>
      </contributor>
      <comment>Denis Gagne52 movit paginam [[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf]] ad [[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf/1]]: Titulus male scriptus</comment>
      <origin>280609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="b5gt6hokk9ejoq2px5za8xezlc3qjwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;#REDIRECT [[Pagina:Charte de droit de foire à Cheux - H-1832.pdf/1]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5gt6hokk9ejoq2px5za8xezlc3qjwh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>