Saturae (Persius, Raoul)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Saturae (Persius, Raoul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27358</id>
    <revision>
      <id>282145</id>
      <parentid>131759</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Correction.</comment>
      <origin>282145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="tbm40wp3xasz44vf0psxei4rfv00dm9" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Aulus Persius Flaccus
|OperaeTitulus=Saturae
|OperaeWikiPagina=
|Liber=Satires d'Horace et de Perse.djvu
|SubTitulus=
|Annus=Saeculo I p.Ch.n.
|Editio=Bogaert-Dumortier éd., 1829
|Genera=Carmina, saturae
}}
&lt;pages index=&quot;Satires d'Horace et de Perse.djvu&quot; from=240 to=326 correction=2 /&gt;
{{finis}}</text>
      <sha1>tbm40wp3xasz44vf0psxei4rfv00dm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282146</id>
      <parentid>282145</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Mea culpa.</comment>
      <origin>282146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="ln977vetbpoe1jxg0w18y4zhb0lxdzk" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Aulus Persius Flaccus
|OperaeTitulus=Saturae
|OperaeWikiPagina=
|Liber=Satires d'Horace et de Perse.djvu
|SubTitulus=
|Annus=Saeculo I p.Ch.n.
|Editio=Bogaert-Dumortier éd., 1829
|Genera=Carmina, saturae
}}
&lt;pages index=&quot;Satires d'Horace et de Perse.djvu&quot; from=240 to=326 exclude=2 /&gt;
{{finis}}</text>
      <sha1>ln977vetbpoe1jxg0w18y4zhb0lxdzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saturae (Horatius, Raoul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27359</id>
    <revision>
      <id>282144</id>
      <parentid>131758</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Correction.</comment>
      <origin>282144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="hjkch6w93oiaia8g0dedv17whqpjdmv" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Quintus Horatius Flaccus
|OperaeTitulus=Saturae
|OperaeWikiPagina=
|Liber=Satires d'Horace et de Perse.djvu
|SubTitulus=
|Annus= 35 a.Ch.n.
|Editio=Bogaert-Dumortier éd., 1829
|Genera=Carmina, saturae
}}
&lt;pages index=&quot;Satires d'Horace et de Perse.djvu&quot; from=2 to=236 exclude=2 /&gt;
{{div end}}</text>
      <sha1>hjkch6w93oiaia8g0dedv17whqpjdmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quartus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33966</id>
    <revision>
      <id>282141</id>
      <parentid>274803</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="3mw8vin1z1sj0amnxfckx6ggllec1ze" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Liber quintus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quintus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=15 to=76 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Liber quintus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quintus
}}</text>
      <sha1>3mw8vin1z1sj0amnxfckx6ggllec1ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quintus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33967</id>
    <revision>
      <id>282069</id>
      <parentid>274805</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="o185ma04zvyihwd6jc4f5umrf32lzgp" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quartus
|Post= Liber sextus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=77 to=103 delta=4 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=106 to=113 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quartus
|Post= Liber sextus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
}}</text>
      <sha1>o185ma04zvyihwd6jc4f5umrf32lzgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282142</id>
      <parentid>282069</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="1imm6kaxpaffqa7ywcm04wx91zm2l8j" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quartus
|Post= Liber sextus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=77 to=103 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=106 to=113 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quartus
|Post= Liber sextus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
}}</text>
      <sha1>1imm6kaxpaffqa7ywcm04wx91zm2l8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33968</id>
    <revision>
      <id>282071</id>
      <parentid>274809</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="pxt9wdhzkod5sjznii18fnbu5df2ulb" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber quintus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quintus
|Post= Liber septimus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber septimus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=114 to=144 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber quintus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber quintus
|Post= Liber septimus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber septimus
}}</text>
      <sha1>pxt9wdhzkod5sjznii18fnbu5df2ulb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber septimus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33969</id>
    <revision>
      <id>282070</id>
      <parentid>274807</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="ow9s2mizv4rd1mm2fub24dp4sob0ny3" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber sextus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
|Post= Liber octavus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber octavus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=145 to=172 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber sextus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber sextus
|Post= Liber octavus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber octavus
}}</text>
      <sha1>ow9s2mizv4rd1mm2fub24dp4sob0ny3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber octavus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33970</id>
    <revision>
      <id>282068</id>
      <parentid>274801</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="cm0khmx90gssl8t87hf036zof9dsi4p" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber septimus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber septimus
|Post= Liber nonus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber nonus
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=173 to=214 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber septimus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber septimus
|Post= Liber nonus
|PostNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber nonus
}}</text>
      <sha1>cm0khmx90gssl8t87hf036zof9dsi4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber nonus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33971</id>
    <revision>
      <id>282067</id>
      <parentid>274799</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="0trrc99rdeeflf47g4gixg5ag4o33xj" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Marcus Terentius Varro
|OperaeTitulus=De Lingua Latina
|OperaeWikiPagina=De Lingua Latina (Varro, Schoppe)
|Annus=44 a.C.n.
|SubTitulus= Nova editio.&lt;br/&gt; [[Scriptor:Gaspar Scioppius|Gaspar Scioppius]] recensuit (1605)&lt;br/&gt;
|Liber=Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber octavus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber octavus
|Post= 
|PostNomen= 
}}

&lt;pages index=&quot;Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu&quot; from=215 to=244 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber octavus
|AnteNomen= De Lingua Latina (Varro, Schoppe)/Liber octavus
|Post=
|PostNomen= 
}}</text>
      <sha1>0trrc99rdeeflf47g4gixg5ag4o33xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De nostri temporis studiorum ratione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34029</id>
    <revision>
      <id>282072</id>
      <parentid>129288</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="kq3ib627bx43as69pocw2o6l2k9d14m" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De nostri temporis studiorum ratione
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1708
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
|Genera=Philosophia, orationes
}}
&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=31 to=31 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;


==== Index ====
; [[De nostri temporis studiorum ratione/Carolo Austrio dedicatio|Carolo Austrio dedicatio]]
; [[De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio|Ad Vincentium Grimanum dedicatio]]
; [[De nostri temporis studiorum ratione/Oratio|Oratio]]
; [[De nostri temporis studiorum ratione/Animadversiones|Animadversiones]]</text>
      <sha1>kq3ib627bx43as69pocw2o6l2k9d14m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De nostri temporis studiorum ratione/Carolo Austrio dedicatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34030</id>
    <revision>
      <id>282075</id>
      <parentid>129290</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="74lfsxyuyx9ec9n5dk6phttz3f4dqxt" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De nostri temporis studiorum ratione
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1708
|SubTitulus= Carolo Austrio Dedicatio 
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=33 to=33 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio
}}</text>
      <sha1>74lfsxyuyx9ec9n5dk6phttz3f4dqxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34031</id>
    <revision>
      <id>282073</id>
      <parentid>129291</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="i8mhunba4mn47ajmsirwfsa4p8gzmwu" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De nostri temporis studiorum ratione
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1708
|Subtitulus=Vincentio Grimano Dedicatio
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Carolo Austrio dedicatio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Carolo Austrio dedicatio
|Post= Oratio
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Oratio
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=34 to=34 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Carolo Austrio dedicatio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Carolo Austrio dedicatio
|Post= Oratio
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Oratio
}}</text>
      <sha1>i8mhunba4mn47ajmsirwfsa4p8gzmwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De nostri temporis studiorum ratione/Oratio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34032</id>
    <revision>
      <id>282076</id>
      <parentid>129292</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="bpjiqxklfeuh6nxhm66jlbxoeri1u76" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De nostri temporis studiorum ratione
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1708
|SubTitulus= Oratio
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|Post= Animadversiones
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Animadversiones
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=35 to=74 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Ad Vincentium Grimanum dedicatio
|Post= Animadversiones
|PostNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Animadversiones
}}</text>
      <sha1>bpjiqxklfeuh6nxhm66jlbxoeri1u76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De nostri temporis studiorum ratione/Animadversiones</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34033</id>
    <revision>
      <id>282074</id>
      <parentid>129293</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="2oxk0mecgtylov0l5ycktb9k0clphir" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De nostri temporis studiorum ratione
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1708
|SubTitulus= Animadvesiones
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Oratio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Oratio
|Post= 
|PostNomen= 
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=75 to=76 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Oratio
|AnteNomen= De nostri temporis studiorum ratione/Oratio
|Post= 
|PostNomen= 
}}</text>
      <sha1>2oxk0mecgtylov0l5ycktb9k0clphir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34161</id>
    <revision>
      <id>282054</id>
      <parentid>128829</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="er4njr6n06a2axu21d05ngpynxfxbb2" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{Titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus= ex linguae Latinae originibus eruenda
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
|Editio = ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I, Mediolani, 1835
|Recensor= Joseph Ferrari
|Frons=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu/77
|Genera=Philosophia, linguistica
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=77 to=77 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;


==== Index ====
; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus|Liber primus]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium|Prooemium]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae|Paullo Matthiae Doriae]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I|Caput I]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II|Caput II]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III|Caput III]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV|Caput IV]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V|Caput V]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI|Caput VI]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII|Caput VII]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII|Caput VIII]]
:; [[De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Conclusio|Conclusio]]

(libros II, III Vicus nunquam scripsit)</text>
      <sha1>er4njr6n06a2axu21d05ngpynxfxbb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34162</id>
    <revision>
      <id>282055</id>
      <parentid>128835</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="2kprmyp2cpnu69j9exqe2bbfw8wr6cm" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Prooemium
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=78 to=78 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Prooemium
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium
}}</text>
      <sha1>2kprmyp2cpnu69j9exqe2bbfw8wr6cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34163</id>
    <revision>
      <id>282066</id>
      <parentid>128836</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="mufw3fw8c4i4yeq0r6mda4wr83cbys0" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Prooemium
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus
|Post= Paullo Matthiae Doriae
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=79 to=80 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus
|Post= Paullo Matthiae Doriae
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae
}}</text>
      <sha1>mufw3fw8c4i4yeq0r6mda4wr83cbys0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34164</id>
    <revision>
      <id>282065</id>
      <parentid>128837</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="8dbwtnqnbcangugqteomuo5nip610a6" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Dedicatio
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Prooemium
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium
|Post= Caput I
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=81 to=82 fromsection=ded tosection=ded /&gt;

{{Liber
|Ante= Prooemium
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Prooemium
|Post= Caput I
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I
}}</text>
      <sha1>8dbwtnqnbcangugqteomuo5nip610a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34165</id>
    <revision>
      <id>282056</id>
      <parentid>128838</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="sm1l2dos46blo1v9a8u6n7gzclzozhx" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput I
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Paullo Matthiae Doriae
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae
|Post= Caput II
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=82 to=89 fromsection=1 tosection=1 /&gt;

{{Liber
|Ante= Paullo Matthiae Doriae
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Paullo Matthiae Doriae
|Post= Caput II
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II
}}</text>
      <sha1>sm1l2dos46blo1v9a8u6n7gzclzozhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34166</id>
    <revision>
      <id>282057</id>
      <parentid>128839</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="ogxckbyeq2lev3c6v32y5709uhm8yty" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput II
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=89 to=93 fromsection=2 tosection=2 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III
}}</text>
      <sha1>ogxckbyeq2lev3c6v32y5709uhm8yty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34167</id>
    <revision>
      <id>282058</id>
      <parentid>128840</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="66vlfcjjsmrzu4r64g1075czjkkwofi" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput III
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=93 to=94 fromsection=3 tosection=3 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV
}}</text>
      <sha1>66vlfcjjsmrzu4r64g1075czjkkwofi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34168</id>
    <revision>
      <id>282059</id>
      <parentid>128841</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="as0ruk0qofqqz7whnlesm93taoap9x3" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput IV
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=94 to=105 fromsection=4 tosection=4 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V
}}</text>
      <sha1>as0ruk0qofqqz7whnlesm93taoap9x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34169</id>
    <revision>
      <id>282060</id>
      <parentid>128842</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="jjt6ym3yjm1yabq3eccs38erq96jrec" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput V
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=105 to=108 fromsection=5 tosection=5 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI
}}</text>
      <sha1>jjt6ym3yjm1yabq3eccs38erq96jrec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34170</id>
    <revision>
      <id>282061</id>
      <parentid>128845</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="dgdpmvegu2v5e7pa4m46vvn61w53i62" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput VI
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=108 to=109 fromsection=6 tosection=6 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII
}}</text>
      <sha1>dgdpmvegu2v5e7pa4m46vvn61w53i62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34171</id>
    <revision>
      <id>282062</id>
      <parentid>128844</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="2vzzvollfimtuvn2z33zkts6fz6dh7a" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput VII
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=110 to=117 fromsection=7 tosection=7 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII
}}</text>
      <sha1>2vzzvollfimtuvn2z33zkts6fz6dh7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34172</id>
    <revision>
      <id>282063</id>
      <parentid>128846</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="1e6xg652tnm3w59l3xwxwnwagwejgr1" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Liber primus, caput VIII
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII
|Post= Conclusio
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Conclusio
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=117 to=118 fromsection=8 tosection=8 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VII
|Post= Conclusio
|PostNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Conclusio
}}</text>
      <sha1>1e6xg652tnm3w59l3xwxwnwagwejgr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Conclusio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34173</id>
    <revision>
      <id>282064</id>
      <parentid>128847</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="lc23f02x639xdn6aqa9wdr9vinfdv66" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De antiquissima Italorum sapientia
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1710
|SubTitulus=Conclusio
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Joseph Ferrari recensuit; Mediolani, 1835
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII
|Post= 
|PostNomen= 
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=119 to=119 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De antiquissima Italorum sapientia/Liber primus/Caput VIII
|Post= 
|PostNomen= 
}}</text>
      <sha1>lc23f02x639xdn6aqa9wdr9vinfdv66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34283</id>
    <revision>
      <id>282077</id>
      <parentid>126597</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="0vymh68xnlokawia2gsivaig4xrpxab" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Genera=Historia, Biographiae
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=177 to=177 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

==== Index ====
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Dedicatio|Dedicatio]]
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium|Prooemium]]
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus|Liber primus]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I|Caput I]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II|Caput II]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III|Caput III]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV|Caput IV]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V|Caput V]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI|Caput VI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII|Caput VII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII|Caput VIII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX|Caput IX]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X|Caput X]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI|Caput XI]]
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus|Liber secundus]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I|Caput I]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II|Caput II]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III|Caput III]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV|Caput IV]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V|Caput V]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI|Caput VI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII|Caput VII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII|Caput VIII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX|Caput IX]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X|Caput X]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI|Caput XI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII|Caput XII]]
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius|Liber tertius]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I|Caput I]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II|Caput II]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III|Caput III]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV|Caput IV]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V|Caput V]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI|Caput VI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII|Caput VII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII|Caput VIII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX|Caput IX]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X|Caput X]]
; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus|Liber quartus]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I|Caput I]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II|Caput II]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III|Caput III]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV|Caput IV]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V|Caput V]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI|Caput VI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII|Caput VII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII|Caput VIII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX|Caput IX]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X|Caput X]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI|Caput XI]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII|Caput XII]]
:; [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XIII|Caput XIII]]

[[Categoria:Biographiae|Caraphaeus, Antonius]]</text>
      <sha1>0vymh68xnlokawia2gsivaig4xrpxab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Dedicatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34284</id>
    <revision>
      <id>282078</id>
      <parentid>126531</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="ad3n6xspwg80rxztc8dq94c6oi251k4" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Dedicatio
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Prooemium
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=179 to=181 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Prooemium
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium
}}</text>
      <sha1>ad3n6xspwg80rxztc8dq94c6oi251k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34285</id>
    <revision>
      <id>282139</id>
      <parentid>126532</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="sbg5hpk6cx4uhf47xevgo2r52ph26kc" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Prooemium
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Dedicatio
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Dedicatio
|Post= Liber primus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=182 to=184 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Dedicatio
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Dedicatio
|Post= Liber primus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus
}}</text>
      <sha1>sbg5hpk6cx4uhf47xevgo2r52ph26kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34286</id>
    <revision>
      <id>282079</id>
      <parentid>126533</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="0nmiekqlcma5782pe06qbmczdqiuf8e" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Prooemium
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=185 to=185 fromsection=01 tosection=01 /&gt;

{{Liber
|Ante= Prooemium
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Prooemium
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I
}}</text>
      <sha1>0nmiekqlcma5782pe06qbmczdqiuf8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34287</id>
    <revision>
      <id>282080</id>
      <parentid>126535</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="f7fi63xw4dei0qkuv246r8b25dj09ma" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput I
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=185 to=187 fromsection=0101 tosection=0101 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II
}}</text>
      <sha1>f7fi63xw4dei0qkuv246r8b25dj09ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34288</id>
    <revision>
      <id>282081</id>
      <parentid>126537</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="4q4fa6lrd6tthc29b744iupfsrjdpgv" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput II
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=187 to=190 fromsection=0102 tosection=0102 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III
}}</text>
      <sha1>4q4fa6lrd6tthc29b744iupfsrjdpgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34289</id>
    <revision>
      <id>282082</id>
      <parentid>126540</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="847" sha1="kubxffjeb0p5x0tjrz790p77cnw2v9n" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput III
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=190 to=193 fromsection=0103 tosection=0103 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV
}}</text>
      <sha1>kubxffjeb0p5x0tjrz790p77cnw2v9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34290</id>
    <revision>
      <id>282084</id>
      <parentid>126543</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="htuif1n7jwjs3ls9n0wshhcl55uwv7e" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput IV
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=193 to=196 fromsection=0104 tosection=0104 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V
}}</text>
      <sha1>htuif1n7jwjs3ls9n0wshhcl55uwv7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34291</id>
    <revision>
      <id>282087</id>
      <parentid>126542</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="994mrhjl5eewc5xvk0yh5k885kjryi7" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput V
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=196 to=198 fromsection=0105 tosection=0105 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI
}}</text>
      <sha1>994mrhjl5eewc5xvk0yh5k885kjryi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34292</id>
    <revision>
      <id>282089</id>
      <parentid>126544</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="f961f37r9afhpsqq7dc6gecn3y8prl8" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput VI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=198 to=202 fromsection=0106 tosection=0106 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII
}}</text>
      <sha1>f961f37r9afhpsqq7dc6gecn3y8prl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34389</id>
    <revision>
      <id>282091</id>
      <parentid>126545</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="djn760esazqxxvfc30h5dy6goqxh1m4" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput VII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=203 to=211 fromsection=0107 tosection=0107 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII
}}</text>
      <sha1>djn760esazqxxvfc30h5dy6goqxh1m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34390</id>
    <revision>
      <id>282093</id>
      <parentid>126546</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="lsnt84sikfbug15dfy8kb1ig9lzhc3h" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput VIII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=211 to=216 fromsection=0108 tosection=0108 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX
}}</text>
      <sha1>lsnt84sikfbug15dfy8kb1ig9lzhc3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34410</id>
    <revision>
      <id>282085</id>
      <parentid>126547</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="174acztyd4wmld4s9bu6cc0j7omhns9" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput IX
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=216 to=226 fromsection=0109 tosection=0109 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X
}}</text>
      <sha1>174acztyd4wmld4s9bu6cc0j7omhns9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34515</id>
    <revision>
      <id>282095</id>
      <parentid>126548</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="hf4yivy7tm9vndqvd4rosyd34u3syz4" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput X
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=227 to=232 fromsection=0110 tosection=0110 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI
}}</text>
      <sha1>hf4yivy7tm9vndqvd4rosyd34u3syz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34516</id>
    <revision>
      <id>282097</id>
      <parentid>126549</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="n5yibnti0j8bsw4xooeo8rs8kpbd8b0" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber primus, Caput XI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X
|Post= Liber secundus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=233 to=236 fromsection=0111 tosection=0111 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput X
|Post= Liber secundus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus
}}</text>
      <sha1>n5yibnti0j8bsw4xooeo8rs8kpbd8b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34517</id>
    <revision>
      <id>282115</id>
      <parentid>126551</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="kczovcxig94u3ek4fyzcuyjw0q0vdfl" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber I, Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=237 to=237 fromsection=02 tosection=02 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber I, Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput XI
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I
}}</text>
      <sha1>kczovcxig94u3ek4fyzcuyjw0q0vdfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34524</id>
    <revision>
      <id>282116</id>
      <parentid>126552</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="rybjcwfyza4gq8xqq10p3wc9b6101uv" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput I
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber secundus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=237 to=244 fromsection=0201 tosection=0201 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber secundus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II
}}</text>
      <sha1>rybjcwfyza4gq8xqq10p3wc9b6101uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34535</id>
    <revision>
      <id>282117</id>
      <parentid>126553</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="0dgqs3bbs2vv4cedovf5tq1qt0i8sf5" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput II
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=244 to=248 fromsection=0202 tosection=0202 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III
}}</text>
      <sha1>0dgqs3bbs2vv4cedovf5tq1qt0i8sf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34536</id>
    <revision>
      <id>282118</id>
      <parentid>126554</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="5igb5rjqpqktjoteflwcvtf41rapg6g" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput III
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=248 to=251 fromsection=0203 tosection=0203 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV
}}</text>
      <sha1>5igb5rjqpqktjoteflwcvtf41rapg6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34537</id>
    <revision>
      <id>282119</id>
      <parentid>126555</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="0xi8hgqo6g6zvm370zpyo1ln6xxtr8j" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput IV
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=251 to=254 fromsection=0204 tosection=0204 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V
}}</text>
      <sha1>0xi8hgqo6g6zvm370zpyo1ln6xxtr8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34563</id>
    <revision>
      <id>282121</id>
      <parentid>126556</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="i9q4qrvcmci8ve27z50q4esee9mndau" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput V
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=254 to=258 fromsection=0205 tosection=0205 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI
}}</text>
      <sha1>i9q4qrvcmci8ve27z50q4esee9mndau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34564</id>
    <revision>
      <id>282122</id>
      <parentid>126558</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="4lxoj8puge63o17tsof22hezxh35949" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput VI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=258 to=264 fromsection=0206 tosection=0206 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII
}}</text>
      <sha1>4lxoj8puge63o17tsof22hezxh35949</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34596</id>
    <revision>
      <id>282123</id>
      <parentid>126559</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="b3tpo5wtfhxdb4y0geoa4pgwqjg33fh" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput VII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=264 to=269 fromsection=0207 tosection=0207 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII
}}</text>
      <sha1>b3tpo5wtfhxdb4y0geoa4pgwqjg33fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34597</id>
    <revision>
      <id>282124</id>
      <parentid>126561</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="dqi3cm25ucalkmqruax261rtl0k6uyu" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput VIII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=269 to=270 fromsection=0208 tosection=0208 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX
}}</text>
      <sha1>dqi3cm25ucalkmqruax261rtl0k6uyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34598</id>
    <revision>
      <id>282120</id>
      <parentid>126562</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="p3afbka3o5bwhenixo3bae8qw13s3hv" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput IX
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=270 to=273 fromsection=0209 tosection=0209 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X
}}</text>
      <sha1>p3afbka3o5bwhenixo3bae8qw13s3hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34599</id>
    <revision>
      <id>282125</id>
      <parentid>126564</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="i29lgp00pfwb4g4byjj3ujkxmtbaiun" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput X
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=273 to=278 fromsection=0210 tosection=0210 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI
}}</text>
      <sha1>i29lgp00pfwb4g4byjj3ujkxmtbaiun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34600</id>
    <revision>
      <id>282126</id>
      <parentid>126565</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="auqm9ws0nz34hm76yr8wvmm22qnqhcq" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput XI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X
|Post= Caput XII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=279 to=281 fromsection=0211 tosection=0211 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput X
|Post= Caput XII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII
}}</text>
      <sha1>auqm9ws0nz34hm76yr8wvmm22qnqhcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34616</id>
    <revision>
      <id>282127</id>
      <parentid>126566</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="847" sha1="mlqnw0n87ecacg75lmjhpywz63cj1tj" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber secundus, Caput XII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI
|Post= Liber tertius
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=281 to=285 fromsection=0212 tosection=0212 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XI
|Post= Liber tertius
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius
}}</text>
      <sha1>mlqnw0n87ecacg75lmjhpywz63cj1tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34617</id>
    <revision>
      <id>282128</id>
      <parentid>126567</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="of0n7ubl9aspkkp9q858th9xklk982a" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber II, Caput XII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=286 to=286 fromsection=03 tosection=03 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber II, Caput XII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber secundus/Caput XII
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I
}}</text>
      <sha1>of0n7ubl9aspkkp9q858th9xklk982a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34618</id>
    <revision>
      <id>282129</id>
      <parentid>126569</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="cnd358qiya0ijazlj1wieiwbddlb6lp" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput I
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber tertius
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=286 to=295 fromsection=0301 tosection=0301 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber tertius
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II
}}</text>
      <sha1>cnd358qiya0ijazlj1wieiwbddlb6lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34725</id>
    <revision>
      <id>282130</id>
      <parentid>126570</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="o3qif517ev2kwununf7omvy8h6333ol" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput II
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=295 to=299 fromsection=0302 tosection=0302 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III
}}</text>
      <sha1>o3qif517ev2kwununf7omvy8h6333ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34726</id>
    <revision>
      <id>282131</id>
      <parentid>126571</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="a86jza9osoudd8g2s9iv1b7q90q11vw" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput III
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=299 to=306 fromsection=0303 tosection=0303 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV
}}</text>
      <sha1>a86jza9osoudd8g2s9iv1b7q90q11vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34727</id>
    <revision>
      <id>282132</id>
      <parentid>126572</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="p93sx52ylbs3y7uq4gr24slhkhotpsy" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput IV
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
}}
{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=306 to=309 fromsection=0304 tosection=0304 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V
}}</text>
      <sha1>p93sx52ylbs3y7uq4gr24slhkhotpsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34747</id>
    <revision>
      <id>282134</id>
      <parentid>126574</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="aq2yn9lbhmxvn2s6gm7rdxvqinq506i" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput V
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=310 to=316 fromsection=0305 tosection=0305 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI
}}</text>
      <sha1>aq2yn9lbhmxvn2s6gm7rdxvqinq506i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34748</id>
    <revision>
      <id>282135</id>
      <parentid>126575</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="7sjiq48dk6mf5p8hzx97qnuicwb3fsh" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput VI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=316 to=319 fromsection=0306 tosection=0306 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII
}}</text>
      <sha1>7sjiq48dk6mf5p8hzx97qnuicwb3fsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34749</id>
    <revision>
      <id>282136</id>
      <parentid>126576</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="oivv7ty60wser59uxrjnwyp8qg3ax72" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput VII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=319 to=321 fromsection=0307 tosection=0307 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII
}}</text>
      <sha1>oivv7ty60wser59uxrjnwyp8qg3ax72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34828</id>
    <revision>
      <id>282137</id>
      <parentid>126577</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="71tg0ahk9g5ah72j6m9scb0ypa5fa11" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput VIII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=321 to=325 fromsection=0308 tosection=0308 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX
}}</text>
      <sha1>71tg0ahk9g5ah72j6m9scb0ypa5fa11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34829</id>
    <revision>
      <id>282133</id>
      <parentid>126578</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="c6541zbtvc6wcm0jivkg4seovchh652" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput IX
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=326 to=328 fromsection=0309 tosection=0309 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X
}}</text>
      <sha1>c6541zbtvc6wcm0jivkg4seovchh652</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34830</id>
    <revision>
      <id>282138</id>
      <parentid>126579</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="gnnqsi6pwt50l10d5l6pcjycca8zu0q" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber tertius, Caput X
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX
|Post= Liber quartus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=328 to=336 fromsection=0310 tosection=0310 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput IX
|Post= Liber quartus
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus
}}</text>
      <sha1>gnnqsi6pwt50l10d5l6pcjycca8zu0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34891</id>
    <revision>
      <id>282099</id>
      <parentid>126580</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="q9vkbeiyhn9v4p3w3xxrf6ynqjail4b" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber III, Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=337 to=337 fromsection=04 tosection=04 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III, Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber tertius/Caput X
|Post= Caput I
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I
}}</text>
      <sha1>q9vkbeiyhn9v4p3w3xxrf6ynqjail4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34892</id>
    <revision>
      <id>282101</id>
      <parentid>126582</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="aywr4f5n991cqiaxtpcftick51s4r88" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput I
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=337 to=339 fromsection=0401 tosection=0401 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber quartus
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus
|Post= Caput II
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II
}}</text>
      <sha1>aywr4f5n991cqiaxtpcftick51s4r88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34893</id>
    <revision>
      <id>282103</id>
      <parentid>126583</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="f1vd8roc3cw64y3vco60wze9h761c9l" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput II
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=339 to=343 fromsection=0402 tosection=0402 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput I
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput I
|Post= Caput III
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III
}}</text>
      <sha1>f1vd8roc3cw64y3vco60wze9h761c9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34894</id>
    <revision>
      <id>282104</id>
      <parentid>126584</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="gd4yasux47c01whxu6witreim9sdktp" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput III
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=343 to=349 fromsection=0403 tosection=0403 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput II
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput II
|Post= Caput IV
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV
}}</text>
      <sha1>gd4yasux47c01whxu6witreim9sdktp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34895</id>
    <revision>
      <id>282105</id>
      <parentid>126585</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="41rasmm6682bx8w575g4hzeukxw2gdx" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput IV
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=349 to=352 fromsection=0404 tosection=0404 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput III
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput III
|Post= Caput V
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V
}}</text>
      <sha1>41rasmm6682bx8w575g4hzeukxw2gdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34916</id>
    <revision>
      <id>282107</id>
      <parentid>126586</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="t05z0lyviifxzf9mg90yfjft3yiybla" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput V
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=352 to=358 fromsection=0405 tosection=0405 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IV
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IV
|Post= Caput VI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI
}}</text>
      <sha1>t05z0lyviifxzf9mg90yfjft3yiybla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34917</id>
    <revision>
      <id>282108</id>
      <parentid>126588</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="3yqsck35sc1g4k2uqcf3rg02hfqppl5" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput VI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=358 to=360 fromsection=0406 tosection=0406 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput V
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput V
|Post= Caput VII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII
}}</text>
      <sha1>3yqsck35sc1g4k2uqcf3rg02hfqppl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34918</id>
    <revision>
      <id>282109</id>
      <parentid>126590</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="py4sym8px52516vmilb6qqn5c3x8j1t" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput VII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=361 to=363 fromsection=0407 tosection=0407 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VI
|Post= Caput VIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII
}}</text>
      <sha1>py4sym8px52516vmilb6qqn5c3x8j1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34919</id>
    <revision>
      <id>282110</id>
      <parentid>126591</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="pt3s3nu1gzas5gmjp5qki19ddkcd2hi" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput VIII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=364 to=367 fromsection=0408 tosection=0408 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VII
|Post= Caput IX
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX
}}</text>
      <sha1>pt3s3nu1gzas5gmjp5qki19ddkcd2hi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34938</id>
    <revision>
      <id>282106</id>
      <parentid>126592</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="mk005xf1dzffizyy62bipqydr1uo5os" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput IX
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=368 to=372 fromsection=0409 tosection=0409 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput VIII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput VIII
|Post= Caput X
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X
}}</text>
      <sha1>mk005xf1dzffizyy62bipqydr1uo5os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34939</id>
    <revision>
      <id>282111</id>
      <parentid>126593</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="cux6m1hwmqu5gr3akuqfmiejjzqypde" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput X
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=372 to=376 fromsection=0410 tosection=0410 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput IX
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput IX
|Post= Caput XI
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI
}}</text>
      <sha1>cux6m1hwmqu5gr3akuqfmiejjzqypde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34947</id>
    <revision>
      <id>282112</id>
      <parentid>126594</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="g9jk4rc4mljhlna3hkn01gekjvnr5oz" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput XI
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X
|Post= Caput XII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=376 to=380 fromsection=0411 tosection=0411 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput X
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput X
|Post= Caput XII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII
}}</text>
      <sha1>g9jk4rc4mljhlna3hkn01gekjvnr5oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34948</id>
    <revision>
      <id>282113</id>
      <parentid>126595</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="gu5gtrhw12v24iibptthpdpoivie39h" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput XII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI
|Post= Caput XIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XIII
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=380 to=383 fromsection=0412 tosection=0412 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput XI
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XI
|Post= Caput XIII
|PostNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XIII
}}</text>
      <sha1>gu5gtrhw12v24iibptthpdpoivie39h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34949</id>
    <revision>
      <id>282114</id>
      <parentid>126596</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="m19isxinkt1hb0m8858k8td3urdoekm" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Ioannes Baptista a Vico
|OperaeTitulus=De rebus gestis Antonii Caraphaei
|SubTitulus=Liber quartus, Caput XIII
|OperaeWikiPagina=
|Annus= 1715
|Editio= ex ''J. B. Vici Opera latina'', tomus I; Mediolani, 1835
|Recensor=Joseph Ferrari
|Liber=Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Caput XII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII
|Post= 
|PostNomen= 
}}

&lt;pages index=&quot;Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu&quot; from=383 to=384 fromsection=0413 tosection=0413 /&gt;

{{Liber
|Ante= Caput XII
|AnteNomen= De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber quartus/Caput XII
|Post= 
|PostNomen= 
}}</text>
      <sha1>m19isxinkt1hb0m8858k8td3urdoekm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34965</id>
    <revision>
      <id>282083</id>
      <parentid>154312</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7986" sha1="r1bbbdhlnwp572mz8jup6qsvkt6ha0t" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}}{{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel 
|Annus= 1679 
|SubTitulus= ''sive archontologia''
|Genera=Religio Christiana, religio Iudaica, historia, linguistica
|Editio= Athanasius Kircher, Turris Babel, Amstelodami, Ex Officina Janssonio-Waesbergiana, 1679 (editio prima)
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=7 to=7  fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

==== Index ====
: '''[[Turris Babel/Frons|Frons]]'''
: '''[[Turris Babel/Imprimatur|Imprimatur]]'''
: '''[[Turris Babel/Dedicatio|Dedicatio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Index capitum operis|Index capitum operis]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Tomi descriptio|Tomi descriptio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber primus|Liber primus]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Praefatio|Praefatio]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput I|Liber primus, Caput I]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput II|Liber primus, Caput II]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput III|Liber primus, Caput III]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IV|Liber primus, Caput IV]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput V|Liber primus, Caput V]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VI|Liber primus, Caput VI]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VII|Liber primus, Caput VII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VIII|Liber primus, Caput VIII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IX|Liber primus, Caput IX]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber secundus|Liber secundus]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Praefatio|Praefatio]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I|Liber secundus, sectio I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput I|Liber secundus, sectio I, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput II|Liber secundus, sectio I, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput III|Liber secundus, sectio I, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput IV|Liber secundus, sectio I, caput IV]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II|Liber secundus, sectio II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput I|Liber secundus, sectio II, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput II|Liber secundus, sectio II, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput III|Liber secundus, sectio II, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput IV|Liber secundus, sectio II, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput V|Liber secundus, sectio II, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput VI|Liber secundus, sectio II, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput VII|Liber secundus, sectio II, caput VII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III|Liber secundus, sectio III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput I|Liber secundus, sectio III, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput II|Liber secundus, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput III|Liber secundus, sectio III, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput IV|Liber secundus, sectio III, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput V|Liber secundus, sectio III, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VI|Liber secundus, sectio III, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VII|Liber secundus, sectio III, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VIII|Liber secundus, sectio III, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput IX|Liber secundus, sectio III, caput IX]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput X|Liber secundus, sectio III, caput X]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XI|Liber secundus, sectio III, caput XI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XII|Liber secundus, sectio III, caput XII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XIII|Liber secundus, sectio III, caput XIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XIV|Liber secundus, sectio III, caput XIV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XV|Liber secundus, sectio III, caput XV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XVI|Liber secundus, sectio III, caput XVI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XVII|Liber secundus, sectio III, caput XVII]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber tertius|Liber tertius]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Praefatiuncula|Praefatiuncula]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Praelusio I|Liber tertius, praelusio I]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I|Liber tertius, sectio I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput I|Liber tertius, sectio I, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput II|Liber tertius, sectio I, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput III|Liber tertius, sectio I, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput IV|Liber tertius, sectio I, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput V|Liber tertius, sectio I, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VI|Liber tertius, sectio I, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VII|Liber tertius, sectio I, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VIII|Liber tertius, sectio I, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput IX|Liber tertius, sectio I, caput IX]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput X|Liber tertius, sectio I, caput X]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II|Liber tertius, sectio II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Praefatio|Liber tertius, sectio II, praefatio]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput I|Liber tertius, sectio II, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput II|Liber tertius, sectio II, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput III|Liber tertius, sectio II, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput IV|Liber tertius, sectio II, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput V|Liber tertius, sectio II, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VI|Liber tertius, sectio II, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VII|Liber tertius, sectio II, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VIII|Liber tertius, sectio II, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput IX|Liber tertius, sectio II, caput IX]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III|Liber tertius, sectio III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput I|Liber tertius, sectio III, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput II|Liber tertius, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput IIb|Liber tertius, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput III|Liber tertius, sectio III, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput IV|Liber tertius, sectio III, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput V|Liber tertius, sectio III, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput VI|Liber tertius, sectio III, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput VII|Liber tertius, sectio III, caput VII]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Conclusio|Conclusio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Index rerum|Index rerum]]'''</text>
      <sha1>r1bbbdhlnwp572mz8jup6qsvkt6ha0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282140</id>
      <parentid>282083</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7985" sha1="tkte37zlr5hxihyms75byorkvfhclgx" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}}{{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel 
|Annus= 1679 
|SubTitulus= ''sive archontologia''
|Genera=Religio Christiana, religio Iudaica, historia, linguistica
|Editio= Athanasius Kircher, Turris Babel, Amstelodami, Ex Officina Janssonio-Waesbergiana, 1679 (editio prima)
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=7 to=7 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

==== Index ====
: '''[[Turris Babel/Frons|Frons]]'''
: '''[[Turris Babel/Imprimatur|Imprimatur]]'''
: '''[[Turris Babel/Dedicatio|Dedicatio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Index capitum operis|Index capitum operis]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Tomi descriptio|Tomi descriptio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber primus|Liber primus]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Praefatio|Praefatio]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput I|Liber primus, Caput I]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput II|Liber primus, Caput II]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput III|Liber primus, Caput III]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IV|Liber primus, Caput IV]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput V|Liber primus, Caput V]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VI|Liber primus, Caput VI]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VII|Liber primus, Caput VII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VIII|Liber primus, Caput VIII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IX|Liber primus, Caput IX]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber secundus|Liber secundus]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Praefatio|Praefatio]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I|Liber secundus, sectio I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput I|Liber secundus, sectio I, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput II|Liber secundus, sectio I, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput III|Liber secundus, sectio I, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio I/Caput IV|Liber secundus, sectio I, caput IV]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II|Liber secundus, sectio II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput I|Liber secundus, sectio II, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput II|Liber secundus, sectio II, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput III|Liber secundus, sectio II, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput IV|Liber secundus, sectio II, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput V|Liber secundus, sectio II, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput VI|Liber secundus, sectio II, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio II/Caput VII|Liber secundus, sectio II, caput VII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III|Liber secundus, sectio III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput I|Liber secundus, sectio III, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput II|Liber secundus, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput III|Liber secundus, sectio III, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput IV|Liber secundus, sectio III, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput V|Liber secundus, sectio III, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VI|Liber secundus, sectio III, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VII|Liber secundus, sectio III, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput VIII|Liber secundus, sectio III, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput IX|Liber secundus, sectio III, caput IX]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput X|Liber secundus, sectio III, caput X]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XI|Liber secundus, sectio III, caput XI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XII|Liber secundus, sectio III, caput XII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XIII|Liber secundus, sectio III, caput XIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XIV|Liber secundus, sectio III, caput XIV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XV|Liber secundus, sectio III, caput XV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XVI|Liber secundus, sectio III, caput XVI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber secundus/Sectio III/Caput XVII|Liber secundus, sectio III, caput XVII]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Liber tertius|Liber tertius]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Praefatiuncula|Praefatiuncula]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Praelusio I|Liber tertius, praelusio I]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I|Liber tertius, sectio I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput I|Liber tertius, sectio I, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput II|Liber tertius, sectio I, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput III|Liber tertius, sectio I, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput IV|Liber tertius, sectio I, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput V|Liber tertius, sectio I, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VI|Liber tertius, sectio I, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VII|Liber tertius, sectio I, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput VIII|Liber tertius, sectio I, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput IX|Liber tertius, sectio I, caput IX]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio I/Caput X|Liber tertius, sectio I, caput X]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II|Liber tertius, sectio II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Praefatio|Liber tertius, sectio II, praefatio]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput I|Liber tertius, sectio II, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput II|Liber tertius, sectio II, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput III|Liber tertius, sectio II, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput IV|Liber tertius, sectio II, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput V|Liber tertius, sectio II, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VI|Liber tertius, sectio II, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VII|Liber tertius, sectio II, caput VII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput VIII|Liber tertius, sectio II, caput VIII]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio II/Caput IX|Liber tertius, sectio II, caput IX]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III|Liber tertius, sectio III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput I|Liber tertius, sectio III, caput I]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput II|Liber tertius, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput IIb|Liber tertius, sectio III, caput II]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput III|Liber tertius, sectio III, caput III]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput IV|Liber tertius, sectio III, caput IV]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput V|Liber tertius, sectio III, caput V]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput VI|Liber tertius, sectio III, caput VI]]''' 	
::: '''[[Turris Babel/Liber tertius/Sectio III/Caput VII|Liber tertius, sectio III, caput VII]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Conclusio|Conclusio]]''' 	
: '''[[Turris Babel/Index rerum|Index rerum]]'''</text>
      <sha1>tkte37zlr5hxihyms75byorkvfhclgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Imprimatur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34966</id>
    <revision>
      <id>282088</id>
      <parentid>149353</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="3hq6mnfn5aql15faskfb9guoy7wlfsv" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Imprimatur
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Frons
|AnteNomen= Turris Babel/Frons
|Post= Dedicatio
|PostNomen= Turris Babel/Dedicatio
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=8 to=8 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Frons
|AnteNomen= Turris Babel/Frons
|Post= Dedicatio
|PostNomen= Turris Babel/Dedicatio
}}</text>
      <sha1>3hq6mnfn5aql15faskfb9guoy7wlfsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Dedicatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34967</id>
    <revision>
      <id>282086</id>
      <parentid>117048</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="5fap6d2cwq4jk4r5qxdd5afw2vu0bii" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Dedicatio
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Imprimatur
|AnteNomen= Turris Babel/Imprimatur
|Post= Index capitum operis
|PostNomen= Turris Babel/Index capitum operis
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=9 to=17 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Imprimatur
|AnteNomen= Turris Babel/Imprimatur
|Post= Index capitum operis
|PostNomen= Turris Babel/Index capitum operis
}}</text>
      <sha1>5fap6d2cwq4jk4r5qxdd5afw2vu0bii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Tomi descriptio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34969</id>
    <revision>
      <id>282102</id>
      <parentid>117053</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="hbha359ajhosr6accj7fezx9zi3uuns" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Tomi descriptio
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Index capitum operis
|AnteNomen= Turris Babel/Index capitum operis
|Post= Liber primus
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=21 to=21 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante= Index capitum operis
|AnteNomen= Turris Babel/Index capitum operis
|Post= Liber primus
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus
}}</text>
      <sha1>hbha359ajhosr6accj7fezx9zi3uuns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34970</id>
    <revision>
      <id>282090</id>
      <parentid>149351</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="3z8kf1x4w9k9bz4ir0baiirrix2eg67" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Tomi descriptio
|AnteNomen= Turris Babel/Tomi descriptio
|Post= Liber primus, praefatio
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Praefatio
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=23 to=23 fromsection=01 tosection=01 /&gt;
__NOEDITSECTION__ 
==== Libri I. index ====
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Praefatio|Praefatio]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput I|Liber primus, Caput I]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput II|Liber primus, Caput II]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput III|Liber primus, Caput III]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IV|Liber primus, Caput IV]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput V|Liber primus, Caput V]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VI|Liber primus, Caput VI]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VII|Liber primus, Caput VII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput VIII|Liber primus, Caput VIII]]''' 	
:: '''[[Turris Babel/Liber primus/Caput IX|Liber primus, Caput IX]]''' 	

{{Liber
|Ante= Tomi descriptio
|AnteNomen= Turris Babel/Tomi descriptio
|Post= Liber primus, praefatio
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Praefatio
}}</text>
      <sha1>3z8kf1x4w9k9bz4ir0baiirrix2eg67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus/Praefatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34971</id>
    <revision>
      <id>282100</id>
      <parentid>117058</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="7lnqaztyun8z5ir0j2swz3jabq2p3eo" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus, praefatio
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus
|Post= Liber primus, caput I
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput I
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=23 to=23 fromsection=0100 tosection=0100 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus
|Post= Liber primus, caput I
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput I
}}</text>
      <sha1>7lnqaztyun8z5ir0j2swz3jabq2p3eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus/Caput I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34972</id>
    <revision>
      <id>282092</id>
      <parentid>117061</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="m372t7vs8592kh1m6zxghvc4zmtp8xb" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus, caput I
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus, praefatio
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Praefatio
|Post= Liber primus, caput II
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput II
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=24 to=24 fromsection=0101 tosection=0101 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus, praefatio
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Praefatio
|Post= Liber primus, caput II
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput II
}}</text>
      <sha1>m372t7vs8592kh1m6zxghvc4zmtp8xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus/Caput II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34978</id>
    <revision>
      <id>282094</id>
      <parentid>117093</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="ej5o8gy6wn6w9cd3jfkvo0r2nzodrqc" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus, caput II
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus, caput I
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput I
|Post= Liber primus, caput II
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput III
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=24 to=25 fromsection=0102 tosection=0102 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus, caput I
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput I
|Post= Liber primus, caput II
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput III
}}</text>
      <sha1>ej5o8gy6wn6w9cd3jfkvo0r2nzodrqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus/Caput III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34979</id>
    <revision>
      <id>282096</id>
      <parentid>117094</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="iqxdedbq8gtozn92hvvi5rlopmltwlj" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus, caput III
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus, caput II
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput II
|Post= Liber primus, caput IV
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput IV
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=26 to=28 fromsection=0103 tosection=0103 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus, caput II
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput II
|Post= Liber primus, caput IV
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput IV
}}</text>
      <sha1>iqxdedbq8gtozn92hvvi5rlopmltwlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turris Babel/Liber primus/Caput IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35000</id>
    <revision>
      <id>282098</id>
      <parentid>117172</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="6agfaa9x9bcu02octtge002xcrt1t8u" xml:space="preserve">{{Textquality|75%}} {{titulus
|Scriptor=Athanasius Kircher
|OperaeTitulus=Turris Babel 
|OperaeWikiPagina=Turris Babel
|Annus= 1679 
|SubTitulus= Liber primus, caput IV
|Liber=Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu
}}
{{Liber
|Ante= Liber primus, caput III
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput III
|Post= Liber primus, caput V
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput V
}}
&lt;pages index=&quot;Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu&quot; from=28 to=29 fromsection=0104 tosection=0104 /&gt;

{{Liber
|Ante= Liber primus, caput III
|AnteNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput III
|Post= Liber primus, caput V
|PostNomen= Turris Babel/Liber primus/Caput V
}}</text>
      <sha1>6agfaa9x9bcu02octtge002xcrt1t8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Regum Britanniae/Liber V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41337</id>
    <revision>
      <id>282025</id>
      <parentid>144168</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <comment>post quam appulsus fuit. praeliatus est --&gt; post quam appulsus fuit, praeliatus est</comment>
      <origin>282025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30789" sha1="o3je6hniaoyasnnougp95fo8xiyuqkh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber V
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VI
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''LUCIUS MULTAS POSSESSIONES ECCLESIIS DONAT: SINE NATIS MORITUR.'''

Interea gloriosus ille rex Lucius, cum intra regnum suum cultum verae fidei magnificatum esse vidisset, maximo gaudio fluctuans, possessiones et territoria quae prius templa idolorum possidebant, in meliorem usum vertens, ecclesiis fidelium permanere concessit. Et quia majorem honorem ipsis impendere debuerat, augmentavit illas amplioribus agris et mansionibus, omnique libertate sublimavit. Inter haec et ceteros propositi sui actus in urbe Claudiocestriae ab hac vita migravit, et in ecclesia primae sedis honorifice sepultus est, Anno ab incarnatione domini centesimo quinquagesimo sexto. Caruit sobole quae sibi succederet: unde defuncto illo dissidium inter Britones ortum fuit, et Romana potestas infirmata.

===2===
'''SEVERUS SENATOR PARTEM BRITANNIAE SIBI SUBMITTIT: CUM FULGENIO PUGNAT.'''

Cumque id Romae nunciatum fuisset, legavit Senatus Severum senatorem, duasque legiones cum illo, ut patria Romanae potestati restitueretur. Mox ut appulsus fuit, praelium commisit cum Britonibus, partemque sibi submisit: partem vero illam quam subjugare nequibat, diris debellationibus infestare laboravit; ita ut eam trans Deiram in Albaniam fugaret. At illa duce Fulgenio omni nisu resistebat, saepiusque stragem maximam et concivibus et Romanis inferebat. Conducebat autem in auxilium sibi quoscunque insulanos populos inveniebat: et sic multotiens cum victoria redibat. Irruptionem ergo ejus graviter ferens imperator, jussit construi vallum inter Deiram et Albaniam, ut impetum ejus propius accedere prohiberet. Communicato ergo sumptu fecerunt illud a mari usque ad mare: quod multo tempore post hostium accessus detinuit. At Fulgenius cum diutius resistere nequivisset, transfretavit in Scythiam, ut Pictorum auxilio dignitati restitueretur. Cumque ibi omnem juventutem patriae collegisset, reversus est cum maximo navigio in Britanniam, atque Eboracum obsedit. Quod cum per ceteras nationes divulgatum fuisset, maxima pars Britonum Severum deseruit, et ad Fulgenium ivit. Nec ob id ab incoeptis suis destitit Severus. Sed convocatis Romanis, ceterisque Britonibus qui ipsi adhaeserunt, obsidionem petivit, et cum Fulgenio dimicavit. Sed cum pugnam acrius confecisset, interfectus est Severus cum multis suorum, et Fulgenius letaliter vulneratus est. Exin Eboraci sepultus est: quam urbem legiones ejus obtinuerunt. Reliquit ipse duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta Romana matre genitus erat, Bassianus vero Britannica. Defuncto igitur patre sublimaverunt Romani Getam in regem: faventes illi, quia ex utraque parte Romanus fuerat. Quod abnegantes Britones Bassianum elegerunt: quia ex materno sanguine ipsis conjunctus fuerat. Proinde commiserunt fratres pugnam. Unde Geta interficitur, Bassianus vero regno potitur.

===3===
'''CARAUSIUS SOLIUM BRITANNIAE USURPAT.'''

O tempore fuerat in Britannia juvenis quidam, nomine Carausius, ex infima gente creatus: qui cum probitatem suam in multis debellationibus suis examinasset, profectus est Romam, petivitque licentiam a senatu ut maritima Britanniae ab incursione barbarica navigiis tueretur: quod si sibi concederetur, promittebat se tot et tanta adepturum, quibus Rempublicam magis augmentaret, quam si ipsi regnum Britanniae traderetur. Cumque senatum promissis suis illusisset, impetravit quod poposcerat, et cum sigillatis chartis in Britanniam rediit. Mox celere collectis navibus, ascivit magnam virtutem juventutis, et mare ingressus est, et circuivit omnia littora regni, maximum tumultum per populum faciens. Interea in comprovinciales insulas appulsus, agros populando, et civitates et urbes diruendo, incolis earum omnia sua eripiebat. Sic ergo ipso agente, confluebant ad illum quicunque in aliena anhelabant: ita ut in brevi tantum haberet exercitum, quanto nullus vicinus princeps resistere quivisset. Ob hoc itaque tumidum habens animum: dixit Britonibus, ut sese sibi facerent regem, et ipse interfectis atque exterminatis Romanis, totam insulam a barbarica gente liberaret. Quod cum impetrasset, dimicavit confestim cum Bassiano, et eum interfecit, regnique gubernaculum suscepit. Prodiderant enim Bassianum Picti, quos dux Fulgenius matris suae frater in Britanniam conduxerat. Nam dum ei auxiliari debuissent, promissis et donariis Carausii corrupti, in ipso praelio diverterunt se a Bassiano, et in commilitones ejus irruerunt. Unde stupefacti ceteri, cum ignorarent qui socii essent, quis hostis, ocyus dilabuntur: et victoria cessit Carausio. Qui ut triumphum habuit, dedit Pictis locum mansionis in Albania, ubi cum Britonibus mixti per sequens aevum manserunt.

===4===
'''ALLECTUS TRUCIDATO CARAUSIO, IPSE AB ASCLEPIODOTO TRUCIDATUR.'''

Cum igitur invasio Carausii Romae nuntiata fuisset, legatum senatus Allectum cum tribus legionibus misit ut tyrannum interficeret, regnumque Britanniae Romanae potestati restitueret. Nec mora, post quam appulsus fuit, praeliatus est cum Carausio: ipsoque interfecto solium regni suscepit. Deinde maximam intulit Britonibus cladem, quia relicta Republica, societati Carausii adhaeserant. Britones vero id graviter tolerantes, erexerunt in regem Asclepiodotum ducem Cornubiae: communique assensu facto, persecuti sunt Allectum, et ad proelium provocarunt. Erat ipse tunc Londoniis, festumque patriis diis celebrabat. At dum adventum Asclepiodoti comperisset, relicto sacrificio egressus est cum tota fortitudine sua contra ipsum, acerrimamque pugnam ingessit. Praevaluit autem Asclepiodotus, dissipavitque Allecti turmas, et in fugam coëgit. Et usque insequendo, multa milia et regem Allectum interemit. Cumque ita ipsi cessisset victoria, Livius Gallus, Allecti collega, residuos Romanos convocavit in urbem clausisque januis turres et ceteras munitiones munivit, cogitabatque sic Asclepiodoto resistere, vel imminentem necem vitare. Sed Asclepiodotus cum ita factum esse vidisset, obsedit ocyus civitatem, mandavitque omnibus ducibus Britanniae quod Allectum cum multis militibus interfecerat, obsidebatque Gallum, et reliquias Romanorum intra Londonias: unde quosque supplici rogatu poscebat ut sibi in auxilium festinarent. Leviter enim exterminandum erat Romanorum genus ex Britannia, si communi virtute illos inclusos invaderent. Ad edictum itaque ipsius venerunt Demeti, Venecdoti, Deiri, et Albani, et quicumque ex genere Britonum erant. Cumque omnes ante conspectum ducis convenissent, jussit machinationes innumeras fieri, et moenia civitatis prosternere. Paruit illico unusquisque fortis et audax, et urbem acerrime invadit. Nec mora, diruerunt muros atque introitum sibi fecerunt, stragemque Romanis dabant. At Romani cum sese interfici sine intermissione vidissent, suaserunt Gallo ut sese et ipsos deditioni traderet: et misericordiam Asclepiodoti rogaret, ut vivi abscedere sinerentur. Interfecti enim omnes fere praeter unam solam legionem fuerunt, quae adhuc restabat. Assensum ergo praebens Gallus tradidit se atque suos Asclepiodoto: cumque ipse misericordiam habere de illo tractaret, venerunt Venedoti, et facto agmine decollaverunt omnes una die, intra urbem super torrentem, qui postea de nomine ducis, Britannice Nautgallim, Saxonice vero Gallemborne nuncupatus fuit.

===5===
'''ASCLEPIODOTUS REGNUM ADIPISCITUR, DIOCLESIANUS CHRISTIANOS PERSEQUITUR.'''

Triumphatis itaque Romanis, cepit Asclepiodotus regni diadema, et capiti suo, populo annuente, imposuit. Exin tractavit patriam recta justitia et pace decem annis: raptorumque saevitiam atque latronum mucrones coercuit. In diebus ipsius orta est Diocletiani Imperatoris persecutio, qua fere deleta fuit Christianitas in tota insula, quae a tempore regis Lucii integra et intemerata permanserat. Superaverat Maximianus Herculius princeps militiae praedicti tyranni, cujus imperio omnes subversae fuerunt ecclesiae, et cunctae sacrae scripturae quae inveniri poterant, in mediis foris exustae. Atque electi sacerdotes cum fidelibus eis subditis trucidati: ita ut agmine denso certatim ad amoena coelorum regna, quasi ad propriam sedem, festinarent. Magnificavit ergo misericordiam suam nobis Deus, qui gratuito munere persecutionis tempore, ne penitus crassa atrae noctis caligine populus Britonum offuscaretur, clarissimas lampades sanctorum martyrum accendit: quorum nunc sepulturae et passionum loca non minimum divinae caritatis ardorem intuentium mentibus incuterent, si non lugubri barbarorum divortio civibus adempta fuissent. Inter ceteros utriusquc sexus, summa magnanimitate in acie Christi perstantes, passus est Albanus Verolamius, Julius quoque et Aaron urbis Legionum cives: quorum Albanus caritatis gratia fervens, confessorem suum Amphibalum a persecutoribus insectatum, et jam jamque comprehendendum primum in domo suo occuluvit, et deinde se discrimini mortis obtulit, imitans in hoc Christum, animam suam pro ovibus ponentem. Ceteri vero duo inaudita membrorum discerptione lacerati ad egregias portas Hierusalem absque cunctamine cum martyrii trophaeo convolaverunt.

===6===
'''COEL ASDLEPIODOTUM IN PRAELIO OBTRUNCAT, FILIAM SUAM HELENAM CONSTANTIO DONAT.'''

Interea insurrexit in regem Asclepiodotum Coel dux Kaercolvin, id est Colecestriae, et praelio conserto eum peremit, regnique diademate sese insignivit. Cumque id senatui nunciatum fuisset, gavisi sunt propter regis mortem, qui per omnia Romanam potestatem turbaverat. Recolentes quoque damnum, quod de amisso regno habuerant, legaverunt Constantium senatorem, qui Hispaniam ipsis subdiderat, virum sapientem et audacem, et prae ceteris Rempublicam augere laboraverat. Porro Coel Britonum dux, cum ipsius adventum comperisset, timuit ei praelia ingerere: quia fama ipsius afferebat, nullum regem posse illi resistere. Ut igitur intra insulam Constantius applicuit, direxit Coel legatos suos ad illum, petivitque pacem et subjectionem promisit eo pacto, ut regnum Britanniae possideret, nihilque aliud praeter solitum tributum Romanae dignitati solveret. Hoc igitur nunciato, acquievit ei Constantius, pacemque receptis obsidibus confirmaverunt. Emenso deinde mense gravissima infirmitas occupavit Coel, ipsumque intra octo dies morte affecit. Quo defuncto insignivit se Constantius regni diademate: duxitque filiam Coel, cui nomen erat Helena. Pulcritudo ejus provinciales puellas superabat, nec uspiam reperiebatur altera quae in musicis instrumentis sive in liberalibus artibus doctior illa censeretur. Caruerat pater altera sobole quae regni solio potiretur. Unde eam ita docere laboraverat, ut regnum post patris obitum facilius tractare quiret. Cum igitur illam in thori societatem accepisset Constantius, generavit ex ea filium, vocavitque eum Constantinum. Exin cum undecim anni praeteriissent, ipse apud Eboracum morti subjacuit, regnumque filio donavit. Qui ut honoris solio potitus est, coepit infra paucos annos probitatem maximam habere, leoninam ferocitatem ostendere, justitiam inter populos tenere. Latronum rapacitatem hebetabat, tyrannorum saevitiam conculcabat, pacem ubique renovare studebat.

===7===
'''ROMANI AUXILIUM A CONSTANTINO CONTRA MAXENTIUM IMPLORANT.'''

Ea tempestate erat quidam tyrannus Romae, Maxentius nomine, qui quoque nobiles quosque probissimos cives exhaeredare conabatur, pessimaque tyrannide Rempublicam opprimebat. Incumbente igitur ipsius saevitia, diffugiebant exterminati ad Constantinum in Britanniam, et ab ipso honorifice excipiebantur. Denique cum multi tales ad eum confluxissent, incitaverunt eum in odium adversus praedictum tyrannum, et talia ei saepissime objiciebant; “Quousque calamitatem et exilium nostrum patieris, Constantine? Ut quid moraris nos in natale solum restituere? Tu solus es ex generatione nostra, qui quod amisimus nobis reddere vales, expulso Maxentio. Quis etenim princeps regi Britanniae conferri queat, sive in fortitudine robustorum militum, sive in copia auri et argenti? Obsecramus te, redde nobis possessiones nostras, redde conjuges et liberos nostros, Romam cum exercitu nobiscum petendo.”

===8===
'''CONSTANTINUS IMPERIUM TOTIUS MUNDI ROMANI ADIPISCITUR.'''

His igitur et aliis incitatus Constantinus, adivit Romam, illamque sibi subjugavit, et postmodum totius mundi monarchiam obtinuit. Conduxerat secum Helenae tres avunculos, Leolinum videlicet et Trahern, necnon et Marium: ipsosque in senatorium ordinem promovit. Interea Octavius dux Wisseorum insurrexit in proconsules Romanae dignitatis, quibus insulae regimen permissum fuerat, et solio regni, ipsis interfectis, potitus est. Cumque id Constantino nunciatum fuisset, direxit Trahern avunculum Helenae, cum tribus legionibus, ut insulam Romanae dignitati restitueret. Appulsus itaque Trahern in littus, juxta urbem quae Britannice Kaerperis nuncupatur, impetum fecit in ipsam, atque intra duos dies cepit. Quo per universas nationes divulgato, rex Octavius omnem armatam manum insulae totius collegit, venitque ipsi obviam, haud longe a Guintonia, in campo qui Britannice Maisuriam appellatur: coepitque praeliari, et victoria potitus est. Trahern itaque naves laceratis militibus adivit, easque ingressus Albaniam petivit aequoreo itinere, et provincias vastare vacavit. Cumque id regi Octavio iterum nunciatum fuisset, resociatis turmis, secutus est eum, et in provincia quae Westmarialanda vocata fuit, dimicavit: sed sine victoria diffugit. At Trahern, ut sibi victoriam cedere prospexit: insecutus est Octavium, nec eum quietem habere permisit, donec illi urbes cum diademate eripuit. Octavius ergo propter amissum regnum anxius, navigio Norwegiam petivit, ut a rege Gomberto auxilium acquireret. Interea familiaribus suis edictum fecerat, ut omni nisu elaborarent neci Trahern imminere. Comes ergo oppidi municipii, qui ipsum prae ceteris diligebat, praeceptis illius parere non distulit. Nam dum Trahern ex Londoniis quadam die recederet, delituit cum centum militibus in quadam convalle nemoris, qua ille transiturus erat, atque in ipsum praetereuntem impetum inopinum fecit, ac inter commilitones interfecit. Quod cum Octavio nunciatum esset, reversus est in Britanniam, et dissipatis Romanis solium regni recuperavit. Exin tantam probitatem tantamque auri et argenti copiam in brevi tempore nactus fuit, ita ut neminem timeret. Regnum autem Britanniae ab illo tempore usque in dies Gratiani et Valentiniani feliciter obtinuit.

===9===
'''MAXIMIANUS IN REGNUM ADOPTATUR.'''

Denique senio confectus, disponere populum volens, quaesivit a consiliariis suis, quem post ipsius fata in regem de progenie sua erigere affectassent? Unicam tantum filiam habens, filio caruerat, cui regimem patriae permitteret. Fuerunt itaque qui laudabant ut filiam suam alicui nobilium Romanorum cum regno maritaret, ut pace fruerentur firmiori. Alii vero censebant Conanum Meriadocum nepotem ejus in solium regni initiandum: Filiam vero alicui alterius regni principi cum auro et argento copulandam. Dum haec inter ipsos gererentur, accessit Caradocus Cornubiae dux, consiliumque dedit, ut Maximianum senatorem invitarent, filiamque ei cum regno donarent, et sic perpetua pace fruerentur. Erat autem ei pater Britannus: quia Leoninus Constantini avunculus, de quo superius mentionem feceram, ipsum genuerat. Matre vero et natione Romanus, ex utroque sanguine regalem ferebat procreationem. Idcirco pacis stabilitatem promittebat, quia sciebat illum, et ex Imperatorum genere, et ex origine Britonum jus in Britanniam habere. Cum itaque tale consilium dedisset Cornubiensium dux: indignatus est Conanus regis nepos, qui omni nisu in regnum anhelabat, totamque curiam propter talia turbavit. At Caradocus coeptis suis desistere nolens, misit Mauricium filium suum Romam, ut ea Maximiano indicaret. Erat ipse Mauricius magnae et pulcrae staturae, magnaeque probitatis atque audaciae: et qui ea quae indicabat, armis, si contradictio fieret, et duello probabat. Qui ut Maximiani praesentiam adivit, ab illo ut decebat receptus est, et supra commilitones honoratus. Erat tunc maxima inquietudo inter ipsum Maximianum, et duos Imperatores Gratianum, fratremque suum Valentinianum, quia passus fuerat repulsam de tertia parte imperii quam petebat. Ut ergo vidit Mauricius Maximianum ab Imperatoribus oppressum, eum in haec verba affatur: Ut quid Gratianum times, Maximiane, cum tibi pateat via qua ei imperium eripere poteris? Veni mecum in Britanniam insulam: et regni diadema possidebis. Octavius enim rex et senio et languore gravatus, nihil aliud desiderat, nisi ut aliquem talem inveniat, cui regnum suum cum filia donet. Masculina namque prole caret, consiliumque a proceribus suis quaesivit, cui unicam filiam suam cum regno copularet. Et ut affatui ejus parerent heroes, decreverunt ut tibi concederetur regnum et puella, et direxerunt me ad te, ut id tibi notificarem. Si igitur mecum veniens incoeptum istud perfeceris, auri et argenti Britanniae copia, multitudine etiam bellicosorum militum ibidem manentium, Romam valebis redire, expulsisque Imperatoribus eam subjugare. Sic enim egit Constantinus cognatus tuus, pluresque reges nostri qui imperium ascenderunt.

===10===
'''MAXIMIANUS BRITANNIUM PETIT: PUGNAM CUM CONANO FRAUDE DEVITAT.'''

Acquiescens igitur verbis ejus Maximianus, Britanniam petivit, petendo Francorum urbes subjugavit: subjugando aurum et argentum coacervabat: milites undique sibi associabat. Postmodum Oceanum mare ingressus, in portum Hamonis secundis velis applicuit. Cumque id regi nunciatum esset, expavit stupore vehementi, existimans hostilem exercitum supervenisse. Vocato igitur Conano nepote suo, jussit eum omnem armatum militem insulae colligere atque hostibus obviam procedere. Collegit itaque Conanus omnem regni juventutem, venitque ad portum Hamonis, ubi tentoria sua Maximianus erexerat. Qui ut tantae multitudinis adventum comperit, maximis augustiis cruciabatur, quia ignorabat quid faceret. Paucioribus namque catervis comitatus, dubitabat et virorum multitudinem et audaciam, quia de pace nullam spem habebat. Convocatis igitur majoribus natu et Mauricio, dicere praecepit, quid contra talem adventum agendum foret? cui Mauricius: “Non est nobis cum tot bellicosis militibus pugnandum, nec ea de causa venimus, ut Britanniam praelio subjugaremus. Pax roganda est et hospitandi licentia, donec animum regis sciamus. Dicamus nos missos esse ab Imperatoribus, eorumque mandata Octavio deferre, et calidis verbis populum istum mulceamus. Cumque id omnibus placuisset, assumpsit secum duodecim canos proceres sapientiores ceteris, et olivae ramos in dextris habentes: venitque Conano obviam. Videntes igitur Britones viros reverendae aetatis, et olivam in pacis signum gestantes, eis honorifice assurgunt et viam patefaciunt, ut ducem liberius adeant. Mox illi in praesentia Conani Meriadoci stantes, eum ex parte Imperatorum et senatus salutaverunt, dixeruntque Maximianum missum ad regem Octavium, ut mandata Gratiani et Valentiniani eidem portaret.” Ad haec Conanus, “Ut quid ergo eum tanta sequitur multitudo? non haec legatorum facies esse solet, imo supervenientium hostium, qui injuriam inferre meditantur.” Tunc Mauricius: “Non decebat tantum virum inglorium sine commilitonibus incedere: praesertim cum propter Romanam potentiam, et propter actus avorum suorum pluribus regibus odiosus habeatur. Nam si raro comitatu incederet, fortassis ab inimicis Reipublicae perimeretur. Pace venit, pacemque petit, quod ex actu ipsius credi decet. Ex quo namque applicuimus, sic nosmet ipsos habuimus, ut nemini injuriam intulerimus. Expensam nostram ut gens pacis fecimus, quia necessaria ementes, nihil vi cuipiam subripuimus.” Cumque haesitasset Conanus, an pacem an praelium committeret: accessit Caradocus dux Cornubiae: accesserunt ceteri proceres, et dissuaserunt Conano post hanc petitionem bellum ingerere. Qui licet dimicare maluisset, depositis armis concessit eis pacem. Duxitque Maximianum Londonias ad regem, et rem ordine manifestavit.

===11===
'''MAXIMIANUS FILIAM REGIS CUM SOLIO ACCIPIT.'''

Tunc Caradocus Cornubiae dux assumpto secum Mauricio filio suo, jussit astantes semoveri: regemque in haec verba adivit: “Ecce quod longo tempore desiderabant qui fidelitati tuae veriori affectu obedientiam servant, disponente Deo, successibus tuis accessit. Praeceperas namque proceribus tuis consilium dare, quid de filia tua, quid de regno tuo tibi agendum foret: cum tua aetas in tantum his diebus repugnet, ut populum tuum diutius gubernes. Alii itaque consebant diadema Conano nepoti tuo tradendum, filiamque tuam alicubi digne maritandam: timentes civium exterminationem, si alterius linguae princeps superveniret. Alii concedebant regnum filiae, et alicui nostrae loquelae nobili, qui tibi post obitum succederet. Major autem pars laudabat, ut ex genere imperatorum mandaretur aliquis, cui nata cum diademate donaretur. Promittebant enim firmam et stabilem pacem inde proventuram, si Romana potestas ipsos protegeret. Ecce ergo tibi dignatus est Deus istum subvectare juvenem: et ex Romanorum genere, regalique prosapia Britonum creatum, cui filiam tuam meo consilio maritare non differes. Quanquam autem illud abnegares, quid juris tibi contra illum in regnum Britanniae fieret? Constantini etenim consanguineus est, et nepos Coel nostri regis, cujus filiam Helenam nequimus abnegare hereditario jure regnum istud possidere.” Cumque haec retulisset Caradocus, acquievit ei Octavius, communique consensu ilico regnum Britanniae cum filia sua illi donavit. Quod videns Conanus Meriadocus, indignatus est ultra quam exprimi posset: secessitque in Albaniam, et exercitum colligere vacavit, ut Maximianum inquietaret. Multitudine ergo consociata, praeterivit Humbrum flumen, quasque provincias ultra et citra depopulans. Quod cum Maximiano nunciaretur: collecta tota fortitudine sua, festinavit obviam ire: et cum illo praeliatus est, et cum victoria rediit. Nec tamen deficiebat Conanus, sed resociatis catervis, destructioni provinciarum imminebat. Redibat ergo Maximianus, et commissis praeliis quondoque cum triumpho, quandoque superatus revertebatur. Denique cum alter alteri maximum damnum intulisset, concordiam annuentibus amicis fecerunt.

===12===
'''MAXIMIANUS ARMORICAM INVADIT.'''

Emenso deinde quinquennio, superbivit Maximianus propter infinitam auri et argenti copiam quae illi quotidie affluebat: paravitque navigium maximum, omnemque armatum militem Britanniae collegit. Non sufficiebat ei regnum Britanniae, quin affectaret Gallias subjugare. Ut ergo transfretavit, adivit primitus Armoricum regnum, quod nunc Britannia dicitur, et populum Gallicum qui inerat, debellare incoepit. At Galli, duce Inbalto, obviam venientes, pugnam fecerunt contra illum: sed in majori parte periclitati fugam inierunt, ceciderat namque dux Inbaltus, et quindecim milia armatorum, qui ex omni regno convenerant. Ut ergo tantam cladem ingessit Maximianus, maximo fluctuavit gaudio, quia interitu tot virorum sciebat patriam leviter deinde subdendam. Vocavit ergo Conanum ad se extra turmas, et paulisper subribens ait: “Ecce unum ex potioribus Galliae regnis subjugavimus. Ecce spem ad cetera habere possumus. Festinemus urbes et oppida capere, antequam rumor hujus periculi in ulteriorem Galliam evolans, universos populos ad arma provocet. Nam si istud regnum habere poterimus, non haesito quin totam Galliam potestati nostra subdemus. Ne pigeat te ergo, regnum Britanniae insulae mihi cessisse, licet possidendi eam spem habuisses, quia quicquid in illa amisisti, tibi in hac patria restaurabo, promovebo te etenim in regem hujus regni, et erit haec altera Britannia, et eam ex genere nostra expulsis indigenis replebimus. Patria namque fertilis est segetibus: et flumina piscosa sunt, nemora perpulcra, et saltus ubique amoeni. Nec est uspiam, meo judicio, gratior tellus.” Ad haec inclinato capite grates egit Conanus, promisitque se fidelem in obsequio ejus mansurum donec viveret.

===13===
'''REDONUM URBS CAPITUR.'''

Post haec convocatis catervis iverunt Redonum, ipsamque eodem die ceperunt. Audita namque Britonum saevivitia, peremptorumque casu, diffugerant cives cum festinatione, mulieribus relictis atque infantibus. Exemplo ipsorum fecerunt ceteri per urbes, et per cetera oppida, ita ut facilis aditus Britonibus pateret. Qui quocunque intrabant, interficiebant quicquid erat masculini sexus, solis mulieribus parcentes. Postremo cum universas provincias penitus ab omni incola delevissent, munierunt civitates et oppida militibus Britanniae et promontoria in diversis locis statuta. Saevitia igitur Maximiani per ceteras Galliarum provincias divulgata, timor nimius quosque ducess et quosque principes invadebat: ita ut nullam aliam spem nisi in votis diis solvendis haberent. Diffugiebant itaque ab omni pago ad civitates et oppida, et ad quaecunque loca quae tutum praestabant refugium. Maximianus ergo sese timori esse comperiens, majorem resumit audaciam: exercitumque suum profusis donariis augere festinat. Quoscunque enim aliena captare callebat, sibi associabat, et nunc auro, nunc argento, ceterisque muneribus illos ditare non cessabat.

===14===
'''MAXIMIANUS, GALLIA ET GERMANIA SUBACTIS, APUD TREVEROS IMPERII SEDEM LOCAT.'''

Exin tantam multitudinem collegit, quantam existimabat sibi sufficere posse ad omnem Galliam subjugandam. Distulit tamen saevitiam suam paulisper ulterius ingerere, donec sedato regno quod ceperat, ipsum Britannico populo replevisset. Fecit itaque edictum suum, ut centum milia e plebe in Britannia insula colligerentur qui ad eum venirent. Praeterea triginta milia militum, qui ipsos intra patriam qua mansuri erant, ab hostili irruptione tuerentur. Cumque omnia perpetrasset: distribuit eos per universas Armorici regni nationes: fecitque alteram Britanniam, et eam Conano Meriadoco donavit. Ipse vero cum ceteris commilitonibus suis, ulteriorem adivit Galliam, gravissimisque praeliis illatis eam subjugavit, nec non et totam Germaniam, in omni praelio victoria potitus. Thronum autem imperii sui apud Treveros statuens, ita debacchatus est in duos Imperatores Gratianum et Valentinianum, quod uno interempto, alterum ex Roma urbe fugavit.

===15===
'''AQUITANI REBELLANT: CONANUS MILITIBUS SUIS CONJUGES E BRITANNIA ARCESSIT.'''

Interea inquietabant Conanum Armoricosque Britones, Galli atque Aquitani, crebrisque irruptionibus saepissime infestabant. Quibus ipse resistens, et mutuam cladem reddebat, et commissam sibi patriam viriliter defendebat. Cum autem ei cessisset victoria, voluit commilitonibus suis conjuges dare, ut ex eis nascerentur heredes qui terram illam perpetuo possiderent. Et ut nullam commixtionem cum Gallis facerent, decrevit ut ex Britannia insula mulieres venirent, quae ipsis maritarentur. Direxit itaque nuncios in Britanniam insulam ad Dionotum regem Cornubiae, qui fratri suo Caradoco in regnum successerat, ut curam hujus rei susciperet. Erat ipse nobilis et praepotens: et cui Maximianus insulae principatum commendaverat, dum ipse praedictis negotiis intenderet. Habebat autem filiam mirae pulcritudinis, cui nomen Ursula, quam Conanus super omnia exoptaverat.

===16===
'''UNDECIM MILLIA VIRGINUM, E BRITANNIA MISSAE, NAUFRAGIUM FACIUNT ET OMNES AD UNAM A BARBARIS TRUCIDANTUR.'''

Dionotus igitur viso Conani nuncio, volens mandatis ejus parere, collegit per diversas provincias nobilium filias, numero undecim milia: de ceteris ex infima gente creatis sexaginta milia: et omnes intra urbem Londoniae convenire praecepit, naves quoque ex diversis littoribus jussit adduci; quibus ad praedictos conjuges transfretarent. Quod licet multis in tanto coetu placuisset, tamen pluribus displicebat, quae majori affectu et parentes et patriam diligebant. Nec deerant forsitan aliquae, quae castitatem nuptiis praeferentes, maluissent in qualibet etiam natione vitam amittere, quam hoc modo divitias exigere. Quippe diversas diversa juvarent: si optatum suum ad effectum ducere quivissent. Parato autem navigio, ingrediuntur mulieres naves, et per Tamensem fluvium maria petunt. Postremo cum vela versus Armoricanos divertissent: contrarii venti in classem insurrexerunt, et in brevi totam societatem dissipant. Periclitabantur ergo naves intra maria, in majori parte submersae: quae vero totum periculum evaserunt, appulsae sunt in barbaras insulas, et ab ignota gente sive trucidatae sive mancipatae. Inciderant siquidem in nefandum exercitum Guanii et Melgae, qui jussu Gratiani nationes maritimorum et Germaniae dira clade opprimebant. Erat autem Guanius rex Hunnorum, Melga vero Pictorum, quos asciverat sibi Gratianus, miseratque in Germaniam, ut eos qui Maximiano faverent, inquietarent. Per maritima ergo saevientes, obviarunt praedictis puellis in partes illas appulsis. Inspicientes igitur earum pulchritudinem, lascivire cum eis voluerunt: sed cum abnegavissent puellae, in eas Ambrones irruerunt, maximamque parte sine pietate trucidaverunt. Deinde nefandi Pictorum et Hunnorum duces Guanius et Melga, qui partibus Gratiani et Valentiniani favebant, cum didicissent insulam Britanniae ab omni armato milite vacuatam, iter festinatum versus illam direxerunt: associatisque sibi collateralibus insulis, in Albaniam applicuerunt. Agmine igitur facto invaserunt regnum quod rectore et defensore carebat, vulgus irrationabile caedentes. Abduxerat enim secum Maximianus (ut praedictum est) omnes bellicosos juvenes qui reperiri potuerant: inermesque colonos atque inconsultos reliquerat. Quos cum praedicti Guanius et Melga compererunt minime resistere posse, stragem non minimam facientes, urbes et provincias, ut ovium caulas, vastare non cessabant. Cum ergo tanta calamitas Maximiano nunciata fuisset, misit Gratianum Municipem cum duabas legionibus, ut auxilium subvectaret: qui ut in insulam venerunt, praeliati sunt cum praedictis hostibus, et acerrima nece affectos ipsos in Hiberniam fugaverunt. Interea Maximianus Romae interfectus est ab amicis Gratiani, et Britones quos secum duxerat, interfecti sunt et dissipati: qui evadere potuerunt, venerunt ad concives suos ad Armoricam, quae jam altera Britannia vocabatur.

{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VI
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 5]]</text>
      <sha1>o3je6hniaoyasnnougp95fo8xiyuqkh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282026</id>
      <parentid>282025</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Venedoti</comment>
      <origin>282026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30788" sha1="39qkqjozk6p9zot8eyzeghfqk0rjkri" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber V
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VI
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''LUCIUS MULTAS POSSESSIONES ECCLESIIS DONAT: SINE NATIS MORITUR.'''

Interea gloriosus ille rex Lucius, cum intra regnum suum cultum verae fidei magnificatum esse vidisset, maximo gaudio fluctuans, possessiones et territoria quae prius templa idolorum possidebant, in meliorem usum vertens, ecclesiis fidelium permanere concessit. Et quia majorem honorem ipsis impendere debuerat, augmentavit illas amplioribus agris et mansionibus, omnique libertate sublimavit. Inter haec et ceteros propositi sui actus in urbe Claudiocestriae ab hac vita migravit, et in ecclesia primae sedis honorifice sepultus est, Anno ab incarnatione domini centesimo quinquagesimo sexto. Caruit sobole quae sibi succederet: unde defuncto illo dissidium inter Britones ortum fuit, et Romana potestas infirmata.

===2===
'''SEVERUS SENATOR PARTEM BRITANNIAE SIBI SUBMITTIT: CUM FULGENIO PUGNAT.'''

Cumque id Romae nunciatum fuisset, legavit Senatus Severum senatorem, duasque legiones cum illo, ut patria Romanae potestati restitueretur. Mox ut appulsus fuit, praelium commisit cum Britonibus, partemque sibi submisit: partem vero illam quam subjugare nequibat, diris debellationibus infestare laboravit; ita ut eam trans Deiram in Albaniam fugaret. At illa duce Fulgenio omni nisu resistebat, saepiusque stragem maximam et concivibus et Romanis inferebat. Conducebat autem in auxilium sibi quoscunque insulanos populos inveniebat: et sic multotiens cum victoria redibat. Irruptionem ergo ejus graviter ferens imperator, jussit construi vallum inter Deiram et Albaniam, ut impetum ejus propius accedere prohiberet. Communicato ergo sumptu fecerunt illud a mari usque ad mare: quod multo tempore post hostium accessus detinuit. At Fulgenius cum diutius resistere nequivisset, transfretavit in Scythiam, ut Pictorum auxilio dignitati restitueretur. Cumque ibi omnem juventutem patriae collegisset, reversus est cum maximo navigio in Britanniam, atque Eboracum obsedit. Quod cum per ceteras nationes divulgatum fuisset, maxima pars Britonum Severum deseruit, et ad Fulgenium ivit. Nec ob id ab incoeptis suis destitit Severus. Sed convocatis Romanis, ceterisque Britonibus qui ipsi adhaeserunt, obsidionem petivit, et cum Fulgenio dimicavit. Sed cum pugnam acrius confecisset, interfectus est Severus cum multis suorum, et Fulgenius letaliter vulneratus est. Exin Eboraci sepultus est: quam urbem legiones ejus obtinuerunt. Reliquit ipse duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta Romana matre genitus erat, Bassianus vero Britannica. Defuncto igitur patre sublimaverunt Romani Getam in regem: faventes illi, quia ex utraque parte Romanus fuerat. Quod abnegantes Britones Bassianum elegerunt: quia ex materno sanguine ipsis conjunctus fuerat. Proinde commiserunt fratres pugnam. Unde Geta interficitur, Bassianus vero regno potitur.

===3===
'''CARAUSIUS SOLIUM BRITANNIAE USURPAT.'''

O tempore fuerat in Britannia juvenis quidam, nomine Carausius, ex infima gente creatus: qui cum probitatem suam in multis debellationibus suis examinasset, profectus est Romam, petivitque licentiam a senatu ut maritima Britanniae ab incursione barbarica navigiis tueretur: quod si sibi concederetur, promittebat se tot et tanta adepturum, quibus Rempublicam magis augmentaret, quam si ipsi regnum Britanniae traderetur. Cumque senatum promissis suis illusisset, impetravit quod poposcerat, et cum sigillatis chartis in Britanniam rediit. Mox celere collectis navibus, ascivit magnam virtutem juventutis, et mare ingressus est, et circuivit omnia littora regni, maximum tumultum per populum faciens. Interea in comprovinciales insulas appulsus, agros populando, et civitates et urbes diruendo, incolis earum omnia sua eripiebat. Sic ergo ipso agente, confluebant ad illum quicunque in aliena anhelabant: ita ut in brevi tantum haberet exercitum, quanto nullus vicinus princeps resistere quivisset. Ob hoc itaque tumidum habens animum: dixit Britonibus, ut sese sibi facerent regem, et ipse interfectis atque exterminatis Romanis, totam insulam a barbarica gente liberaret. Quod cum impetrasset, dimicavit confestim cum Bassiano, et eum interfecit, regnique gubernaculum suscepit. Prodiderant enim Bassianum Picti, quos dux Fulgenius matris suae frater in Britanniam conduxerat. Nam dum ei auxiliari debuissent, promissis et donariis Carausii corrupti, in ipso praelio diverterunt se a Bassiano, et in commilitones ejus irruerunt. Unde stupefacti ceteri, cum ignorarent qui socii essent, quis hostis, ocyus dilabuntur: et victoria cessit Carausio. Qui ut triumphum habuit, dedit Pictis locum mansionis in Albania, ubi cum Britonibus mixti per sequens aevum manserunt.

===4===
'''ALLECTUS TRUCIDATO CARAUSIO, IPSE AB ASCLEPIODOTO TRUCIDATUR.'''

Cum igitur invasio Carausii Romae nuntiata fuisset, legatum senatus Allectum cum tribus legionibus misit ut tyrannum interficeret, regnumque Britanniae Romanae potestati restitueret. Nec mora, post quam appulsus fuit, praeliatus est cum Carausio: ipsoque interfecto solium regni suscepit. Deinde maximam intulit Britonibus cladem, quia relicta Republica, societati Carausii adhaeserant. Britones vero id graviter tolerantes, erexerunt in regem Asclepiodotum ducem Cornubiae: communique assensu facto, persecuti sunt Allectum, et ad proelium provocarunt. Erat ipse tunc Londoniis, festumque patriis diis celebrabat. At dum adventum Asclepiodoti comperisset, relicto sacrificio egressus est cum tota fortitudine sua contra ipsum, acerrimamque pugnam ingessit. Praevaluit autem Asclepiodotus, dissipavitque Allecti turmas, et in fugam coëgit. Et usque insequendo, multa milia et regem Allectum interemit. Cumque ita ipsi cessisset victoria, Livius Gallus, Allecti collega, residuos Romanos convocavit in urbem clausisque januis turres et ceteras munitiones munivit, cogitabatque sic Asclepiodoto resistere, vel imminentem necem vitare. Sed Asclepiodotus cum ita factum esse vidisset, obsedit ocyus civitatem, mandavitque omnibus ducibus Britanniae quod Allectum cum multis militibus interfecerat, obsidebatque Gallum, et reliquias Romanorum intra Londonias: unde quosque supplici rogatu poscebat ut sibi in auxilium festinarent. Leviter enim exterminandum erat Romanorum genus ex Britannia, si communi virtute illos inclusos invaderent. Ad edictum itaque ipsius venerunt Demeti, Venedoti, Deiri, et Albani, et quicumque ex genere Britonum erant. Cumque omnes ante conspectum ducis convenissent, jussit machinationes innumeras fieri, et moenia civitatis prosternere. Paruit illico unusquisque fortis et audax, et urbem acerrime invadit. Nec mora, diruerunt muros atque introitum sibi fecerunt, stragemque Romanis dabant. At Romani cum sese interfici sine intermissione vidissent, suaserunt Gallo ut sese et ipsos deditioni traderet: et misericordiam Asclepiodoti rogaret, ut vivi abscedere sinerentur. Interfecti enim omnes fere praeter unam solam legionem fuerunt, quae adhuc restabat. Assensum ergo praebens Gallus tradidit se atque suos Asclepiodoto: cumque ipse misericordiam habere de illo tractaret, venerunt Venedoti, et facto agmine decollaverunt omnes una die, intra urbem super torrentem, qui postea de nomine ducis, Britannice Nautgallim, Saxonice vero Gallemborne nuncupatus fuit.

===5===
'''ASCLEPIODOTUS REGNUM ADIPISCITUR, DIOCLESIANUS CHRISTIANOS PERSEQUITUR.'''

Triumphatis itaque Romanis, cepit Asclepiodotus regni diadema, et capiti suo, populo annuente, imposuit. Exin tractavit patriam recta justitia et pace decem annis: raptorumque saevitiam atque latronum mucrones coercuit. In diebus ipsius orta est Diocletiani Imperatoris persecutio, qua fere deleta fuit Christianitas in tota insula, quae a tempore regis Lucii integra et intemerata permanserat. Superaverat Maximianus Herculius princeps militiae praedicti tyranni, cujus imperio omnes subversae fuerunt ecclesiae, et cunctae sacrae scripturae quae inveniri poterant, in mediis foris exustae. Atque electi sacerdotes cum fidelibus eis subditis trucidati: ita ut agmine denso certatim ad amoena coelorum regna, quasi ad propriam sedem, festinarent. Magnificavit ergo misericordiam suam nobis Deus, qui gratuito munere persecutionis tempore, ne penitus crassa atrae noctis caligine populus Britonum offuscaretur, clarissimas lampades sanctorum martyrum accendit: quorum nunc sepulturae et passionum loca non minimum divinae caritatis ardorem intuentium mentibus incuterent, si non lugubri barbarorum divortio civibus adempta fuissent. Inter ceteros utriusquc sexus, summa magnanimitate in acie Christi perstantes, passus est Albanus Verolamius, Julius quoque et Aaron urbis Legionum cives: quorum Albanus caritatis gratia fervens, confessorem suum Amphibalum a persecutoribus insectatum, et jam jamque comprehendendum primum in domo suo occuluvit, et deinde se discrimini mortis obtulit, imitans in hoc Christum, animam suam pro ovibus ponentem. Ceteri vero duo inaudita membrorum discerptione lacerati ad egregias portas Hierusalem absque cunctamine cum martyrii trophaeo convolaverunt.

===6===
'''COEL ASDLEPIODOTUM IN PRAELIO OBTRUNCAT, FILIAM SUAM HELENAM CONSTANTIO DONAT.'''

Interea insurrexit in regem Asclepiodotum Coel dux Kaercolvin, id est Colecestriae, et praelio conserto eum peremit, regnique diademate sese insignivit. Cumque id senatui nunciatum fuisset, gavisi sunt propter regis mortem, qui per omnia Romanam potestatem turbaverat. Recolentes quoque damnum, quod de amisso regno habuerant, legaverunt Constantium senatorem, qui Hispaniam ipsis subdiderat, virum sapientem et audacem, et prae ceteris Rempublicam augere laboraverat. Porro Coel Britonum dux, cum ipsius adventum comperisset, timuit ei praelia ingerere: quia fama ipsius afferebat, nullum regem posse illi resistere. Ut igitur intra insulam Constantius applicuit, direxit Coel legatos suos ad illum, petivitque pacem et subjectionem promisit eo pacto, ut regnum Britanniae possideret, nihilque aliud praeter solitum tributum Romanae dignitati solveret. Hoc igitur nunciato, acquievit ei Constantius, pacemque receptis obsidibus confirmaverunt. Emenso deinde mense gravissima infirmitas occupavit Coel, ipsumque intra octo dies morte affecit. Quo defuncto insignivit se Constantius regni diademate: duxitque filiam Coel, cui nomen erat Helena. Pulcritudo ejus provinciales puellas superabat, nec uspiam reperiebatur altera quae in musicis instrumentis sive in liberalibus artibus doctior illa censeretur. Caruerat pater altera sobole quae regni solio potiretur. Unde eam ita docere laboraverat, ut regnum post patris obitum facilius tractare quiret. Cum igitur illam in thori societatem accepisset Constantius, generavit ex ea filium, vocavitque eum Constantinum. Exin cum undecim anni praeteriissent, ipse apud Eboracum morti subjacuit, regnumque filio donavit. Qui ut honoris solio potitus est, coepit infra paucos annos probitatem maximam habere, leoninam ferocitatem ostendere, justitiam inter populos tenere. Latronum rapacitatem hebetabat, tyrannorum saevitiam conculcabat, pacem ubique renovare studebat.

===7===
'''ROMANI AUXILIUM A CONSTANTINO CONTRA MAXENTIUM IMPLORANT.'''

Ea tempestate erat quidam tyrannus Romae, Maxentius nomine, qui quoque nobiles quosque probissimos cives exhaeredare conabatur, pessimaque tyrannide Rempublicam opprimebat. Incumbente igitur ipsius saevitia, diffugiebant exterminati ad Constantinum in Britanniam, et ab ipso honorifice excipiebantur. Denique cum multi tales ad eum confluxissent, incitaverunt eum in odium adversus praedictum tyrannum, et talia ei saepissime objiciebant; “Quousque calamitatem et exilium nostrum patieris, Constantine? Ut quid moraris nos in natale solum restituere? Tu solus es ex generatione nostra, qui quod amisimus nobis reddere vales, expulso Maxentio. Quis etenim princeps regi Britanniae conferri queat, sive in fortitudine robustorum militum, sive in copia auri et argenti? Obsecramus te, redde nobis possessiones nostras, redde conjuges et liberos nostros, Romam cum exercitu nobiscum petendo.”

===8===
'''CONSTANTINUS IMPERIUM TOTIUS MUNDI ROMANI ADIPISCITUR.'''

His igitur et aliis incitatus Constantinus, adivit Romam, illamque sibi subjugavit, et postmodum totius mundi monarchiam obtinuit. Conduxerat secum Helenae tres avunculos, Leolinum videlicet et Trahern, necnon et Marium: ipsosque in senatorium ordinem promovit. Interea Octavius dux Wisseorum insurrexit in proconsules Romanae dignitatis, quibus insulae regimen permissum fuerat, et solio regni, ipsis interfectis, potitus est. Cumque id Constantino nunciatum fuisset, direxit Trahern avunculum Helenae, cum tribus legionibus, ut insulam Romanae dignitati restitueret. Appulsus itaque Trahern in littus, juxta urbem quae Britannice Kaerperis nuncupatur, impetum fecit in ipsam, atque intra duos dies cepit. Quo per universas nationes divulgato, rex Octavius omnem armatam manum insulae totius collegit, venitque ipsi obviam, haud longe a Guintonia, in campo qui Britannice Maisuriam appellatur: coepitque praeliari, et victoria potitus est. Trahern itaque naves laceratis militibus adivit, easque ingressus Albaniam petivit aequoreo itinere, et provincias vastare vacavit. Cumque id regi Octavio iterum nunciatum fuisset, resociatis turmis, secutus est eum, et in provincia quae Westmarialanda vocata fuit, dimicavit: sed sine victoria diffugit. At Trahern, ut sibi victoriam cedere prospexit: insecutus est Octavium, nec eum quietem habere permisit, donec illi urbes cum diademate eripuit. Octavius ergo propter amissum regnum anxius, navigio Norwegiam petivit, ut a rege Gomberto auxilium acquireret. Interea familiaribus suis edictum fecerat, ut omni nisu elaborarent neci Trahern imminere. Comes ergo oppidi municipii, qui ipsum prae ceteris diligebat, praeceptis illius parere non distulit. Nam dum Trahern ex Londoniis quadam die recederet, delituit cum centum militibus in quadam convalle nemoris, qua ille transiturus erat, atque in ipsum praetereuntem impetum inopinum fecit, ac inter commilitones interfecit. Quod cum Octavio nunciatum esset, reversus est in Britanniam, et dissipatis Romanis solium regni recuperavit. Exin tantam probitatem tantamque auri et argenti copiam in brevi tempore nactus fuit, ita ut neminem timeret. Regnum autem Britanniae ab illo tempore usque in dies Gratiani et Valentiniani feliciter obtinuit.

===9===
'''MAXIMIANUS IN REGNUM ADOPTATUR.'''

Denique senio confectus, disponere populum volens, quaesivit a consiliariis suis, quem post ipsius fata in regem de progenie sua erigere affectassent? Unicam tantum filiam habens, filio caruerat, cui regimem patriae permitteret. Fuerunt itaque qui laudabant ut filiam suam alicui nobilium Romanorum cum regno maritaret, ut pace fruerentur firmiori. Alii vero censebant Conanum Meriadocum nepotem ejus in solium regni initiandum: Filiam vero alicui alterius regni principi cum auro et argento copulandam. Dum haec inter ipsos gererentur, accessit Caradocus Cornubiae dux, consiliumque dedit, ut Maximianum senatorem invitarent, filiamque ei cum regno donarent, et sic perpetua pace fruerentur. Erat autem ei pater Britannus: quia Leoninus Constantini avunculus, de quo superius mentionem feceram, ipsum genuerat. Matre vero et natione Romanus, ex utroque sanguine regalem ferebat procreationem. Idcirco pacis stabilitatem promittebat, quia sciebat illum, et ex Imperatorum genere, et ex origine Britonum jus in Britanniam habere. Cum itaque tale consilium dedisset Cornubiensium dux: indignatus est Conanus regis nepos, qui omni nisu in regnum anhelabat, totamque curiam propter talia turbavit. At Caradocus coeptis suis desistere nolens, misit Mauricium filium suum Romam, ut ea Maximiano indicaret. Erat ipse Mauricius magnae et pulcrae staturae, magnaeque probitatis atque audaciae: et qui ea quae indicabat, armis, si contradictio fieret, et duello probabat. Qui ut Maximiani praesentiam adivit, ab illo ut decebat receptus est, et supra commilitones honoratus. Erat tunc maxima inquietudo inter ipsum Maximianum, et duos Imperatores Gratianum, fratremque suum Valentinianum, quia passus fuerat repulsam de tertia parte imperii quam petebat. Ut ergo vidit Mauricius Maximianum ab Imperatoribus oppressum, eum in haec verba affatur: Ut quid Gratianum times, Maximiane, cum tibi pateat via qua ei imperium eripere poteris? Veni mecum in Britanniam insulam: et regni diadema possidebis. Octavius enim rex et senio et languore gravatus, nihil aliud desiderat, nisi ut aliquem talem inveniat, cui regnum suum cum filia donet. Masculina namque prole caret, consiliumque a proceribus suis quaesivit, cui unicam filiam suam cum regno copularet. Et ut affatui ejus parerent heroes, decreverunt ut tibi concederetur regnum et puella, et direxerunt me ad te, ut id tibi notificarem. Si igitur mecum veniens incoeptum istud perfeceris, auri et argenti Britanniae copia, multitudine etiam bellicosorum militum ibidem manentium, Romam valebis redire, expulsisque Imperatoribus eam subjugare. Sic enim egit Constantinus cognatus tuus, pluresque reges nostri qui imperium ascenderunt.

===10===
'''MAXIMIANUS BRITANNIUM PETIT: PUGNAM CUM CONANO FRAUDE DEVITAT.'''

Acquiescens igitur verbis ejus Maximianus, Britanniam petivit, petendo Francorum urbes subjugavit: subjugando aurum et argentum coacervabat: milites undique sibi associabat. Postmodum Oceanum mare ingressus, in portum Hamonis secundis velis applicuit. Cumque id regi nunciatum esset, expavit stupore vehementi, existimans hostilem exercitum supervenisse. Vocato igitur Conano nepote suo, jussit eum omnem armatum militem insulae colligere atque hostibus obviam procedere. Collegit itaque Conanus omnem regni juventutem, venitque ad portum Hamonis, ubi tentoria sua Maximianus erexerat. Qui ut tantae multitudinis adventum comperit, maximis augustiis cruciabatur, quia ignorabat quid faceret. Paucioribus namque catervis comitatus, dubitabat et virorum multitudinem et audaciam, quia de pace nullam spem habebat. Convocatis igitur majoribus natu et Mauricio, dicere praecepit, quid contra talem adventum agendum foret? cui Mauricius: “Non est nobis cum tot bellicosis militibus pugnandum, nec ea de causa venimus, ut Britanniam praelio subjugaremus. Pax roganda est et hospitandi licentia, donec animum regis sciamus. Dicamus nos missos esse ab Imperatoribus, eorumque mandata Octavio deferre, et calidis verbis populum istum mulceamus. Cumque id omnibus placuisset, assumpsit secum duodecim canos proceres sapientiores ceteris, et olivae ramos in dextris habentes: venitque Conano obviam. Videntes igitur Britones viros reverendae aetatis, et olivam in pacis signum gestantes, eis honorifice assurgunt et viam patefaciunt, ut ducem liberius adeant. Mox illi in praesentia Conani Meriadoci stantes, eum ex parte Imperatorum et senatus salutaverunt, dixeruntque Maximianum missum ad regem Octavium, ut mandata Gratiani et Valentiniani eidem portaret.” Ad haec Conanus, “Ut quid ergo eum tanta sequitur multitudo? non haec legatorum facies esse solet, imo supervenientium hostium, qui injuriam inferre meditantur.” Tunc Mauricius: “Non decebat tantum virum inglorium sine commilitonibus incedere: praesertim cum propter Romanam potentiam, et propter actus avorum suorum pluribus regibus odiosus habeatur. Nam si raro comitatu incederet, fortassis ab inimicis Reipublicae perimeretur. Pace venit, pacemque petit, quod ex actu ipsius credi decet. Ex quo namque applicuimus, sic nosmet ipsos habuimus, ut nemini injuriam intulerimus. Expensam nostram ut gens pacis fecimus, quia necessaria ementes, nihil vi cuipiam subripuimus.” Cumque haesitasset Conanus, an pacem an praelium committeret: accessit Caradocus dux Cornubiae: accesserunt ceteri proceres, et dissuaserunt Conano post hanc petitionem bellum ingerere. Qui licet dimicare maluisset, depositis armis concessit eis pacem. Duxitque Maximianum Londonias ad regem, et rem ordine manifestavit.

===11===
'''MAXIMIANUS FILIAM REGIS CUM SOLIO ACCIPIT.'''

Tunc Caradocus Cornubiae dux assumpto secum Mauricio filio suo, jussit astantes semoveri: regemque in haec verba adivit: “Ecce quod longo tempore desiderabant qui fidelitati tuae veriori affectu obedientiam servant, disponente Deo, successibus tuis accessit. Praeceperas namque proceribus tuis consilium dare, quid de filia tua, quid de regno tuo tibi agendum foret: cum tua aetas in tantum his diebus repugnet, ut populum tuum diutius gubernes. Alii itaque consebant diadema Conano nepoti tuo tradendum, filiamque tuam alicubi digne maritandam: timentes civium exterminationem, si alterius linguae princeps superveniret. Alii concedebant regnum filiae, et alicui nostrae loquelae nobili, qui tibi post obitum succederet. Major autem pars laudabat, ut ex genere imperatorum mandaretur aliquis, cui nata cum diademate donaretur. Promittebant enim firmam et stabilem pacem inde proventuram, si Romana potestas ipsos protegeret. Ecce ergo tibi dignatus est Deus istum subvectare juvenem: et ex Romanorum genere, regalique prosapia Britonum creatum, cui filiam tuam meo consilio maritare non differes. Quanquam autem illud abnegares, quid juris tibi contra illum in regnum Britanniae fieret? Constantini etenim consanguineus est, et nepos Coel nostri regis, cujus filiam Helenam nequimus abnegare hereditario jure regnum istud possidere.” Cumque haec retulisset Caradocus, acquievit ei Octavius, communique consensu ilico regnum Britanniae cum filia sua illi donavit. Quod videns Conanus Meriadocus, indignatus est ultra quam exprimi posset: secessitque in Albaniam, et exercitum colligere vacavit, ut Maximianum inquietaret. Multitudine ergo consociata, praeterivit Humbrum flumen, quasque provincias ultra et citra depopulans. Quod cum Maximiano nunciaretur: collecta tota fortitudine sua, festinavit obviam ire: et cum illo praeliatus est, et cum victoria rediit. Nec tamen deficiebat Conanus, sed resociatis catervis, destructioni provinciarum imminebat. Redibat ergo Maximianus, et commissis praeliis quondoque cum triumpho, quandoque superatus revertebatur. Denique cum alter alteri maximum damnum intulisset, concordiam annuentibus amicis fecerunt.

===12===
'''MAXIMIANUS ARMORICAM INVADIT.'''

Emenso deinde quinquennio, superbivit Maximianus propter infinitam auri et argenti copiam quae illi quotidie affluebat: paravitque navigium maximum, omnemque armatum militem Britanniae collegit. Non sufficiebat ei regnum Britanniae, quin affectaret Gallias subjugare. Ut ergo transfretavit, adivit primitus Armoricum regnum, quod nunc Britannia dicitur, et populum Gallicum qui inerat, debellare incoepit. At Galli, duce Inbalto, obviam venientes, pugnam fecerunt contra illum: sed in majori parte periclitati fugam inierunt, ceciderat namque dux Inbaltus, et quindecim milia armatorum, qui ex omni regno convenerant. Ut ergo tantam cladem ingessit Maximianus, maximo fluctuavit gaudio, quia interitu tot virorum sciebat patriam leviter deinde subdendam. Vocavit ergo Conanum ad se extra turmas, et paulisper subribens ait: “Ecce unum ex potioribus Galliae regnis subjugavimus. Ecce spem ad cetera habere possumus. Festinemus urbes et oppida capere, antequam rumor hujus periculi in ulteriorem Galliam evolans, universos populos ad arma provocet. Nam si istud regnum habere poterimus, non haesito quin totam Galliam potestati nostra subdemus. Ne pigeat te ergo, regnum Britanniae insulae mihi cessisse, licet possidendi eam spem habuisses, quia quicquid in illa amisisti, tibi in hac patria restaurabo, promovebo te etenim in regem hujus regni, et erit haec altera Britannia, et eam ex genere nostra expulsis indigenis replebimus. Patria namque fertilis est segetibus: et flumina piscosa sunt, nemora perpulcra, et saltus ubique amoeni. Nec est uspiam, meo judicio, gratior tellus.” Ad haec inclinato capite grates egit Conanus, promisitque se fidelem in obsequio ejus mansurum donec viveret.

===13===
'''REDONUM URBS CAPITUR.'''

Post haec convocatis catervis iverunt Redonum, ipsamque eodem die ceperunt. Audita namque Britonum saevivitia, peremptorumque casu, diffugerant cives cum festinatione, mulieribus relictis atque infantibus. Exemplo ipsorum fecerunt ceteri per urbes, et per cetera oppida, ita ut facilis aditus Britonibus pateret. Qui quocunque intrabant, interficiebant quicquid erat masculini sexus, solis mulieribus parcentes. Postremo cum universas provincias penitus ab omni incola delevissent, munierunt civitates et oppida militibus Britanniae et promontoria in diversis locis statuta. Saevitia igitur Maximiani per ceteras Galliarum provincias divulgata, timor nimius quosque ducess et quosque principes invadebat: ita ut nullam aliam spem nisi in votis diis solvendis haberent. Diffugiebant itaque ab omni pago ad civitates et oppida, et ad quaecunque loca quae tutum praestabant refugium. Maximianus ergo sese timori esse comperiens, majorem resumit audaciam: exercitumque suum profusis donariis augere festinat. Quoscunque enim aliena captare callebat, sibi associabat, et nunc auro, nunc argento, ceterisque muneribus illos ditare non cessabat.

===14===
'''MAXIMIANUS, GALLIA ET GERMANIA SUBACTIS, APUD TREVEROS IMPERII SEDEM LOCAT.'''

Exin tantam multitudinem collegit, quantam existimabat sibi sufficere posse ad omnem Galliam subjugandam. Distulit tamen saevitiam suam paulisper ulterius ingerere, donec sedato regno quod ceperat, ipsum Britannico populo replevisset. Fecit itaque edictum suum, ut centum milia e plebe in Britannia insula colligerentur qui ad eum venirent. Praeterea triginta milia militum, qui ipsos intra patriam qua mansuri erant, ab hostili irruptione tuerentur. Cumque omnia perpetrasset: distribuit eos per universas Armorici regni nationes: fecitque alteram Britanniam, et eam Conano Meriadoco donavit. Ipse vero cum ceteris commilitonibus suis, ulteriorem adivit Galliam, gravissimisque praeliis illatis eam subjugavit, nec non et totam Germaniam, in omni praelio victoria potitus. Thronum autem imperii sui apud Treveros statuens, ita debacchatus est in duos Imperatores Gratianum et Valentinianum, quod uno interempto, alterum ex Roma urbe fugavit.

===15===
'''AQUITANI REBELLANT: CONANUS MILITIBUS SUIS CONJUGES E BRITANNIA ARCESSIT.'''

Interea inquietabant Conanum Armoricosque Britones, Galli atque Aquitani, crebrisque irruptionibus saepissime infestabant. Quibus ipse resistens, et mutuam cladem reddebat, et commissam sibi patriam viriliter defendebat. Cum autem ei cessisset victoria, voluit commilitonibus suis conjuges dare, ut ex eis nascerentur heredes qui terram illam perpetuo possiderent. Et ut nullam commixtionem cum Gallis facerent, decrevit ut ex Britannia insula mulieres venirent, quae ipsis maritarentur. Direxit itaque nuncios in Britanniam insulam ad Dionotum regem Cornubiae, qui fratri suo Caradoco in regnum successerat, ut curam hujus rei susciperet. Erat ipse nobilis et praepotens: et cui Maximianus insulae principatum commendaverat, dum ipse praedictis negotiis intenderet. Habebat autem filiam mirae pulcritudinis, cui nomen Ursula, quam Conanus super omnia exoptaverat.

===16===
'''UNDECIM MILLIA VIRGINUM, E BRITANNIA MISSAE, NAUFRAGIUM FACIUNT ET OMNES AD UNAM A BARBARIS TRUCIDANTUR.'''

Dionotus igitur viso Conani nuncio, volens mandatis ejus parere, collegit per diversas provincias nobilium filias, numero undecim milia: de ceteris ex infima gente creatis sexaginta milia: et omnes intra urbem Londoniae convenire praecepit, naves quoque ex diversis littoribus jussit adduci; quibus ad praedictos conjuges transfretarent. Quod licet multis in tanto coetu placuisset, tamen pluribus displicebat, quae majori affectu et parentes et patriam diligebant. Nec deerant forsitan aliquae, quae castitatem nuptiis praeferentes, maluissent in qualibet etiam natione vitam amittere, quam hoc modo divitias exigere. Quippe diversas diversa juvarent: si optatum suum ad effectum ducere quivissent. Parato autem navigio, ingrediuntur mulieres naves, et per Tamensem fluvium maria petunt. Postremo cum vela versus Armoricanos divertissent: contrarii venti in classem insurrexerunt, et in brevi totam societatem dissipant. Periclitabantur ergo naves intra maria, in majori parte submersae: quae vero totum periculum evaserunt, appulsae sunt in barbaras insulas, et ab ignota gente sive trucidatae sive mancipatae. Inciderant siquidem in nefandum exercitum Guanii et Melgae, qui jussu Gratiani nationes maritimorum et Germaniae dira clade opprimebant. Erat autem Guanius rex Hunnorum, Melga vero Pictorum, quos asciverat sibi Gratianus, miseratque in Germaniam, ut eos qui Maximiano faverent, inquietarent. Per maritima ergo saevientes, obviarunt praedictis puellis in partes illas appulsis. Inspicientes igitur earum pulchritudinem, lascivire cum eis voluerunt: sed cum abnegavissent puellae, in eas Ambrones irruerunt, maximamque parte sine pietate trucidaverunt. Deinde nefandi Pictorum et Hunnorum duces Guanius et Melga, qui partibus Gratiani et Valentiniani favebant, cum didicissent insulam Britanniae ab omni armato milite vacuatam, iter festinatum versus illam direxerunt: associatisque sibi collateralibus insulis, in Albaniam applicuerunt. Agmine igitur facto invaserunt regnum quod rectore et defensore carebat, vulgus irrationabile caedentes. Abduxerat enim secum Maximianus (ut praedictum est) omnes bellicosos juvenes qui reperiri potuerant: inermesque colonos atque inconsultos reliquerat. Quos cum praedicti Guanius et Melga compererunt minime resistere posse, stragem non minimam facientes, urbes et provincias, ut ovium caulas, vastare non cessabant. Cum ergo tanta calamitas Maximiano nunciata fuisset, misit Gratianum Municipem cum duabas legionibus, ut auxilium subvectaret: qui ut in insulam venerunt, praeliati sunt cum praedictis hostibus, et acerrima nece affectos ipsos in Hiberniam fugaverunt. Interea Maximianus Romae interfectus est ab amicis Gratiani, et Britones quos secum duxerat, interfecti sunt et dissipati: qui evadere potuerunt, venerunt ad concives suos ad Armoricam, quae jam altera Britannia vocabatur.

{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VI
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 5]]</text>
      <sha1>39qkqjozk6p9zot8eyzeghfqk0rjkri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282027</id>
      <parentid>282026</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ducess --&gt; duces</comment>
      <origin>282027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30787" sha1="qrayu026q3pg7m0y13x63z60od6c7mj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber V
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VI
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''LUCIUS MULTAS POSSESSIONES ECCLESIIS DONAT: SINE NATIS MORITUR.'''

Interea gloriosus ille rex Lucius, cum intra regnum suum cultum verae fidei magnificatum esse vidisset, maximo gaudio fluctuans, possessiones et territoria quae prius templa idolorum possidebant, in meliorem usum vertens, ecclesiis fidelium permanere concessit. Et quia majorem honorem ipsis impendere debuerat, augmentavit illas amplioribus agris et mansionibus, omnique libertate sublimavit. Inter haec et ceteros propositi sui actus in urbe Claudiocestriae ab hac vita migravit, et in ecclesia primae sedis honorifice sepultus est, Anno ab incarnatione domini centesimo quinquagesimo sexto. Caruit sobole quae sibi succederet: unde defuncto illo dissidium inter Britones ortum fuit, et Romana potestas infirmata.

===2===
'''SEVERUS SENATOR PARTEM BRITANNIAE SIBI SUBMITTIT: CUM FULGENIO PUGNAT.'''

Cumque id Romae nunciatum fuisset, legavit Senatus Severum senatorem, duasque legiones cum illo, ut patria Romanae potestati restitueretur. Mox ut appulsus fuit, praelium commisit cum Britonibus, partemque sibi submisit: partem vero illam quam subjugare nequibat, diris debellationibus infestare laboravit; ita ut eam trans Deiram in Albaniam fugaret. At illa duce Fulgenio omni nisu resistebat, saepiusque stragem maximam et concivibus et Romanis inferebat. Conducebat autem in auxilium sibi quoscunque insulanos populos inveniebat: et sic multotiens cum victoria redibat. Irruptionem ergo ejus graviter ferens imperator, jussit construi vallum inter Deiram et Albaniam, ut impetum ejus propius accedere prohiberet. Communicato ergo sumptu fecerunt illud a mari usque ad mare: quod multo tempore post hostium accessus detinuit. At Fulgenius cum diutius resistere nequivisset, transfretavit in Scythiam, ut Pictorum auxilio dignitati restitueretur. Cumque ibi omnem juventutem patriae collegisset, reversus est cum maximo navigio in Britanniam, atque Eboracum obsedit. Quod cum per ceteras nationes divulgatum fuisset, maxima pars Britonum Severum deseruit, et ad Fulgenium ivit. Nec ob id ab incoeptis suis destitit Severus. Sed convocatis Romanis, ceterisque Britonibus qui ipsi adhaeserunt, obsidionem petivit, et cum Fulgenio dimicavit. Sed cum pugnam acrius confecisset, interfectus est Severus cum multis suorum, et Fulgenius letaliter vulneratus est. Exin Eboraci sepultus est: quam urbem legiones ejus obtinuerunt. Reliquit ipse duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta Romana matre genitus erat, Bassianus vero Britannica. Defuncto igitur patre sublimaverunt Romani Getam in regem: faventes illi, quia ex utraque parte Romanus fuerat. Quod abnegantes Britones Bassianum elegerunt: quia ex materno sanguine ipsis conjunctus fuerat. Proinde commiserunt fratres pugnam. Unde Geta interficitur, Bassianus vero regno potitur.

===3===
'''CARAUSIUS SOLIUM BRITANNIAE USURPAT.'''

O tempore fuerat in Britannia juvenis quidam, nomine Carausius, ex infima gente creatus: qui cum probitatem suam in multis debellationibus suis examinasset, profectus est Romam, petivitque licentiam a senatu ut maritima Britanniae ab incursione barbarica navigiis tueretur: quod si sibi concederetur, promittebat se tot et tanta adepturum, quibus Rempublicam magis augmentaret, quam si ipsi regnum Britanniae traderetur. Cumque senatum promissis suis illusisset, impetravit quod poposcerat, et cum sigillatis chartis in Britanniam rediit. Mox celere collectis navibus, ascivit magnam virtutem juventutis, et mare ingressus est, et circuivit omnia littora regni, maximum tumultum per populum faciens. Interea in comprovinciales insulas appulsus, agros populando, et civitates et urbes diruendo, incolis earum omnia sua eripiebat. Sic ergo ipso agente, confluebant ad illum quicunque in aliena anhelabant: ita ut in brevi tantum haberet exercitum, quanto nullus vicinus princeps resistere quivisset. Ob hoc itaque tumidum habens animum: dixit Britonibus, ut sese sibi facerent regem, et ipse interfectis atque exterminatis Romanis, totam insulam a barbarica gente liberaret. Quod cum impetrasset, dimicavit confestim cum Bassiano, et eum interfecit, regnique gubernaculum suscepit. Prodiderant enim Bassianum Picti, quos dux Fulgenius matris suae frater in Britanniam conduxerat. Nam dum ei auxiliari debuissent, promissis et donariis Carausii corrupti, in ipso praelio diverterunt se a Bassiano, et in commilitones ejus irruerunt. Unde stupefacti ceteri, cum ignorarent qui socii essent, quis hostis, ocyus dilabuntur: et victoria cessit Carausio. Qui ut triumphum habuit, dedit Pictis locum mansionis in Albania, ubi cum Britonibus mixti per sequens aevum manserunt.

===4===
'''ALLECTUS TRUCIDATO CARAUSIO, IPSE AB ASCLEPIODOTO TRUCIDATUR.'''

Cum igitur invasio Carausii Romae nuntiata fuisset, legatum senatus Allectum cum tribus legionibus misit ut tyrannum interficeret, regnumque Britanniae Romanae potestati restitueret. Nec mora, post quam appulsus fuit, praeliatus est cum Carausio: ipsoque interfecto solium regni suscepit. Deinde maximam intulit Britonibus cladem, quia relicta Republica, societati Carausii adhaeserant. Britones vero id graviter tolerantes, erexerunt in regem Asclepiodotum ducem Cornubiae: communique assensu facto, persecuti sunt Allectum, et ad proelium provocarunt. Erat ipse tunc Londoniis, festumque patriis diis celebrabat. At dum adventum Asclepiodoti comperisset, relicto sacrificio egressus est cum tota fortitudine sua contra ipsum, acerrimamque pugnam ingessit. Praevaluit autem Asclepiodotus, dissipavitque Allecti turmas, et in fugam coëgit. Et usque insequendo, multa milia et regem Allectum interemit. Cumque ita ipsi cessisset victoria, Livius Gallus, Allecti collega, residuos Romanos convocavit in urbem clausisque januis turres et ceteras munitiones munivit, cogitabatque sic Asclepiodoto resistere, vel imminentem necem vitare. Sed Asclepiodotus cum ita factum esse vidisset, obsedit ocyus civitatem, mandavitque omnibus ducibus Britanniae quod Allectum cum multis militibus interfecerat, obsidebatque Gallum, et reliquias Romanorum intra Londonias: unde quosque supplici rogatu poscebat ut sibi in auxilium festinarent. Leviter enim exterminandum erat Romanorum genus ex Britannia, si communi virtute illos inclusos invaderent. Ad edictum itaque ipsius venerunt Demeti, Venedoti, Deiri, et Albani, et quicumque ex genere Britonum erant. Cumque omnes ante conspectum ducis convenissent, jussit machinationes innumeras fieri, et moenia civitatis prosternere. Paruit illico unusquisque fortis et audax, et urbem acerrime invadit. Nec mora, diruerunt muros atque introitum sibi fecerunt, stragemque Romanis dabant. At Romani cum sese interfici sine intermissione vidissent, suaserunt Gallo ut sese et ipsos deditioni traderet: et misericordiam Asclepiodoti rogaret, ut vivi abscedere sinerentur. Interfecti enim omnes fere praeter unam solam legionem fuerunt, quae adhuc restabat. Assensum ergo praebens Gallus tradidit se atque suos Asclepiodoto: cumque ipse misericordiam habere de illo tractaret, venerunt Venedoti, et facto agmine decollaverunt omnes una die, intra urbem super torrentem, qui postea de nomine ducis, Britannice Nautgallim, Saxonice vero Gallemborne nuncupatus fuit.

===5===
'''ASCLEPIODOTUS REGNUM ADIPISCITUR, DIOCLESIANUS CHRISTIANOS PERSEQUITUR.'''

Triumphatis itaque Romanis, cepit Asclepiodotus regni diadema, et capiti suo, populo annuente, imposuit. Exin tractavit patriam recta justitia et pace decem annis: raptorumque saevitiam atque latronum mucrones coercuit. In diebus ipsius orta est Diocletiani Imperatoris persecutio, qua fere deleta fuit Christianitas in tota insula, quae a tempore regis Lucii integra et intemerata permanserat. Superaverat Maximianus Herculius princeps militiae praedicti tyranni, cujus imperio omnes subversae fuerunt ecclesiae, et cunctae sacrae scripturae quae inveniri poterant, in mediis foris exustae. Atque electi sacerdotes cum fidelibus eis subditis trucidati: ita ut agmine denso certatim ad amoena coelorum regna, quasi ad propriam sedem, festinarent. Magnificavit ergo misericordiam suam nobis Deus, qui gratuito munere persecutionis tempore, ne penitus crassa atrae noctis caligine populus Britonum offuscaretur, clarissimas lampades sanctorum martyrum accendit: quorum nunc sepulturae et passionum loca non minimum divinae caritatis ardorem intuentium mentibus incuterent, si non lugubri barbarorum divortio civibus adempta fuissent. Inter ceteros utriusquc sexus, summa magnanimitate in acie Christi perstantes, passus est Albanus Verolamius, Julius quoque et Aaron urbis Legionum cives: quorum Albanus caritatis gratia fervens, confessorem suum Amphibalum a persecutoribus insectatum, et jam jamque comprehendendum primum in domo suo occuluvit, et deinde se discrimini mortis obtulit, imitans in hoc Christum, animam suam pro ovibus ponentem. Ceteri vero duo inaudita membrorum discerptione lacerati ad egregias portas Hierusalem absque cunctamine cum martyrii trophaeo convolaverunt.

===6===
'''COEL ASDLEPIODOTUM IN PRAELIO OBTRUNCAT, FILIAM SUAM HELENAM CONSTANTIO DONAT.'''

Interea insurrexit in regem Asclepiodotum Coel dux Kaercolvin, id est Colecestriae, et praelio conserto eum peremit, regnique diademate sese insignivit. Cumque id senatui nunciatum fuisset, gavisi sunt propter regis mortem, qui per omnia Romanam potestatem turbaverat. Recolentes quoque damnum, quod de amisso regno habuerant, legaverunt Constantium senatorem, qui Hispaniam ipsis subdiderat, virum sapientem et audacem, et prae ceteris Rempublicam augere laboraverat. Porro Coel Britonum dux, cum ipsius adventum comperisset, timuit ei praelia ingerere: quia fama ipsius afferebat, nullum regem posse illi resistere. Ut igitur intra insulam Constantius applicuit, direxit Coel legatos suos ad illum, petivitque pacem et subjectionem promisit eo pacto, ut regnum Britanniae possideret, nihilque aliud praeter solitum tributum Romanae dignitati solveret. Hoc igitur nunciato, acquievit ei Constantius, pacemque receptis obsidibus confirmaverunt. Emenso deinde mense gravissima infirmitas occupavit Coel, ipsumque intra octo dies morte affecit. Quo defuncto insignivit se Constantius regni diademate: duxitque filiam Coel, cui nomen erat Helena. Pulcritudo ejus provinciales puellas superabat, nec uspiam reperiebatur altera quae in musicis instrumentis sive in liberalibus artibus doctior illa censeretur. Caruerat pater altera sobole quae regni solio potiretur. Unde eam ita docere laboraverat, ut regnum post patris obitum facilius tractare quiret. Cum igitur illam in thori societatem accepisset Constantius, generavit ex ea filium, vocavitque eum Constantinum. Exin cum undecim anni praeteriissent, ipse apud Eboracum morti subjacuit, regnumque filio donavit. Qui ut honoris solio potitus est, coepit infra paucos annos probitatem maximam habere, leoninam ferocitatem ostendere, justitiam inter populos tenere. Latronum rapacitatem hebetabat, tyrannorum saevitiam conculcabat, pacem ubique renovare studebat.

===7===
'''ROMANI AUXILIUM A CONSTANTINO CONTRA MAXENTIUM IMPLORANT.'''

Ea tempestate erat quidam tyrannus Romae, Maxentius nomine, qui quoque nobiles quosque probissimos cives exhaeredare conabatur, pessimaque tyrannide Rempublicam opprimebat. Incumbente igitur ipsius saevitia, diffugiebant exterminati ad Constantinum in Britanniam, et ab ipso honorifice excipiebantur. Denique cum multi tales ad eum confluxissent, incitaverunt eum in odium adversus praedictum tyrannum, et talia ei saepissime objiciebant; “Quousque calamitatem et exilium nostrum patieris, Constantine? Ut quid moraris nos in natale solum restituere? Tu solus es ex generatione nostra, qui quod amisimus nobis reddere vales, expulso Maxentio. Quis etenim princeps regi Britanniae conferri queat, sive in fortitudine robustorum militum, sive in copia auri et argenti? Obsecramus te, redde nobis possessiones nostras, redde conjuges et liberos nostros, Romam cum exercitu nobiscum petendo.”

===8===
'''CONSTANTINUS IMPERIUM TOTIUS MUNDI ROMANI ADIPISCITUR.'''

His igitur et aliis incitatus Constantinus, adivit Romam, illamque sibi subjugavit, et postmodum totius mundi monarchiam obtinuit. Conduxerat secum Helenae tres avunculos, Leolinum videlicet et Trahern, necnon et Marium: ipsosque in senatorium ordinem promovit. Interea Octavius dux Wisseorum insurrexit in proconsules Romanae dignitatis, quibus insulae regimen permissum fuerat, et solio regni, ipsis interfectis, potitus est. Cumque id Constantino nunciatum fuisset, direxit Trahern avunculum Helenae, cum tribus legionibus, ut insulam Romanae dignitati restitueret. Appulsus itaque Trahern in littus, juxta urbem quae Britannice Kaerperis nuncupatur, impetum fecit in ipsam, atque intra duos dies cepit. Quo per universas nationes divulgato, rex Octavius omnem armatam manum insulae totius collegit, venitque ipsi obviam, haud longe a Guintonia, in campo qui Britannice Maisuriam appellatur: coepitque praeliari, et victoria potitus est. Trahern itaque naves laceratis militibus adivit, easque ingressus Albaniam petivit aequoreo itinere, et provincias vastare vacavit. Cumque id regi Octavio iterum nunciatum fuisset, resociatis turmis, secutus est eum, et in provincia quae Westmarialanda vocata fuit, dimicavit: sed sine victoria diffugit. At Trahern, ut sibi victoriam cedere prospexit: insecutus est Octavium, nec eum quietem habere permisit, donec illi urbes cum diademate eripuit. Octavius ergo propter amissum regnum anxius, navigio Norwegiam petivit, ut a rege Gomberto auxilium acquireret. Interea familiaribus suis edictum fecerat, ut omni nisu elaborarent neci Trahern imminere. Comes ergo oppidi municipii, qui ipsum prae ceteris diligebat, praeceptis illius parere non distulit. Nam dum Trahern ex Londoniis quadam die recederet, delituit cum centum militibus in quadam convalle nemoris, qua ille transiturus erat, atque in ipsum praetereuntem impetum inopinum fecit, ac inter commilitones interfecit. Quod cum Octavio nunciatum esset, reversus est in Britanniam, et dissipatis Romanis solium regni recuperavit. Exin tantam probitatem tantamque auri et argenti copiam in brevi tempore nactus fuit, ita ut neminem timeret. Regnum autem Britanniae ab illo tempore usque in dies Gratiani et Valentiniani feliciter obtinuit.

===9===
'''MAXIMIANUS IN REGNUM ADOPTATUR.'''

Denique senio confectus, disponere populum volens, quaesivit a consiliariis suis, quem post ipsius fata in regem de progenie sua erigere affectassent? Unicam tantum filiam habens, filio caruerat, cui regimem patriae permitteret. Fuerunt itaque qui laudabant ut filiam suam alicui nobilium Romanorum cum regno maritaret, ut pace fruerentur firmiori. Alii vero censebant Conanum Meriadocum nepotem ejus in solium regni initiandum: Filiam vero alicui alterius regni principi cum auro et argento copulandam. Dum haec inter ipsos gererentur, accessit Caradocus Cornubiae dux, consiliumque dedit, ut Maximianum senatorem invitarent, filiamque ei cum regno donarent, et sic perpetua pace fruerentur. Erat autem ei pater Britannus: quia Leoninus Constantini avunculus, de quo superius mentionem feceram, ipsum genuerat. Matre vero et natione Romanus, ex utroque sanguine regalem ferebat procreationem. Idcirco pacis stabilitatem promittebat, quia sciebat illum, et ex Imperatorum genere, et ex origine Britonum jus in Britanniam habere. Cum itaque tale consilium dedisset Cornubiensium dux: indignatus est Conanus regis nepos, qui omni nisu in regnum anhelabat, totamque curiam propter talia turbavit. At Caradocus coeptis suis desistere nolens, misit Mauricium filium suum Romam, ut ea Maximiano indicaret. Erat ipse Mauricius magnae et pulcrae staturae, magnaeque probitatis atque audaciae: et qui ea quae indicabat, armis, si contradictio fieret, et duello probabat. Qui ut Maximiani praesentiam adivit, ab illo ut decebat receptus est, et supra commilitones honoratus. Erat tunc maxima inquietudo inter ipsum Maximianum, et duos Imperatores Gratianum, fratremque suum Valentinianum, quia passus fuerat repulsam de tertia parte imperii quam petebat. Ut ergo vidit Mauricius Maximianum ab Imperatoribus oppressum, eum in haec verba affatur: Ut quid Gratianum times, Maximiane, cum tibi pateat via qua ei imperium eripere poteris? Veni mecum in Britanniam insulam: et regni diadema possidebis. Octavius enim rex et senio et languore gravatus, nihil aliud desiderat, nisi ut aliquem talem inveniat, cui regnum suum cum filia donet. Masculina namque prole caret, consiliumque a proceribus suis quaesivit, cui unicam filiam suam cum regno copularet. Et ut affatui ejus parerent heroes, decreverunt ut tibi concederetur regnum et puella, et direxerunt me ad te, ut id tibi notificarem. Si igitur mecum veniens incoeptum istud perfeceris, auri et argenti Britanniae copia, multitudine etiam bellicosorum militum ibidem manentium, Romam valebis redire, expulsisque Imperatoribus eam subjugare. Sic enim egit Constantinus cognatus tuus, pluresque reges nostri qui imperium ascenderunt.

===10===
'''MAXIMIANUS BRITANNIUM PETIT: PUGNAM CUM CONANO FRAUDE DEVITAT.'''

Acquiescens igitur verbis ejus Maximianus, Britanniam petivit, petendo Francorum urbes subjugavit: subjugando aurum et argentum coacervabat: milites undique sibi associabat. Postmodum Oceanum mare ingressus, in portum Hamonis secundis velis applicuit. Cumque id regi nunciatum esset, expavit stupore vehementi, existimans hostilem exercitum supervenisse. Vocato igitur Conano nepote suo, jussit eum omnem armatum militem insulae colligere atque hostibus obviam procedere. Collegit itaque Conanus omnem regni juventutem, venitque ad portum Hamonis, ubi tentoria sua Maximianus erexerat. Qui ut tantae multitudinis adventum comperit, maximis augustiis cruciabatur, quia ignorabat quid faceret. Paucioribus namque catervis comitatus, dubitabat et virorum multitudinem et audaciam, quia de pace nullam spem habebat. Convocatis igitur majoribus natu et Mauricio, dicere praecepit, quid contra talem adventum agendum foret? cui Mauricius: “Non est nobis cum tot bellicosis militibus pugnandum, nec ea de causa venimus, ut Britanniam praelio subjugaremus. Pax roganda est et hospitandi licentia, donec animum regis sciamus. Dicamus nos missos esse ab Imperatoribus, eorumque mandata Octavio deferre, et calidis verbis populum istum mulceamus. Cumque id omnibus placuisset, assumpsit secum duodecim canos proceres sapientiores ceteris, et olivae ramos in dextris habentes: venitque Conano obviam. Videntes igitur Britones viros reverendae aetatis, et olivam in pacis signum gestantes, eis honorifice assurgunt et viam patefaciunt, ut ducem liberius adeant. Mox illi in praesentia Conani Meriadoci stantes, eum ex parte Imperatorum et senatus salutaverunt, dixeruntque Maximianum missum ad regem Octavium, ut mandata Gratiani et Valentiniani eidem portaret.” Ad haec Conanus, “Ut quid ergo eum tanta sequitur multitudo? non haec legatorum facies esse solet, imo supervenientium hostium, qui injuriam inferre meditantur.” Tunc Mauricius: “Non decebat tantum virum inglorium sine commilitonibus incedere: praesertim cum propter Romanam potentiam, et propter actus avorum suorum pluribus regibus odiosus habeatur. Nam si raro comitatu incederet, fortassis ab inimicis Reipublicae perimeretur. Pace venit, pacemque petit, quod ex actu ipsius credi decet. Ex quo namque applicuimus, sic nosmet ipsos habuimus, ut nemini injuriam intulerimus. Expensam nostram ut gens pacis fecimus, quia necessaria ementes, nihil vi cuipiam subripuimus.” Cumque haesitasset Conanus, an pacem an praelium committeret: accessit Caradocus dux Cornubiae: accesserunt ceteri proceres, et dissuaserunt Conano post hanc petitionem bellum ingerere. Qui licet dimicare maluisset, depositis armis concessit eis pacem. Duxitque Maximianum Londonias ad regem, et rem ordine manifestavit.

===11===
'''MAXIMIANUS FILIAM REGIS CUM SOLIO ACCIPIT.'''

Tunc Caradocus Cornubiae dux assumpto secum Mauricio filio suo, jussit astantes semoveri: regemque in haec verba adivit: “Ecce quod longo tempore desiderabant qui fidelitati tuae veriori affectu obedientiam servant, disponente Deo, successibus tuis accessit. Praeceperas namque proceribus tuis consilium dare, quid de filia tua, quid de regno tuo tibi agendum foret: cum tua aetas in tantum his diebus repugnet, ut populum tuum diutius gubernes. Alii itaque consebant diadema Conano nepoti tuo tradendum, filiamque tuam alicubi digne maritandam: timentes civium exterminationem, si alterius linguae princeps superveniret. Alii concedebant regnum filiae, et alicui nostrae loquelae nobili, qui tibi post obitum succederet. Major autem pars laudabat, ut ex genere imperatorum mandaretur aliquis, cui nata cum diademate donaretur. Promittebant enim firmam et stabilem pacem inde proventuram, si Romana potestas ipsos protegeret. Ecce ergo tibi dignatus est Deus istum subvectare juvenem: et ex Romanorum genere, regalique prosapia Britonum creatum, cui filiam tuam meo consilio maritare non differes. Quanquam autem illud abnegares, quid juris tibi contra illum in regnum Britanniae fieret? Constantini etenim consanguineus est, et nepos Coel nostri regis, cujus filiam Helenam nequimus abnegare hereditario jure regnum istud possidere.” Cumque haec retulisset Caradocus, acquievit ei Octavius, communique consensu ilico regnum Britanniae cum filia sua illi donavit. Quod videns Conanus Meriadocus, indignatus est ultra quam exprimi posset: secessitque in Albaniam, et exercitum colligere vacavit, ut Maximianum inquietaret. Multitudine ergo consociata, praeterivit Humbrum flumen, quasque provincias ultra et citra depopulans. Quod cum Maximiano nunciaretur: collecta tota fortitudine sua, festinavit obviam ire: et cum illo praeliatus est, et cum victoria rediit. Nec tamen deficiebat Conanus, sed resociatis catervis, destructioni provinciarum imminebat. Redibat ergo Maximianus, et commissis praeliis quondoque cum triumpho, quandoque superatus revertebatur. Denique cum alter alteri maximum damnum intulisset, concordiam annuentibus amicis fecerunt.

===12===
'''MAXIMIANUS ARMORICAM INVADIT.'''

Emenso deinde quinquennio, superbivit Maximianus propter infinitam auri et argenti copiam quae illi quotidie affluebat: paravitque navigium maximum, omnemque armatum militem Britanniae collegit. Non sufficiebat ei regnum Britanniae, quin affectaret Gallias subjugare. Ut ergo transfretavit, adivit primitus Armoricum regnum, quod nunc Britannia dicitur, et populum Gallicum qui inerat, debellare incoepit. At Galli, duce Inbalto, obviam venientes, pugnam fecerunt contra illum: sed in majori parte periclitati fugam inierunt, ceciderat namque dux Inbaltus, et quindecim milia armatorum, qui ex omni regno convenerant. Ut ergo tantam cladem ingessit Maximianus, maximo fluctuavit gaudio, quia interitu tot virorum sciebat patriam leviter deinde subdendam. Vocavit ergo Conanum ad se extra turmas, et paulisper subribens ait: “Ecce unum ex potioribus Galliae regnis subjugavimus. Ecce spem ad cetera habere possumus. Festinemus urbes et oppida capere, antequam rumor hujus periculi in ulteriorem Galliam evolans, universos populos ad arma provocet. Nam si istud regnum habere poterimus, non haesito quin totam Galliam potestati nostra subdemus. Ne pigeat te ergo, regnum Britanniae insulae mihi cessisse, licet possidendi eam spem habuisses, quia quicquid in illa amisisti, tibi in hac patria restaurabo, promovebo te etenim in regem hujus regni, et erit haec altera Britannia, et eam ex genere nostra expulsis indigenis replebimus. Patria namque fertilis est segetibus: et flumina piscosa sunt, nemora perpulcra, et saltus ubique amoeni. Nec est uspiam, meo judicio, gratior tellus.” Ad haec inclinato capite grates egit Conanus, promisitque se fidelem in obsequio ejus mansurum donec viveret.

===13===
'''REDONUM URBS CAPITUR.'''

Post haec convocatis catervis iverunt Redonum, ipsamque eodem die ceperunt. Audita namque Britonum saevivitia, peremptorumque casu, diffugerant cives cum festinatione, mulieribus relictis atque infantibus. Exemplo ipsorum fecerunt ceteri per urbes, et per cetera oppida, ita ut facilis aditus Britonibus pateret. Qui quocunque intrabant, interficiebant quicquid erat masculini sexus, solis mulieribus parcentes. Postremo cum universas provincias penitus ab omni incola delevissent, munierunt civitates et oppida militibus Britanniae et promontoria in diversis locis statuta. Saevitia igitur Maximiani per ceteras Galliarum provincias divulgata, timor nimius quosque duces et quosque principes invadebat: ita ut nullam aliam spem nisi in votis diis solvendis haberent. Diffugiebant itaque ab omni pago ad civitates et oppida, et ad quaecunque loca quae tutum praestabant refugium. Maximianus ergo sese timori esse comperiens, majorem resumit audaciam: exercitumque suum profusis donariis augere festinat. Quoscunque enim aliena captare callebat, sibi associabat, et nunc auro, nunc argento, ceterisque muneribus illos ditare non cessabat.

===14===
'''MAXIMIANUS, GALLIA ET GERMANIA SUBACTIS, APUD TREVEROS IMPERII SEDEM LOCAT.'''

Exin tantam multitudinem collegit, quantam existimabat sibi sufficere posse ad omnem Galliam subjugandam. Distulit tamen saevitiam suam paulisper ulterius ingerere, donec sedato regno quod ceperat, ipsum Britannico populo replevisset. Fecit itaque edictum suum, ut centum milia e plebe in Britannia insula colligerentur qui ad eum venirent. Praeterea triginta milia militum, qui ipsos intra patriam qua mansuri erant, ab hostili irruptione tuerentur. Cumque omnia perpetrasset: distribuit eos per universas Armorici regni nationes: fecitque alteram Britanniam, et eam Conano Meriadoco donavit. Ipse vero cum ceteris commilitonibus suis, ulteriorem adivit Galliam, gravissimisque praeliis illatis eam subjugavit, nec non et totam Germaniam, in omni praelio victoria potitus. Thronum autem imperii sui apud Treveros statuens, ita debacchatus est in duos Imperatores Gratianum et Valentinianum, quod uno interempto, alterum ex Roma urbe fugavit.

===15===
'''AQUITANI REBELLANT: CONANUS MILITIBUS SUIS CONJUGES E BRITANNIA ARCESSIT.'''

Interea inquietabant Conanum Armoricosque Britones, Galli atque Aquitani, crebrisque irruptionibus saepissime infestabant. Quibus ipse resistens, et mutuam cladem reddebat, et commissam sibi patriam viriliter defendebat. Cum autem ei cessisset victoria, voluit commilitonibus suis conjuges dare, ut ex eis nascerentur heredes qui terram illam perpetuo possiderent. Et ut nullam commixtionem cum Gallis facerent, decrevit ut ex Britannia insula mulieres venirent, quae ipsis maritarentur. Direxit itaque nuncios in Britanniam insulam ad Dionotum regem Cornubiae, qui fratri suo Caradoco in regnum successerat, ut curam hujus rei susciperet. Erat ipse nobilis et praepotens: et cui Maximianus insulae principatum commendaverat, dum ipse praedictis negotiis intenderet. Habebat autem filiam mirae pulcritudinis, cui nomen Ursula, quam Conanus super omnia exoptaverat.

===16===
'''UNDECIM MILLIA VIRGINUM, E BRITANNIA MISSAE, NAUFRAGIUM FACIUNT ET OMNES AD UNAM A BARBARIS TRUCIDANTUR.'''

Dionotus igitur viso Conani nuncio, volens mandatis ejus parere, collegit per diversas provincias nobilium filias, numero undecim milia: de ceteris ex infima gente creatis sexaginta milia: et omnes intra urbem Londoniae convenire praecepit, naves quoque ex diversis littoribus jussit adduci; quibus ad praedictos conjuges transfretarent. Quod licet multis in tanto coetu placuisset, tamen pluribus displicebat, quae majori affectu et parentes et patriam diligebant. Nec deerant forsitan aliquae, quae castitatem nuptiis praeferentes, maluissent in qualibet etiam natione vitam amittere, quam hoc modo divitias exigere. Quippe diversas diversa juvarent: si optatum suum ad effectum ducere quivissent. Parato autem navigio, ingrediuntur mulieres naves, et per Tamensem fluvium maria petunt. Postremo cum vela versus Armoricanos divertissent: contrarii venti in classem insurrexerunt, et in brevi totam societatem dissipant. Periclitabantur ergo naves intra maria, in majori parte submersae: quae vero totum periculum evaserunt, appulsae sunt in barbaras insulas, et ab ignota gente sive trucidatae sive mancipatae. Inciderant siquidem in nefandum exercitum Guanii et Melgae, qui jussu Gratiani nationes maritimorum et Germaniae dira clade opprimebant. Erat autem Guanius rex Hunnorum, Melga vero Pictorum, quos asciverat sibi Gratianus, miseratque in Germaniam, ut eos qui Maximiano faverent, inquietarent. Per maritima ergo saevientes, obviarunt praedictis puellis in partes illas appulsis. Inspicientes igitur earum pulchritudinem, lascivire cum eis voluerunt: sed cum abnegavissent puellae, in eas Ambrones irruerunt, maximamque parte sine pietate trucidaverunt. Deinde nefandi Pictorum et Hunnorum duces Guanius et Melga, qui partibus Gratiani et Valentiniani favebant, cum didicissent insulam Britanniae ab omni armato milite vacuatam, iter festinatum versus illam direxerunt: associatisque sibi collateralibus insulis, in Albaniam applicuerunt. Agmine igitur facto invaserunt regnum quod rectore et defensore carebat, vulgus irrationabile caedentes. Abduxerat enim secum Maximianus (ut praedictum est) omnes bellicosos juvenes qui reperiri potuerant: inermesque colonos atque inconsultos reliquerat. Quos cum praedicti Guanius et Melga compererunt minime resistere posse, stragem non minimam facientes, urbes et provincias, ut ovium caulas, vastare non cessabant. Cum ergo tanta calamitas Maximiano nunciata fuisset, misit Gratianum Municipem cum duabas legionibus, ut auxilium subvectaret: qui ut in insulam venerunt, praeliati sunt cum praedictis hostibus, et acerrima nece affectos ipsos in Hiberniam fugaverunt. Interea Maximianus Romae interfectus est ab amicis Gratiani, et Britones quos secum duxerat, interfecti sunt et dissipati: qui evadere potuerunt, venerunt ad concives suos ad Armoricam, quae jam altera Britannia vocabatur.

{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VI
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 5]]</text>
      <sha1>qrayu026q3pg7m0y13x63z60od6c7mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Regum Britanniae/Liber VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41338</id>
    <revision>
      <id>282028</id>
      <parentid>144169</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cominus -&gt; comminus</comment>
      <origin>282028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41384" sha1="f3hk69wtaltzw311mvqhsp5hiyj7rkx" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugooneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didiceret. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes eoram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut cominus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>f3hk69wtaltzw311mvqhsp5hiyj7rkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282029</id>
      <parentid>282028</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>jugooneratus --&gt; jugo oneratus</comment>
      <origin>282029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41385" sha1="iwq82ox82bcyr14l5izoofdbltopxk5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didiceret. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes eoram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut cominus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>iwq82ox82bcyr14l5izoofdbltopxk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282030</id>
      <parentid>282029</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added “ at the end</comment>
      <origin>282030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41388" sha1="csg3kmkz62zgqt7bk62qdbpm0hpbshy" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: “Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didiceret. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes eoram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut cominus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>csg3kmkz62zgqt7bk62qdbpm0hpbshy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282031</id>
      <parentid>282030</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>didiceret -&gt; didicerat</comment>
      <origin>282031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41388" sha1="t4l563qtn0wvgt65wj5i8uwbb1vcsuh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: “Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didicerat. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes eoram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut cominus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>t4l563qtn0wvgt65wj5i8uwbb1vcsuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282033</id>
      <parentid>282031</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>eoram -&gt; coram</comment>
      <origin>282033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41388" sha1="1ldcxczad5bwnaotdo8dvdnxhp2oasm" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: “Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didicerat. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes coram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut cominus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>1ldcxczad5bwnaotdo8dvdnxhp2oasm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282034</id>
      <parentid>282033</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cominus -&gt; comminus</comment>
      <origin>282034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41389" sha1="3gyrv9fupqb0v448u3qo3dqxy6ptbel" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: “Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didicerat. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes coram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut comminus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUARIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>3gyrv9fupqb0v448u3qo3dqxy6ptbel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282037</id>
      <parentid>282034</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>QUARIT -&gt; QUAERIT</comment>
      <origin>282037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41390" sha1="5fatkfdzdx7tp7z77njw3849365zz8m" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VI
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''GRATIANUS, REX FACTUS, A PLEBE INTERFICITUR. BRITANNI AUXILIUM A ROMANIS CONTRA HOSTES PETUNT.'''

At Gratianus Municeps, cum de nece Maximiani audivisset, cepit regni diadema et sese in regem promovit. Exin tantam tyrannidem in populum exercuit, ita ut catervis factis plebs in eum irruerent et interficerent. Quod cum per cetera regna divulgatum fuisset, reversi sunt praedicti hostes ex Hibernia: et secum Scotos, Norwegenses et Dacos conducentes, regnum a mari usque ad mare ferro et flamma affecerunt. Ob hanc infestationem et durissimam oppressionem legati Romam cum epistolis mittuntur, militarem manum ad se vindicandos lacrimosis postulationibus poscentes, et subjectionem sui in perpetuum voventes, si hostis longius arceretur: quibus mox committitur legio praeteriti mali immemor, quae ratibus trans Oceanum in patriam vecta, comminus cum hostibus congressa est. Magnam denique ex his multitudinem sternens, omnes e finibus pepulit, atque oppressam plebem a tam atroci dilaceratione liberavit: ad quos jussit construere mirum inter Albaniam et Deiram, a mari usque ad mare, ut esset arcendis hostibus a turba instructus terrori, civibus vero tutamini. Erat autem Albania penitus frequentatione Barbarorum vastata, et quicumque hostes superveniebant, opportunum intra ipsam habebant receptaculum. Collecto igitur publico et privato sumptu, incumbunt indigenae operi, et murum perficiunt.

===2===
'''ROMANIS ABEUNTIBUS, GUITHELINUS CIVES SUOS, UT IPSI SE ARMIS DEFENDANT, HOSTATUR.'''

Romani igitur patriae denunciant, nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari: et ob imbelles et erraticos latrunculos Romana stigmata tantum talemque exercitum terra ac mari fatigari: sed ut potius solitis consuescendo armis ac viriliter dimicando terram, substantiam, conjuges, liberos, et quod iis majus est, libertatem vitamque totis viribus defenderent. Ut ergo hanc admonitionem facerent, jusserunt convenire omnes bellicosos viros insulae intra Londoniam: nam Romani repedare moliebantur. Cum autem convenissent cuncti, commissus est sermo Guethelino Londoniensi Metropolitano, qui ipsos in haec verba adivit: “Cum vos jussu astantium principum alloqui deberem, magis in fletum prorumpere cogor, quam in excelsum sermonem: miseret enim me orphanitatis et debilitatis, quae vobis accessit, postquam Maximianus regnum istud omni milite omnique juventute spoliavit. Vos autem reliquiae eratis: plebs usus belli ignara, quae ceteris negotiis, ut in terris colendis, diversisque commercii machinationibus intendebat. Cum ergo supervenerunt ab alienis nationibus inimici, velut oves sine pastore errantes, vos ovilia vestra deserere coegerunt: donec Romana potestas vos possessionibus vestris restituit. Eritne ergo spes vestra semper in alieno tutamine, et non instruitis manus vestras peltis, ensibus, hastis in latrones nequaquam vobis fortiores, nisi segnitia et torpor adesset? Jam taedet Romanos tam assidui itineris quo vexantur, ut pro vobis cum hostibus congrediantur. Prius omne tributum quod solvitis amittere praelegerunt, quam hoc modo diutius terra et ponto fatigari. Quod si tempore militum vestrorum fueratis vulgus, putatis idcirco a vobis humanitatem diffugisse? Nonne homines transverso ordine nascuntur? Ita ut ex rustico generetur miles, et ex milite rusticus? Miles etiam de mangone venit, et mango de milite. Hac ergo consuetudine quamvis unus ab altero procedat, non existimo eos Esse, quod est hominis, amittere. Cum igitur sitis homines, habetote vos ut homines, et invocate Christum, ut audaciam adhibeat, et libertatem vestram defendite.” Cumque finem dicendi fecisset, tanto murmure infremuit populus, ut ipsos subita audacia repletos diceres.

===3===
'''GUANIUS ET MELGA BRITANNOS ITERUM INVADUNT.'''

Post haec Romani fortia monita formidoloso populo tradunt: exemplaria instruendorum armorum relinquunt. In littore quoque Oceani, in quo naves illorum habebantur ad meridianam plagam, quod exinde Barbari timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocari praecipuit. Sed facilius est accipitrem ex milvo fieri, quam ex rustico, subito eruditum: et qui profundam doctrinam eis diffundit, idem facit ac si margaritam inter porcos spargeret. Nam ut vale dicto Romani tanquam non unquam reversuri abscesserunt: emergunt iterum praedicti duces Guanius et Melga e navibus, quibus in Hiberniam vecti fuerant, cum ceteris turmis Scotorum, et Pictorum, et cum Norwegensibus, Dacis et ceteris quos conduxerant, et omnem Albaniam muro tenus capessunt. Cognita etiam Romanorum reversione et reditus denegatione, confidentiores solito destructioni insulae imminent. Ad haec in edito murorum statuuntur rustici segnes, ad pugnam inhabiles, ad fugam trementibus praecordiis inepti: qui diebus et noctibus stupido sedili marcebant. Interea non cessant uncinata hostium tela, quibus miserrimum vulgus de muris trahebatur, et solo allidebatur. Hoc scilicet eis proficiebat, immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur: quo fratrum, pignorumque suorum miserandas imminentesque poenas cito exitu devitarent. O divinam ob praeterita scelera ultionem, ob tot bellicosorum militum per vesaniam Maximiani absentiam: qui si in tanta calamitate adessent, non supervenisset populus, quem non in fugam propellerent: quod manifestum fuit dum manebant. Nam et longe posita regna adjiciebant potestati suae, et Britanniam cum tranquillitate possidebant. Sic est, cum regnum tutamini rusticorum relinquitur. Quid plura? Relictis civitatibus, muroque excelso, iterum civibus fugae, iterum dispersiones desperabiliores solito, iterum ab hoste insectationes, iterum crudeliores strages accelerant: et sicut agni a lupis, ita miseranda plebs ab inimicis discerpitur. Rursum igitur miserae reliquiae mittunt epistolas ad Agitium Romanae potestatis virum, hoc modo loquentes: AGITIO TER CONSULI, BRITONUM GEMITUS. Et post pauca quaerentes adjiciunt: “Nos mare ad Barbaros, Barbari ad mare repellunt. Interea oriuntur duo genera funerum: aut enim submergimur, aut jugulamur.” Nec pro eis quicquam adjutorii habentes, tristes redeunt, atque concivibus repulsam suam denunciant.

===4===
'''GUETHELINUS AUXILIUM AB ALDROENO PETIT.'''

Inito itaque consilio, transfretavit Guethelinus Londoniensis Archiepiscopus in minorem Britanniam quae tunc Armorica sive Letavia dicebatur: ut auxilium a confratribus suis postularet. Regnabat tunc in illa Aldroënus, quartus a Conano, cui Maximianus regnum illud donaverat, sicut jam praedictum est. Qui viso tantae reverentiae viro, illum cum honore excepit, causamque adventus sui inquisivit. Cui Guethelinus: “Satis patet nobilitati tuae, et te in fletum movere potest miseria, quam nos Britones tui passi sumus, ex quo Maximianus insulam nostram suis militibus spoliavit: istudque regnum quod possides (et utinam cum diuturna pace possideas) ab ipsis inhabitari praecepit. Insurrexerunt etenim in nos, pauperculas nominis nostri reliquias, omnes comprovinciales insulae, et nostram insulam omni copia divitiarum repletam evacuaverunt: ita ut universae ejusdem nationes, totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio, careat: nec fuit qui obviaret, cum nullus potens, nullus bellicosus ex nostris remanserit. Nam Romani in taedium nostri versi sunt, et omnino auxilium suum abnegaverunt. Ab omni igitur alia spe repulsi adivimus misericordiam tuam, te implorantes, ut praesidium adhibeas, et debitum tibi regnum a Barbarorum irruptione protegas. Quis enim alius te invito, diademate Constantini et Maximiani debeat coronari: cum avi tui, atque proavi ipso insigniti fuerint? Para navigium tuum, et veni: ecce regnum Britanniae in manus tuas trado.” Ad haec Aldroënus: “Olim tempus fuit, quo non negassem insulam Britanniae accipere, si quis eam mihi largitus fuisset: non enim existimo alteram patriam fertiliorem fuisse, dum pace et tranquillitate frueretur. At nunc quando infortunia accesserunt, vilior facta est, et mihi et ceteris principibus odiosa. Super omnia vero mala, potestas Romanorum in tantum nocuit, ita ut nemo stabilem dignitatem intra illam habere queat, quin servitutis jugo oneratus libertatem amittat. Quis ergo non mallet minus alibi cum libetate possidere, quam divitias ipsius sub jugo servitutis habere? Regnum istud quod nunc potestati meas subditum est, cum honore, et sine obsequio quod superiori impendam, possideo. Unum istud ceteris nationibus praefere praeelegi, cum ipsum cum libertate gubernem: attamen quoniam jus in insulam avi et atavi mei habuerunt, trado tibi Constantinum fratrem meum, et duo milia militum, ut si Deus permiserit, patriam a barbarica irruptione liberet, et sese illius diademate insigniat. Habeo namque quemdam fratrem praedicto nomine vocatum, qui in militia ceterisque probitatibus viget: illum tibi cum praefato numero committere non diffugiam, si placet ut recipiatur. Nam de ampliori militum numero tacendum censeo, cum Gallorum inquietudo quotidie immineat.” Vix finem dicendi fecerat, cum grates egit ei Archiepiscopus, vocatoque Constantino ei in haec verba arrisit: “Christus vincit: Christus imperat: regnat Christus. Ecce rex Britanniae desertae. Adsit modo Christus: ecce defensio nostra: ecce spes nostra, et gaudium.” Quid plura? Paratis in littore navibus, eliguntur ex diversis regni partibus milites, et Guethelino traduntur.

===5===
'''CONSTANTINUS, REX BRITANNIAE FACTUS, A PICTO QUODAM FRAUDE INTERFICITUR.'''

Cumque omnia parata fuissent, ingressi sunt mare: atque in Totonesium portum applicuerunt. Nec mora collegerunt reliquam juventutem insulae, et cum hostibus congressi, victoriam per meritum beati viri adepti sunt. Exin confluxerunt undique Britones prius dispersi, et facta intra Silcestriam concione, erexerunt Constantinum in regem, regnique diadema capiti ejus imposuerunt. Dederunt etiam ei conjugem, ex nobili Romanorum genera ortam, quam Guethelinus Archiepiscopus educaverat: cumque illam cognovisset, genuit ex illa tres filios: quorum nomina fuerunt, Constans, Aurelius Ambrosius, et Utherpendragon. Constantem vero primogenitum tradidit in ecclesiam Amphibali intra Guintoniam, ut monachalem ordinem susciperet. Ceteros autem duos, Aurelium videlicet et Uther, Guethelino nutriendos commisit. Postremo cum decem anni praeterissent, venit quidam Pictus, qui in obsequio ejus fuerat, et quasi secretum colloquium habiturus, in virgulto quodam semotis cunctis eum cultro interfecit.

===6===
'''CONSTANS GUBERNATIONEM REGNI SUSCIPIT.'''

Defuncto igitur Constantino, fuit inter proceres dissensio, quis in regnum sublimaretur: alii itaque acclamabant Aurelium Ambrosium, alii Utherpendragonem, alii ceteros ex generatione propinquos. Denique cum nunc sic, nunc aliter contendissent, accessit Vortegirnus consul Gewisseorum qui omni nisu in regnum anhelabat, et adivit Constantem monachum, ipsumque in haec verba allocutus est: Ecce pater tuus defunctus est, et fratres tui propter aetatem sublimari nequeunt: nec alium video in progenie tua quem populus in regem promoveat. Si igitur consilio meo acquiescere volueris, et meam possessionem augmentare, convertam populum in affectum sublimandi te in regnum, et ex tali habitu, licet ordo repugnet, te abstraham. Quod cum audisset Constans, maximo fluctuavit gaudio; et quicquid callebat ipsum velle, ei jurejurando promittebat. Cepit itaque eum Vortegirnus, duxitque regiis ornamentis indutum Londonias, atque vix annuente populo in regem erexit. Tunc defunctus fuerat Guethelinus Archiepiscopus, nec fuit alius qui ipsum inungere praesumpsisset, quia ex monacho transferebatur. Nec tamen idcirco postposuit diadema, quod ipse Vortegirnus episcopi capiti ejus imposuit.

===7===
'''VORTEGIRNUS DELIBERAT, QUOMODO CONSTANTEM SOLIO PRIVARE POSSIT.'''

Sublimatus igitur Constans, totam justitiam regni Vortegirno commisit: et semetipsum in consilium ejusdem tradidit, ita ut nihil absque ipsius praecepto faceret. Quippe debilitas sensus ipsius id faciebat. Nam intra claustrum aliud quam regnum tractare didicerat. Quod cum calluisset Vortegirnus, coepit apud se deliberare, qualiter in regem sublimari posset. Nam id prius super omnia concupierat. Videbat etenim congruum tempus instare, quo desiderium suum leviter ad effectum duci poterat. Totum namque regnum dispositioni ejus commissum fuerat, nec Constans, qui rex dicebatur, nisi pro umbra principis astabat. Nullius enim asperitatis, nullius justitiae fuerat: nec a populo suo, nec a vicinis gentibus timebatur. Duo autem pueri fratres ejusdem, Utherpendragon videlicet, atque Aurelius Ambrosius, in cunis adhuc jacentes, adhuc inhabiles erant, ut in regnum promoverentur. Praeterea infortunium illud acciderat, quod proceres regni, qui majores natu erant, defuncti fuerant, solusque Vortegirnus astutus et sapiens, magnique consilii videbatur: ceteri autem pene omnes pueri erant ac juvenes, peremptisque in anteactis praeliis eorundem patribus et avunculis, honores utcunque possidebant. Haec omnia igitur comperiens Vortegirnus, meditabatur quo ingenio facilius et callidius Constantem monachum deponeret, ut in locum ipsius erunperet. Quod tandiu differre praelegit, donec prius diversas nationes melius potestati suae et familiaritati submisisset. Coepit ergo petere thesauros regis ab ipso in custodiam, ejusque civitates cum munitionibus, dicens, quod rumor asserebat collaterales insulanos supervenire affectasse. Quod cum impetrasset, posuit ubique familiares suos qui easdem urbes in fidelitate sua servarent. Deinde praemeditatam traditionem machinans, Constantem adivit, dixitque illi oportere numerum familiae suae augmentare, ut securius superventuris hostibus resisteret. Cui Constans: “Nonne omnia dispositioni tuae commisi? Fac igitur quaecunque volueris: ita tamen, ut in fidelitate mea permaneant. Ad haec Vortegirnus: Dictum est mihi, Pictos velle conducere Dacos et Norwegenses super nos, ut maximam inquietudinem inferant: quamobrem laudarem, et consilium saluberrimum esse censeo ut quosdam ex Pictis in curia tua retineas, qui mediatores inter te et ceteros existant. Nam si verum est quod rebellare inceperint, explorabunt tibi consociorum suorum machinationes et versutias, quas levius vitare poteris. Ecce occulta occulti inimici proditio. Non enim id laudabat, ut salus inde proveniret Constanti: sed quia sciebat Pictos gentem esse instabilem, et ad omne scelus paratam. Inebriati ergo, sive in iram inducti, commoveri possent facile adversus regem, ita ut absque cunctamine ipsum interficerent. Unde si id contigisset: haberet aditum sese promovendi in regem, ut saepius affectaverat. Directis itaque in Scotiam nunciis, invitavit centum Pictos milites: ipsosque intra familiam regis recepit. Receptos autem honorabat super omnes, diversisque donariis ditabat: cibis etiam et potibus ultra modum satiabat, ita ut pro rege illum haberent. Adoranies ergo illum per plateas psallebant, dicentes: Dignus est Vortegirnus imperio, dignus est sceptro Britanniae: Constans vero indignus. Ad haec Vortegirnus magis ac magis eis donare nitebatur, ut magis placeret. At cum amorem eorum omnino adeptus fuisset, illos inebriavit, dixitque se ex Britannia velle recedere, ut ampliores possessiones perquireret. Dicebat autem illis id tantillum quod habebat nom posse sufficere, ut quinquaginta militibus stipendia donaret. Deinde quasi tristis, secessit ad hospitium suum, ipsos vero in aula potantes deseruit. Quo viso, ultra quam credi potest contristati sunt Picti, arbitrantes verum esse quod dixerat: murmurantesque ad invicem dicebant, “Ut quid monachum istum vivere permittimus? ut quid non interficimus eum, ut Vortegirnus regni solio potiatur? Quis etenim alius ei in regnum succederet? dignus namque est imperio et honore, dignus etiam omni dignitate, qui nos ditare non cessat.

===8===
'''CONSTANS VI OBTRUNCATUR.'''

Post haec irrumpentes thalamum, impetum fecerunt in Constantem, peremptoque illo, caput coram Vortegirno tulerunt. Quod cum aspexisset Vortegirnus, quasi contristatus in fletum erupit: nec unquam prius majori gaudio fluctuaverat. Vocatis tamen civibus Londoniae (nam id intra eam contigerat) jussit cunctos proditores alligari, alligatosque decollari, quia tantum scelus facere praesumpserant. Fuerunt autem qui existimabant proditionem illam per Vortegirnum fuisse machinatam: Pictos vero nullatenus nisi assensu illius incoepisse. Fuerunt etiam qui nihil haesitantes, ipsum a tali crimine purgabant. Re tandem in dubio relicta, nutritores duorum fratrum, Aurelii Ambrosii, atque Utherpendragon, diffugerunt cum eis in minorem Britanniam, timentes ne a Vortegirno perimerentur. Ibidem excepit illos Budecius rex, et honore quo decebat educavit.

===9===
'''VORTEGIRNUS SIBI IMPERIUM SUMIT.'''

At Vortegirnus cum neminem sibi parem in regno conspexisset, capiti suo diadema regni imposuit, et coprincipes suos supergressus est. Proditione ejus tandem divulgata, insurrexerunt in eum comprovincialium insularum populi, quos Picti in Albaniam conduxerant. Indignati namque Picti, commilitones suos, qui propter Constantem interfecti fuerant, in ipsum vindicare nitebantur. Anxiabatur igitur Vortegirnus quotidie, damnumque exercitus sui in praeliando patiebatur. Anxiabatur etiam ex alia parte timore Aurelii Ambrosii, fratrisque sui Utherpendragon: qui, ut praedictum est, in minorem Britanniam propter ipsum diffugerant. Quotidianus etenim rumor aures ejus impleverat, ipsos jam adultos esse, maximumque navigium construxisse, atque reditum suum in debitum regnum velle moliri.

===10===
'''HENGIST ET HORSUS IM BRITANNIAM PERVENIUNT.'''

Interea applicuerunt tres celoces, quas longas naves dicimus, in partes Cantiae, plenae armatis militibus, quibus duo fratres Horsus et Hengistus ducatum praestabant. Erat tunc Vortegirnus Doroberniae, quae nunc Canutuaria dicitur, ut consuetudo eum conduxerat, civitatem illam saepissime visitare. Cui cum retulissent nuncii, ignotos viros magnaeque staturae homines in magnis navibus applicuisse, dedit pacem: et ipsos ad se conduci praecepit. Mox ut conducti fuerunt, vertit oculos suos in duos Germanos. Nam ipsi prae ceteris et nobilitate et decore praeeminebant. Cumque ceteros etiam aspectu peragrasset, quaesivit quae patria produxerat illos, et quae causa eos in regnum suum direxerat. Cui Hengistus pro aliis respondere incepit: nam ipsum et maturior aetas et sapientia praeponebat. “Rex ceterorum nobilissime, Saxonica tellus nos edidit, una ex Germaniae regionibus. Causa haec adventus nostri est, ut tibi sive alteri principi obsequium nostrum offeramus. Fueramus etenim expulsi a patria nostra, nec ob aliud, nisi quia regni consuetudo expetebat. Consuetudo namque in patria nostra est, ut cum hominum abundantia in eadem supervenerit, conveniant ex diversis provinciis principes, et totius regni juvenes coram se venire praecipiunt: deinde projecta sorte potiores atque fortiores eligunt, qui extera regna petituri, victum sibi perquirant, et patria ex qua orti sunt a superflua multitudine liberetur. Superfluente igitur noviter in regno nostro hominum copia, convenerunt principes, sortemque projicientes elegerunt juventutem istam quam in praesentia tua cernis: praeceperuntque ut consuetudini ab antiquo statutae parerent. Nos quoque duos Germanos, quorum ego Hengistus, iste Horsus nuncupatur, eis duces praefecerunt. Nam ex ducum progenie progeniti fueramus. Obedientes ergo decretis ab aevo sancitis, ingressi sumus maria, regnumque tuum duce Mercurio petivimus.” Ad nomen itaque Mercurii erecto vultu rex, inquirit cujusmodi religionem haberent. Cui Hengistus: “Deos patrios, Saturnum, Jovem, atque ceteros qui mundum gubernant, colimus: maxime autem Mercurium, quem Woden lingua nostra appellamus. Huic veteres nostri dicaverunt quartam septimanae feriam, quae usque in hodiernum diem nomen Wodensdai de nomine ipsius sortita est. Post illum colimus deam inter ceteras potentissimam, nomine Fream, cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam de nomine ejus Fridai vocamus.” Ad haec Vortegirnus: “De credulitate vestra, quae potius incredulitas dici potest, vehementer doleo. De adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo tempore vos necessitati meae, sive Deus, sive alius obtulit. Opprimunt etenim me inimici mei undique, et si laborem praeliorum meorum mecum communica veritis, retinebo vos honorifice intra regnum meum, et diversis muneribus et agris ditabo.” Paruerunt ilico Barbari, et foedere confirmato in curia ipsius remanserunt. Nec mora, emergentes ex Albania Picti, exercitum valde grandem fecerunt, coeperuntque Aquilonares partes insulae devastare. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, milites suos collegit: atque trans Humbrum eis obviam perrexit. Deinde ut comminus convenerunt hinc et illinc et cives et hostes, acerrimam pugnam commiserunt: nec multum oportuit cives pugnare: nam Saxones qui aderant, tam viriliter praeliabantur, ita ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam propellerentur.

===11===
'''HENGIST PLURES E GERMANIA ARCESSIT: TERRITORIUM IN BRITANNIA ADIPISCITUR.'''

Vortegirnus ergo per illos victoria potitus, donaria sua eis ampliavit, atque eorum duci Hengisto agros plurimos dedit in Londesia regione, quibus sese et commilitones suos sustentaret. Hengistus ergo cum esset vir doctus atque astutus, comperta amicitia quam adversus se rex gerebat, eum hoc sermone adivit: “Domine, undique inquietant te inimici tui, et pauci sunt ex concivibus tuis qui te diligunt: omnes minantur tibi, dicuntque se conducturos Aurelium Ambrosium ex Armorico tractu, ut te deposito, ipsum in regem promoveant. Si placet tibi, mittamus in patriam nostram: et ex ea milites invitemus, ut numerus noster ad certandum augeatur. Sed unum a discretione clementiae tuae implorarem, nisi repulsam pati timerem.” Ad haec Vortegirnus: “Mitte ergo legatos tuos ad Germaniam, et invita quos volueris, et pete a me quod desideras, et nullam repulsam patieris.” Cui inclinato capite gratias egit Hengistus, et ait: “Ditasti me largis mansionibus et agris, nec tamen eo honore quo ducem decuerat, cum duces me progenuerint. Quippe inter cetera danda esset mihi civitas sive oppidum, ut dignior inter proceres tui regni censerer. Dignitas namque consulis, sive principis adhibenda esset, ex utrorumque genere edito.” Cui Vortegirnus: “Prohibitus sum hujusmodi donaria vobis largiri, quia alienigenae estis et pagani, nec adhuc vestros mores et consuetudines agnosco, ut vos concivibus meis parificem: nec, si vos ut proprios cives existimassem, inciperem donare, quod proceres regni mei dissuaderent.” Cui Hengistus: “Concede,” inquit, “mihi servo tuo, quantum una corrigia possit ambiri intra terram quam dedisti, ut ibidem promontorium aedificem, quo me, si opus fuerit, recipiam. Fidelis etenim tibi sum, et fui et ero: et in fidelitate tua quae agere desidero, faciam. Motus igitur rex ipsius verbis, ejusdem petitioni acquievit: praecepitque legatos suos in Germaniam mittere: ut milites ex ea invitati festinatum auxilium darent. Nec mora, missa in Germaniam legatione, cepit Hengistus corium tauri, atque ipsum in unam corrigiam redegit. Exin saxosum locum quem maxima cautela elegerat, circuivit cum corrigia, et intra spatium metatum castellum aedificare coepit. Quod ut aedificatum fuit, traxit nomen ex corrigia, quia cum ea fuerat metatum. Dictum namque fuit postmodum Britannice Kaercorrei: Saxonice vero Thancastre. Quod Latino sermone castrum corrigiae appellamus.

===12===
'''VORTEGIRNUS ROWENAM, HENGISTI FILIAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea vero reversi sunt nuncii ex Germania, conduxeruntque decem et octo naves electis militibus plenas. Conduxerunt etiam Hengisti filiam nomine Rowenam: cujus pulchritudo nulli secunda videbatur. Postquam autem venerunt, invitavit Hengistus Vortegirnum regem in domum suam, ut et novum aedificium et milites novos qui applicuerant videret. Venit ilico rex privatim, et tam subitum opus laudavit, et milites invitatos retinuit. Ut vero regiis epulis refectus fuit, egressa est puella de thalamo, aureum scyphum vino plenum ferens: accedens deinde propius, regi flexis genibus dixit: “Laford King wacht heil!” At ille, visa facie puellae, admiratus est tantum ejus decorem, et incaluit. Deinde interpretem suum interrogavit quid puella dixerat, et quid ei respondere debeat. Cui interpres dixit: “Vocavit te dominum regem, et vocabulo salutationis honoravit. Quod autem respondere debes, est, Drinc heil!” Respondens deinde Vortegirnus. Drinc heil! jussit puellam potare: cepitque de manu ipsius scyphum, et osculatus est eam, et potavit: ab illo die usque in hodiernum diem, mansit consuetudo illa in Britannia, quod in conviviis qui potat, ad alium dicit: Wacht heil! qui vero post ipsum recipit potum, respondet: Drinc heil! Vortegirnus autem diverso genere potus inebriatus, intrante Satana in cor ejus, puellam amavit, eamque a patre ejus postulavit. Intraverat inquam Satanas in cor ejus: quia cum Christianus esset, cum Pagana coire desiderabat. Hengistus ilico, ut erat prudens, animi regis levitate comperta: fratrem suum Horsum, ceterosque majores natu qui secum aderant, consuluit quid de regis petitione faceret. Sed omnibus unum consilium fuit, ut puella regi daretur: et ut pro ea ab illo provinciam Cantiae peterent. Nec mora: data fuit puella Vortegirno, et provincia Cantiae Hengisto, nesciente Gorangano Comite, qui in eadem regnabat. Nupsit itaque rex in eadem nocte Paganae: quae ei ultra modum placuit. Unde in inimicitiam procerum et filiorum suorum citissime incidit. Generaverat namque filios primitus, quibus erant nomina, Vortimer, Katigernus et Pascentius.

===13===
'''EPISCOPI GERMANUS ET LUPUS BRITANNOS VISUNT: VORTIMER SAXONES PRAELIO FUNDIT.'''

In tempore illo venit Sanctus Germanus Altisiodorensis episcopus, et Lupus Trecensis episcopus, ut verbum Dei Britonibus praedicarent. Corrupta namque fuerat Christianitas eorum, tum propter Paganos quos rex in societatem eorum posuerat, tum propter Pelagianam haeresim, cujus venenum ipsos multis diebus affecerat. Beatorum igitur virorum praedicatione, restituta est inter eos verae fidei religio, quia multis miraculis quotidie praeclarebant: multa per eos miracula ostendebat Deus, quae Gildas in tractatu suo luculento sermone paravit. Data autem puella regi, ut praedictum est, dixit Hengistus ad eum: “Ego sum pater tuus, et consiliator tibi esse debeo: noli praeterire consilium meum: quia omnes inimicos tuos virtute gentis meae superabis. Invitemus adhuc filium meum Octam cum fratre suo Ebissa: Bellatores enim viri sunt. Da eis regiones, quae sunt in Aquilonaribus partibus Britanniae juxta murum, inter Deiram et Scotiam. Detinebunt namque ibidem Barbarorum impetum: ita quod in pace citra Humbrum remanebis.” Paruit Vortegirnus, praecepitque eis invitare quoscunque scirent in auxilium sibi valere. Missis illico legatis: venerunt Octa et Ebissa et Cerdich cum trecentis navibus armata manu repletis, quos omnes benigne suscepit Vortegirnus: maximisque muneribus donavit. Vincebat namque inimicos suos per eos, et in omni praelio victor existebat. Hengistus etiam paulatim naves invitabat, et quotidie numerum suum augebat. Quod cum vidissent Britones, proditionem eorum timentes, regi dixerunt, ut ipsos e finibus regni sui expelleret. Non enim debebant Pagani Christianis communicare, nec intromitti, quia Christiana lex prohibebat. Insuper tanta multitudo advenerat, ita ut civibus terrori essent. Jam nesciebatur quis Paganus esset, quis Christianus: quia Pagani filias et consanguineas eorum sibi associaverant. Talia objicientes, dissuadebant regi illos retinere, ne in proditione aliqua cives supergrederentur. At Vortegirnus diffugiebat consilio eorum acquiescere: quia super omnes gentes propter conjugem suam ipsos diligebat. Quod cum vidissent Britones, deseruerunt ilico Vortegirnum, et unanimiter Vortimerium filium ejus in regem erexerunt: qui eis acquiescens, per omnia incepit expellere Barbaros, atque oppugnare, et diris irruptionibus afficere. Quatuor bella gessit cum eis: et in omnibus superavit. Primum super fluvium Derwent. Secundum super vadum Episford: ubi convenerunt Horsus et Catigernus alter filius Vortegirni. Congressuque facto ceciderunt ambo, alter alterum letaliter aggressi. Tertium bellum super littus maris: quo naves muliebriter ingressi, diffugerunt hostes: et insulam Thanet pro refugio adiverunt. At Vortimerius illos ibidem obsedit, et navali praelio quotidie infestabat. Cumque Britonum impetum diutius tolerare nequirent, miserunt Vortegirnum regem, qui in omnibus bellis cum ipsis aderat, ad filium suum Vortimerium, petentes licentiam abscedendi, petendique Germaniam cum salute. Cumque inde colloquium haberent, interim ingressi sunt Celoces suas, relictisque mulieribus et filiis, in Germaniam redierunt.

===14===
'''VORTIMERIUS MORBO MORITUR.'''

Victoria deinde potitus Vortimerius, coepit reddere possessiones ereptas civibus, ipsosque diligere ac honorare, et ecclesias jubente sancto Germano renovare. Sed bonitati ejus invidit ilico diabolus: qui in corde Rowenae novercae suae ingressus, eam incitavit, ut neci ipsius immineret: quae ascitis universis veneficiis, dedit illi per quendam familiarem suum venenum potare, quem innumerabilibus donariis corruperat. Quod cum hausisset inclytus bellator ille, subita infirmitate gravatus est: ita ut nullam spem vivendi haberet. Nec mora, jussit omnes milites suos venire ad se, et indicata morte quae superveniebat, distribuit eis aurum atque argentum suum, et quicquid atavi congesserant: flentes quoque et ejulantes consolabatur, docens viam universae carnis esse quam iturus erat. Audaces autem et bellicosos juvenes, qui ei in debellationibus suis adstare solebant, hortabatur, ut pro patria pugnantes, eam ab hostili irruptione tueri niterentur. Audacia autem maxima docente, jussit sibi pyramidem fieri aeream, locarique in portu quo Saxones applicare solebant. Corpus vero suum postquam defunctum foret, sepeliri jussit desuper, ut viso busto Barbari retortis velis in Germaniam redirent. Dicebat enim, neminem illorum audere propius accedere, si etiam bustum ipsius aspicerent. O maximam viri audaciam, qui eis quibus vivus terrori fuerat, post obitum etiam ut timeretur optabat. Sed illo defuncto, aliud egerunt Britones, quia in urbe Trinovanti corpus ejus sepelierunt.

===15===
'''HENGISTUS, QUI FUERAT FUGATUS, IN BRITANNIAM REDIT: PRINCIPES REGNI FRAUDE PERIMIT, VORTEGIRNUM CAPTUM IN CUSTODIA SERVAT.'''

Post obitum vero filii, restitutus est Vortegirnus in regnum, qui precibus conjugis suae commotus, misit nuncios suos ad Hengistum in Germaniam, mandavitque ipsi ut iterum in Britanmain rediret: attamen privatim et cum paucis: quia timebat ne si aliter supervenisset, discordia inter Barbaros et cives oriretur. Hengistus ergo, audito obitu Vortimerii, trecenta millia armatorum sibi associavit: paratoque navigio in Britanniam reversus est. Sed cum tantae multitudinis adventus Vortegirno et regni principibus nunciatus esset, valde indignati sunt: initoque consilio constituerunt cum eis praeliari, atque ipsos ex littoribus expellere. Quod cum filia sua Hengisto per internuncios indicasset, confestim cogitavit quid potius contra id agendum esset. Diversis igitur machinationibus peragratis, unum ex omnibus elegit, ut gentem regni sub specie pacis adoriretur prodere. Misit itaque legatos suos ad regem: jussitque nunciare, quod non conduxerat tantam multitudinem virorum, ut vel secum in regno remanerent, vel violentiam aliquam cum eis patriae ingereret. Erat namque causa cur eam conduxisset: quia existimabat Vortimerium adhuc vivere: qui per eos affectabat resistere, si illum expugnare incepisset. Quoniam autem nom haesitabat ipsum defunctum esse, committebat sese et populum suum dispositioni Vortegirni: ut quot optaret ex tanto numero in regno suo retinuisset: et quos refutandos censeret, concedebat ut in Germaniam sine dilatione redirent. Etsi id Vortegirno placuisset: tunc petebat ipse, ut diem et locum nominaret Vortegirnus, quo pariter convenirent, et omnia ex voluntate sua disponerent? Talia namque ut regi nunciata fuerunt, ei vehementer placuerunt: quia invitus sineret Hengistum abire. Postremo jussit et cives et Saxones Maiis kalendis, quae jam instare incipiebant, juxta Ambrii coenobium convenire, ut ibidem praedicta statuerentur. Quod cum in utraque parte statutum esset: Hengistus nova proditione usus, commilitonibus suis praecepit, ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberent. Et cum colloquium securius tractarent Britones: ipse eis hoc daret signum, Nemet oure saxas: unde quisque paratus astantem Britonem audacter occuparet, atque abstractis cultris ocyus ipsum jugularet. Nec mora, statuta die instante convenerunt omnes intra nominatam urbem, et de pace habenda colloquium inceperunt. Ut igitur horam proditioni suae idoneam inspexisset Hengistus, vociferatus est, Nemet oure saxas: et ilico Vortegirnum accepit, et per pallium detinuit. Audito ocyus signo, abstraxerunt Saxones cultros suos, et astantes principes invaserunt, ipsosque nihil tale praemeditantes jugulaverunt circiter quadringentos sexaginta, inter barones et consules, (quorum corpora beatus Eldadus postmodum sepelivit, atque Christiano more humavit, haud longe a Kaercaradane, quae nunc Salesberia dicitur, in cemeterio quod est juxta coenobium Ambrii abbatis, qui olim fundator ipsius extiterat. Omnes enim sine armis advenerant, nec aliud nisi de pace tractanda existimabant. Unde ceteri qui propter proditionem accesserant, levius ipsos inermes interficere potuerunt. Non impune tamen haec egerunt Pagani: qui multi eorum perempti fuerunt: dum neci ceterorum imminerent. Eripiebant enim Britones ex tellure lapides et fustes, atque sese defendere volentes, proditores illidebant.

===16===
'''HENGISTUS PRO VITA VORTEGIRNI CIVITATES ET MUNITIONES REGNI PACISCITUR.'''

Aderat ibi consul Claudiocestriae nomine Eldol, qui visa proditione, sustulit palum quem forte invenerat, et defensioni vacavit. Quemcunque attingebat, confringens ei membrum quod percutiebat, dirigebat confestim ad tartara: alii caput, alii brachia, alii scapulas, compluribus etiam crura elidens, terrorem non mininum inferebat: nec prius ex loco illo abscessit quam septuaginta viros consumpto palo interfecisset. Sed tantae multitudini cum resistere nequiret, divertit sese ab illis, atque civitatem suam petivit. Multi hinc et inde ceciderunt: sed victoriam habuerunt Saxones. Britones namque nihil tale praemeditati, inermes advenerant: unde minus resistere potuerunt. Ut ergo nefandum inceptum peregerunt Saxones, noluerunt Vortegirnum interficere, sed mortem comminantes eum ligaverunt, petieruntque civitates ejus atque munitiones pro vita. Quibus illico quicquid affectaverant, concessit, ut vivus abscedere sineretur. Cumque id jurejurando confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem Londoniae primitus adeuntes ceperunt. Ceperunt deinde Eboracum et Lindocolinum, necnon et Guintoniam, quascunque provincias devastantes. Invadebant undique cives, quemadmodum lupi oves, quas pastores deseruerunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortegirnus, secessit in partes Cambriae: inscius quid contra nefandam gentem ageret.

===17===
'''VORTEGIRNUS, MAGORUM MONITU JUVENEM QUAERIT, CUI NULLUS FUISSET PATER.'''

Vocatis denique Magis suis, consuluit illos, jussitque dicere quid faceret. Qui direxerunt ut aedificaret sibi turrim fortissimam, quae sibi tutamen foret, cum ceteras amisisset munitiones. Peragratis ergo quibuscunque locis, ut eam in congruo loco statueret, venit tandem ad Erir montem: ubi coadunatis ex diversis patriis caementariis turrim jussit construere. Convenientes itaque lapidarii, eam fundare coeperunt: sed quicquid una die operabantur, absorbebat tellus in altera, ita ut nescirent quorsum opus suum evanesceret. Cumque id Vortegirno nunciatum fuisset, iterum magos suos consuluit, ut causam rei indicarent. Qui dixerunt, ut juvenem quaereret sine patre, quaesitumque interficeret: ut sanguine ipsius caementum et lapides aspergerentur. Id enim prodesse asserebant, ut turris fundamentum constaret. Nec mora, mittuntur legati per universas provincias, ut talem invenirent hominem. At cum in urbem, quae postea Kaermodin vocata fuit, venissent: conspexerunt juvenes ante portam ludentes, et ad ludum accesserunt. Fatigati autem itinere, sederunt in circo exploraturi quod quaerebant. Denique cum multum diei praeterisset, subita lis orta est inter duos juvenes, quorum erant nomina Merlinus atque Dabutius. Certantibus ergo ipsis, dixit Dabutius ad Merlinum: Quid mecum contendis fatue? nunquam nobis eadem erat nobilitas. Ego enim ex regum origine editus sum, ex utraque parte meae generationis: de te autem nescitur quis sis, cum patrem non habeas.” Ad verbum istud vultus suos erexerunt legati, atque intuentes in Merlinum, interrogaverunt circumstantes quis esset? Quibus illi dixerunt, quod nesciebatur quis pater eum progenuerat: mater vero fuerat filia regis Demetiae, quae in ecclesia sancti Petri in eadem urbe inter monachas degebat.

===18===
'''VORTEGIRNUS A MATRE MERLINI QUAERIT, QUOMODO EUM SINE VIRO CONCEPISSET.'''

Festinantes itaque nuncii, venerunt ad praefectum urbis, praeceperuntque ei ex parte regis, ut Merlinus cum matre sua ad regem mitteretur. Praefectus ilico cum causam legationis eorum cognovisset, Merlinum et matrem ejus ad Vortegirnum misit, ut de eis libitum suum perficeret. Et cum in ipsius praesentiam adducti fuissent: excepit rex diligenter matrem, quia eam nobilibus sciebat natalibus ortam: deinde inquirere coepit ab illa, ex quo viro conceperat. Cui illa dixit: “Vivit anima mea et anima tua, domine mi rex: quia neminem agnovi qui illum in me generaverit. Unum autem scio, quod cum essem inter socias meas in thalamis nostris, apparebat mihi quidam in specie pulcherrimi juvenis, et saepissime, amplectens me strictis brachiis, deosculabatur: et cum aliquantulum mecum moram fecisset, subito evanescebat, ita ut nihil ex eo viderem: multotiens quoque me alloquebatur dum secreto sederem, nec usquam comparebat: cumque diu me in hunc modum frequentasset, coivit mecum in specie hominis saepius, atque gravidam dereliquit. Sciat prudentia tua, domine mi, quod aliter virum non cognovi qui juvenem istum generavit.” Admirans itaque rex, jussit Maugantium ad se vocari, ut sibi manifestaret, si id quod mulier dixerat fieri potuisset.” Adductus autem Maugantius, auditis omnibus ex ordine, dixit ad Vortegirnum: “In libris philosophorum nostrorum, et in plurimis historiis reperi, multos homines hujusmodi procreationem habuisse. Nam ut Apuleius de deo Socratis perhibet, inter lunam et terram habitant spiritus, quos incubos daemones appellamus: hi partim hominum, partim vero Angelorum naturam habent: et cum volunt, assumunt sibi humanas figuras, et cum mulieribus coeunt. Forsitan unus ex eis huic mulieri apparuit, et juvenem istum in ipsa generavit.”

===19===
'''MERLINUS REGEM DE TURRI EDIFICANDA MONET.'''

Cumque omnia auscultasset Merlinus, accessit ad regem, et ait: “Ut quid ego et mater mea in praesentiam tuam adducti sumus?” Cui Vortegirnus: “Magi mei mihi consilium dederunt, ut hominem sine patre perquirerem: ut opus meum ipsius sanguine irrigatum staret.” Tunc ait Merlinus: “Jube tuos Magos venire coram me, et convincam illos mendacium adinvenisse. Admirans autem rex super verbis illius, continuo jussit Magos venire, et coram Merlino sedere.” Quibus ait Merlinus: “Nescitis quid fundamentum incoeptae turris impediat. Laudastis ut sanguis meus diffunderetur in caementum, quasi illico opus constaret. Sed dicite mihi, quid sub fundamento latet? Nam aliquid sub ipso est, quod ipsum stare non permittit.” Expavescentes autem Magi, conticuerunt. Tunc ait Merlinus, qui et Ambrosius dicebatur: “Domine mi rex, voca operarios tuos, et jube fodere terram, et invenies stagnum sub ea quod turrim stare non permittit.” Quod cum factum fuisset, repertum est ilico stagnum sub terra, quod eam instabilem fecerat. Accessit iterum Ambrosius Merlinus ad Magos, et ait: “Dicite mihi mendaces adulatores, quid sub stagno est?” Nec unum verbum respondentes obmutuerunt. Et iterum dixit regi: “Praecipe, rex, hauriri stagnum per rivulos, et in fundo videbis duos concavos lapides, et in illis duos dracones dormientes.” Credidit rex verbis ejus: quia verum dixerat de stagno, et illud hauriri jussit. Et cum ita invenisset, Merlinum super omnia admirabatur. Admirabantur etiam cuncti qui astabant tantam in eo sapientiam, existimantes numen esse in illo.

{{Liber
|Ante=Liber V
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae - Liber V
|Post=Liber VII
|PostNomen=Historia Regum Britanniae - Liber VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 6]]</text>
      <sha1>5fatkfdzdx7tp7z77njw3849365zz8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Regum Britanniae/Liber IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41345</id>
    <revision>
      <id>282021</id>
      <parentid>144166</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>collecta rum --&gt; collectarum</comment>
      <origin>282021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32910" sha1="6q8r9i4pw9w9319gouw9d95wtc9qihz" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IV
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''JULIUS CAESAR IN BRITANNIAM VENIT.'''

Interea contigit (ut in Romanis reperitur historiis) Julium Caesarem subjugata Gallia ad littus Rutenorum venisse. Et cum illinc Britanniam insulam aspexisset: quaesivit a circumstantibus, quae patria et quae gens inhabitasset. Dum ad Oceanum intueretur, cumque nomen regni didicisset et populi, dixit: “Hercle ex eadem prosapia nos Romani et Britones orti sumus, quia ex Trojana gente processimus. Nobis Aeneas post destructionem Trojae primus pater fuit: illis vero Brutus, quem Silvius Ascanii filii Aeneae filius progenuit. Sed, nisi fallor, valde degenerati sunt a nobis, nec quid sit militia noverunt, cum intra Oceanum extra orbem commaneant. Leviter cogendi erunt tributum nobis dare, et continuum obsequium Romanae dignitati praestare. Prius tamen mandandum est eis ut inaccessi a Populo Romano et intacti vectigal reddant, et ut caeterae gentes, subjectionem Senatui faciant: ne nos ipsorum cognatorum sanguinem fundentes, antiquam nobilitatem patris nostri Priami offendamus.” Quod cum literis suis regi Cassibellauno mandavisset: indignatus est Cassibellaunus: ipsique epistolam in haec verba direxit.

===2===
'''CASSIBELLAUNUS AD CAESAREM EPISTOLAM MITTIT.'''

Cassibellaunus Britonum rex Caio Julio Caesari. Miranda est, Caesar, populi Romani cupiditas: qui quicquid est auri vel argenti sitiens, nequit nos intra pericula Oceani extra orbem positos pati: quin census nostros appetere praesumat, quos hactenus quiete possedimus. Nec hoc quidem sufficit, nisi postposita libertate subjectionem ei faciamus, perpetuam servitutem subituri. Opprobrium itaque petisti, Caesar, cum communis nobilitatis vena Britonibus et Romanis ab Aenea defluat, et ejusdem cognationis una et eadem catena praefulgeat: qua firma amicitia conjungi deberent. Illa igitur a nobis petenda esset, non servitus. Quia eam potius largiri didicimus quam servitutis jugum ferre. Libertatem namque in tantum consuevimus habere, quod prorsus ignoramus quid sit servituti obedire: quam si ipsi dii conarentur nobis eripere, elaboraremus utique omni nisu resistere, ut eam retineremus. Liqueat igitur dispositioni tuae, Caesar, nos pro illa et pro regno nostro pugnaturos, si, ut comminatus es, intra insulam Britanniae supervenire inceperis.

===3===
'''CASSIBELLAUNUS CAESAREM PUGNA VINCIT.'''

His itaque visis, Caius Julius Caesar navigium suum parat, prosperosque ventos exspectat: ut quod Cassibellauno mandaverat, effectibus prosequeretur. Optato ergo vento instante, erexit vela sua, et in ostium Tamensis fluminis cum exercitu suo applicuit. Jamque rates ad tellurem appulerant: ecce Cassibellaunus cum tota sua fortitudine ei occurrit, et ad Dorobellum oppidum veniens, quaesivit ibi a proceribus suis consilium, qualiter hostes longius arceret. Aderat cum eo Belinus princeps militiae ejus, cujus consilio totum regnum tractabat. Aderant etiam duo nepotes ejus, Androgeus videlicet dux Trinovanti, et Tenuancius dux Cornubiae. Tres quoque reges subditi sibi, Cridious rex Albanioe, et Guerthaeth Venedociae, atque Britael Demetiae: qui ut ceteros in affectum pugnandi induxissent, consilium dederunt ut recenter castra Caesaris adirent: et antequam civitatem aliquam sive oppidum cepisset, ipsum expellere insisterent: nam si sese intra munitiones patriae immisisset, dicebant eum difficilius expellendum, cum sciret quo se et commilitones suos reciperet. Assensum ergo praebentes cuncti, petierunt littora, in quibus Julius castra et tentoria sua erexerat: ibi dispositis inutraque parte catervis dextras cum hostibus conserunt: pila pilis et ictus ictibus objicientes. Nec mora, hinc et inde corruerunt vulnerati telis intra vitalia receptis: madet tellus cruore morientium, ac si repentinus auster absorptum mare revomuisset. Concurrentibus ergo adversis catervis, obtulit casus Nennium et Androgeum cum Cantuaritis et civibus urbis Trinovantinae quibus praesidebant, agmini quo Imperator aderat. Ut ergo convenerunt, pene dissipata fuit imperatoria cohors, Britonibus densa acie invadentibus: et cum mixtim ictus ingeminarent, dedit casus aditum Nennio congressum cum Julio faciendi. Irruens ergo in illum Nennius ultra modum laetatur se posse vel solum ictum tanto viro ingerere. Quem Caesar ut impetum in se facientem aspexit: praetenso clypeo excepit, et quantum vires permiserunt, cum nudato ense ipsum super cassidem percussit. Erecto igitur gladio voluit exequi primum ictum, ut letiferum vulnus imprimeret: quod cum Nennius calluisset, interposuit clypeum suum, in quo mucro Julii a casside maximis labens viribus inhaesit: ita ut, cum irruentibus turmis diutius congredi nequirent, ipsum Imperator extrahere non potuerit. Nennius ergo gladium Caesaris praedicto modo adeptus, abjecit suum quem tenebat, et abstracto altero in hostes irruere festinat. Quemcunque cum ipso percutiebat vel ei caput amputabat, vel eum sauciatum praeteribat: ita ut nulla spes vivendi in eo maneret. Illi tandem in hunc modum saevienti obviavit Labienus tribunus, sed in primo congressu a Nennio peremptus est. Denique plurima parte diei emensa, irruentibus Britonibus densis turmis, et audaces impetus facientibus, victoria Deo favente provenit: et Caesar sese intra castra et naves laceratis Romanis recepit. Denique nocte illa resociatis ceteris, naves suas intravit, et Neptunum pro castris habere laetatur. Cumque ipsi dissuasissent socii praelia diutius ingerere: acquiescens eorum monitionibus, in Galliam reversus est.

===4===
'''NENNIUS, A CAESARE ICTUS, MORITUR.'''

Cassibellaunus ergo ob receptum triumphum laetus, grates deo solvens, socios victoriae suae convocavit: et unum quemque juxta meritum probitatis maximis muneribus donavit. Angebatur tamen ex alia parte dolore, quia frater suus Nennius letaliter vulneratus in dubio vitae jacebat. Vulneraverat enim eum Julius in supradicto congressu et plagam immedicabilem intulerat: unde intra quindecim dies post praelium irrepente morte ab hac luce migravit, et in urbe Trinovanto juxta Aquilonarem portam sepultus est. Exequias autem regias facientes, posuerunt cum eo gladium Caesaris in sarcophago, quem intra clypeum suum pugnans retinuerat. Erat nomen gladii, Crocea mors, quia nullus evadebat vivus qui eo vulnerabatur.

===5===
'''CAESAR SINE GLORIA GALLIAM REPETIT.'''

Terga igitur vertente Julio, et in Gallicanum littus appulso, rebellionem moliuntur Galli, dominium Julii abjicientes. Arbitrabantur namque ipsum esse debilitatum, ut nullatenus ejus vires amplius timori essent. Fama etiam apud omnes una et eadem erat totum mare jam navibus Cassibellauni fervere, fugam ipsius Julii insecuturi. Unde audaciores Galli insistentes cogitabant quomodo Caesarem a finibus suis expellerent. Quod Julius subolens, noluit anceps bellum cum feroci populo committere: sed apertis thesauris quosque nobiliores adire: ut singulos munificatos in concordiam reduceret. Plebi libertatem pollicetur, exheredatis amissas possessiones, servis etiam libertatem, qui prius leonina feritate fulminans ipsis omnia abstulerat: nunc mitis agnus humili balans voce, omnia posse reddere laetatur, nec ab his blandiciis quievit, donec pacificatis cunctis, amissam potestatem recuperavit. Nullus interim dies praeteribat, quin fugam suam Britonumque victoriam recoleret.

===6===
'''CASSIBELLAUNUS PALOS FERRATOS IN FLUVIO CONTRA CAESARIS NAVES FIGENDOS PARAT.'''

Emenso itaque biennio, parat iterum Oceanum transfretare, et sese in Cassibellaunum vindicare. Quod cum Cassibellaunus comperisset: urbes ubique munivit, diruta moenia renovavit, armatos milites in singulis portubus statuit: praeterea alveo Tamensis fluminis, quo ad urbem Trinovantum Caesar navigaturus erat, palis ferreis atque plumbatis instar femoris grossis, subter amnem infixit, ut naves Julii superventurae illiderentur. Collecta etiam tota juventute insulae, mansionem juxta maritima fecit, adventum hostium expectans.

===7===
'''CASSIBELLAUNUS CASAREM ITERUM FUGAT.'''

Julius autem cum omnia quae sibi necessaria erant paravisset, cum innumerabili multitudine militum mare ingressus est, optatam stragem populo qui eum devicerat inferre affectans. Quam proculdubio ingessisset, si illaesa classe tellure potiri potuisset: quod ad effectum ducere nequivit. Nam dum per Tamensem fluvium praedictam civitatem peteret, naves ejus praefatis palis infixae subitum passae sunt periculum. Unde ad multa milia submergebantur milites, dum ipsas naves perforatas ingrediens fluvius absorberet. Cumque id Caesari compertum esset, velis maxima vi retortis, ad terram reverti festinavit. Ipse quoque qui in tanto periculo superfuerant, vix elapsi, cum illo tellurem scandunt. Hoc igitur Cassibellaunus ex ripa qua aderat aspiciens, gaudet propter periculum submersorum: sed tristatur ob ceterorum salutem. Dato vero commilitonibus suis signo, impetum in Romanos facit. At Romani quanquam periculum in fluvio perpessi fuissent, ut terra potiti sunt, viriliter Britonum irruptioni restiterunt. Audaciam quoque pro muro habentes stragem non minimam fecerunt: sed tamen majorem patiebantur quam inferebant. Periclitati namque in fluvio, pauciores incedebant: Britones vero omni hora affluentia suorum augmentati, triplo majorem numerum habebant. Unde debilitatis ceteris potiti sunt triumpho. Caesar ergo cum sese devictum inspexisset, cum paucis ad naves diffugit, et tutamen maris ex voto nactus est: tempestivis etiam ventis instantibus, erexit vela sua, et Morinorum littus petivit. Ingressus est deinde quandam turrim, quam in loco qui Odnea vocatur construxerat, antequam Britanniam hac vice adivisset: timebat namque Gallorum fidem et instabilitatem, ne secundo in ipsum irruerent: sicut supra dictum est ipsos fecisse, quando primo Britonibus terga testatus est ostendisse. Ob hanc causam turrim sibi in refugium aedificaverat, ita ut rebelli populo resistere valeret, si in illum (at praedictum est,) insurrexisset.

===8===
'''EVELINUS HIRELGLAM OBTRUNCAT, ANDROGEUS CAESAREM PETIT.'''

Cassibellaunus autem secundo triumpho adeptus, maximo gaudio fluctuans, edictum fecit, ut omnes proceres Britanniae in urbem Trinovantum cum uxoribus suis convenirent, debitasque solemnitates patriis diis celebrarent, qui victoriam sibi de tanto Imperatore concesserant. Cumque omnes postposita mora advenissent, diversa sacrificia facientes, occisioni pecudum indulserunt. Litaverunt ibi quadraginta millia vaccarum, et centum milia ovium: diversorumque generum volatilia, quae leviter sub numero non cadebant. Praeterea triginta milia sylvestrium ferarum cujuscunque generis collectarum. Mox cum diis suis honores perfecissent, refecerunt se residuis epulis: ut in sacrificiis fieri solebat. Exin quod diei et noctis restabat, diversos ludos componentes transegerunt. Ludentibus ergo ipsis, contigit inclytos juvenes, quorum alter erat nepos regis, alter vero Androgei ducis, pariter in palaestra contendere, et ob dubiam victoriam litigare. Erat nomen nepotis regis Hirelglas: alterius vero Evelinus. Qui ut mutua convitia ad invicem intulissent, arripuit Evelinus gladium, nepotique regis caput amputavit: quo interfecto perturbata curia, et rumor ad Cassibellaunum volavit. Commotus igitur super casu amici sui Cassibellaunus Androgeo praecepit ut Evelinum in tertiam horam coram praesentia sua adduceret. Adductus quoque praesto esset sententiam quam proceres dictarent subire, ne Hirelglas inultus permaneret, si injuste interfectus fuisset. Cumque animum regis suspectum haberet Androgeus, respondit sese suam curiam habere, et in illa definiri debere quicquid aliquis in homines suos clamaret. Si ergo rectitudinem de Evelino decrevisset appetere: ipsum in urbe Trinovanto ex veterum traditione recepisset. Cassibellaunus itaque cum affectui suo satisfactionem nequivisset ingerere: comminatus est Androgeo, testans se ferro et flamma provinciam ejus populaturum, nisi petitioni suae acquiesceret. Indignatus ergo Androgeus distulit petitioni ejus parere. Indignatus autem Cassibellaunus, acceleravit provincias ipsius vastare. At Androgeus quotidie per cognatos et notos regem adibat, petebatque ut desisteret a coepta ira. Et cum furorem ejus nullatenus mitigare quivisset, diversas meditationes inivit qualiter ipsi resistere valeret. Denique ab omni alia spe decidens, auxilium Caesaris petere decrevit, literasque suas ei in hanc direxit sententiam: “Caio Julio Caesari Androgeus dux Trinovanti, post optatam mortem, optandam salutem. Poenitet me adversus te egisse dum praelia cum rege meo committeres. Si enim me a talibus ausis abstinuissem, devicisses Cassibellaunum: cui post triumphum suum tanta irrepsit superbia, ut me, per quem triumphavit, a finibus suis exterminare insistat. Haeccine ergo merita rependenda essent? Ego illum hereditavi, ipse me exheredare conatur. Ego illum in regnum secundo restitui, ipse me destituere affectat. Me etenim contra te pugnante, omnia ista largitus sum. Numina caelorum testor me non promeruisse iram ipsius, nisi promereri dicar, quia diffugio nepotem meum tradere, quem injusta nece damnare exoptat. Quod ut manifestius discretioni tuae liqueat, causam rei adverte. Contigerat nos ob laetitiam triumphi nostri solemnitates patriis diis celebrare: in quibus cum quae agenda essent peregissemus sacrificia, juventus nostra ludos mutuos componebat. Inter ceteros inierunt duo nepotes nostri palaestram, exemplo aliorum conducti. Cumque meus triumphasset, succensus est alter injusta ira, festinavitque eum percutere. At ille, vitato ictu, cepit eum per pugnum quo gladium tenebat, volens eum eripere. Interea cecidit nepos regis super mucronem confossusque morti subjacuit. Illud itaque cum regi nunciatum esset, praecepit mihi tradere puerum meum, ut pro homicidio supplicio plecteretur. Cui cum contradixissem, venit cum omni multitudine sua in provincias meas, maximam inferens inquietudinem. Unde misericordiam tuam implorans, auxilium a te peto ut per te dignitati meae restituar: et tu per me Britannia potiaris. De hoc autem nihil in me haesitaveris, quia omnis abest proditio. Ea enim conditione moventur mortales, ut post inimicitias amici fiant, et post fugam ad triumphum accedant.”

===9===
'''CAUSIBELLAUNUS CIRCUMSESSUS PACEM IMPLORAT.'''

His igitur inspectis, consilium habuit Julius Caesar a familiaribus suis, ne verbis solummodo ducis invitatus Britanniam adiret, nisi tales dirigerentur obsides, quibus securius applicare quivisset. Nec mora, misit ei Androgeus Scaevam filium suum et triginti nobiles juvenes ex cognatione sua propinquos. Datis ergo obsidibus securus factus est Caesar, revocatisque catervis cum instante vento in Rutupi portum applicuit. Interea obsidere incipiebat Cassibellaunus urbem Trinovantum et villas provinciales vastare. Sed cum Julii adventum comperisset, deseruit obsidionem, et imperatori obviare festinavit. Ut ergo vallem prope Doroberniam intravit, aspexit in eadem Romanorum exercitum castra et tentoria ponentem. Adduxerat enim eos Androgeus ibidem ut illic occultum impetum urbi ingererent. Nec mora, advertentes Romani Britones supervenire, armaverunt sese ocyus, militesque suos per catervas statuerunt. Ex alia vero parte armis induuntur Britones, et sese per turmas consociant. At Androgeus cum quinque milibus armatorum in prope sito nemore delituit, ut in auxilium Caesari occurrens, furtivam et improvisam irruptionem Cassibellauno consociisque ejus faceret. Ut itaque hinc et inde convenerunt, non distulerunt mortalia tela emittere, nec letiferos ictus ingeminare. Concurrunt adversae catervae: et multum cruoris diffundunt. Concidunt in utraque parte vulnerati, quemadmodum in autumno arborum folia. Ipsis igitur irruentibus egreditur Androgeus ex nemore: et aciem Cassibellauni, ex qua totum bellum pendebat, a tergo invadit. Mox illa in una parte irruptione Romanorum paulo ante vastata: in alia vero a concivibus suis miro modo oppressa, nequivit stationem facere. Unde dissipatis sociis, arrepta fuga campum deserunt. Astabat prope quidam mons in cacumine saxosus densum habens coriletum: ad illum confugit Cassibellaunus cum suis, postquam in debiliorem partem ceciderat. Summitatem quoque ejus nactus sese viriliter defendebat, et insequentes hostes nece afficiebat. Insecuti namque fuerant ipsum Romani et Androgei catervae, fugientes turmas ejus lacerantes: montem quoque ascendentes crebros ictus faciebant, nec praevalebant. Saxa etenim montis ejusdem et cacuminis arduitas Britonibus erat defensio: ita ut a summo occurrentes hostibus stragem darent. Obsedit itaque Caesar montem illum tota nocte quae jam supervenerat, omnes exitus praecludens. Affectabat namque fame regem cogere, quem armis nequiverat. O admirabile tunc genus Britonum, qui ipsum bis in fugam pepulerunt, qui totum orbem sibi submiserat. Cui totus mundus nequivit resistere, illi etiam fugati resistunt, parati mortem pro patria et libertate subire. Hinc ad laudem illorum cecinit Lucanus de Caesare:

Territa quaesitis ostendit terga Britannis.

Emenso jam die secundo, cum jam non haberet Cassibellaunus quod comederet, timuit ne fame caperetur Caesaris carcerem subiturus. Mandavit ergo Androgeo ut sese cum Julio pacificaret, ne gentis dignitas ex qua natus fuerat capto ipso deleretur. Mandavit etiam ei se non promeruisse, ut ipsius mortem optaret: quamvis inquietudinem ipsi intulisset. Cumque haec retulissent nuncii, ait Androgeus: “Non est diligendus princeps, qui in bello mitis est ut agnus: in pace ferus ut leo. Dii coeli et terrae! orat me nunc dominus meus qui prius imperabat: Pacificarine nunc, et Caesari subsubjectionem facere desiderat, cujus pacem prius desideraverat Caesar? Proinde advertere debuerat, illum, per quem tantum imperatorem ex regno suo pepulit, posse ipsum iterum restituere. Non eram igitur inique tractandus, qui tunc illud obsequium, nunc istud inferre poteram. Insipientia obducitur, qui commilitones quibus triumphat, injuriis vel contumeliis infestat. Non enim est ullius ducis victoria: sed illorum qui sanguinem suum pro eo pugnando diffundunt: tamen pacificabo illum si potero, quia injuria quam mihi intulit satis in illum vindicata est, cum misericordiam meam imploret.

===10===
'''ANDROGEUS CAESARI UT PACEM CUM CASSIBELLAUNO FACIAT PERSUADIT.'''

Post haec festinavit Androgeus ad Julium, amplexusque ejus genua, eum in hunc allocutus est sermonem: Ecce satis vindicasti te in Cassibellaunum. Misericordiam in illum habe: quid amplius agendum est, nisi ut subjectionem faciens, vectigal Romanae dignitati reddat?” Cumque nihil respondisset Caesar, ait iterum Androgeus: “Hoc solum pactus sum tibi, Caesar, ut solummodo submisso Cassibellauno Britanniam tibi subdere laborarem. Ecce victus est Cassibellaunus, et tibi Britannia meo subdita auxilio. Quid ultra tibi debeo? nolit creator omnium, ut dominum meum misericordiam meam orantem, rectumque de illata injuria mihi facientem, patiar unquam carcere vel vinculis vinciri. Non leve est interficere Cassibellaunum me vivente, cui auxilium meum reddere non erubescam, nisi consilio meo parueris.” Timore ergo Androgei mitigatus Julius, capit a Cassibellauno concordiam, cum vectigali singulis annis reddendo. Erat autem vectigal quod spopondit, tria milia librarum argenti. Exin amici facti adinvicem Julius et Cassibellaunus, mutuaque donaria alter alteri dederunt. Deinde hyemavit Caesar in Britannia: et redeunte vere in Galliam transfretavit. Succedente postmodum tempore, collectis undique ex omni genere militibus, Romam contra Pompeium perrexit.

===11===
'''TENUANTIUS REX FACTUS EST.'''

Cumque postmodum septem anni praeteriissent, defunctus est Cassibellaunus, et in urbe Eboraco sepultus. Cui successit Tenuantius dux Cornubiae, frater Androgei. Nam Androgeus Romam cum Caesare profectus fuerat. Diademate igitur insignitus Tenuantius regnum cum diligentia obtinuit. Erat ipse bellicosus vir: et qui vigorem justitiae colebat. Post illum promotus est ad culmen regale Kymbelinus filius suus, miles strenuus: quem Augustus Caesar nutriverat. Hic in tantam amicitiam Romanorum inciderat ut cum posset tributum eorum detinere, gratis impendebat. In diebus illis natus est dominus noster Jesus Christus, cujus precioso sanguine redemptum est humanum genus: quod anteacto tempore daemonum catena obligabatur.

===12===
'''CLAUDIUS IMPERATOR BRITANNIAM ADIT.'''

Kymbelinus ergo cum Britanniam decem annis gubernasset, genuit duos filios: quorum primogenito nomen Guiderius, alteri Arviragus. Deinde expletis vitae suae diebus, cessit regni gubernaculum Guiderio. Cum ergo tributum quod appetebant Romani, ipsis denegaret: supervenit Claudius qui in imperium subrogatus fuerat, Aderat cum eo princeps militiae ipsius, qui Britannico vocabulo dicebatur Levis hamo, cujus consilio praelia quae gerenda erant tractabantur. Hic itaque ut in civitatem Porcestriam applicuit, coepit portas ejus muro praecludere, exitumque civibus abnegare. Cupiebat namque ipsos fame affectos, vel ad deditionem compellere, vel sine clementia interimere.

===13===
'''HAMO GUIDERIUM INTERFICIT.'''

Divulgato ergo Claudii Caesaris adventu, collegit Guiderius omnem armatum regni militem: et Romanum exertitum petivit. Conserto deinde praelio acerrime coepit hostes invadere: plus solus gladio suo quam major pars exercitus sui perimens. Jam Claudius naves patebat: Jam Romani pene dissipabantur: cum versutus Hamo projectis illis armis quibus indutus fuerat, arma Britannica cepit: et quasi Britannus contra suos pugnabat. Deinde hortabatur Britones ad insequendum: festinatum triumphum promittens. Didicerat enim linguam eorum et mores: qui inter Britannos obsides Romae nutritus fuerat: exin accessit paulatim ipse juxta regem, adituque invento ipsum nihil tale timentem mucrone suffocavit: elapsus deinde inter hostium cuneos, sese cum nefanda victoria inter suos recepit. At Arviragus ejusdem frater ut ipsum peremptum inspexit, confestim deposuit arma sua, armisque regis indutus hinc et inde Britones ad perstandum animabat: quasi ipse Guiderius fuisset, qui nescientes regis casum, monitu ejus resistebant, pugnabant, stragemque non minimam inferebant. Ad ultimum dilabuntur Romani in duas partes, campum turpiter deserentes. Caesar namque in una parte tutamina navium petebat: Hamo autem nemora: quia non habebat spatium naves adeundi. Arviragus ergo arbitrans Claudium cum eo diffugere, festinavit eum sequi, nec cessavit de loco in locum sequi donec illos occupavit super litus maris, quod nunc de nomine ejusdem Hamonis Hamtonia nuncupatur. Erat ibi portus applicantibus navibus congruus: navesque mercatorum appulsae quiescebant. Eas ergo cum ingredi affectasset Hamo, supervenit ex improviso Arviragus, ipsumque subito interfecit. Portus autem ille ab illo tempore usque in hodiernum diem portus Hamonis appellatur.

===14===
'''ARVIRAGUS, REX FACTUS, CLAUDIO IMPERATORI SE SUBMITTIT.'''

Interea Claudius resociatis sociis oppugnabat praedictam civitatem, quae tunc Kaerperis, nunc autem Portcestria vocatur. Nec mora, moenia ejus diruit: civibusque subactis insecutus est Arviragum jam in Wintoniam ingressum. Postmodum obsedit civitatem, diversisque machinationibus illam opprimere nitebatur. Arviragus vero ut sese obsessum inspexit, consociavit catervas suas, et apertis portis ad praeliandum egressus est. Cumque irruptionem facere affectasset, direxit Claudius nuncios ad ipsum mandans ut concordiam inirent. Quippe timebat regis audaciam, Britonumque fortitudinem, praeferebatque ipsos sensu et sapientia subjugare quam dubium certamen inire. Mandabat ergo ei concordiam, daturumque se promittebat filiam suam, si tantummodo regnum Britanniae sub Romana potestate recognosceret. Postpositis ergo debellationibus, suaserunt majores natu Arvirago promissionibus Claudii acquiescere. Dicebant autem non esse ei dedecori subditum esse Romanis, cum totius orbis imperio potirentur. His vero et pluribus aliis mitigatus, consiliis eorum paruit: et subjectionem Caesari fecit. Mox Claudius propter filiam suam Romam misit, et auxilio Arviragi usus, Orcades et provinciales insulas potestati suae submisit.

===15===
'''ARVIRAGUS CLAUDII FILIAM GENUISSAM MATRIMONIO DUCIT: CLAUDIUS ROMAM REDIT.'''

Emensa deinde hyeme, redierunt legati cum filia, eamque patri tradiderunt. Erat autem nomen puellae Genuissa, eratque tanta ejus pulchritudo, ut aspicientes in admirationem duceret. Et ut maritali lege copulata fuit, tanto fervore amoris succendit regem ita ut ipsam solam cunctis rebus praeferret. Unde locum quo ei primum nupserat celebrem esse volens, suggessit Claudio ut aedificaret in illo civitatem, quae memoriam tantarum nuptiarum in futura tempora praeberet. Paruit ergo Claudius, praecepitque fieri urbem quae de nomine ejus Kaerglou, id est Gloucestria nuncupata usque in hodiernum diem, in confinio Demetiae et Loegriae super ripam Sabrinae sita est. Quidam vero dicunt ipsam nomen traxisse a Gloio duce, quem Claudius in illa generavit, cui post Arviragum gubernaculum Demetici ducatus cessit. Aedificata igitur urbe, ac pacificata insula, rediit Claudius Romam, regimenque provincialium insularum Arvirago permisit. Eodem tempore Petrus Apostolus Antiochenam ecclesiam fundavit: Romamque deinde veniens, tenuit ibidem episcopatum: misitque Marcum Evangelistam in Aegyptum praedicare Evangelium quod scripserat.

===16===
'''ARVIRAGUS BELLUM CONTRA ROMANOS RENOVAT: CONTRA QUEM VESPASIANUS PROFICISCITUR.'''

At Arviragus, ut Claudius recessit, coepit sensum et probitatem habere: civitates et oppida reaedificare: populumque regni tanta justitia coercere, ita ut longe positis regibus timori esset. Hinc autem subsequente superbia, despexit Romanam potestatem, neque senatui voluit diutius subjectionem tenere: sed sibimet omnia vendicavit. Quo audito, missus est Vespasianus a Claudio, ut Arviragum vel pacificaret vel Romanae subjectioni restitueret. Cum igitur in Rutupi portum applicare incoepisset Vespasianus, obviavit ei Arviragus, prohibuitque ne portum ingrederetur. Tantam namque multitudinem armatorum conduxerat, ut Romanis terrori esset, nec ob ejus irruptionem terram adire auderent. Retraxit itaque se Vespasianus a portu illo, retortisque velis in Totonesium littus applicuit. Nactus deinde tellurem, Kaerpen-Huelgoit, quae Exonia vocatur, obsessurus eandem adivit. Cumque eam septem diebus obsedisset, supervenit Arviragus cum exercitu suo, praeliumque commisit. Die illa valde laceratus fuit utrorumque exercitus, sed neuter victoria potitus est. Mane autem facto, mediante Genuissa regina concordes effecti sunt duces, et commilitones suos in Hiberniam ablegaverunt. Hyeme vere emensa Vespasianus Romam rediit, et Arviragus in Britannia remansit. Deinde in senectutem vergens, coepit senatum diligere, regnumque suum cum pace et tranquillitate tractare, leges etiam veteris traditionis confirmare, et novas invenire, maxima cuique probo donaria impertiens. Fama igitur ejus per totam Europam divulgata, diligebant eum Romani et timebant, ita ut prae omnibus regibus sermo de eo Romae fieret. Unde Juvenalis caecum quendam Neroni dixisse in libro suo commemorat, cum de capto rhumbo loqueretur, inquiens,

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Regem aliquem capies aut de temone Britanno
Decidet Arviragus.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Nullus eo in bello ferocior fuit, nullus pace mitior, nullus jocosior, nullus in dandis muneribus profusior. At ut dies vitae suae explevit, sepultus est Claudio-cestriae, in quodam templo quod in honorem Claudii dedicaverat et construxerat.

===17===
'''RODRIC, DUX PICTORUM A MARIO DEVINCITUR.'''

Successit ei in regnum filius ejus Marius, vir mirae prudentiae et sapientiae. Regnante postmodum illo, quidam rex Pictorum, nomine Rodric, de Scythia cum magna classe veniens, applicuit in Aquilonarem partem Britanniae, quae Albania appellatur, coepitque provinciam illam vastare. Collecto igitur populo suo petivit eum Marius, illatisque praeliis ipsum interfecit, et victoria potitus est. Deinde erexit lapidem in signum trimphi sui, in provincia, quae postea de nomine ejus Westimaria dicta fuit: in quo inscriptus titulus memoriam ejus usque in hodiernum diem testatur. Perempto vero Rodric, dedit devicto populo, qui cum eo venerat, partem Albaniae ad inhabitandum, quae Cathenesia vocatur. Erat autem deserta, nullo habitatore multis diebus inculta. Cumque uxores non habentes, filias et cognatas Britonum ab illis peterent, dedignati sunt Britones hujusmodi populo natas suas maritare: at illi ut repulsam passi fuerunt, transfretaverunt in Hiberniam, duxeruntque ex patria illa mulieres, ex quibus coadunata sobole multitudinem suam auxerunt. Sed haec hactenus: cum non proposuerim tractare historiam eorum, sive Scotorum, qui ex illis et Hibernensibus originem duxerunt. At Marius, cum totam insulam in summa pace composuisset, coepit amorem cum Romano populo habere, tributa solvens, quae ab ipso exigebantur: exemplo etiam patris incitatus, justitiam, legem, et pacem, et omnia honesta per regnum suum exercebat.

===18===
'''COILLUS REGNEY SUSCIPIT.'''

Cum autem vitae suae cursum explevisset, filius ejus, nomine Coillus, regni gubernaculum suscepit. Hic ab infantia Romae nutritus fuerat, moresque Romanorum edoctus in maximam ipsorum amicitiam inciderat. Sed et ipse eis tributum reddebat, adversari diffugiens: quippe videbat totum orbem illis subditum, eorumque potestatem quosque pagos et quamque provinciam superare. Solvens ergo quod exigebatur, in pace quod possidebat obtinuit. Nullus in regibus majorem reverentiam nobilibus regni praestabat: quia ipsos aut in pace manere permittebat, aut assiduis donariis munerabat.

===19===
'''LUCIUS REX PRIMUS CHRISTIANUS.'''

Natus es autem Coillo filius unicus, cui nomen erat Lucius: qui cum defuncto patre, regni diademate insignitus fuisset, omnes actus bonitatis illius imitabatur, ita ut ipse Coillus a cunctis censeretur. Exitum quoque suum praeferre volens principio, epistolas suas Eleutherio Papae direxit, petens ut ab eo Christianismum reciperet. Serenaverant enim mentem ejus miracula, quae tyrones Christi per diversas nationes faciebant. Unde in amorem verae fidei anhelans, piae petitionis effectum consecutus est. Siquidem beatus pontifex comperta ejus devotione, duos religiosissimos doctores, Faganum et Duvianum, ad illum misit, qui verba Dei incarnationem praedicantes, ipsum baptismate sacro abluerunt, et ad Christum converterunt. Nec mora, concurrentes undique nationum populi, regis exemplum insequuntur, eodem lavacro mundati, coelestique regno restituuntur. Beati ergo doctores cum per totam fere insulam paganismum delevissent, templa quae in honore plurimorum deorum fundata fuerant, uni Deo ejusque sanctis dedicaverunt, diversisque ordinatorum coetibus repleverunt. Fuerunt tunc in Britannia octo et viginti Flamines, nec non et tres Archiflamines, quorum potestati ceteri judices morum atque phanatici submittebantur. Hos etiam ex praecepto Apostolici idololatriae eripuerunt: et ubi erant Flamines, Episcopos, ubi erant Archiflamines, Archiepiscopos posuerunt. Sedes autem Archiflaminum in tribus nobilioribus civitatibus fuerant, Londoniis videlicet, atque Eboraci, et in urbe Legionum, quam super Oscam fluvium in Glamorgantia veteres muri et aedificia sitam fuisse testantur. His ergo tribus evacuata superstitione, octo et viginti Episcopi subduntur, diversis quoque parochiis, subjacuit Metropolitano Eboracensi, Deira et Albania, quas magnum flumen Humbri a Loegria secernit. Londoniensi vero Metropolitano submissa est Loegria et Cornubia. Has duas provincias sejungit Sabrina a Cambria, id est, Guallia, quae urbi Legionum subjacuit.

===20===
'''EPISCOPI DUO, QUI IN BRITANNIAM VENERANT, ROMAM REDEUNT.'''

Denique restauratis omnibus, redierunt Antistites Romam: et quae fecerant a beatissimo Papa confirmari impetraverunt. Confirmatione vero facta, reversi sunt in Britanniam compluribus aliis comitati: quorum doctrina gens Britonum in fide Christi in brevi corroborata fuit. Eorum nomina et actus in libro reperiuntur, quem Gildas de victoria Aurelii Ambrosii inscripsit. Quod autem ipse tam lucido tractatu paraverat, nullatenus opus fuit ut inferiori stylo renovaretur.

{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 4]]</text>
      <sha1>6q8r9i4pw9w9319gouw9d95wtc9qihz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282022</id>
      <parentid>282021</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* REGNEY --&gt; REGNI GUBERNACULUM */</comment>
      <origin>282022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32922" sha1="1oagvkl0z6uzp8plbkofmrk5brq8dzl" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IV
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''JULIUS CAESAR IN BRITANNIAM VENIT.'''

Interea contigit (ut in Romanis reperitur historiis) Julium Caesarem subjugata Gallia ad littus Rutenorum venisse. Et cum illinc Britanniam insulam aspexisset: quaesivit a circumstantibus, quae patria et quae gens inhabitasset. Dum ad Oceanum intueretur, cumque nomen regni didicisset et populi, dixit: “Hercle ex eadem prosapia nos Romani et Britones orti sumus, quia ex Trojana gente processimus. Nobis Aeneas post destructionem Trojae primus pater fuit: illis vero Brutus, quem Silvius Ascanii filii Aeneae filius progenuit. Sed, nisi fallor, valde degenerati sunt a nobis, nec quid sit militia noverunt, cum intra Oceanum extra orbem commaneant. Leviter cogendi erunt tributum nobis dare, et continuum obsequium Romanae dignitati praestare. Prius tamen mandandum est eis ut inaccessi a Populo Romano et intacti vectigal reddant, et ut caeterae gentes, subjectionem Senatui faciant: ne nos ipsorum cognatorum sanguinem fundentes, antiquam nobilitatem patris nostri Priami offendamus.” Quod cum literis suis regi Cassibellauno mandavisset: indignatus est Cassibellaunus: ipsique epistolam in haec verba direxit.

===2===
'''CASSIBELLAUNUS AD CAESAREM EPISTOLAM MITTIT.'''

Cassibellaunus Britonum rex Caio Julio Caesari. Miranda est, Caesar, populi Romani cupiditas: qui quicquid est auri vel argenti sitiens, nequit nos intra pericula Oceani extra orbem positos pati: quin census nostros appetere praesumat, quos hactenus quiete possedimus. Nec hoc quidem sufficit, nisi postposita libertate subjectionem ei faciamus, perpetuam servitutem subituri. Opprobrium itaque petisti, Caesar, cum communis nobilitatis vena Britonibus et Romanis ab Aenea defluat, et ejusdem cognationis una et eadem catena praefulgeat: qua firma amicitia conjungi deberent. Illa igitur a nobis petenda esset, non servitus. Quia eam potius largiri didicimus quam servitutis jugum ferre. Libertatem namque in tantum consuevimus habere, quod prorsus ignoramus quid sit servituti obedire: quam si ipsi dii conarentur nobis eripere, elaboraremus utique omni nisu resistere, ut eam retineremus. Liqueat igitur dispositioni tuae, Caesar, nos pro illa et pro regno nostro pugnaturos, si, ut comminatus es, intra insulam Britanniae supervenire inceperis.

===3===
'''CASSIBELLAUNUS CAESAREM PUGNA VINCIT.'''

His itaque visis, Caius Julius Caesar navigium suum parat, prosperosque ventos exspectat: ut quod Cassibellauno mandaverat, effectibus prosequeretur. Optato ergo vento instante, erexit vela sua, et in ostium Tamensis fluminis cum exercitu suo applicuit. Jamque rates ad tellurem appulerant: ecce Cassibellaunus cum tota sua fortitudine ei occurrit, et ad Dorobellum oppidum veniens, quaesivit ibi a proceribus suis consilium, qualiter hostes longius arceret. Aderat cum eo Belinus princeps militiae ejus, cujus consilio totum regnum tractabat. Aderant etiam duo nepotes ejus, Androgeus videlicet dux Trinovanti, et Tenuancius dux Cornubiae. Tres quoque reges subditi sibi, Cridious rex Albanioe, et Guerthaeth Venedociae, atque Britael Demetiae: qui ut ceteros in affectum pugnandi induxissent, consilium dederunt ut recenter castra Caesaris adirent: et antequam civitatem aliquam sive oppidum cepisset, ipsum expellere insisterent: nam si sese intra munitiones patriae immisisset, dicebant eum difficilius expellendum, cum sciret quo se et commilitones suos reciperet. Assensum ergo praebentes cuncti, petierunt littora, in quibus Julius castra et tentoria sua erexerat: ibi dispositis inutraque parte catervis dextras cum hostibus conserunt: pila pilis et ictus ictibus objicientes. Nec mora, hinc et inde corruerunt vulnerati telis intra vitalia receptis: madet tellus cruore morientium, ac si repentinus auster absorptum mare revomuisset. Concurrentibus ergo adversis catervis, obtulit casus Nennium et Androgeum cum Cantuaritis et civibus urbis Trinovantinae quibus praesidebant, agmini quo Imperator aderat. Ut ergo convenerunt, pene dissipata fuit imperatoria cohors, Britonibus densa acie invadentibus: et cum mixtim ictus ingeminarent, dedit casus aditum Nennio congressum cum Julio faciendi. Irruens ergo in illum Nennius ultra modum laetatur se posse vel solum ictum tanto viro ingerere. Quem Caesar ut impetum in se facientem aspexit: praetenso clypeo excepit, et quantum vires permiserunt, cum nudato ense ipsum super cassidem percussit. Erecto igitur gladio voluit exequi primum ictum, ut letiferum vulnus imprimeret: quod cum Nennius calluisset, interposuit clypeum suum, in quo mucro Julii a casside maximis labens viribus inhaesit: ita ut, cum irruentibus turmis diutius congredi nequirent, ipsum Imperator extrahere non potuerit. Nennius ergo gladium Caesaris praedicto modo adeptus, abjecit suum quem tenebat, et abstracto altero in hostes irruere festinat. Quemcunque cum ipso percutiebat vel ei caput amputabat, vel eum sauciatum praeteribat: ita ut nulla spes vivendi in eo maneret. Illi tandem in hunc modum saevienti obviavit Labienus tribunus, sed in primo congressu a Nennio peremptus est. Denique plurima parte diei emensa, irruentibus Britonibus densis turmis, et audaces impetus facientibus, victoria Deo favente provenit: et Caesar sese intra castra et naves laceratis Romanis recepit. Denique nocte illa resociatis ceteris, naves suas intravit, et Neptunum pro castris habere laetatur. Cumque ipsi dissuasissent socii praelia diutius ingerere: acquiescens eorum monitionibus, in Galliam reversus est.

===4===
'''NENNIUS, A CAESARE ICTUS, MORITUR.'''

Cassibellaunus ergo ob receptum triumphum laetus, grates deo solvens, socios victoriae suae convocavit: et unum quemque juxta meritum probitatis maximis muneribus donavit. Angebatur tamen ex alia parte dolore, quia frater suus Nennius letaliter vulneratus in dubio vitae jacebat. Vulneraverat enim eum Julius in supradicto congressu et plagam immedicabilem intulerat: unde intra quindecim dies post praelium irrepente morte ab hac luce migravit, et in urbe Trinovanto juxta Aquilonarem portam sepultus est. Exequias autem regias facientes, posuerunt cum eo gladium Caesaris in sarcophago, quem intra clypeum suum pugnans retinuerat. Erat nomen gladii, Crocea mors, quia nullus evadebat vivus qui eo vulnerabatur.

===5===
'''CAESAR SINE GLORIA GALLIAM REPETIT.'''

Terga igitur vertente Julio, et in Gallicanum littus appulso, rebellionem moliuntur Galli, dominium Julii abjicientes. Arbitrabantur namque ipsum esse debilitatum, ut nullatenus ejus vires amplius timori essent. Fama etiam apud omnes una et eadem erat totum mare jam navibus Cassibellauni fervere, fugam ipsius Julii insecuturi. Unde audaciores Galli insistentes cogitabant quomodo Caesarem a finibus suis expellerent. Quod Julius subolens, noluit anceps bellum cum feroci populo committere: sed apertis thesauris quosque nobiliores adire: ut singulos munificatos in concordiam reduceret. Plebi libertatem pollicetur, exheredatis amissas possessiones, servis etiam libertatem, qui prius leonina feritate fulminans ipsis omnia abstulerat: nunc mitis agnus humili balans voce, omnia posse reddere laetatur, nec ab his blandiciis quievit, donec pacificatis cunctis, amissam potestatem recuperavit. Nullus interim dies praeteribat, quin fugam suam Britonumque victoriam recoleret.

===6===
'''CASSIBELLAUNUS PALOS FERRATOS IN FLUVIO CONTRA CAESARIS NAVES FIGENDOS PARAT.'''

Emenso itaque biennio, parat iterum Oceanum transfretare, et sese in Cassibellaunum vindicare. Quod cum Cassibellaunus comperisset: urbes ubique munivit, diruta moenia renovavit, armatos milites in singulis portubus statuit: praeterea alveo Tamensis fluminis, quo ad urbem Trinovantum Caesar navigaturus erat, palis ferreis atque plumbatis instar femoris grossis, subter amnem infixit, ut naves Julii superventurae illiderentur. Collecta etiam tota juventute insulae, mansionem juxta maritima fecit, adventum hostium expectans.

===7===
'''CASSIBELLAUNUS CASAREM ITERUM FUGAT.'''

Julius autem cum omnia quae sibi necessaria erant paravisset, cum innumerabili multitudine militum mare ingressus est, optatam stragem populo qui eum devicerat inferre affectans. Quam proculdubio ingessisset, si illaesa classe tellure potiri potuisset: quod ad effectum ducere nequivit. Nam dum per Tamensem fluvium praedictam civitatem peteret, naves ejus praefatis palis infixae subitum passae sunt periculum. Unde ad multa milia submergebantur milites, dum ipsas naves perforatas ingrediens fluvius absorberet. Cumque id Caesari compertum esset, velis maxima vi retortis, ad terram reverti festinavit. Ipse quoque qui in tanto periculo superfuerant, vix elapsi, cum illo tellurem scandunt. Hoc igitur Cassibellaunus ex ripa qua aderat aspiciens, gaudet propter periculum submersorum: sed tristatur ob ceterorum salutem. Dato vero commilitonibus suis signo, impetum in Romanos facit. At Romani quanquam periculum in fluvio perpessi fuissent, ut terra potiti sunt, viriliter Britonum irruptioni restiterunt. Audaciam quoque pro muro habentes stragem non minimam fecerunt: sed tamen majorem patiebantur quam inferebant. Periclitati namque in fluvio, pauciores incedebant: Britones vero omni hora affluentia suorum augmentati, triplo majorem numerum habebant. Unde debilitatis ceteris potiti sunt triumpho. Caesar ergo cum sese devictum inspexisset, cum paucis ad naves diffugit, et tutamen maris ex voto nactus est: tempestivis etiam ventis instantibus, erexit vela sua, et Morinorum littus petivit. Ingressus est deinde quandam turrim, quam in loco qui Odnea vocatur construxerat, antequam Britanniam hac vice adivisset: timebat namque Gallorum fidem et instabilitatem, ne secundo in ipsum irruerent: sicut supra dictum est ipsos fecisse, quando primo Britonibus terga testatus est ostendisse. Ob hanc causam turrim sibi in refugium aedificaverat, ita ut rebelli populo resistere valeret, si in illum (at praedictum est,) insurrexisset.

===8===
'''EVELINUS HIRELGLAM OBTRUNCAT, ANDROGEUS CAESAREM PETIT.'''

Cassibellaunus autem secundo triumpho adeptus, maximo gaudio fluctuans, edictum fecit, ut omnes proceres Britanniae in urbem Trinovantum cum uxoribus suis convenirent, debitasque solemnitates patriis diis celebrarent, qui victoriam sibi de tanto Imperatore concesserant. Cumque omnes postposita mora advenissent, diversa sacrificia facientes, occisioni pecudum indulserunt. Litaverunt ibi quadraginta millia vaccarum, et centum milia ovium: diversorumque generum volatilia, quae leviter sub numero non cadebant. Praeterea triginta milia sylvestrium ferarum cujuscunque generis collectarum. Mox cum diis suis honores perfecissent, refecerunt se residuis epulis: ut in sacrificiis fieri solebat. Exin quod diei et noctis restabat, diversos ludos componentes transegerunt. Ludentibus ergo ipsis, contigit inclytos juvenes, quorum alter erat nepos regis, alter vero Androgei ducis, pariter in palaestra contendere, et ob dubiam victoriam litigare. Erat nomen nepotis regis Hirelglas: alterius vero Evelinus. Qui ut mutua convitia ad invicem intulissent, arripuit Evelinus gladium, nepotique regis caput amputavit: quo interfecto perturbata curia, et rumor ad Cassibellaunum volavit. Commotus igitur super casu amici sui Cassibellaunus Androgeo praecepit ut Evelinum in tertiam horam coram praesentia sua adduceret. Adductus quoque praesto esset sententiam quam proceres dictarent subire, ne Hirelglas inultus permaneret, si injuste interfectus fuisset. Cumque animum regis suspectum haberet Androgeus, respondit sese suam curiam habere, et in illa definiri debere quicquid aliquis in homines suos clamaret. Si ergo rectitudinem de Evelino decrevisset appetere: ipsum in urbe Trinovanto ex veterum traditione recepisset. Cassibellaunus itaque cum affectui suo satisfactionem nequivisset ingerere: comminatus est Androgeo, testans se ferro et flamma provinciam ejus populaturum, nisi petitioni suae acquiesceret. Indignatus ergo Androgeus distulit petitioni ejus parere. Indignatus autem Cassibellaunus, acceleravit provincias ipsius vastare. At Androgeus quotidie per cognatos et notos regem adibat, petebatque ut desisteret a coepta ira. Et cum furorem ejus nullatenus mitigare quivisset, diversas meditationes inivit qualiter ipsi resistere valeret. Denique ab omni alia spe decidens, auxilium Caesaris petere decrevit, literasque suas ei in hanc direxit sententiam: “Caio Julio Caesari Androgeus dux Trinovanti, post optatam mortem, optandam salutem. Poenitet me adversus te egisse dum praelia cum rege meo committeres. Si enim me a talibus ausis abstinuissem, devicisses Cassibellaunum: cui post triumphum suum tanta irrepsit superbia, ut me, per quem triumphavit, a finibus suis exterminare insistat. Haeccine ergo merita rependenda essent? Ego illum hereditavi, ipse me exheredare conatur. Ego illum in regnum secundo restitui, ipse me destituere affectat. Me etenim contra te pugnante, omnia ista largitus sum. Numina caelorum testor me non promeruisse iram ipsius, nisi promereri dicar, quia diffugio nepotem meum tradere, quem injusta nece damnare exoptat. Quod ut manifestius discretioni tuae liqueat, causam rei adverte. Contigerat nos ob laetitiam triumphi nostri solemnitates patriis diis celebrare: in quibus cum quae agenda essent peregissemus sacrificia, juventus nostra ludos mutuos componebat. Inter ceteros inierunt duo nepotes nostri palaestram, exemplo aliorum conducti. Cumque meus triumphasset, succensus est alter injusta ira, festinavitque eum percutere. At ille, vitato ictu, cepit eum per pugnum quo gladium tenebat, volens eum eripere. Interea cecidit nepos regis super mucronem confossusque morti subjacuit. Illud itaque cum regi nunciatum esset, praecepit mihi tradere puerum meum, ut pro homicidio supplicio plecteretur. Cui cum contradixissem, venit cum omni multitudine sua in provincias meas, maximam inferens inquietudinem. Unde misericordiam tuam implorans, auxilium a te peto ut per te dignitati meae restituar: et tu per me Britannia potiaris. De hoc autem nihil in me haesitaveris, quia omnis abest proditio. Ea enim conditione moventur mortales, ut post inimicitias amici fiant, et post fugam ad triumphum accedant.”

===9===
'''CAUSIBELLAUNUS CIRCUMSESSUS PACEM IMPLORAT.'''

His igitur inspectis, consilium habuit Julius Caesar a familiaribus suis, ne verbis solummodo ducis invitatus Britanniam adiret, nisi tales dirigerentur obsides, quibus securius applicare quivisset. Nec mora, misit ei Androgeus Scaevam filium suum et triginti nobiles juvenes ex cognatione sua propinquos. Datis ergo obsidibus securus factus est Caesar, revocatisque catervis cum instante vento in Rutupi portum applicuit. Interea obsidere incipiebat Cassibellaunus urbem Trinovantum et villas provinciales vastare. Sed cum Julii adventum comperisset, deseruit obsidionem, et imperatori obviare festinavit. Ut ergo vallem prope Doroberniam intravit, aspexit in eadem Romanorum exercitum castra et tentoria ponentem. Adduxerat enim eos Androgeus ibidem ut illic occultum impetum urbi ingererent. Nec mora, advertentes Romani Britones supervenire, armaverunt sese ocyus, militesque suos per catervas statuerunt. Ex alia vero parte armis induuntur Britones, et sese per turmas consociant. At Androgeus cum quinque milibus armatorum in prope sito nemore delituit, ut in auxilium Caesari occurrens, furtivam et improvisam irruptionem Cassibellauno consociisque ejus faceret. Ut itaque hinc et inde convenerunt, non distulerunt mortalia tela emittere, nec letiferos ictus ingeminare. Concurrunt adversae catervae: et multum cruoris diffundunt. Concidunt in utraque parte vulnerati, quemadmodum in autumno arborum folia. Ipsis igitur irruentibus egreditur Androgeus ex nemore: et aciem Cassibellauni, ex qua totum bellum pendebat, a tergo invadit. Mox illa in una parte irruptione Romanorum paulo ante vastata: in alia vero a concivibus suis miro modo oppressa, nequivit stationem facere. Unde dissipatis sociis, arrepta fuga campum deserunt. Astabat prope quidam mons in cacumine saxosus densum habens coriletum: ad illum confugit Cassibellaunus cum suis, postquam in debiliorem partem ceciderat. Summitatem quoque ejus nactus sese viriliter defendebat, et insequentes hostes nece afficiebat. Insecuti namque fuerant ipsum Romani et Androgei catervae, fugientes turmas ejus lacerantes: montem quoque ascendentes crebros ictus faciebant, nec praevalebant. Saxa etenim montis ejusdem et cacuminis arduitas Britonibus erat defensio: ita ut a summo occurrentes hostibus stragem darent. Obsedit itaque Caesar montem illum tota nocte quae jam supervenerat, omnes exitus praecludens. Affectabat namque fame regem cogere, quem armis nequiverat. O admirabile tunc genus Britonum, qui ipsum bis in fugam pepulerunt, qui totum orbem sibi submiserat. Cui totus mundus nequivit resistere, illi etiam fugati resistunt, parati mortem pro patria et libertate subire. Hinc ad laudem illorum cecinit Lucanus de Caesare:

Territa quaesitis ostendit terga Britannis.

Emenso jam die secundo, cum jam non haberet Cassibellaunus quod comederet, timuit ne fame caperetur Caesaris carcerem subiturus. Mandavit ergo Androgeo ut sese cum Julio pacificaret, ne gentis dignitas ex qua natus fuerat capto ipso deleretur. Mandavit etiam ei se non promeruisse, ut ipsius mortem optaret: quamvis inquietudinem ipsi intulisset. Cumque haec retulissent nuncii, ait Androgeus: “Non est diligendus princeps, qui in bello mitis est ut agnus: in pace ferus ut leo. Dii coeli et terrae! orat me nunc dominus meus qui prius imperabat: Pacificarine nunc, et Caesari subsubjectionem facere desiderat, cujus pacem prius desideraverat Caesar? Proinde advertere debuerat, illum, per quem tantum imperatorem ex regno suo pepulit, posse ipsum iterum restituere. Non eram igitur inique tractandus, qui tunc illud obsequium, nunc istud inferre poteram. Insipientia obducitur, qui commilitones quibus triumphat, injuriis vel contumeliis infestat. Non enim est ullius ducis victoria: sed illorum qui sanguinem suum pro eo pugnando diffundunt: tamen pacificabo illum si potero, quia injuria quam mihi intulit satis in illum vindicata est, cum misericordiam meam imploret.

===10===
'''ANDROGEUS CAESARI UT PACEM CUM CASSIBELLAUNO FACIAT PERSUADIT.'''

Post haec festinavit Androgeus ad Julium, amplexusque ejus genua, eum in hunc allocutus est sermonem: Ecce satis vindicasti te in Cassibellaunum. Misericordiam in illum habe: quid amplius agendum est, nisi ut subjectionem faciens, vectigal Romanae dignitati reddat?” Cumque nihil respondisset Caesar, ait iterum Androgeus: “Hoc solum pactus sum tibi, Caesar, ut solummodo submisso Cassibellauno Britanniam tibi subdere laborarem. Ecce victus est Cassibellaunus, et tibi Britannia meo subdita auxilio. Quid ultra tibi debeo? nolit creator omnium, ut dominum meum misericordiam meam orantem, rectumque de illata injuria mihi facientem, patiar unquam carcere vel vinculis vinciri. Non leve est interficere Cassibellaunum me vivente, cui auxilium meum reddere non erubescam, nisi consilio meo parueris.” Timore ergo Androgei mitigatus Julius, capit a Cassibellauno concordiam, cum vectigali singulis annis reddendo. Erat autem vectigal quod spopondit, tria milia librarum argenti. Exin amici facti adinvicem Julius et Cassibellaunus, mutuaque donaria alter alteri dederunt. Deinde hyemavit Caesar in Britannia: et redeunte vere in Galliam transfretavit. Succedente postmodum tempore, collectis undique ex omni genere militibus, Romam contra Pompeium perrexit.

===11===
'''TENUANTIUS REX FACTUS EST.'''

Cumque postmodum septem anni praeteriissent, defunctus est Cassibellaunus, et in urbe Eboraco sepultus. Cui successit Tenuantius dux Cornubiae, frater Androgei. Nam Androgeus Romam cum Caesare profectus fuerat. Diademate igitur insignitus Tenuantius regnum cum diligentia obtinuit. Erat ipse bellicosus vir: et qui vigorem justitiae colebat. Post illum promotus est ad culmen regale Kymbelinus filius suus, miles strenuus: quem Augustus Caesar nutriverat. Hic in tantam amicitiam Romanorum inciderat ut cum posset tributum eorum detinere, gratis impendebat. In diebus illis natus est dominus noster Jesus Christus, cujus precioso sanguine redemptum est humanum genus: quod anteacto tempore daemonum catena obligabatur.

===12===
'''CLAUDIUS IMPERATOR BRITANNIAM ADIT.'''

Kymbelinus ergo cum Britanniam decem annis gubernasset, genuit duos filios: quorum primogenito nomen Guiderius, alteri Arviragus. Deinde expletis vitae suae diebus, cessit regni gubernaculum Guiderio. Cum ergo tributum quod appetebant Romani, ipsis denegaret: supervenit Claudius qui in imperium subrogatus fuerat, Aderat cum eo princeps militiae ipsius, qui Britannico vocabulo dicebatur Levis hamo, cujus consilio praelia quae gerenda erant tractabantur. Hic itaque ut in civitatem Porcestriam applicuit, coepit portas ejus muro praecludere, exitumque civibus abnegare. Cupiebat namque ipsos fame affectos, vel ad deditionem compellere, vel sine clementia interimere.

===13===
'''HAMO GUIDERIUM INTERFICIT.'''

Divulgato ergo Claudii Caesaris adventu, collegit Guiderius omnem armatum regni militem: et Romanum exertitum petivit. Conserto deinde praelio acerrime coepit hostes invadere: plus solus gladio suo quam major pars exercitus sui perimens. Jam Claudius naves patebat: Jam Romani pene dissipabantur: cum versutus Hamo projectis illis armis quibus indutus fuerat, arma Britannica cepit: et quasi Britannus contra suos pugnabat. Deinde hortabatur Britones ad insequendum: festinatum triumphum promittens. Didicerat enim linguam eorum et mores: qui inter Britannos obsides Romae nutritus fuerat: exin accessit paulatim ipse juxta regem, adituque invento ipsum nihil tale timentem mucrone suffocavit: elapsus deinde inter hostium cuneos, sese cum nefanda victoria inter suos recepit. At Arviragus ejusdem frater ut ipsum peremptum inspexit, confestim deposuit arma sua, armisque regis indutus hinc et inde Britones ad perstandum animabat: quasi ipse Guiderius fuisset, qui nescientes regis casum, monitu ejus resistebant, pugnabant, stragemque non minimam inferebant. Ad ultimum dilabuntur Romani in duas partes, campum turpiter deserentes. Caesar namque in una parte tutamina navium petebat: Hamo autem nemora: quia non habebat spatium naves adeundi. Arviragus ergo arbitrans Claudium cum eo diffugere, festinavit eum sequi, nec cessavit de loco in locum sequi donec illos occupavit super litus maris, quod nunc de nomine ejusdem Hamonis Hamtonia nuncupatur. Erat ibi portus applicantibus navibus congruus: navesque mercatorum appulsae quiescebant. Eas ergo cum ingredi affectasset Hamo, supervenit ex improviso Arviragus, ipsumque subito interfecit. Portus autem ille ab illo tempore usque in hodiernum diem portus Hamonis appellatur.

===14===
'''ARVIRAGUS, REX FACTUS, CLAUDIO IMPERATORI SE SUBMITTIT.'''

Interea Claudius resociatis sociis oppugnabat praedictam civitatem, quae tunc Kaerperis, nunc autem Portcestria vocatur. Nec mora, moenia ejus diruit: civibusque subactis insecutus est Arviragum jam in Wintoniam ingressum. Postmodum obsedit civitatem, diversisque machinationibus illam opprimere nitebatur. Arviragus vero ut sese obsessum inspexit, consociavit catervas suas, et apertis portis ad praeliandum egressus est. Cumque irruptionem facere affectasset, direxit Claudius nuncios ad ipsum mandans ut concordiam inirent. Quippe timebat regis audaciam, Britonumque fortitudinem, praeferebatque ipsos sensu et sapientia subjugare quam dubium certamen inire. Mandabat ergo ei concordiam, daturumque se promittebat filiam suam, si tantummodo regnum Britanniae sub Romana potestate recognosceret. Postpositis ergo debellationibus, suaserunt majores natu Arvirago promissionibus Claudii acquiescere. Dicebant autem non esse ei dedecori subditum esse Romanis, cum totius orbis imperio potirentur. His vero et pluribus aliis mitigatus, consiliis eorum paruit: et subjectionem Caesari fecit. Mox Claudius propter filiam suam Romam misit, et auxilio Arviragi usus, Orcades et provinciales insulas potestati suae submisit.

===15===
'''ARVIRAGUS CLAUDII FILIAM GENUISSAM MATRIMONIO DUCIT: CLAUDIUS ROMAM REDIT.'''

Emensa deinde hyeme, redierunt legati cum filia, eamque patri tradiderunt. Erat autem nomen puellae Genuissa, eratque tanta ejus pulchritudo, ut aspicientes in admirationem duceret. Et ut maritali lege copulata fuit, tanto fervore amoris succendit regem ita ut ipsam solam cunctis rebus praeferret. Unde locum quo ei primum nupserat celebrem esse volens, suggessit Claudio ut aedificaret in illo civitatem, quae memoriam tantarum nuptiarum in futura tempora praeberet. Paruit ergo Claudius, praecepitque fieri urbem quae de nomine ejus Kaerglou, id est Gloucestria nuncupata usque in hodiernum diem, in confinio Demetiae et Loegriae super ripam Sabrinae sita est. Quidam vero dicunt ipsam nomen traxisse a Gloio duce, quem Claudius in illa generavit, cui post Arviragum gubernaculum Demetici ducatus cessit. Aedificata igitur urbe, ac pacificata insula, rediit Claudius Romam, regimenque provincialium insularum Arvirago permisit. Eodem tempore Petrus Apostolus Antiochenam ecclesiam fundavit: Romamque deinde veniens, tenuit ibidem episcopatum: misitque Marcum Evangelistam in Aegyptum praedicare Evangelium quod scripserat.

===16===
'''ARVIRAGUS BELLUM CONTRA ROMANOS RENOVAT: CONTRA QUEM VESPASIANUS PROFICISCITUR.'''

At Arviragus, ut Claudius recessit, coepit sensum et probitatem habere: civitates et oppida reaedificare: populumque regni tanta justitia coercere, ita ut longe positis regibus timori esset. Hinc autem subsequente superbia, despexit Romanam potestatem, neque senatui voluit diutius subjectionem tenere: sed sibimet omnia vendicavit. Quo audito, missus est Vespasianus a Claudio, ut Arviragum vel pacificaret vel Romanae subjectioni restitueret. Cum igitur in Rutupi portum applicare incoepisset Vespasianus, obviavit ei Arviragus, prohibuitque ne portum ingrederetur. Tantam namque multitudinem armatorum conduxerat, ut Romanis terrori esset, nec ob ejus irruptionem terram adire auderent. Retraxit itaque se Vespasianus a portu illo, retortisque velis in Totonesium littus applicuit. Nactus deinde tellurem, Kaerpen-Huelgoit, quae Exonia vocatur, obsessurus eandem adivit. Cumque eam septem diebus obsedisset, supervenit Arviragus cum exercitu suo, praeliumque commisit. Die illa valde laceratus fuit utrorumque exercitus, sed neuter victoria potitus est. Mane autem facto, mediante Genuissa regina concordes effecti sunt duces, et commilitones suos in Hiberniam ablegaverunt. Hyeme vere emensa Vespasianus Romam rediit, et Arviragus in Britannia remansit. Deinde in senectutem vergens, coepit senatum diligere, regnumque suum cum pace et tranquillitate tractare, leges etiam veteris traditionis confirmare, et novas invenire, maxima cuique probo donaria impertiens. Fama igitur ejus per totam Europam divulgata, diligebant eum Romani et timebant, ita ut prae omnibus regibus sermo de eo Romae fieret. Unde Juvenalis caecum quendam Neroni dixisse in libro suo commemorat, cum de capto rhumbo loqueretur, inquiens,

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Regem aliquem capies aut de temone Britanno
Decidet Arviragus.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Nullus eo in bello ferocior fuit, nullus pace mitior, nullus jocosior, nullus in dandis muneribus profusior. At ut dies vitae suae explevit, sepultus est Claudio-cestriae, in quodam templo quod in honorem Claudii dedicaverat et construxerat.

===17===
'''RODRIC, DUX PICTORUM A MARIO DEVINCITUR.'''

Successit ei in regnum filius ejus Marius, vir mirae prudentiae et sapientiae. Regnante postmodum illo, quidam rex Pictorum, nomine Rodric, de Scythia cum magna classe veniens, applicuit in Aquilonarem partem Britanniae, quae Albania appellatur, coepitque provinciam illam vastare. Collecto igitur populo suo petivit eum Marius, illatisque praeliis ipsum interfecit, et victoria potitus est. Deinde erexit lapidem in signum trimphi sui, in provincia, quae postea de nomine ejus Westimaria dicta fuit: in quo inscriptus titulus memoriam ejus usque in hodiernum diem testatur. Perempto vero Rodric, dedit devicto populo, qui cum eo venerat, partem Albaniae ad inhabitandum, quae Cathenesia vocatur. Erat autem deserta, nullo habitatore multis diebus inculta. Cumque uxores non habentes, filias et cognatas Britonum ab illis peterent, dedignati sunt Britones hujusmodi populo natas suas maritare: at illi ut repulsam passi fuerunt, transfretaverunt in Hiberniam, duxeruntque ex patria illa mulieres, ex quibus coadunata sobole multitudinem suam auxerunt. Sed haec hactenus: cum non proposuerim tractare historiam eorum, sive Scotorum, qui ex illis et Hibernensibus originem duxerunt. At Marius, cum totam insulam in summa pace composuisset, coepit amorem cum Romano populo habere, tributa solvens, quae ab ipso exigebantur: exemplo etiam patris incitatus, justitiam, legem, et pacem, et omnia honesta per regnum suum exercebat.

===18===
'''COILLUS REGNI GUBERNACULUM SUSCIPIT.'''

Cum autem vitae suae cursum explevisset, filius ejus, nomine Coillus, regni gubernaculum suscepit. Hic ab infantia Romae nutritus fuerat, moresque Romanorum edoctus in maximam ipsorum amicitiam inciderat. Sed et ipse eis tributum reddebat, adversari diffugiens: quippe videbat totum orbem illis subditum, eorumque potestatem quosque pagos et quamque provinciam superare. Solvens ergo quod exigebatur, in pace quod possidebat obtinuit. Nullus in regibus majorem reverentiam nobilibus regni praestabat: quia ipsos aut in pace manere permittebat, aut assiduis donariis munerabat.

===19===
'''LUCIUS REX PRIMUS CHRISTIANUS.'''

Natus es autem Coillo filius unicus, cui nomen erat Lucius: qui cum defuncto patre, regni diademate insignitus fuisset, omnes actus bonitatis illius imitabatur, ita ut ipse Coillus a cunctis censeretur. Exitum quoque suum praeferre volens principio, epistolas suas Eleutherio Papae direxit, petens ut ab eo Christianismum reciperet. Serenaverant enim mentem ejus miracula, quae tyrones Christi per diversas nationes faciebant. Unde in amorem verae fidei anhelans, piae petitionis effectum consecutus est. Siquidem beatus pontifex comperta ejus devotione, duos religiosissimos doctores, Faganum et Duvianum, ad illum misit, qui verba Dei incarnationem praedicantes, ipsum baptismate sacro abluerunt, et ad Christum converterunt. Nec mora, concurrentes undique nationum populi, regis exemplum insequuntur, eodem lavacro mundati, coelestique regno restituuntur. Beati ergo doctores cum per totam fere insulam paganismum delevissent, templa quae in honore plurimorum deorum fundata fuerant, uni Deo ejusque sanctis dedicaverunt, diversisque ordinatorum coetibus repleverunt. Fuerunt tunc in Britannia octo et viginti Flamines, nec non et tres Archiflamines, quorum potestati ceteri judices morum atque phanatici submittebantur. Hos etiam ex praecepto Apostolici idololatriae eripuerunt: et ubi erant Flamines, Episcopos, ubi erant Archiflamines, Archiepiscopos posuerunt. Sedes autem Archiflaminum in tribus nobilioribus civitatibus fuerant, Londoniis videlicet, atque Eboraci, et in urbe Legionum, quam super Oscam fluvium in Glamorgantia veteres muri et aedificia sitam fuisse testantur. His ergo tribus evacuata superstitione, octo et viginti Episcopi subduntur, diversis quoque parochiis, subjacuit Metropolitano Eboracensi, Deira et Albania, quas magnum flumen Humbri a Loegria secernit. Londoniensi vero Metropolitano submissa est Loegria et Cornubia. Has duas provincias sejungit Sabrina a Cambria, id est, Guallia, quae urbi Legionum subjacuit.

===20===
'''EPISCOPI DUO, QUI IN BRITANNIAM VENERANT, ROMAM REDEUNT.'''

Denique restauratis omnibus, redierunt Antistites Romam: et quae fecerant a beatissimo Papa confirmari impetraverunt. Confirmatione vero facta, reversi sunt in Britanniam compluribus aliis comitati: quorum doctrina gens Britonum in fide Christi in brevi corroborata fuit. Eorum nomina et actus in libro reperiuntur, quem Gildas de victoria Aurelii Ambrosii inscripsit. Quod autem ipse tam lucido tractatu paraverat, nullatenus opus fuit ut inferiori stylo renovaretur.

{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 4]]</text>
      <sha1>1oagvkl0z6uzp8plbkofmrk5brq8dzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282023</id>
      <parentid>282022</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* es --&gt; est */</comment>
      <origin>282023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32923" sha1="p0pes04kzw5l8lye0ytgqd7ugxypzyt" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IV
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''JULIUS CAESAR IN BRITANNIAM VENIT.'''

Interea contigit (ut in Romanis reperitur historiis) Julium Caesarem subjugata Gallia ad littus Rutenorum venisse. Et cum illinc Britanniam insulam aspexisset: quaesivit a circumstantibus, quae patria et quae gens inhabitasset. Dum ad Oceanum intueretur, cumque nomen regni didicisset et populi, dixit: “Hercle ex eadem prosapia nos Romani et Britones orti sumus, quia ex Trojana gente processimus. Nobis Aeneas post destructionem Trojae primus pater fuit: illis vero Brutus, quem Silvius Ascanii filii Aeneae filius progenuit. Sed, nisi fallor, valde degenerati sunt a nobis, nec quid sit militia noverunt, cum intra Oceanum extra orbem commaneant. Leviter cogendi erunt tributum nobis dare, et continuum obsequium Romanae dignitati praestare. Prius tamen mandandum est eis ut inaccessi a Populo Romano et intacti vectigal reddant, et ut caeterae gentes, subjectionem Senatui faciant: ne nos ipsorum cognatorum sanguinem fundentes, antiquam nobilitatem patris nostri Priami offendamus.” Quod cum literis suis regi Cassibellauno mandavisset: indignatus est Cassibellaunus: ipsique epistolam in haec verba direxit.

===2===
'''CASSIBELLAUNUS AD CAESAREM EPISTOLAM MITTIT.'''

Cassibellaunus Britonum rex Caio Julio Caesari. Miranda est, Caesar, populi Romani cupiditas: qui quicquid est auri vel argenti sitiens, nequit nos intra pericula Oceani extra orbem positos pati: quin census nostros appetere praesumat, quos hactenus quiete possedimus. Nec hoc quidem sufficit, nisi postposita libertate subjectionem ei faciamus, perpetuam servitutem subituri. Opprobrium itaque petisti, Caesar, cum communis nobilitatis vena Britonibus et Romanis ab Aenea defluat, et ejusdem cognationis una et eadem catena praefulgeat: qua firma amicitia conjungi deberent. Illa igitur a nobis petenda esset, non servitus. Quia eam potius largiri didicimus quam servitutis jugum ferre. Libertatem namque in tantum consuevimus habere, quod prorsus ignoramus quid sit servituti obedire: quam si ipsi dii conarentur nobis eripere, elaboraremus utique omni nisu resistere, ut eam retineremus. Liqueat igitur dispositioni tuae, Caesar, nos pro illa et pro regno nostro pugnaturos, si, ut comminatus es, intra insulam Britanniae supervenire inceperis.

===3===
'''CASSIBELLAUNUS CAESAREM PUGNA VINCIT.'''

His itaque visis, Caius Julius Caesar navigium suum parat, prosperosque ventos exspectat: ut quod Cassibellauno mandaverat, effectibus prosequeretur. Optato ergo vento instante, erexit vela sua, et in ostium Tamensis fluminis cum exercitu suo applicuit. Jamque rates ad tellurem appulerant: ecce Cassibellaunus cum tota sua fortitudine ei occurrit, et ad Dorobellum oppidum veniens, quaesivit ibi a proceribus suis consilium, qualiter hostes longius arceret. Aderat cum eo Belinus princeps militiae ejus, cujus consilio totum regnum tractabat. Aderant etiam duo nepotes ejus, Androgeus videlicet dux Trinovanti, et Tenuancius dux Cornubiae. Tres quoque reges subditi sibi, Cridious rex Albanioe, et Guerthaeth Venedociae, atque Britael Demetiae: qui ut ceteros in affectum pugnandi induxissent, consilium dederunt ut recenter castra Caesaris adirent: et antequam civitatem aliquam sive oppidum cepisset, ipsum expellere insisterent: nam si sese intra munitiones patriae immisisset, dicebant eum difficilius expellendum, cum sciret quo se et commilitones suos reciperet. Assensum ergo praebentes cuncti, petierunt littora, in quibus Julius castra et tentoria sua erexerat: ibi dispositis inutraque parte catervis dextras cum hostibus conserunt: pila pilis et ictus ictibus objicientes. Nec mora, hinc et inde corruerunt vulnerati telis intra vitalia receptis: madet tellus cruore morientium, ac si repentinus auster absorptum mare revomuisset. Concurrentibus ergo adversis catervis, obtulit casus Nennium et Androgeum cum Cantuaritis et civibus urbis Trinovantinae quibus praesidebant, agmini quo Imperator aderat. Ut ergo convenerunt, pene dissipata fuit imperatoria cohors, Britonibus densa acie invadentibus: et cum mixtim ictus ingeminarent, dedit casus aditum Nennio congressum cum Julio faciendi. Irruens ergo in illum Nennius ultra modum laetatur se posse vel solum ictum tanto viro ingerere. Quem Caesar ut impetum in se facientem aspexit: praetenso clypeo excepit, et quantum vires permiserunt, cum nudato ense ipsum super cassidem percussit. Erecto igitur gladio voluit exequi primum ictum, ut letiferum vulnus imprimeret: quod cum Nennius calluisset, interposuit clypeum suum, in quo mucro Julii a casside maximis labens viribus inhaesit: ita ut, cum irruentibus turmis diutius congredi nequirent, ipsum Imperator extrahere non potuerit. Nennius ergo gladium Caesaris praedicto modo adeptus, abjecit suum quem tenebat, et abstracto altero in hostes irruere festinat. Quemcunque cum ipso percutiebat vel ei caput amputabat, vel eum sauciatum praeteribat: ita ut nulla spes vivendi in eo maneret. Illi tandem in hunc modum saevienti obviavit Labienus tribunus, sed in primo congressu a Nennio peremptus est. Denique plurima parte diei emensa, irruentibus Britonibus densis turmis, et audaces impetus facientibus, victoria Deo favente provenit: et Caesar sese intra castra et naves laceratis Romanis recepit. Denique nocte illa resociatis ceteris, naves suas intravit, et Neptunum pro castris habere laetatur. Cumque ipsi dissuasissent socii praelia diutius ingerere: acquiescens eorum monitionibus, in Galliam reversus est.

===4===
'''NENNIUS, A CAESARE ICTUS, MORITUR.'''

Cassibellaunus ergo ob receptum triumphum laetus, grates deo solvens, socios victoriae suae convocavit: et unum quemque juxta meritum probitatis maximis muneribus donavit. Angebatur tamen ex alia parte dolore, quia frater suus Nennius letaliter vulneratus in dubio vitae jacebat. Vulneraverat enim eum Julius in supradicto congressu et plagam immedicabilem intulerat: unde intra quindecim dies post praelium irrepente morte ab hac luce migravit, et in urbe Trinovanto juxta Aquilonarem portam sepultus est. Exequias autem regias facientes, posuerunt cum eo gladium Caesaris in sarcophago, quem intra clypeum suum pugnans retinuerat. Erat nomen gladii, Crocea mors, quia nullus evadebat vivus qui eo vulnerabatur.

===5===
'''CAESAR SINE GLORIA GALLIAM REPETIT.'''

Terga igitur vertente Julio, et in Gallicanum littus appulso, rebellionem moliuntur Galli, dominium Julii abjicientes. Arbitrabantur namque ipsum esse debilitatum, ut nullatenus ejus vires amplius timori essent. Fama etiam apud omnes una et eadem erat totum mare jam navibus Cassibellauni fervere, fugam ipsius Julii insecuturi. Unde audaciores Galli insistentes cogitabant quomodo Caesarem a finibus suis expellerent. Quod Julius subolens, noluit anceps bellum cum feroci populo committere: sed apertis thesauris quosque nobiliores adire: ut singulos munificatos in concordiam reduceret. Plebi libertatem pollicetur, exheredatis amissas possessiones, servis etiam libertatem, qui prius leonina feritate fulminans ipsis omnia abstulerat: nunc mitis agnus humili balans voce, omnia posse reddere laetatur, nec ab his blandiciis quievit, donec pacificatis cunctis, amissam potestatem recuperavit. Nullus interim dies praeteribat, quin fugam suam Britonumque victoriam recoleret.

===6===
'''CASSIBELLAUNUS PALOS FERRATOS IN FLUVIO CONTRA CAESARIS NAVES FIGENDOS PARAT.'''

Emenso itaque biennio, parat iterum Oceanum transfretare, et sese in Cassibellaunum vindicare. Quod cum Cassibellaunus comperisset: urbes ubique munivit, diruta moenia renovavit, armatos milites in singulis portubus statuit: praeterea alveo Tamensis fluminis, quo ad urbem Trinovantum Caesar navigaturus erat, palis ferreis atque plumbatis instar femoris grossis, subter amnem infixit, ut naves Julii superventurae illiderentur. Collecta etiam tota juventute insulae, mansionem juxta maritima fecit, adventum hostium expectans.

===7===
'''CASSIBELLAUNUS CASAREM ITERUM FUGAT.'''

Julius autem cum omnia quae sibi necessaria erant paravisset, cum innumerabili multitudine militum mare ingressus est, optatam stragem populo qui eum devicerat inferre affectans. Quam proculdubio ingessisset, si illaesa classe tellure potiri potuisset: quod ad effectum ducere nequivit. Nam dum per Tamensem fluvium praedictam civitatem peteret, naves ejus praefatis palis infixae subitum passae sunt periculum. Unde ad multa milia submergebantur milites, dum ipsas naves perforatas ingrediens fluvius absorberet. Cumque id Caesari compertum esset, velis maxima vi retortis, ad terram reverti festinavit. Ipse quoque qui in tanto periculo superfuerant, vix elapsi, cum illo tellurem scandunt. Hoc igitur Cassibellaunus ex ripa qua aderat aspiciens, gaudet propter periculum submersorum: sed tristatur ob ceterorum salutem. Dato vero commilitonibus suis signo, impetum in Romanos facit. At Romani quanquam periculum in fluvio perpessi fuissent, ut terra potiti sunt, viriliter Britonum irruptioni restiterunt. Audaciam quoque pro muro habentes stragem non minimam fecerunt: sed tamen majorem patiebantur quam inferebant. Periclitati namque in fluvio, pauciores incedebant: Britones vero omni hora affluentia suorum augmentati, triplo majorem numerum habebant. Unde debilitatis ceteris potiti sunt triumpho. Caesar ergo cum sese devictum inspexisset, cum paucis ad naves diffugit, et tutamen maris ex voto nactus est: tempestivis etiam ventis instantibus, erexit vela sua, et Morinorum littus petivit. Ingressus est deinde quandam turrim, quam in loco qui Odnea vocatur construxerat, antequam Britanniam hac vice adivisset: timebat namque Gallorum fidem et instabilitatem, ne secundo in ipsum irruerent: sicut supra dictum est ipsos fecisse, quando primo Britonibus terga testatus est ostendisse. Ob hanc causam turrim sibi in refugium aedificaverat, ita ut rebelli populo resistere valeret, si in illum (at praedictum est,) insurrexisset.

===8===
'''EVELINUS HIRELGLAM OBTRUNCAT, ANDROGEUS CAESAREM PETIT.'''

Cassibellaunus autem secundo triumpho adeptus, maximo gaudio fluctuans, edictum fecit, ut omnes proceres Britanniae in urbem Trinovantum cum uxoribus suis convenirent, debitasque solemnitates patriis diis celebrarent, qui victoriam sibi de tanto Imperatore concesserant. Cumque omnes postposita mora advenissent, diversa sacrificia facientes, occisioni pecudum indulserunt. Litaverunt ibi quadraginta millia vaccarum, et centum milia ovium: diversorumque generum volatilia, quae leviter sub numero non cadebant. Praeterea triginta milia sylvestrium ferarum cujuscunque generis collectarum. Mox cum diis suis honores perfecissent, refecerunt se residuis epulis: ut in sacrificiis fieri solebat. Exin quod diei et noctis restabat, diversos ludos componentes transegerunt. Ludentibus ergo ipsis, contigit inclytos juvenes, quorum alter erat nepos regis, alter vero Androgei ducis, pariter in palaestra contendere, et ob dubiam victoriam litigare. Erat nomen nepotis regis Hirelglas: alterius vero Evelinus. Qui ut mutua convitia ad invicem intulissent, arripuit Evelinus gladium, nepotique regis caput amputavit: quo interfecto perturbata curia, et rumor ad Cassibellaunum volavit. Commotus igitur super casu amici sui Cassibellaunus Androgeo praecepit ut Evelinum in tertiam horam coram praesentia sua adduceret. Adductus quoque praesto esset sententiam quam proceres dictarent subire, ne Hirelglas inultus permaneret, si injuste interfectus fuisset. Cumque animum regis suspectum haberet Androgeus, respondit sese suam curiam habere, et in illa definiri debere quicquid aliquis in homines suos clamaret. Si ergo rectitudinem de Evelino decrevisset appetere: ipsum in urbe Trinovanto ex veterum traditione recepisset. Cassibellaunus itaque cum affectui suo satisfactionem nequivisset ingerere: comminatus est Androgeo, testans se ferro et flamma provinciam ejus populaturum, nisi petitioni suae acquiesceret. Indignatus ergo Androgeus distulit petitioni ejus parere. Indignatus autem Cassibellaunus, acceleravit provincias ipsius vastare. At Androgeus quotidie per cognatos et notos regem adibat, petebatque ut desisteret a coepta ira. Et cum furorem ejus nullatenus mitigare quivisset, diversas meditationes inivit qualiter ipsi resistere valeret. Denique ab omni alia spe decidens, auxilium Caesaris petere decrevit, literasque suas ei in hanc direxit sententiam: “Caio Julio Caesari Androgeus dux Trinovanti, post optatam mortem, optandam salutem. Poenitet me adversus te egisse dum praelia cum rege meo committeres. Si enim me a talibus ausis abstinuissem, devicisses Cassibellaunum: cui post triumphum suum tanta irrepsit superbia, ut me, per quem triumphavit, a finibus suis exterminare insistat. Haeccine ergo merita rependenda essent? Ego illum hereditavi, ipse me exheredare conatur. Ego illum in regnum secundo restitui, ipse me destituere affectat. Me etenim contra te pugnante, omnia ista largitus sum. Numina caelorum testor me non promeruisse iram ipsius, nisi promereri dicar, quia diffugio nepotem meum tradere, quem injusta nece damnare exoptat. Quod ut manifestius discretioni tuae liqueat, causam rei adverte. Contigerat nos ob laetitiam triumphi nostri solemnitates patriis diis celebrare: in quibus cum quae agenda essent peregissemus sacrificia, juventus nostra ludos mutuos componebat. Inter ceteros inierunt duo nepotes nostri palaestram, exemplo aliorum conducti. Cumque meus triumphasset, succensus est alter injusta ira, festinavitque eum percutere. At ille, vitato ictu, cepit eum per pugnum quo gladium tenebat, volens eum eripere. Interea cecidit nepos regis super mucronem confossusque morti subjacuit. Illud itaque cum regi nunciatum esset, praecepit mihi tradere puerum meum, ut pro homicidio supplicio plecteretur. Cui cum contradixissem, venit cum omni multitudine sua in provincias meas, maximam inferens inquietudinem. Unde misericordiam tuam implorans, auxilium a te peto ut per te dignitati meae restituar: et tu per me Britannia potiaris. De hoc autem nihil in me haesitaveris, quia omnis abest proditio. Ea enim conditione moventur mortales, ut post inimicitias amici fiant, et post fugam ad triumphum accedant.”

===9===
'''CAUSIBELLAUNUS CIRCUMSESSUS PACEM IMPLORAT.'''

His igitur inspectis, consilium habuit Julius Caesar a familiaribus suis, ne verbis solummodo ducis invitatus Britanniam adiret, nisi tales dirigerentur obsides, quibus securius applicare quivisset. Nec mora, misit ei Androgeus Scaevam filium suum et triginti nobiles juvenes ex cognatione sua propinquos. Datis ergo obsidibus securus factus est Caesar, revocatisque catervis cum instante vento in Rutupi portum applicuit. Interea obsidere incipiebat Cassibellaunus urbem Trinovantum et villas provinciales vastare. Sed cum Julii adventum comperisset, deseruit obsidionem, et imperatori obviare festinavit. Ut ergo vallem prope Doroberniam intravit, aspexit in eadem Romanorum exercitum castra et tentoria ponentem. Adduxerat enim eos Androgeus ibidem ut illic occultum impetum urbi ingererent. Nec mora, advertentes Romani Britones supervenire, armaverunt sese ocyus, militesque suos per catervas statuerunt. Ex alia vero parte armis induuntur Britones, et sese per turmas consociant. At Androgeus cum quinque milibus armatorum in prope sito nemore delituit, ut in auxilium Caesari occurrens, furtivam et improvisam irruptionem Cassibellauno consociisque ejus faceret. Ut itaque hinc et inde convenerunt, non distulerunt mortalia tela emittere, nec letiferos ictus ingeminare. Concurrunt adversae catervae: et multum cruoris diffundunt. Concidunt in utraque parte vulnerati, quemadmodum in autumno arborum folia. Ipsis igitur irruentibus egreditur Androgeus ex nemore: et aciem Cassibellauni, ex qua totum bellum pendebat, a tergo invadit. Mox illa in una parte irruptione Romanorum paulo ante vastata: in alia vero a concivibus suis miro modo oppressa, nequivit stationem facere. Unde dissipatis sociis, arrepta fuga campum deserunt. Astabat prope quidam mons in cacumine saxosus densum habens coriletum: ad illum confugit Cassibellaunus cum suis, postquam in debiliorem partem ceciderat. Summitatem quoque ejus nactus sese viriliter defendebat, et insequentes hostes nece afficiebat. Insecuti namque fuerant ipsum Romani et Androgei catervae, fugientes turmas ejus lacerantes: montem quoque ascendentes crebros ictus faciebant, nec praevalebant. Saxa etenim montis ejusdem et cacuminis arduitas Britonibus erat defensio: ita ut a summo occurrentes hostibus stragem darent. Obsedit itaque Caesar montem illum tota nocte quae jam supervenerat, omnes exitus praecludens. Affectabat namque fame regem cogere, quem armis nequiverat. O admirabile tunc genus Britonum, qui ipsum bis in fugam pepulerunt, qui totum orbem sibi submiserat. Cui totus mundus nequivit resistere, illi etiam fugati resistunt, parati mortem pro patria et libertate subire. Hinc ad laudem illorum cecinit Lucanus de Caesare:

Territa quaesitis ostendit terga Britannis.

Emenso jam die secundo, cum jam non haberet Cassibellaunus quod comederet, timuit ne fame caperetur Caesaris carcerem subiturus. Mandavit ergo Androgeo ut sese cum Julio pacificaret, ne gentis dignitas ex qua natus fuerat capto ipso deleretur. Mandavit etiam ei se non promeruisse, ut ipsius mortem optaret: quamvis inquietudinem ipsi intulisset. Cumque haec retulissent nuncii, ait Androgeus: “Non est diligendus princeps, qui in bello mitis est ut agnus: in pace ferus ut leo. Dii coeli et terrae! orat me nunc dominus meus qui prius imperabat: Pacificarine nunc, et Caesari subsubjectionem facere desiderat, cujus pacem prius desideraverat Caesar? Proinde advertere debuerat, illum, per quem tantum imperatorem ex regno suo pepulit, posse ipsum iterum restituere. Non eram igitur inique tractandus, qui tunc illud obsequium, nunc istud inferre poteram. Insipientia obducitur, qui commilitones quibus triumphat, injuriis vel contumeliis infestat. Non enim est ullius ducis victoria: sed illorum qui sanguinem suum pro eo pugnando diffundunt: tamen pacificabo illum si potero, quia injuria quam mihi intulit satis in illum vindicata est, cum misericordiam meam imploret.

===10===
'''ANDROGEUS CAESARI UT PACEM CUM CASSIBELLAUNO FACIAT PERSUADIT.'''

Post haec festinavit Androgeus ad Julium, amplexusque ejus genua, eum in hunc allocutus est sermonem: Ecce satis vindicasti te in Cassibellaunum. Misericordiam in illum habe: quid amplius agendum est, nisi ut subjectionem faciens, vectigal Romanae dignitati reddat?” Cumque nihil respondisset Caesar, ait iterum Androgeus: “Hoc solum pactus sum tibi, Caesar, ut solummodo submisso Cassibellauno Britanniam tibi subdere laborarem. Ecce victus est Cassibellaunus, et tibi Britannia meo subdita auxilio. Quid ultra tibi debeo? nolit creator omnium, ut dominum meum misericordiam meam orantem, rectumque de illata injuria mihi facientem, patiar unquam carcere vel vinculis vinciri. Non leve est interficere Cassibellaunum me vivente, cui auxilium meum reddere non erubescam, nisi consilio meo parueris.” Timore ergo Androgei mitigatus Julius, capit a Cassibellauno concordiam, cum vectigali singulis annis reddendo. Erat autem vectigal quod spopondit, tria milia librarum argenti. Exin amici facti adinvicem Julius et Cassibellaunus, mutuaque donaria alter alteri dederunt. Deinde hyemavit Caesar in Britannia: et redeunte vere in Galliam transfretavit. Succedente postmodum tempore, collectis undique ex omni genere militibus, Romam contra Pompeium perrexit.

===11===
'''TENUANTIUS REX FACTUS EST.'''

Cumque postmodum septem anni praeteriissent, defunctus est Cassibellaunus, et in urbe Eboraco sepultus. Cui successit Tenuantius dux Cornubiae, frater Androgei. Nam Androgeus Romam cum Caesare profectus fuerat. Diademate igitur insignitus Tenuantius regnum cum diligentia obtinuit. Erat ipse bellicosus vir: et qui vigorem justitiae colebat. Post illum promotus est ad culmen regale Kymbelinus filius suus, miles strenuus: quem Augustus Caesar nutriverat. Hic in tantam amicitiam Romanorum inciderat ut cum posset tributum eorum detinere, gratis impendebat. In diebus illis natus est dominus noster Jesus Christus, cujus precioso sanguine redemptum est humanum genus: quod anteacto tempore daemonum catena obligabatur.

===12===
'''CLAUDIUS IMPERATOR BRITANNIAM ADIT.'''

Kymbelinus ergo cum Britanniam decem annis gubernasset, genuit duos filios: quorum primogenito nomen Guiderius, alteri Arviragus. Deinde expletis vitae suae diebus, cessit regni gubernaculum Guiderio. Cum ergo tributum quod appetebant Romani, ipsis denegaret: supervenit Claudius qui in imperium subrogatus fuerat, Aderat cum eo princeps militiae ipsius, qui Britannico vocabulo dicebatur Levis hamo, cujus consilio praelia quae gerenda erant tractabantur. Hic itaque ut in civitatem Porcestriam applicuit, coepit portas ejus muro praecludere, exitumque civibus abnegare. Cupiebat namque ipsos fame affectos, vel ad deditionem compellere, vel sine clementia interimere.

===13===
'''HAMO GUIDERIUM INTERFICIT.'''

Divulgato ergo Claudii Caesaris adventu, collegit Guiderius omnem armatum regni militem: et Romanum exertitum petivit. Conserto deinde praelio acerrime coepit hostes invadere: plus solus gladio suo quam major pars exercitus sui perimens. Jam Claudius naves patebat: Jam Romani pene dissipabantur: cum versutus Hamo projectis illis armis quibus indutus fuerat, arma Britannica cepit: et quasi Britannus contra suos pugnabat. Deinde hortabatur Britones ad insequendum: festinatum triumphum promittens. Didicerat enim linguam eorum et mores: qui inter Britannos obsides Romae nutritus fuerat: exin accessit paulatim ipse juxta regem, adituque invento ipsum nihil tale timentem mucrone suffocavit: elapsus deinde inter hostium cuneos, sese cum nefanda victoria inter suos recepit. At Arviragus ejusdem frater ut ipsum peremptum inspexit, confestim deposuit arma sua, armisque regis indutus hinc et inde Britones ad perstandum animabat: quasi ipse Guiderius fuisset, qui nescientes regis casum, monitu ejus resistebant, pugnabant, stragemque non minimam inferebant. Ad ultimum dilabuntur Romani in duas partes, campum turpiter deserentes. Caesar namque in una parte tutamina navium petebat: Hamo autem nemora: quia non habebat spatium naves adeundi. Arviragus ergo arbitrans Claudium cum eo diffugere, festinavit eum sequi, nec cessavit de loco in locum sequi donec illos occupavit super litus maris, quod nunc de nomine ejusdem Hamonis Hamtonia nuncupatur. Erat ibi portus applicantibus navibus congruus: navesque mercatorum appulsae quiescebant. Eas ergo cum ingredi affectasset Hamo, supervenit ex improviso Arviragus, ipsumque subito interfecit. Portus autem ille ab illo tempore usque in hodiernum diem portus Hamonis appellatur.

===14===
'''ARVIRAGUS, REX FACTUS, CLAUDIO IMPERATORI SE SUBMITTIT.'''

Interea Claudius resociatis sociis oppugnabat praedictam civitatem, quae tunc Kaerperis, nunc autem Portcestria vocatur. Nec mora, moenia ejus diruit: civibusque subactis insecutus est Arviragum jam in Wintoniam ingressum. Postmodum obsedit civitatem, diversisque machinationibus illam opprimere nitebatur. Arviragus vero ut sese obsessum inspexit, consociavit catervas suas, et apertis portis ad praeliandum egressus est. Cumque irruptionem facere affectasset, direxit Claudius nuncios ad ipsum mandans ut concordiam inirent. Quippe timebat regis audaciam, Britonumque fortitudinem, praeferebatque ipsos sensu et sapientia subjugare quam dubium certamen inire. Mandabat ergo ei concordiam, daturumque se promittebat filiam suam, si tantummodo regnum Britanniae sub Romana potestate recognosceret. Postpositis ergo debellationibus, suaserunt majores natu Arvirago promissionibus Claudii acquiescere. Dicebant autem non esse ei dedecori subditum esse Romanis, cum totius orbis imperio potirentur. His vero et pluribus aliis mitigatus, consiliis eorum paruit: et subjectionem Caesari fecit. Mox Claudius propter filiam suam Romam misit, et auxilio Arviragi usus, Orcades et provinciales insulas potestati suae submisit.

===15===
'''ARVIRAGUS CLAUDII FILIAM GENUISSAM MATRIMONIO DUCIT: CLAUDIUS ROMAM REDIT.'''

Emensa deinde hyeme, redierunt legati cum filia, eamque patri tradiderunt. Erat autem nomen puellae Genuissa, eratque tanta ejus pulchritudo, ut aspicientes in admirationem duceret. Et ut maritali lege copulata fuit, tanto fervore amoris succendit regem ita ut ipsam solam cunctis rebus praeferret. Unde locum quo ei primum nupserat celebrem esse volens, suggessit Claudio ut aedificaret in illo civitatem, quae memoriam tantarum nuptiarum in futura tempora praeberet. Paruit ergo Claudius, praecepitque fieri urbem quae de nomine ejus Kaerglou, id est Gloucestria nuncupata usque in hodiernum diem, in confinio Demetiae et Loegriae super ripam Sabrinae sita est. Quidam vero dicunt ipsam nomen traxisse a Gloio duce, quem Claudius in illa generavit, cui post Arviragum gubernaculum Demetici ducatus cessit. Aedificata igitur urbe, ac pacificata insula, rediit Claudius Romam, regimenque provincialium insularum Arvirago permisit. Eodem tempore Petrus Apostolus Antiochenam ecclesiam fundavit: Romamque deinde veniens, tenuit ibidem episcopatum: misitque Marcum Evangelistam in Aegyptum praedicare Evangelium quod scripserat.

===16===
'''ARVIRAGUS BELLUM CONTRA ROMANOS RENOVAT: CONTRA QUEM VESPASIANUS PROFICISCITUR.'''

At Arviragus, ut Claudius recessit, coepit sensum et probitatem habere: civitates et oppida reaedificare: populumque regni tanta justitia coercere, ita ut longe positis regibus timori esset. Hinc autem subsequente superbia, despexit Romanam potestatem, neque senatui voluit diutius subjectionem tenere: sed sibimet omnia vendicavit. Quo audito, missus est Vespasianus a Claudio, ut Arviragum vel pacificaret vel Romanae subjectioni restitueret. Cum igitur in Rutupi portum applicare incoepisset Vespasianus, obviavit ei Arviragus, prohibuitque ne portum ingrederetur. Tantam namque multitudinem armatorum conduxerat, ut Romanis terrori esset, nec ob ejus irruptionem terram adire auderent. Retraxit itaque se Vespasianus a portu illo, retortisque velis in Totonesium littus applicuit. Nactus deinde tellurem, Kaerpen-Huelgoit, quae Exonia vocatur, obsessurus eandem adivit. Cumque eam septem diebus obsedisset, supervenit Arviragus cum exercitu suo, praeliumque commisit. Die illa valde laceratus fuit utrorumque exercitus, sed neuter victoria potitus est. Mane autem facto, mediante Genuissa regina concordes effecti sunt duces, et commilitones suos in Hiberniam ablegaverunt. Hyeme vere emensa Vespasianus Romam rediit, et Arviragus in Britannia remansit. Deinde in senectutem vergens, coepit senatum diligere, regnumque suum cum pace et tranquillitate tractare, leges etiam veteris traditionis confirmare, et novas invenire, maxima cuique probo donaria impertiens. Fama igitur ejus per totam Europam divulgata, diligebant eum Romani et timebant, ita ut prae omnibus regibus sermo de eo Romae fieret. Unde Juvenalis caecum quendam Neroni dixisse in libro suo commemorat, cum de capto rhumbo loqueretur, inquiens,

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Regem aliquem capies aut de temone Britanno
Decidet Arviragus.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Nullus eo in bello ferocior fuit, nullus pace mitior, nullus jocosior, nullus in dandis muneribus profusior. At ut dies vitae suae explevit, sepultus est Claudio-cestriae, in quodam templo quod in honorem Claudii dedicaverat et construxerat.

===17===
'''RODRIC, DUX PICTORUM A MARIO DEVINCITUR.'''

Successit ei in regnum filius ejus Marius, vir mirae prudentiae et sapientiae. Regnante postmodum illo, quidam rex Pictorum, nomine Rodric, de Scythia cum magna classe veniens, applicuit in Aquilonarem partem Britanniae, quae Albania appellatur, coepitque provinciam illam vastare. Collecto igitur populo suo petivit eum Marius, illatisque praeliis ipsum interfecit, et victoria potitus est. Deinde erexit lapidem in signum trimphi sui, in provincia, quae postea de nomine ejus Westimaria dicta fuit: in quo inscriptus titulus memoriam ejus usque in hodiernum diem testatur. Perempto vero Rodric, dedit devicto populo, qui cum eo venerat, partem Albaniae ad inhabitandum, quae Cathenesia vocatur. Erat autem deserta, nullo habitatore multis diebus inculta. Cumque uxores non habentes, filias et cognatas Britonum ab illis peterent, dedignati sunt Britones hujusmodi populo natas suas maritare: at illi ut repulsam passi fuerunt, transfretaverunt in Hiberniam, duxeruntque ex patria illa mulieres, ex quibus coadunata sobole multitudinem suam auxerunt. Sed haec hactenus: cum non proposuerim tractare historiam eorum, sive Scotorum, qui ex illis et Hibernensibus originem duxerunt. At Marius, cum totam insulam in summa pace composuisset, coepit amorem cum Romano populo habere, tributa solvens, quae ab ipso exigebantur: exemplo etiam patris incitatus, justitiam, legem, et pacem, et omnia honesta per regnum suum exercebat.

===18===
'''COILLUS REGNI GUBERNACULUM SUSCIPIT.'''

Cum autem vitae suae cursum explevisset, filius ejus, nomine Coillus, regni gubernaculum suscepit. Hic ab infantia Romae nutritus fuerat, moresque Romanorum edoctus in maximam ipsorum amicitiam inciderat. Sed et ipse eis tributum reddebat, adversari diffugiens: quippe videbat totum orbem illis subditum, eorumque potestatem quosque pagos et quamque provinciam superare. Solvens ergo quod exigebatur, in pace quod possidebat obtinuit. Nullus in regibus majorem reverentiam nobilibus regni praestabat: quia ipsos aut in pace manere permittebat, aut assiduis donariis munerabat.

===19===
'''LUCIUS REX PRIMUS CHRISTIANUS.'''

Natus est autem Coillo filius unicus, cui nomen erat Lucius: qui cum defuncto patre, regni diademate insignitus fuisset, omnes actus bonitatis illius imitabatur, ita ut ipse Coillus a cunctis censeretur. Exitum quoque suum praeferre volens principio, epistolas suas Eleutherio Papae direxit, petens ut ab eo Christianismum reciperet. Serenaverant enim mentem ejus miracula, quae tyrones Christi per diversas nationes faciebant. Unde in amorem verae fidei anhelans, piae petitionis effectum consecutus est. Siquidem beatus pontifex comperta ejus devotione, duos religiosissimos doctores, Faganum et Duvianum, ad illum misit, qui verba Dei incarnationem praedicantes, ipsum baptismate sacro abluerunt, et ad Christum converterunt. Nec mora, concurrentes undique nationum populi, regis exemplum insequuntur, eodem lavacro mundati, coelestique regno restituuntur. Beati ergo doctores cum per totam fere insulam paganismum delevissent, templa quae in honore plurimorum deorum fundata fuerant, uni Deo ejusque sanctis dedicaverunt, diversisque ordinatorum coetibus repleverunt. Fuerunt tunc in Britannia octo et viginti Flamines, nec non et tres Archiflamines, quorum potestati ceteri judices morum atque phanatici submittebantur. Hos etiam ex praecepto Apostolici idololatriae eripuerunt: et ubi erant Flamines, Episcopos, ubi erant Archiflamines, Archiepiscopos posuerunt. Sedes autem Archiflaminum in tribus nobilioribus civitatibus fuerant, Londoniis videlicet, atque Eboraci, et in urbe Legionum, quam super Oscam fluvium in Glamorgantia veteres muri et aedificia sitam fuisse testantur. His ergo tribus evacuata superstitione, octo et viginti Episcopi subduntur, diversis quoque parochiis, subjacuit Metropolitano Eboracensi, Deira et Albania, quas magnum flumen Humbri a Loegria secernit. Londoniensi vero Metropolitano submissa est Loegria et Cornubia. Has duas provincias sejungit Sabrina a Cambria, id est, Guallia, quae urbi Legionum subjacuit.

===20===
'''EPISCOPI DUO, QUI IN BRITANNIAM VENERANT, ROMAM REDEUNT.'''

Denique restauratis omnibus, redierunt Antistites Romam: et quae fecerant a beatissimo Papa confirmari impetraverunt. Confirmatione vero facta, reversi sunt in Britanniam compluribus aliis comitati: quorum doctrina gens Britonum in fide Christi in brevi corroborata fuit. Eorum nomina et actus in libro reperiuntur, quem Gildas de victoria Aurelii Ambrosii inscripsit. Quod autem ipse tam lucido tractatu paraverat, nullatenus opus fuit ut inferiori stylo renovaretur.

{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 4]]</text>
      <sha1>p0pes04kzw5l8lye0ytgqd7ugxypzyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282024</id>
      <parentid>282023</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* inutraque --&gt; in utraque */</comment>
      <origin>282024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32924" sha1="bvejq6e6304phubffba2c35iendood2" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IV
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''JULIUS CAESAR IN BRITANNIAM VENIT.'''

Interea contigit (ut in Romanis reperitur historiis) Julium Caesarem subjugata Gallia ad littus Rutenorum venisse. Et cum illinc Britanniam insulam aspexisset: quaesivit a circumstantibus, quae patria et quae gens inhabitasset. Dum ad Oceanum intueretur, cumque nomen regni didicisset et populi, dixit: “Hercle ex eadem prosapia nos Romani et Britones orti sumus, quia ex Trojana gente processimus. Nobis Aeneas post destructionem Trojae primus pater fuit: illis vero Brutus, quem Silvius Ascanii filii Aeneae filius progenuit. Sed, nisi fallor, valde degenerati sunt a nobis, nec quid sit militia noverunt, cum intra Oceanum extra orbem commaneant. Leviter cogendi erunt tributum nobis dare, et continuum obsequium Romanae dignitati praestare. Prius tamen mandandum est eis ut inaccessi a Populo Romano et intacti vectigal reddant, et ut caeterae gentes, subjectionem Senatui faciant: ne nos ipsorum cognatorum sanguinem fundentes, antiquam nobilitatem patris nostri Priami offendamus.” Quod cum literis suis regi Cassibellauno mandavisset: indignatus est Cassibellaunus: ipsique epistolam in haec verba direxit.

===2===
'''CASSIBELLAUNUS AD CAESAREM EPISTOLAM MITTIT.'''

Cassibellaunus Britonum rex Caio Julio Caesari. Miranda est, Caesar, populi Romani cupiditas: qui quicquid est auri vel argenti sitiens, nequit nos intra pericula Oceani extra orbem positos pati: quin census nostros appetere praesumat, quos hactenus quiete possedimus. Nec hoc quidem sufficit, nisi postposita libertate subjectionem ei faciamus, perpetuam servitutem subituri. Opprobrium itaque petisti, Caesar, cum communis nobilitatis vena Britonibus et Romanis ab Aenea defluat, et ejusdem cognationis una et eadem catena praefulgeat: qua firma amicitia conjungi deberent. Illa igitur a nobis petenda esset, non servitus. Quia eam potius largiri didicimus quam servitutis jugum ferre. Libertatem namque in tantum consuevimus habere, quod prorsus ignoramus quid sit servituti obedire: quam si ipsi dii conarentur nobis eripere, elaboraremus utique omni nisu resistere, ut eam retineremus. Liqueat igitur dispositioni tuae, Caesar, nos pro illa et pro regno nostro pugnaturos, si, ut comminatus es, intra insulam Britanniae supervenire inceperis.

===3===
'''CASSIBELLAUNUS CAESAREM PUGNA VINCIT.'''

His itaque visis, Caius Julius Caesar navigium suum parat, prosperosque ventos exspectat: ut quod Cassibellauno mandaverat, effectibus prosequeretur. Optato ergo vento instante, erexit vela sua, et in ostium Tamensis fluminis cum exercitu suo applicuit. Jamque rates ad tellurem appulerant: ecce Cassibellaunus cum tota sua fortitudine ei occurrit, et ad Dorobellum oppidum veniens, quaesivit ibi a proceribus suis consilium, qualiter hostes longius arceret. Aderat cum eo Belinus princeps militiae ejus, cujus consilio totum regnum tractabat. Aderant etiam duo nepotes ejus, Androgeus videlicet dux Trinovanti, et Tenuancius dux Cornubiae. Tres quoque reges subditi sibi, Cridious rex Albanioe, et Guerthaeth Venedociae, atque Britael Demetiae: qui ut ceteros in affectum pugnandi induxissent, consilium dederunt ut recenter castra Caesaris adirent: et antequam civitatem aliquam sive oppidum cepisset, ipsum expellere insisterent: nam si sese intra munitiones patriae immisisset, dicebant eum difficilius expellendum, cum sciret quo se et commilitones suos reciperet. Assensum ergo praebentes cuncti, petierunt littora, in quibus Julius castra et tentoria sua erexerat: ibi dispositis in utraque parte catervis dextras cum hostibus conserunt: pila pilis et ictus ictibus objicientes. Nec mora, hinc et inde corruerunt vulnerati telis intra vitalia receptis: madet tellus cruore morientium, ac si repentinus auster absorptum mare revomuisset. Concurrentibus ergo adversis catervis, obtulit casus Nennium et Androgeum cum Cantuaritis et civibus urbis Trinovantinae quibus praesidebant, agmini quo Imperator aderat. Ut ergo convenerunt, pene dissipata fuit imperatoria cohors, Britonibus densa acie invadentibus: et cum mixtim ictus ingeminarent, dedit casus aditum Nennio congressum cum Julio faciendi. Irruens ergo in illum Nennius ultra modum laetatur se posse vel solum ictum tanto viro ingerere. Quem Caesar ut impetum in se facientem aspexit: praetenso clypeo excepit, et quantum vires permiserunt, cum nudato ense ipsum super cassidem percussit. Erecto igitur gladio voluit exequi primum ictum, ut letiferum vulnus imprimeret: quod cum Nennius calluisset, interposuit clypeum suum, in quo mucro Julii a casside maximis labens viribus inhaesit: ita ut, cum irruentibus turmis diutius congredi nequirent, ipsum Imperator extrahere non potuerit. Nennius ergo gladium Caesaris praedicto modo adeptus, abjecit suum quem tenebat, et abstracto altero in hostes irruere festinat. Quemcunque cum ipso percutiebat vel ei caput amputabat, vel eum sauciatum praeteribat: ita ut nulla spes vivendi in eo maneret. Illi tandem in hunc modum saevienti obviavit Labienus tribunus, sed in primo congressu a Nennio peremptus est. Denique plurima parte diei emensa, irruentibus Britonibus densis turmis, et audaces impetus facientibus, victoria Deo favente provenit: et Caesar sese intra castra et naves laceratis Romanis recepit. Denique nocte illa resociatis ceteris, naves suas intravit, et Neptunum pro castris habere laetatur. Cumque ipsi dissuasissent socii praelia diutius ingerere: acquiescens eorum monitionibus, in Galliam reversus est.

===4===
'''NENNIUS, A CAESARE ICTUS, MORITUR.'''

Cassibellaunus ergo ob receptum triumphum laetus, grates deo solvens, socios victoriae suae convocavit: et unum quemque juxta meritum probitatis maximis muneribus donavit. Angebatur tamen ex alia parte dolore, quia frater suus Nennius letaliter vulneratus in dubio vitae jacebat. Vulneraverat enim eum Julius in supradicto congressu et plagam immedicabilem intulerat: unde intra quindecim dies post praelium irrepente morte ab hac luce migravit, et in urbe Trinovanto juxta Aquilonarem portam sepultus est. Exequias autem regias facientes, posuerunt cum eo gladium Caesaris in sarcophago, quem intra clypeum suum pugnans retinuerat. Erat nomen gladii, Crocea mors, quia nullus evadebat vivus qui eo vulnerabatur.

===5===
'''CAESAR SINE GLORIA GALLIAM REPETIT.'''

Terga igitur vertente Julio, et in Gallicanum littus appulso, rebellionem moliuntur Galli, dominium Julii abjicientes. Arbitrabantur namque ipsum esse debilitatum, ut nullatenus ejus vires amplius timori essent. Fama etiam apud omnes una et eadem erat totum mare jam navibus Cassibellauni fervere, fugam ipsius Julii insecuturi. Unde audaciores Galli insistentes cogitabant quomodo Caesarem a finibus suis expellerent. Quod Julius subolens, noluit anceps bellum cum feroci populo committere: sed apertis thesauris quosque nobiliores adire: ut singulos munificatos in concordiam reduceret. Plebi libertatem pollicetur, exheredatis amissas possessiones, servis etiam libertatem, qui prius leonina feritate fulminans ipsis omnia abstulerat: nunc mitis agnus humili balans voce, omnia posse reddere laetatur, nec ab his blandiciis quievit, donec pacificatis cunctis, amissam potestatem recuperavit. Nullus interim dies praeteribat, quin fugam suam Britonumque victoriam recoleret.

===6===
'''CASSIBELLAUNUS PALOS FERRATOS IN FLUVIO CONTRA CAESARIS NAVES FIGENDOS PARAT.'''

Emenso itaque biennio, parat iterum Oceanum transfretare, et sese in Cassibellaunum vindicare. Quod cum Cassibellaunus comperisset: urbes ubique munivit, diruta moenia renovavit, armatos milites in singulis portubus statuit: praeterea alveo Tamensis fluminis, quo ad urbem Trinovantum Caesar navigaturus erat, palis ferreis atque plumbatis instar femoris grossis, subter amnem infixit, ut naves Julii superventurae illiderentur. Collecta etiam tota juventute insulae, mansionem juxta maritima fecit, adventum hostium expectans.

===7===
'''CASSIBELLAUNUS CASAREM ITERUM FUGAT.'''

Julius autem cum omnia quae sibi necessaria erant paravisset, cum innumerabili multitudine militum mare ingressus est, optatam stragem populo qui eum devicerat inferre affectans. Quam proculdubio ingessisset, si illaesa classe tellure potiri potuisset: quod ad effectum ducere nequivit. Nam dum per Tamensem fluvium praedictam civitatem peteret, naves ejus praefatis palis infixae subitum passae sunt periculum. Unde ad multa milia submergebantur milites, dum ipsas naves perforatas ingrediens fluvius absorberet. Cumque id Caesari compertum esset, velis maxima vi retortis, ad terram reverti festinavit. Ipse quoque qui in tanto periculo superfuerant, vix elapsi, cum illo tellurem scandunt. Hoc igitur Cassibellaunus ex ripa qua aderat aspiciens, gaudet propter periculum submersorum: sed tristatur ob ceterorum salutem. Dato vero commilitonibus suis signo, impetum in Romanos facit. At Romani quanquam periculum in fluvio perpessi fuissent, ut terra potiti sunt, viriliter Britonum irruptioni restiterunt. Audaciam quoque pro muro habentes stragem non minimam fecerunt: sed tamen majorem patiebantur quam inferebant. Periclitati namque in fluvio, pauciores incedebant: Britones vero omni hora affluentia suorum augmentati, triplo majorem numerum habebant. Unde debilitatis ceteris potiti sunt triumpho. Caesar ergo cum sese devictum inspexisset, cum paucis ad naves diffugit, et tutamen maris ex voto nactus est: tempestivis etiam ventis instantibus, erexit vela sua, et Morinorum littus petivit. Ingressus est deinde quandam turrim, quam in loco qui Odnea vocatur construxerat, antequam Britanniam hac vice adivisset: timebat namque Gallorum fidem et instabilitatem, ne secundo in ipsum irruerent: sicut supra dictum est ipsos fecisse, quando primo Britonibus terga testatus est ostendisse. Ob hanc causam turrim sibi in refugium aedificaverat, ita ut rebelli populo resistere valeret, si in illum (at praedictum est,) insurrexisset.

===8===
'''EVELINUS HIRELGLAM OBTRUNCAT, ANDROGEUS CAESAREM PETIT.'''

Cassibellaunus autem secundo triumpho adeptus, maximo gaudio fluctuans, edictum fecit, ut omnes proceres Britanniae in urbem Trinovantum cum uxoribus suis convenirent, debitasque solemnitates patriis diis celebrarent, qui victoriam sibi de tanto Imperatore concesserant. Cumque omnes postposita mora advenissent, diversa sacrificia facientes, occisioni pecudum indulserunt. Litaverunt ibi quadraginta millia vaccarum, et centum milia ovium: diversorumque generum volatilia, quae leviter sub numero non cadebant. Praeterea triginta milia sylvestrium ferarum cujuscunque generis collectarum. Mox cum diis suis honores perfecissent, refecerunt se residuis epulis: ut in sacrificiis fieri solebat. Exin quod diei et noctis restabat, diversos ludos componentes transegerunt. Ludentibus ergo ipsis, contigit inclytos juvenes, quorum alter erat nepos regis, alter vero Androgei ducis, pariter in palaestra contendere, et ob dubiam victoriam litigare. Erat nomen nepotis regis Hirelglas: alterius vero Evelinus. Qui ut mutua convitia ad invicem intulissent, arripuit Evelinus gladium, nepotique regis caput amputavit: quo interfecto perturbata curia, et rumor ad Cassibellaunum volavit. Commotus igitur super casu amici sui Cassibellaunus Androgeo praecepit ut Evelinum in tertiam horam coram praesentia sua adduceret. Adductus quoque praesto esset sententiam quam proceres dictarent subire, ne Hirelglas inultus permaneret, si injuste interfectus fuisset. Cumque animum regis suspectum haberet Androgeus, respondit sese suam curiam habere, et in illa definiri debere quicquid aliquis in homines suos clamaret. Si ergo rectitudinem de Evelino decrevisset appetere: ipsum in urbe Trinovanto ex veterum traditione recepisset. Cassibellaunus itaque cum affectui suo satisfactionem nequivisset ingerere: comminatus est Androgeo, testans se ferro et flamma provinciam ejus populaturum, nisi petitioni suae acquiesceret. Indignatus ergo Androgeus distulit petitioni ejus parere. Indignatus autem Cassibellaunus, acceleravit provincias ipsius vastare. At Androgeus quotidie per cognatos et notos regem adibat, petebatque ut desisteret a coepta ira. Et cum furorem ejus nullatenus mitigare quivisset, diversas meditationes inivit qualiter ipsi resistere valeret. Denique ab omni alia spe decidens, auxilium Caesaris petere decrevit, literasque suas ei in hanc direxit sententiam: “Caio Julio Caesari Androgeus dux Trinovanti, post optatam mortem, optandam salutem. Poenitet me adversus te egisse dum praelia cum rege meo committeres. Si enim me a talibus ausis abstinuissem, devicisses Cassibellaunum: cui post triumphum suum tanta irrepsit superbia, ut me, per quem triumphavit, a finibus suis exterminare insistat. Haeccine ergo merita rependenda essent? Ego illum hereditavi, ipse me exheredare conatur. Ego illum in regnum secundo restitui, ipse me destituere affectat. Me etenim contra te pugnante, omnia ista largitus sum. Numina caelorum testor me non promeruisse iram ipsius, nisi promereri dicar, quia diffugio nepotem meum tradere, quem injusta nece damnare exoptat. Quod ut manifestius discretioni tuae liqueat, causam rei adverte. Contigerat nos ob laetitiam triumphi nostri solemnitates patriis diis celebrare: in quibus cum quae agenda essent peregissemus sacrificia, juventus nostra ludos mutuos componebat. Inter ceteros inierunt duo nepotes nostri palaestram, exemplo aliorum conducti. Cumque meus triumphasset, succensus est alter injusta ira, festinavitque eum percutere. At ille, vitato ictu, cepit eum per pugnum quo gladium tenebat, volens eum eripere. Interea cecidit nepos regis super mucronem confossusque morti subjacuit. Illud itaque cum regi nunciatum esset, praecepit mihi tradere puerum meum, ut pro homicidio supplicio plecteretur. Cui cum contradixissem, venit cum omni multitudine sua in provincias meas, maximam inferens inquietudinem. Unde misericordiam tuam implorans, auxilium a te peto ut per te dignitati meae restituar: et tu per me Britannia potiaris. De hoc autem nihil in me haesitaveris, quia omnis abest proditio. Ea enim conditione moventur mortales, ut post inimicitias amici fiant, et post fugam ad triumphum accedant.”

===9===
'''CAUSIBELLAUNUS CIRCUMSESSUS PACEM IMPLORAT.'''

His igitur inspectis, consilium habuit Julius Caesar a familiaribus suis, ne verbis solummodo ducis invitatus Britanniam adiret, nisi tales dirigerentur obsides, quibus securius applicare quivisset. Nec mora, misit ei Androgeus Scaevam filium suum et triginti nobiles juvenes ex cognatione sua propinquos. Datis ergo obsidibus securus factus est Caesar, revocatisque catervis cum instante vento in Rutupi portum applicuit. Interea obsidere incipiebat Cassibellaunus urbem Trinovantum et villas provinciales vastare. Sed cum Julii adventum comperisset, deseruit obsidionem, et imperatori obviare festinavit. Ut ergo vallem prope Doroberniam intravit, aspexit in eadem Romanorum exercitum castra et tentoria ponentem. Adduxerat enim eos Androgeus ibidem ut illic occultum impetum urbi ingererent. Nec mora, advertentes Romani Britones supervenire, armaverunt sese ocyus, militesque suos per catervas statuerunt. Ex alia vero parte armis induuntur Britones, et sese per turmas consociant. At Androgeus cum quinque milibus armatorum in prope sito nemore delituit, ut in auxilium Caesari occurrens, furtivam et improvisam irruptionem Cassibellauno consociisque ejus faceret. Ut itaque hinc et inde convenerunt, non distulerunt mortalia tela emittere, nec letiferos ictus ingeminare. Concurrunt adversae catervae: et multum cruoris diffundunt. Concidunt in utraque parte vulnerati, quemadmodum in autumno arborum folia. Ipsis igitur irruentibus egreditur Androgeus ex nemore: et aciem Cassibellauni, ex qua totum bellum pendebat, a tergo invadit. Mox illa in una parte irruptione Romanorum paulo ante vastata: in alia vero a concivibus suis miro modo oppressa, nequivit stationem facere. Unde dissipatis sociis, arrepta fuga campum deserunt. Astabat prope quidam mons in cacumine saxosus densum habens coriletum: ad illum confugit Cassibellaunus cum suis, postquam in debiliorem partem ceciderat. Summitatem quoque ejus nactus sese viriliter defendebat, et insequentes hostes nece afficiebat. Insecuti namque fuerant ipsum Romani et Androgei catervae, fugientes turmas ejus lacerantes: montem quoque ascendentes crebros ictus faciebant, nec praevalebant. Saxa etenim montis ejusdem et cacuminis arduitas Britonibus erat defensio: ita ut a summo occurrentes hostibus stragem darent. Obsedit itaque Caesar montem illum tota nocte quae jam supervenerat, omnes exitus praecludens. Affectabat namque fame regem cogere, quem armis nequiverat. O admirabile tunc genus Britonum, qui ipsum bis in fugam pepulerunt, qui totum orbem sibi submiserat. Cui totus mundus nequivit resistere, illi etiam fugati resistunt, parati mortem pro patria et libertate subire. Hinc ad laudem illorum cecinit Lucanus de Caesare:

Territa quaesitis ostendit terga Britannis.

Emenso jam die secundo, cum jam non haberet Cassibellaunus quod comederet, timuit ne fame caperetur Caesaris carcerem subiturus. Mandavit ergo Androgeo ut sese cum Julio pacificaret, ne gentis dignitas ex qua natus fuerat capto ipso deleretur. Mandavit etiam ei se non promeruisse, ut ipsius mortem optaret: quamvis inquietudinem ipsi intulisset. Cumque haec retulissent nuncii, ait Androgeus: “Non est diligendus princeps, qui in bello mitis est ut agnus: in pace ferus ut leo. Dii coeli et terrae! orat me nunc dominus meus qui prius imperabat: Pacificarine nunc, et Caesari subsubjectionem facere desiderat, cujus pacem prius desideraverat Caesar? Proinde advertere debuerat, illum, per quem tantum imperatorem ex regno suo pepulit, posse ipsum iterum restituere. Non eram igitur inique tractandus, qui tunc illud obsequium, nunc istud inferre poteram. Insipientia obducitur, qui commilitones quibus triumphat, injuriis vel contumeliis infestat. Non enim est ullius ducis victoria: sed illorum qui sanguinem suum pro eo pugnando diffundunt: tamen pacificabo illum si potero, quia injuria quam mihi intulit satis in illum vindicata est, cum misericordiam meam imploret.

===10===
'''ANDROGEUS CAESARI UT PACEM CUM CASSIBELLAUNO FACIAT PERSUADIT.'''

Post haec festinavit Androgeus ad Julium, amplexusque ejus genua, eum in hunc allocutus est sermonem: Ecce satis vindicasti te in Cassibellaunum. Misericordiam in illum habe: quid amplius agendum est, nisi ut subjectionem faciens, vectigal Romanae dignitati reddat?” Cumque nihil respondisset Caesar, ait iterum Androgeus: “Hoc solum pactus sum tibi, Caesar, ut solummodo submisso Cassibellauno Britanniam tibi subdere laborarem. Ecce victus est Cassibellaunus, et tibi Britannia meo subdita auxilio. Quid ultra tibi debeo? nolit creator omnium, ut dominum meum misericordiam meam orantem, rectumque de illata injuria mihi facientem, patiar unquam carcere vel vinculis vinciri. Non leve est interficere Cassibellaunum me vivente, cui auxilium meum reddere non erubescam, nisi consilio meo parueris.” Timore ergo Androgei mitigatus Julius, capit a Cassibellauno concordiam, cum vectigali singulis annis reddendo. Erat autem vectigal quod spopondit, tria milia librarum argenti. Exin amici facti adinvicem Julius et Cassibellaunus, mutuaque donaria alter alteri dederunt. Deinde hyemavit Caesar in Britannia: et redeunte vere in Galliam transfretavit. Succedente postmodum tempore, collectis undique ex omni genere militibus, Romam contra Pompeium perrexit.

===11===
'''TENUANTIUS REX FACTUS EST.'''

Cumque postmodum septem anni praeteriissent, defunctus est Cassibellaunus, et in urbe Eboraco sepultus. Cui successit Tenuantius dux Cornubiae, frater Androgei. Nam Androgeus Romam cum Caesare profectus fuerat. Diademate igitur insignitus Tenuantius regnum cum diligentia obtinuit. Erat ipse bellicosus vir: et qui vigorem justitiae colebat. Post illum promotus est ad culmen regale Kymbelinus filius suus, miles strenuus: quem Augustus Caesar nutriverat. Hic in tantam amicitiam Romanorum inciderat ut cum posset tributum eorum detinere, gratis impendebat. In diebus illis natus est dominus noster Jesus Christus, cujus precioso sanguine redemptum est humanum genus: quod anteacto tempore daemonum catena obligabatur.

===12===
'''CLAUDIUS IMPERATOR BRITANNIAM ADIT.'''

Kymbelinus ergo cum Britanniam decem annis gubernasset, genuit duos filios: quorum primogenito nomen Guiderius, alteri Arviragus. Deinde expletis vitae suae diebus, cessit regni gubernaculum Guiderio. Cum ergo tributum quod appetebant Romani, ipsis denegaret: supervenit Claudius qui in imperium subrogatus fuerat, Aderat cum eo princeps militiae ipsius, qui Britannico vocabulo dicebatur Levis hamo, cujus consilio praelia quae gerenda erant tractabantur. Hic itaque ut in civitatem Porcestriam applicuit, coepit portas ejus muro praecludere, exitumque civibus abnegare. Cupiebat namque ipsos fame affectos, vel ad deditionem compellere, vel sine clementia interimere.

===13===
'''HAMO GUIDERIUM INTERFICIT.'''

Divulgato ergo Claudii Caesaris adventu, collegit Guiderius omnem armatum regni militem: et Romanum exertitum petivit. Conserto deinde praelio acerrime coepit hostes invadere: plus solus gladio suo quam major pars exercitus sui perimens. Jam Claudius naves patebat: Jam Romani pene dissipabantur: cum versutus Hamo projectis illis armis quibus indutus fuerat, arma Britannica cepit: et quasi Britannus contra suos pugnabat. Deinde hortabatur Britones ad insequendum: festinatum triumphum promittens. Didicerat enim linguam eorum et mores: qui inter Britannos obsides Romae nutritus fuerat: exin accessit paulatim ipse juxta regem, adituque invento ipsum nihil tale timentem mucrone suffocavit: elapsus deinde inter hostium cuneos, sese cum nefanda victoria inter suos recepit. At Arviragus ejusdem frater ut ipsum peremptum inspexit, confestim deposuit arma sua, armisque regis indutus hinc et inde Britones ad perstandum animabat: quasi ipse Guiderius fuisset, qui nescientes regis casum, monitu ejus resistebant, pugnabant, stragemque non minimam inferebant. Ad ultimum dilabuntur Romani in duas partes, campum turpiter deserentes. Caesar namque in una parte tutamina navium petebat: Hamo autem nemora: quia non habebat spatium naves adeundi. Arviragus ergo arbitrans Claudium cum eo diffugere, festinavit eum sequi, nec cessavit de loco in locum sequi donec illos occupavit super litus maris, quod nunc de nomine ejusdem Hamonis Hamtonia nuncupatur. Erat ibi portus applicantibus navibus congruus: navesque mercatorum appulsae quiescebant. Eas ergo cum ingredi affectasset Hamo, supervenit ex improviso Arviragus, ipsumque subito interfecit. Portus autem ille ab illo tempore usque in hodiernum diem portus Hamonis appellatur.

===14===
'''ARVIRAGUS, REX FACTUS, CLAUDIO IMPERATORI SE SUBMITTIT.'''

Interea Claudius resociatis sociis oppugnabat praedictam civitatem, quae tunc Kaerperis, nunc autem Portcestria vocatur. Nec mora, moenia ejus diruit: civibusque subactis insecutus est Arviragum jam in Wintoniam ingressum. Postmodum obsedit civitatem, diversisque machinationibus illam opprimere nitebatur. Arviragus vero ut sese obsessum inspexit, consociavit catervas suas, et apertis portis ad praeliandum egressus est. Cumque irruptionem facere affectasset, direxit Claudius nuncios ad ipsum mandans ut concordiam inirent. Quippe timebat regis audaciam, Britonumque fortitudinem, praeferebatque ipsos sensu et sapientia subjugare quam dubium certamen inire. Mandabat ergo ei concordiam, daturumque se promittebat filiam suam, si tantummodo regnum Britanniae sub Romana potestate recognosceret. Postpositis ergo debellationibus, suaserunt majores natu Arvirago promissionibus Claudii acquiescere. Dicebant autem non esse ei dedecori subditum esse Romanis, cum totius orbis imperio potirentur. His vero et pluribus aliis mitigatus, consiliis eorum paruit: et subjectionem Caesari fecit. Mox Claudius propter filiam suam Romam misit, et auxilio Arviragi usus, Orcades et provinciales insulas potestati suae submisit.

===15===
'''ARVIRAGUS CLAUDII FILIAM GENUISSAM MATRIMONIO DUCIT: CLAUDIUS ROMAM REDIT.'''

Emensa deinde hyeme, redierunt legati cum filia, eamque patri tradiderunt. Erat autem nomen puellae Genuissa, eratque tanta ejus pulchritudo, ut aspicientes in admirationem duceret. Et ut maritali lege copulata fuit, tanto fervore amoris succendit regem ita ut ipsam solam cunctis rebus praeferret. Unde locum quo ei primum nupserat celebrem esse volens, suggessit Claudio ut aedificaret in illo civitatem, quae memoriam tantarum nuptiarum in futura tempora praeberet. Paruit ergo Claudius, praecepitque fieri urbem quae de nomine ejus Kaerglou, id est Gloucestria nuncupata usque in hodiernum diem, in confinio Demetiae et Loegriae super ripam Sabrinae sita est. Quidam vero dicunt ipsam nomen traxisse a Gloio duce, quem Claudius in illa generavit, cui post Arviragum gubernaculum Demetici ducatus cessit. Aedificata igitur urbe, ac pacificata insula, rediit Claudius Romam, regimenque provincialium insularum Arvirago permisit. Eodem tempore Petrus Apostolus Antiochenam ecclesiam fundavit: Romamque deinde veniens, tenuit ibidem episcopatum: misitque Marcum Evangelistam in Aegyptum praedicare Evangelium quod scripserat.

===16===
'''ARVIRAGUS BELLUM CONTRA ROMANOS RENOVAT: CONTRA QUEM VESPASIANUS PROFICISCITUR.'''

At Arviragus, ut Claudius recessit, coepit sensum et probitatem habere: civitates et oppida reaedificare: populumque regni tanta justitia coercere, ita ut longe positis regibus timori esset. Hinc autem subsequente superbia, despexit Romanam potestatem, neque senatui voluit diutius subjectionem tenere: sed sibimet omnia vendicavit. Quo audito, missus est Vespasianus a Claudio, ut Arviragum vel pacificaret vel Romanae subjectioni restitueret. Cum igitur in Rutupi portum applicare incoepisset Vespasianus, obviavit ei Arviragus, prohibuitque ne portum ingrederetur. Tantam namque multitudinem armatorum conduxerat, ut Romanis terrori esset, nec ob ejus irruptionem terram adire auderent. Retraxit itaque se Vespasianus a portu illo, retortisque velis in Totonesium littus applicuit. Nactus deinde tellurem, Kaerpen-Huelgoit, quae Exonia vocatur, obsessurus eandem adivit. Cumque eam septem diebus obsedisset, supervenit Arviragus cum exercitu suo, praeliumque commisit. Die illa valde laceratus fuit utrorumque exercitus, sed neuter victoria potitus est. Mane autem facto, mediante Genuissa regina concordes effecti sunt duces, et commilitones suos in Hiberniam ablegaverunt. Hyeme vere emensa Vespasianus Romam rediit, et Arviragus in Britannia remansit. Deinde in senectutem vergens, coepit senatum diligere, regnumque suum cum pace et tranquillitate tractare, leges etiam veteris traditionis confirmare, et novas invenire, maxima cuique probo donaria impertiens. Fama igitur ejus per totam Europam divulgata, diligebant eum Romani et timebant, ita ut prae omnibus regibus sermo de eo Romae fieret. Unde Juvenalis caecum quendam Neroni dixisse in libro suo commemorat, cum de capto rhumbo loqueretur, inquiens,

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Regem aliquem capies aut de temone Britanno
Decidet Arviragus.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Nullus eo in bello ferocior fuit, nullus pace mitior, nullus jocosior, nullus in dandis muneribus profusior. At ut dies vitae suae explevit, sepultus est Claudio-cestriae, in quodam templo quod in honorem Claudii dedicaverat et construxerat.

===17===
'''RODRIC, DUX PICTORUM A MARIO DEVINCITUR.'''

Successit ei in regnum filius ejus Marius, vir mirae prudentiae et sapientiae. Regnante postmodum illo, quidam rex Pictorum, nomine Rodric, de Scythia cum magna classe veniens, applicuit in Aquilonarem partem Britanniae, quae Albania appellatur, coepitque provinciam illam vastare. Collecto igitur populo suo petivit eum Marius, illatisque praeliis ipsum interfecit, et victoria potitus est. Deinde erexit lapidem in signum trimphi sui, in provincia, quae postea de nomine ejus Westimaria dicta fuit: in quo inscriptus titulus memoriam ejus usque in hodiernum diem testatur. Perempto vero Rodric, dedit devicto populo, qui cum eo venerat, partem Albaniae ad inhabitandum, quae Cathenesia vocatur. Erat autem deserta, nullo habitatore multis diebus inculta. Cumque uxores non habentes, filias et cognatas Britonum ab illis peterent, dedignati sunt Britones hujusmodi populo natas suas maritare: at illi ut repulsam passi fuerunt, transfretaverunt in Hiberniam, duxeruntque ex patria illa mulieres, ex quibus coadunata sobole multitudinem suam auxerunt. Sed haec hactenus: cum non proposuerim tractare historiam eorum, sive Scotorum, qui ex illis et Hibernensibus originem duxerunt. At Marius, cum totam insulam in summa pace composuisset, coepit amorem cum Romano populo habere, tributa solvens, quae ab ipso exigebantur: exemplo etiam patris incitatus, justitiam, legem, et pacem, et omnia honesta per regnum suum exercebat.

===18===
'''COILLUS REGNI GUBERNACULUM SUSCIPIT.'''

Cum autem vitae suae cursum explevisset, filius ejus, nomine Coillus, regni gubernaculum suscepit. Hic ab infantia Romae nutritus fuerat, moresque Romanorum edoctus in maximam ipsorum amicitiam inciderat. Sed et ipse eis tributum reddebat, adversari diffugiens: quippe videbat totum orbem illis subditum, eorumque potestatem quosque pagos et quamque provinciam superare. Solvens ergo quod exigebatur, in pace quod possidebat obtinuit. Nullus in regibus majorem reverentiam nobilibus regni praestabat: quia ipsos aut in pace manere permittebat, aut assiduis donariis munerabat.

===19===
'''LUCIUS REX PRIMUS CHRISTIANUS.'''

Natus est autem Coillo filius unicus, cui nomen erat Lucius: qui cum defuncto patre, regni diademate insignitus fuisset, omnes actus bonitatis illius imitabatur, ita ut ipse Coillus a cunctis censeretur. Exitum quoque suum praeferre volens principio, epistolas suas Eleutherio Papae direxit, petens ut ab eo Christianismum reciperet. Serenaverant enim mentem ejus miracula, quae tyrones Christi per diversas nationes faciebant. Unde in amorem verae fidei anhelans, piae petitionis effectum consecutus est. Siquidem beatus pontifex comperta ejus devotione, duos religiosissimos doctores, Faganum et Duvianum, ad illum misit, qui verba Dei incarnationem praedicantes, ipsum baptismate sacro abluerunt, et ad Christum converterunt. Nec mora, concurrentes undique nationum populi, regis exemplum insequuntur, eodem lavacro mundati, coelestique regno restituuntur. Beati ergo doctores cum per totam fere insulam paganismum delevissent, templa quae in honore plurimorum deorum fundata fuerant, uni Deo ejusque sanctis dedicaverunt, diversisque ordinatorum coetibus repleverunt. Fuerunt tunc in Britannia octo et viginti Flamines, nec non et tres Archiflamines, quorum potestati ceteri judices morum atque phanatici submittebantur. Hos etiam ex praecepto Apostolici idololatriae eripuerunt: et ubi erant Flamines, Episcopos, ubi erant Archiflamines, Archiepiscopos posuerunt. Sedes autem Archiflaminum in tribus nobilioribus civitatibus fuerant, Londoniis videlicet, atque Eboraci, et in urbe Legionum, quam super Oscam fluvium in Glamorgantia veteres muri et aedificia sitam fuisse testantur. His ergo tribus evacuata superstitione, octo et viginti Episcopi subduntur, diversis quoque parochiis, subjacuit Metropolitano Eboracensi, Deira et Albania, quas magnum flumen Humbri a Loegria secernit. Londoniensi vero Metropolitano submissa est Loegria et Cornubia. Has duas provincias sejungit Sabrina a Cambria, id est, Guallia, quae urbi Legionum subjacuit.

===20===
'''EPISCOPI DUO, QUI IN BRITANNIAM VENERANT, ROMAM REDEUNT.'''

Denique restauratis omnibus, redierunt Antistites Romam: et quae fecerant a beatissimo Papa confirmari impetraverunt. Confirmatione vero facta, reversi sunt in Britanniam compluribus aliis comitati: quorum doctrina gens Britonum in fide Christi in brevi corroborata fuit. Eorum nomina et actus in libro reperiuntur, quem Gildas de victoria Aurelii Ambrosii inscripsit. Quod autem ipse tam lucido tractatu paraverat, nullatenus opus fuit ut inferiori stylo renovaretur.

{{Liber
|Ante=Liber III
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber III
|Post=Liber V
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber V
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 4]]</text>
      <sha1>bvejq6e6304phubffba2c35iendood2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Regum Britanniae/Liber VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41346</id>
    <revision>
      <id>282038</id>
      <parentid>144170</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>eum -&gt; cum</comment>
      <origin>282038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44483" sha1="71lhwn6g1z927s8arxaost11v8zcsux" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VIII
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]] - [[#21|21]] - [[#22|22]] - [[#23|23]] - [[#24|24]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''VORTEGIRNUS INTERROGAT MERLINUM DE MORTE SUA.'''

Cum igitur haec et alia multa prophetasset Merlinus, ambiguitate verborum suorum adstantes in admirationem commovit. Vortegirnus vero prae ceteris admirans, et sensum juvenis, et vaticinia collaudabat. Neminem enim praesens aetas produxerat, qui ora sua in hunc modum coram ipso solvisset. Scire igitur volens exitum vitae suae, rogavit juvenem sibi indicare quod sciebat. Ad haec Merlinus: “Ignem filiorum Constantini diffuge: si diffugere valueris. Jam naves parant: jam Armoricanum littus deserunt: jam vela per aequora pandunt: petent Britanniam insulam: invadent Saxonicam gentem: subjugabunt populum nefandum: sed prius te intra turrim inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidisti: et Saxones in insulam invitasti. Invitasti eos tibi in praesidium: sed supervenerunt in tuum supplicium. Imminent tibi duo funera: nec est promptum, utrum prius vitabis. Hinc enim regnum tuum devastabunt Saxones, et leto tuo incumbent: hinc autem applicabunt duo fratres, Aurelius et Utherpendragon, qui mortem patris sui in te vindicare nitentur. Quaere tibi diffugium si poteris: cras Totonesium littus tenebunt. Rubebunt sanguine Saxonum facies: et interfecto Hengisto Aurelius Ambrosius coronabitur. Pacificabit nationes: restaurabit ecclesias: sed veneno deficiet. Succedet ei germanus suus Utherpendragon: cujus dies anticipabunter veneno. Aderunt tantae proditioni posteri tui, quos aper Cornubiae devorabit. Nec mora, cum crastina dies illuxit, applicuit Aurelius Ambrosius cum germano suo, decem milibus militum comitatus.

===2===
'''AURELIUS AMBROSIUS, REX BRITANNIAE FACTUS, VORTEGIRNUM OBSESSUM IGNE PERIMIT.'''

Rumore itaque adventus ipsius divulgato: convenerunt undique Britones, qui in tanta clade dispersi fuerant: et societate concivium suorum roborati, hilariores solito efficiuntur. Convocato autem clero, inunxerunt Aurelium in regem: et sese ei more suo submiserunt. Cumque impetum in Saxones fieri cohortarentur, dissuasit rex. Nam prius Vortegirnum persequi affectaverat. Adeo enim propter proditionem patri illatam doluerat, quod nil agere videretur, nisi eum prius vindicaret. Affectum itaque suum exequi desiderans, convertit exercitum suum in Cambriam, oppidumque Genoreu petivit. Diffugerat enim eo Vortegirnus, ut tutum refugium haberet. Erat autem oppidum illud in natione Hergin super fluvium Ganiae, in monte qui Cloarius nuncupatur. Ut igitur ad illud pervenit Ambrosius, proditionis patri ac fratri illatae reminiscens, Eldol ducem Claudiocestriae affatur: “Respice dux nobilis hujus urbis moenia, an poterunt Vortegirnum protegere, quin gladii mei mucronem ipse intra viscera ipsius recondam? Promeruit enim necem: nec tibi ignotum esse existimo ipsum eam promeruisse. O hominem omnium sceleratissimum: O ineffabilibus tormentis perpendum! Primo prodidit patrem meum Constantinum, qui ipsum et patriam a Pictorum irruptione liberaverat. Deinde Constantem fratrem meum, quem ut perderet in regem promovit. Deinde cum ipsemet versutia sua insignitus fuisset, intromisit concivibus Paganos, ut eos qui fidelitati meae adhaerebant, exterminaret: sed permittente deo in laqueum, quem fidelibus suis paraverat, incautus cecidit. Nam ut nequitiam ipsius compererunt Saxones, ejecerunt illum e regno, quod neminem pigere debeat. Illud vero dolendum esse censeo, quod nefandus populus quem nefandus ille invitavit, nobiles cives exterminavit: fertilem patriam devastavit: sacras ecclesias destruxit: et Christianitatem fere a mari usque ad mare delevit. Nunc ergo cives viriliter agite: et vindicate vos prius in istum, per quem haec omnia mala accesserunt. Deinde vertamus arma in hostes imminentes, et patriam ab eorum ingluvie liberemus. Nec mora, diversis machinationibus incumbunt: moenia diruere nituntur. Postremo, cum cetera defecissent, ignem adhibuerunt: qui cum alimentum reperisset, non acquievit adjunctus, donec turrim et Vortegirnum exarsit.

===3===
'''AURELII AMBROSII LUADES.'''

Quod cum Hengisto Saxonibusque ejus relatum esset, invasit eum timor: quia probitatem Aurelii timebat. Tanta namque virtus et audacia viro inerat: quod cum Galliarum partes frequentaret, non erat alter qui cum illo congredi auderet. Nam si congressum fecisset, vel hostem ab equo prosternebat: vel hastam in frusta confringebat. Praeterea largus erat in dandis: sedulus in divinis obsequiis: modestus in cunctis: et super omnia mendacium vitans. Fortis pedes: fortior equo: et ad regendum exercitum doctus. Tales probitates ejus dum adhuc in Armoricana Britannia moraretur, fama assiduis volatibus in insulam detulerat. Timuerunt ergo eum Saxones, et sese trans Humbrum receperunt. In partibus illis munierunt civitates et oppida: nam patria illa semper refugio eis patuerat. Vicinitas etenim Scotiae adhibebat tutelam: quae in omne damnum civibus imminere consueverat. Natio namque ad inhabitandum horribilis, evacuata civibus, tutum receptaculum alienigenis praestiterat. Siquidem Pictis, Scotis, Dacis, Norwegensibus, ceterisque qui ad vastandam insulam applicuerant, situ locorum admittente patuerat. Securi ergo affinitatis patriae, versus illam diffugerant: ut si opus fuisset, sese intra eam, quasi in propia castra recepissent. Cumque id Aurelio indicatum fuisset, audacior effectus, spem victoriae recepit. Ocyus ergo convocatis civibus, exercitum suum augmentavit, atque versus Aquilonares partes iter arripuit. Et cum nationes praeteriret, inspiciens illas desolatas, condolebat: maxime autem propter ecclesias usque ad solum destructas: quibus restaurationem promittebat, si triumpho potiretur.

===4===
'''HENGISTUS CONTRA AMBROSIUM PROFICISCITUR.'''

At Hengistus cum adventum ipsius comperisset, revocata audacia commilitones suos elegit, atque unumquemque inanimans, hortabatur eos unanimiter et viriliter eis resistere: nec congressum Aurelii exhorrere. Dicebat autem ipsum paucos ex Armoricanis Britonibus habere, cum numerus eorum ultra decem milia non procederet. Insulanos vero Britones pro nihilo reputabat, cum toties eos in praeliis devicisset. Proinde promittebat suis victoriam, et ob ampliorem numerum securitatem. Aderant enim circiter ducenta milia armatorum. Et cum omnes hoc modo inanimasset, ivit obviam Aurelio in campum qui dicebatur Maisbeli, per quem ipse Aurelius transiturus erat: affectabat namque et subitum et furtivum impetum facere, Britonesque non praemeditatos occupare. Quod tamen non latuit Aurelium, nec idcirco distulit campum adire: sed festinantius ingressus est. Ut ergo hostes prospexit, disposuit turmas suas; tria milia ex Armoricanis jussit equis adesse, ceteros cum insulanis mixtim in aciem constituit. Demetios in collibus, Venedotos in prope sitis collibus nemoribusque locavit. Erat autem causa, ut si Saxones ad ea diffugerent, adessent qui obviarent.

===5===
'''PUGNA INTER HENGISTUM ET AMBROSIUM COMMITTITUR.'''

Interea accessit Eldol dux Claudiocestriae ad regem, et ait: “Sola dies pro omnibus diebus vitae meae mihi sufficeret, si congredi cum Hengisto mihi Deus concederet. Nempe succumberet alter nostrum, dum gladiis insisteremus. Reminiscor namque diei qua convenimus quasi pacem habituri: cumque de concordia ageretur, prodidit omnes qui aderant, et cum cultris interfecit, praeter me solum, qui reperto palo evasi. Succubuerunt eadem die quadringenti sexaginta barones ac consules, qui omnes inermes advenerant. In tanto periculo subvectavit mihi deus palum, quo defensus evasi.” Talia referebat Eldol. Sed Aurelius hortabatur socios totam spem suam in filium Dei ponere: hostes suos deinde audacter invadere, et pro patria unanimiter pugnare. At Hengistus e contrario turmas suas componebat: componendo praeliari docebat: docendo singulas perambulabat, ut omnibus unam audaciam pugnandi ingereret. Dispositis tandem in utraque parte cuneis, congrediuntur acies: mutuos ictus ingeminant: cruorem non minimum diffundunt. Hinc Britones: hinc Saxones vulnerati moriuntur. Hortatur Aurelius Christianos, monet Hengistus Paganos: et dum talem decertationem facerent, nitebatur semper Eldol habere aditum congrediendi cum Hengisto, sed non habuit. Nam Hengistus ut vidit suos succumbere, Britones vero nutu Dei pravalere: confestim diffugit, petivitque oppidum Kaerconan, quod nunc Cunungeburg appellatur. Insequitur eum Aurelius: et quoscunque in itinere reperiebat, vel occidebat, vel in servitutem compellebat. Cum ergo vidisset Hengistus, quod insequeretur se Aurelius, noluit oppidum introire: sed convocato in turmas populo, iterum praeliari disposuit. Quippe sciebat, quod oppidum nequaquam Aurelio resisteret: et quod omne tutamen suum in gladio et hasta consisteret. Denique cum supervenisset Aurelius, composuit et ipse socios suos in turmas, et acerrimam pugnam ingessit. Porro Saxones unanimiter resistunt, et invicem letaliter vulnerantur. Diffunditur sanguis utrobique: clamor morientium vivos in iram ducebat. Postremo, Saxones praevaluissent, nisi equestris turma Armoricanorum Britonum supervenisset. Constituerat namque eam Aurelius, sicut in primo praelio fecerat. Superveniente ergo illa, cesserunt ei Saxones, et aliquantulum dilacerati, vix iterum sese consociaverunt. Acriores deinde Britones incumbunt: et hostes unanimiter infestant. Non cessabat Aurelius socios monere, obviantes vulnerare, fugientes insequi, atque suos hoc modo consolari. Similiter Eldol, nunc hac nunc illac discurrens infestis vulneribus adversarios suos afficiebat: quicquid autem ageret, aestuabat semper habere copiam congrediendi cum Hengisto.

===6===
'''BRITANNI SAXONES PROSTERNUNT; HENGISTUS AB ELDOL VIVUS CAPITUR.'''

Dum itaque diversas irruptiones diversae turmae facerent, convenerunt forte pariter, et mutuos ictus ingeminare coeperunt. O viros prae ceteris pugnaces, qui dum mutuos enses alter in alterum immitterent, prosiliebant ex ictibus ignes, ac si tonitrua coruscationesque procrearent. Diu dubium fuit, utri praestantior vigor inerat. Quandoque enim praevalebat Eldol, et cedebat Hengistus: quandoque cedebat Eldol, et praevalebat Hengistus. Dum in hunc modum decertarent: supervenit Gorlois dux Cornubiae cum phalange cui praeerat, turmas diversorum infestans. Quem cum aspexisset Eldol, securior effectus, cepit Hengistum per nasale cassidis, atque totis viribus utens, ipsum intra cives extraxit. Maximo igitur gaudia fluctuans, excelsa voce dicebat: “Desiderium meum implevit Deus, prosternite viri obstantes Ambrones, prosternite. Vobis est in manu victoria; vicistis enim devicto Hengisto. Inter haec, Britones non cessant Paganos oppugnare, saepius ac saepius invadere: et cum retrocedebant, iterum revocata audacia resistere. Nec in hunc modum quieverunt, donec potiti sunt victoria. Diffugerunt itaque Saxones, quo impetus quemque ducebat. Alii urbes, alii montana nemorosa, alii naves petebant. At Octa, filius Hengisti, cum majori multitudinc Eboracum adivit. Eosa vera cognatus ejus urbem Alclud: et se cum innumeris armatis munivit.

===7===
'''ELDOL HENGISTI CAPUT GLADIO AMPUTAT.'''

Ut itaque triumphavit Aurelius, cepit urbem Conani, quam supra memoraveram: et ibidem tribus diebus moratus est. Interea jussit peremptos sepeliri, vulneratos curari, fatigatos requiescere, et eosdem diversis levaminibus reficere. Post haec convocatis ducibus, decernere praecepit, quid de Hengisto ageretur. Aderat Eldadus Claudiocestrensis Episcopus, frater Eldol, vir summae prudentiae et religionis. Hic cum Hengistum coram rege stantem aspexit, jussit ceteros tacere, et in hunc modum locutus est: “Et si omnes istum liberare conarentur, ego ipsum in frusta conciderem: insequerer namque Prophetam Samuelem, qui cum Agag regem Amalech in potestate tenuisset, concidit illum in frusta, dicens: sicut fecisti matres sine liberis, sic faciam hodie matrem tuam sine liberis inter mulieres: sic ergo facite de Hengisto, qui alter Agag existit.” Accepit ergo Eldol gladium, et duxit eum extra urbem, et amputato capite ad tartara direxit. At Aurelius, ut erat in cunctis rebus modestus, jussit eum sepeliri, et cumulum terrae super corpus ejus, Pagano more, apponi.

===8===
'''OCTA, HENGISTI FILIUS, IN EBORACO OBSESSUS, AURELIO SESE DEDIT.'''

Deinde duxit Aurelius exercitum suum ad Eboracum, ut Octam filium Hengisti expugnaret. Cumque civitatem obsideret: dubitavit Octa resistere, et urbem contra tantam multitudinem defendere. Communicato itaque consilio, egressus est cum nobilioribus qui secum aderant, gestans catenam in manu, et arenam in capite: et sese regi in haec verba praesentavit: “Victi sunt Dei mei, Deumque tuum regnare non haesito, qui tot nobiles ad te hoc modo venire compellit. Accipe ergo nos, et catenam istam: et nisi misericordiam habueris, habe nos ligatos, et ad quodlibet supplicium voluntarie paratos.” Motus ergo Aurelius pietate, jussit adjudicari quid in illos agendum foret. Cum autem diversi diversa proferrent, surrexit Eldadus Episcopus, et sententiam hoc sermone disseruit: “Gibeonitae voluntarie venerunt ad filios Israel, petentes misericordiam, et impetraverunt. Erimus ergo Christiani pejores Judaeis, abnegantes misericordiam? misericordiam petunt, misericordiam habeant. Ampla est insula Britanniae, et in pluribus locis deserta. Foederatos ergo illos sinamus saltem deserta inhabitare, et nobis in sempiternum serviant. Acquievit itaque rex Eldadi sententiae, et misericordiam de eis habuit: exemplo etiam Octae motus, venit Eosa ceterique qui diffugerant, et misericordiam impetraverunt. Dedit ergo eis regionem juxta Scotiam, et foedus cum eis confirmavit.”

===9===
'''AURELIUS, PROFLIGATIS HOSTIBUS, RES REGNI RENOVAT.'''

Triumphatis itaque hostibus, convocavit rex consules et principes regni intra Eboracum, praecepitque eis restaurare Ecclesias, quas gens Saxonum destruxerat. Ipse vero Metropolitanam sedem illius urbis, atque ceteros Episcopatus provinciae reaedificari incoepit. Emensis deinde quindecim diebus, cum operarios diversos in diversis locis statuisset, adiit urbem Londoniae, cui hostilis irruptio non pepercerat. Condolens igitur illius excidium, revocat undique cives residuos, et eam restituere aggreditur. Ibidem disposuit regnum suum, legesque sopitas renovat, amissas avorum possessiones nepotibus distribuit. Quae autem in tanta calamitate heredes amiserant: largitae sunt commilitonibus ejus. Tota intentio ipsius versabatur circa regni restitutionem, Ecclesiarum reformationem, pacis ac legis renovationem, justitiae compositionem. Exin petivit Guintoniam, ut eam sicut ceteras restitueret. Cumque in restauratione ejus quae ponenda erant posuisset: monitu Eldadi Episcopi, ivit ad monasterium prope Kaercaradoc, quae nunc Salesberia dicitur, ubi consules et principes jacebant, quos nefandus Hengistus prodiderat. Erat ibi Coenobium trecentorum fratrum in monte Ambrii, qui, ut fertur, fundator ejus olim extiterat. Ut ergo locum quo defuncti jacebant circumspexit, et pietate motus in lacrymas solutus est, postremo in diversas meditationes inductus, deliberavit apud se qualiter locum faceret memorabilem. Dignum namque memoria censebat cespitem, qui tot nobiles pro patria defunctos protegebat.

===10===
'''DE CHOREA GIGANTEA.'''

Convocatis itaque undique artificibus lignorum et lapidum, praecepit ingeniis uti, novamque structuram adinvenire, quae in memoriam tantorum virorum in aevum constaret. Cumque omnes ingeniis suis diffidentes, repulsam intulissent: accessit Tremounus urbis Legionum Archiepiscopus ad regem, et ait: “Si uspiam est qui praeceptum tuum aggredi valuerit, Merlinus vates Vortegirni aggredietur. Quippe non existimo alterum in regno tuo esse, cui clarius sit ingenium, sive in futuris dicendis, sive in operationibus machinandis. Jube eum venire, atque ingenio suo uti, ut opus quod affectas constet.” Cum itaque de eo multa interrogasset Aurelius, misit diversos nuncios, per diversas nationes patriae, ut inventum illum adducerent: qui peragratis provinciis invenerunt eum in natione Gewisseorum, ad fontem Galabes, quem solitus fuerat frequentare. Indicato autem quid vellent, duxerunt illum ad regem. Excepit eum rex cum gaudio, jussitque futura dicere, cupiens miranda audire. Cui Merlinus: “Non sunt revelanda hujusmodi mysteria, nisi cum summa necessitas incubuerit. Nam si ea in derisionem sive vanitatem proferrem, taceret spiritus qui me docet, et, cum opus superveniret, recederet.” Denique cum omnibus repulsam intulisset, noluit rex eum infestare de futuris, sed de operatione praemeditata allocutus est. Cui Merlinus: “Si perpetuo opere sepulturam virorum decorare volueris, mitte pro chorea gigantum, quae est in Killarao monte Hiberniae. Est etenim ibi structura lapidum, quam nemo hujus aetatis construeret, nisi ingenium artem subvectaret. Grandes sunt lapides, nec est aliquis cujus virtuti cedant: qui si eo modo quo ibi positi sunt, circa plateam locabuntur, stabunt in aeternum.

===11===
'''UTHERPENDRAGON AD HIBERNIAM NAVIGAT.'''

Ad ea verba Merlini solutus est Aurelius in risum, dicens: “Qualiter id fieri posset, ut tanti lapides ex tam longinquo regno adveherentur, ac si Britannia lapidibus careret, qui ad operationem sufficerent.” Ad haec Merlinus: “Ne moveas rex vanum risum: quia haec absque vanitate profero. Mystici sunt lapides, et ad diversa medicamenta salubres. Gigantes olim asportaverunt eos ex ultimis finibus Africae, et posuerunt in Hibernia, dum eum inhabitarent. Erat autem causa, ut balnea intra illos conficerent, cum infirmitate gravarentur. Lavabant namque lapides, et intra balnea diffundebant: unde aegroti curabantur. Miscebant etiam cum herbarum confectionibus, unde vulnerati sanabantur. Non est lapis ibi, qui medicamento careat.” Cum hoc audissent Britones, censuerunt pro lapidus mittere, populumque Hiberniae praelio infestare, si eos detinerent. Postremo eligitur Utherpendragon frater regis, et quindecim milia armatorum, ut huic negocio parerent. Eligitur et ipse Merlinus, ut ipsius ingenio et consilio agenda tractarentur. Paratis deinde navibus, mare ingrediuntur, prosperisque ventis Hiberniam adeunt.

===12===
'''GILLOMANIUS, REX HIBERNIAE PROFLIGATUM, BRITANNI CHOREAM GIGANTEAM SECUM REPORTANT.'''

Ea tempestate regnabat in Hibernia Gillomanius, juvenis miras probitatis. Hic cum audisset, quod in Hiberniam applicuissent Britones, collegit exercitum grandem, et eis obviam perrexit. Cumque dedicisset causam adventus eorum, astantibus arrisit, et ait: “Non miror, si ignava gens Saxonum, insulam Britonum devastare potuit, cum Britones bruti sint et stulti. Quis etenim hujusmodi stultitiam audivit? Nunquid meliora sunt saxa Hiberniae quam Britanniae: ut regnum nostrum pro ipsis ad praeliandum provocetur? Armate vos viri, at defendite patriam vestram, quia dum mihi vita inerit, non auferent nobis etiam minimum lapidem choreae.” Uther igitur, ut vidit ipsos ad praeliandum paratos, festinato agmine in eos irruit. Nec mora, praevaluerunt Britones: Hiberniensibusque laceratis ac interfectis, Gillomanium in fugam pepulerunt. Potiti autem victoria, petierunt Killaraum montem, lapidumque structuram adepti, gavisi sunt, et admirati. Circumstantibus itaque cunctis, accessit Merlinus, et ait: “Utimini viribus vestris, juvenes: ut in deponendo lapides istos, sciatis utrum ingenium virtuti, an virtus ingenio cedat.” Ad imperium igitur ejus indulserunt unanimiter multimodis machinationibus, et aggressi sunt choream deponere. Alii funes, alii restes, alii scalas paraverunt, ut quod affectabant, perficerent: nec ullatenus perficere valuerunt. Deficientibus cunctis, solutus est Merlinus in risom, et suas machinationes confecit. Denique cum omnia quae necessaria erant apposuisset: levius quam credi potest lapides deposuit: depositos autem, fecit deferri ad naves, et introponi: et sic cum gaudio in Britanniam reverti coeperunt. Et prosperantibus ventis applicant, sepulturasque virorum cum lapidus apparant. Quod cum indicatum fuisset Aurelio, diversos nuncios per diversas partes Britanniae direxit: jussitque clerum ac populum submonere, submonitos vero, in montem Ambrii convenire, ut cum gaudio et honore praedictam sepulturam repararent. Ad edictum ergo illius venerunt Pontifices at Abbates, et ex unoquoque ordine qui ei subditi fuerans: et cum omnes convenissent, instante die quae praedicta fuerat, imposuit Aurelius diadema capiti suo, festumque Pentecostes regaliter celebravit: tribusque sequentibus diebus continue celebrationi vacavit. Interea honores qui possessoribus carebant, domesticis suis largitur, ut eis obsequii sui laborem remuneraret. Evacuatae erant duae Metropolitanae sedes, Eboraci videlicet et urbis Legionum, a pastoribus suis: quibus communi populorum consilio consulere volens, concessit Eboracum Samsoni illustri viro, summaque religione famoso: urbem vero Legionum Dubricio, quem divina providentia in eodem loco profuturum elegerat. Cumque haec et cetera in regno suo statuisset: praecepit Merlino lapides circa sepulturam erigere, quos ex Hibernia asportaverat. At ille praeceptis ejus obediens, eodem modo quo in Killarao monte Hiberniae positi fuerant, erexit illos circa sepulturam: et ingenium virtuti praevalere comprobavit.

===13===
'''PASCENTIUS SAXONES ITERUM IN BRITANNIAM INTRODUCIT.'''

Eodem tempore Pascentius Vortegirni filius, qui in Germaniam diffugerat, commovebat omnem armatum militem illius regni in Aurelium Ambrosium, patremque suum vindicare volebat. Promittebat autem infinitam copiam auri et argenti: si auxilio eorum Britanniam sibi subdidisset. Denique cum promissis suis universam juventutem corrupisset, paravit maximum navigium, applicuitque Aquilonaribus insulae partibus, ac eas vastare incoepit. Cumque illud regi nunciatum fuisset, collegit exercitum suum, obviamque eis perrexit atque saevientes hostes ad praelium provocavit. Qui ultro ad bellum venientes, commiserunt cum civibus pugnam: sed volente Deo devicti fuerunt, et in fugam compulsi.

===14===
'''PASCENTIUS SECUNDUM CUM GILLOMAMIO REVERTITUR. MORS AURELII AMBROSII.'''

Pascentius ergo in fugam propulsus, non ausus est in Germaniam redire: sed retortis velis adivit Gillomanium in Hiberniam, et ab illo receptus est. Et cum infortunium suum notificasset, miseratus Gillomanius, pactus est ei auxilium: conquerens de injuria quam Uther Aurelii frater sibi intulerat, dum gigantum choream perquireret. Confirmato tandem inter ipsos foedere, paraverunt sibi naves, et ingressi sunt eas, et in Meneviam urbem applicuerunt. Quo divulgato, Utherpendragon excitata armatorum copia in Cambriam ivit, ut cum eis pugnaret. Frater etenim ejus Aurelius in Guintonia urbe morbo gravatus jacebat, nec poterat ipse adire. Cumque id Pascentio et Gillomanio, Saxonibusque qui aderant compertum fuisset, gavisi sunt valde: quia existimabant propter infirmitatem ejus, regnum Britannia leviter subdendum. Et dum murmuratio inde per populos fieret: accessit unus ex Saxonibus, nomine Eopa, ad Pascentium, et ait: “Quibus donariis ditabis hominem, qui Aurelium Ambrosium tibi interfeciet?” Cui Pascentius: “O si quempiam reperirem, cui hoc in animo staret, darem illi mille argenti libras, familiaritatemque meam dum viverem: et si fortuna permiserit ut regni diademate potiar, faciam illum centurionem, idque juramento confirmabo.” Ad haec Eopa: “Didici linguam Britannicam, moresque hominum scio: in medica arte peritus. Si igitur ea quae promittis, executus mihi fueris: fingam me Christianum esse, et Britannum: et quasi medicus praesentiam regis nactus, ei potionem qua obibit conficiam. Et ut citius aditum reperiam, me monachum religiosissimum, et omni dogmate eruditum fingam. Cumque hoc promisisset, pepigit Pascentius foedus cum illo, et ea quae spoponderat, juramento confirmavit. Rasit igitur Eopa barbam suam, capiteque tonso, monachalem cepit habitum: et vasis medicamentorum suorum oneratus, iter Guintoniam versus arripuit. Urbem postremo ingressus, obtulit obsequium suum clientibus regis et gratiam in oculis eorum invenit. Nihil enim desiderabilius expectabant quam medicum. Exceptus itaque, et in praesentiam regis ductus, promisit se redditurum ei sanitatem, si potionibus suis foveretur. Nec mora, potionem conficere jussus, submiscuit venenum, regique porrexit. Quod cum coepisset Aurelius et hausisset, jussus est confestim a nefando Ambrone sub coopertorio suo delitere, atque obdormire: ut magis potio detestanda operaretur. Paruit illico rex monitis proditoris illius, et quasi sanitatem recepturus obdormivit. Nec mora, illabente veneno per poros corporis et venas, consecuta est mors soporem, quae nemini parcere consuevit. Interea nefandus proditor ille, inter unum et alium elapsus, in curia nusquam comparuit. Haec dum Guintoniae agerentur, apparuit stella mirae magnitudinis et claritatis, uno radio contenta: ad radium vero, erat globus igneus in similitudinem draconis extensus, et ex ore illius procedebant duo radii, quorum unus longitudinem suam ultra Gallicanum clima videbatur extendere; alter vero versus Hibernicum mare vergens, in septem minores radios terminabatur.

===15===
'''QUOMODO COMETA UTHERIS REGNUM PRAESIGNIFICAVIT.'''

Apparente vero praefato sidere, perculsi sunt omnes metu et admiratione qui illud inspiciebant. Uther etiam frater regis, hostilem exercitum in Cambriam ducens, non minimo terrore perculsus, quosque sapientes adibat, ut quid portenderet stella notificarent. Inter ceteros jussit vocare Merlinum: nam et ipse in exercitum venerat, ut consilio ipsius res praeliorum tractarentur. Qui ut in praesentiam regis ductus astitisset, jussus est significationem sideris enucleare. Mox ille in fletum erumpens, revocato spiritu exclamavit, et dixit: “O damnum irrecuperabile! O orbatum populum Britanniae! O nobilissimi regis migrationem! Defunctus est inclytus Britonum rex Aurelius Ambrosius: cujus obitu omnes obibimus, nisi Deus auxilium subvectet. Festina ergo, dux nobilissime Uther, festina, et conflictum cum hostibus ne differas: victoria tibi in manu erit: et rex eris totius Britanniae. Te enim sidus istud significat, et igneus draco sub sidere. Radius autem qui versus Gallicanam plagam porrigitur, portendit tibi filium futurum potentissimum, cujus potestas omnia regna habebit quae protegit. Alter vero radius filiam significat, cujus filii et nepotes regnum Britanniae successive habebunt.”

===16===
'''PASCENTIUS ET GILLOMANIUS IN PRAELIO OCCISI.'''

At Uther in dubio existens an verum protulisset Merlinus, in hostes tamen ut coeperat, progreditur. Advenerat namque prope Meneviam, ita ut iter medietatis diei restaret. Cumque adventus ejus Gillomanio et Pascentio, Saxonibusque qui aderant, relatus fuisset: egressi sunt ei obviam ut cum ipso congrederentur. Porro ut sese adinvicem conspexerunt, agmina sua in utraque parte statuerunt, cominusque accedentes pugnaverunt: pugnantes autem interficiuntur milites hinc et inde, ut in tali eventu fieri solet. Denique cum multum diei praeterisset, praevaluit Uther: interfectisque Gillomanio et Pascentio, triumpho potitus est. Fugientes itaque Barbari, festinaverunt ad naves suas: sed fugiendo a persequentibus civibus trucidabantur. Cessit prorsus victoria duci, favente Christo, qui post tantum laborem, quam citius potuit, regressus est Guintoniam. Advenerant namque nuncii, qui regis casum indicaverant, ipsumque jam ab Episcopis patriae sepultum esse prope Coenobium Ambrii, intra choream gigantum, quam vivens fieri praeceperat. Audito etenim ipsius obitu, convenerant in urbem Guintoniam Pontifices et Abbates, atque totus clerus ejusdem provinciae, et ut tantum regem decebat funus ipsius procuraverunt. Et quia vivens adhuc praeceperat, ut in coemeterio quod ipse paraverat sepeliretur, tulerunt corpus ejus eodem atque cum regalibus exequiis humaverunt.

===17===
'''UTHERPENDRAGON FIT REX BRITANNIAE.'''

At Uther frater ejus, convocato regni clero et populo, cepit diadema insulae: annuentibusque cunctis sublimatus est in regem. Reminiscens autem expositionis, quam Merlinus de supradicto sidere fecerat: jussit fabricari duos dracones ex auro, ad draconis similitudinem, quem ad radium stellae inspexerat. Qui ut mira arte fabricati fuerunt: obtulit unum in ecclesia primae sedis Guintoniae: alterum vero sibi ad ferendum in praelia retinuit. Ab illo ergo die vocatus fuit Utherpendragon: quod Britannica lingua caput draconis appellamus. Idcirco hanc appellationem recepit: quia Merlinus eum in regem per draconem prophetaverat.

===18===
'''OCTA ET EOSA IN PRAELIO CAPIUNTUR.'''

Interea Octa Hengisti filius atque Eosa cognatus ejus, cum soluti essent a foedere quod Aurelio Ambrosio pepigerant, moliti sunt inferre inquietudinem regi, atque nationes ejus dilacerare. Associabant namque sibi Saxones quos Pascentius conduxerat: nunciosque suos propter ceteros in Germaniam dirigebant. Maxima itaque multitudine stipatus, Aquilonares provincias invasit: nec saevitiae suae indulgere quievit, donec urbes et promontoria ab Albania usque ad Eboracum destruxit. Postremo cum urbem obsidere incepisset: supervenit Utherpendragon, cum tota regni fortitudine: et cum illo praeliatus est. Restiterunt viriliter Saxones, et irruptiones Britonum tolerantes, ipsos in fugam pepulerunt. Victoria autem potiti, insecuti sunt eos cadentes usque ad montem Damen, dum sol diem stare permittebat. Erat autem mons ille arduus, in cacumine coryletum habens, in medio vero saxa praerupta, latebris ferarum habilia. Occupaverunt eum Britones totaque nocte intra saxa et coryleta commanserunt. At cum Arctos temonem vertere coepit: praecepit Uther consules suos, atque principes ad se vocari, ut consilio eorum tractaret, qualiter in hostes irruptionem facerent. Convenerunt ocyus cuncti in praesentia regis: jussitque dicere quid consiliarentur: et Gorloi duci Cornubiae primum sententiam suam proferre praeceperunt. Erat enim magni consilii et aetatis maturae. 'Non opus est' (inquit) ambagibus vanis aut sermonibus, dum adhuc noctem restare conspicimus. Utendum nobis est audacia et fortitudine, si vita et libertate frui diutius volueritis. Magna est Paganorum multitudo et pugnandi avida: nos vero rariores existimus. Si autem diem supervenire expectaverimus: non censeo nobis utile, ut cum eis congrediamur. Eia ergo, dum tenebrae durant, densatis turmis descendamus, ipsosque intra castra sua subito impetu invadamus. Nam dum nihil haesitaverint, nec nos venturos hoc modo existimaverint: si unanimiter irruentes usi fuerimus audacia, triumpho sine dubio potiemur. Placuit regi omnibusque illius sententia: monitisque ejus paruerunt. Statuti namque per turmas et armati, castra hostium petunt, et unanimi affectu in ipsos irruere proponunt. At dum prope incederent, compererunt vigiles eorum adventum, qui soporatos socios sonitu lituorum evigilaverunt. Turbati itaque hostes, et stupefacti, partim armare sese festinant, partim formidine praeoccupati, quo impetus ducebat, discurrebant. At Britones, densatis incedentes turmis, ocyus adeunt castra, et invadunt: repertoque aditu, nudatis ensibus in hostes concurrunt. Qui ita ex improviso occupati, non viriliter reddiderunt praelium: cum ceteri audaciam cum praemeditatione recepissent. Porro Britones acriter irruere intendunt, trucidare conantur: et Paganos ad milia interficiunt. Denique capti sunt Octa et Eosa, et Saxones penitus dissipati.

===19===
'''UTHER AMORE IGERNAE CAPTIVATUS, PER ARTES MERLINI MAGICAS, EJUS POTITUR.'''

Post illam vero victoriam, petivit urbem Alclud, provinciaeque illi disposuit: pacemque ubique renovavit: circuivit etiam omnes Scotorum nationes, rebellemque populum a feritate sua deposuit: tantam namque justitiam exercebat per patrias, quantam alter praedecessorum suorum non fecerat. Tremebant ergo in diebus ejus quicunque perverse agebant, cum sine misericordia plecterentur. Denique pacificatis Aquilonaribus provinciis, ivit Londoniam: jussitque ibidem Octam atque Eosam in carcere servari. Festo etiam paschali superveniente; praecepit proceribus regni in eandem urbem convenire, ut sumpto diademate tantum diem cum honore celebraret. Parverunt ergo cuncti, et diversi ex diversis civitatibus venientes, instante festivitate convenerunt. Celebravit itaque solennitatem rex ut proposuerat: et gaudio cum proceribus suis indulsit. Laetitiam agebant cuncti: quia ipsos laeto animo rex receperat. Advenerant namque tot nobiles cum conjugibus et filiabus suis, laeto convivio digni. Aderat inter ceteros Gorlois dux Cornubiae, cum Igerna conjuge sua, cujus pulcritudo mulieres omnes totius Britanniae superabat. Cumque inter alias inspexisset eam rex, subito amore illius incaluit: ita ut postpositis ceteris, totam intentionem suam circa eam verteret. Haec sola erat cui fercula incessanter dirigebat: cui aurea pocula familiaribus internunciis mittebat: arridebat ei multotiens, jocosa verba interserebat. Quod cum comperisset maritus ejus, confestim iratus est, et ex curia sine licentia recessit. Non affuit qui eum revocare quivisset, cum id solum amittere timeret, quod super omnia diligebat. Iratus itaque Uther, praecepit ei redire in curiam suam, ut de illata injuria rectitudinem ab eo sumeret: cui cum parere diffugisset Gorlois, admodum iratus est rex, juravitque jurejurando, se vastaturum regionem ipsius, nisi ad satisfactionem festinaret. Nec mora, praedicta ira inter eos manente, collegit exercitum magnum rex, petivitque provinciam Cornubiae, atque ignem in urbes et oppida accumulavit. At Gorlois non ausus est congredi cum eo, quia ejus minor erat armatorum copia. Unde praeelegit munire oppida sua, donec auxilium suum ab Hibernia impetrasset: et cum magis pro uxore sua quam pro se ipso anxiaretur: posuit eam in oppido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse vero ingressus est castellum Dimilioc, ne si infortunium supervenisset, ambo simul periclitarentur. Cumque id regi nunciatum fuisset, ivit ad oppidum in quo erat Gorlois, et illud obsedit, omnemque aditum ipsius praeclusit. Emensa tandem hebdomada, reminiscens amoris Igernae, dixit cuidam familiari suo, nomine Ulfin de Ricaradoch: 'Uror amore Igernae, nec gaudium habere, nec periculum corporis mei evadere me existimo, nisi ea potitus fuero. Tu ergo adhibe consilium quo voluntatem meam expleam, aut aliter internis anxietatibus interibo.' Ad haec Ulfin: 'Et quis tibi consiliari valuerit: cum nulla vis accedere queat, qua eam intra oppidum Tintagol adeamus? Etenim situm est in mari, et undique circumclusum ab ipso, nec est alter introitus, nisi quem angusta rupes praebeat: ipsum tres armati milites prohibere queunt, licet cum toto regno Britanniae astiteris. Attamen si Merlinus vates operam insisteret dare: arbitror te posse consilio ipsius desiderio tuo potiri.' Credulus itaque rex, Merlinum vocari jussit: nam et ipse ad obsidionem venerat. Vocatus confestim Merlinus, cum in praesentia regis astitisset, jussus est consilium dare, quo rex desiderium in Igerna expleret. Qui comperta anxietate quam rex patiebatur, pro ea commotus est super tanto amore ipsius, et ait: 'Ut voto tuo potiaris, utendum est tibi novis artibus et tempore tuo inauditis. Scio medicaminibus meis dare figuram Gorlois, ita ut per omnia ipse videaris. Si itaque parueris, faciam te prorsus simulare eum: Ulfinum vero Jordanum de Tintagol familiarem ejus. Alia autem specie sumpta, adero tertius, poterisque tuto oppidum adire ad Igernam, ac aditum habere. Paruit itaque rex, diligentemque animum adhibuit. Postremo commissa familiaribus suis obsidione, se Merlini medicationibus commisit, et in speciem Gorlois transmutatus est. Mutatus est et Ulfin in Jordanum, Merlinus in Bricelem: ita ut nemini quod fuerant comparerent: deinde aggressi sunt viam versus Tintagol, et cum crepusculo ad oppidum venerunt. Indicato ocyus janitori quod consul adveniret, apertae sunt januae, et intromissi sunt viri. Quid enim aliud accidisset, cum ipse Gorlois reputaretur adesse? Commansit itaque rex ea nocte cum Igerna, et sese desiderata Venere refecit. Deceperat namque illam falsa specie quam assumpserat: deceperat etiam fictitiis sermonibus, quos ornate componebat. Dicebat enim se egressum esse ab obsesso oppido, ut sibi tam dilectae rei atque oppido disponeret: unde ipsa credula nihil quod poscebatur abnegavit. Concepit itaque eadem nocte celeberrimum illum Arturum, qui postmodum ut celebris esset, mira probitate promeruit.

===20===
'''GORLOI OCCISO, UTHER IGERNAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea cum compertum esset per obsidionem, regem non adesse: exercitus ejus inconsulte agens, muros diruere conatur: et obsessum comitem ad praelium provocare. Qui etiam inconsulte faciens, egressus est cum commilitonibus suis, arbitrans parva manu tot armatis se posse resistere: pugnantes ergo hinc et inde inter primos interfectus est Gorlois, et socii ejus dissipati. Captum est quoque oppidum quod obsederant, et opes intus repertae non aequa sorte divisae: nam ut cuique administrabat fortuna et fortitudo, rapaci ungue rapiebat. Peracta tandem hujus facti audacia: venerunt nuncii ad Igernam, qui et necem ducis, et obsidionis eventum indicarent. Sed cum regem in specie consulis juxta eam residere inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita incolumen pervenisse. Nesciebant enim quae medicamenta Merlinus confecerat. Ad tales ergo rumores arridebat rex, atque cum his verbis Comitissam amplexabatur: 'Non equidem interfectus sum: sed ut vides, vivo: doleo tamen oppidi mei destructionem, sociorumque meorum caedem: unde nobis timendum est, ne superveniat rex: et nos in oppido isto intercipiat. Ibo ergo prius ei obviam, et me cum ipso pacificabo, ne nobis deterius contingat. Egressus itaque petivit exercitum suum, et exuta specie Gorlois in Utherpendragon rediit. Cumque omnem eventum didicisset, ob caedem Gorlois doluit: sed ob Igernam a maritali copula solutam gavisus est. Reversus itaque ad oppidum Tintagol, cepit illud. Cepitque Igernam et voto suo potitus est. Commanserunt deinde pariter non minimo amore ligati: progenueruntque filium et filiam. Fuit autem filii nomen Arturus, filiae vero, Anna.

===21===
'''OCTA ET EOSA BETTUM RENOVANT.'''

Cumque dies et tempora praeterissent, occupavit infirmitas regem: eumque multis diebus vexavit. Interim vero custodes carceris, in quo Octa atque Eosa (quos supra memoravi) taediosam vitam ducebant, diffugerant cum eis in Germaniam, terroremque per regnum intulerant. Asserebat namque rumor, ipsos jam commovisse Germaniam, classemque maximam paravisse in exitium insulae redituros: quod et factum est. Redierunt enim cum maxima classe sociisque innumerabilibus, et partes Albaniae ingressi, civitates atque cives igne ac caede affecerunt. Committitur itaque exercitus Britanniae Lot de Londonesia, ut hostes longius arceret. Erat autem consul ille Leir, eques strenuissimus, sapientia et aetate maturus. Probitate ergo ipsius acclamante, dederat ei rex Annam filiam suam, regnique sui curam, dum infirmitati subjaceret. Hic cum in hostes progressus esset, multoties repulsus est ab eis, ita ut sese intra civitates reciperet: saepius autem fugabat atque dissipabat illos, et nunc ad nemora nunc ad naves diflugere cogebat. Fuit inter eos dubia praeliorum decertatio, ita ut nesciretur utri victoria proveniret. Superbia enim civibus nocebat: quia dedignabantur praeceptis consulis obedire. Unde debiliores exeuntes nequibant imminentes hostes superare.

===22===
'''UTHER, MORBO CONFLICTATUS, FERETRO CONTRA HOSTES VEHITUR.'''

Vastata ita fere tota insula, cum id regi nunciaretur: ultra quam infirmitas expetebat iratus est: jussitque cunctos proceres convenire, ut ipsos de superbia et debilitate sua corriperet. Et cum omnes in praesentia sua conspexisset: convicia cum castigantibus verbis intulit, juravitque quod ipsemet eos in hostes conduceret. Praecepit itaque fieri sibi feretrum quo asportaretur, cum ingressum alterius modi abnegaret infirmitas. Praecepit etiam cunctos paratos esse, ut cum opportunitas accideret, in inimicos progrederentur. Nec mora, paratum est feretrum: parati sunt omnes, diesque opportunus instabat.

===23===
'''OCTA ET EOSA, CUM MULTIS SUORUM, OCCIDUNTUR.'''

Introposito itaque rege, Verolamium perrexerunt, ubi praedicti Saxones universum populum affligebant. Cumque edocti essent Octa et Eosa adventum Britonum, regemque in feretro advectum, dedignati sunt cum eo praeliari, quia in vehiculo advenerat. Aiebant enim ipsum semimortuum esse, nec tantos viros cum hujusmodi homine pugnare decere. Receperunt itaque sese intra urbem: et valvas, quasi nihil timentes, deseruerunt apertas. At Uther, cum id sibi relatum fuisset: jussit ocyus obsidere civitatem, ac moenia undique invadere. Paruerunt itaque cives, et urbem obsederunt, moeniaque invaserunt. Stragem autem Saxonibus dantes, fere dirutis muris ingressi sunt: nisi Saxones ad ultimum resistere incoepissent. Praevalentibus namque civibus, piguerat eos incoeptae superbiae: unde se defendere instituerunt. Scandantes itaque muros omnimodis telis Britones repellebant. Denique cum utrinque decertarent: supervenit nox, quae singulos ab armis ad quietem invitavit. Quietem desiderabant multi: plures vero consilium quo adversarios suos perderent. At Saxones cum inspexissent superbiam suam sibi nocuisse, Britones vero triumphasse: proposuerunt cum diluculo egredi, inimicosque suos ad campestre praelium provocare, quod factum est. Nam ut diem protulit Titan, dispositis catervis egressi sunt, ut propositum exequerentur suum. Quod videntes Britones, diviserunt milites suos per turmas, atque obviam venientes prius invadere coeperunt. Resistunt ilico Saxones, invadunt Britones, et mutuam caede utrobique conficiunt. Postremo cum multum diei praeteriisset: cessit victoria regi Britonum, interfectisque Octa et Eosa, terga dederunt Saxones. Tanta inde laetitia cepit regem, ita ut cum prius sine juvamine alterius sese erigere nequiret, levi conamine erectus, resedit in feretro, ac si subitam sanitatem recepisset. Solutus etiam in risum, hilari voce in hunc sermonem prorupit: “Vocabunt me Ambrones isti, regem semimortuum, quia infirmitate gravatus in feretro jacebam. Sic equidem eram. Malo tamen semimortuus ipsos superare, quam sanus et incolumis superari, sequenti vita perfuncturus. Praestantius enim est mori cum honore, quam cum pudore vivere.”

===24===
'''UTHER HAUSTU AQUAE VENENATO DIEM OBIT.'''

Devicti autem Saxones, non idcirco a malitia sua destiterunt: sed Aquilonares provincias ingressi, populos incessanter infestabant. Quos Uther rex (ut proposuerat) affectabat insequi: sed dissuaserunt principes, quia eum gravior infirmitas post victoriam occupaverat. Unde audaciores insistentes hostes, omnibus modis regnum subdere nituntur. Proditioni etiam solitae indulgentes, machinantur qualiter regem dolo interficiant. Et cum alter aditus defecisset, statuerunt eum veneno perdere: quod factum est. Nam cum in urbe Verolamio jaceret, direxerunt in paupere cultu legatos, qui statum curiae addiscerent: qui cum totum didicissent, inter caetera compererunt unum, quod proditioni ipsius praeelegerunt. Erat namque prope aulam fons nitidissimae aquae, quam rex solitus fuerat potare, cum ceteros liquores propter infirmitatem abhorreret. Fontem namque aggressi sunt nefandi proditores, ipsumque undique veneno infecerunt, ita ut manans aqua tota corrumperetur. Ut ergo potavit ex ea rex, festinae morti succubuit. Succubuerunt etiam centum homines post illum, donec comperta fraude, cumulum terrae superposuerunt. Cum autem obitus regis divulgatus fuisset, advenerunt pontifices cum clero regni: tuleruntque corpus ejus ad Coenobium Ambrii: et intra choream gigantum juxta Aurelium Ambrosium more regio humaverunt.

{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 8]]</text>
      <sha1>71lhwn6g1z927s8arxaost11v8zcsux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282039</id>
      <parentid>282038</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>quotation marks fixed</comment>
      <origin>282039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44487" sha1="gn7lkmvkei7im5ormaisikaistbxpyn" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VIII
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]] - [[#21|21]] - [[#22|22]] - [[#23|23]] - [[#24|24]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''VORTEGIRNUS INTERROGAT MERLINUM DE MORTE SUA.'''

Cum igitur haec et alia multa prophetasset Merlinus, ambiguitate verborum suorum adstantes in admirationem commovit. Vortegirnus vero prae ceteris admirans, et sensum juvenis, et vaticinia collaudabat. Neminem enim praesens aetas produxerat, qui ora sua in hunc modum coram ipso solvisset. Scire igitur volens exitum vitae suae, rogavit juvenem sibi indicare quod sciebat. Ad haec Merlinus: “Ignem filiorum Constantini diffuge: si diffugere valueris. Jam naves parant: jam Armoricanum littus deserunt: jam vela per aequora pandunt: petent Britanniam insulam: invadent Saxonicam gentem: subjugabunt populum nefandum: sed prius te intra turrim inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidisti: et Saxones in insulam invitasti. Invitasti eos tibi in praesidium: sed supervenerunt in tuum supplicium. Imminent tibi duo funera: nec est promptum, utrum prius vitabis. Hinc enim regnum tuum devastabunt Saxones, et leto tuo incumbent: hinc autem applicabunt duo fratres, Aurelius et Utherpendragon, qui mortem patris sui in te vindicare nitentur. Quaere tibi diffugium si poteris: cras Totonesium littus tenebunt. Rubebunt sanguine Saxonum facies: et interfecto Hengisto Aurelius Ambrosius coronabitur. Pacificabit nationes: restaurabit ecclesias: sed veneno deficiet. Succedet ei germanus suus Utherpendragon: cujus dies anticipabunter veneno. Aderunt tantae proditioni posteri tui, quos aper Cornubiae devorabit. Nec mora, cum crastina dies illuxit, applicuit Aurelius Ambrosius cum germano suo, decem milibus militum comitatus.

===2===
'''AURELIUS AMBROSIUS, REX BRITANNIAE FACTUS, VORTEGIRNUM OBSESSUM IGNE PERIMIT.'''

Rumore itaque adventus ipsius divulgato: convenerunt undique Britones, qui in tanta clade dispersi fuerant: et societate concivium suorum roborati, hilariores solito efficiuntur. Convocato autem clero, inunxerunt Aurelium in regem: et sese ei more suo submiserunt. Cumque impetum in Saxones fieri cohortarentur, dissuasit rex. Nam prius Vortegirnum persequi affectaverat. Adeo enim propter proditionem patri illatam doluerat, quod nil agere videretur, nisi eum prius vindicaret. Affectum itaque suum exequi desiderans, convertit exercitum suum in Cambriam, oppidumque Genoreu petivit. Diffugerat enim eo Vortegirnus, ut tutum refugium haberet. Erat autem oppidum illud in natione Hergin super fluvium Ganiae, in monte qui Cloarius nuncupatur. Ut igitur ad illud pervenit Ambrosius, proditionis patri ac fratri illatae reminiscens, Eldol ducem Claudiocestriae affatur: “Respice dux nobilis hujus urbis moenia, an poterunt Vortegirnum protegere, quin gladii mei mucronem ipse intra viscera ipsius recondam? Promeruit enim necem: nec tibi ignotum esse existimo ipsum eam promeruisse. O hominem omnium sceleratissimum: O ineffabilibus tormentis perpendum! Primo prodidit patrem meum Constantinum, qui ipsum et patriam a Pictorum irruptione liberaverat. Deinde Constantem fratrem meum, quem ut perderet in regem promovit. Deinde cum ipsemet versutia sua insignitus fuisset, intromisit concivibus Paganos, ut eos qui fidelitati meae adhaerebant, exterminaret: sed permittente deo in laqueum, quem fidelibus suis paraverat, incautus cecidit. Nam ut nequitiam ipsius compererunt Saxones, ejecerunt illum e regno, quod neminem pigere debeat. Illud vero dolendum esse censeo, quod nefandus populus quem nefandus ille invitavit, nobiles cives exterminavit: fertilem patriam devastavit: sacras ecclesias destruxit: et Christianitatem fere a mari usque ad mare delevit. Nunc ergo cives viriliter agite: et vindicate vos prius in istum, per quem haec omnia mala accesserunt. Deinde vertamus arma in hostes imminentes, et patriam ab eorum ingluvie liberemus. Nec mora, diversis machinationibus incumbunt: moenia diruere nituntur. Postremo, cum cetera defecissent, ignem adhibuerunt: qui cum alimentum reperisset, non acquievit adjunctus, donec turrim et Vortegirnum exarsit.

===3===
'''AURELII AMBROSII LUADES.'''

Quod cum Hengisto Saxonibusque ejus relatum esset, invasit eum timor: quia probitatem Aurelii timebat. Tanta namque virtus et audacia viro inerat: quod cum Galliarum partes frequentaret, non erat alter qui cum illo congredi auderet. Nam si congressum fecisset, vel hostem ab equo prosternebat: vel hastam in frusta confringebat. Praeterea largus erat in dandis: sedulus in divinis obsequiis: modestus in cunctis: et super omnia mendacium vitans. Fortis pedes: fortior equo: et ad regendum exercitum doctus. Tales probitates ejus dum adhuc in Armoricana Britannia moraretur, fama assiduis volatibus in insulam detulerat. Timuerunt ergo eum Saxones, et sese trans Humbrum receperunt. In partibus illis munierunt civitates et oppida: nam patria illa semper refugio eis patuerat. Vicinitas etenim Scotiae adhibebat tutelam: quae in omne damnum civibus imminere consueverat. Natio namque ad inhabitandum horribilis, evacuata civibus, tutum receptaculum alienigenis praestiterat. Siquidem Pictis, Scotis, Dacis, Norwegensibus, ceterisque qui ad vastandam insulam applicuerant, situ locorum admittente patuerat. Securi ergo affinitatis patriae, versus illam diffugerant: ut si opus fuisset, sese intra eam, quasi in propia castra recepissent. Cumque id Aurelio indicatum fuisset, audacior effectus, spem victoriae recepit. Ocyus ergo convocatis civibus, exercitum suum augmentavit, atque versus Aquilonares partes iter arripuit. Et cum nationes praeteriret, inspiciens illas desolatas, condolebat: maxime autem propter ecclesias usque ad solum destructas: quibus restaurationem promittebat, si triumpho potiretur.

===4===
'''HENGISTUS CONTRA AMBROSIUM PROFICISCITUR.'''

At Hengistus cum adventum ipsius comperisset, revocata audacia commilitones suos elegit, atque unumquemque inanimans, hortabatur eos unanimiter et viriliter eis resistere: nec congressum Aurelii exhorrere. Dicebat autem ipsum paucos ex Armoricanis Britonibus habere, cum numerus eorum ultra decem milia non procederet. Insulanos vero Britones pro nihilo reputabat, cum toties eos in praeliis devicisset. Proinde promittebat suis victoriam, et ob ampliorem numerum securitatem. Aderant enim circiter ducenta milia armatorum. Et cum omnes hoc modo inanimasset, ivit obviam Aurelio in campum qui dicebatur Maisbeli, per quem ipse Aurelius transiturus erat: affectabat namque et subitum et furtivum impetum facere, Britonesque non praemeditatos occupare. Quod tamen non latuit Aurelium, nec idcirco distulit campum adire: sed festinantius ingressus est. Ut ergo hostes prospexit, disposuit turmas suas; tria milia ex Armoricanis jussit equis adesse, ceteros cum insulanis mixtim in aciem constituit. Demetios in collibus, Venedotos in prope sitis collibus nemoribusque locavit. Erat autem causa, ut si Saxones ad ea diffugerent, adessent qui obviarent.

===5===
'''PUGNA INTER HENGISTUM ET AMBROSIUM COMMITTITUR.'''

Interea accessit Eldol dux Claudiocestriae ad regem, et ait: “Sola dies pro omnibus diebus vitae meae mihi sufficeret, si congredi cum Hengisto mihi Deus concederet. Nempe succumberet alter nostrum, dum gladiis insisteremus. Reminiscor namque diei qua convenimus quasi pacem habituri: cumque de concordia ageretur, prodidit omnes qui aderant, et cum cultris interfecit, praeter me solum, qui reperto palo evasi. Succubuerunt eadem die quadringenti sexaginta barones ac consules, qui omnes inermes advenerant. In tanto periculo subvectavit mihi deus palum, quo defensus evasi.” Talia referebat Eldol. Sed Aurelius hortabatur socios totam spem suam in filium Dei ponere: hostes suos deinde audacter invadere, et pro patria unanimiter pugnare. At Hengistus e contrario turmas suas componebat: componendo praeliari docebat: docendo singulas perambulabat, ut omnibus unam audaciam pugnandi ingereret. Dispositis tandem in utraque parte cuneis, congrediuntur acies: mutuos ictus ingeminant: cruorem non minimum diffundunt. Hinc Britones: hinc Saxones vulnerati moriuntur. Hortatur Aurelius Christianos, monet Hengistus Paganos: et dum talem decertationem facerent, nitebatur semper Eldol habere aditum congrediendi cum Hengisto, sed non habuit. Nam Hengistus ut vidit suos succumbere, Britones vero nutu Dei pravalere: confestim diffugit, petivitque oppidum Kaerconan, quod nunc Cunungeburg appellatur. Insequitur eum Aurelius: et quoscunque in itinere reperiebat, vel occidebat, vel in servitutem compellebat. Cum ergo vidisset Hengistus, quod insequeretur se Aurelius, noluit oppidum introire: sed convocato in turmas populo, iterum praeliari disposuit. Quippe sciebat, quod oppidum nequaquam Aurelio resisteret: et quod omne tutamen suum in gladio et hasta consisteret. Denique cum supervenisset Aurelius, composuit et ipse socios suos in turmas, et acerrimam pugnam ingessit. Porro Saxones unanimiter resistunt, et invicem letaliter vulnerantur. Diffunditur sanguis utrobique: clamor morientium vivos in iram ducebat. Postremo, Saxones praevaluissent, nisi equestris turma Armoricanorum Britonum supervenisset. Constituerat namque eam Aurelius, sicut in primo praelio fecerat. Superveniente ergo illa, cesserunt ei Saxones, et aliquantulum dilacerati, vix iterum sese consociaverunt. Acriores deinde Britones incumbunt: et hostes unanimiter infestant. Non cessabat Aurelius socios monere, obviantes vulnerare, fugientes insequi, atque suos hoc modo consolari. Similiter Eldol, nunc hac nunc illac discurrens infestis vulneribus adversarios suos afficiebat: quicquid autem ageret, aestuabat semper habere copiam congrediendi cum Hengisto.

===6===
'''BRITANNI SAXONES PROSTERNUNT; HENGISTUS AB ELDOL VIVUS CAPITUR.'''

Dum itaque diversas irruptiones diversae turmae facerent, convenerunt forte pariter, et mutuos ictus ingeminare coeperunt. O viros prae ceteris pugnaces, qui dum mutuos enses alter in alterum immitterent, prosiliebant ex ictibus ignes, ac si tonitrua coruscationesque procrearent. Diu dubium fuit, utri praestantior vigor inerat. Quandoque enim praevalebat Eldol, et cedebat Hengistus: quandoque cedebat Eldol, et praevalebat Hengistus. Dum in hunc modum decertarent: supervenit Gorlois dux Cornubiae cum phalange cui praeerat, turmas diversorum infestans. Quem cum aspexisset Eldol, securior effectus, cepit Hengistum per nasale cassidis, atque totis viribus utens, ipsum intra cives extraxit. Maximo igitur gaudia fluctuans, excelsa voce dicebat: “Desiderium meum implevit Deus, prosternite viri obstantes Ambrones, prosternite. Vobis est in manu victoria; vicistis enim devicto Hengisto. Inter haec, Britones non cessant Paganos oppugnare, saepius ac saepius invadere: et cum retrocedebant, iterum revocata audacia resistere. Nec in hunc modum quieverunt, donec potiti sunt victoria. Diffugerunt itaque Saxones, quo impetus quemque ducebat. Alii urbes, alii montana nemorosa, alii naves petebant. At Octa, filius Hengisti, cum majori multitudinc Eboracum adivit. Eosa vera cognatus ejus urbem Alclud: et se cum innumeris armatis munivit.

===7===
'''ELDOL HENGISTI CAPUT GLADIO AMPUTAT.'''

Ut itaque triumphavit Aurelius, cepit urbem Conani, quam supra memoraveram: et ibidem tribus diebus moratus est. Interea jussit peremptos sepeliri, vulneratos curari, fatigatos requiescere, et eosdem diversis levaminibus reficere. Post haec convocatis ducibus, decernere praecepit, quid de Hengisto ageretur. Aderat Eldadus Claudiocestrensis Episcopus, frater Eldol, vir summae prudentiae et religionis. Hic cum Hengistum coram rege stantem aspexit, jussit ceteros tacere, et in hunc modum locutus est: “Et si omnes istum liberare conarentur, ego ipsum in frusta conciderem: insequerer namque Prophetam Samuelem, qui cum Agag regem Amalech in potestate tenuisset, concidit illum in frusta, dicens: sicut fecisti matres sine liberis, sic faciam hodie matrem tuam sine liberis inter mulieres: sic ergo facite de Hengisto, qui alter Agag existit.” Accepit ergo Eldol gladium, et duxit eum extra urbem, et amputato capite ad tartara direxit. At Aurelius, ut erat in cunctis rebus modestus, jussit eum sepeliri, et cumulum terrae super corpus ejus, Pagano more, apponi.

===8===
'''OCTA, HENGISTI FILIUS, IN EBORACO OBSESSUS, AURELIO SESE DEDIT.'''

Deinde duxit Aurelius exercitum suum ad Eboracum, ut Octam filium Hengisti expugnaret. Cumque civitatem obsideret: dubitavit Octa resistere, et urbem contra tantam multitudinem defendere. Communicato itaque consilio, egressus est cum nobilioribus qui secum aderant, gestans catenam in manu, et arenam in capite: et sese regi in haec verba praesentavit: “Victi sunt Dei mei, Deumque tuum regnare non haesito, qui tot nobiles ad te hoc modo venire compellit. Accipe ergo nos, et catenam istam: et nisi misericordiam habueris, habe nos ligatos, et ad quodlibet supplicium voluntarie paratos.” Motus ergo Aurelius pietate, jussit adjudicari quid in illos agendum foret. Cum autem diversi diversa proferrent, surrexit Eldadus Episcopus, et sententiam hoc sermone disseruit: “Gibeonitae voluntarie venerunt ad filios Israel, petentes misericordiam, et impetraverunt. Erimus ergo Christiani pejores Judaeis, abnegantes misericordiam? misericordiam petunt, misericordiam habeant. Ampla est insula Britanniae, et in pluribus locis deserta. Foederatos ergo illos sinamus saltem deserta inhabitare, et nobis in sempiternum serviant. Acquievit itaque rex Eldadi sententiae, et misericordiam de eis habuit: exemplo etiam Octae motus, venit Eosa ceterique qui diffugerant, et misericordiam impetraverunt. Dedit ergo eis regionem juxta Scotiam, et foedus cum eis confirmavit.”

===9===
'''AURELIUS, PROFLIGATIS HOSTIBUS, RES REGNI RENOVAT.'''

Triumphatis itaque hostibus, convocavit rex consules et principes regni intra Eboracum, praecepitque eis restaurare Ecclesias, quas gens Saxonum destruxerat. Ipse vero Metropolitanam sedem illius urbis, atque ceteros Episcopatus provinciae reaedificari incoepit. Emensis deinde quindecim diebus, cum operarios diversos in diversis locis statuisset, adiit urbem Londoniae, cui hostilis irruptio non pepercerat. Condolens igitur illius excidium, revocat undique cives residuos, et eam restituere aggreditur. Ibidem disposuit regnum suum, legesque sopitas renovat, amissas avorum possessiones nepotibus distribuit. Quae autem in tanta calamitate heredes amiserant: largitae sunt commilitonibus ejus. Tota intentio ipsius versabatur circa regni restitutionem, Ecclesiarum reformationem, pacis ac legis renovationem, justitiae compositionem. Exin petivit Guintoniam, ut eam sicut ceteras restitueret. Cumque in restauratione ejus quae ponenda erant posuisset: monitu Eldadi Episcopi, ivit ad monasterium prope Kaercaradoc, quae nunc Salesberia dicitur, ubi consules et principes jacebant, quos nefandus Hengistus prodiderat. Erat ibi Coenobium trecentorum fratrum in monte Ambrii, qui, ut fertur, fundator ejus olim extiterat. Ut ergo locum quo defuncti jacebant circumspexit, et pietate motus in lacrymas solutus est, postremo in diversas meditationes inductus, deliberavit apud se qualiter locum faceret memorabilem. Dignum namque memoria censebat cespitem, qui tot nobiles pro patria defunctos protegebat.

===10===
'''DE CHOREA GIGANTEA.'''

Convocatis itaque undique artificibus lignorum et lapidum, praecepit ingeniis uti, novamque structuram adinvenire, quae in memoriam tantorum virorum in aevum constaret. Cumque omnes ingeniis suis diffidentes, repulsam intulissent: accessit Tremounus urbis Legionum Archiepiscopus ad regem, et ait: “Si uspiam est qui praeceptum tuum aggredi valuerit, Merlinus vates Vortegirni aggredietur. Quippe non existimo alterum in regno tuo esse, cui clarius sit ingenium, sive in futuris dicendis, sive in operationibus machinandis. Jube eum venire, atque ingenio suo uti, ut opus quod affectas constet.” Cum itaque de eo multa interrogasset Aurelius, misit diversos nuncios, per diversas nationes patriae, ut inventum illum adducerent: qui peragratis provinciis invenerunt eum in natione Gewisseorum, ad fontem Galabes, quem solitus fuerat frequentare. Indicato autem quid vellent, duxerunt illum ad regem. Excepit eum rex cum gaudio, jussitque futura dicere, cupiens miranda audire. Cui Merlinus: “Non sunt revelanda hujusmodi mysteria, nisi cum summa necessitas incubuerit. Nam si ea in derisionem sive vanitatem proferrem, taceret spiritus qui me docet, et, cum opus superveniret, recederet.” Denique cum omnibus repulsam intulisset, noluit rex eum infestare de futuris, sed de operatione praemeditata allocutus est. Cui Merlinus: “Si perpetuo opere sepulturam virorum decorare volueris, mitte pro chorea gigantum, quae est in Killarao monte Hiberniae. Est etenim ibi structura lapidum, quam nemo hujus aetatis construeret, nisi ingenium artem subvectaret. Grandes sunt lapides, nec est aliquis cujus virtuti cedant: qui si eo modo quo ibi positi sunt, circa plateam locabuntur, stabunt in aeternum.

===11===
'''UTHERPENDRAGON AD HIBERNIAM NAVIGAT.'''

Ad ea verba Merlini solutus est Aurelius in risum, dicens: “Qualiter id fieri posset, ut tanti lapides ex tam longinquo regno adveherentur, ac si Britannia lapidibus careret, qui ad operationem sufficerent.” Ad haec Merlinus: “Ne moveas rex vanum risum: quia haec absque vanitate profero. Mystici sunt lapides, et ad diversa medicamenta salubres. Gigantes olim asportaverunt eos ex ultimis finibus Africae, et posuerunt in Hibernia, dum eum inhabitarent. Erat autem causa, ut balnea intra illos conficerent, cum infirmitate gravarentur. Lavabant namque lapides, et intra balnea diffundebant: unde aegroti curabantur. Miscebant etiam cum herbarum confectionibus, unde vulnerati sanabantur. Non est lapis ibi, qui medicamento careat.” Cum hoc audissent Britones, censuerunt pro lapidus mittere, populumque Hiberniae praelio infestare, si eos detinerent. Postremo eligitur Utherpendragon frater regis, et quindecim milia armatorum, ut huic negocio parerent. Eligitur et ipse Merlinus, ut ipsius ingenio et consilio agenda tractarentur. Paratis deinde navibus, mare ingrediuntur, prosperisque ventis Hiberniam adeunt.

===12===
'''GILLOMANIUS, REX HIBERNIAE PROFLIGATUM, BRITANNI CHOREAM GIGANTEAM SECUM REPORTANT.'''

Ea tempestate regnabat in Hibernia Gillomanius, juvenis miras probitatis. Hic cum audisset, quod in Hiberniam applicuissent Britones, collegit exercitum grandem, et eis obviam perrexit. Cumque dedicisset causam adventus eorum, astantibus arrisit, et ait: “Non miror, si ignava gens Saxonum, insulam Britonum devastare potuit, cum Britones bruti sint et stulti. Quis etenim hujusmodi stultitiam audivit? Nunquid meliora sunt saxa Hiberniae quam Britanniae: ut regnum nostrum pro ipsis ad praeliandum provocetur? Armate vos viri, at defendite patriam vestram, quia dum mihi vita inerit, non auferent nobis etiam minimum lapidem choreae.” Uther igitur, ut vidit ipsos ad praeliandum paratos, festinato agmine in eos irruit. Nec mora, praevaluerunt Britones: Hiberniensibusque laceratis ac interfectis, Gillomanium in fugam pepulerunt. Potiti autem victoria, petierunt Killaraum montem, lapidumque structuram adepti, gavisi sunt, et admirati. Circumstantibus itaque cunctis, accessit Merlinus, et ait: “Utimini viribus vestris, juvenes: ut in deponendo lapides istos, sciatis utrum ingenium virtuti, an virtus ingenio cedat.” Ad imperium igitur ejus indulserunt unanimiter multimodis machinationibus, et aggressi sunt choream deponere. Alii funes, alii restes, alii scalas paraverunt, ut quod affectabant, perficerent: nec ullatenus perficere valuerunt. Deficientibus cunctis, solutus est Merlinus in risom, et suas machinationes confecit. Denique cum omnia quae necessaria erant apposuisset: levius quam credi potest lapides deposuit: depositos autem, fecit deferri ad naves, et introponi: et sic cum gaudio in Britanniam reverti coeperunt. Et prosperantibus ventis applicant, sepulturasque virorum cum lapidus apparant. Quod cum indicatum fuisset Aurelio, diversos nuncios per diversas partes Britanniae direxit: jussitque clerum ac populum submonere, submonitos vero, in montem Ambrii convenire, ut cum gaudio et honore praedictam sepulturam repararent. Ad edictum ergo illius venerunt Pontifices at Abbates, et ex unoquoque ordine qui ei subditi fuerans: et cum omnes convenissent, instante die quae praedicta fuerat, imposuit Aurelius diadema capiti suo, festumque Pentecostes regaliter celebravit: tribusque sequentibus diebus continue celebrationi vacavit. Interea honores qui possessoribus carebant, domesticis suis largitur, ut eis obsequii sui laborem remuneraret. Evacuatae erant duae Metropolitanae sedes, Eboraci videlicet et urbis Legionum, a pastoribus suis: quibus communi populorum consilio consulere volens, concessit Eboracum Samsoni illustri viro, summaque religione famoso: urbem vero Legionum Dubricio, quem divina providentia in eodem loco profuturum elegerat. Cumque haec et cetera in regno suo statuisset: praecepit Merlino lapides circa sepulturam erigere, quos ex Hibernia asportaverat. At ille praeceptis ejus obediens, eodem modo quo in Killarao monte Hiberniae positi fuerant, erexit illos circa sepulturam: et ingenium virtuti praevalere comprobavit.

===13===
'''PASCENTIUS SAXONES ITERUM IN BRITANNIAM INTRODUCIT.'''

Eodem tempore Pascentius Vortegirni filius, qui in Germaniam diffugerat, commovebat omnem armatum militem illius regni in Aurelium Ambrosium, patremque suum vindicare volebat. Promittebat autem infinitam copiam auri et argenti: si auxilio eorum Britanniam sibi subdidisset. Denique cum promissis suis universam juventutem corrupisset, paravit maximum navigium, applicuitque Aquilonaribus insulae partibus, ac eas vastare incoepit. Cumque illud regi nunciatum fuisset, collegit exercitum suum, obviamque eis perrexit atque saevientes hostes ad praelium provocavit. Qui ultro ad bellum venientes, commiserunt cum civibus pugnam: sed volente Deo devicti fuerunt, et in fugam compulsi.

===14===
'''PASCENTIUS SECUNDUM CUM GILLOMAMIO REVERTITUR. MORS AURELII AMBROSII.'''

Pascentius ergo in fugam propulsus, non ausus est in Germaniam redire: sed retortis velis adivit Gillomanium in Hiberniam, et ab illo receptus est. Et cum infortunium suum notificasset, miseratus Gillomanius, pactus est ei auxilium: conquerens de injuria quam Uther Aurelii frater sibi intulerat, dum gigantum choream perquireret. Confirmato tandem inter ipsos foedere, paraverunt sibi naves, et ingressi sunt eas, et in Meneviam urbem applicuerunt. Quo divulgato, Utherpendragon excitata armatorum copia in Cambriam ivit, ut cum eis pugnaret. Frater etenim ejus Aurelius in Guintonia urbe morbo gravatus jacebat, nec poterat ipse adire. Cumque id Pascentio et Gillomanio, Saxonibusque qui aderant compertum fuisset, gavisi sunt valde: quia existimabant propter infirmitatem ejus, regnum Britannia leviter subdendum. Et dum murmuratio inde per populos fieret: accessit unus ex Saxonibus, nomine Eopa, ad Pascentium, et ait: “Quibus donariis ditabis hominem, qui Aurelium Ambrosium tibi interfeciet?” Cui Pascentius: “O si quempiam reperirem, cui hoc in animo staret, darem illi mille argenti libras, familiaritatemque meam dum viverem: et si fortuna permiserit ut regni diademate potiar, faciam illum centurionem, idque juramento confirmabo.” Ad haec Eopa: “Didici linguam Britannicam, moresque hominum scio: in medica arte peritus. Si igitur ea quae promittis, executus mihi fueris: fingam me Christianum esse, et Britannum: et quasi medicus praesentiam regis nactus, ei potionem qua obibit conficiam. Et ut citius aditum reperiam, me monachum religiosissimum, et omni dogmate eruditum fingam. Cumque hoc promisisset, pepigit Pascentius foedus cum illo, et ea quae spoponderat, juramento confirmavit. Rasit igitur Eopa barbam suam, capiteque tonso, monachalem cepit habitum: et vasis medicamentorum suorum oneratus, iter Guintoniam versus arripuit. Urbem postremo ingressus, obtulit obsequium suum clientibus regis et gratiam in oculis eorum invenit. Nihil enim desiderabilius expectabant quam medicum. Exceptus itaque, et in praesentiam regis ductus, promisit se redditurum ei sanitatem, si potionibus suis foveretur. Nec mora, potionem conficere jussus, submiscuit venenum, regique porrexit. Quod cum coepisset Aurelius et hausisset, jussus est confestim a nefando Ambrone sub coopertorio suo delitere, atque obdormire: ut magis potio detestanda operaretur. Paruit illico rex monitis proditoris illius, et quasi sanitatem recepturus obdormivit. Nec mora, illabente veneno per poros corporis et venas, consecuta est mors soporem, quae nemini parcere consuevit. Interea nefandus proditor ille, inter unum et alium elapsus, in curia nusquam comparuit. Haec dum Guintoniae agerentur, apparuit stella mirae magnitudinis et claritatis, uno radio contenta: ad radium vero, erat globus igneus in similitudinem draconis extensus, et ex ore illius procedebant duo radii, quorum unus longitudinem suam ultra Gallicanum clima videbatur extendere; alter vero versus Hibernicum mare vergens, in septem minores radios terminabatur.

===15===
'''QUOMODO COMETA UTHERIS REGNUM PRAESIGNIFICAVIT.'''

Apparente vero praefato sidere, perculsi sunt omnes metu et admiratione qui illud inspiciebant. Uther etiam frater regis, hostilem exercitum in Cambriam ducens, non minimo terrore perculsus, quosque sapientes adibat, ut quid portenderet stella notificarent. Inter ceteros jussit vocare Merlinum: nam et ipse in exercitum venerat, ut consilio ipsius res praeliorum tractarentur. Qui ut in praesentiam regis ductus astitisset, jussus est significationem sideris enucleare. Mox ille in fletum erumpens, revocato spiritu exclamavit, et dixit: “O damnum irrecuperabile! O orbatum populum Britanniae! O nobilissimi regis migrationem! Defunctus est inclytus Britonum rex Aurelius Ambrosius: cujus obitu omnes obibimus, nisi Deus auxilium subvectet. Festina ergo, dux nobilissime Uther, festina, et conflictum cum hostibus ne differas: victoria tibi in manu erit: et rex eris totius Britanniae. Te enim sidus istud significat, et igneus draco sub sidere. Radius autem qui versus Gallicanam plagam porrigitur, portendit tibi filium futurum potentissimum, cujus potestas omnia regna habebit quae protegit. Alter vero radius filiam significat, cujus filii et nepotes regnum Britanniae successive habebunt.”

===16===
'''PASCENTIUS ET GILLOMANIUS IN PRAELIO OCCISI.'''

At Uther in dubio existens an verum protulisset Merlinus, in hostes tamen ut coeperat, progreditur. Advenerat namque prope Meneviam, ita ut iter medietatis diei restaret. Cumque adventus ejus Gillomanio et Pascentio, Saxonibusque qui aderant, relatus fuisset: egressi sunt ei obviam ut cum ipso congrederentur. Porro ut sese adinvicem conspexerunt, agmina sua in utraque parte statuerunt, cominusque accedentes pugnaverunt: pugnantes autem interficiuntur milites hinc et inde, ut in tali eventu fieri solet. Denique cum multum diei praeterisset, praevaluit Uther: interfectisque Gillomanio et Pascentio, triumpho potitus est. Fugientes itaque Barbari, festinaverunt ad naves suas: sed fugiendo a persequentibus civibus trucidabantur. Cessit prorsus victoria duci, favente Christo, qui post tantum laborem, quam citius potuit, regressus est Guintoniam. Advenerant namque nuncii, qui regis casum indicaverant, ipsumque jam ab Episcopis patriae sepultum esse prope Coenobium Ambrii, intra choream gigantum, quam vivens fieri praeceperat. Audito etenim ipsius obitu, convenerant in urbem Guintoniam Pontifices et Abbates, atque totus clerus ejusdem provinciae, et ut tantum regem decebat funus ipsius procuraverunt. Et quia vivens adhuc praeceperat, ut in coemeterio quod ipse paraverat sepeliretur, tulerunt corpus ejus eodem atque cum regalibus exequiis humaverunt.

===17===
'''UTHERPENDRAGON FIT REX BRITANNIAE.'''

At Uther frater ejus, convocato regni clero et populo, cepit diadema insulae: annuentibusque cunctis sublimatus est in regem. Reminiscens autem expositionis, quam Merlinus de supradicto sidere fecerat: jussit fabricari duos dracones ex auro, ad draconis similitudinem, quem ad radium stellae inspexerat. Qui ut mira arte fabricati fuerunt: obtulit unum in ecclesia primae sedis Guintoniae: alterum vero sibi ad ferendum in praelia retinuit. Ab illo ergo die vocatus fuit Utherpendragon: quod Britannica lingua caput draconis appellamus. Idcirco hanc appellationem recepit: quia Merlinus eum in regem per draconem prophetaverat.

===18===
'''OCTA ET EOSA IN PRAELIO CAPIUNTUR.'''

Interea Octa Hengisti filius atque Eosa cognatus ejus, cum soluti essent a foedere quod Aurelio Ambrosio pepigerant, moliti sunt inferre inquietudinem regi, atque nationes ejus dilacerare. Associabant namque sibi Saxones quos Pascentius conduxerat: nunciosque suos propter ceteros in Germaniam dirigebant. Maxima itaque multitudine stipatus, Aquilonares provincias invasit: nec saevitiae suae indulgere quievit, donec urbes et promontoria ab Albania usque ad Eboracum destruxit. Postremo cum urbem obsidere incepisset: supervenit Utherpendragon, cum tota regni fortitudine: et cum illo praeliatus est. Restiterunt viriliter Saxones, et irruptiones Britonum tolerantes, ipsos in fugam pepulerunt. Victoria autem potiti, insecuti sunt eos cadentes usque ad montem Damen, dum sol diem stare permittebat. Erat autem mons ille arduus, in cacumine coryletum habens, in medio vero saxa praerupta, latebris ferarum habilia. Occupaverunt eum Britones totaque nocte intra saxa et coryleta commanserunt. At cum Arctos temonem vertere coepit: praecepit Uther consules suos, atque principes ad se vocari, ut consilio eorum tractaret, qualiter in hostes irruptionem facerent. Convenerunt ocyus cuncti in praesentia regis: jussitque dicere quid consiliarentur: et Gorloi duci Cornubiae primum sententiam suam proferre praeceperunt. Erat enim magni consilii et aetatis maturae. “Non opus est (inquit) ambagibus vanis aut sermonibus, dum adhuc noctem restare conspicimus. Utendum nobis est audacia et fortitudine, si vita et libertate frui diutius volueritis. Magna est Paganorum multitudo et pugnandi avida: nos vero rariores existimus. Si autem diem supervenire expectaverimus: non censeo nobis utile, ut cum eis congrediamur. Eia ergo, dum tenebrae durant, densatis turmis descendamus, ipsosque intra castra sua subito impetu invadamus. Nam dum nihil haesitaverint, nec nos venturos hoc modo existimaverint: si unanimiter irruentes usi fuerimus audacia, triumpho sine dubio potiemur”. Placuit regi omnibusque illius sententia: monitisque ejus paruerunt. Statuti namque per turmas et armati, castra hostium petunt, et unanimi affectu in ipsos irruere proponunt. At dum prope incederent, compererunt vigiles eorum adventum, qui soporatos socios sonitu lituorum evigilaverunt. Turbati itaque hostes, et stupefacti, partim armare sese festinant, partim formidine praeoccupati, quo impetus ducebat, discurrebant. At Britones, densatis incedentes turmis, ocyus adeunt castra, et invadunt: repertoque aditu, nudatis ensibus in hostes concurrunt. Qui ita ex improviso occupati, non viriliter reddiderunt praelium: cum ceteri audaciam cum praemeditatione recepissent. Porro Britones acriter irruere intendunt, trucidare conantur: et Paganos ad milia interficiunt. Denique capti sunt Octa et Eosa, et Saxones penitus dissipati.

===19===
'''UTHER AMORE IGERNAE CAPTIVATUS, PER ARTES MERLINI MAGICAS, EJUS POTITUR.'''

Post illam vero victoriam, petivit urbem Alclud, provinciaeque illi disposuit: pacemque ubique renovavit: circuivit etiam omnes Scotorum nationes, rebellemque populum a feritate sua deposuit: tantam namque justitiam exercebat per patrias, quantam alter praedecessorum suorum non fecerat. Tremebant ergo in diebus ejus quicunque perverse agebant, cum sine misericordia plecterentur. Denique pacificatis Aquilonaribus provinciis, ivit Londoniam: jussitque ibidem Octam atque Eosam in carcere servari. Festo etiam paschali superveniente; praecepit proceribus regni in eandem urbem convenire, ut sumpto diademate tantum diem cum honore celebraret. Parverunt ergo cuncti, et diversi ex diversis civitatibus venientes, instante festivitate convenerunt. Celebravit itaque solennitatem rex ut proposuerat: et gaudio cum proceribus suis indulsit. Laetitiam agebant cuncti: quia ipsos laeto animo rex receperat. Advenerant namque tot nobiles cum conjugibus et filiabus suis, laeto convivio digni. Aderat inter ceteros Gorlois dux Cornubiae, cum Igerna conjuge sua, cujus pulcritudo mulieres omnes totius Britanniae superabat. Cumque inter alias inspexisset eam rex, subito amore illius incaluit: ita ut postpositis ceteris, totam intentionem suam circa eam verteret. Haec sola erat cui fercula incessanter dirigebat: cui aurea pocula familiaribus internunciis mittebat: arridebat ei multotiens, jocosa verba interserebat. Quod cum comperisset maritus ejus, confestim iratus est, et ex curia sine licentia recessit. Non affuit qui eum revocare quivisset, cum id solum amittere timeret, quod super omnia diligebat. Iratus itaque Uther, praecepit ei redire in curiam suam, ut de illata injuria rectitudinem ab eo sumeret: cui cum parere diffugisset Gorlois, admodum iratus est rex, juravitque jurejurando, se vastaturum regionem ipsius, nisi ad satisfactionem festinaret. Nec mora, praedicta ira inter eos manente, collegit exercitum magnum rex, petivitque provinciam Cornubiae, atque ignem in urbes et oppida accumulavit. At Gorlois non ausus est congredi cum eo, quia ejus minor erat armatorum copia. Unde praeelegit munire oppida sua, donec auxilium suum ab Hibernia impetrasset: et cum magis pro uxore sua quam pro se ipso anxiaretur: posuit eam in oppido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse vero ingressus est castellum Dimilioc, ne si infortunium supervenisset, ambo simul periclitarentur. Cumque id regi nunciatum fuisset, ivit ad oppidum in quo erat Gorlois, et illud obsedit, omnemque aditum ipsius praeclusit. Emensa tandem hebdomada, reminiscens amoris Igernae, dixit cuidam familiari suo, nomine Ulfin de Ricaradoch: 'Uror amore Igernae, nec gaudium habere, nec periculum corporis mei evadere me existimo, nisi ea potitus fuero. Tu ergo adhibe consilium quo voluntatem meam expleam, aut aliter internis anxietatibus interibo.' Ad haec Ulfin: 'Et quis tibi consiliari valuerit: cum nulla vis accedere queat, qua eam intra oppidum Tintagol adeamus? Etenim situm est in mari, et undique circumclusum ab ipso, nec est alter introitus, nisi quem angusta rupes praebeat: ipsum tres armati milites prohibere queunt, licet cum toto regno Britanniae astiteris. Attamen si Merlinus vates operam insisteret dare: arbitror te posse consilio ipsius desiderio tuo potiri.' Credulus itaque rex, Merlinum vocari jussit: nam et ipse ad obsidionem venerat. Vocatus confestim Merlinus, cum in praesentia regis astitisset, jussus est consilium dare, quo rex desiderium in Igerna expleret. Qui comperta anxietate quam rex patiebatur, pro ea commotus est super tanto amore ipsius, et ait: 'Ut voto tuo potiaris, utendum est tibi novis artibus et tempore tuo inauditis. Scio medicaminibus meis dare figuram Gorlois, ita ut per omnia ipse videaris. Si itaque parueris, faciam te prorsus simulare eum: Ulfinum vero Jordanum de Tintagol familiarem ejus. Alia autem specie sumpta, adero tertius, poterisque tuto oppidum adire ad Igernam, ac aditum habere. Paruit itaque rex, diligentemque animum adhibuit. Postremo commissa familiaribus suis obsidione, se Merlini medicationibus commisit, et in speciem Gorlois transmutatus est. Mutatus est et Ulfin in Jordanum, Merlinus in Bricelem: ita ut nemini quod fuerant comparerent: deinde aggressi sunt viam versus Tintagol, et cum crepusculo ad oppidum venerunt. Indicato ocyus janitori quod consul adveniret, apertae sunt januae, et intromissi sunt viri. Quid enim aliud accidisset, cum ipse Gorlois reputaretur adesse? Commansit itaque rex ea nocte cum Igerna, et sese desiderata Venere refecit. Deceperat namque illam falsa specie quam assumpserat: deceperat etiam fictitiis sermonibus, quos ornate componebat. Dicebat enim se egressum esse ab obsesso oppido, ut sibi tam dilectae rei atque oppido disponeret: unde ipsa credula nihil quod poscebatur abnegavit. Concepit itaque eadem nocte celeberrimum illum Arturum, qui postmodum ut celebris esset, mira probitate promeruit.

===20===
'''GORLOI OCCISO, UTHER IGERNAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea cum compertum esset per obsidionem, regem non adesse: exercitus ejus inconsulte agens, muros diruere conatur: et obsessum comitem ad praelium provocare. Qui etiam inconsulte faciens, egressus est cum commilitonibus suis, arbitrans parva manu tot armatis se posse resistere: pugnantes ergo hinc et inde inter primos interfectus est Gorlois, et socii ejus dissipati. Captum est quoque oppidum quod obsederant, et opes intus repertae non aequa sorte divisae: nam ut cuique administrabat fortuna et fortitudo, rapaci ungue rapiebat. Peracta tandem hujus facti audacia: venerunt nuncii ad Igernam, qui et necem ducis, et obsidionis eventum indicarent. Sed cum regem in specie consulis juxta eam residere inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita incolumen pervenisse. Nesciebant enim quae medicamenta Merlinus confecerat. Ad tales ergo rumores arridebat rex, atque cum his verbis Comitissam amplexabatur: 'Non equidem interfectus sum: sed ut vides, vivo: doleo tamen oppidi mei destructionem, sociorumque meorum caedem: unde nobis timendum est, ne superveniat rex: et nos in oppido isto intercipiat. Ibo ergo prius ei obviam, et me cum ipso pacificabo, ne nobis deterius contingat. Egressus itaque petivit exercitum suum, et exuta specie Gorlois in Utherpendragon rediit. Cumque omnem eventum didicisset, ob caedem Gorlois doluit: sed ob Igernam a maritali copula solutam gavisus est. Reversus itaque ad oppidum Tintagol, cepit illud. Cepitque Igernam et voto suo potitus est. Commanserunt deinde pariter non minimo amore ligati: progenueruntque filium et filiam. Fuit autem filii nomen Arturus, filiae vero, Anna.

===21===
'''OCTA ET EOSA BETTUM RENOVANT.'''

Cumque dies et tempora praeterissent, occupavit infirmitas regem: eumque multis diebus vexavit. Interim vero custodes carceris, in quo Octa atque Eosa (quos supra memoravi) taediosam vitam ducebant, diffugerant cum eis in Germaniam, terroremque per regnum intulerant. Asserebat namque rumor, ipsos jam commovisse Germaniam, classemque maximam paravisse in exitium insulae redituros: quod et factum est. Redierunt enim cum maxima classe sociisque innumerabilibus, et partes Albaniae ingressi, civitates atque cives igne ac caede affecerunt. Committitur itaque exercitus Britanniae Lot de Londonesia, ut hostes longius arceret. Erat autem consul ille Leir, eques strenuissimus, sapientia et aetate maturus. Probitate ergo ipsius acclamante, dederat ei rex Annam filiam suam, regnique sui curam, dum infirmitati subjaceret. Hic cum in hostes progressus esset, multoties repulsus est ab eis, ita ut sese intra civitates reciperet: saepius autem fugabat atque dissipabat illos, et nunc ad nemora nunc ad naves diflugere cogebat. Fuit inter eos dubia praeliorum decertatio, ita ut nesciretur utri victoria proveniret. Superbia enim civibus nocebat: quia dedignabantur praeceptis consulis obedire. Unde debiliores exeuntes nequibant imminentes hostes superare.

===22===
'''UTHER, MORBO CONFLICTATUS, FERETRO CONTRA HOSTES VEHITUR.'''

Vastata ita fere tota insula, cum id regi nunciaretur: ultra quam infirmitas expetebat iratus est: jussitque cunctos proceres convenire, ut ipsos de superbia et debilitate sua corriperet. Et cum omnes in praesentia sua conspexisset: convicia cum castigantibus verbis intulit, juravitque quod ipsemet eos in hostes conduceret. Praecepit itaque fieri sibi feretrum quo asportaretur, cum ingressum alterius modi abnegaret infirmitas. Praecepit etiam cunctos paratos esse, ut cum opportunitas accideret, in inimicos progrederentur. Nec mora, paratum est feretrum: parati sunt omnes, diesque opportunus instabat.

===23===
'''OCTA ET EOSA, CUM MULTIS SUORUM, OCCIDUNTUR.'''

Introposito itaque rege, Verolamium perrexerunt, ubi praedicti Saxones universum populum affligebant. Cumque edocti essent Octa et Eosa adventum Britonum, regemque in feretro advectum, dedignati sunt cum eo praeliari, quia in vehiculo advenerat. Aiebant enim ipsum semimortuum esse, nec tantos viros cum hujusmodi homine pugnare decere. Receperunt itaque sese intra urbem: et valvas, quasi nihil timentes, deseruerunt apertas. At Uther, cum id sibi relatum fuisset: jussit ocyus obsidere civitatem, ac moenia undique invadere. Paruerunt itaque cives, et urbem obsederunt, moeniaque invaserunt. Stragem autem Saxonibus dantes, fere dirutis muris ingressi sunt: nisi Saxones ad ultimum resistere incoepissent. Praevalentibus namque civibus, piguerat eos incoeptae superbiae: unde se defendere instituerunt. Scandantes itaque muros omnimodis telis Britones repellebant. Denique cum utrinque decertarent: supervenit nox, quae singulos ab armis ad quietem invitavit. Quietem desiderabant multi: plures vero consilium quo adversarios suos perderent. At Saxones cum inspexissent superbiam suam sibi nocuisse, Britones vero triumphasse: proposuerunt cum diluculo egredi, inimicosque suos ad campestre praelium provocare, quod factum est. Nam ut diem protulit Titan, dispositis catervis egressi sunt, ut propositum exequerentur suum. Quod videntes Britones, diviserunt milites suos per turmas, atque obviam venientes prius invadere coeperunt. Resistunt ilico Saxones, invadunt Britones, et mutuam caede utrobique conficiunt. Postremo cum multum diei praeteriisset: cessit victoria regi Britonum, interfectisque Octa et Eosa, terga dederunt Saxones. Tanta inde laetitia cepit regem, ita ut cum prius sine juvamine alterius sese erigere nequiret, levi conamine erectus, resedit in feretro, ac si subitam sanitatem recepisset. Solutus etiam in risum, hilari voce in hunc sermonem prorupit: “Vocabunt me Ambrones isti, regem semimortuum, quia infirmitate gravatus in feretro jacebam. Sic equidem eram. Malo tamen semimortuus ipsos superare, quam sanus et incolumis superari, sequenti vita perfuncturus. Praestantius enim est mori cum honore, quam cum pudore vivere.”

===24===
'''UTHER HAUSTU AQUAE VENENATO DIEM OBIT.'''

Devicti autem Saxones, non idcirco a malitia sua destiterunt: sed Aquilonares provincias ingressi, populos incessanter infestabant. Quos Uther rex (ut proposuerat) affectabat insequi: sed dissuaserunt principes, quia eum gravior infirmitas post victoriam occupaverat. Unde audaciores insistentes hostes, omnibus modis regnum subdere nituntur. Proditioni etiam solitae indulgentes, machinantur qualiter regem dolo interficiant. Et cum alter aditus defecisset, statuerunt eum veneno perdere: quod factum est. Nam cum in urbe Verolamio jaceret, direxerunt in paupere cultu legatos, qui statum curiae addiscerent: qui cum totum didicissent, inter caetera compererunt unum, quod proditioni ipsius praeelegerunt. Erat namque prope aulam fons nitidissimae aquae, quam rex solitus fuerat potare, cum ceteros liquores propter infirmitatem abhorreret. Fontem namque aggressi sunt nefandi proditores, ipsumque undique veneno infecerunt, ita ut manans aqua tota corrumperetur. Ut ergo potavit ex ea rex, festinae morti succubuit. Succubuerunt etiam centum homines post illum, donec comperta fraude, cumulum terrae superposuerunt. Cum autem obitus regis divulgatus fuisset, advenerunt pontifices cum clero regni: tuleruntque corpus ejus ad Coenobium Ambrii: et intra choream gigantum juxta Aurelium Ambrosium more regio humaverunt.

{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 8]]</text>
      <sha1>gn7lkmvkei7im5ormaisikaistbxpyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282040</id>
      <parentid>282039</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>quotation ma</comment>
      <origin>282040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44500" sha1="hj5snokic7co897p93l08ioo4d1ovzc" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VIII
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]] - [[#21|21]] - [[#22|22]] - [[#23|23]] - [[#24|24]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''VORTEGIRNUS INTERROGAT MERLINUM DE MORTE SUA.'''

Cum igitur haec et alia multa prophetasset Merlinus, ambiguitate verborum suorum adstantes in admirationem commovit. Vortegirnus vero prae ceteris admirans, et sensum juvenis, et vaticinia collaudabat. Neminem enim praesens aetas produxerat, qui ora sua in hunc modum coram ipso solvisset. Scire igitur volens exitum vitae suae, rogavit juvenem sibi indicare quod sciebat. Ad haec Merlinus: “Ignem filiorum Constantini diffuge: si diffugere valueris. Jam naves parant: jam Armoricanum littus deserunt: jam vela per aequora pandunt: petent Britanniam insulam: invadent Saxonicam gentem: subjugabunt populum nefandum: sed prius te intra turrim inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidisti: et Saxones in insulam invitasti. Invitasti eos tibi in praesidium: sed supervenerunt in tuum supplicium. Imminent tibi duo funera: nec est promptum, utrum prius vitabis. Hinc enim regnum tuum devastabunt Saxones, et leto tuo incumbent: hinc autem applicabunt duo fratres, Aurelius et Utherpendragon, qui mortem patris sui in te vindicare nitentur. Quaere tibi diffugium si poteris: cras Totonesium littus tenebunt. Rubebunt sanguine Saxonum facies: et interfecto Hengisto Aurelius Ambrosius coronabitur. Pacificabit nationes: restaurabit ecclesias: sed veneno deficiet. Succedet ei germanus suus Utherpendragon: cujus dies anticipabunter veneno. Aderunt tantae proditioni posteri tui, quos aper Cornubiae devorabit. Nec mora, cum crastina dies illuxit, applicuit Aurelius Ambrosius cum germano suo, decem milibus militum comitatus.

===2===
'''AURELIUS AMBROSIUS, REX BRITANNIAE FACTUS, VORTEGIRNUM OBSESSUM IGNE PERIMIT.'''

Rumore itaque adventus ipsius divulgato: convenerunt undique Britones, qui in tanta clade dispersi fuerant: et societate concivium suorum roborati, hilariores solito efficiuntur. Convocato autem clero, inunxerunt Aurelium in regem: et sese ei more suo submiserunt. Cumque impetum in Saxones fieri cohortarentur, dissuasit rex. Nam prius Vortegirnum persequi affectaverat. Adeo enim propter proditionem patri illatam doluerat, quod nil agere videretur, nisi eum prius vindicaret. Affectum itaque suum exequi desiderans, convertit exercitum suum in Cambriam, oppidumque Genoreu petivit. Diffugerat enim eo Vortegirnus, ut tutum refugium haberet. Erat autem oppidum illud in natione Hergin super fluvium Ganiae, in monte qui Cloarius nuncupatur. Ut igitur ad illud pervenit Ambrosius, proditionis patri ac fratri illatae reminiscens, Eldol ducem Claudiocestriae affatur: “Respice dux nobilis hujus urbis moenia, an poterunt Vortegirnum protegere, quin gladii mei mucronem ipse intra viscera ipsius recondam? Promeruit enim necem: nec tibi ignotum esse existimo ipsum eam promeruisse. O hominem omnium sceleratissimum: O ineffabilibus tormentis perpendum! Primo prodidit patrem meum Constantinum, qui ipsum et patriam a Pictorum irruptione liberaverat. Deinde Constantem fratrem meum, quem ut perderet in regem promovit. Deinde cum ipsemet versutia sua insignitus fuisset, intromisit concivibus Paganos, ut eos qui fidelitati meae adhaerebant, exterminaret: sed permittente deo in laqueum, quem fidelibus suis paraverat, incautus cecidit. Nam ut nequitiam ipsius compererunt Saxones, ejecerunt illum e regno, quod neminem pigere debeat. Illud vero dolendum esse censeo, quod nefandus populus quem nefandus ille invitavit, nobiles cives exterminavit: fertilem patriam devastavit: sacras ecclesias destruxit: et Christianitatem fere a mari usque ad mare delevit. Nunc ergo cives viriliter agite: et vindicate vos prius in istum, per quem haec omnia mala accesserunt. Deinde vertamus arma in hostes imminentes, et patriam ab eorum ingluvie liberemus. Nec mora, diversis machinationibus incumbunt: moenia diruere nituntur. Postremo, cum cetera defecissent, ignem adhibuerunt: qui cum alimentum reperisset, non acquievit adjunctus, donec turrim et Vortegirnum exarsit.

===3===
'''AURELII AMBROSII LUADES.'''

Quod cum Hengisto Saxonibusque ejus relatum esset, invasit eum timor: quia probitatem Aurelii timebat. Tanta namque virtus et audacia viro inerat: quod cum Galliarum partes frequentaret, non erat alter qui cum illo congredi auderet. Nam si congressum fecisset, vel hostem ab equo prosternebat: vel hastam in frusta confringebat. Praeterea largus erat in dandis: sedulus in divinis obsequiis: modestus in cunctis: et super omnia mendacium vitans. Fortis pedes: fortior equo: et ad regendum exercitum doctus. Tales probitates ejus dum adhuc in Armoricana Britannia moraretur, fama assiduis volatibus in insulam detulerat. Timuerunt ergo eum Saxones, et sese trans Humbrum receperunt. In partibus illis munierunt civitates et oppida: nam patria illa semper refugio eis patuerat. Vicinitas etenim Scotiae adhibebat tutelam: quae in omne damnum civibus imminere consueverat. Natio namque ad inhabitandum horribilis, evacuata civibus, tutum receptaculum alienigenis praestiterat. Siquidem Pictis, Scotis, Dacis, Norwegensibus, ceterisque qui ad vastandam insulam applicuerant, situ locorum admittente patuerat. Securi ergo affinitatis patriae, versus illam diffugerant: ut si opus fuisset, sese intra eam, quasi in propia castra recepissent. Cumque id Aurelio indicatum fuisset, audacior effectus, spem victoriae recepit. Ocyus ergo convocatis civibus, exercitum suum augmentavit, atque versus Aquilonares partes iter arripuit. Et cum nationes praeteriret, inspiciens illas desolatas, condolebat: maxime autem propter ecclesias usque ad solum destructas: quibus restaurationem promittebat, si triumpho potiretur.

===4===
'''HENGISTUS CONTRA AMBROSIUM PROFICISCITUR.'''

At Hengistus cum adventum ipsius comperisset, revocata audacia commilitones suos elegit, atque unumquemque inanimans, hortabatur eos unanimiter et viriliter eis resistere: nec congressum Aurelii exhorrere. Dicebat autem ipsum paucos ex Armoricanis Britonibus habere, cum numerus eorum ultra decem milia non procederet. Insulanos vero Britones pro nihilo reputabat, cum toties eos in praeliis devicisset. Proinde promittebat suis victoriam, et ob ampliorem numerum securitatem. Aderant enim circiter ducenta milia armatorum. Et cum omnes hoc modo inanimasset, ivit obviam Aurelio in campum qui dicebatur Maisbeli, per quem ipse Aurelius transiturus erat: affectabat namque et subitum et furtivum impetum facere, Britonesque non praemeditatos occupare. Quod tamen non latuit Aurelium, nec idcirco distulit campum adire: sed festinantius ingressus est. Ut ergo hostes prospexit, disposuit turmas suas; tria milia ex Armoricanis jussit equis adesse, ceteros cum insulanis mixtim in aciem constituit. Demetios in collibus, Venedotos in prope sitis collibus nemoribusque locavit. Erat autem causa, ut si Saxones ad ea diffugerent, adessent qui obviarent.

===5===
'''PUGNA INTER HENGISTUM ET AMBROSIUM COMMITTITUR.'''

Interea accessit Eldol dux Claudiocestriae ad regem, et ait: “Sola dies pro omnibus diebus vitae meae mihi sufficeret, si congredi cum Hengisto mihi Deus concederet. Nempe succumberet alter nostrum, dum gladiis insisteremus. Reminiscor namque diei qua convenimus quasi pacem habituri: cumque de concordia ageretur, prodidit omnes qui aderant, et cum cultris interfecit, praeter me solum, qui reperto palo evasi. Succubuerunt eadem die quadringenti sexaginta barones ac consules, qui omnes inermes advenerant. In tanto periculo subvectavit mihi deus palum, quo defensus evasi.” Talia referebat Eldol. Sed Aurelius hortabatur socios totam spem suam in filium Dei ponere: hostes suos deinde audacter invadere, et pro patria unanimiter pugnare. At Hengistus e contrario turmas suas componebat: componendo praeliari docebat: docendo singulas perambulabat, ut omnibus unam audaciam pugnandi ingereret. Dispositis tandem in utraque parte cuneis, congrediuntur acies: mutuos ictus ingeminant: cruorem non minimum diffundunt. Hinc Britones: hinc Saxones vulnerati moriuntur. Hortatur Aurelius Christianos, monet Hengistus Paganos: et dum talem decertationem facerent, nitebatur semper Eldol habere aditum congrediendi cum Hengisto, sed non habuit. Nam Hengistus ut vidit suos succumbere, Britones vero nutu Dei pravalere: confestim diffugit, petivitque oppidum Kaerconan, quod nunc Cunungeburg appellatur. Insequitur eum Aurelius: et quoscunque in itinere reperiebat, vel occidebat, vel in servitutem compellebat. Cum ergo vidisset Hengistus, quod insequeretur se Aurelius, noluit oppidum introire: sed convocato in turmas populo, iterum praeliari disposuit. Quippe sciebat, quod oppidum nequaquam Aurelio resisteret: et quod omne tutamen suum in gladio et hasta consisteret. Denique cum supervenisset Aurelius, composuit et ipse socios suos in turmas, et acerrimam pugnam ingessit. Porro Saxones unanimiter resistunt, et invicem letaliter vulnerantur. Diffunditur sanguis utrobique: clamor morientium vivos in iram ducebat. Postremo, Saxones praevaluissent, nisi equestris turma Armoricanorum Britonum supervenisset. Constituerat namque eam Aurelius, sicut in primo praelio fecerat. Superveniente ergo illa, cesserunt ei Saxones, et aliquantulum dilacerati, vix iterum sese consociaverunt. Acriores deinde Britones incumbunt: et hostes unanimiter infestant. Non cessabat Aurelius socios monere, obviantes vulnerare, fugientes insequi, atque suos hoc modo consolari. Similiter Eldol, nunc hac nunc illac discurrens infestis vulneribus adversarios suos afficiebat: quicquid autem ageret, aestuabat semper habere copiam congrediendi cum Hengisto.

===6===
'''BRITANNI SAXONES PROSTERNUNT; HENGISTUS AB ELDOL VIVUS CAPITUR.'''

Dum itaque diversas irruptiones diversae turmae facerent, convenerunt forte pariter, et mutuos ictus ingeminare coeperunt. O viros prae ceteris pugnaces, qui dum mutuos enses alter in alterum immitterent, prosiliebant ex ictibus ignes, ac si tonitrua coruscationesque procrearent. Diu dubium fuit, utri praestantior vigor inerat. Quandoque enim praevalebat Eldol, et cedebat Hengistus: quandoque cedebat Eldol, et praevalebat Hengistus. Dum in hunc modum decertarent: supervenit Gorlois dux Cornubiae cum phalange cui praeerat, turmas diversorum infestans. Quem cum aspexisset Eldol, securior effectus, cepit Hengistum per nasale cassidis, atque totis viribus utens, ipsum intra cives extraxit. Maximo igitur gaudia fluctuans, excelsa voce dicebat: “Desiderium meum implevit Deus, prosternite viri obstantes Ambrones, prosternite. Vobis est in manu victoria; vicistis enim devicto Hengisto. Inter haec, Britones non cessant Paganos oppugnare, saepius ac saepius invadere: et cum retrocedebant, iterum revocata audacia resistere. Nec in hunc modum quieverunt, donec potiti sunt victoria. Diffugerunt itaque Saxones, quo impetus quemque ducebat. Alii urbes, alii montana nemorosa, alii naves petebant. At Octa, filius Hengisti, cum majori multitudinc Eboracum adivit. Eosa vera cognatus ejus urbem Alclud: et se cum innumeris armatis munivit.

===7===
'''ELDOL HENGISTI CAPUT GLADIO AMPUTAT.'''

Ut itaque triumphavit Aurelius, cepit urbem Conani, quam supra memoraveram: et ibidem tribus diebus moratus est. Interea jussit peremptos sepeliri, vulneratos curari, fatigatos requiescere, et eosdem diversis levaminibus reficere. Post haec convocatis ducibus, decernere praecepit, quid de Hengisto ageretur. Aderat Eldadus Claudiocestrensis Episcopus, frater Eldol, vir summae prudentiae et religionis. Hic cum Hengistum coram rege stantem aspexit, jussit ceteros tacere, et in hunc modum locutus est: “Et si omnes istum liberare conarentur, ego ipsum in frusta conciderem: insequerer namque Prophetam Samuelem, qui cum Agag regem Amalech in potestate tenuisset, concidit illum in frusta, dicens: sicut fecisti matres sine liberis, sic faciam hodie matrem tuam sine liberis inter mulieres: sic ergo facite de Hengisto, qui alter Agag existit.” Accepit ergo Eldol gladium, et duxit eum extra urbem, et amputato capite ad tartara direxit. At Aurelius, ut erat in cunctis rebus modestus, jussit eum sepeliri, et cumulum terrae super corpus ejus, Pagano more, apponi.

===8===
'''OCTA, HENGISTI FILIUS, IN EBORACO OBSESSUS, AURELIO SESE DEDIT.'''

Deinde duxit Aurelius exercitum suum ad Eboracum, ut Octam filium Hengisti expugnaret. Cumque civitatem obsideret: dubitavit Octa resistere, et urbem contra tantam multitudinem defendere. Communicato itaque consilio, egressus est cum nobilioribus qui secum aderant, gestans catenam in manu, et arenam in capite: et sese regi in haec verba praesentavit: “Victi sunt Dei mei, Deumque tuum regnare non haesito, qui tot nobiles ad te hoc modo venire compellit. Accipe ergo nos, et catenam istam: et nisi misericordiam habueris, habe nos ligatos, et ad quodlibet supplicium voluntarie paratos.” Motus ergo Aurelius pietate, jussit adjudicari quid in illos agendum foret. Cum autem diversi diversa proferrent, surrexit Eldadus Episcopus, et sententiam hoc sermone disseruit: “Gibeonitae voluntarie venerunt ad filios Israel, petentes misericordiam, et impetraverunt. Erimus ergo Christiani pejores Judaeis, abnegantes misericordiam? misericordiam petunt, misericordiam habeant. Ampla est insula Britanniae, et in pluribus locis deserta. Foederatos ergo illos sinamus saltem deserta inhabitare, et nobis in sempiternum serviant. Acquievit itaque rex Eldadi sententiae, et misericordiam de eis habuit: exemplo etiam Octae motus, venit Eosa ceterique qui diffugerant, et misericordiam impetraverunt. Dedit ergo eis regionem juxta Scotiam, et foedus cum eis confirmavit.”

===9===
'''AURELIUS, PROFLIGATIS HOSTIBUS, RES REGNI RENOVAT.'''

Triumphatis itaque hostibus, convocavit rex consules et principes regni intra Eboracum, praecepitque eis restaurare Ecclesias, quas gens Saxonum destruxerat. Ipse vero Metropolitanam sedem illius urbis, atque ceteros Episcopatus provinciae reaedificari incoepit. Emensis deinde quindecim diebus, cum operarios diversos in diversis locis statuisset, adiit urbem Londoniae, cui hostilis irruptio non pepercerat. Condolens igitur illius excidium, revocat undique cives residuos, et eam restituere aggreditur. Ibidem disposuit regnum suum, legesque sopitas renovat, amissas avorum possessiones nepotibus distribuit. Quae autem in tanta calamitate heredes amiserant: largitae sunt commilitonibus ejus. Tota intentio ipsius versabatur circa regni restitutionem, Ecclesiarum reformationem, pacis ac legis renovationem, justitiae compositionem. Exin petivit Guintoniam, ut eam sicut ceteras restitueret. Cumque in restauratione ejus quae ponenda erant posuisset: monitu Eldadi Episcopi, ivit ad monasterium prope Kaercaradoc, quae nunc Salesberia dicitur, ubi consules et principes jacebant, quos nefandus Hengistus prodiderat. Erat ibi Coenobium trecentorum fratrum in monte Ambrii, qui, ut fertur, fundator ejus olim extiterat. Ut ergo locum quo defuncti jacebant circumspexit, et pietate motus in lacrymas solutus est, postremo in diversas meditationes inductus, deliberavit apud se qualiter locum faceret memorabilem. Dignum namque memoria censebat cespitem, qui tot nobiles pro patria defunctos protegebat.

===10===
'''DE CHOREA GIGANTEA.'''

Convocatis itaque undique artificibus lignorum et lapidum, praecepit ingeniis uti, novamque structuram adinvenire, quae in memoriam tantorum virorum in aevum constaret. Cumque omnes ingeniis suis diffidentes, repulsam intulissent: accessit Tremounus urbis Legionum Archiepiscopus ad regem, et ait: “Si uspiam est qui praeceptum tuum aggredi valuerit, Merlinus vates Vortegirni aggredietur. Quippe non existimo alterum in regno tuo esse, cui clarius sit ingenium, sive in futuris dicendis, sive in operationibus machinandis. Jube eum venire, atque ingenio suo uti, ut opus quod affectas constet.” Cum itaque de eo multa interrogasset Aurelius, misit diversos nuncios, per diversas nationes patriae, ut inventum illum adducerent: qui peragratis provinciis invenerunt eum in natione Gewisseorum, ad fontem Galabes, quem solitus fuerat frequentare. Indicato autem quid vellent, duxerunt illum ad regem. Excepit eum rex cum gaudio, jussitque futura dicere, cupiens miranda audire. Cui Merlinus: “Non sunt revelanda hujusmodi mysteria, nisi cum summa necessitas incubuerit. Nam si ea in derisionem sive vanitatem proferrem, taceret spiritus qui me docet, et, cum opus superveniret, recederet.” Denique cum omnibus repulsam intulisset, noluit rex eum infestare de futuris, sed de operatione praemeditata allocutus est. Cui Merlinus: “Si perpetuo opere sepulturam virorum decorare volueris, mitte pro chorea gigantum, quae est in Killarao monte Hiberniae. Est etenim ibi structura lapidum, quam nemo hujus aetatis construeret, nisi ingenium artem subvectaret. Grandes sunt lapides, nec est aliquis cujus virtuti cedant: qui si eo modo quo ibi positi sunt, circa plateam locabuntur, stabunt in aeternum.

===11===
'''UTHERPENDRAGON AD HIBERNIAM NAVIGAT.'''

Ad ea verba Merlini solutus est Aurelius in risum, dicens: “Qualiter id fieri posset, ut tanti lapides ex tam longinquo regno adveherentur, ac si Britannia lapidibus careret, qui ad operationem sufficerent.” Ad haec Merlinus: “Ne moveas rex vanum risum: quia haec absque vanitate profero. Mystici sunt lapides, et ad diversa medicamenta salubres. Gigantes olim asportaverunt eos ex ultimis finibus Africae, et posuerunt in Hibernia, dum eum inhabitarent. Erat autem causa, ut balnea intra illos conficerent, cum infirmitate gravarentur. Lavabant namque lapides, et intra balnea diffundebant: unde aegroti curabantur. Miscebant etiam cum herbarum confectionibus, unde vulnerati sanabantur. Non est lapis ibi, qui medicamento careat.” Cum hoc audissent Britones, censuerunt pro lapidus mittere, populumque Hiberniae praelio infestare, si eos detinerent. Postremo eligitur Utherpendragon frater regis, et quindecim milia armatorum, ut huic negocio parerent. Eligitur et ipse Merlinus, ut ipsius ingenio et consilio agenda tractarentur. Paratis deinde navibus, mare ingrediuntur, prosperisque ventis Hiberniam adeunt.

===12===
'''GILLOMANIUS, REX HIBERNIAE PROFLIGATUM, BRITANNI CHOREAM GIGANTEAM SECUM REPORTANT.'''

Ea tempestate regnabat in Hibernia Gillomanius, juvenis miras probitatis. Hic cum audisset, quod in Hiberniam applicuissent Britones, collegit exercitum grandem, et eis obviam perrexit. Cumque dedicisset causam adventus eorum, astantibus arrisit, et ait: “Non miror, si ignava gens Saxonum, insulam Britonum devastare potuit, cum Britones bruti sint et stulti. Quis etenim hujusmodi stultitiam audivit? Nunquid meliora sunt saxa Hiberniae quam Britanniae: ut regnum nostrum pro ipsis ad praeliandum provocetur? Armate vos viri, at defendite patriam vestram, quia dum mihi vita inerit, non auferent nobis etiam minimum lapidem choreae.” Uther igitur, ut vidit ipsos ad praeliandum paratos, festinato agmine in eos irruit. Nec mora, praevaluerunt Britones: Hiberniensibusque laceratis ac interfectis, Gillomanium in fugam pepulerunt. Potiti autem victoria, petierunt Killaraum montem, lapidumque structuram adepti, gavisi sunt, et admirati. Circumstantibus itaque cunctis, accessit Merlinus, et ait: “Utimini viribus vestris, juvenes: ut in deponendo lapides istos, sciatis utrum ingenium virtuti, an virtus ingenio cedat.” Ad imperium igitur ejus indulserunt unanimiter multimodis machinationibus, et aggressi sunt choream deponere. Alii funes, alii restes, alii scalas paraverunt, ut quod affectabant, perficerent: nec ullatenus perficere valuerunt. Deficientibus cunctis, solutus est Merlinus in risom, et suas machinationes confecit. Denique cum omnia quae necessaria erant apposuisset: levius quam credi potest lapides deposuit: depositos autem, fecit deferri ad naves, et introponi: et sic cum gaudio in Britanniam reverti coeperunt. Et prosperantibus ventis applicant, sepulturasque virorum cum lapidus apparant. Quod cum indicatum fuisset Aurelio, diversos nuncios per diversas partes Britanniae direxit: jussitque clerum ac populum submonere, submonitos vero, in montem Ambrii convenire, ut cum gaudio et honore praedictam sepulturam repararent. Ad edictum ergo illius venerunt Pontifices at Abbates, et ex unoquoque ordine qui ei subditi fuerans: et cum omnes convenissent, instante die quae praedicta fuerat, imposuit Aurelius diadema capiti suo, festumque Pentecostes regaliter celebravit: tribusque sequentibus diebus continue celebrationi vacavit. Interea honores qui possessoribus carebant, domesticis suis largitur, ut eis obsequii sui laborem remuneraret. Evacuatae erant duae Metropolitanae sedes, Eboraci videlicet et urbis Legionum, a pastoribus suis: quibus communi populorum consilio consulere volens, concessit Eboracum Samsoni illustri viro, summaque religione famoso: urbem vero Legionum Dubricio, quem divina providentia in eodem loco profuturum elegerat. Cumque haec et cetera in regno suo statuisset: praecepit Merlino lapides circa sepulturam erigere, quos ex Hibernia asportaverat. At ille praeceptis ejus obediens, eodem modo quo in Killarao monte Hiberniae positi fuerant, erexit illos circa sepulturam: et ingenium virtuti praevalere comprobavit.

===13===
'''PASCENTIUS SAXONES ITERUM IN BRITANNIAM INTRODUCIT.'''

Eodem tempore Pascentius Vortegirni filius, qui in Germaniam diffugerat, commovebat omnem armatum militem illius regni in Aurelium Ambrosium, patremque suum vindicare volebat. Promittebat autem infinitam copiam auri et argenti: si auxilio eorum Britanniam sibi subdidisset. Denique cum promissis suis universam juventutem corrupisset, paravit maximum navigium, applicuitque Aquilonaribus insulae partibus, ac eas vastare incoepit. Cumque illud regi nunciatum fuisset, collegit exercitum suum, obviamque eis perrexit atque saevientes hostes ad praelium provocavit. Qui ultro ad bellum venientes, commiserunt cum civibus pugnam: sed volente Deo devicti fuerunt, et in fugam compulsi.

===14===
'''PASCENTIUS SECUNDUM CUM GILLOMAMIO REVERTITUR. MORS AURELII AMBROSII.'''

Pascentius ergo in fugam propulsus, non ausus est in Germaniam redire: sed retortis velis adivit Gillomanium in Hiberniam, et ab illo receptus est. Et cum infortunium suum notificasset, miseratus Gillomanius, pactus est ei auxilium: conquerens de injuria quam Uther Aurelii frater sibi intulerat, dum gigantum choream perquireret. Confirmato tandem inter ipsos foedere, paraverunt sibi naves, et ingressi sunt eas, et in Meneviam urbem applicuerunt. Quo divulgato, Utherpendragon excitata armatorum copia in Cambriam ivit, ut cum eis pugnaret. Frater etenim ejus Aurelius in Guintonia urbe morbo gravatus jacebat, nec poterat ipse adire. Cumque id Pascentio et Gillomanio, Saxonibusque qui aderant compertum fuisset, gavisi sunt valde: quia existimabant propter infirmitatem ejus, regnum Britannia leviter subdendum. Et dum murmuratio inde per populos fieret: accessit unus ex Saxonibus, nomine Eopa, ad Pascentium, et ait: “Quibus donariis ditabis hominem, qui Aurelium Ambrosium tibi interfeciet?” Cui Pascentius: “O si quempiam reperirem, cui hoc in animo staret, darem illi mille argenti libras, familiaritatemque meam dum viverem: et si fortuna permiserit ut regni diademate potiar, faciam illum centurionem, idque juramento confirmabo.” Ad haec Eopa: “Didici linguam Britannicam, moresque hominum scio: in medica arte peritus. Si igitur ea quae promittis, executus mihi fueris: fingam me Christianum esse, et Britannum: et quasi medicus praesentiam regis nactus, ei potionem qua obibit conficiam. Et ut citius aditum reperiam, me monachum religiosissimum, et omni dogmate eruditum fingam. Cumque hoc promisisset, pepigit Pascentius foedus cum illo, et ea quae spoponderat, juramento confirmavit. Rasit igitur Eopa barbam suam, capiteque tonso, monachalem cepit habitum: et vasis medicamentorum suorum oneratus, iter Guintoniam versus arripuit. Urbem postremo ingressus, obtulit obsequium suum clientibus regis et gratiam in oculis eorum invenit. Nihil enim desiderabilius expectabant quam medicum. Exceptus itaque, et in praesentiam regis ductus, promisit se redditurum ei sanitatem, si potionibus suis foveretur. Nec mora, potionem conficere jussus, submiscuit venenum, regique porrexit. Quod cum coepisset Aurelius et hausisset, jussus est confestim a nefando Ambrone sub coopertorio suo delitere, atque obdormire: ut magis potio detestanda operaretur. Paruit illico rex monitis proditoris illius, et quasi sanitatem recepturus obdormivit. Nec mora, illabente veneno per poros corporis et venas, consecuta est mors soporem, quae nemini parcere consuevit. Interea nefandus proditor ille, inter unum et alium elapsus, in curia nusquam comparuit. Haec dum Guintoniae agerentur, apparuit stella mirae magnitudinis et claritatis, uno radio contenta: ad radium vero, erat globus igneus in similitudinem draconis extensus, et ex ore illius procedebant duo radii, quorum unus longitudinem suam ultra Gallicanum clima videbatur extendere; alter vero versus Hibernicum mare vergens, in septem minores radios terminabatur.

===15===
'''QUOMODO COMETA UTHERIS REGNUM PRAESIGNIFICAVIT.'''

Apparente vero praefato sidere, perculsi sunt omnes metu et admiratione qui illud inspiciebant. Uther etiam frater regis, hostilem exercitum in Cambriam ducens, non minimo terrore perculsus, quosque sapientes adibat, ut quid portenderet stella notificarent. Inter ceteros jussit vocare Merlinum: nam et ipse in exercitum venerat, ut consilio ipsius res praeliorum tractarentur. Qui ut in praesentiam regis ductus astitisset, jussus est significationem sideris enucleare. Mox ille in fletum erumpens, revocato spiritu exclamavit, et dixit: “O damnum irrecuperabile! O orbatum populum Britanniae! O nobilissimi regis migrationem! Defunctus est inclytus Britonum rex Aurelius Ambrosius: cujus obitu omnes obibimus, nisi Deus auxilium subvectet. Festina ergo, dux nobilissime Uther, festina, et conflictum cum hostibus ne differas: victoria tibi in manu erit: et rex eris totius Britanniae. Te enim sidus istud significat, et igneus draco sub sidere. Radius autem qui versus Gallicanam plagam porrigitur, portendit tibi filium futurum potentissimum, cujus potestas omnia regna habebit quae protegit. Alter vero radius filiam significat, cujus filii et nepotes regnum Britanniae successive habebunt.”

===16===
'''PASCENTIUS ET GILLOMANIUS IN PRAELIO OCCISI.'''

At Uther in dubio existens an verum protulisset Merlinus, in hostes tamen ut coeperat, progreditur. Advenerat namque prope Meneviam, ita ut iter medietatis diei restaret. Cumque adventus ejus Gillomanio et Pascentio, Saxonibusque qui aderant, relatus fuisset: egressi sunt ei obviam ut cum ipso congrederentur. Porro ut sese adinvicem conspexerunt, agmina sua in utraque parte statuerunt, cominusque accedentes pugnaverunt: pugnantes autem interficiuntur milites hinc et inde, ut in tali eventu fieri solet. Denique cum multum diei praeterisset, praevaluit Uther: interfectisque Gillomanio et Pascentio, triumpho potitus est. Fugientes itaque Barbari, festinaverunt ad naves suas: sed fugiendo a persequentibus civibus trucidabantur. Cessit prorsus victoria duci, favente Christo, qui post tantum laborem, quam citius potuit, regressus est Guintoniam. Advenerant namque nuncii, qui regis casum indicaverant, ipsumque jam ab Episcopis patriae sepultum esse prope Coenobium Ambrii, intra choream gigantum, quam vivens fieri praeceperat. Audito etenim ipsius obitu, convenerant in urbem Guintoniam Pontifices et Abbates, atque totus clerus ejusdem provinciae, et ut tantum regem decebat funus ipsius procuraverunt. Et quia vivens adhuc praeceperat, ut in coemeterio quod ipse paraverat sepeliretur, tulerunt corpus ejus eodem atque cum regalibus exequiis humaverunt.

===17===
'''UTHERPENDRAGON FIT REX BRITANNIAE.'''

At Uther frater ejus, convocato regni clero et populo, cepit diadema insulae: annuentibusque cunctis sublimatus est in regem. Reminiscens autem expositionis, quam Merlinus de supradicto sidere fecerat: jussit fabricari duos dracones ex auro, ad draconis similitudinem, quem ad radium stellae inspexerat. Qui ut mira arte fabricati fuerunt: obtulit unum in ecclesia primae sedis Guintoniae: alterum vero sibi ad ferendum in praelia retinuit. Ab illo ergo die vocatus fuit Utherpendragon: quod Britannica lingua caput draconis appellamus. Idcirco hanc appellationem recepit: quia Merlinus eum in regem per draconem prophetaverat.

===18===
'''OCTA ET EOSA IN PRAELIO CAPIUNTUR.'''

Interea Octa Hengisti filius atque Eosa cognatus ejus, cum soluti essent a foedere quod Aurelio Ambrosio pepigerant, moliti sunt inferre inquietudinem regi, atque nationes ejus dilacerare. Associabant namque sibi Saxones quos Pascentius conduxerat: nunciosque suos propter ceteros in Germaniam dirigebant. Maxima itaque multitudine stipatus, Aquilonares provincias invasit: nec saevitiae suae indulgere quievit, donec urbes et promontoria ab Albania usque ad Eboracum destruxit. Postremo cum urbem obsidere incepisset: supervenit Utherpendragon, cum tota regni fortitudine: et cum illo praeliatus est. Restiterunt viriliter Saxones, et irruptiones Britonum tolerantes, ipsos in fugam pepulerunt. Victoria autem potiti, insecuti sunt eos cadentes usque ad montem Damen, dum sol diem stare permittebat. Erat autem mons ille arduus, in cacumine coryletum habens, in medio vero saxa praerupta, latebris ferarum habilia. Occupaverunt eum Britones totaque nocte intra saxa et coryleta commanserunt. At cum Arctos temonem vertere coepit: praecepit Uther consules suos, atque principes ad se vocari, ut consilio eorum tractaret, qualiter in hostes irruptionem facerent. Convenerunt ocyus cuncti in praesentia regis: jussitque dicere quid consiliarentur: et Gorloi duci Cornubiae primum sententiam suam proferre praeceperunt. Erat enim magni consilii et aetatis maturae. “Non opus est (inquit) ambagibus vanis aut sermonibus, dum adhuc noctem restare conspicimus. Utendum nobis est audacia et fortitudine, si vita et libertate frui diutius volueritis. Magna est Paganorum multitudo et pugnandi avida: nos vero rariores existimus. Si autem diem supervenire expectaverimus: non censeo nobis utile, ut cum eis congrediamur. Eia ergo, dum tenebrae durant, densatis turmis descendamus, ipsosque intra castra sua subito impetu invadamus. Nam dum nihil haesitaverint, nec nos venturos hoc modo existimaverint: si unanimiter irruentes usi fuerimus audacia, triumpho sine dubio potiemur”. Placuit regi omnibusque illius sententia: monitisque ejus paruerunt. Statuti namque per turmas et armati, castra hostium petunt, et unanimi affectu in ipsos irruere proponunt. At dum prope incederent, compererunt vigiles eorum adventum, qui soporatos socios sonitu lituorum evigilaverunt. Turbati itaque hostes, et stupefacti, partim armare sese festinant, partim formidine praeoccupati, quo impetus ducebat, discurrebant. At Britones, densatis incedentes turmis, ocyus adeunt castra, et invadunt: repertoque aditu, nudatis ensibus in hostes concurrunt. Qui ita ex improviso occupati, non viriliter reddiderunt praelium: cum ceteri audaciam cum praemeditatione recepissent. Porro Britones acriter irruere intendunt, trucidare conantur: et Paganos ad milia interficiunt. Denique capti sunt Octa et Eosa, et Saxones penitus dissipati.

===19===
'''UTHER AMORE IGERNAE CAPTIVATUS, PER ARTES MERLINI MAGICAS, EJUS POTITUR.'''

Post illam vero victoriam, petivit urbem Alclud, provinciaeque illi disposuit: pacemque ubique renovavit: circuivit etiam omnes Scotorum nationes, rebellemque populum a feritate sua deposuit: tantam namque justitiam exercebat per patrias, quantam alter praedecessorum suorum non fecerat. Tremebant ergo in diebus ejus quicunque perverse agebant, cum sine misericordia plecterentur. Denique pacificatis Aquilonaribus provinciis, ivit Londoniam: jussitque ibidem Octam atque Eosam in carcere servari. Festo etiam paschali superveniente; praecepit proceribus regni in eandem urbem convenire, ut sumpto diademate tantum diem cum honore celebraret. Parverunt ergo cuncti, et diversi ex diversis civitatibus venientes, instante festivitate convenerunt. Celebravit itaque solennitatem rex ut proposuerat: et gaudio cum proceribus suis indulsit. Laetitiam agebant cuncti: quia ipsos laeto animo rex receperat. Advenerant namque tot nobiles cum conjugibus et filiabus suis, laeto convivio digni. Aderat inter ceteros Gorlois dux Cornubiae, cum Igerna conjuge sua, cujus pulcritudo mulieres omnes totius Britanniae superabat. Cumque inter alias inspexisset eam rex, subito amore illius incaluit: ita ut postpositis ceteris, totam intentionem suam circa eam verteret. Haec sola erat cui fercula incessanter dirigebat: cui aurea pocula familiaribus internunciis mittebat: arridebat ei multotiens, jocosa verba interserebat. Quod cum comperisset maritus ejus, confestim iratus est, et ex curia sine licentia recessit. Non affuit qui eum revocare quivisset, cum id solum amittere timeret, quod super omnia diligebat. Iratus itaque Uther, praecepit ei redire in curiam suam, ut de illata injuria rectitudinem ab eo sumeret: cui cum parere diffugisset Gorlois, admodum iratus est rex, juravitque jurejurando, se vastaturum regionem ipsius, nisi ad satisfactionem festinaret. Nec mora, praedicta ira inter eos manente, collegit exercitum magnum rex, petivitque provinciam Cornubiae, atque ignem in urbes et oppida accumulavit. At Gorlois non ausus est congredi cum eo, quia ejus minor erat armatorum copia. Unde praeelegit munire oppida sua, donec auxilium suum ab Hibernia impetrasset: et cum magis pro uxore sua quam pro se ipso anxiaretur: posuit eam in oppido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse vero ingressus est castellum Dimilioc, ne si infortunium supervenisset, ambo simul periclitarentur. Cumque id regi nunciatum fuisset, ivit ad oppidum in quo erat Gorlois, et illud obsedit, omnemque aditum ipsius praeclusit. Emensa tandem hebdomada, reminiscens amoris Igernae, dixit cuidam familiari suo, nomine Ulfin de Ricaradoch: “Uror amore Igernae, nec gaudium habere, nec periculum corporis mei evadere me existimo, nisi ea potitus fuero. Tu ergo adhibe consilium quo voluntatem meam expleam, aut aliter internis anxietatibus interibo.” Ad haec Ulfin: “Et quis tibi consiliari valuerit: cum nulla vis accedere queat, qua eam intra oppidum Tintagol adeamus? Etenim situm est in mari, et undique circumclusum ab ipso, nec est alter introitus, nisi quem angusta rupes praebeat: ipsum tres armati milites prohibere queunt, licet cum toto regno Britanniae astiteris. Attamen si Merlinus vates operam insisteret dare: arbitror te posse consilio ipsius desiderio tuo potiri.” Credulus itaque rex, Merlinum vocari jussit: nam et ipse ad obsidionem venerat. Vocatus confestim Merlinus, cum in praesentia regis astitisset, jussus est consilium dare, quo rex desiderium in Igerna expleret. Qui comperta anxietate quam rex patiebatur, pro ea commotus est super tanto amore ipsius, et ait: “Ut voto tuo potiaris, utendum est tibi novis artibus et tempore tuo inauditis. Scio medicaminibus meis dare figuram Gorlois, ita ut per omnia ipse videaris. Si itaque parueris, faciam te prorsus simulare eum: Ulfinum vero Jordanum de Tintagol familiarem ejus. Alia autem specie sumpta, adero tertius, poterisque tuto oppidum adire ad Igernam, ac aditum habere”. Paruit itaque rex, diligentemque animum adhibuit. Postremo commissa familiaribus suis obsidione, se Merlini medicationibus commisit, et in speciem Gorlois transmutatus est. Mutatus est et Ulfin in Jordanum, Merlinus in Bricelem: ita ut nemini quod fuerant comparerent: deinde aggressi sunt viam versus Tintagol, et cum crepusculo ad oppidum venerunt. Indicato ocyus janitori quod consul adveniret, apertae sunt januae, et intromissi sunt viri. Quid enim aliud accidisset, cum ipse Gorlois reputaretur adesse? Commansit itaque rex ea nocte cum Igerna, et sese desiderata Venere refecit. Deceperat namque illam falsa specie quam assumpserat: deceperat etiam fictitiis sermonibus, quos ornate componebat. Dicebat enim se egressum esse ab obsesso oppido, ut sibi tam dilectae rei atque oppido disponeret: unde ipsa credula nihil quod poscebatur abnegavit. Concepit itaque eadem nocte celeberrimum illum Arturum, qui postmodum ut celebris esset, mira probitate promeruit.

===20===
'''GORLOI OCCISO, UTHER IGERNAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea cum compertum esset per obsidionem, regem non adesse: exercitus ejus inconsulte agens, muros diruere conatur: et obsessum comitem ad praelium provocare. Qui etiam inconsulte faciens, egressus est cum commilitonibus suis, arbitrans parva manu tot armatis se posse resistere: pugnantes ergo hinc et inde inter primos interfectus est Gorlois, et socii ejus dissipati. Captum est quoque oppidum quod obsederant, et opes intus repertae non aequa sorte divisae: nam ut cuique administrabat fortuna et fortitudo, rapaci ungue rapiebat. Peracta tandem hujus facti audacia: venerunt nuncii ad Igernam, qui et necem ducis, et obsidionis eventum indicarent. Sed cum regem in specie consulis juxta eam residere inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita incolumen pervenisse. Nesciebant enim quae medicamenta Merlinus confecerat. Ad tales ergo rumores arridebat rex, atque cum his verbis Comitissam amplexabatur: 'Non equidem interfectus sum: sed ut vides, vivo: doleo tamen oppidi mei destructionem, sociorumque meorum caedem: unde nobis timendum est, ne superveniat rex: et nos in oppido isto intercipiat. Ibo ergo prius ei obviam, et me cum ipso pacificabo, ne nobis deterius contingat. Egressus itaque petivit exercitum suum, et exuta specie Gorlois in Utherpendragon rediit. Cumque omnem eventum didicisset, ob caedem Gorlois doluit: sed ob Igernam a maritali copula solutam gavisus est. Reversus itaque ad oppidum Tintagol, cepit illud. Cepitque Igernam et voto suo potitus est. Commanserunt deinde pariter non minimo amore ligati: progenueruntque filium et filiam. Fuit autem filii nomen Arturus, filiae vero, Anna.

===21===
'''OCTA ET EOSA BETTUM RENOVANT.'''

Cumque dies et tempora praeterissent, occupavit infirmitas regem: eumque multis diebus vexavit. Interim vero custodes carceris, in quo Octa atque Eosa (quos supra memoravi) taediosam vitam ducebant, diffugerant cum eis in Germaniam, terroremque per regnum intulerant. Asserebat namque rumor, ipsos jam commovisse Germaniam, classemque maximam paravisse in exitium insulae redituros: quod et factum est. Redierunt enim cum maxima classe sociisque innumerabilibus, et partes Albaniae ingressi, civitates atque cives igne ac caede affecerunt. Committitur itaque exercitus Britanniae Lot de Londonesia, ut hostes longius arceret. Erat autem consul ille Leir, eques strenuissimus, sapientia et aetate maturus. Probitate ergo ipsius acclamante, dederat ei rex Annam filiam suam, regnique sui curam, dum infirmitati subjaceret. Hic cum in hostes progressus esset, multoties repulsus est ab eis, ita ut sese intra civitates reciperet: saepius autem fugabat atque dissipabat illos, et nunc ad nemora nunc ad naves diflugere cogebat. Fuit inter eos dubia praeliorum decertatio, ita ut nesciretur utri victoria proveniret. Superbia enim civibus nocebat: quia dedignabantur praeceptis consulis obedire. Unde debiliores exeuntes nequibant imminentes hostes superare.

===22===
'''UTHER, MORBO CONFLICTATUS, FERETRO CONTRA HOSTES VEHITUR.'''

Vastata ita fere tota insula, cum id regi nunciaretur: ultra quam infirmitas expetebat iratus est: jussitque cunctos proceres convenire, ut ipsos de superbia et debilitate sua corriperet. Et cum omnes in praesentia sua conspexisset: convicia cum castigantibus verbis intulit, juravitque quod ipsemet eos in hostes conduceret. Praecepit itaque fieri sibi feretrum quo asportaretur, cum ingressum alterius modi abnegaret infirmitas. Praecepit etiam cunctos paratos esse, ut cum opportunitas accideret, in inimicos progrederentur. Nec mora, paratum est feretrum: parati sunt omnes, diesque opportunus instabat.

===23===
'''OCTA ET EOSA, CUM MULTIS SUORUM, OCCIDUNTUR.'''

Introposito itaque rege, Verolamium perrexerunt, ubi praedicti Saxones universum populum affligebant. Cumque edocti essent Octa et Eosa adventum Britonum, regemque in feretro advectum, dedignati sunt cum eo praeliari, quia in vehiculo advenerat. Aiebant enim ipsum semimortuum esse, nec tantos viros cum hujusmodi homine pugnare decere. Receperunt itaque sese intra urbem: et valvas, quasi nihil timentes, deseruerunt apertas. At Uther, cum id sibi relatum fuisset: jussit ocyus obsidere civitatem, ac moenia undique invadere. Paruerunt itaque cives, et urbem obsederunt, moeniaque invaserunt. Stragem autem Saxonibus dantes, fere dirutis muris ingressi sunt: nisi Saxones ad ultimum resistere incoepissent. Praevalentibus namque civibus, piguerat eos incoeptae superbiae: unde se defendere instituerunt. Scandantes itaque muros omnimodis telis Britones repellebant. Denique cum utrinque decertarent: supervenit nox, quae singulos ab armis ad quietem invitavit. Quietem desiderabant multi: plures vero consilium quo adversarios suos perderent. At Saxones cum inspexissent superbiam suam sibi nocuisse, Britones vero triumphasse: proposuerunt cum diluculo egredi, inimicosque suos ad campestre praelium provocare, quod factum est. Nam ut diem protulit Titan, dispositis catervis egressi sunt, ut propositum exequerentur suum. Quod videntes Britones, diviserunt milites suos per turmas, atque obviam venientes prius invadere coeperunt. Resistunt ilico Saxones, invadunt Britones, et mutuam caede utrobique conficiunt. Postremo cum multum diei praeteriisset: cessit victoria regi Britonum, interfectisque Octa et Eosa, terga dederunt Saxones. Tanta inde laetitia cepit regem, ita ut cum prius sine juvamine alterius sese erigere nequiret, levi conamine erectus, resedit in feretro, ac si subitam sanitatem recepisset. Solutus etiam in risum, hilari voce in hunc sermonem prorupit: “Vocabunt me Ambrones isti, regem semimortuum, quia infirmitate gravatus in feretro jacebam. Sic equidem eram. Malo tamen semimortuus ipsos superare, quam sanus et incolumis superari, sequenti vita perfuncturus. Praestantius enim est mori cum honore, quam cum pudore vivere.”

===24===
'''UTHER HAUSTU AQUAE VENENATO DIEM OBIT.'''

Devicti autem Saxones, non idcirco a malitia sua destiterunt: sed Aquilonares provincias ingressi, populos incessanter infestabant. Quos Uther rex (ut proposuerat) affectabat insequi: sed dissuaserunt principes, quia eum gravior infirmitas post victoriam occupaverat. Unde audaciores insistentes hostes, omnibus modis regnum subdere nituntur. Proditioni etiam solitae indulgentes, machinantur qualiter regem dolo interficiant. Et cum alter aditus defecisset, statuerunt eum veneno perdere: quod factum est. Nam cum in urbe Verolamio jaceret, direxerunt in paupere cultu legatos, qui statum curiae addiscerent: qui cum totum didicissent, inter caetera compererunt unum, quod proditioni ipsius praeelegerunt. Erat namque prope aulam fons nitidissimae aquae, quam rex solitus fuerat potare, cum ceteros liquores propter infirmitatem abhorreret. Fontem namque aggressi sunt nefandi proditores, ipsumque undique veneno infecerunt, ita ut manans aqua tota corrumperetur. Ut ergo potavit ex ea rex, festinae morti succubuit. Succubuerunt etiam centum homines post illum, donec comperta fraude, cumulum terrae superposuerunt. Cum autem obitus regis divulgatus fuisset, advenerunt pontifices cum clero regni: tuleruntque corpus ejus ad Coenobium Ambrii: et intra choream gigantum juxta Aurelium Ambrosium more regio humaverunt.

{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 8]]</text>
      <sha1>hj5snokic7co897p93l08ioo4d1ovzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282041</id>
      <parentid>282040</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>miras -&gt; mirae</comment>
      <origin>282041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44500" sha1="jbduxqat1zg3x2ryta0tphcngpqniag" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber VIII
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]] - [[#21|21]] - [[#22|22]] - [[#23|23]] - [[#24|24]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''VORTEGIRNUS INTERROGAT MERLINUM DE MORTE SUA.'''

Cum igitur haec et alia multa prophetasset Merlinus, ambiguitate verborum suorum adstantes in admirationem commovit. Vortegirnus vero prae ceteris admirans, et sensum juvenis, et vaticinia collaudabat. Neminem enim praesens aetas produxerat, qui ora sua in hunc modum coram ipso solvisset. Scire igitur volens exitum vitae suae, rogavit juvenem sibi indicare quod sciebat. Ad haec Merlinus: “Ignem filiorum Constantini diffuge: si diffugere valueris. Jam naves parant: jam Armoricanum littus deserunt: jam vela per aequora pandunt: petent Britanniam insulam: invadent Saxonicam gentem: subjugabunt populum nefandum: sed prius te intra turrim inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidisti: et Saxones in insulam invitasti. Invitasti eos tibi in praesidium: sed supervenerunt in tuum supplicium. Imminent tibi duo funera: nec est promptum, utrum prius vitabis. Hinc enim regnum tuum devastabunt Saxones, et leto tuo incumbent: hinc autem applicabunt duo fratres, Aurelius et Utherpendragon, qui mortem patris sui in te vindicare nitentur. Quaere tibi diffugium si poteris: cras Totonesium littus tenebunt. Rubebunt sanguine Saxonum facies: et interfecto Hengisto Aurelius Ambrosius coronabitur. Pacificabit nationes: restaurabit ecclesias: sed veneno deficiet. Succedet ei germanus suus Utherpendragon: cujus dies anticipabunter veneno. Aderunt tantae proditioni posteri tui, quos aper Cornubiae devorabit. Nec mora, cum crastina dies illuxit, applicuit Aurelius Ambrosius cum germano suo, decem milibus militum comitatus.

===2===
'''AURELIUS AMBROSIUS, REX BRITANNIAE FACTUS, VORTEGIRNUM OBSESSUM IGNE PERIMIT.'''

Rumore itaque adventus ipsius divulgato: convenerunt undique Britones, qui in tanta clade dispersi fuerant: et societate concivium suorum roborati, hilariores solito efficiuntur. Convocato autem clero, inunxerunt Aurelium in regem: et sese ei more suo submiserunt. Cumque impetum in Saxones fieri cohortarentur, dissuasit rex. Nam prius Vortegirnum persequi affectaverat. Adeo enim propter proditionem patri illatam doluerat, quod nil agere videretur, nisi eum prius vindicaret. Affectum itaque suum exequi desiderans, convertit exercitum suum in Cambriam, oppidumque Genoreu petivit. Diffugerat enim eo Vortegirnus, ut tutum refugium haberet. Erat autem oppidum illud in natione Hergin super fluvium Ganiae, in monte qui Cloarius nuncupatur. Ut igitur ad illud pervenit Ambrosius, proditionis patri ac fratri illatae reminiscens, Eldol ducem Claudiocestriae affatur: “Respice dux nobilis hujus urbis moenia, an poterunt Vortegirnum protegere, quin gladii mei mucronem ipse intra viscera ipsius recondam? Promeruit enim necem: nec tibi ignotum esse existimo ipsum eam promeruisse. O hominem omnium sceleratissimum: O ineffabilibus tormentis perpendum! Primo prodidit patrem meum Constantinum, qui ipsum et patriam a Pictorum irruptione liberaverat. Deinde Constantem fratrem meum, quem ut perderet in regem promovit. Deinde cum ipsemet versutia sua insignitus fuisset, intromisit concivibus Paganos, ut eos qui fidelitati meae adhaerebant, exterminaret: sed permittente deo in laqueum, quem fidelibus suis paraverat, incautus cecidit. Nam ut nequitiam ipsius compererunt Saxones, ejecerunt illum e regno, quod neminem pigere debeat. Illud vero dolendum esse censeo, quod nefandus populus quem nefandus ille invitavit, nobiles cives exterminavit: fertilem patriam devastavit: sacras ecclesias destruxit: et Christianitatem fere a mari usque ad mare delevit. Nunc ergo cives viriliter agite: et vindicate vos prius in istum, per quem haec omnia mala accesserunt. Deinde vertamus arma in hostes imminentes, et patriam ab eorum ingluvie liberemus. Nec mora, diversis machinationibus incumbunt: moenia diruere nituntur. Postremo, cum cetera defecissent, ignem adhibuerunt: qui cum alimentum reperisset, non acquievit adjunctus, donec turrim et Vortegirnum exarsit.

===3===
'''AURELII AMBROSII LUADES.'''

Quod cum Hengisto Saxonibusque ejus relatum esset, invasit eum timor: quia probitatem Aurelii timebat. Tanta namque virtus et audacia viro inerat: quod cum Galliarum partes frequentaret, non erat alter qui cum illo congredi auderet. Nam si congressum fecisset, vel hostem ab equo prosternebat: vel hastam in frusta confringebat. Praeterea largus erat in dandis: sedulus in divinis obsequiis: modestus in cunctis: et super omnia mendacium vitans. Fortis pedes: fortior equo: et ad regendum exercitum doctus. Tales probitates ejus dum adhuc in Armoricana Britannia moraretur, fama assiduis volatibus in insulam detulerat. Timuerunt ergo eum Saxones, et sese trans Humbrum receperunt. In partibus illis munierunt civitates et oppida: nam patria illa semper refugio eis patuerat. Vicinitas etenim Scotiae adhibebat tutelam: quae in omne damnum civibus imminere consueverat. Natio namque ad inhabitandum horribilis, evacuata civibus, tutum receptaculum alienigenis praestiterat. Siquidem Pictis, Scotis, Dacis, Norwegensibus, ceterisque qui ad vastandam insulam applicuerant, situ locorum admittente patuerat. Securi ergo affinitatis patriae, versus illam diffugerant: ut si opus fuisset, sese intra eam, quasi in propia castra recepissent. Cumque id Aurelio indicatum fuisset, audacior effectus, spem victoriae recepit. Ocyus ergo convocatis civibus, exercitum suum augmentavit, atque versus Aquilonares partes iter arripuit. Et cum nationes praeteriret, inspiciens illas desolatas, condolebat: maxime autem propter ecclesias usque ad solum destructas: quibus restaurationem promittebat, si triumpho potiretur.

===4===
'''HENGISTUS CONTRA AMBROSIUM PROFICISCITUR.'''

At Hengistus cum adventum ipsius comperisset, revocata audacia commilitones suos elegit, atque unumquemque inanimans, hortabatur eos unanimiter et viriliter eis resistere: nec congressum Aurelii exhorrere. Dicebat autem ipsum paucos ex Armoricanis Britonibus habere, cum numerus eorum ultra decem milia non procederet. Insulanos vero Britones pro nihilo reputabat, cum toties eos in praeliis devicisset. Proinde promittebat suis victoriam, et ob ampliorem numerum securitatem. Aderant enim circiter ducenta milia armatorum. Et cum omnes hoc modo inanimasset, ivit obviam Aurelio in campum qui dicebatur Maisbeli, per quem ipse Aurelius transiturus erat: affectabat namque et subitum et furtivum impetum facere, Britonesque non praemeditatos occupare. Quod tamen non latuit Aurelium, nec idcirco distulit campum adire: sed festinantius ingressus est. Ut ergo hostes prospexit, disposuit turmas suas; tria milia ex Armoricanis jussit equis adesse, ceteros cum insulanis mixtim in aciem constituit. Demetios in collibus, Venedotos in prope sitis collibus nemoribusque locavit. Erat autem causa, ut si Saxones ad ea diffugerent, adessent qui obviarent.

===5===
'''PUGNA INTER HENGISTUM ET AMBROSIUM COMMITTITUR.'''

Interea accessit Eldol dux Claudiocestriae ad regem, et ait: “Sola dies pro omnibus diebus vitae meae mihi sufficeret, si congredi cum Hengisto mihi Deus concederet. Nempe succumberet alter nostrum, dum gladiis insisteremus. Reminiscor namque diei qua convenimus quasi pacem habituri: cumque de concordia ageretur, prodidit omnes qui aderant, et cum cultris interfecit, praeter me solum, qui reperto palo evasi. Succubuerunt eadem die quadringenti sexaginta barones ac consules, qui omnes inermes advenerant. In tanto periculo subvectavit mihi deus palum, quo defensus evasi.” Talia referebat Eldol. Sed Aurelius hortabatur socios totam spem suam in filium Dei ponere: hostes suos deinde audacter invadere, et pro patria unanimiter pugnare. At Hengistus e contrario turmas suas componebat: componendo praeliari docebat: docendo singulas perambulabat, ut omnibus unam audaciam pugnandi ingereret. Dispositis tandem in utraque parte cuneis, congrediuntur acies: mutuos ictus ingeminant: cruorem non minimum diffundunt. Hinc Britones: hinc Saxones vulnerati moriuntur. Hortatur Aurelius Christianos, monet Hengistus Paganos: et dum talem decertationem facerent, nitebatur semper Eldol habere aditum congrediendi cum Hengisto, sed non habuit. Nam Hengistus ut vidit suos succumbere, Britones vero nutu Dei pravalere: confestim diffugit, petivitque oppidum Kaerconan, quod nunc Cunungeburg appellatur. Insequitur eum Aurelius: et quoscunque in itinere reperiebat, vel occidebat, vel in servitutem compellebat. Cum ergo vidisset Hengistus, quod insequeretur se Aurelius, noluit oppidum introire: sed convocato in turmas populo, iterum praeliari disposuit. Quippe sciebat, quod oppidum nequaquam Aurelio resisteret: et quod omne tutamen suum in gladio et hasta consisteret. Denique cum supervenisset Aurelius, composuit et ipse socios suos in turmas, et acerrimam pugnam ingessit. Porro Saxones unanimiter resistunt, et invicem letaliter vulnerantur. Diffunditur sanguis utrobique: clamor morientium vivos in iram ducebat. Postremo, Saxones praevaluissent, nisi equestris turma Armoricanorum Britonum supervenisset. Constituerat namque eam Aurelius, sicut in primo praelio fecerat. Superveniente ergo illa, cesserunt ei Saxones, et aliquantulum dilacerati, vix iterum sese consociaverunt. Acriores deinde Britones incumbunt: et hostes unanimiter infestant. Non cessabat Aurelius socios monere, obviantes vulnerare, fugientes insequi, atque suos hoc modo consolari. Similiter Eldol, nunc hac nunc illac discurrens infestis vulneribus adversarios suos afficiebat: quicquid autem ageret, aestuabat semper habere copiam congrediendi cum Hengisto.

===6===
'''BRITANNI SAXONES PROSTERNUNT; HENGISTUS AB ELDOL VIVUS CAPITUR.'''

Dum itaque diversas irruptiones diversae turmae facerent, convenerunt forte pariter, et mutuos ictus ingeminare coeperunt. O viros prae ceteris pugnaces, qui dum mutuos enses alter in alterum immitterent, prosiliebant ex ictibus ignes, ac si tonitrua coruscationesque procrearent. Diu dubium fuit, utri praestantior vigor inerat. Quandoque enim praevalebat Eldol, et cedebat Hengistus: quandoque cedebat Eldol, et praevalebat Hengistus. Dum in hunc modum decertarent: supervenit Gorlois dux Cornubiae cum phalange cui praeerat, turmas diversorum infestans. Quem cum aspexisset Eldol, securior effectus, cepit Hengistum per nasale cassidis, atque totis viribus utens, ipsum intra cives extraxit. Maximo igitur gaudia fluctuans, excelsa voce dicebat: “Desiderium meum implevit Deus, prosternite viri obstantes Ambrones, prosternite. Vobis est in manu victoria; vicistis enim devicto Hengisto. Inter haec, Britones non cessant Paganos oppugnare, saepius ac saepius invadere: et cum retrocedebant, iterum revocata audacia resistere. Nec in hunc modum quieverunt, donec potiti sunt victoria. Diffugerunt itaque Saxones, quo impetus quemque ducebat. Alii urbes, alii montana nemorosa, alii naves petebant. At Octa, filius Hengisti, cum majori multitudinc Eboracum adivit. Eosa vera cognatus ejus urbem Alclud: et se cum innumeris armatis munivit.

===7===
'''ELDOL HENGISTI CAPUT GLADIO AMPUTAT.'''

Ut itaque triumphavit Aurelius, cepit urbem Conani, quam supra memoraveram: et ibidem tribus diebus moratus est. Interea jussit peremptos sepeliri, vulneratos curari, fatigatos requiescere, et eosdem diversis levaminibus reficere. Post haec convocatis ducibus, decernere praecepit, quid de Hengisto ageretur. Aderat Eldadus Claudiocestrensis Episcopus, frater Eldol, vir summae prudentiae et religionis. Hic cum Hengistum coram rege stantem aspexit, jussit ceteros tacere, et in hunc modum locutus est: “Et si omnes istum liberare conarentur, ego ipsum in frusta conciderem: insequerer namque Prophetam Samuelem, qui cum Agag regem Amalech in potestate tenuisset, concidit illum in frusta, dicens: sicut fecisti matres sine liberis, sic faciam hodie matrem tuam sine liberis inter mulieres: sic ergo facite de Hengisto, qui alter Agag existit.” Accepit ergo Eldol gladium, et duxit eum extra urbem, et amputato capite ad tartara direxit. At Aurelius, ut erat in cunctis rebus modestus, jussit eum sepeliri, et cumulum terrae super corpus ejus, Pagano more, apponi.

===8===
'''OCTA, HENGISTI FILIUS, IN EBORACO OBSESSUS, AURELIO SESE DEDIT.'''

Deinde duxit Aurelius exercitum suum ad Eboracum, ut Octam filium Hengisti expugnaret. Cumque civitatem obsideret: dubitavit Octa resistere, et urbem contra tantam multitudinem defendere. Communicato itaque consilio, egressus est cum nobilioribus qui secum aderant, gestans catenam in manu, et arenam in capite: et sese regi in haec verba praesentavit: “Victi sunt Dei mei, Deumque tuum regnare non haesito, qui tot nobiles ad te hoc modo venire compellit. Accipe ergo nos, et catenam istam: et nisi misericordiam habueris, habe nos ligatos, et ad quodlibet supplicium voluntarie paratos.” Motus ergo Aurelius pietate, jussit adjudicari quid in illos agendum foret. Cum autem diversi diversa proferrent, surrexit Eldadus Episcopus, et sententiam hoc sermone disseruit: “Gibeonitae voluntarie venerunt ad filios Israel, petentes misericordiam, et impetraverunt. Erimus ergo Christiani pejores Judaeis, abnegantes misericordiam? misericordiam petunt, misericordiam habeant. Ampla est insula Britanniae, et in pluribus locis deserta. Foederatos ergo illos sinamus saltem deserta inhabitare, et nobis in sempiternum serviant. Acquievit itaque rex Eldadi sententiae, et misericordiam de eis habuit: exemplo etiam Octae motus, venit Eosa ceterique qui diffugerant, et misericordiam impetraverunt. Dedit ergo eis regionem juxta Scotiam, et foedus cum eis confirmavit.”

===9===
'''AURELIUS, PROFLIGATIS HOSTIBUS, RES REGNI RENOVAT.'''

Triumphatis itaque hostibus, convocavit rex consules et principes regni intra Eboracum, praecepitque eis restaurare Ecclesias, quas gens Saxonum destruxerat. Ipse vero Metropolitanam sedem illius urbis, atque ceteros Episcopatus provinciae reaedificari incoepit. Emensis deinde quindecim diebus, cum operarios diversos in diversis locis statuisset, adiit urbem Londoniae, cui hostilis irruptio non pepercerat. Condolens igitur illius excidium, revocat undique cives residuos, et eam restituere aggreditur. Ibidem disposuit regnum suum, legesque sopitas renovat, amissas avorum possessiones nepotibus distribuit. Quae autem in tanta calamitate heredes amiserant: largitae sunt commilitonibus ejus. Tota intentio ipsius versabatur circa regni restitutionem, Ecclesiarum reformationem, pacis ac legis renovationem, justitiae compositionem. Exin petivit Guintoniam, ut eam sicut ceteras restitueret. Cumque in restauratione ejus quae ponenda erant posuisset: monitu Eldadi Episcopi, ivit ad monasterium prope Kaercaradoc, quae nunc Salesberia dicitur, ubi consules et principes jacebant, quos nefandus Hengistus prodiderat. Erat ibi Coenobium trecentorum fratrum in monte Ambrii, qui, ut fertur, fundator ejus olim extiterat. Ut ergo locum quo defuncti jacebant circumspexit, et pietate motus in lacrymas solutus est, postremo in diversas meditationes inductus, deliberavit apud se qualiter locum faceret memorabilem. Dignum namque memoria censebat cespitem, qui tot nobiles pro patria defunctos protegebat.

===10===
'''DE CHOREA GIGANTEA.'''

Convocatis itaque undique artificibus lignorum et lapidum, praecepit ingeniis uti, novamque structuram adinvenire, quae in memoriam tantorum virorum in aevum constaret. Cumque omnes ingeniis suis diffidentes, repulsam intulissent: accessit Tremounus urbis Legionum Archiepiscopus ad regem, et ait: “Si uspiam est qui praeceptum tuum aggredi valuerit, Merlinus vates Vortegirni aggredietur. Quippe non existimo alterum in regno tuo esse, cui clarius sit ingenium, sive in futuris dicendis, sive in operationibus machinandis. Jube eum venire, atque ingenio suo uti, ut opus quod affectas constet.” Cum itaque de eo multa interrogasset Aurelius, misit diversos nuncios, per diversas nationes patriae, ut inventum illum adducerent: qui peragratis provinciis invenerunt eum in natione Gewisseorum, ad fontem Galabes, quem solitus fuerat frequentare. Indicato autem quid vellent, duxerunt illum ad regem. Excepit eum rex cum gaudio, jussitque futura dicere, cupiens miranda audire. Cui Merlinus: “Non sunt revelanda hujusmodi mysteria, nisi cum summa necessitas incubuerit. Nam si ea in derisionem sive vanitatem proferrem, taceret spiritus qui me docet, et, cum opus superveniret, recederet.” Denique cum omnibus repulsam intulisset, noluit rex eum infestare de futuris, sed de operatione praemeditata allocutus est. Cui Merlinus: “Si perpetuo opere sepulturam virorum decorare volueris, mitte pro chorea gigantum, quae est in Killarao monte Hiberniae. Est etenim ibi structura lapidum, quam nemo hujus aetatis construeret, nisi ingenium artem subvectaret. Grandes sunt lapides, nec est aliquis cujus virtuti cedant: qui si eo modo quo ibi positi sunt, circa plateam locabuntur, stabunt in aeternum.

===11===
'''UTHERPENDRAGON AD HIBERNIAM NAVIGAT.'''

Ad ea verba Merlini solutus est Aurelius in risum, dicens: “Qualiter id fieri posset, ut tanti lapides ex tam longinquo regno adveherentur, ac si Britannia lapidibus careret, qui ad operationem sufficerent.” Ad haec Merlinus: “Ne moveas rex vanum risum: quia haec absque vanitate profero. Mystici sunt lapides, et ad diversa medicamenta salubres. Gigantes olim asportaverunt eos ex ultimis finibus Africae, et posuerunt in Hibernia, dum eum inhabitarent. Erat autem causa, ut balnea intra illos conficerent, cum infirmitate gravarentur. Lavabant namque lapides, et intra balnea diffundebant: unde aegroti curabantur. Miscebant etiam cum herbarum confectionibus, unde vulnerati sanabantur. Non est lapis ibi, qui medicamento careat.” Cum hoc audissent Britones, censuerunt pro lapidus mittere, populumque Hiberniae praelio infestare, si eos detinerent. Postremo eligitur Utherpendragon frater regis, et quindecim milia armatorum, ut huic negocio parerent. Eligitur et ipse Merlinus, ut ipsius ingenio et consilio agenda tractarentur. Paratis deinde navibus, mare ingrediuntur, prosperisque ventis Hiberniam adeunt.

===12===
'''GILLOMANIUS, REX HIBERNIAE PROFLIGATUM, BRITANNI CHOREAM GIGANTEAM SECUM REPORTANT.'''

Ea tempestate regnabat in Hibernia Gillomanius, juvenis mirae probitatis. Hic cum audisset, quod in Hiberniam applicuissent Britones, collegit exercitum grandem, et eis obviam perrexit. Cumque dedicisset causam adventus eorum, astantibus arrisit, et ait: “Non miror, si ignava gens Saxonum, insulam Britonum devastare potuit, cum Britones bruti sint et stulti. Quis etenim hujusmodi stultitiam audivit? Nunquid meliora sunt saxa Hiberniae quam Britanniae: ut regnum nostrum pro ipsis ad praeliandum provocetur? Armate vos viri, at defendite patriam vestram, quia dum mihi vita inerit, non auferent nobis etiam minimum lapidem choreae.” Uther igitur, ut vidit ipsos ad praeliandum paratos, festinato agmine in eos irruit. Nec mora, praevaluerunt Britones: Hiberniensibusque laceratis ac interfectis, Gillomanium in fugam pepulerunt. Potiti autem victoria, petierunt Killaraum montem, lapidumque structuram adepti, gavisi sunt, et admirati. Circumstantibus itaque cunctis, accessit Merlinus, et ait: “Utimini viribus vestris, juvenes: ut in deponendo lapides istos, sciatis utrum ingenium virtuti, an virtus ingenio cedat.” Ad imperium igitur ejus indulserunt unanimiter multimodis machinationibus, et aggressi sunt choream deponere. Alii funes, alii restes, alii scalas paraverunt, ut quod affectabant, perficerent: nec ullatenus perficere valuerunt. Deficientibus cunctis, solutus est Merlinus in risom, et suas machinationes confecit. Denique cum omnia quae necessaria erant apposuisset: levius quam credi potest lapides deposuit: depositos autem, fecit deferri ad naves, et introponi: et sic cum gaudio in Britanniam reverti coeperunt. Et prosperantibus ventis applicant, sepulturasque virorum cum lapidus apparant. Quod cum indicatum fuisset Aurelio, diversos nuncios per diversas partes Britanniae direxit: jussitque clerum ac populum submonere, submonitos vero, in montem Ambrii convenire, ut cum gaudio et honore praedictam sepulturam repararent. Ad edictum ergo illius venerunt Pontifices at Abbates, et ex unoquoque ordine qui ei subditi fuerans: et cum omnes convenissent, instante die quae praedicta fuerat, imposuit Aurelius diadema capiti suo, festumque Pentecostes regaliter celebravit: tribusque sequentibus diebus continue celebrationi vacavit. Interea honores qui possessoribus carebant, domesticis suis largitur, ut eis obsequii sui laborem remuneraret. Evacuatae erant duae Metropolitanae sedes, Eboraci videlicet et urbis Legionum, a pastoribus suis: quibus communi populorum consilio consulere volens, concessit Eboracum Samsoni illustri viro, summaque religione famoso: urbem vero Legionum Dubricio, quem divina providentia in eodem loco profuturum elegerat. Cumque haec et cetera in regno suo statuisset: praecepit Merlino lapides circa sepulturam erigere, quos ex Hibernia asportaverat. At ille praeceptis ejus obediens, eodem modo quo in Killarao monte Hiberniae positi fuerant, erexit illos circa sepulturam: et ingenium virtuti praevalere comprobavit.

===13===
'''PASCENTIUS SAXONES ITERUM IN BRITANNIAM INTRODUCIT.'''

Eodem tempore Pascentius Vortegirni filius, qui in Germaniam diffugerat, commovebat omnem armatum militem illius regni in Aurelium Ambrosium, patremque suum vindicare volebat. Promittebat autem infinitam copiam auri et argenti: si auxilio eorum Britanniam sibi subdidisset. Denique cum promissis suis universam juventutem corrupisset, paravit maximum navigium, applicuitque Aquilonaribus insulae partibus, ac eas vastare incoepit. Cumque illud regi nunciatum fuisset, collegit exercitum suum, obviamque eis perrexit atque saevientes hostes ad praelium provocavit. Qui ultro ad bellum venientes, commiserunt cum civibus pugnam: sed volente Deo devicti fuerunt, et in fugam compulsi.

===14===
'''PASCENTIUS SECUNDUM CUM GILLOMAMIO REVERTITUR. MORS AURELII AMBROSII.'''

Pascentius ergo in fugam propulsus, non ausus est in Germaniam redire: sed retortis velis adivit Gillomanium in Hiberniam, et ab illo receptus est. Et cum infortunium suum notificasset, miseratus Gillomanius, pactus est ei auxilium: conquerens de injuria quam Uther Aurelii frater sibi intulerat, dum gigantum choream perquireret. Confirmato tandem inter ipsos foedere, paraverunt sibi naves, et ingressi sunt eas, et in Meneviam urbem applicuerunt. Quo divulgato, Utherpendragon excitata armatorum copia in Cambriam ivit, ut cum eis pugnaret. Frater etenim ejus Aurelius in Guintonia urbe morbo gravatus jacebat, nec poterat ipse adire. Cumque id Pascentio et Gillomanio, Saxonibusque qui aderant compertum fuisset, gavisi sunt valde: quia existimabant propter infirmitatem ejus, regnum Britannia leviter subdendum. Et dum murmuratio inde per populos fieret: accessit unus ex Saxonibus, nomine Eopa, ad Pascentium, et ait: “Quibus donariis ditabis hominem, qui Aurelium Ambrosium tibi interfeciet?” Cui Pascentius: “O si quempiam reperirem, cui hoc in animo staret, darem illi mille argenti libras, familiaritatemque meam dum viverem: et si fortuna permiserit ut regni diademate potiar, faciam illum centurionem, idque juramento confirmabo.” Ad haec Eopa: “Didici linguam Britannicam, moresque hominum scio: in medica arte peritus. Si igitur ea quae promittis, executus mihi fueris: fingam me Christianum esse, et Britannum: et quasi medicus praesentiam regis nactus, ei potionem qua obibit conficiam. Et ut citius aditum reperiam, me monachum religiosissimum, et omni dogmate eruditum fingam. Cumque hoc promisisset, pepigit Pascentius foedus cum illo, et ea quae spoponderat, juramento confirmavit. Rasit igitur Eopa barbam suam, capiteque tonso, monachalem cepit habitum: et vasis medicamentorum suorum oneratus, iter Guintoniam versus arripuit. Urbem postremo ingressus, obtulit obsequium suum clientibus regis et gratiam in oculis eorum invenit. Nihil enim desiderabilius expectabant quam medicum. Exceptus itaque, et in praesentiam regis ductus, promisit se redditurum ei sanitatem, si potionibus suis foveretur. Nec mora, potionem conficere jussus, submiscuit venenum, regique porrexit. Quod cum coepisset Aurelius et hausisset, jussus est confestim a nefando Ambrone sub coopertorio suo delitere, atque obdormire: ut magis potio detestanda operaretur. Paruit illico rex monitis proditoris illius, et quasi sanitatem recepturus obdormivit. Nec mora, illabente veneno per poros corporis et venas, consecuta est mors soporem, quae nemini parcere consuevit. Interea nefandus proditor ille, inter unum et alium elapsus, in curia nusquam comparuit. Haec dum Guintoniae agerentur, apparuit stella mirae magnitudinis et claritatis, uno radio contenta: ad radium vero, erat globus igneus in similitudinem draconis extensus, et ex ore illius procedebant duo radii, quorum unus longitudinem suam ultra Gallicanum clima videbatur extendere; alter vero versus Hibernicum mare vergens, in septem minores radios terminabatur.

===15===
'''QUOMODO COMETA UTHERIS REGNUM PRAESIGNIFICAVIT.'''

Apparente vero praefato sidere, perculsi sunt omnes metu et admiratione qui illud inspiciebant. Uther etiam frater regis, hostilem exercitum in Cambriam ducens, non minimo terrore perculsus, quosque sapientes adibat, ut quid portenderet stella notificarent. Inter ceteros jussit vocare Merlinum: nam et ipse in exercitum venerat, ut consilio ipsius res praeliorum tractarentur. Qui ut in praesentiam regis ductus astitisset, jussus est significationem sideris enucleare. Mox ille in fletum erumpens, revocato spiritu exclamavit, et dixit: “O damnum irrecuperabile! O orbatum populum Britanniae! O nobilissimi regis migrationem! Defunctus est inclytus Britonum rex Aurelius Ambrosius: cujus obitu omnes obibimus, nisi Deus auxilium subvectet. Festina ergo, dux nobilissime Uther, festina, et conflictum cum hostibus ne differas: victoria tibi in manu erit: et rex eris totius Britanniae. Te enim sidus istud significat, et igneus draco sub sidere. Radius autem qui versus Gallicanam plagam porrigitur, portendit tibi filium futurum potentissimum, cujus potestas omnia regna habebit quae protegit. Alter vero radius filiam significat, cujus filii et nepotes regnum Britanniae successive habebunt.”

===16===
'''PASCENTIUS ET GILLOMANIUS IN PRAELIO OCCISI.'''

At Uther in dubio existens an verum protulisset Merlinus, in hostes tamen ut coeperat, progreditur. Advenerat namque prope Meneviam, ita ut iter medietatis diei restaret. Cumque adventus ejus Gillomanio et Pascentio, Saxonibusque qui aderant, relatus fuisset: egressi sunt ei obviam ut cum ipso congrederentur. Porro ut sese adinvicem conspexerunt, agmina sua in utraque parte statuerunt, cominusque accedentes pugnaverunt: pugnantes autem interficiuntur milites hinc et inde, ut in tali eventu fieri solet. Denique cum multum diei praeterisset, praevaluit Uther: interfectisque Gillomanio et Pascentio, triumpho potitus est. Fugientes itaque Barbari, festinaverunt ad naves suas: sed fugiendo a persequentibus civibus trucidabantur. Cessit prorsus victoria duci, favente Christo, qui post tantum laborem, quam citius potuit, regressus est Guintoniam. Advenerant namque nuncii, qui regis casum indicaverant, ipsumque jam ab Episcopis patriae sepultum esse prope Coenobium Ambrii, intra choream gigantum, quam vivens fieri praeceperat. Audito etenim ipsius obitu, convenerant in urbem Guintoniam Pontifices et Abbates, atque totus clerus ejusdem provinciae, et ut tantum regem decebat funus ipsius procuraverunt. Et quia vivens adhuc praeceperat, ut in coemeterio quod ipse paraverat sepeliretur, tulerunt corpus ejus eodem atque cum regalibus exequiis humaverunt.

===17===
'''UTHERPENDRAGON FIT REX BRITANNIAE.'''

At Uther frater ejus, convocato regni clero et populo, cepit diadema insulae: annuentibusque cunctis sublimatus est in regem. Reminiscens autem expositionis, quam Merlinus de supradicto sidere fecerat: jussit fabricari duos dracones ex auro, ad draconis similitudinem, quem ad radium stellae inspexerat. Qui ut mira arte fabricati fuerunt: obtulit unum in ecclesia primae sedis Guintoniae: alterum vero sibi ad ferendum in praelia retinuit. Ab illo ergo die vocatus fuit Utherpendragon: quod Britannica lingua caput draconis appellamus. Idcirco hanc appellationem recepit: quia Merlinus eum in regem per draconem prophetaverat.

===18===
'''OCTA ET EOSA IN PRAELIO CAPIUNTUR.'''

Interea Octa Hengisti filius atque Eosa cognatus ejus, cum soluti essent a foedere quod Aurelio Ambrosio pepigerant, moliti sunt inferre inquietudinem regi, atque nationes ejus dilacerare. Associabant namque sibi Saxones quos Pascentius conduxerat: nunciosque suos propter ceteros in Germaniam dirigebant. Maxima itaque multitudine stipatus, Aquilonares provincias invasit: nec saevitiae suae indulgere quievit, donec urbes et promontoria ab Albania usque ad Eboracum destruxit. Postremo cum urbem obsidere incepisset: supervenit Utherpendragon, cum tota regni fortitudine: et cum illo praeliatus est. Restiterunt viriliter Saxones, et irruptiones Britonum tolerantes, ipsos in fugam pepulerunt. Victoria autem potiti, insecuti sunt eos cadentes usque ad montem Damen, dum sol diem stare permittebat. Erat autem mons ille arduus, in cacumine coryletum habens, in medio vero saxa praerupta, latebris ferarum habilia. Occupaverunt eum Britones totaque nocte intra saxa et coryleta commanserunt. At cum Arctos temonem vertere coepit: praecepit Uther consules suos, atque principes ad se vocari, ut consilio eorum tractaret, qualiter in hostes irruptionem facerent. Convenerunt ocyus cuncti in praesentia regis: jussitque dicere quid consiliarentur: et Gorloi duci Cornubiae primum sententiam suam proferre praeceperunt. Erat enim magni consilii et aetatis maturae. “Non opus est (inquit) ambagibus vanis aut sermonibus, dum adhuc noctem restare conspicimus. Utendum nobis est audacia et fortitudine, si vita et libertate frui diutius volueritis. Magna est Paganorum multitudo et pugnandi avida: nos vero rariores existimus. Si autem diem supervenire expectaverimus: non censeo nobis utile, ut cum eis congrediamur. Eia ergo, dum tenebrae durant, densatis turmis descendamus, ipsosque intra castra sua subito impetu invadamus. Nam dum nihil haesitaverint, nec nos venturos hoc modo existimaverint: si unanimiter irruentes usi fuerimus audacia, triumpho sine dubio potiemur”. Placuit regi omnibusque illius sententia: monitisque ejus paruerunt. Statuti namque per turmas et armati, castra hostium petunt, et unanimi affectu in ipsos irruere proponunt. At dum prope incederent, compererunt vigiles eorum adventum, qui soporatos socios sonitu lituorum evigilaverunt. Turbati itaque hostes, et stupefacti, partim armare sese festinant, partim formidine praeoccupati, quo impetus ducebat, discurrebant. At Britones, densatis incedentes turmis, ocyus adeunt castra, et invadunt: repertoque aditu, nudatis ensibus in hostes concurrunt. Qui ita ex improviso occupati, non viriliter reddiderunt praelium: cum ceteri audaciam cum praemeditatione recepissent. Porro Britones acriter irruere intendunt, trucidare conantur: et Paganos ad milia interficiunt. Denique capti sunt Octa et Eosa, et Saxones penitus dissipati.

===19===
'''UTHER AMORE IGERNAE CAPTIVATUS, PER ARTES MERLINI MAGICAS, EJUS POTITUR.'''

Post illam vero victoriam, petivit urbem Alclud, provinciaeque illi disposuit: pacemque ubique renovavit: circuivit etiam omnes Scotorum nationes, rebellemque populum a feritate sua deposuit: tantam namque justitiam exercebat per patrias, quantam alter praedecessorum suorum non fecerat. Tremebant ergo in diebus ejus quicunque perverse agebant, cum sine misericordia plecterentur. Denique pacificatis Aquilonaribus provinciis, ivit Londoniam: jussitque ibidem Octam atque Eosam in carcere servari. Festo etiam paschali superveniente; praecepit proceribus regni in eandem urbem convenire, ut sumpto diademate tantum diem cum honore celebraret. Parverunt ergo cuncti, et diversi ex diversis civitatibus venientes, instante festivitate convenerunt. Celebravit itaque solennitatem rex ut proposuerat: et gaudio cum proceribus suis indulsit. Laetitiam agebant cuncti: quia ipsos laeto animo rex receperat. Advenerant namque tot nobiles cum conjugibus et filiabus suis, laeto convivio digni. Aderat inter ceteros Gorlois dux Cornubiae, cum Igerna conjuge sua, cujus pulcritudo mulieres omnes totius Britanniae superabat. Cumque inter alias inspexisset eam rex, subito amore illius incaluit: ita ut postpositis ceteris, totam intentionem suam circa eam verteret. Haec sola erat cui fercula incessanter dirigebat: cui aurea pocula familiaribus internunciis mittebat: arridebat ei multotiens, jocosa verba interserebat. Quod cum comperisset maritus ejus, confestim iratus est, et ex curia sine licentia recessit. Non affuit qui eum revocare quivisset, cum id solum amittere timeret, quod super omnia diligebat. Iratus itaque Uther, praecepit ei redire in curiam suam, ut de illata injuria rectitudinem ab eo sumeret: cui cum parere diffugisset Gorlois, admodum iratus est rex, juravitque jurejurando, se vastaturum regionem ipsius, nisi ad satisfactionem festinaret. Nec mora, praedicta ira inter eos manente, collegit exercitum magnum rex, petivitque provinciam Cornubiae, atque ignem in urbes et oppida accumulavit. At Gorlois non ausus est congredi cum eo, quia ejus minor erat armatorum copia. Unde praeelegit munire oppida sua, donec auxilium suum ab Hibernia impetrasset: et cum magis pro uxore sua quam pro se ipso anxiaretur: posuit eam in oppido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse vero ingressus est castellum Dimilioc, ne si infortunium supervenisset, ambo simul periclitarentur. Cumque id regi nunciatum fuisset, ivit ad oppidum in quo erat Gorlois, et illud obsedit, omnemque aditum ipsius praeclusit. Emensa tandem hebdomada, reminiscens amoris Igernae, dixit cuidam familiari suo, nomine Ulfin de Ricaradoch: “Uror amore Igernae, nec gaudium habere, nec periculum corporis mei evadere me existimo, nisi ea potitus fuero. Tu ergo adhibe consilium quo voluntatem meam expleam, aut aliter internis anxietatibus interibo.” Ad haec Ulfin: “Et quis tibi consiliari valuerit: cum nulla vis accedere queat, qua eam intra oppidum Tintagol adeamus? Etenim situm est in mari, et undique circumclusum ab ipso, nec est alter introitus, nisi quem angusta rupes praebeat: ipsum tres armati milites prohibere queunt, licet cum toto regno Britanniae astiteris. Attamen si Merlinus vates operam insisteret dare: arbitror te posse consilio ipsius desiderio tuo potiri.” Credulus itaque rex, Merlinum vocari jussit: nam et ipse ad obsidionem venerat. Vocatus confestim Merlinus, cum in praesentia regis astitisset, jussus est consilium dare, quo rex desiderium in Igerna expleret. Qui comperta anxietate quam rex patiebatur, pro ea commotus est super tanto amore ipsius, et ait: “Ut voto tuo potiaris, utendum est tibi novis artibus et tempore tuo inauditis. Scio medicaminibus meis dare figuram Gorlois, ita ut per omnia ipse videaris. Si itaque parueris, faciam te prorsus simulare eum: Ulfinum vero Jordanum de Tintagol familiarem ejus. Alia autem specie sumpta, adero tertius, poterisque tuto oppidum adire ad Igernam, ac aditum habere”. Paruit itaque rex, diligentemque animum adhibuit. Postremo commissa familiaribus suis obsidione, se Merlini medicationibus commisit, et in speciem Gorlois transmutatus est. Mutatus est et Ulfin in Jordanum, Merlinus in Bricelem: ita ut nemini quod fuerant comparerent: deinde aggressi sunt viam versus Tintagol, et cum crepusculo ad oppidum venerunt. Indicato ocyus janitori quod consul adveniret, apertae sunt januae, et intromissi sunt viri. Quid enim aliud accidisset, cum ipse Gorlois reputaretur adesse? Commansit itaque rex ea nocte cum Igerna, et sese desiderata Venere refecit. Deceperat namque illam falsa specie quam assumpserat: deceperat etiam fictitiis sermonibus, quos ornate componebat. Dicebat enim se egressum esse ab obsesso oppido, ut sibi tam dilectae rei atque oppido disponeret: unde ipsa credula nihil quod poscebatur abnegavit. Concepit itaque eadem nocte celeberrimum illum Arturum, qui postmodum ut celebris esset, mira probitate promeruit.

===20===
'''GORLOI OCCISO, UTHER IGERNAM MATRIMONIO DUCIT.'''

Interea cum compertum esset per obsidionem, regem non adesse: exercitus ejus inconsulte agens, muros diruere conatur: et obsessum comitem ad praelium provocare. Qui etiam inconsulte faciens, egressus est cum commilitonibus suis, arbitrans parva manu tot armatis se posse resistere: pugnantes ergo hinc et inde inter primos interfectus est Gorlois, et socii ejus dissipati. Captum est quoque oppidum quod obsederant, et opes intus repertae non aequa sorte divisae: nam ut cuique administrabat fortuna et fortitudo, rapaci ungue rapiebat. Peracta tandem hujus facti audacia: venerunt nuncii ad Igernam, qui et necem ducis, et obsidionis eventum indicarent. Sed cum regem in specie consulis juxta eam residere inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita incolumen pervenisse. Nesciebant enim quae medicamenta Merlinus confecerat. Ad tales ergo rumores arridebat rex, atque cum his verbis Comitissam amplexabatur: 'Non equidem interfectus sum: sed ut vides, vivo: doleo tamen oppidi mei destructionem, sociorumque meorum caedem: unde nobis timendum est, ne superveniat rex: et nos in oppido isto intercipiat. Ibo ergo prius ei obviam, et me cum ipso pacificabo, ne nobis deterius contingat. Egressus itaque petivit exercitum suum, et exuta specie Gorlois in Utherpendragon rediit. Cumque omnem eventum didicisset, ob caedem Gorlois doluit: sed ob Igernam a maritali copula solutam gavisus est. Reversus itaque ad oppidum Tintagol, cepit illud. Cepitque Igernam et voto suo potitus est. Commanserunt deinde pariter non minimo amore ligati: progenueruntque filium et filiam. Fuit autem filii nomen Arturus, filiae vero, Anna.

===21===
'''OCTA ET EOSA BETTUM RENOVANT.'''

Cumque dies et tempora praeterissent, occupavit infirmitas regem: eumque multis diebus vexavit. Interim vero custodes carceris, in quo Octa atque Eosa (quos supra memoravi) taediosam vitam ducebant, diffugerant cum eis in Germaniam, terroremque per regnum intulerant. Asserebat namque rumor, ipsos jam commovisse Germaniam, classemque maximam paravisse in exitium insulae redituros: quod et factum est. Redierunt enim cum maxima classe sociisque innumerabilibus, et partes Albaniae ingressi, civitates atque cives igne ac caede affecerunt. Committitur itaque exercitus Britanniae Lot de Londonesia, ut hostes longius arceret. Erat autem consul ille Leir, eques strenuissimus, sapientia et aetate maturus. Probitate ergo ipsius acclamante, dederat ei rex Annam filiam suam, regnique sui curam, dum infirmitati subjaceret. Hic cum in hostes progressus esset, multoties repulsus est ab eis, ita ut sese intra civitates reciperet: saepius autem fugabat atque dissipabat illos, et nunc ad nemora nunc ad naves diflugere cogebat. Fuit inter eos dubia praeliorum decertatio, ita ut nesciretur utri victoria proveniret. Superbia enim civibus nocebat: quia dedignabantur praeceptis consulis obedire. Unde debiliores exeuntes nequibant imminentes hostes superare.

===22===
'''UTHER, MORBO CONFLICTATUS, FERETRO CONTRA HOSTES VEHITUR.'''

Vastata ita fere tota insula, cum id regi nunciaretur: ultra quam infirmitas expetebat iratus est: jussitque cunctos proceres convenire, ut ipsos de superbia et debilitate sua corriperet. Et cum omnes in praesentia sua conspexisset: convicia cum castigantibus verbis intulit, juravitque quod ipsemet eos in hostes conduceret. Praecepit itaque fieri sibi feretrum quo asportaretur, cum ingressum alterius modi abnegaret infirmitas. Praecepit etiam cunctos paratos esse, ut cum opportunitas accideret, in inimicos progrederentur. Nec mora, paratum est feretrum: parati sunt omnes, diesque opportunus instabat.

===23===
'''OCTA ET EOSA, CUM MULTIS SUORUM, OCCIDUNTUR.'''

Introposito itaque rege, Verolamium perrexerunt, ubi praedicti Saxones universum populum affligebant. Cumque edocti essent Octa et Eosa adventum Britonum, regemque in feretro advectum, dedignati sunt cum eo praeliari, quia in vehiculo advenerat. Aiebant enim ipsum semimortuum esse, nec tantos viros cum hujusmodi homine pugnare decere. Receperunt itaque sese intra urbem: et valvas, quasi nihil timentes, deseruerunt apertas. At Uther, cum id sibi relatum fuisset: jussit ocyus obsidere civitatem, ac moenia undique invadere. Paruerunt itaque cives, et urbem obsederunt, moeniaque invaserunt. Stragem autem Saxonibus dantes, fere dirutis muris ingressi sunt: nisi Saxones ad ultimum resistere incoepissent. Praevalentibus namque civibus, piguerat eos incoeptae superbiae: unde se defendere instituerunt. Scandantes itaque muros omnimodis telis Britones repellebant. Denique cum utrinque decertarent: supervenit nox, quae singulos ab armis ad quietem invitavit. Quietem desiderabant multi: plures vero consilium quo adversarios suos perderent. At Saxones cum inspexissent superbiam suam sibi nocuisse, Britones vero triumphasse: proposuerunt cum diluculo egredi, inimicosque suos ad campestre praelium provocare, quod factum est. Nam ut diem protulit Titan, dispositis catervis egressi sunt, ut propositum exequerentur suum. Quod videntes Britones, diviserunt milites suos per turmas, atque obviam venientes prius invadere coeperunt. Resistunt ilico Saxones, invadunt Britones, et mutuam caede utrobique conficiunt. Postremo cum multum diei praeteriisset: cessit victoria regi Britonum, interfectisque Octa et Eosa, terga dederunt Saxones. Tanta inde laetitia cepit regem, ita ut cum prius sine juvamine alterius sese erigere nequiret, levi conamine erectus, resedit in feretro, ac si subitam sanitatem recepisset. Solutus etiam in risum, hilari voce in hunc sermonem prorupit: “Vocabunt me Ambrones isti, regem semimortuum, quia infirmitate gravatus in feretro jacebam. Sic equidem eram. Malo tamen semimortuus ipsos superare, quam sanus et incolumis superari, sequenti vita perfuncturus. Praestantius enim est mori cum honore, quam cum pudore vivere.”

===24===
'''UTHER HAUSTU AQUAE VENENATO DIEM OBIT.'''

Devicti autem Saxones, non idcirco a malitia sua destiterunt: sed Aquilonares provincias ingressi, populos incessanter infestabant. Quos Uther rex (ut proposuerat) affectabat insequi: sed dissuaserunt principes, quia eum gravior infirmitas post victoriam occupaverat. Unde audaciores insistentes hostes, omnibus modis regnum subdere nituntur. Proditioni etiam solitae indulgentes, machinantur qualiter regem dolo interficiant. Et cum alter aditus defecisset, statuerunt eum veneno perdere: quod factum est. Nam cum in urbe Verolamio jaceret, direxerunt in paupere cultu legatos, qui statum curiae addiscerent: qui cum totum didicissent, inter caetera compererunt unum, quod proditioni ipsius praeelegerunt. Erat namque prope aulam fons nitidissimae aquae, quam rex solitus fuerat potare, cum ceteros liquores propter infirmitatem abhorreret. Fontem namque aggressi sunt nefandi proditores, ipsumque undique veneno infecerunt, ita ut manans aqua tota corrumperetur. Ut ergo potavit ex ea rex, festinae morti succubuit. Succubuerunt etiam centum homines post illum, donec comperta fraude, cumulum terrae superposuerunt. Cum autem obitus regis divulgatus fuisset, advenerunt pontifices cum clero regni: tuleruntque corpus ejus ad Coenobium Ambrii: et intra choream gigantum juxta Aurelium Ambrosium more regio humaverunt.

{{Liber
|Ante=Liber VII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VII
|Post=Liber IX
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber IX
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 8]]</text>
      <sha1>jbduxqat1zg3x2ryta0tphcngpqniag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Regum Britanniae/Liber IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41347</id>
    <revision>
      <id>282032</id>
      <parentid>144167</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>quidvc -&gt; quidve; fixed section 2</comment>
      <origin>282032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40269" sha1="otwtzmnoo5qs44g7dbam5dimwhcbrcp" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IX
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VIII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VIII
|Post=Liber X
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber X
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''ARTURUS FILIUS SUCCEDIT, ET COLGRINUM CIRCUMSEDIT.'''

Defuncto igitur Utherpendragon, convenerunt ex diversis provinciis proceres Britonum in civitatem Cilcestriae: Dubricio urbis Legionum Archiepiscopo suggerentes, ut Arturum filium regis in regem consecraret. Angebat enim eos necessitas: audito namque praedicti regis obitu, Saxones concives suos ex Germania invitaverant: et duce Colgrino ipsos exterminare nitebantur. Subjugaverant etiam sibi totam partem insulae, quae a flumine Humbri, usque ad mare Catanesium extenditur Dubricius ergo calamitatem patriae dolens, associatis sibi Episcopis Arturum regni diademate insignivit. Erat autem Arturus quindecim annorum juvenis, inauditae virtutis atque liberalitatis: in quo tantam gratiam innata bonitas praestiterat, ut a cunctis fere populis amaretur. Insignibus ergo regiis initiatus, solitum morem servans, largitati indulsit. Confluebat ad eum tanta multitudo militum, ut eis quod dispensaret, deficeret. Sed cui naturalis inest largitio cum probitate licet ad tempus indigeat, nullatenus tamen continua paupertas ei nocebit. Arturus ergo quia in illo probitas largitionem comitabatur: statuit Saxones inquietare, ut eorum opibus quae ei famulabatur ditaret familiam. Commonebat etiam illud rectitudo, cum totius insulae monarchiam debuerat hereditario jure obtinere. Collecta deinde sibi subdita juventute, Eboracum petivit. Cumque id Colgrino compertum esset, collegit Saxones, Scotos et Pictos, venitque ei obvius cum multitudine maxima, juxta flumen Duglas: ubi facto congressu, utriusque exercitus in majori parte periclitatus est. Victoria tamen potitus Arturus, Colgrinum fugientem insecutus est: ingressumque intra Eboracum obsedit. Audita itaque fratris fui fuga Baldulphus, cum sex milibus virorum obsidionem petivit, ut ipsum inclusum liberaret. Erat autem tunc ipse, quando frater pugnaverat, expectans adventum Cheldrici ducis juxta maritima, qui eis ex Germania in auxilium venturus erat. Cum itaque esset spatio decem miliariorum ab urbe, statuit nocturnum iter arripere, ut furtivam irruptionem faceret. Quod edoctus Arturus, jussit Cadorem ducem Cornubiae, cum sexcentis equitibus et tribus milibus peditum eadem nocte illi obviare. Qui viam qua hostes praeteribant nactus, inopinum impetum fecit: dilaceratisque atque interfectis Saxonibus fugam facere coegit. Qui ultra modum anxius, quod fratri suo auxilium subvectare nequiret: deliberavit apud se qualiter colloquio ipsius frueretur. Existimabat enim aditum salutis utrorumque consilio machinari posse: si illius praesentiam adire quivisset. Cum ergo alterius modi aditum non haberet: rasit capillos suos et barbam, cultumque joculatoris cum cythara cepit. Deinde intra castra deambulans, modulis quos in lyra componebat, sese cytharistam exhibebat. Cumque nulli suspectus esset, accessit ad moenia urbis paulatim ceptam simulationem faciens. Postremo cum ab inclusis compertus esset, tractus est funiculis intra muros, et ad fratrem conductus. Ex tunc viso germano, osculis et amplexibus desideratis sese refecit. Denique cum post multimodas deliberationes, in desperationem egrediendi incidissent, remeabant jam legati ex Germania, qui duce Cheldrico sexcentas naves milite forti oneratas in Albaniam conduxerant. Quo audito, dissuaserunt consiliarii sui Arturo obsidionem diutius tenere, ne si tanta multitudo hostium supervenisset, dubium certamen committerent.

===2===
'''HOELUS QUINDECIM MILLIA MILITUM, IN AUXILIUM ARTURO, MITTIT.'''

Paruit igitur Arturus domesticorum suorum consilio, et sese intra urbem Londoniarum recepit. Ubi convocato clero et totius potestatis suae primatibus, consilium quaerit, quid optimum, quidve saluberrimum contra Paganorum irruptionem faceret. Communi tandem assensu illato, mittuntur in Armoricam nuncii ad regem Hoelum, qui ei calamitatem Britanniae notificarent. Erat autem Hoelus filius sororis Arturi ex Dubricio rege Armoricanorum Britonum generatus. Unde audita inquietatione quae avunculo ingerebatur, jussit navigium suum parari, collectisque quindecim millibus armatorum, proximo ventorum flatu ad portum Hamonis applicuit. Excepit eum Arturus quo honore decebat, mutuos amplexus saepissime innectens.

===3===
'''ARTURUS SAXONES SUBJECTAT ET SIBI TRIBUTARIOS FACIT.'''

Emensis postmodum paucis diebus, urbem Kaerliudcoit petunt a Paganis, quos supra memoravi, obsessam: haec autem in Lindiseinensi provincia inter duo flumina super montem locata, alio nomine Lindocolinum nuncupatur. Ut igitur cum omni multitudine suo convenerunt, praeliati sunt cum Saxonibus, inauditam caedem inferentes. Ceciderunt namque ex eis ea die sex milia, qui partim fluminibus submersi, partim telis percussi vitam amiserunt. Unde ceteri stupefacti, relicta obsidione fugerunt: quos Arturus insequi non cessavit, donec in nemus Caledonis venerunt. Ibi undique ex fuga confluentes, conati sunt Arturo resistere. Conserto itaque praelio, stragem Britonibus faciunt, sese viriliter defendentes. Ibi etenim arborum auxilio, tela Britonum vitabant. Quod Arturus intuens, jussit arbores circa illam partem nemoris incidi, et truncos ita in circuitu locari, ut egressus eis abnegaretur. Volebat namque illos inclusos tam diu obsidere, donec fame interirent. Quo facto, jussit turmas ambire nemus, mansitque tribus diebus ibidem. Cum igitur Saxones quo vescerentur indigerent, ne subita fame perirent, petierunt eo pacto egressum, ut relicto omni auro et argento, cum solis navibus in Germaniam redire sinerentur. Promiserunt quoque se daturos ei tributum ex Germania, obsidesque inde mansuros. Tunc Arturus quaesito consilio, eorum petitioni acquievit. Retinuit namque ipsorum opes, reddendique vectigalis obsides, solumque abscessum largitus est. Cumque illi in redeundo domum aequora sulcarent, piguit peractae pactionis, retortisque velis in Britanniam redierunt, et Totonesium littus adiverunt. Nacti deinde patriam tellurem usque ad Sabrinum mare depopulantur, colonos letiferis vulneribus afficientes. Inde arrepto itinere versus pagum Badonis, urbem obsident. Idque cum regi nunciatum esset, admirans ultra modum ipsorum facinus, jassit fieri judicium de illorum obsidibus brevi mora suspendendis. Praetermissa etiam inquietatione, qua Scotos et Pictos opprimere incoeperat, obsidionem dispergere festinavit. Maximis vero angustiis est cruciatus, quoniam Hoelum nepotem suum morbo gravatum in civitatem Alclud deserebat. Postremo Sumersetensem provinciam ingressus, visa cominus obsidione, in haec verba locutus est: “Quoniam impiissimi atque invisi nominis Saxones fidem mihi dedignati sunt servare: ego fidem Deo meo conservans, sanguinem concivium meorum in ipsos hodie vindicare conabor. Armate vos viri, armate, et proditores istos viriliter invadite, quos proculdubio auxiliante Christo triumphabimus.”

===4===
'''DUBRICIUS CONTRA SAXONES CONCIONATUR: ARTURI RES GESTAE: COLGRINI ET BALDULPHI MORS.'''

Haec eo dicente, sanctus Dubricius urbis Legionum Archiepiscopus, ascenso cujusdam montis cacumine, in hunc modum celsa voce exclamavit: “Viri Christiana professione insigniti, maneat in vobis concivium vestrorum pietas et patriae, qui proditione Paganorum exterminati, vobis sempiternum erunt opprobrium, nisi ipsos defendere institeritis. Pugnante ergo pro patria vestra, et mortem si supervenerit pro eadem ultro patimini: ipsa enim victoria est, et animae remedium. Quicunque etenim pro confratribus suis interierit, vivam hostiam se praestat Deo, Christumque insequi non ambigitur, qui pro fratribus suis animam suam dignatus est ponere. Si aliquis igitur vestrum in hoc bello mortem subierit, fiet ei mors illa omnium delictorum suorum poenitentia et absolutio, dum eam hoc modo recipere non diffugerit.” Nec mora: beati viri benedictione hilariti festinavit quisque armare se, et praeceptis ejus parere: ipse vero Arturus lorica tanto rege digna indutus, auream galeam simulacro draconis insculptam capiti adaptat. Humeris quoque suis clypeum vocabulo Priwen: in quo imago sanctae Mariae Dei genitricis impicta, ipsam in memoriam ipsius saepissime revocabat. Accinctus etiam Caliburno gladio optimo, et in insula Avallonis fabricato: lancea dexteram suam decorat, quae nomine Ron vocabatur: haec erat ardua lataque lancea, cladibus apta. Deinde dispositis catervis, Saxones in cuneos more suo dispositos, audacter invasit. Ipsi vero tota die viriliter resistebant, Britones usque insequentes. Vergente tandem ad occasum sole, proximum occupant montem, pro castris eum habituri. Multitudine etenim sociorum confisis, solus mons sufficere videbatur. At ut posterum sol diem reduxit: ascendit Arturus cum exercitu suo cacumen: sed in ascendendo suorum multos amisit. Saxones namque ex summitate occurrentes, facilius ingerebant vulnera, dum ipsos citior cursus in descensu ageret, quam eos in ascensu. Britones tamen cacumen maxima vi adepti, dextris hostium dextras suas confestim conferunt. Quibus Saxones pectora praetendentes, omni nisu resistere nituntur. Cumque multum diei in hunc modum praeteriisset, indignatus est Arturus, ipsis ita successisse: nec sibi victoriam advenire. Abstracto igitur Caliburno gladio, nomen sanctae Mariae proclamat, et sese cito impetu intra densas hostium acies immisit. Quemcunque attingebat, Deum invocando, solo ictu perimebat: nec requievit impetum suum facere, donec quadringentos et septuaginta viros, solo Caliburno gladio peremit. Quod videntes Britones, densatis turmis illum sequuntur, stragem undique facientes. Ceciderunt ilico Colgrinus et Baldulphus ejus frater, et multa milia aliorum. At viso sociorum periculo Cheldericus continuo in fugam versus est.

===5===
'''SAXONES POST CHELDRICI MONTEM, CADORI SE REDDUNT.'''

Rex igitur potitus victoria, Cadorem ducem Cornubiae jussit illos persequi, dum ipse Albaniam petere festinaret. Denunciatum namque illi fuerat, Scotos atque Pictos obsedisse Hoelum in urbe Alclud, in qua ipsum supra dixi infirmitate gravatum. Quocirca properabat ei in auxilium, ne a Barbaris occuparetur. Dux itaque Cornubiae decem milibus comitatus, fugientes Saxones nondum insequi voluit: immo naves eorum festinanter exigebat, ut ipsis ingressum prohiberet. Mox ut ipsis potitus est, munivit eas militibus optimis, qui introitum Paganis abnegarent, si ad eas confugerent. Deinde festinavit hostes sequi, sectatos sine pietate trucidare: praeceptum Arturi facturus. Qui modo gemina feritate fulminabant, nunc timido corde fugientes, aliquando occulta nemorum, aliquando montes et cavernas petebant, ut spatium vivendi haberent. Postremo cum nihil eis tutamini accessisset, insulam Tanet lacero agmine ingrediuntur. Insequitur eos eodem dux Cornubiae, solitam caedem inferens: nec requievit, donec perempto Cheldrico, cunctos ad deditionem compulit, receptis obsidibus.

===6===
'''DE LACU LUMOND: ARTURUS VENIAM PICTIS ET SCOTIS QUI EO FUGERANT, CONCEDIT.'''

Pace itaque firmata, petivit urbem Alclud, quam Arturus jam ab oppressione barbarica liberaverat. Deinde duxit exercitum suum Mureif, ubi obsidebantur Scoti et Picti, qui tertio contra regem nepotemque ejus praeliati, usque ad eandem provinciam diffugerant. Ingressi autem stagnum Lumond, occupaverunt insulas quae intra erant, securum refugium quaerentes: hoc autem stagnum sexaginta insulas continens, sexaginta flumina recipit: nec ex eo nisi unum solum ad mare decurrit. In insulis vero sexaginta rupes manifestum est esse, totidem aquilarum nidos sustentantes: quaB singulis annis convenientes, prodigium quod in regno venturum esset, celso clamore communiter edito notificabant. Ad has itaque insulas confugerant praedicti hostes ut stagni praesidio fruerentur: sed parum illis profuit. Nam Arturus collecto navigio flumina circuivit, ipsosque per quindecim dies obsidendo tanta afflixit fame, ut ad millia morerentur. Dumque illos in hunc modum opprimeret, Guillamurius rex Hiberniae cum maxima Barbarorum copia classe supervenit, ut ipsis oppressis auxilium subvectaret. Praetermissa itaque obsidione, coepit Arturus arma vertere in Hibernienses: quos sine pietate laceratos coegit ad patriam remeare. Potitus itaque victoria, vacavit iterum delere gentem Scotorum atque Pictorum, incomparabili saevitiae indulgens. Cumque nulli prout reperiebatur parceret, convenerunt omnes Episcopi miserandae patriae, cum omni clero sibi subdito, relinquias sanctorum et ecclesiastica sacramenta nudis ferentes pedibus, misericordiam regis pro salute populi sui implorantes. Mox ut praesentiam ejus habuerunt, flexis genibus deprecati sunt, ut pietatem super contrita gente haberet. Satis etenim periculi intulerat, nec erat opus perpaucos qui remanserant, usque ad unum delere. Sineret illos portiunculam patriae habere, perpetuae servitutis jugum ultro congestaturos. Cumque regem in hunc modum rogavissent, commovit eum pietas in lacrimas, sanctorumque virorum petitioni acquiescens, veniam donavit.

===7===
'''ARTURUS HOELUM DE MIRABILIBUS STAGNORUM INSTRUIT.'''

His itaque gestis, explorat Hoelus praedicti stagni situm, admiraturque tot flumina, tot insulas, tot rupes, tot numero aquilarum nidos adesse. Cumque ad mirum contulisset, accessit Arturus, dixitque illi: aliud stagnum magis esse mirandum in eadem provincia. Erat quippe haud longe illinc, latitudinem habens viginti pedum, eademque mensura longitudinem, cum quinque pedum altitudine. In quadrum vero, sive hominum arte, sive natura constitutum, quatuor genera piscium intra quatuor angulos procreabat: nec in aliqua partium pisces alterius partis reperiebantur. Adjecit etiam aliud stagnum in partibus Gualliarum prope Sabrinam esse, quod Pagenses Linligwan appellant: quod cum mare in ipsum fluctuat, in modum voraginis recipitur, sorbendoque fluctus nullatenus repletur, ut riparum marginem operiat. At dum mare decrescit, instar montis eructat absorptas aquas, quibus demum ripas tegit et aspergit. Interim si gens totius patriae illius facie versa prope astaret, recepta intra vestes undarum aspergine, vel vix vel nunquam elabi valeret, quin a stagno voraretur. Tergo autem verso, non est irroratio timenda, etiam si in ripis astaret.

===8===
'''ARTURUS EBORACUM RENOVAT.'''

Data venia Scotorum populo, petivit rex Eboracum, instantis natalis domini festum celebraturus. Cumque urbem intrasset, visa sacrarum ecclesiarum desolatione, condoluit. Expulso namque beato Samsone Archiepiscopo, cunctisque sanctae religionis viris, templa semiusta ab officio dei cessabant. Tanta etenim Paganorum insania praevaluerat. Exin convocato clero et populo Pyramum capellanum suum Metropolitanae sedi destinavit. Ecclesias usque ad solum destructas renovat: atque religiosis coetibus virorum ac mulierum exornat. Proceres autem inquietudine Saxonum expulsos, patriis honoribus restituit.

===9===
'''ARTURUS SCEPTRUM SCOTORUM AUGUSELO, URIANO MUREFENSIUM, LOT VERO CONSULATUM LONDONESIAE DONAT.'''

Erant ibi tres fratres regali prosapia orti, Lot videlicet atque Urianus, necnon et Auguselus: qui antequam Saxones praevaluissent, principatum illarum partium habuerant. Hos igitur ut ceteros paterno jure donare volens, reddidit Auguselo regiam potestatem Scotorum: fratremque ejus Urianum sceptro Murefensium insignivit: Lot autem, qui tempore Aurelii Ambrosii sororem ipsius duxerat: ex qua Walgannum et Modedrium genuerat: ad consulatum Londonesiae ceterarumque comprovinciarum, quae ad eum pertinebant, reduxit. Denique cum totius patriae statum in pristinam dignitatem reduxisset, duxit uxorem Guanhumaram ex nobili genere Romanorum editam: quae in thalamo Cadoris ducis educata, totius insulae mulieres pulcritudine superabat.

===10===
'''ARTURUS HIBERNIAM, ISLANDIAM, GOTHLANDIAM, ET ORCADES IMPERIO ADDIT.'''

Adveniente deinde sequenti aestate, paravit classem suam, adivitque Hiberniae insulam, quam sibi subdere desiderabat. Applicanti autem ipsi, praedictus rex Guillamurius cum innumerabili gente obviam venit, contra illum dimicaturus. Cumque praelium incepisset, confestim gens ejus nuda et inermis, mire lacerata confugit quo ei locus refugii patebat. Nec mora, captus est etiam Guillamurius et ad deditionem coactus. Unde ceteri principes patriae stupefacti, exemplo regis deditionem fecerunt. Subjugatis itaque totius Hiberniae partibus, classem suam direxit in Islandiam, eamque debellato populo subjugavit. Exin divulgato per ceteras insulas rumore quod ei nulla provincia resistere poterat, Doldavius rex Gothlandiae, et Gunfasius rex Orcadum ultro venerunt: promissoque vectigali subjectionem fecerunt. Emensa deinde hyeme, reversus est in Britanniam, statumque regni in firmam pacem renovans, moram duodecim annis ibidem fecit.

===11===
'''NORVEGIAM, DACIAM, AQUITANIAM ET GALLIAM SUBJICIT.'''

Tunc invitatis probissimis quibusque ex longe positis regnis, coepit familiam suam augmentare: tantamque urbanitatem in domo sua habere, ut aemulationem longe manentibus populis ingereret. Unde nobilissimus quisque incitatus, nihili pendebat se, nisi sese sive in induendo, sive in arma ferendo, ad modum militum Arturi haberet. Denique fama largitatis atque probitatis illius per extremos mundi cardines divulgata, reges transmarinorum regnorum nimius invadebat timor, ne inquietatione ejus oppressi, nationes sibi subditas amitterent. Mordacibus ergo curis anxiati, urbes atque urbium turres renovabant: oppida in congruis locis aedificabant: ut si impetus Arturum in illos duceret, refugium, si opus esset, haberent. Cumque id Arturo notificatum esset, extollens se quia cunctis timori erat, totam Europam sibi subdere affectat. Paratis deinde navigiis Norwegiam prius adivit, ut illius diademate Lot sororium suum insigniret. Erat autem Lot nepos Sichelini regis Norwegensium, qui ea tempestate defunctus, regnum suum eidem destinaverat. At Norwegenses indignati illum recipere, erexerant jam quendam Riculfum in regiam potestatem, munitisque urbibus, Arturo se posse resistere existimabant. Erat tunc Walvanus filius praedicti Lot duodecim annorum juvenis, obsequio Sulpicii Papae ab avunculo traditus: a quo arma recepit. Ut ergo Arturus (sicut dicere incoeperam) in Norwegense littus applicuit: obviavit ei rex Riculfus cum universo patriae populo, praeliumque commisit: et cum multum cruoris in utraque parte diffusum esset, praevaluerunt tandem Britones: factoque impetu Riculfum cum multis peremerunt. Victoria igitur potiti, civitates accumulata flamma invaserunt: dispersisque pagensibus, saevitiae indulgere non cessaverunt, donec totam Norwegiam, necnon et Daciam, dominio Arturi submiserunt. Quibus subactis, cum Lot in regem Norwegiae promovisset, navigavit Arturus ad Gallias, factisque turmis patriam undique vastare incoepit. Erat tunc provincia Gallia Romae Flolloni tribuno commissa, qui eam sub Leone Imperatore regebat. Qui cum Arturi adventum comperisset, collegit omnem armatum militem qui potestati suae parebat, et cum Arturo praeliatus est, sed minime resistere quivit. Nam Arturum juventus insularum omnium quas subjugaverat, comitabatur. Unde tantum perhibebatur habere exercitum, quantum erat difficile ab ullo posse superari. Famulabatur quoque ei melior pars Gallicanae militiae, quam sua largitate sibi obnoxiam fecerat. Flollo igitur cum sese in deteriorem praelii partem incidere vidisset, relicto confestim campo Parisios cum paucis diffugit. Ibi resociato dilapso populo, munivit urbem: et iterum affectavit cum Arturo dimicare. At dum exercitum suum vicinorum auxilio roborare intenderet, ex improviso venit Arturus, ipsumque intra civitatem obsedit. Emenso denique mense, cum Flollo gentem suam fame perire doluisset, mandavit Arturo, ut ipsi soli duellum inirent: et cui victoria provenisset, alterius regnum obtineret. Erat enim ipse staturae, et audaciae, et fortitudinis magnae: quibus ultra modum confisus, ita mandaverat, ut hoc modo salutis aditum haberet. Quod cum Arturo nunciatum esset, placuit ei vehementer Flollonis affectus. Renuntiavitque sese paratum fore praedictam conventionem tenere. Dato igitur ab utraque parte foedere, conveniunt uterque in insulam quae erat extra civitatem, populo expectante quid de eis futurum erat. Ambo erant decenter armati: super equos etiam mirae velocitatis sedentes: nec erat promptum dinoscere utri triumphus proveniret. Ut itaque erectis lanceis in adversis partibus steterunt, confestim subdentes equis calcaria, sese maximis ictibus percusserunt. At Arturus gestans cautius lanceam, Flollonem in summitate pectoris infixit, ejusque telo vitato, quantum vigor sinebat, illum in terram prostravit. Evaginato quoque ense festinabat eum ferire, cum Flollo velocius erectus, praetensa lancea occurrit: illatoque intra pectus equi Arturi letifero vulnere, utrumque concidere coegit. Britones ut prostratum regem viderunt, timentes eum peremptum esse, vix potuerunt retineri, quin rupto foedere in Gallos unanimiter irruerent. At dum metam pacis jam egredi meditarentur, erectus est ocyus Arturus: praetensoque clypeo imminentem sibi Flollonem cito cursu petivit. Instantes igitur cominus, mutuos ictus ingeminant, alter neci alterius insistens. Denique Flollo invento aditu, percussit Arturum in frontem, et nisi collisione cassidis mucronem hebetasset, mortiferum vulnus forsitan intulisset. Manante ergo sanguine, cum Arturus loricam et clypeum rubere vidisset, ardentiori ira succensus est, atque erecto totis viribus Caliburno, impressit eum per galeam in caput Flollonis, quod in duas partes dissecuit. Quo vulnere cedidit Flollo, tellurem calcaneis pulsans, et spiritum in auras emisit. Cumque id per exercitum divulgatum fuisset, concurrerunt cives, apertisque valvis civitatem Arturo tradiderunt. Qui deinde victoria potitus, divisit exercitum suum in duas partes, et unam Hoelo duci commisit: praecepitque illi ut ad expugnandum Guitardum Pictavensium ducem iret: ipse vero cum reliqua parte ceteras provincias sibi subjugare vacavit. Mox Hoelus Aquitaniam ingressus, urbes patriae invasit, Guitardumque pluribus praeliis anxiatum, ad deditionem coegit. Guasconiam quoque ferro et flamma depopulans, principes ejusdem subjugavit. Emensis iterum novem annis, cum totius Galliae partes potestati suae submisisset, venit iterum Arturus Parisios, tenuitque ibidem curiam: ubi convocato clero et populo, statum regni pace et lege confirmavit. Tunc largitus est Beduero pincernae suo Neustriam, quae nunc Normannia dicitur: Caioque dapifero, Andegavensium provinciam. Plures quoque alias provincias nobilibus viris, qui in obsequio suo fuerant. Denique pacificatis quibusque civitatibus et populis, incipiente vere in Britanniam est reversus.

===12===
'''ARTURUS CONCILIUM REGUM SIBI SUBJECTORUM IN URBE LEGIONUM CONVOCAT.'''

Cum igitur solennitas Pentecostes advenire inciperet, post tantum triumphum maxima laetitia fluctuans Arturus, affectavit curiam ilico tenere, regnique diadema capiti suo imponere. Reges etiam et duces sibi subditos ad ipsam festivitatem convenire: ubi et illam venerabiliter celebraret, et inter proceres suos firmissimam pacem renovaret. Indicato autem familiaribus suis quod affectaverat: consilium cepit, ut in urbe Legionum suum exequeretur propositum. In Glamorgantia etenim super Oscam fluvium, non longe a Sabrino mari, amoenissimo situ locata, prae ceteris civitatibus divitiis abundans, tantae solennitati apta erat. Ex una namque parte praedictum nobile flumen juxta eam fluebat, per quod transmarini reges et principes, qui venturi erant navigio advehi poterant: ex alia vero parte pratis atque nemoribus vallata, regalibus praepollebat palatiis: ita ut aureis tectorum fastigiis Romam imitaretur. Duabus autem eminebat Ecclesiis, quarum una in honore Julii martyris erecta, virgineo Deo dicatarum puellarum choro perpulcre ornabatur: altera vero in beati Aaron ejusdem socii nomine fundata, canonicorum conventu subnixa, tertiam metropolitanam sedem Britanniae habebat. Praeterea gymnasium ducentorum philosophorum habebat: qui astronomia atque ceteris artibus eruditi, cursus stellarum diligenter observabant, et prodigia eo tempore ventura regi Arturo veris argumentis praedicebant. Tot ergo delitiarum copiis praeclara, festivitati edictae disponitur. Missis deinde in diversa regna legatis, invitantur tam ex Galliis quam ex collateralibus insulis Oceani, qui ad curiam venire deberent. Venerunt ergo Auguselus rex Albaniae, quae nunc Scotia dicitur, Urianus rex Murefensium: Caduallo Leuirh rex Venedotorum, qui nunc Nortgualenses dicuntur: Sater rex Demetorum, id est Suthgualensium: Cador rex Cornubiae: trium etiam metropolitanarum sedium Archipraesules, Londoniensis videlicet, Eboracensis, nec non ex urbe Legionum Dubricius. Hic Britanniae primus Apostolicae sedis legatus tanta religione clarebat, ut quemque languore gravatum orationibus suis sanaret. Venerunt nobilium civitatum consules, Morvid consul Claudiocestriae: Mauron Guigornensis: Anaraut Saleberiensis; Arthgal Cargueitensis, quae Warguit appellatur: Jugein ex Legecestria: Cursalem ex Kaicestria: Kimmare dux Doroberniae: Galluc Saleberiensis: Urgennius ex Badone: Jonathal Dorocestrensis: Boso Ridocensis, id est, Oxenefordiae. Praeter consules venerunt non minoris dignitatis heroes, Danaut, Mappapo: Cheneus, Mapcoil, Pereder, Maberidur, Guisul, Mapnogoit, Regin, Mapclaut, Eddelein, Mapeledauc, Kincar, Mabbagan, Kimmare, Gorboniam, Mapgoit, Clofaut, Rupmaneton, Kimbelim, Maptrunat, Cathleus, Mapcatel, Kinlich, Mapneton, plures quoque alii, quorum nomina longum est enumerare. Ex collateralibus etiam insulis, Guillamurius rex Hiberniae: Maluasius rex Islandiae: Doldavius rex Godlandiae: Gunvasius rex Orcadum: Lot rex Norwegiae: Aschillius rex Dacorum. Ex transmarinis quoque partibus, Holdinus rex Rutenorum: Leodegarius consul Boloniae: Beduerus pincerna, dux Normanniae: Borellus Cenomanensis: Caius dapifer, dux Andegavensis: Guitardus Pictavensis: duodecim quoque Galliarum pares, quos Guerinus Carnotensis conducebat. Hoelus dux Armoricanoram Britonum cum proceribus sibi subditis, qui tanto apparatu ornamentorum, mularum et equorum incedebant, quantum difficile est describere. Praeter hos non remansit princeps alicujus precii citra Hispaniam, qui ad istud edictum non veniret. Nec mirum: largitas namque Arturi per totum mundum divulgata, cunctos in amorem illius illexerat.

===13===
'''DE ARTURI CORONATIONE.'''

Omnibus denique in urbe congregatis, solennitate instante, archipraesules ad palatium ducuntur, ut regem diademate regali coronarent. Dubricius ergo, quoniam in sua dioecesi curia tenebatur, paratus ad celebrandum obsequium, hujus rei curam suscepit. Rege tandem insignito, ad templum Metropolitanae sedis ornate conducitur: a dextro enim et a laevo latere duo Archipontifices ipsum tenebant. Quatuor autem reges, Albaniae videlicet atque Cornubiae, Demetiae et Venedociae, quorum illud jus fuerat, quatuor aureos gladios ferentes ante ipsum, praeibant. Conventus quoque multimodorum ordinatorum, miris modulationibus praecinebat. Ex alia autem parte reginam suis insignibus laureatam Archipraesules atque Pontifices ad templum Deo dicatarum puellarum conducebant. Quatuor quoque praedictorum regum reginae, quatuor albas columbas de more praeferebant. Mulieres autem quae aderant, illam cum maximo gaudio sequebantur. Postremo peracta processione, tot organa, tot cantus fiunt in utrisque templis, ita ut prae nimia dulcedine milites qui aderant nescirent quod templorum prius peterent. Catervatim ergo nunc ad hoc, nunc ad illud ruebant: nec si totus dies celebrationi deditus esset, taedium aliquod ipsis generaret. Divinis tandem obsequiis in utroque celebratis, rex et regina diademata sua deponunt: assumptisque levioribus ornamentis, ille ad suum palatium cum viris: haec ad aliud cum mulieribus epulatum incedunt. Antiquam namque consuetudinem Trojae servantes Britones, consueverant mares cum maribus, mulieres cum mulieribus festivos dies separatim celebrare. Collocatis postmodum cunctis, ut singulorum dignitas expectebat, Caius dapifer Herminio ornatus, mille vero nobilissimis juvenibus comitatus est: qui omnes Herminio induti, fercula cum ipso ministrabant. Ex alia vero parte, Beduerum pincernam totidem vario amicti sequuntur: qui in scyphis diversorum generum, multimoda pocula cum ipso distribuebant. In palatio quoque reginae innumerabiles ministri diversis ornamentis induti, obsequium suum praestabant, morem suum exercentes: quem si omnino describere pergerem nimiam historiae prolixitatem generarem. Ad tantum etenim statum dignitatis Britannia tunc provecta erat, quod copia divitiarum, luxu ornamentorum, facetia incolaram, cetera regna excellebat. Quicumque ergofamosus pro bitate miles in eadem erat, unius coloris vestibus atque armis utebatur. Facete etiam mulieres consimilia indumenta habentes, nullius amorem habere dignabantur, nisi tertio in militia approbatus esset. Efficiebantur ergo castae mulieres, et milites amore illarum meliores.

===14===
'''ARTURUS OMNES MUNERIBUS DITAT.'''

Refecti tandem epulis, diversi diversos ludos composituri campos extra civitatem adeunt. Mox milites simulacrum praelii ciendo, equestrem ludum componunt: mulieres in edito murorum aspicientes, in furiales amoris flammas amore joci irritant. Alii cum Celtibus, alii cum hasta, alii ponderosorum lapidum jactu, alii cum saxis, alii cum aleis ceterorumque jocorum diversitate contendentes, quod diei restabat, postposita lite, praetereunt. Quicunque vero ludi sui victoriam adeptus erat, ab Arturo largis muneribus ditabatur. Consumptis ergo primis in hunc modum tribus diebus, instante quarto vocantur cuncti, qui ei propter honores obsequium praestabant, et singuli singulis possessionibus, civitatibus videlicet atque castellis, Archiepiscopatibus, Episcopatibus, Abbatiis, ceterisque honoribus donantur.

===15===
'''LUCIUS TIBERIUS AD ARTURUM EPISTOLAM MITTIT.'''

Beatus igitur Dubricius in eremiticam vitam anhelans, sese ab Archiepiscopali sede deposuit: in cujus locum sacratur David regis avunculus, cujus vita exemplum totius bonitatis erat, his quos doctrina imbuerat. In loco vero sancti Samsonis Dolensis Archipraesulis, destinatur Chelianus illustris Presbyter Landaviae, annuente Hoelo rege Armoricanorum Britonum: cujus vita et boni mores virum commendaverant. Episcopatus vero Silcestriae Mauganio: et Guintoniae Diwanio decernitur: decernitur quoque pontificalis insula Alclud Eledanio. Dum haec inter eos distribueret: ecce duodecim viri maturae aetatis, reverendi vultus, ramos olivae, in signum legationis in dextris ferentes, moderatis vocibus et passibus ad regem ingrediuntur: et eo salutato, literas ipsi ex parte Lucii Tiberii in haec verba obtulerunt: “Lucius Reipublicae procurator, Arturo regi Britanniae quod meruit. Admirans vehementer admiror super tuae tyrannidis protervia. Admiror, inquam, et injuriam quam Romae intulisti. Recolligens indignor quod extra te egressus, eam cognoscere diffugias: nec animadvertere festines, quid sit injustis actibus senatum offendisse, cui totum orbem famulatum debere non ignoras. Etenim tributum Britanniae quod Senatus tibi praeceperat: quia Caius Julius, ceterique Romanae dignitatis viri illud multis temporibus habuerunt: neglecto tanti ordinis imperio detinere praesumpsisti: eripuisti quoque Galliam: eripuisti Allobrogum provinciam: eripuisti omnes Oceani insulas: quarum reges, dum Romana potestas in illis partibus praevaluit, vectigal majoribus nostris reddiderunt. Quia ergo de tantis injuriarum tuarum cumulis senatus rectitudinem petere decrevit, mediantem Augustum proximi anni terminum praefigens, Romam te venire jubeo: ut dominis tuis satisfaciens, sententiae quam eorum dictavit justitia, acquiescas. Sin autem, ego ipse partes tuas adibo, et quicquid vesania tua Reipublicae eripuit, eidem mediantibus gladiis restituere conabor. “Quae ut in praesentia regum et consulum recitatae fuerunt: secessit Arturus cum eis in giganteam turrim, quae in introitu erat, tractaturus quae contra talia mandata disponi deberent. At dum gradus ascendere incepissent, Cador dux Cornubiae, ut erat laeti animi, in hunc sermonem cum risu coram rege solutus est: Hucusque in timore fueram, ne Britones longa pace quietos, otium quod ducunt ignavos faceret: famamque militiae, qua ceteris gentibus clariores censentur, in eis omnino deleret. Quippe ubi usus armorum videtur abesse; alearum vero et mulierum inflammationes ceteraque oblectamenta adesse: dubitandum non est, quin id quod erat virtutis, quod honoris, quod audaciae, quod famae, ignavia commaculet. Fere namque transacti sunt quinque anni, ex quo praedictis delitiis dediti exercitio Martis caruimus. Deus igitur ut nos segnitia liberaret, Romanos in hunc affectum induxit, ut in pristinum statum nostram probitatem reducerent. Haec et his similia illo cum ceteris dicente, venerunt tandem ad sedilia, ubi collocatis singulis, Arturus illos in hunc modum affatus est.

===16===
'''ARTURUS, CONCILIO HABITO, SINGULIS DAT VENIAM QUID SENTIANT DICENDI.'''

Consocii (inquit) adversitatis et prosperitatis, quorum probitates hactenus et in dandis consiliis, et in militiis agendis expertus sum: adhibete nunc unanimiter sensus vestros, et sapienter praevidete quae super talibus mandatis nobis esse agenda noveritis. Quicquid enim a sapiente diligenter praevidetur, cum ad actum accedit, facilius toleratur. Facilius ergo inquietationem Lucii tolerare poterimus, si communi studio praemeditati fuerimus, quibus modis eam debilitare instemus. Quam non multum nobis timendam esse existimo: cum ex irrationabili causa exigat tributum, quod ex Britannia habere desiderat. Dicit enim ipsum sibi dari debere, quia Julio Caesari ceterisque successoribus suis redditum fuerit: qui dissidio veterum Britonum invitati cum armata manu in Britanniam applicuerunt: atque patriam domesticis motibus vacillantem suae potestati vi et violentia submiserunt. Quia vero hoc modo eam adepti fuerunt, vectigal ex ea injuste ceperunt. Nihil enim quod vi et violentia acquiritur, juste ab ullo possidetur qui violentiam intulit. Irrationabilem ergo causam praetendit, qua nos jure sibi tributarios esse arbitratur, Quoniam autem id quod injustum est, a nobis praesumit exigere: consimili ratione petamus ab illo tributum Romae: et qui fortior supervenerit, ferat quod habere exoptavit. Nam si quia Julius Caesar ceterique Romani reges Britanniam olim subjugaverunt, vectigal nunc debere sibi ex illa reddi decernit: similiter nunc ego censeo, quod Roma mihi tributum reddere debet, quia antecessores mei eam antiquitus obtinuerunt. Belinus etenim serenissimus ille Britonum rex, usus auxilio fratris sui, Brenni videlicet ducis Allobrogum, suspensis in medio foro viginti nobilioribus Romanis, urbem ceperunt, captamque multis temporibus possederunt. Constantinus etiam Helenae filius, nec non et Maximianus, uterque mihi cognatione propinquus, alter post alterum diademate Britanniae insignitus, thronum Romani Imperii adeptus est. Censetisne ergo vectigal a Romanis petendum? De Gallia autem, sive de collateralibus insulis Oceani, non est respondendum: cum illas diffugeret defendere, quando easdem potestati eorum subtrahebamus.” Haec et his similia eo dicente, Hoelus rex Armoricanorum Britonum, ceteros praecedere exorsus, in haec verba respondit.

===17===
'''HOELUS SENTENTIAM SUAM DE BELLO ROMANO PRODIT.'''

Licet unusquisque vestrum totus in se reversus, omnia et de omnibus animo tractare valeret, non existimo eum praestantius consilium posse invenire, quam istud quod modo discretio solertis prudentiae tuae recoluit. Provide etenim providit nobis tua deliberatio Tulliano liquore lita. Unde constantis viri affectum: sapientis animi effectum: optimi consilii profectum laudare indesinenter debemus. Nam si juxta praedictam rationem Romam adire volueris, non dubito quin triumpho potiamur: dum libertatem nostram tueamur: dum juste ab inimicis nostris exigamus, quod a nobis injuste petere incoeperunt. Quicunque enim sua alteri eripere conatur, merito quae sua sunt, per eum quem impetit, amittit. Quia ergo Romani nostra nobis demere affectant: sua illis procul dubio auferemus, si licentia nobis congrediendi praestabitur. En congressus cunctis Britonibus desiderandus: En vaticinia Sibyllae, quae veris auguriis testantur, ex Britannico genere tertio nasciturum, qui Romanum obtinebit imperium. De duobus autem adimpleta sunt oracula: cum manifestum sit, praeclaros (ut dixisti) principes Belinum atque Constantinum imperii Romani gessisse imperia. Nunc vero te tertium habemus, cui tantum culmen honoris promittitur. Festina ergo recipere, quod Deus non differt largiri: Festina subjugare, quod ultro vult subjugari: Festina nos omnes exaltare, qui ut exalteris, nec vulnera recipere, nec vitam amittere diffugimus, ut autem hoc perficias, decem millibus armatorum praesentiam tuam comitabor.”

===18===
'''AUGUSELI SENTENTIA.'''

Auguselus etiam rex Albaniae, ut Hoelus finem dicendi fecerat, quod super hac re affectabat, in hunc modum manifestare perrexit. “Ex quo dominum meum ea quae dixit affectare conjeci: tanta laetitia animo meo illapsa est, quantam nequeo in praesentia exprimere. Nihil enim in transactis debellationibus, quas tot et tantis regibus intulimus, egisse videmur, dum Romani et Germani illaesi permaneant: nec in illos clades, quas olim nostratibus ingesserunt, viriliter vindicemus. At nunc quoniam nobis licentia congrediendi permittitur, gaudens admodum gaudeo, et desiderio diei quo conveniemus aestuans, sitio cruorem illorum, quemadmodum fontem, si triduo prohiberer ne biberem. O si illam lucem videbo, quam dulcia erunt vulnera, quae vel recipiam vel inferam, quando dextras conferemus? Ipsa etiam mors dulcis erit, dum eam in vindicando patres nostros, in tuendo libertatem nostram, in exaltando regem nostrum perpessus fuero. Aggrediamur ergo semiviros illos, et aggrediendo perstemus, ut devictis ipsis, eorum honoribus cum laeta potiamur victoria. Exercitum autem nostrum duobus milibus armatorum equitum, exceptis peditibus, augebo.”

===19===
'''OMNES DE BELLO CONSENTIUNT.'''

Postquam etiam ceteri ad hoc, quae dicenda erant, dixerunt; promiserunt ei singuli quod in obsequium ejus debebant: ita ut praeter eos quos promiserat dux Armoricae, ex sola insula Britanniae sexaginta millia omnibus armis armatorum computarentur. At reges ceterarum insularum, quoniam non duxerant in morem equites habere: pedites quot quisque debebat, promittunt: ita ut ex sex insulis, videlicet Hiberniae, Islandiae, Gothlandiae, Orcadum, Norwegiae, atque Daciae, sexies viginti millia essent annumerata. Ex Gualliarum autem ducatibus, Rutenorum, Portuniensium, Estrusiensium, Cenomannorum, Andegavensium, Pictavensium, octoginta millia. Ex duodecim autem consulatibus eorum qui cum Guerino Carnotensi aderant, duodecies centum. Qui omnes simul erant, centum octoginta et tria millia et ducenti, praeter pedites, qui sub numero leviter non cadebant.

===20===
'''ARTURUS BELLUM PARAT.'''

Rex igitur Arturus videns omnes in obsequium suum unanimiter paratos, praecepit eis celeriter repatriare, et exercitum promissum disponere, et in Kalendis Augusti ad portum Barbae fluvii festinare, ut illinc Allobrogum fines cum ipso adituri Romanis obviam venirent. Imperatoribus autem per eorundem legatos mandavit, se nequaquam eis redditurum tributum, nec ob illud ut sententiae eorum acquiesceret, Romam aditurum: immo ut ex illis expeteret, quod ab illo judicio suo expetere decreverant. Digrediuntur ergo legati: digrediuntur reges; digrediuntur proceres: et quod eis praeceptum fuerat, perficere non differunt.

{{Liber
|Ante=Liber VIII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VIII
|Post=Liber X
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber X
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 9]]</text>
      <sha1>otwtzmnoo5qs44g7dbam5dimwhcbrcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282035</id>
      <parentid>282032</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny753</username>
        <id>33363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cominus -&gt; comminus</comment>
      <origin>282035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40270" sha1="bnorftkbrfgmvlcufg5nmv6g0a895kx" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Galfridus Monemutensis
|OperaeTitulus= Historia Regum Britanniae
|OperaeWikiPagina= Historia Regum Britanniae
|Annus= 
|SubTitulus= Liber IX
}}&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber VIII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VIII
|Post=Liber X
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber X
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[#1|1]] - [[#2|2]] - [[#3|3]] - [[#4|4]] - [[#5|5]] - [[#6|6]] - [[#7|7]] - [[#8|8]] - [[#9|9]] - [[#10|10]] - [[#11|11]] - [[#12|12]] - [[#13|13]] - [[#14|14]] - [[#15|15]] - [[#16|16]] - [[#17|17]] - [[#18|18]] - [[#19|19]] - [[#20|20]]
|}
__NOTOC__
===1===
'''ARTURUS FILIUS SUCCEDIT, ET COLGRINUM CIRCUMSEDIT.'''

Defuncto igitur Utherpendragon, convenerunt ex diversis provinciis proceres Britonum in civitatem Cilcestriae: Dubricio urbis Legionum Archiepiscopo suggerentes, ut Arturum filium regis in regem consecraret. Angebat enim eos necessitas: audito namque praedicti regis obitu, Saxones concives suos ex Germania invitaverant: et duce Colgrino ipsos exterminare nitebantur. Subjugaverant etiam sibi totam partem insulae, quae a flumine Humbri, usque ad mare Catanesium extenditur Dubricius ergo calamitatem patriae dolens, associatis sibi Episcopis Arturum regni diademate insignivit. Erat autem Arturus quindecim annorum juvenis, inauditae virtutis atque liberalitatis: in quo tantam gratiam innata bonitas praestiterat, ut a cunctis fere populis amaretur. Insignibus ergo regiis initiatus, solitum morem servans, largitati indulsit. Confluebat ad eum tanta multitudo militum, ut eis quod dispensaret, deficeret. Sed cui naturalis inest largitio cum probitate licet ad tempus indigeat, nullatenus tamen continua paupertas ei nocebit. Arturus ergo quia in illo probitas largitionem comitabatur: statuit Saxones inquietare, ut eorum opibus quae ei famulabatur ditaret familiam. Commonebat etiam illud rectitudo, cum totius insulae monarchiam debuerat hereditario jure obtinere. Collecta deinde sibi subdita juventute, Eboracum petivit. Cumque id Colgrino compertum esset, collegit Saxones, Scotos et Pictos, venitque ei obvius cum multitudine maxima, juxta flumen Duglas: ubi facto congressu, utriusque exercitus in majori parte periclitatus est. Victoria tamen potitus Arturus, Colgrinum fugientem insecutus est: ingressumque intra Eboracum obsedit. Audita itaque fratris fui fuga Baldulphus, cum sex milibus virorum obsidionem petivit, ut ipsum inclusum liberaret. Erat autem tunc ipse, quando frater pugnaverat, expectans adventum Cheldrici ducis juxta maritima, qui eis ex Germania in auxilium venturus erat. Cum itaque esset spatio decem miliariorum ab urbe, statuit nocturnum iter arripere, ut furtivam irruptionem faceret. Quod edoctus Arturus, jussit Cadorem ducem Cornubiae, cum sexcentis equitibus et tribus milibus peditum eadem nocte illi obviare. Qui viam qua hostes praeteribant nactus, inopinum impetum fecit: dilaceratisque atque interfectis Saxonibus fugam facere coegit. Qui ultra modum anxius, quod fratri suo auxilium subvectare nequiret: deliberavit apud se qualiter colloquio ipsius frueretur. Existimabat enim aditum salutis utrorumque consilio machinari posse: si illius praesentiam adire quivisset. Cum ergo alterius modi aditum non haberet: rasit capillos suos et barbam, cultumque joculatoris cum cythara cepit. Deinde intra castra deambulans, modulis quos in lyra componebat, sese cytharistam exhibebat. Cumque nulli suspectus esset, accessit ad moenia urbis paulatim ceptam simulationem faciens. Postremo cum ab inclusis compertus esset, tractus est funiculis intra muros, et ad fratrem conductus. Ex tunc viso germano, osculis et amplexibus desideratis sese refecit. Denique cum post multimodas deliberationes, in desperationem egrediendi incidissent, remeabant jam legati ex Germania, qui duce Cheldrico sexcentas naves milite forti oneratas in Albaniam conduxerant. Quo audito, dissuaserunt consiliarii sui Arturo obsidionem diutius tenere, ne si tanta multitudo hostium supervenisset, dubium certamen committerent.

===2===
'''HOELUS QUINDECIM MILLIA MILITUM, IN AUXILIUM ARTURO, MITTIT.'''

Paruit igitur Arturus domesticorum suorum consilio, et sese intra urbem Londoniarum recepit. Ubi convocato clero et totius potestatis suae primatibus, consilium quaerit, quid optimum, quidve saluberrimum contra Paganorum irruptionem faceret. Communi tandem assensu illato, mittuntur in Armoricam nuncii ad regem Hoelum, qui ei calamitatem Britanniae notificarent. Erat autem Hoelus filius sororis Arturi ex Dubricio rege Armoricanorum Britonum generatus. Unde audita inquietatione quae avunculo ingerebatur, jussit navigium suum parari, collectisque quindecim millibus armatorum, proximo ventorum flatu ad portum Hamonis applicuit. Excepit eum Arturus quo honore decebat, mutuos amplexus saepissime innectens.

===3===
'''ARTURUS SAXONES SUBJECTAT ET SIBI TRIBUTARIOS FACIT.'''

Emensis postmodum paucis diebus, urbem Kaerliudcoit petunt a Paganis, quos supra memoravi, obsessam: haec autem in Lindiseinensi provincia inter duo flumina super montem locata, alio nomine Lindocolinum nuncupatur. Ut igitur cum omni multitudine suo convenerunt, praeliati sunt cum Saxonibus, inauditam caedem inferentes. Ceciderunt namque ex eis ea die sex milia, qui partim fluminibus submersi, partim telis percussi vitam amiserunt. Unde ceteri stupefacti, relicta obsidione fugerunt: quos Arturus insequi non cessavit, donec in nemus Caledonis venerunt. Ibi undique ex fuga confluentes, conati sunt Arturo resistere. Conserto itaque praelio, stragem Britonibus faciunt, sese viriliter defendentes. Ibi etenim arborum auxilio, tela Britonum vitabant. Quod Arturus intuens, jussit arbores circa illam partem nemoris incidi, et truncos ita in circuitu locari, ut egressus eis abnegaretur. Volebat namque illos inclusos tam diu obsidere, donec fame interirent. Quo facto, jussit turmas ambire nemus, mansitque tribus diebus ibidem. Cum igitur Saxones quo vescerentur indigerent, ne subita fame perirent, petierunt eo pacto egressum, ut relicto omni auro et argento, cum solis navibus in Germaniam redire sinerentur. Promiserunt quoque se daturos ei tributum ex Germania, obsidesque inde mansuros. Tunc Arturus quaesito consilio, eorum petitioni acquievit. Retinuit namque ipsorum opes, reddendique vectigalis obsides, solumque abscessum largitus est. Cumque illi in redeundo domum aequora sulcarent, piguit peractae pactionis, retortisque velis in Britanniam redierunt, et Totonesium littus adiverunt. Nacti deinde patriam tellurem usque ad Sabrinum mare depopulantur, colonos letiferis vulneribus afficientes. Inde arrepto itinere versus pagum Badonis, urbem obsident. Idque cum regi nunciatum esset, admirans ultra modum ipsorum facinus, jassit fieri judicium de illorum obsidibus brevi mora suspendendis. Praetermissa etiam inquietatione, qua Scotos et Pictos opprimere incoeperat, obsidionem dispergere festinavit. Maximis vero angustiis est cruciatus, quoniam Hoelum nepotem suum morbo gravatum in civitatem Alclud deserebat. Postremo Sumersetensem provinciam ingressus, visa comminus obsidione, in haec verba locutus est: “Quoniam impiissimi atque invisi nominis Saxones fidem mihi dedignati sunt servare: ego fidem Deo meo conservans, sanguinem concivium meorum in ipsos hodie vindicare conabor. Armate vos viri, armate, et proditores istos viriliter invadite, quos proculdubio auxiliante Christo triumphabimus.”

===4===
'''DUBRICIUS CONTRA SAXONES CONCIONATUR: ARTURI RES GESTAE: COLGRINI ET BALDULPHI MORS.'''

Haec eo dicente, sanctus Dubricius urbis Legionum Archiepiscopus, ascenso cujusdam montis cacumine, in hunc modum celsa voce exclamavit: “Viri Christiana professione insigniti, maneat in vobis concivium vestrorum pietas et patriae, qui proditione Paganorum exterminati, vobis sempiternum erunt opprobrium, nisi ipsos defendere institeritis. Pugnante ergo pro patria vestra, et mortem si supervenerit pro eadem ultro patimini: ipsa enim victoria est, et animae remedium. Quicunque etenim pro confratribus suis interierit, vivam hostiam se praestat Deo, Christumque insequi non ambigitur, qui pro fratribus suis animam suam dignatus est ponere. Si aliquis igitur vestrum in hoc bello mortem subierit, fiet ei mors illa omnium delictorum suorum poenitentia et absolutio, dum eam hoc modo recipere non diffugerit.” Nec mora: beati viri benedictione hilariti festinavit quisque armare se, et praeceptis ejus parere: ipse vero Arturus lorica tanto rege digna indutus, auream galeam simulacro draconis insculptam capiti adaptat. Humeris quoque suis clypeum vocabulo Priwen: in quo imago sanctae Mariae Dei genitricis impicta, ipsam in memoriam ipsius saepissime revocabat. Accinctus etiam Caliburno gladio optimo, et in insula Avallonis fabricato: lancea dexteram suam decorat, quae nomine Ron vocabatur: haec erat ardua lataque lancea, cladibus apta. Deinde dispositis catervis, Saxones in cuneos more suo dispositos, audacter invasit. Ipsi vero tota die viriliter resistebant, Britones usque insequentes. Vergente tandem ad occasum sole, proximum occupant montem, pro castris eum habituri. Multitudine etenim sociorum confisis, solus mons sufficere videbatur. At ut posterum sol diem reduxit: ascendit Arturus cum exercitu suo cacumen: sed in ascendendo suorum multos amisit. Saxones namque ex summitate occurrentes, facilius ingerebant vulnera, dum ipsos citior cursus in descensu ageret, quam eos in ascensu. Britones tamen cacumen maxima vi adepti, dextris hostium dextras suas confestim conferunt. Quibus Saxones pectora praetendentes, omni nisu resistere nituntur. Cumque multum diei in hunc modum praeteriisset, indignatus est Arturus, ipsis ita successisse: nec sibi victoriam advenire. Abstracto igitur Caliburno gladio, nomen sanctae Mariae proclamat, et sese cito impetu intra densas hostium acies immisit. Quemcunque attingebat, Deum invocando, solo ictu perimebat: nec requievit impetum suum facere, donec quadringentos et septuaginta viros, solo Caliburno gladio peremit. Quod videntes Britones, densatis turmis illum sequuntur, stragem undique facientes. Ceciderunt ilico Colgrinus et Baldulphus ejus frater, et multa milia aliorum. At viso sociorum periculo Cheldericus continuo in fugam versus est.

===5===
'''SAXONES POST CHELDRICI MONTEM, CADORI SE REDDUNT.'''

Rex igitur potitus victoria, Cadorem ducem Cornubiae jussit illos persequi, dum ipse Albaniam petere festinaret. Denunciatum namque illi fuerat, Scotos atque Pictos obsedisse Hoelum in urbe Alclud, in qua ipsum supra dixi infirmitate gravatum. Quocirca properabat ei in auxilium, ne a Barbaris occuparetur. Dux itaque Cornubiae decem milibus comitatus, fugientes Saxones nondum insequi voluit: immo naves eorum festinanter exigebat, ut ipsis ingressum prohiberet. Mox ut ipsis potitus est, munivit eas militibus optimis, qui introitum Paganis abnegarent, si ad eas confugerent. Deinde festinavit hostes sequi, sectatos sine pietate trucidare: praeceptum Arturi facturus. Qui modo gemina feritate fulminabant, nunc timido corde fugientes, aliquando occulta nemorum, aliquando montes et cavernas petebant, ut spatium vivendi haberent. Postremo cum nihil eis tutamini accessisset, insulam Tanet lacero agmine ingrediuntur. Insequitur eos eodem dux Cornubiae, solitam caedem inferens: nec requievit, donec perempto Cheldrico, cunctos ad deditionem compulit, receptis obsidibus.

===6===
'''DE LACU LUMOND: ARTURUS VENIAM PICTIS ET SCOTIS QUI EO FUGERANT, CONCEDIT.'''

Pace itaque firmata, petivit urbem Alclud, quam Arturus jam ab oppressione barbarica liberaverat. Deinde duxit exercitum suum Mureif, ubi obsidebantur Scoti et Picti, qui tertio contra regem nepotemque ejus praeliati, usque ad eandem provinciam diffugerant. Ingressi autem stagnum Lumond, occupaverunt insulas quae intra erant, securum refugium quaerentes: hoc autem stagnum sexaginta insulas continens, sexaginta flumina recipit: nec ex eo nisi unum solum ad mare decurrit. In insulis vero sexaginta rupes manifestum est esse, totidem aquilarum nidos sustentantes: quaB singulis annis convenientes, prodigium quod in regno venturum esset, celso clamore communiter edito notificabant. Ad has itaque insulas confugerant praedicti hostes ut stagni praesidio fruerentur: sed parum illis profuit. Nam Arturus collecto navigio flumina circuivit, ipsosque per quindecim dies obsidendo tanta afflixit fame, ut ad millia morerentur. Dumque illos in hunc modum opprimeret, Guillamurius rex Hiberniae cum maxima Barbarorum copia classe supervenit, ut ipsis oppressis auxilium subvectaret. Praetermissa itaque obsidione, coepit Arturus arma vertere in Hibernienses: quos sine pietate laceratos coegit ad patriam remeare. Potitus itaque victoria, vacavit iterum delere gentem Scotorum atque Pictorum, incomparabili saevitiae indulgens. Cumque nulli prout reperiebatur parceret, convenerunt omnes Episcopi miserandae patriae, cum omni clero sibi subdito, relinquias sanctorum et ecclesiastica sacramenta nudis ferentes pedibus, misericordiam regis pro salute populi sui implorantes. Mox ut praesentiam ejus habuerunt, flexis genibus deprecati sunt, ut pietatem super contrita gente haberet. Satis etenim periculi intulerat, nec erat opus perpaucos qui remanserant, usque ad unum delere. Sineret illos portiunculam patriae habere, perpetuae servitutis jugum ultro congestaturos. Cumque regem in hunc modum rogavissent, commovit eum pietas in lacrimas, sanctorumque virorum petitioni acquiescens, veniam donavit.

===7===
'''ARTURUS HOELUM DE MIRABILIBUS STAGNORUM INSTRUIT.'''

His itaque gestis, explorat Hoelus praedicti stagni situm, admiraturque tot flumina, tot insulas, tot rupes, tot numero aquilarum nidos adesse. Cumque ad mirum contulisset, accessit Arturus, dixitque illi: aliud stagnum magis esse mirandum in eadem provincia. Erat quippe haud longe illinc, latitudinem habens viginti pedum, eademque mensura longitudinem, cum quinque pedum altitudine. In quadrum vero, sive hominum arte, sive natura constitutum, quatuor genera piscium intra quatuor angulos procreabat: nec in aliqua partium pisces alterius partis reperiebantur. Adjecit etiam aliud stagnum in partibus Gualliarum prope Sabrinam esse, quod Pagenses Linligwan appellant: quod cum mare in ipsum fluctuat, in modum voraginis recipitur, sorbendoque fluctus nullatenus repletur, ut riparum marginem operiat. At dum mare decrescit, instar montis eructat absorptas aquas, quibus demum ripas tegit et aspergit. Interim si gens totius patriae illius facie versa prope astaret, recepta intra vestes undarum aspergine, vel vix vel nunquam elabi valeret, quin a stagno voraretur. Tergo autem verso, non est irroratio timenda, etiam si in ripis astaret.

===8===
'''ARTURUS EBORACUM RENOVAT.'''

Data venia Scotorum populo, petivit rex Eboracum, instantis natalis domini festum celebraturus. Cumque urbem intrasset, visa sacrarum ecclesiarum desolatione, condoluit. Expulso namque beato Samsone Archiepiscopo, cunctisque sanctae religionis viris, templa semiusta ab officio dei cessabant. Tanta etenim Paganorum insania praevaluerat. Exin convocato clero et populo Pyramum capellanum suum Metropolitanae sedi destinavit. Ecclesias usque ad solum destructas renovat: atque religiosis coetibus virorum ac mulierum exornat. Proceres autem inquietudine Saxonum expulsos, patriis honoribus restituit.

===9===
'''ARTURUS SCEPTRUM SCOTORUM AUGUSELO, URIANO MUREFENSIUM, LOT VERO CONSULATUM LONDONESIAE DONAT.'''

Erant ibi tres fratres regali prosapia orti, Lot videlicet atque Urianus, necnon et Auguselus: qui antequam Saxones praevaluissent, principatum illarum partium habuerant. Hos igitur ut ceteros paterno jure donare volens, reddidit Auguselo regiam potestatem Scotorum: fratremque ejus Urianum sceptro Murefensium insignivit: Lot autem, qui tempore Aurelii Ambrosii sororem ipsius duxerat: ex qua Walgannum et Modedrium genuerat: ad consulatum Londonesiae ceterarumque comprovinciarum, quae ad eum pertinebant, reduxit. Denique cum totius patriae statum in pristinam dignitatem reduxisset, duxit uxorem Guanhumaram ex nobili genere Romanorum editam: quae in thalamo Cadoris ducis educata, totius insulae mulieres pulcritudine superabat.

===10===
'''ARTURUS HIBERNIAM, ISLANDIAM, GOTHLANDIAM, ET ORCADES IMPERIO ADDIT.'''

Adveniente deinde sequenti aestate, paravit classem suam, adivitque Hiberniae insulam, quam sibi subdere desiderabat. Applicanti autem ipsi, praedictus rex Guillamurius cum innumerabili gente obviam venit, contra illum dimicaturus. Cumque praelium incepisset, confestim gens ejus nuda et inermis, mire lacerata confugit quo ei locus refugii patebat. Nec mora, captus est etiam Guillamurius et ad deditionem coactus. Unde ceteri principes patriae stupefacti, exemplo regis deditionem fecerunt. Subjugatis itaque totius Hiberniae partibus, classem suam direxit in Islandiam, eamque debellato populo subjugavit. Exin divulgato per ceteras insulas rumore quod ei nulla provincia resistere poterat, Doldavius rex Gothlandiae, et Gunfasius rex Orcadum ultro venerunt: promissoque vectigali subjectionem fecerunt. Emensa deinde hyeme, reversus est in Britanniam, statumque regni in firmam pacem renovans, moram duodecim annis ibidem fecit.

===11===
'''NORVEGIAM, DACIAM, AQUITANIAM ET GALLIAM SUBJICIT.'''

Tunc invitatis probissimis quibusque ex longe positis regnis, coepit familiam suam augmentare: tantamque urbanitatem in domo sua habere, ut aemulationem longe manentibus populis ingereret. Unde nobilissimus quisque incitatus, nihili pendebat se, nisi sese sive in induendo, sive in arma ferendo, ad modum militum Arturi haberet. Denique fama largitatis atque probitatis illius per extremos mundi cardines divulgata, reges transmarinorum regnorum nimius invadebat timor, ne inquietatione ejus oppressi, nationes sibi subditas amitterent. Mordacibus ergo curis anxiati, urbes atque urbium turres renovabant: oppida in congruis locis aedificabant: ut si impetus Arturum in illos duceret, refugium, si opus esset, haberent. Cumque id Arturo notificatum esset, extollens se quia cunctis timori erat, totam Europam sibi subdere affectat. Paratis deinde navigiis Norwegiam prius adivit, ut illius diademate Lot sororium suum insigniret. Erat autem Lot nepos Sichelini regis Norwegensium, qui ea tempestate defunctus, regnum suum eidem destinaverat. At Norwegenses indignati illum recipere, erexerant jam quendam Riculfum in regiam potestatem, munitisque urbibus, Arturo se posse resistere existimabant. Erat tunc Walvanus filius praedicti Lot duodecim annorum juvenis, obsequio Sulpicii Papae ab avunculo traditus: a quo arma recepit. Ut ergo Arturus (sicut dicere incoeperam) in Norwegense littus applicuit: obviavit ei rex Riculfus cum universo patriae populo, praeliumque commisit: et cum multum cruoris in utraque parte diffusum esset, praevaluerunt tandem Britones: factoque impetu Riculfum cum multis peremerunt. Victoria igitur potiti, civitates accumulata flamma invaserunt: dispersisque pagensibus, saevitiae indulgere non cessaverunt, donec totam Norwegiam, necnon et Daciam, dominio Arturi submiserunt. Quibus subactis, cum Lot in regem Norwegiae promovisset, navigavit Arturus ad Gallias, factisque turmis patriam undique vastare incoepit. Erat tunc provincia Gallia Romae Flolloni tribuno commissa, qui eam sub Leone Imperatore regebat. Qui cum Arturi adventum comperisset, collegit omnem armatum militem qui potestati suae parebat, et cum Arturo praeliatus est, sed minime resistere quivit. Nam Arturum juventus insularum omnium quas subjugaverat, comitabatur. Unde tantum perhibebatur habere exercitum, quantum erat difficile ab ullo posse superari. Famulabatur quoque ei melior pars Gallicanae militiae, quam sua largitate sibi obnoxiam fecerat. Flollo igitur cum sese in deteriorem praelii partem incidere vidisset, relicto confestim campo Parisios cum paucis diffugit. Ibi resociato dilapso populo, munivit urbem: et iterum affectavit cum Arturo dimicare. At dum exercitum suum vicinorum auxilio roborare intenderet, ex improviso venit Arturus, ipsumque intra civitatem obsedit. Emenso denique mense, cum Flollo gentem suam fame perire doluisset, mandavit Arturo, ut ipsi soli duellum inirent: et cui victoria provenisset, alterius regnum obtineret. Erat enim ipse staturae, et audaciae, et fortitudinis magnae: quibus ultra modum confisus, ita mandaverat, ut hoc modo salutis aditum haberet. Quod cum Arturo nunciatum esset, placuit ei vehementer Flollonis affectus. Renuntiavitque sese paratum fore praedictam conventionem tenere. Dato igitur ab utraque parte foedere, conveniunt uterque in insulam quae erat extra civitatem, populo expectante quid de eis futurum erat. Ambo erant decenter armati: super equos etiam mirae velocitatis sedentes: nec erat promptum dinoscere utri triumphus proveniret. Ut itaque erectis lanceis in adversis partibus steterunt, confestim subdentes equis calcaria, sese maximis ictibus percusserunt. At Arturus gestans cautius lanceam, Flollonem in summitate pectoris infixit, ejusque telo vitato, quantum vigor sinebat, illum in terram prostravit. Evaginato quoque ense festinabat eum ferire, cum Flollo velocius erectus, praetensa lancea occurrit: illatoque intra pectus equi Arturi letifero vulnere, utrumque concidere coegit. Britones ut prostratum regem viderunt, timentes eum peremptum esse, vix potuerunt retineri, quin rupto foedere in Gallos unanimiter irruerent. At dum metam pacis jam egredi meditarentur, erectus est ocyus Arturus: praetensoque clypeo imminentem sibi Flollonem cito cursu petivit. Instantes igitur cominus, mutuos ictus ingeminant, alter neci alterius insistens. Denique Flollo invento aditu, percussit Arturum in frontem, et nisi collisione cassidis mucronem hebetasset, mortiferum vulnus forsitan intulisset. Manante ergo sanguine, cum Arturus loricam et clypeum rubere vidisset, ardentiori ira succensus est, atque erecto totis viribus Caliburno, impressit eum per galeam in caput Flollonis, quod in duas partes dissecuit. Quo vulnere cedidit Flollo, tellurem calcaneis pulsans, et spiritum in auras emisit. Cumque id per exercitum divulgatum fuisset, concurrerunt cives, apertisque valvis civitatem Arturo tradiderunt. Qui deinde victoria potitus, divisit exercitum suum in duas partes, et unam Hoelo duci commisit: praecepitque illi ut ad expugnandum Guitardum Pictavensium ducem iret: ipse vero cum reliqua parte ceteras provincias sibi subjugare vacavit. Mox Hoelus Aquitaniam ingressus, urbes patriae invasit, Guitardumque pluribus praeliis anxiatum, ad deditionem coegit. Guasconiam quoque ferro et flamma depopulans, principes ejusdem subjugavit. Emensis iterum novem annis, cum totius Galliae partes potestati suae submisisset, venit iterum Arturus Parisios, tenuitque ibidem curiam: ubi convocato clero et populo, statum regni pace et lege confirmavit. Tunc largitus est Beduero pincernae suo Neustriam, quae nunc Normannia dicitur: Caioque dapifero, Andegavensium provinciam. Plures quoque alias provincias nobilibus viris, qui in obsequio suo fuerant. Denique pacificatis quibusque civitatibus et populis, incipiente vere in Britanniam est reversus.

===12===
'''ARTURUS CONCILIUM REGUM SIBI SUBJECTORUM IN URBE LEGIONUM CONVOCAT.'''

Cum igitur solennitas Pentecostes advenire inciperet, post tantum triumphum maxima laetitia fluctuans Arturus, affectavit curiam ilico tenere, regnique diadema capiti suo imponere. Reges etiam et duces sibi subditos ad ipsam festivitatem convenire: ubi et illam venerabiliter celebraret, et inter proceres suos firmissimam pacem renovaret. Indicato autem familiaribus suis quod affectaverat: consilium cepit, ut in urbe Legionum suum exequeretur propositum. In Glamorgantia etenim super Oscam fluvium, non longe a Sabrino mari, amoenissimo situ locata, prae ceteris civitatibus divitiis abundans, tantae solennitati apta erat. Ex una namque parte praedictum nobile flumen juxta eam fluebat, per quod transmarini reges et principes, qui venturi erant navigio advehi poterant: ex alia vero parte pratis atque nemoribus vallata, regalibus praepollebat palatiis: ita ut aureis tectorum fastigiis Romam imitaretur. Duabus autem eminebat Ecclesiis, quarum una in honore Julii martyris erecta, virgineo Deo dicatarum puellarum choro perpulcre ornabatur: altera vero in beati Aaron ejusdem socii nomine fundata, canonicorum conventu subnixa, tertiam metropolitanam sedem Britanniae habebat. Praeterea gymnasium ducentorum philosophorum habebat: qui astronomia atque ceteris artibus eruditi, cursus stellarum diligenter observabant, et prodigia eo tempore ventura regi Arturo veris argumentis praedicebant. Tot ergo delitiarum copiis praeclara, festivitati edictae disponitur. Missis deinde in diversa regna legatis, invitantur tam ex Galliis quam ex collateralibus insulis Oceani, qui ad curiam venire deberent. Venerunt ergo Auguselus rex Albaniae, quae nunc Scotia dicitur, Urianus rex Murefensium: Caduallo Leuirh rex Venedotorum, qui nunc Nortgualenses dicuntur: Sater rex Demetorum, id est Suthgualensium: Cador rex Cornubiae: trium etiam metropolitanarum sedium Archipraesules, Londoniensis videlicet, Eboracensis, nec non ex urbe Legionum Dubricius. Hic Britanniae primus Apostolicae sedis legatus tanta religione clarebat, ut quemque languore gravatum orationibus suis sanaret. Venerunt nobilium civitatum consules, Morvid consul Claudiocestriae: Mauron Guigornensis: Anaraut Saleberiensis; Arthgal Cargueitensis, quae Warguit appellatur: Jugein ex Legecestria: Cursalem ex Kaicestria: Kimmare dux Doroberniae: Galluc Saleberiensis: Urgennius ex Badone: Jonathal Dorocestrensis: Boso Ridocensis, id est, Oxenefordiae. Praeter consules venerunt non minoris dignitatis heroes, Danaut, Mappapo: Cheneus, Mapcoil, Pereder, Maberidur, Guisul, Mapnogoit, Regin, Mapclaut, Eddelein, Mapeledauc, Kincar, Mabbagan, Kimmare, Gorboniam, Mapgoit, Clofaut, Rupmaneton, Kimbelim, Maptrunat, Cathleus, Mapcatel, Kinlich, Mapneton, plures quoque alii, quorum nomina longum est enumerare. Ex collateralibus etiam insulis, Guillamurius rex Hiberniae: Maluasius rex Islandiae: Doldavius rex Godlandiae: Gunvasius rex Orcadum: Lot rex Norwegiae: Aschillius rex Dacorum. Ex transmarinis quoque partibus, Holdinus rex Rutenorum: Leodegarius consul Boloniae: Beduerus pincerna, dux Normanniae: Borellus Cenomanensis: Caius dapifer, dux Andegavensis: Guitardus Pictavensis: duodecim quoque Galliarum pares, quos Guerinus Carnotensis conducebat. Hoelus dux Armoricanoram Britonum cum proceribus sibi subditis, qui tanto apparatu ornamentorum, mularum et equorum incedebant, quantum difficile est describere. Praeter hos non remansit princeps alicujus precii citra Hispaniam, qui ad istud edictum non veniret. Nec mirum: largitas namque Arturi per totum mundum divulgata, cunctos in amorem illius illexerat.

===13===
'''DE ARTURI CORONATIONE.'''

Omnibus denique in urbe congregatis, solennitate instante, archipraesules ad palatium ducuntur, ut regem diademate regali coronarent. Dubricius ergo, quoniam in sua dioecesi curia tenebatur, paratus ad celebrandum obsequium, hujus rei curam suscepit. Rege tandem insignito, ad templum Metropolitanae sedis ornate conducitur: a dextro enim et a laevo latere duo Archipontifices ipsum tenebant. Quatuor autem reges, Albaniae videlicet atque Cornubiae, Demetiae et Venedociae, quorum illud jus fuerat, quatuor aureos gladios ferentes ante ipsum, praeibant. Conventus quoque multimodorum ordinatorum, miris modulationibus praecinebat. Ex alia autem parte reginam suis insignibus laureatam Archipraesules atque Pontifices ad templum Deo dicatarum puellarum conducebant. Quatuor quoque praedictorum regum reginae, quatuor albas columbas de more praeferebant. Mulieres autem quae aderant, illam cum maximo gaudio sequebantur. Postremo peracta processione, tot organa, tot cantus fiunt in utrisque templis, ita ut prae nimia dulcedine milites qui aderant nescirent quod templorum prius peterent. Catervatim ergo nunc ad hoc, nunc ad illud ruebant: nec si totus dies celebrationi deditus esset, taedium aliquod ipsis generaret. Divinis tandem obsequiis in utroque celebratis, rex et regina diademata sua deponunt: assumptisque levioribus ornamentis, ille ad suum palatium cum viris: haec ad aliud cum mulieribus epulatum incedunt. Antiquam namque consuetudinem Trojae servantes Britones, consueverant mares cum maribus, mulieres cum mulieribus festivos dies separatim celebrare. Collocatis postmodum cunctis, ut singulorum dignitas expectebat, Caius dapifer Herminio ornatus, mille vero nobilissimis juvenibus comitatus est: qui omnes Herminio induti, fercula cum ipso ministrabant. Ex alia vero parte, Beduerum pincernam totidem vario amicti sequuntur: qui in scyphis diversorum generum, multimoda pocula cum ipso distribuebant. In palatio quoque reginae innumerabiles ministri diversis ornamentis induti, obsequium suum praestabant, morem suum exercentes: quem si omnino describere pergerem nimiam historiae prolixitatem generarem. Ad tantum etenim statum dignitatis Britannia tunc provecta erat, quod copia divitiarum, luxu ornamentorum, facetia incolaram, cetera regna excellebat. Quicumque ergofamosus pro bitate miles in eadem erat, unius coloris vestibus atque armis utebatur. Facete etiam mulieres consimilia indumenta habentes, nullius amorem habere dignabantur, nisi tertio in militia approbatus esset. Efficiebantur ergo castae mulieres, et milites amore illarum meliores.

===14===
'''ARTURUS OMNES MUNERIBUS DITAT.'''

Refecti tandem epulis, diversi diversos ludos composituri campos extra civitatem adeunt. Mox milites simulacrum praelii ciendo, equestrem ludum componunt: mulieres in edito murorum aspicientes, in furiales amoris flammas amore joci irritant. Alii cum Celtibus, alii cum hasta, alii ponderosorum lapidum jactu, alii cum saxis, alii cum aleis ceterorumque jocorum diversitate contendentes, quod diei restabat, postposita lite, praetereunt. Quicunque vero ludi sui victoriam adeptus erat, ab Arturo largis muneribus ditabatur. Consumptis ergo primis in hunc modum tribus diebus, instante quarto vocantur cuncti, qui ei propter honores obsequium praestabant, et singuli singulis possessionibus, civitatibus videlicet atque castellis, Archiepiscopatibus, Episcopatibus, Abbatiis, ceterisque honoribus donantur.

===15===
'''LUCIUS TIBERIUS AD ARTURUM EPISTOLAM MITTIT.'''

Beatus igitur Dubricius in eremiticam vitam anhelans, sese ab Archiepiscopali sede deposuit: in cujus locum sacratur David regis avunculus, cujus vita exemplum totius bonitatis erat, his quos doctrina imbuerat. In loco vero sancti Samsonis Dolensis Archipraesulis, destinatur Chelianus illustris Presbyter Landaviae, annuente Hoelo rege Armoricanorum Britonum: cujus vita et boni mores virum commendaverant. Episcopatus vero Silcestriae Mauganio: et Guintoniae Diwanio decernitur: decernitur quoque pontificalis insula Alclud Eledanio. Dum haec inter eos distribueret: ecce duodecim viri maturae aetatis, reverendi vultus, ramos olivae, in signum legationis in dextris ferentes, moderatis vocibus et passibus ad regem ingrediuntur: et eo salutato, literas ipsi ex parte Lucii Tiberii in haec verba obtulerunt: “Lucius Reipublicae procurator, Arturo regi Britanniae quod meruit. Admirans vehementer admiror super tuae tyrannidis protervia. Admiror, inquam, et injuriam quam Romae intulisti. Recolligens indignor quod extra te egressus, eam cognoscere diffugias: nec animadvertere festines, quid sit injustis actibus senatum offendisse, cui totum orbem famulatum debere non ignoras. Etenim tributum Britanniae quod Senatus tibi praeceperat: quia Caius Julius, ceterique Romanae dignitatis viri illud multis temporibus habuerunt: neglecto tanti ordinis imperio detinere praesumpsisti: eripuisti quoque Galliam: eripuisti Allobrogum provinciam: eripuisti omnes Oceani insulas: quarum reges, dum Romana potestas in illis partibus praevaluit, vectigal majoribus nostris reddiderunt. Quia ergo de tantis injuriarum tuarum cumulis senatus rectitudinem petere decrevit, mediantem Augustum proximi anni terminum praefigens, Romam te venire jubeo: ut dominis tuis satisfaciens, sententiae quam eorum dictavit justitia, acquiescas. Sin autem, ego ipse partes tuas adibo, et quicquid vesania tua Reipublicae eripuit, eidem mediantibus gladiis restituere conabor. “Quae ut in praesentia regum et consulum recitatae fuerunt: secessit Arturus cum eis in giganteam turrim, quae in introitu erat, tractaturus quae contra talia mandata disponi deberent. At dum gradus ascendere incepissent, Cador dux Cornubiae, ut erat laeti animi, in hunc sermonem cum risu coram rege solutus est: Hucusque in timore fueram, ne Britones longa pace quietos, otium quod ducunt ignavos faceret: famamque militiae, qua ceteris gentibus clariores censentur, in eis omnino deleret. Quippe ubi usus armorum videtur abesse; alearum vero et mulierum inflammationes ceteraque oblectamenta adesse: dubitandum non est, quin id quod erat virtutis, quod honoris, quod audaciae, quod famae, ignavia commaculet. Fere namque transacti sunt quinque anni, ex quo praedictis delitiis dediti exercitio Martis caruimus. Deus igitur ut nos segnitia liberaret, Romanos in hunc affectum induxit, ut in pristinum statum nostram probitatem reducerent. Haec et his similia illo cum ceteris dicente, venerunt tandem ad sedilia, ubi collocatis singulis, Arturus illos in hunc modum affatus est.

===16===
'''ARTURUS, CONCILIO HABITO, SINGULIS DAT VENIAM QUID SENTIANT DICENDI.'''

Consocii (inquit) adversitatis et prosperitatis, quorum probitates hactenus et in dandis consiliis, et in militiis agendis expertus sum: adhibete nunc unanimiter sensus vestros, et sapienter praevidete quae super talibus mandatis nobis esse agenda noveritis. Quicquid enim a sapiente diligenter praevidetur, cum ad actum accedit, facilius toleratur. Facilius ergo inquietationem Lucii tolerare poterimus, si communi studio praemeditati fuerimus, quibus modis eam debilitare instemus. Quam non multum nobis timendam esse existimo: cum ex irrationabili causa exigat tributum, quod ex Britannia habere desiderat. Dicit enim ipsum sibi dari debere, quia Julio Caesari ceterisque successoribus suis redditum fuerit: qui dissidio veterum Britonum invitati cum armata manu in Britanniam applicuerunt: atque patriam domesticis motibus vacillantem suae potestati vi et violentia submiserunt. Quia vero hoc modo eam adepti fuerunt, vectigal ex ea injuste ceperunt. Nihil enim quod vi et violentia acquiritur, juste ab ullo possidetur qui violentiam intulit. Irrationabilem ergo causam praetendit, qua nos jure sibi tributarios esse arbitratur, Quoniam autem id quod injustum est, a nobis praesumit exigere: consimili ratione petamus ab illo tributum Romae: et qui fortior supervenerit, ferat quod habere exoptavit. Nam si quia Julius Caesar ceterique Romani reges Britanniam olim subjugaverunt, vectigal nunc debere sibi ex illa reddi decernit: similiter nunc ego censeo, quod Roma mihi tributum reddere debet, quia antecessores mei eam antiquitus obtinuerunt. Belinus etenim serenissimus ille Britonum rex, usus auxilio fratris sui, Brenni videlicet ducis Allobrogum, suspensis in medio foro viginti nobilioribus Romanis, urbem ceperunt, captamque multis temporibus possederunt. Constantinus etiam Helenae filius, nec non et Maximianus, uterque mihi cognatione propinquus, alter post alterum diademate Britanniae insignitus, thronum Romani Imperii adeptus est. Censetisne ergo vectigal a Romanis petendum? De Gallia autem, sive de collateralibus insulis Oceani, non est respondendum: cum illas diffugeret defendere, quando easdem potestati eorum subtrahebamus.” Haec et his similia eo dicente, Hoelus rex Armoricanorum Britonum, ceteros praecedere exorsus, in haec verba respondit.

===17===
'''HOELUS SENTENTIAM SUAM DE BELLO ROMANO PRODIT.'''

Licet unusquisque vestrum totus in se reversus, omnia et de omnibus animo tractare valeret, non existimo eum praestantius consilium posse invenire, quam istud quod modo discretio solertis prudentiae tuae recoluit. Provide etenim providit nobis tua deliberatio Tulliano liquore lita. Unde constantis viri affectum: sapientis animi effectum: optimi consilii profectum laudare indesinenter debemus. Nam si juxta praedictam rationem Romam adire volueris, non dubito quin triumpho potiamur: dum libertatem nostram tueamur: dum juste ab inimicis nostris exigamus, quod a nobis injuste petere incoeperunt. Quicunque enim sua alteri eripere conatur, merito quae sua sunt, per eum quem impetit, amittit. Quia ergo Romani nostra nobis demere affectant: sua illis procul dubio auferemus, si licentia nobis congrediendi praestabitur. En congressus cunctis Britonibus desiderandus: En vaticinia Sibyllae, quae veris auguriis testantur, ex Britannico genere tertio nasciturum, qui Romanum obtinebit imperium. De duobus autem adimpleta sunt oracula: cum manifestum sit, praeclaros (ut dixisti) principes Belinum atque Constantinum imperii Romani gessisse imperia. Nunc vero te tertium habemus, cui tantum culmen honoris promittitur. Festina ergo recipere, quod Deus non differt largiri: Festina subjugare, quod ultro vult subjugari: Festina nos omnes exaltare, qui ut exalteris, nec vulnera recipere, nec vitam amittere diffugimus, ut autem hoc perficias, decem millibus armatorum praesentiam tuam comitabor.”

===18===
'''AUGUSELI SENTENTIA.'''

Auguselus etiam rex Albaniae, ut Hoelus finem dicendi fecerat, quod super hac re affectabat, in hunc modum manifestare perrexit. “Ex quo dominum meum ea quae dixit affectare conjeci: tanta laetitia animo meo illapsa est, quantam nequeo in praesentia exprimere. Nihil enim in transactis debellationibus, quas tot et tantis regibus intulimus, egisse videmur, dum Romani et Germani illaesi permaneant: nec in illos clades, quas olim nostratibus ingesserunt, viriliter vindicemus. At nunc quoniam nobis licentia congrediendi permittitur, gaudens admodum gaudeo, et desiderio diei quo conveniemus aestuans, sitio cruorem illorum, quemadmodum fontem, si triduo prohiberer ne biberem. O si illam lucem videbo, quam dulcia erunt vulnera, quae vel recipiam vel inferam, quando dextras conferemus? Ipsa etiam mors dulcis erit, dum eam in vindicando patres nostros, in tuendo libertatem nostram, in exaltando regem nostrum perpessus fuero. Aggrediamur ergo semiviros illos, et aggrediendo perstemus, ut devictis ipsis, eorum honoribus cum laeta potiamur victoria. Exercitum autem nostrum duobus milibus armatorum equitum, exceptis peditibus, augebo.”

===19===
'''OMNES DE BELLO CONSENTIUNT.'''

Postquam etiam ceteri ad hoc, quae dicenda erant, dixerunt; promiserunt ei singuli quod in obsequium ejus debebant: ita ut praeter eos quos promiserat dux Armoricae, ex sola insula Britanniae sexaginta millia omnibus armis armatorum computarentur. At reges ceterarum insularum, quoniam non duxerant in morem equites habere: pedites quot quisque debebat, promittunt: ita ut ex sex insulis, videlicet Hiberniae, Islandiae, Gothlandiae, Orcadum, Norwegiae, atque Daciae, sexies viginti millia essent annumerata. Ex Gualliarum autem ducatibus, Rutenorum, Portuniensium, Estrusiensium, Cenomannorum, Andegavensium, Pictavensium, octoginta millia. Ex duodecim autem consulatibus eorum qui cum Guerino Carnotensi aderant, duodecies centum. Qui omnes simul erant, centum octoginta et tria millia et ducenti, praeter pedites, qui sub numero leviter non cadebant.

===20===
'''ARTURUS BELLUM PARAT.'''

Rex igitur Arturus videns omnes in obsequium suum unanimiter paratos, praecepit eis celeriter repatriare, et exercitum promissum disponere, et in Kalendis Augusti ad portum Barbae fluvii festinare, ut illinc Allobrogum fines cum ipso adituri Romanis obviam venirent. Imperatoribus autem per eorundem legatos mandavit, se nequaquam eis redditurum tributum, nec ob illud ut sententiae eorum acquiesceret, Romam aditurum: immo ut ex illis expeteret, quod ab illo judicio suo expetere decreverant. Digrediuntur ergo legati: digrediuntur reges; digrediuntur proceres: et quod eis praeceptum fuerat, perficere non differunt.

{{Liber
|Ante=Liber VIII
|AnteNomen=Historia Regum Britanniae/Liber VIII
|Post=Liber X
|PostNomen=Historia Regum Britanniae/Liber X
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{TextQuality|75%}}

[[en:History of the Kings of Britain/Book 9]]</text>
      <sha1>bnorftkbrfgmvlcufg5nmv6g0a895kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novum Testamentum (Codex Amiatinus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42204</id>
    <revision>
      <id>282143</id>
      <parentid>154805</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cantons-de-l'Est</username>
        <id>4777</id>
      </contributor>
      <comment>Unused parameter. See [[:Categoria:Page transclusions with invalid attributes]] for more details.</comment>
      <origin>282143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="h4fgby79v4jmq6i0e2tz797wwq2361u" xml:space="preserve">{{TextQuality|75%}}{{titulus
|Scriptor=
|OperaeTitulus=Codex Amiatinus - Novum Testamentum Latine
|OperaeWikiPagina=Novum Testamentum (Codex Amiatinus)
|Annus= saec. I AD
|SubTitulus= ex [[:w:en:Codex Amiatinus|Codice Amiatino]]
|Interpres=Hieronymus
|AnnusInterpretationis= c. saeculo V AD
|Genera=Novum Testamentum
|Recensor=Constantinus Tischendorf
|Editio= Codex Amiatinus - Novum Testamentum Latine, Lipsiae, Avenarius et Mendelssohn, 1854 
|Liber=Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu
}}
&lt;pages index=&quot;Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu&quot; from=11 to=11 fromsection=&quot;&quot; tosection=&quot;&quot; /&gt;

==== Index ====
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Prooemium|Prooemium]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Prolegomena|Prolegomena]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Hieronymi ad Damasum|Epistula Hieronymi ad Damasum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Canones|Canones]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Prologus in evangelia quattuor|Prologus in evangelia quattuor]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Praefatio in Evangelium secundum Mattheum|Praefatio in Evangelium secundum Mattheum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Capitula lectionum secundum Mattheum|Capitula lectionum secundum Mattheum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Evangelium secundum Mattheum|Evangelium secundum Mattheum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Praefatio in Evangelium secundum Marcum|Praefatio in Evangelium secundum Marcum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Capitula lectionum secundum Marcum|Capitula lectionum secundum Marcum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Evangelium secundum Marcum|Evangelium secundum Marcum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Praefatio in Evangelium secundum Lucam|Praefatio in Evangelium secundum Lucam]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Capitula lectionum secundum Lucam|Capitula lectionum secundum Lucam]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Evangelium secundum Lucam|Evangelium secundum Lucam]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Praefatio in Evangelium secundum Iohannem|Praefatio in Evangelium secundum Iohannem]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Capitula lectionum secundum Iohannem|Capitula lectionum secundum Iohannem]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Evangelium secundum Iohannem|Evangelium secundum Iohannem]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Liber Actuum Apostolorum|Liber Actuum Apostolorum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Prologus in omnes Epistulas|Prologus in omnes Epistulas]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Romanos|Epistula ad Romanos]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Corinthios I.|Epistula ad Corinthios I.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Corinthios II.|Epistula ad Corinthios II.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Galatas|Epistula ad Galatas]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Ephesios|Epistula ad Ephesios]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Philippenses|Epistula ad Philippenses]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Colosenses|Epistula ad Colosenses]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Thessalonicenses I.|Epistula ad Thessalonicenses I.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Thessalonicenses II.|Epistula ad Thessalonicenses II.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Timotheum I.|Epistula ad Timotheum I.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Timotheum II.|Epistula ad Timotheum II.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Titum|Epistula ad Titum]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Philemonem|Epistula ad Philemonem]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula ad Hebraeos|Epistula ad Hebraeos]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Iacobi|Epistula Iacobi]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Petri I.|Epistula Petri I.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Petri II.|Epistula Petri II.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Iohannis I.|Epistula Iohannis I.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Iohannis II.|Epistula Iohannis II.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Iohannis III.|Epistula Iohannis III.]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Epistula Iudae|Epistula Iudae]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Apocalypsis Iohannis|Apocalypsis Iohannis]]'''
: '''[[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)/Index|Index]]'''

[[Categoria:Codex Amiatinus]]</text>
      <sha1>h4fgby79v4jmq6i0e2tz797wwq2361u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72412</id>
    <revision>
      <id>282052</id>
      <parentid>239197</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T03:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>282052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="573yz7vvvl2v1qtxvi5nbtojumpliqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Piscvm Lib. IV.}}|183}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;tur&lt;/noinclude&gt; {{s}}eor{{s}}im, in medio etiam e{{s}}t dens albicans. Color totius cancri vivi {{s}}aturate rubens, ut {{FI
|file=Guaia - Historia naturalis Brasiliae (Page 183) BHL289276 (cropped).jpg
|tsize=400px
|float=center
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} pruna no{{s}}tratia majora e{{s}}{{s}}e {{s}}olent, in medio corpore {{s}}aturatior, reliquis partibus dilutior: extremitas tenicularum ruffi cum brunno mixti, ut cera{{s}}a nigra tingere {{s}}olent. Coctus retinet colorem.

{{FI
|file=Gvaia Miri - Historia naturalis Brasiliae.png
|tsize=100px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} {{sc|Gvaia Miri}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, cancerculus in fal{{s}}is fluviis degens, numquam excedit pruni magnitudinem; te{{s}}ta illius e{{s}}t elliptica, anteriore parte in multos angulos definente: ocelli parvi, breves: brachia duo, dextrum paulo minus {{s}}ini{{s}}tro: crura octo, quatuor internodiis con{{s}}tantia, {{et}} brevibus pilis hirta: color te{{s}}t{{ae}} ferrugineus: brachiorum {{et}} crurum ob{{s}}cure violaceo-purpureus. Pili crurum pallidi; inferius forcipum latus albicat.

{{sc|Aratv Peba}}  Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Cancer marinus, corpore rotundo {{et}} figura pomi. Crura habet octo: duo brachiola exigua: oculos elatos. Totum corpus tegitur te{{s}}ta, anteriori parte dentata, ex rubro, brunno, viridi, c{{ae}}ruleo, albo mire mixto colorata {{et}} punctulata, in cujus medio macula rubra, in{{s}}tar pyramidis fere {{et}} ad quodlibet latus globus ruber depictus. Crura {{et}} brachia flave{{s}}cunt ex albo, multis {{s}}triis brunnis variegata. Oculi c{{ae}}rule{{s}}cunt. Boni e{{s}}t {{s}}aporis.

{{FI
|file=Blue crab - Historia naturalis Brasiliae.png
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} {{sc|Ciri Apoa}}  Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Cancer marinus, te{{s}}ta qua{{s}}i elliptica tectus, qu{{ae}} in medietatis anterioris ora dentata, {{et}} in quolibet latere in acutum definit angulum, mediocris magnitudinis. Brachia habet duo mediocria, itidem dentata: {{s}}ex crura {{et}} {{s}}eptimi {{et}} octavi loco po{{s}}terius duos remiges planos, quatuor internodiis, circumcirca pilo{{s}}os, quibus utitur natans. Oculi longe à {{s}}e invicem di{{s}}tantes, parvuli, cylindracei, cra{{s}}{{s}}iu{{s}}culi, non tamen longi {{et}} ad quemlibet cirrhulus eminet in{{s}}tar pili. Totius te{{s}}t{{ae}} color fi{{s}}cus {{s}}eu nigricans, in qua diver{{s}}o fu{{s}}co cordis figura, ali{{ae}}que depict{{ae}}. Brachia fu{{s}}ca, forceps ex c{{ae}}rule{{s}}cente albent. Crura ad medietatem internam viridi {{et}} albo mixta: medietates exteriores c{{ae}}rule{{ae}}: remigum extrema pars, qu{{ae}} lata e{{s}}t, c{{ae}}rulea, reliqua viridis {{et}} albo mixta. Corpus interius etiam c{{ae}}rule{{s}}cit. Boni {{s}}unt {{s}}aporis. Ciri&lt;noinclude&gt;{{d|ordinarie}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>573yz7vvvl2v1qtxvi5nbtojumpliqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86207</id>
    <revision>
      <id>282045</id>
      <parentid>281938</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T01:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="jsux0psbe3xa6i7ep83ynm2yqef8prl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Propter quod legitur Dionysium Areopagitam in eadem passione dixisse, aut Deus naturæ patitur, aut mundi machina dissolvetur.

{{center|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''De Dionysio quodam Areopagita, hoc tantum in Act. Apostolorum Lucas scriptum reliquit, eum, cum Paulus Athenis Christum prædicaret, credidisse, &amp;amp; Christianum effectum fuisse. Vide quid in illum locum Lau. Valla, &amp;amp; Des. Erasmus annotarint, quoniam dubitant nonnulli an is Dionysius sit, qui apud Parisios pro Christo capite plexus sit. &amp;amp; cuius nunc reliquiæ illic tam religiosè colantur. Quod autem ad prodigiosas illas tenebras &amp;amp; Solis in Christi morte defactum attinet, sunt qui illud Lucæ,'' {{Greek|ἐφ’ ὅλην τὴν γῆν}} ''de universa duntaxat terra Palæstina Iudeæave exponant, licet Michael Syngelus Hierosolimitanus'' {{Greek|πρεσβυτερος}}, ''cuius meminit Suidas in vocabulo'' {{Greek|Μιχαήλ}}, ''in eo libello quem de laudibus D. Dionysii Græco sermone conscripsit, non solum Parisiorum Dionysium eundem illum Solis eidem Dionysio Areopagitæ, &amp;amp; Apollophani cuidam sophistæ etiam in Aegypto visum velit, cum illuc è Græcia uterque philosophiæ gratia fortè tum profectus fuisset.'' 

{{center|{{larger|F I N I S.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsux0psbe3xa6i7ep83ynm2yqef8prl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86250</id>
    <revision>
      <id>282044</id>
      <parentid>281754</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="l1t8wvltjx7h1dy4dg0gh4ix1hlyp5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Alfraganus tuus differentia secunda nugatur, quia cœli in orbem acti puncta singula à centro semper æqualiter distantia converterentur Annotavit Petrus Nonius.''

Igitur stella ibi existens, esset nobis propinquior, quam stella in ortu vel occasu. Sed quæ nobis propinquiora sunt, maiora videntur. Ergo Sol, vel alia stella existens in medio cœli, maior deberet videri, quam in ortu existens vel in occasu. Cuius contrarium videmus contingere: maior enim apparet Sol, vel alia stella existens in oriente, vel occidente, quam in medio cœli. Sed cum rei veritas ita non sit, huius apparentiæ causa est, quod in tempore hyemali vel pluviali vapores quidam ascendunt inter aspectum nostrum &amp;amp; Solem, vel aliam stellam. &amp;amp; cum illi vapores sint corpus diaphanum, disgregant radios nostros visuales, ita quod non compræhendunt rem in sua naturali &amp;amp; vera quantitate, sicut patet in denario proiecto in fundo aquæ limpidæ, qui propter similem disagregationem radiorum apparet maioris, quam suæ veræ quantitatis.

{{center|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Diaphanum necnon apud probatos auctores legavit Rhodiginus; ego'' {{Greek|διαφανὲς}} ''tantum memini. Sunt aut'' {{Greek|διαφανῆ}} ''aer, aqua, vitrum, crystallus, vapores, &amp;amp; alia huiusmodi, ita rara, utque ea videre possis. Pellucida [L]atinos dixisse puto, sicut &amp;amp; cribrum, &amp;amp; laternam''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l1t8wvltjx7h1dy4dg0gh4ix1hlyp5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86281</id>
    <revision>
      <id>282020</id>
      <parentid>281977</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T14:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="8rxi3127crlfvf9nb4or0a2q0y1u84h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:DeSacrobosco DeSphaera Fig26.png|center|500px]]

{{dropinitial|S}}Equitur de ortu &amp;amp; occasu signorum, prout sumunt astronomi, &amp;amp; prius in sphæra recta. {{sic|Siendum|Sciendum}} est, quod tàm in sphæra recta, quàm obliqua ascendit æquinoctialis circulus semper uniformiter, scilicet in temporibus æqualibus æquales arcus ascendunt. Motus enim cœli uniformis

{{c|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Ascendit æquinoctialis.) Aequinoctialis oriuntur gradus 15. singulis horis æquinoctialibus, quales 24. diem constituere vulgo dicuntur, qui naturalis postea definitur. 
''

est: &amp;amp; angulus, quem facit æquinoctialis cum horizonte obliquo, non diversificatur in aliquibus horis. Partes vero zodiaci non de necessitate habent.

{{c|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Et angulus, quem fa) In sphæra recta æquinoctialis &amp;amp; horizon ad angulos se intersecant æquales, qui sunt recti in sphæra vero obliqua ad angulos inæqualles, quorum alter obtusus, ille, qui recto maior præter''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rxi3127crlfvf9nb4or0a2q0y1u84h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86282</id>
    <revision>
      <id>282042</id>
      <parentid>281457</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="ax7ssr5aave14890muz3b52sr11q7jc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''nonaginta gradus (tot comprehendit rectus in sphæra angulus) quos in meridiano circulo numerus ab æquinoctiali ad polum mundi, gradus complectitur sublimi satis eiusdem poli supra horizontem. Alter acutus, qui recto minor, eos gradus continet, qui reliqui sunt ex 90. postquam ex ijs 90. subduxisti eandem poli altitudinem. Quantum enim supra 90. accedit uni ex illis angulis tantum decedit alteri. Non variantur autem ij æquatoris &amp;amp; orizontis anguli, quemadmodum auctor ait, sed zodiacus &amp;amp; horizon varijs inter se secant angulis, propter zodiaci ipsius obliquitatem, unde inæquales illæ ascensiones partium zodiaci. Annotavit &amp;amp; Petrus Nonius.''

æquales ascensiones in utraque sphæra, quia quanto aliqua zodiaci pars rectius oritur tanto plus temporis ponitur in suo ortu. Huius signum est, quia sex signa oriuntur in longa vel in brevi die artificili, similiter &amp;amp; in nocte. Notandum igitur, quod ortus vel occasus alicui signi, nihil aliud est quàm illam partem æquinoctialis oriri, quæ oritur cum illo signo oriente, id est, ascendente supra horizontem: vel illam partem æquinoctialis occidere, quæ occidit cum illo signo occidente, id est, tendente ad occasum sub horizontem. Signum autem rectè oriri dicitur, cum quo maior pars æquinoctialis oritur; obliquè verò, cum quo minor. Similiter etiam intelligendum est de occasu.

{{dropinitial|E}}T est sciendum, quòd in sphæra recta quartæ zodiaci inchoatæ à quatuor punctis, duobus scilicet solstitialibus, &amp;amp; duobus æquinoctialibus, adæquatur suis ascensionibus, id est, quantum temporis consumit quarta zodiaci in suo ortu, in tan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax7ssr5aave14890muz3b52sr11q7jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86283</id>
    <revision>
      <id>282043</id>
      <parentid>281990</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="ldz3kx7vek9yxqaut5oqaio6s0xz99c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;to tempore quarta æquinoctialis illi conterminalis peroritur: sed tamen partes illarum quartarum variantur, neque habent æquales ascensus, sicut iam patebit. Est enim regula. Quilibet duo arcus zodiaci æquales, &amp;amp; æqualiter distantes ab aliquo quatuor punctorum iam dictorum, æquales habent ascensiones: &amp;amp; ex hoc sequitur, quod signa opposita æquales habent ascensiones. &amp;amp; hoc est quòd dicit Lucanus lib. 9. loquens de processu Catonis in Libyam versus æquinoctialem,

&lt;poem&gt;
Non obliqua meant, nec Tauro rectior exit
Scorpius, aut Aries donat sua tempora Libræ,
Aut astræa iubet lentos descendere pisces.
Par Geminis Chiron, &amp;amp; idem quod Carcinus ardens.
Humidus {{Greek|αἰγόκερως}}, nec plus Leo tollitur Urna.
&lt;/poem&gt;

Hic dicit Lucanus, quod existentibus sub æquinoctiali, signa opposita æquales habent ascensiones &amp;amp; occasus. Oppositio autem signorum habetur per versum. 

Est lib.ari.scor.tau.sag.gemi.cap.ca.ar.le.pis.vir.


{{c|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Ex hoc sequitur.) Signa opposita, tametsi non æqualiter distant ab aliquo illorum quatuor punctorum, tamen cum aliquo alio signo utrunque convenit: exempli gratia, Aries &amp;amp; virgo æquales habent ascensiones, quod æqualiter distent à puncto solstitiali. Virgo eadem &amp;amp; Libra æquales: quæ æqualiter distant ab æquinoctio: unde colligas Arietem cum Libra eundem habere ortum, quod axioma sit, inter se convenire, quæ eidem conveniunt: &amp;amp; inter se esse paria, quæ eidem parta.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ldz3kx7vek9yxqaut5oqaio6s0xz99c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86284</id>
    <revision>
      <id>282046</id>
      <parentid>281991</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="kc3rduasolj3kvpyja7khdflmkm32ur" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Lucani autem illud ex lib. nonò. Pharsalia, non obliqua meant non satis video quid sit: vereor enim ne velit Lucanus hoc significare, in sphæra recta signa omnia zodiaci rectè oriri, &amp;amp; ascendere. Quæ autem signa in sphæra recta rectè, &amp;amp; quæ obliquè orientur, hic habes.

{|align=&quot;center&quot;
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ''G.'' || ''M.''
|-
| ''Obl'', || ''Aries'', || ''Virgo'', || ''Libra'', || ''Pisces'', || 27 || 56 
|-
| ''Obl'', || ''Taurus'', || ''Leo'', || ''Scorp'', || ''Aquar'', || 29 || 55
|-
| ''Rec'', || ''Gemi''. || ''Cancer'', || ''Sagit'', || ''Capri'', || 33 || 11
|}


''Porrò quia hi gradus sunt æquinoctialis, &amp;amp; æquinoctialis gradus 15. hora una oriuntur, facilè hinc colliges, quanto tempore singula signa oriantur.''

Et est notandum, quod non valet talis argumentatio: Isti duo arcus sunt æquales, &amp;amp; simul incipiunt oriri, &amp;amp; semper maior pars oritur de uno, quàm de reliquo: ergo ille arcus citius peroritur, cuius maior pars semper oriebatur.

{{c|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Maior pars oritur.) Oritur, pro orta videtur, aut orta est sicut dixit cap. primo cum terram esse centrum ostenderet, sex signa oriuntur &amp;amp; occidunt. Arcus autem zodiaci pars prior si celerius oritur, eius posterior pars tardius ascendit, &amp;amp; contrà, inde compensatio.''

Instantia huius argumentationis manifesta est in partibus prædictarum quartarum. Si enim sumatur quarta pars zodiaci, quæ est à principio Arietis usque ad finem Geminorum, semper maior pars oritur de quarta zodiaci, quam de quarta æquinoctialis sibi conterminali, &amp;amp; tamen illæ duæ quartæ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kc3rduasolj3kvpyja7khdflmkm32ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86309</id>
    <revision>
      <id>282047</id>
      <parentid>281900</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>282047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="5e4tvsnokrvl52yaf4q3vc39yr44z3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|''SCHOLION VINETI.''}}}}

''Diem quam supra artificialè Sacroboscius definivit tempus ab exorto in occasum Solem; sic noctem quoque qua est ab occaso Sole ad exortum, veterum horologia in duodecim partes aquas divisisse, quas horas Græci Latinique dixerint, notius est, quam ut nostra probatiorne egeat. Dies autem illa &amp;amp; noctes quoniam inæquales sunt (longiores enim æstatis dies, quam bruma, &amp;amp; noites contra æstuæ breuiores, quam hybernæ) corrum horæ duodena inæquales quoque inter se erant, ac maior non solum æstuæ diei quam hybernæ, &amp;amp; noctis simliter brumalis, quam altiæ noctis hora, sed etiam dici æstuæ hora longior, quam hora noctis sua, quemadmodum hyberne noctis longior hora, quam sua diei. Hoc genus horarum antiqui Græci Latinique an aliquo proprio vocabulo distinxerint non memini equidem legere, quas minor auctor hic naturales vocasset, postquà illorum diem &amp;amp; noctem, artificiales prius dixerit pro naturalib. A liquid horarum genus est, quas equi notiales Plinius &amp;amp; alij Latini, sicut Græci'' {{Greek|ἰσημερινὸς}} ''appellarunt, quia sunt æquales inter meridium &amp;amp; mediam noctem, atque duodenas rursus à media nocte in meridiæ sequentem: aquales (inquam) illæ perpetuo, æstuæ hybernis ac nocturnis diurnæ, quantum dies naturales antè definiti, inter se æquales fuerint. Hoc autem nominis ab aquinoctio hi ideo acceperunt, quod cum cujuslibet diei &amp;amp; noctis duodenas horas, ut diximus, antiqui facerent, inter eas horas nunquam æqualitas inveniebatur, nisi quo tempore erat aquinoctium, id est, quando dies n:eti æqualis fiebat. Tunc verò, æqualis''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5e4tvsnokrvl52yaf4q3vc39yr44z3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Sphaera Ioannis de Sacrobosco emendata. Elia Vineti Santonis scholia in eandem Sphaeram, ab ipso authore restituta. Adiunximus huic libro compendium in Sphaeram (IA bub gb hZh9BYVGr7wC 3).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86310</id>
    <revision>
      <id>282048</id>
      <parentid>281901</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>282048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="q6r1htcmiqqv6kbzpyxwj28fdab2e9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''nocturna hora divinæ. Aliam aquinoctialium horarum rationem non video, cur longius petant insignes quidam nostra etatis Mathematici.''

{{c|{{larger|DE DIVERSITATE DIERVM}}&lt;br /&gt;&amp;amp; noctium artificialium per omnia terræ loca.}}

{{dropinitial|N}}Otandum autem, quod ilhs, quorum zenith est in aquinoctiali circulo, Sol bis in anno transit per zenith capitis eorum, scilicet quando est in principio Arietis, &amp;amp; in principio Libræ: &amp;amp; tunc sunt illis duo alta solstitia, quonia Sol directè trasit supra capita eorum. Sunt iterum illis duo ima solstitia, quado Sol est in primis punctis Cancri &amp;amp; Capricorni: &amp;amp; dicuntur ima, quia tunc Sol maximè remouetur à zenith capitis corú. Unde ex prædictis patet, cum semper habeat aquinoctium, in anno quatuor habebunt solstitia, duo alta, &amp;amp; duo ima. Patet etiam, quod duas habent æstates, Sole scilicet existente in alterutro puncto rum aquinoctialium, vel prope. Duas etiam habent hyemes, scilicet Sole existente in primis punctis Cancri &amp;amp; Capricorni, vel prope. Et hoc est, quod dicit Alfraganus, quod æstas &amp;amp; hyems, scilicet nostræ, sunt illis vnius &amp;amp; eiusdem complexionis: quoniam duo tempora quæ sunt nobis æstas &amp;amp; hyems, sunt illis duæ hyemes. Unde ex illis verbum Lucani patet exppositio. Deprensum est hunc esse locum, quo circulus alti Solstitij medium signorum percutit orbem. 

Ibi enim appellat Lucanus circulu alti solstitij aquinoctiale, in quo cotingunt duo alta solstitia sub aquinoctiali existentibns. Orbem signorum appel-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6r1htcmiqqv6kbzpyxwj28fdab2e9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86337</id>
    <revision>
      <id>282049</id>
      <parentid>282005</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematic */</comment>
      <origin>282049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="qq1a8aqd8falgxak88766qmou304vq1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh|182|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|{{spatium|0.2em|CRVSTACEI PISCES}}}}}}

{{c|{{sc|Cap.  XIX.}}}}

{{c|{{larger|''Guaja apara, Cancer maximus, {{et}} vari{{ae}} ali{{ae}} Cancrorum {{s}}pecies.''}}}}

{{is|G|imgsize=70px|image=G - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg}}{{sc|Vaia Apara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Cancer maximus eleganti{{s}}{{s}}ime variegatus. Corporis figura e{{s}}t Lun{{ae}} bi{{s}}{{s}}ect{{ae}} {{s}}imilis, in latitudine habens tres digitos, in longitudine duos {{et}} {{s}}emis (quamquam {{et}} majores reperiantur.) Te{{s}}ta, ut dixi, lunata e{{s}}t, in utroque latere po{{s}}terius ex{{s}}ecta, {{et}} in acumina de{{s}}inens. Anterior pars te{{s}}t{{ae}} ultra {{FI
|file=Guaia Apara - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg
|tsize=400px
|float=right
|margin-left=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} medietatem coloris e{{s}}t ob{{s}}cure brunni {{et}} variegata maculis ex albo flave{{s}}centibus, {{et}} qua{{s}}i foliis punƈtulis con{{s}}tantibus, ac in {{s}}ui medio maculam brunnam habentibus: po{{s}}terior pars ex albo flave{{s}}cit, {{s}}triis brunnis, {{s}}ecundum longitudinem ornata. Pedes habet octo; {{s}}ingulos quatuor internodiis con{{s}}tantes, {{s}}ubrotundos, ex albo flave{{s}}centes: brachia duo, quodlibet duos {{et}} {{s}}emis digitos longum {{et}} {{s}}e{{s}}quidigitum latum, quodlibet parva forcipe pr{{ae}}ditum, quibus non ita arƈte comprehendere pote{{s}}t, ut alii cancri. E{{s}}t autem quodlibet brachium {{s}}uperius armatum {{et}} dentatum in{{s}}tar cri{{s}}t{{ae}} galli, ita ut quando vivus brachia corpori applicatis ea componit, uti apti{{s}}{{s}}ime pote{{s}}t, cri{{s}}tas duas galli {{s}}ibi invicem appo{{s}}itas e{{s}}{{s}}e appareat. Tenacula repr{{ae}}{{s}}entat ro{{s}}trum galli, brachium itaque totum ro{{s}}trum galli cum {{s}}ua cri{{s}}ta. Brachia autem etiam ex albo flave{{s}}cunt {{et}} maculis brunnis {{s}}unt variegata. In aquis natans per os aquam ex{{s}}ufflat, qua{{s}}i ex fonte exfiliret.

Ge{{s}}nerus Gallum Marinum vocat {{et}} pro Cancro Heracleotico Bellonii habet.

{{sc|Gvaia}} alia {{s}}pecies. Corpus {{FI
|file=Guaia - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg
|tsize=300px
|float=right
|margin-left=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} rotundum, paulo oblongum, juglandem cum {{s}}uo viridi cortice {{ae}}quat, octo habet pedes cancrinos: duo brachia, quodlibet fere duos {{et}} {{s}}emis digitos longum, at exilia; in parte extrema corporis tres habet aculeos obtu{{s}}os, {{et}} oculos plane exiles. Color totius corporis, brachiorum {{et}} pedum e{{s}}t albus; ac tota te{{s}}ta dor{{s}}i egregiis maculis brunnis ordinate di{{s}}tinƈta, in {{s}}ummitate majoribus, at in lateribus, minoribus: Brachia parvulis maculis ex ruffo-purpureis {{s}}unt variegata: pedes albicant in totum, ut {{et}} venter.

{{sc|Gvaia}} alia {{s}}pecies qu{{ae}} rarius capitur. Corpus elliptica figur{{ae}}, latum, tres digitos {{et}} totidem longum aut paulo minus; te{{s}}ta teƈtus e{{s}}t elliptica, in ambitu multis corniculis pr{{ae}}dita, {{s}}uperius autem convallibus: ocelli parvuli ut aliis: in quolibet latere pedes quatuor cum quatuor junƈturis. Crura {{s}}ubhir{{s}}uta, {{et}} in extremitate unguem nigrum corniculi figura habentia. Anterius autem crus tres digitos longum, reliqua {{s}}emper breviora unum altero. Brachiorum cum forcipibus, cuju{{s}}libet longitudo trium digitorum, cra{{s}}{{s}}ities humani digiti, forcipe {{s}}e{{s}}quidigitum longa {{et}} {{s}}atis cra{{s}}{{s}}a. Ip{{s}}{{ae}} extremitates forcipis paulo plus {{s}}e{{s}}quidigitum long{{ae}}, ro{{s}}trat{{ae}} {{et}} dentibus ver{{s}}us dentat{{ae}}, qua{{s}}i denticulis humanis, {{et}} ita apte {{s}}ibi invicem quadranter complicat{{ae}}, qua{{s}}i quis ro{{s}}trum dentatum clauderet; in una tenacula forcipis, qu{{ae}} {{pt|move-|movetur }}&lt;noinclude&gt;{{d|tur {{s}}eor-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq1a8aqd8falgxak88766qmou304vq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282050</id>
      <parentid>282049</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>282050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="kpxtqd0lb8metlf1lwkykzwvj3k8a16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh|182|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|{{spatium|0.2em|CRVSTACEI PISCES}}}}}}

{{c|{{sc|Cap.  XIX.}}}}

{{c|{{larger|''Guaja apara, Cancer maximus, {{et}} vari{{ae}} ali{{ae}} Cancrorum {{s}}pecies.''}}}}

{{is|G|imgsize=70px|image=G - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg}}{{sc|Vaia Apara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Cancer maximus eleganti{{s}}{{s}}ime variegatus. Corporis figura e{{s}}t Lun{{ae}} bi{{s}}{{s}}ect{{ae}} {{s}}imilis, in latitudine habens tres digitos, in longitudine duos {{et}} {{s}}emis (quamquam {{et}} majores reperiantur.) Te{{s}}ta, ut dixi, lunata e{{s}}t, in utroque latere po{{s}}terius ex{{s}}ecta, {{et}} in acumina de{{s}}inens. Anterior pars te{{s}}t{{ae}} ultra {{FI
|file=Guaia Apara - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg
|tsize=400px
|float=right
|margin-left=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} medietatem coloris e{{s}}t ob{{s}}cure brunni {{et}} variegata maculis ex albo flave{{s}}centibus, {{et}} qua{{s}}i foliis punƈtulis con{{s}}tantibus, ac in {{s}}ui medio maculam brunnam habentibus: po{{s}}terior pars ex albo flave{{s}}cit, {{s}}triis brunnis, {{s}}ecundum longitudinem ornata. Pedes habet octo; {{s}}ingulos quatuor internodiis con{{s}}tantes, {{s}}ubrotundos, ex albo flave{{s}}centes: brachia duo, quodlibet duos {{et}} {{s}}emis digitos longum {{et}} {{s}}e{{s}}quidigitum latum, quodlibet parva forcipe pr{{ae}}ditum, quibus non ita arƈte comprehendere pote{{s}}t, ut alii cancri. E{{s}}t autem quodlibet brachium {{s}}uperius armatum {{et}} dentatum in{{s}}tar cri{{s}}t{{ae}} galli, ita ut quando vivus brachia corpori applicatis ea componit, uti apti{{s}}{{s}}ime pote{{s}}t, cri{{s}}tas duas galli {{s}}ibi invicem appo{{s}}itas e{{s}}{{s}}e appareat. Tenacula repr{{ae}}{{s}}entat ro{{s}}trum galli, brachium itaque totum ro{{s}}trum galli cum {{s}}ua cri{{s}}ta. Brachia autem etiam ex albo flave{{s}}cunt {{et}} maculis brunnis {{s}}unt variegata. In aquis natans per os aquam ex{{s}}ufflat, qua{{s}}i ex fonte exfiliret.

Ge{{s}}nerus Gallum Marinum vocat {{et}} pro Cancro Heracleotico Bellonii habet.

{{sc|Gvaia}} alia {{s}}pecies. Corpus {{FI
|file=Guaia - Historia naturalis Brasiliae (Page 182) BHL289275 (cropped).jpg
|tsize=300px
|float=right
|margin-left=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} rotundum, paulo oblongum, juglandem cum {{s}}uo viridi cortice {{ae}}quat, octo habet pedes cancrinos: duo brachia, quodlibet fere duos {{et}} {{s}}emis digitos longum, at exilia; in parte extrema corporis tres habet aculeos obtu{{s}}os, {{et}} oculos plane exiles. Color totius corporis, brachiorum {{et}} pedum e{{s}}t albus; ac tota te{{s}}ta dor{{s}}i egregiis maculis brunnis ordinate di{{s}}tinƈta, in {{s}}ummitate majoribus, at in lateribus, minoribus: Brachia parvulis maculis ex ruffo-purpureis {{s}}unt variegata: pedes albicant in totum, ut {{et}} venter.

{{sc|Gvaia}} alia {{s}}pecies qu{{ae}} rarius capitur. Corpus elliptica figur{{ae}}, latum, tres digitos {{et}} totidem longum aut paulo minus; te{{s}}ta teƈtus e{{s}}t elliptica, in ambitu multis corniculis pr{{ae}}dita, {{s}}uperius autem convallibus: ocelli parvuli ut aliis: in quolibet latere pedes quatuor cum quatuor junƈturis. Crura {{s}}ubhir{{s}}uta, {{et}} in extremitate unguem nigrum corniculi figura habentia. Anterius autem crus tres digitos longum, reliqua {{s}}emper breviora unum altero. Brachiorum cum forcipibus, cuju{{s}}libet longitudo trium digitorum, cra{{s}}{{s}}ities humani digiti, forcipe {{s}}e{{s}}quidigitum longa {{et}} {{s}}atis cra{{s}}{{s}}a. Ip{{s}}{{ae}} extremitates forcipis paulo plus {{s}}e{{s}}quidigitum long{{ae}}, ro{{s}}trat{{ae}} {{et}} dentibus ver{{s}}us dentat{{ae}}, qua{{s}}i denticulis humanis, {{et}} ita apte {{s}}ibi invicem quadranter complicat{{ae}}, qua{{s}}i quis ro{{s}}trum dentatum clauderet; in una tenacula forcipis, qu{{ae}} {{pt|move-|movetur }}&lt;noinclude&gt;{{d|tur {{s}}eor-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpxtqd0lb8metlf1lwkykzwvj3k8a16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86339</id>
    <revision>
      <id>282036</id>
      <timestamp>2026-09-28T19:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia dextra|{{c|John IV.,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}Edward II., who refuses to see him.&lt;br/&gt;Through Pers de Gaverstone, he gives the King 100 silver marks.&lt;br/&gt;The Abbot inconsiderately gives Westwode to the King, who takes possession of it.}} aliis pertinentiis, impotentiam suam prætendendo, regium mandatum non adimplevit; unde ad iram nimis provocatus est &lt;ref&gt;Hiatus in MS&lt;/ref&gt;           tota vita Abbatis. Qui...</comment>
      <origin>282036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="nc0uk9mours1q7i5d99w12s8o5w0ind" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|side=right}}
{{rh||{{Capituli|Monasterii Sancti Albani.}}|95}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|{{c|John IV.,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}Edward II., who refuses to see him.&lt;br/&gt;Through Pers de Gaverstone, he gives the King 100 silver marks.&lt;br/&gt;The Abbot inconsiderately gives Westwode to the King, who takes possession of it.}} aliis pertinentiis, impotentiam suam prætendendo, regium mandatum non adimplevit; unde ad iram nimis provocatus est &lt;ref&gt;Hiatus in MS&lt;/ref&gt;           tota vita Abbatis. Qui quidem Dominus Rex, cum post paululum accessisset ad Sanctum Albanum, eum videre nec alloqui curavit. Unde, ut posset obtinere bonam voluntatem Regis, contulit eidem centum marcas argenti, mediante Domino Petro de Gaverstone, quem præfecit Comitem Cornubiæ; qui fuit Regi specialissimus, et ipse habuit quadraginta libras argenti. Quæ quidem pecunia parum profuit ad amorem Regis recuperandum.

Cæterum cum Dominus Rex prosterni fecit boscum de Langle, quod appellabatur “Westwode,” ad ædificationem domuum Fratrum ibidem, in magna sui parte, Abbas incaute et incircumspecte dixit Domino Regi, de novo regnanti,—“Istam sylvam habeatis de dono meo;” quod sibi non licuit. Unde forestarii Regis, ibidem ingressi, mox expulerunt custodes Abbatis, et administrationem plenam ad usum Regis occupaverunt.

{{t3|&lt;ref&gt;The original Rubric is omitted here, apparently by inadvertence, a blank space being left.&lt;/ref&gt;[Quod Priores exaudiant confessiones, et instruant fratres, et cætera.]}}

{{Marginalia dextra|Regulations for monastic rule made by John de Maryns, Abbot of Saint Alban's.}}
: &lt;ref&gt;The commencement of a code of Regulations for the conduct of the Priors of the Cells belongig to Saint Alban's; as also, for the internal government of the Monastery.&lt;/ref&gt;&quot;Cum, ex injuncto adminitrationis officio, incumbat ecclesiarum pastrobisu curam vigilem in curandis omnibus diligenti sollicitudine exercere, ut tanto ferventius in evellendis et præpediendis erroribus indefessam circumspectionem adhibeant,. quanto infallibiliu, nedum propria, verum etiam subditorum, offensa, de ipsorum manibus requiretur; ac tanto attentiori studio divinum sustentent officium, et fratrum conservent quietm illæsam, sanis libratam justtiam, infirmis debitam misericordiam, impendendo, quanto multiplicioris fructus præmia in die messionis extremæ pro bene merito&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nc0uk9mours1q7i5d99w12s8o5w0ind</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/IV/XIX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86340</id>
    <revision>
      <id>282051</id>
      <timestamp>2026-09-29T02:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=332 to=334 tosection=XIX header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/IV/XVIII|Liber XVIII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/IV/XX|Caput XX]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>282051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="t8venc05x5rst2wz6dq002ciuzunyjy" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot;
from=332
to=334
tosection=XIX
header=1
prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/IV/XVIII|Liber XVIII]]&quot;
next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/IV/XX|Caput XX]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>t8venc05x5rst2wz6dq002ciuzunyjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86341</id>
    <revision>
      <id>282053</id>
      <timestamp>2026-09-29T04:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ILl 127 uncturam s collo numerando. milia. duos cirerter digitos longa Caput triangnesoliyx magnitudint ſub reſta albicante ſplendida latet. quos digitos lones Ponc capnt ad quodlibet latus habcebrachiim unum. ſeptem digitos longum, quatuor iuncturis conſtans. ei que ex D nema pats brachū ab ultima netua incuryata inſtar faleis maioris &amp; nonem dentibus acu¬ tiſſimis ꝑtdit his brachiis ferit. qui vulnerati ſunt ⁊ꝑte ſanantur ulos haber pron ne...</comment>
      <origin>282053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="g3246kzni8qtx9n1rn3zmp5r2er49yk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ILl
127
uncturam s collo numerando. milia. duos cirerter digitos longa Caput triangnesoliyx
magnitudint ſub reſta albicante ſplendida latet. quos digitos lones Ponc capnt ad quodlibet
latus habcebrachiim unum. ſeptem digitos longum, quatuor iuncturis conſtans. ei que ex
D
nema pats brachū ab ultima netua incuryata inſtar faleis maioris &amp; nonem dentibus acu¬
tiſſimis ꝑtdit his brachiis ferit. qui vulnerati ſunt ⁊ꝑte ſanantur ulos haber pron
nentes oblongos barbam cancerinam octuplam yrope ogulos duas prominentias rerorium
uerias. digitum longas laes at in extremitatibus hirſums: inſra caput adhuc οα ꝑrominen¬
tia duos digitos longs. quæ in extremo lata tuberculs gerunt. Verſus poſticam corporis
partem inferis multas latas quaſi pinnas habet. que natationi haud dubio inſeroium quaſi
folia oomplicata veniti inforius adacent. Non commeditur.
mco iudicis Auctor refert ad Locuſtas. cum potius ad ꝯquillas ſit
referenda neque multum differta ſquilla quæut dicitur. ondoleno deſcribitur lib¬
cap  incotmen diflere. quod in anteriori parte corgoris pedes non hubeat bra
chia illius non ſint interius ſurrata.
CxL I.
quari curū. Carara pinima. Potipema. Paranacare. Petiatinga.
Pouguacū.
Ftaſilienſibus. Gammarus vulgo Camataon. quatuor digitos longus: cru.
ta haberſe tribus intemodiis conſtantia cum unguiculo in extremitate: anterius pur eru¬
tum quaſi ſutas habet ctaſſius reliquis &amp;
ricem brachiorum fungens. paulo plus
duobus digitis longum medium par ſeſqui¬
digitum longum ultimum paulo plus uno¬
omnia aculenta ſgu ſpinoſa Cirthos prope
os prodeuntes habet ſer duos longiſſimos.
nimirum tres digitos ſingulos nerius poſte¬
tiora reflexos duos unum digitum, &amp; duo¬
ſemidigitum ſub ore parea renacula quamor craſſinſcula  quatuor tenuiora quibus cibum
tonet. Oculi ſimiles reliquis. Color tonius fuſcus. Cocti oduntur
braſilienſibus cr Iuſitanis. quin arbores ſcandit. Cancer
paryus. Iicet paulo maior Cerararns bores mange dictas aſcendens. aguriſſimos enim un¬
auigulos habet. ſed broyes Fignta pene eſt ut liaotia pebuna. ſed paulo maior &amp; longiori cor¬
pore atque comprens. Crugoc ompteſſa latiora quam illius Btachis eadem gum altera,
ut oculos. Differi colore Ioſtanigra multi putictulis flanis vatiegata pectus circa os etiam
mgrum. refet textum panni ſubntiſſim linci Oculi ngri punetulis flaris yariegati. haud
l0ng t pallide flaeſcentis. fimoriata circumcites miniato colore. &amp;minunſſimis pili¬
fuicis veſtita: brachia ruſcicunt &amp; ſorcipes pilis niuris oraſſis veſtiuntur.
υοτι  η Btaſilienſibus Immarus prælongis brachiis corporis longitudo quatuor
digitorim eadem eraſſit ubi craiſtilimus cauda plus quatuor digitis longa ſconſtans
iunctur tutalx brachia duo no cin digitos longa ſubrotund circiter digitum hu¬
manum craſſa. quinquie iuncturis conſtantia teſt tenagulum. pene duos digitos longum
&amp; aliquot minutulis dentibos munitum ex adueris ftantibus. Ante ha c brachis ainc duo
patia brachiorum habet Sarba illi octupla. quælibet ſeꝝ pilis conſtans tennibus e cernis ſibi
iηνισεm appoſitis. duibus autem ſingulatim poſtis. quatum quilibet pilus nonem digito¬
longus.
A2&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3246kzni8qtx9n1rn3zmp5r2er49yk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>