Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 1410 282612 133813 2026-10-03T18:36:15Z Saumache 27923 282612 wikitext text/x-wiki < [[Marcus Tullius Cicero]]<br> < [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)]] {{titulus2 |Scriptor= Marcus Tullius Cicero |OperaeTitulus= Topica |OperaeWikiPagina= Topica (Marcus Tullius Cicero) |Annus= 44 a.C.n. |SubTitulus= [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)|Opera philosophica]] |Genera=Philosophia, ars rhetorica |Editio=A. S. Wilkins. Oxonii. e Typographeo Clarendoniano. 1911. Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis. |Fons=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0546%3Achapter%3D1 Perseus] }} <div class=text> ==I.== {{pn|1.1|1}}maiores nos res scribere ingressos, C. Trebati, et his libris, quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores e cursu ipso revocavit voluntas tua. Cum enim mecum in Tusculano esses et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos quos vellet evolveret, incidisti in Aristotelis Topica quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus continuo a me librorum eorum sententiam requisisti; {{pn|1.2|2}}quam cum tibi exposuissem, disciplinam inveniendorum argu - mentorum, ut sine ullo errore ad earatione et viaperveni - remus, ab Aristotele inventam illis libris contineri, verecunde tu quidem ut omnia, sed tamen facile ut cernerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei causa quam quia tua id interesse arbitrarer, vel ut eos per te ipse legeres vel ut totam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem, utrumque, ut ex te audiebam, es expertus. Sed a libris te obscuritas reiecit; {{pn|1.3|3}}rhetor autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelia se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum, qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur; quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus eis quae ab illo dictae et in - ventae sunt adlici debuerunt, sed dicendi quoque incredi - bili quadam cum copia turn etiam suavitate. {{pn|1.4|4}}non potui igitur tibi saepius hoc roganti et tamen verenti ne mihi gravis esses — facile enim id cernebam — debere diutius, ne ipsi iuris interpreti fieri videretur iniuria. Etenim cum tu mihi meisque multa saepe scripsisses, veritus sum ne, si ego gravarer, aut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupa - tus; {{pn|1.5|5}}ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec res publica nec amici uterentur nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto quidem mihi id liceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aeris alieni nolui deesse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi tibique ex itinere misi, ut mea diligentia mandatorum tuorum te quoque, etsi admonitore non eges, ad memoriam nostrarum rerum excitarem. Sed iam tempus est ad id quod instituimus accedere. ==II.== {{pn|2.6|6}}Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partis 1, unam inveniendi alteram iudicandi, utriusque princeps, ut mihi quidem videtur, Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaboraverunt; iudicandi enim vias diligenter persecuti sunt ea scientia quam διαλεκτικὴν appellant, inveniendi artem quae τοπικὴ dicitur, quae etad usum potior erat et ordine naturae certe prior, totam reliquerunt. {{pn|2.7|7}}nos autem, quoniam in utraque summa utilitas est et utramque, si erit otium, persequi cogitainus, ab ea quae prior est ordiemur. Vt igitur earum rerum quae absconditae sunt demonstrate et notato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum aliquod volumus, locos nosse debemus; sic enim appellatae ab Aristotele sunt eae quasi sedes, e quibus argumenta promuntur. {{pn|2.8|8}}itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem, quae rei dubiae faciat fidem. Sed ex his locis in quibus argumenta inclusa sunt, alii in eo ipso de quo agitur haerent, alii adsumuntur extrinsecus. In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, turn ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Extrinsecus autem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. {{pn|2.9|9}}sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quaequasi involutum evolvitid de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— {{pn|2.10|10}}tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;— tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enimassiduus, ut ait L. Aelius 6, appellatus abaere dando. ==III.== {{pn|3.11|11}}ducuntur etiam argu - menta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distri - butum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, aliaex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis 2, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. {{pn|3.12|12}}coniugata dicuntur quae sunt ex verbis generis eiusdem. Eiusdem autem generis verba sunt quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens sapienter sapien - tia. Haec verborum coniugatio συζυγία dicitur, ex qua huius modi est argumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: {{pn|3.13|13}}quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse legata; forma enim a genere, quoad suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomen argenti retinet; legata igitur videtur. {{pn|3.14|14}}a forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non convenerat, nihil debetur. Genus enim est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt 3; altera earum, quae tantum modo uxores habentur. Qua in parte cum fuerit Fabia, legatum einon videtur. {{pn|3.15|15}}a similitudine hoc modo: Si aedes eae corruerunt vitiumve faciuntquarum usus fructus legatus est, heres restituere non debet nec reficere, non magis quam servum restituere, si is cuius usus fructus legatus esset deperisset. A differentia: {{pn|3.16|16}}non, si uxori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur 6. {{pn|3.17|17}}ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria 7. ==IV.== {{pn|4.18|18}}ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungiturenim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum tabulas possessio videatur ex edicto dari. {{pn|4.19|19}}ab antecedentibus autem et consequentibus et repugnantibus hoc modo; ab antecedentibus: Si viri culpa factum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus: {{pn|4.20|20}}si mulier, cum fuisset nupta cum eo quicum conubium non esset, nuntium remisit; quoniam qui nati sunt patrem non sequuntur, pro liberis manere nihil oportet. A repugnantibus: {{pn|4.21|21}}si pater - familias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amittet. Quod enim semel testamento alicui datum est, id ab eo invito cui datum est auferri non potest. Repugnatenim recte accipere et invitum reddere. Ab efficientibus rebus hoc modo: {{pn|4.22|22}}omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset 3. {{pn|4.23|23}}ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet valeat in re minore 4, ut si in urbe fines non reguntur 5, nec aqua in urbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet, valeat in maiore. Licet idem exemplum convertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae parest; ut: Quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellantur et sunt ceterarumrerum omnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. {{pn|4.24|24}}quae autem adsumuntur extrinsecus, ea maxime ex auctoritate ducuntur. Itaque Graeci talis argumentationes ἀτέχνους vocant, id est artis expertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quodparietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eiusaedis qui pro - texisset aqua deflueret, id tibi ius videri. {{pn|4.25|25}}his igitur locis qui sunt expositi ad omne argumentum reperiendumtamquam elementis quibusdam significatio et demonstratio ad reperiendumdatur. Vtrum igitur hactenus satis est? Tibi quidem tam acuto et tam occu - pato puto. ==V.== sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi, sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. {{pn|5.26|26}}quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et pri - mum de ipsa definitione dicatur. Definitio est oratio, quae id quod definitur explicat quid sit. Definitionum autem duo genera prima: unum earum rerum quae sunt, alterum earum quae intelleguntur. {{pn|5.27|27}}esse ea dico quae cerni tangiquepossunt, ut fundum aedes, parietem stillicidium, mancipium pecudem, supellectilem penus et cetera; quo ex genere quaedam interdum vobis definienda sunt. Non esse rursus ea dico quae tangi demonstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usus capionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarumrerum nullum subest quasicorpus, est tamen quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia 4, quam notionem voco. Ea saepe in argumentando defini - tione explicanda est. {{pn|5.28|28}}atque etiam definitiones aliae sunt partitionum aliae divisionum; partitionum, cum res ea quae proposita est quasi in membra discerpitur, ut si quis ius civile dicat id esse quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistra - tuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexuaut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. ==VI.== sunt etiam alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum illa nihil pertinent; tantum est dicendum qui sit definitionis modus. {{pn|6.29|29}}sic igitur veteres praecipiunt: cum sumpseris ea quae sint ei rei quam definire velis cum aliis communia, usque eo persequi, dum proprium efficiatur, quod nullam in aliam rem transferri possit. Vt haec: Hereditas est pecunia. Commune adhuc; multa enim genera pecuniae. Adde quod sequitur: quae morte alicuius ad quempiam pervenit. Nondum est definitio; multis enim modis sine hereditate teneri pecuniae mortuorum possunt. Vnum adde verbum: iure; iam a communitate res diiuncta videbitur, ut sit explicata definitio sic: Hereditas est pecunia quae morte alicuius ad quem - piam pervenit iure. Nondum est satis; adde: nec ea aut legata testamento aut possessione retenta; confectum est. Itemque ut illud 1: Gentiles sunt inter se qui eodem nomine sunt. Non est satis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne id quidem satis est. Quorum maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc. Qui capite non sunt deminuti. Hoc fortasse satis est. Nihil enim video Scaevolam pontificem ad hanc definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionum, sive id quod est, sive id quod intellegitur definiendum est. {{pn|6.30|30}}partitionum autemet divisionum genus quale esset ostendimus, sed quid inter se differant planius dicendum est. In partitione quasi membra sunt, ut corporis caput umeri manus latera crura pedes et cetera; ==VII.== in divisione formae, quas Graeci εἴδη vocant, nostri, si qui haec forte tractant, species appellant, non pessime id quidem sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. Nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere; et saepe his casibus utendum est; at formis et formarum velim. Cum autem utroque verbo idem significetur, com - moditatem in dicendo non arbitror neglegendam. {{pn|7.31|31}}genus et formam definiunt hoc modo: Genus est notio ad pluris differentias pertinens; forma est notio cuius differentia ad caput generis et quasi fontem referri potest. Notionem appello quod Graeci turn ἔννοιαν turn πρόληψιν. Ea est insita et animopraeceptacuiusque cognitio enodationis indigens. Formae sunt igitureae in quas genus sine ullius praetermissione dividitur; ut si quis ius in legem morem aequitatem dividat. Formas qui putat idem esse quod partis, confundit artem et similitudine quadam con - turbatus non satis acute quae sunt secernenda distinguit. {{pn|7.32|32}}saepe etiam definiunt et oratores et poetae per translationemverbi ex similitudine cum aliqua suavitate. Sed ego a vestris exemplis nisi necessario non recedam. Solebat igitur Aquilius conlega et familiaris meus, cum de litoribus ageretur, quae omnia publica esse vultis, quaerentibus eis quos adid pertinebat, quid esset litus, ita definire, qua fluctus eluderet; hoc est, quasi qui adulescentiam florem aetatis, senectutem occasum vitae velit definire; translatione enim utens discedebat a verbis propriis rerum ac suis. ==VIII.== quod ad definitiones attinet, hactenus; reliqua videamus. {{pn|8.33|33}}partitione tum sic utendum est, nullam ut partem re - linquas; ut, si partiri velis tutelas, inscienter facias, si ullam praetermittas. At si stipulationum aut iudiciorum formulas partiare, non est vitiosum in re infinita praeter - mittere aliquid. Quod idem in divisione vitiosum est. Formarum enim certus est numerus quae cuique generi subiciantur; partium distributio saepe est infinitior, tam - quam rivorum a fonte diductio. {{pn|8.34|34}}itaque in oratoriis artibus quaestionis genere proposito, quot eius formae sint, subiungitur absolute. At cum de ornamentis verborum sententiarumve praecipitur, quae vocant σχήματα, non fit idem. Res est enim infinitior; ut ex hoc quoque intellegatur quid velimus inter partitionem et divisionem interesse. Quam - quam enim vocabula prope idem valere videbantur 1, tamen quia res differebant, nomina rerum distare voluerunt. {{pn|8.35|35}}Multa etiam ex notatione sumuntur.. Ea est autem, cum ex vi nominis argumentum elicitur; quam Graeci ἐτυμολογίαν appellant, id est verbum ex verbo veriloquium; nos autem novitatem verbi non satis apti fugientes genus hoc notationem appellamus, quia sunt verba rerum notae. Itaque hoc quidem Aristoteles σύμβολον appellat, quod Latine est nota. Sed cum intellegitur quid significetur, minus laborandum est de nomine. {{pn|8.36|36}}multa igitur in disputando notatione eliciuntur ex verbo, ut cum quaeritur postliminium quid sit — non dico quae sint postlimini; nam id caderet in divisionem, quae talis est: Postliminio redeunt haec: homo navis mulus clitellarius equus equa quae frenos recipere solet —; sed cum ipsius postlimini vis quaeritur et verbum ipsum notatur; in quo Servius noster, ut opinor, nihil putat esse notandum nisi post, et liminium illud productionem esse verbi vult, ut in finitimo legitimo aedi - timo non plus inesse timum quam in meditullio tullium; Scaevola autem {{pn|8.37|37}}P. F. iunctum putat esse verbum, ut sit in eo et post et limen; ut, quae a nobis alienata, cum ad hostem pervenerint, ex suo tamquam limine exierint, hinc eacum redierint post ad idem limen, postliminio redisse videantur. Quo genere etiam Mancini causa defendi potest, postliminio redisse; deditum non esse, quoniam non sit receptus; nam neque deditionem neque donationem sine acceptione intellegi posse. ==IX.== {{pn|9.38|38}}Sequitur is locus, qui constat ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo ambigitur; quem modo dixi in plures partes distributum. Cuius est primus locus ex coniugatione 1, quam Graeciσυζυγίαν vocant, finitimus notationi, de qua modo dictum est; ut, si aquam pluviam eam modo intellegeremus quam imbri conlectam videremus, veniret Mucius, qui, quia coniugataverba essent pluvia et pluendo, diceret omnem aquam oportere arceri quae pluendo crevisset. {{pn|9.39|39}}cum autem a genere ducetur argu - mentum, non erit necesse id usque a capite arcessere. Saepe etiam citra licet, dum modo supra sit quod sumitur, quam id ad quod sumitur; ut aqua pluvia ultimo genere ea est quae de caelo veniens crescit imbri, sed propiore, in quo quasi ius arcendi continetur, genus est aqua pluvianocens: eius generis formae loci vitio et manu nocens, quarum altera iubetur ab arbitro coerceri altera non iube - tur. {{pn|9.40|40}}commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cum ex toto partis persequare hoc modo: Si dolus malus est, cum aliud agitur aliud simulatur, enumerare licet quibus id modis fiat, deinde in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere; quod genus argumenti in primis firmum videri solet. ==X.== {{pn|10.41|41}}similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et philosophis magis quam vobis. Etsi enim omnes loci sunt omnium disputationum ad argumenta suppeditanda, tamen aliis disputationibus abundantius occurrunt aliis angustius. Itaque genera tibi nota sint; ubi autem eis utare, quae - stiones ipsae te admonebunt. {{pn|10.42|42}}sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam procura - tor. Haec ex pluribus perveniens quo vult appellatur inductio, quae Graece ἐπαγωγὴ nominatur, qua plurimum est usus in sermonibus Socrates. {{pn|10.43|43}}alterum similitudinis genus conlatione sumitur, cum una res uni, par pari com - paratur hoc modo: Quem ad modum, si in urbe de finibus controversia est, quia fines magis agrorum videntur esse quam urbis 1, finibus regendis adigere arbitrum non possis, sic, si aqua pluvia in urbe nocet, quoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. {{pn|10.44|44}}ex eodem similitudinis loco etiam exempla sumun - tur, ut Crassus in causa Curiana exemplis plurimis usus est, qui testamento sic heredes instituisset, ut si filius natus esset in decem mensibus isque mortuus prius quam in suam tutelam venisset, hereditatem obtinuissent 2. Quae com - memoratio exemplorum valuit, eaque vos in respondendo uti multum soletis. {{pn|10.45|45}}ficta enim exempla similitudinis habent vim; sed ea oratoria magis sunt quam vestra; quamnquam uti etiam vos soletis, sed hoc modo: Finge mancipio aliquem dedisse id quod mancipio dari non potest. Num idcirco id eius factum est qui accepit? aut num is qui mancipio dedit ob eam rem se ulla re obligavit? In hoc genere oratoribus et philosophis concessum est, ut muta etiam loquantur, ut mortui ab inferis exciten - tur, ut aliquid quod fieri nullo modo possit augendae rei gratia dicatur aut minuendae, quae ὑπερβολὴ dicitur, multa alia mirabilia. Sed latior est campus illorum. Eisdem tamen ex locis, ut ante dixi, et inmaximis et minimis inquaestionibus argumenta ducuntur. ==XI.== {{pn|11.46|46}}sequitur similitudinem differentia rei maxime contraria superiori; sed est eiusdem dissimile et simile invenire. Eius generis haec sunt: Non, quem ad modum quod mulieri debeas, recte ipsi mulieri sine tutore auctore solvas, item, quod pupillo aut pupillae debeas, recte possis eodem modo solvere. {{pn|11.47|47}}deinceps locus est qui e contrario dicitur. Contrariorum autem genera plura; unum eorum quae in eodem genere plurimum differunt, ut sapientia stultitia. Eodem autem genere dicuntur quibus propositis occurrunt tamquam e regione quaedam contraria, ut celeritati tarditas, non debilitas. Ex quibus contrariis argumenta talia existunt: Si stultitiam fugimus, sapientiam sequamur et bonitatem si malitiam. Haec quae ex eodem genere contraria sunt appellantur adversa 1. {{pn|11.48|48}}sunt enim alia con - traria, quae privantia licet appellemus Latine, Graeci appellant στερητικά. Praeposito enim'in'privatur verbum ea vi, quam haberet si'in'praepositum non fuisset, dignitas indignitas, humanitas inhumanitas, et cetera generis eiusdem, quorum tractactio est eadem quae superiorum quae adversa dixi. {{pn|11.49|49}}nam alia quoque sunt contrariorum genera, velut ea quae cum aliquo conferuntur, ut duplum simplum, multa pauca, longum breve, maius minus. Sunt etiam illa valde contraria quae appellantur negantia; eaἀποφατικὰ Graece 3, contraria aientibus: Si hoc est, illud non est. Quid enim opus exemplo est? Tantum intellegatur, in argumento quaerendo contrariis omnibus contraria non convenire. {{pn|11.50|50}}ab adiunctis autem posui equidem exemplum paulo ante, multa adiungi, quae suscipienda essent si statuissemus ex edicto secundum eas tabulas possessionem dari, quas is instituisset cui testamenti factio nulla esset. Sed locus hic magis ad coniecturales causas, quae versantur in iudiciis, valet, cum quaeritur quid aut sit aut evenerit aut futurum sit aut quid omnino fieri possit. ==XII.== {{pn|12.51|51}}ac loci quidem ipsius forma talis est. Admonet autem hic locus, ut quaeratur quid ante rem, quid cum re, quid post rem evenerit.'Nihil hoc ad ius; ad Ciceronem,'inquiebat Gallus noster, si quis ad eum quid tale rettulerat, ut de facto quaereretur. Tu tamen patiere nullum a me artis institutae locum prae - teriri; ne, si nihil nisi quod ad te pertineat scribendum putabis, nimium te amare videare. Est igitur magna ex parte locus hic oratorius non modo non iuris consultorum, sed ne philosophorum quidem. {{pn|12.52|52}}ante rem enim quaeruntur quae talia sunt: apparatus conloquia locus constitutum convivium; cum re autem: pedum crepitus, strepitus hominum 1, corporum umbrae et si quid eius modi; at post rem: pallor rubor titubatio, si qua alia signa conturbationis et conscientiae, praeterea restinctus ignis, gladius cruentus ceteraquequae suspicionem facti possunt movere. {{pn|12.53|53}}deinceps est locus dialecticorum proprius ex consequen - tibus et antecedentibus et repugnantibus 3. Nam coniuncta, de quibus paulo ante dictum est, non semper eveniunt; consequentia autem semper. Ea enim dico consequentia quae rem necessario consequuntur; itemque et antecedentia et repugnantia. Quidquid enim sequitur quamque rem, id cohaeret cum re necessario; et quidquid repugnat, id eius modi est ut cohaerere numquam possit. ==XIII.== cum tripertito igitur distribuatur locus hic, in consecutionem antecessionem repugnantiam, reperiendi argumenti locus simplex est, tractandi triplex. Nam quid interest, cum hoc sumpseris, pecuniam numeratam mulieri deberi cui sit argentum omne legatum, utrum hoc modo concludas argumentum: Si pecunia signata argentum est, legata est mulieri. Est autem pecunia signata argentum. Legata igitur est; an illo modo: Si numerata pecunia non est legata, non est numerata pecunia argentum. Est autem numerata pecunia argentum; legata igitur est; an illo modo: Non et legatum argentum est et non est legata numerata pecunia. Legatum autem argentum est; legata igitur numerata pecunia est? {{pn|13.54|54}}appellant autem dialectici eam conclusionem argumenti, in qua, cum primum adsumpseris, consequitur id quod adnexum est primum conclusionis modum; cum id quod adnexum est negaris, ut id quoque cui fuerit adnexum negandum sit, secundus is appellatur concludendi modus; cum autem aliqua coniuncta negaris et ex eis unum aut plura sumpseris, ut quod relinquitur tollendum sit, is tertius appellatur conclusionis modus. {{pn|13.55|55}}ex hoc illa rhetorum ex contrariis conclusa, quae ipsi ἐνθυμήματα appellant; non quod omnissententia proprio nomine ἐνθύμημα non dicatur 2, sed, ut Homerus propter excellentiam commune poetarum nomen efficit apud Graecos suum, sic, cum omnis sententia ἐνθύμημα dicatur, quia videtur ea quae ex contrariis con - ficitur acutissima, sola proprie nomen commune possedit. Eius generis haec sunt: hoc metuere, alterum in metu non ponere! eam quam nihil accusas damnas, bene quam meritam esse autumas male merere? id quod scis prodest nihil; id quod nescis obest? ==XIV.== {{pn|14.56|56}}hoc disserendi genus attingit omnino vestras quoque in respondendo disputationes, sed philosophorum magis, quibus est cum oratoribus illa ex repugnantibus sententiis communis conclusio quae a dialecticis tertius modus, a rhe - toribus ἐνθύμημα dicitur. Reliqui dialecticorum modi plures sunt, qui ex disiunctionibus constant: Aut hoc aut illud; hoc autem; non igitur illud. Itemque: Aut hoc aut illud; non autem hoc; illud igitur. Quae conclusiones idcirco ratae sunt quod in disiunctione plus uno verum esse non potest. {{pn|14.57|57}}atque ex eis conclusionibus quas supra scripsi prior quartus posterior quintus a dialecticis modus appellatur. Deinde addunt coniunctionum negantiam sic: Non et hoc et illud; hoc autem; non igitur illud. Hic modus est sextus. Septimus autem: Non et hoc et illud; non autem hoc; illud igitur. Ex eis modis conclusiones innumerabiles nascuntur, in quo est tota fere διαλεκτική. Sed ne hae quidem quas exposui ad hanc institutionem necessariae. {{pn|14.58|58}}proximus est locus rerum efficientium, quae causae appellantur; deinde rerum effectarum ab efficientibus causis. Harum exempla, ut reliquorum locorum, paulo ante posui equidemex iure civili; sed haec patent latius. ==XV.== causarum enimgenera duo sunt; unum, quod vi sua id quod sub earn vim subiectum est certe efficit, ut Ignis accendit; alterum, quod naturam efficiendi non habetsedsine. quo effici non possit, ut si quis aes statue causam velit dicere, quod sine eo non possit effici. {{pn|15.59|59}}huius generis causarum, sine quo non efficitur, alia sunt quieta, nihil agentia, stolida quodam modo, ut locus tempus materia ferramenta et ceterageneris eiusdem; alia autem praecur - sionem quandam adhibent ad efficiendum et quaedam adferunt per se adiuvantia, etsi non necessaria, ut: Amori congressio causam attulerat 5, amor flagitio. Ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur. Atque ut earum causarum sine quibus effici non potest genera divisi, sic etiam efficientium dividi possunt. Sunt enim aliae causae quae plane efficiant nulla re adiuvante, aliae quae adiuvari velint, ut: Sapientia efficit sapientis sola per se; beatos efficiat necne sola per sese quaestio est. {{pn|15.60|60}}qua re cum in disputationem incident causa efficiens aliquid necessario, sine dubitatione licebit quod efficitur ab ea caiisa concludere. ==XVI.== cum autem erit talis causa, ut in ea non sit efficiendi necessitas, necessaria conclusio non sequitur. Atque illud quidem genus causarum quod habet vim efficiendi necessariam errorem adferre non fere solet; hoc autem sine quo non efficitur saepe conturbat. Non enim, si sine parentibus filii esse non possunt, propterea in parentibus causa fuit gignendi necessaria. {{pn|16.61|61}}hoc igitur sine quo non fit, ab eo in quo certe fit diligenter est separandum. Illud enim est tamquam utinam ne in nemore Pelio — Nisi enim'accidissentabiegnae ad terram trabes,'Argo illa facta non esset, nec tamen fuit in his trabibus efficiendi vis necessaria. At cum in Aiacis navim crispisulcans igneum fulmen iniectum est, inflammatur navis necessario. {{pn|16.62|62}}atque etiam est causarum dissimilitudo, quod aliae sunt, ut sine ulla appetitione animi, sine voluntate, sine opinione suum quasi opus efficiant, vel ut omne intereat quod ortum sit; aliae autemaut voluntate efficiunt aut perturbatione animi aut habitu aut natura aut arte aut casu: voluntate, ut tu, cum hunc libellum legis; perturbatione, ut si quis eventum horum temporum timeat; habitu, ut qui facile et cito irascitur 3; natura, ut vitium in dies crescat; arte, ut bene pingat; casu, ut prospere naviget. Nihil horum sine causa nec quidquam omnino; sed huius modi causae non necessariae. {{pn|16.63|63}}omnium autem causarum in aliis inest con - stantia, in aliis non inest. In natura et inarte constantia est, in ceteris nulla. ==XVII.== sed tamen earum causarum quae non sunt constantes aliae sunt perspicuae, aliae latent. Perspicuae sunt quae appetitionem animi iudiciumque tangunt; latent quae subiectae sunt fortunae. Cum enim nihil sine causa fiat, hoc ipsum est fortunaeeventus; obscura causa et latenter efficitur. Etiam ea quae fiunt partim sunt ignorata partim voluntaria; ignorata, quae necessitate effecta sunt; voluntaria, quae consilio. {{pn|17.64|64}}quae autem fortuna, vel ignorata vel voluntaria 2. Nam iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris fortunae. Ex quo ARIES SVBICITVR ille in vestris actionibus: SI TELVM MANV FVGIT MAGIS QVAM IECIT. Cadunt etiam in ignora - tionem atque imprudentiam perturbationes animi; quae quamquam sunt voluntariae — obiurgatione enim et admon - itione deiciuntur — tamen habent tantbs motus, ut ea quae voluntaria sunt aut necessaria interdum aut certe ignorata videantur. {{pn|17.65|65}}toto igitur loco causarum explicate, ex earum differentia in magnis quidem causis vel oratorum vel philosophorum magna argumentorum suppetit copia; in vestris autem si non uberior, at fortasse subtilior. Privata enim iudicia maximarum quidem rerum in iuris consultorum mihi videntur esse prudentia. Nam et adsunt multum et adhibentur in consilia et patronis diligentibus ad eorum prudentiam confugientibus hastas ministrant. {{pn|17.66|66}}in omnibus igitur eis iudiciis, in quibus EX FIDE BONA est additum, ubi veroetiam VT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET in primisque in arbitrio rei uxoriae, in quo est QVOD EIVS AEQVIVS MELIVS, parati eis esse debent. Illi dolum malum, illi fidem bonam, illi aequum bonum, illi quid socium socio, quid eum qui negotia aliena curasset ei'cuius ea negotia fuissent, quid eum qui mandasset, eumve cui mandatum esset, alterum alteri praestare oporteret, quid virum uxori, quid uxorem viro tradiderunt. Licebit igitur diligenter argumentorum cognitis locis non modo oratoribus et philosophis, sed iuris etiam peritis copiose de consultationibus suis disputare. ==XVIII.== {{pn|18.67|67}}coniunctus huic causarum loco ille locus est qui efficitur ex causis. Vt enim causa quid sit effectum indicat, sic quod effectum est quae fuerit causa demonstrat. Hic locus suppeditare solet oratoribus et poetis, saepe etiam philosophis, sed eis qui ornate et copiose loqui possunt, mirabilem copiam dicendi, cum denuntiant quid ex quaque re sit futurum. Causarum enim cognitio cognitionem even - torum facit. {{pn|18.68|68}}Reliquus est comparationis locus, cuius genus et ex - emplum supra positum est ut ceterorum; nunc explicanda tractatio est. Comparantur igitur ea quae aut maiora aut minora aut paria dicuntur; in quibus spectantur haec: numerus species vis, quaedam etiam ad res aliquas adfectio. {{pn|18.69|69}}numero sic comparabuntur, plura bona ut paucioribus bonis anteponantur, pauciora mala malis pluribus, diuturniora bona brevioribus, longe et late pervagata angustis, ex quibus plura bona propagentur quaeque plures imitentur et faciant. Specie autem comparantur, ut anteponantur quae propter se expetenda sunt eis quae propter aliud et ut innata atque insita adsumptis atque adventiciis, integra contaminatis, iucunda minus iucundis, honesta ipsis etiam utilibus, pro - clivia laboriosis, necessaria non necessariis, sua alienis, rara vulgaribus, desiderabilia eis quibus facile carere possis, perfecta incohatis, tota partibus, ratione utentia rationis experti - bus, voluntaria necessariis, animata inanimis, naturalia non naturalibus, artificiosa non artificiosis. {{pn|18.70|70}}vis autem in com - paratione sic cemitur: efficiens causa gravior quam non efficiens; quae se ipsiscontenta sunt meliora quam quae egent aliis; quae in nostra quam quae in aliorum potestate sunt; stabilia incertis; quae eripi non possunt eis quae possunt. Adfectio autem ad res aliquas est huius modi: principum commoda maiora quam reliquorum; itemque quae iucundi - ora, quae pluribus probata, quae ab optimo quoque laudata. Atque ut haec in comparatione meliora, sic deteriora quae eis sunt contraria. {{pn|18.71|71}}parium autem comparatio nec elationem habet nec summissionem; est enim aequalis. Multa autem sunt quae aequalitate ipsa comparantur 2; quae ita fere con - cluduntur: Si consilio iuvare cives et auxilio aequa in laude ponendum est, pari gloria debent esse ei qui consu - lunt et ei qui defendunt; at quodprimum, est; quod sequitur igitur. Perfecta est omnis argumentorum invenien - dorum praeceptio, ut, cum profectus sis a definitione, a partitione, a notatione, a coniugatis, a genere, a formis, a similitudine, a differentia, a contrariis, ab adiunctis, a consequentibus, ab antecedentibus, a repugnantibus, a causis, ab effectis, a comparatione maiorum minorum parium, nulla praeterea sedes argumenti quaerenda sit. ==XIX.== {{pn|19.72|72}}sed quoniam ita a principio divisimus, ut alios locos diceremus in eo ipso de quo ambigitur haerere, de quibus satis est dictum, alios adsumi extrinsecus, de eis pauca dicamus, etsi ea nihil omnino ad vestras disputationes pertinent; sed tamen totam rem efficiamus, quandoquidem coepimus. Neque enim tu is es quem nihil nisi ius civile delectet, et quoniam haec ita ad te scribuntur, ut etiam in aliorum manus sint ventura, detur opera, ut quam plurimum eis quos recta studia delectant prodesse possimus. {{pn|19.73|73}}haec ergo argumentatio, quae dicitur artis expers, in testimonio posita est. Testimonium autem nunc dicimus omne quod ab aliqua re externa sumitur ad faciendam fidem. Persona autem non qualiscumque est testimoni pondus habet; ad fidem enim faciendam auctoritas quaeritur; sed auctoritatem aut natura aut tempus adfert. Naturae auctoritas in virtute inestmaxima; in tempore autem multa sunt quae adferant auctoritatem: ingenium opes aetas fortunaars usus necessitas, concursio etiam non numquam rerum fortuitarum. Nam et ingeniosos et opulentos et aetatis spatio probatos dignos quibus credatur putant; non recte fortasse, sed vulgi opinio mutari vix potest ad eamque omnia dirigunt et qui iudicant et qui existimant. Qui enim rebus his quas dixi excellunt, ipsa virtute videntur excellere. {{pn|19.74|74}}sed reliquis quoque rebus quas modo enumeravi quam - quam in his nulla species virtutis est, tamen interdum confirmatur fides, si aut ars quaedam adhibetur — magna est enim vis ad persuadendum scientiae — aut usus; plerum - que enim creditur eis qui experti sunt. ==XX.== facit etiam necessitas fidem, quae tum a corporibus turn ab animis nascitur. Nam et verberibus tormentis igni fatigati quae dicunt ea videtur veritas ipsa dicere, et quae perturbationi - bus animi, dolore cupiditate iracundia metu, quia neces - sitatis vim habent, adferunt auctoritatem et fidem. {{pn|20.75|75}}cuius generis etiam illa sunt ex quibus verum non numquam invenitur, pueritia somnus imprudentiavinolentia insania. Nam et parvi saepe indicaverunt aliquid, quo id pertineret ignari, et per somnum vinum insaniam multa saepe patefacta sunt. Multi etiam in res odiosas imprudenter inciderunt, ut Staieno nuper accidit, qui ea locutus est bonis viris subauscultantibus pariete interposito, quibus patefactis in iudiciumque prolatis ille rei capitalis iure damnatus est. Huic simile quiddam de Lacedaemonio Pausania accepi - mus 2. {{pn|20.76|76}}concursio autem fortuitorum talis est, ut si interven - tum est casu, cum aut ageretur aliquid quod proferendum non esset, aut diceretur. In hoc genere etiam illa est in Palamedem coniecta suspicionum proditionis multitudo; quod genus refutare interdum veritas vix potest. Huius etiam est generis fama vulgi, quoddam multitudinis testi - monium. Quae autem virtute fidem faciunt ea bipertita sunt; ex quibus alterum natura valet alterum industria. Deorum enim virtus natura excellit, hominum autem industria. {{pn|20.77|77}}divina haec fere sunt testimonia: primum orationis — oracula enim ex eo ipso appellata sunt, quod inest inhis deorum oratio —; deinde rerum, in quibus insunt quasi quaedam opera divina: primum ipse mundus eiusque omnis ordo et ornatus; deinceps aerii volatus avium atque cantus; deinde eiusdem aeris sonitus et ardores multarumque rerum in terra portenta atque etiam per exta inventa praesensio; a dormientibus quoque multa significata visis. Quibus ex locis sumi interdum solent ad fidem faciendam testimonia deorum. {{pn|20.78|78}}in homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio est autem non modo eos virtutem habere qui habeant, sed eos etiam qui habere videantur. Itaque quos ingenio, quos studio, quos doctrina praeditos vident quorumque vitam constantem et probatam, ut Catonis Laeli Scipionis aliorumque plurium, rentur eos esse qualis se ipsi velint; nec solum eos censent esse talis qui in honoribus populi reque publica versantur, sed et oratores et philosophos et poetas et historicos, ex quorum et dictis et scriptis saepe auctoritas petitur ad faciendam fidem. ==XXI.== {{pn|21.79|79}}expositis omnibus argumentandi locis illud primum intellegendum est nec ullam esse disputationem in quanon aliquis locus incurrat, nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus alios qui - busdam alios esse aptiores locos. Quaestionum duo genera: alterum infinitum definitul alterum. Definitum est quod ὑπόθεσιν Graeci, nos causam; infinitum quod θέσιν illi appellant, nos propositum possumus nominare. {{pn|21.80|80}}causa certis personis locis temporibus actionibus negotiis cernitur aut in omnibus aut in plerisque eorum, propositum autem aut in aliquo eorum aut in pluribus nec tamen in maximis. Itaque propositum pars est causae. Sed omnis quaestio earum aliqua de re est quibus causae continentur, aut una aut pluribus aut non numquam omnibus. {{pn|21.81|81}}quaestionum autem'quacumque de re'suntduo genera 3: unum cognitionis alterum actionis. {{pn|21.82|82}}cognitionis sunt eae quarum est finis scientia, ut si quaeratur a naturane ius profectum sit an ab aliqua quasi condicione hominum et pactione. Actionis autem huius modi exempla sunt: Sitne sapientis ad rem publicam accedere. Cognitionis quaestiones tripertitae sunt; aut sitne aut quid sit aut quale sit quaeritur. Horum primum coniectura, secundum definitione, tertium iuris et iniuriae distinctione explicatur. Coniecturae ratio in quattuor partes distributa est, quarum una est cum quaeritur sitne aliquid; altera unde ortum sit; tertia quae id causa effecerit; quarta. in qua de commutatione rei quaeritur. Sitne sic 4: ecquidnam sit honestum, ecquid aequum re vera; an haec tantum in opinione sint 5. Vnde autem sit ortum: ut cum quaeritur, natura an doctrina possit effici virtus. Causa autem efficiens sic quaeritur, quibus rebus eloquentia efficiatur. De commutatione sic: possitne eloquentia commutatione aliqua converti in infantiam. ==XXII.== {{pn|22.83|83}}cum autem quid sit quaeritur, notio explicanda est et proprietas et divisio et partitio. Haec enim sunt definitioni attributa; additur etiam descriptio, quam χαρακτῆρα Graeci vocant. Notio sic quaeritur: sitne id aequum quod ei qui plus potest utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divisio et eodem pacto partitio sic 1: triane genera bonorum sint. Descriptio, qualis sit avarus, qualis adsentator ceteraque eiusdem generis, in quibus et natura etvita describitur. {{pn|22.84|84}}cum autem quaeritur quale quid sit, aut simpliciter quaeritur aut comparate simpliciter: Expetendane sit gloria; com - parate: Praeponendane sit divitiis gloria. Simplicium tria genera sunt: de expetendo fugiendoque, de aequo et iniquo, de honesto et turpi. Comparationum autem duo: unum de eodem et alio, alterum de maiore et minore. De ex - petendo et fugiendo huius modi: Si expetendae divitiae, si fugienda paupertas. De aequo et iniquo: Aequumne sit ulcisci a quocumque iniuriam acceperis. De honesto et turpi: Honestumne sit pro patria mori? {{pn|22.85|85}}ex altero autem genere, quod erat bipertitum, unum est de eodem et alio: Quid intersit inter amicum et adsentatorem, regem et tyrannum; alterum de maiore et minore, ut si quaeratur eloquentiane pluris sit an iuris civilis scientia. De cognitionis quaestionibus hactenus. {{pn|22.86|86}}actionis reliquae sunt, quarum duo genera: unum ad officium, alterum ad motum animi vel gignendum vel sedandum planeve tollendum. Ad officium sic, ut cum quaeritur suscipiendine sint liberi. Ad movendos animos cohortationes ad defendendam rem publicam, ad laudem, ad gloriam; quo ex genere sunt querellae incitationes miserationesque flebiles; rursusque oratio tum iracundiam restinguens, turn metum eripiens, tum exsultantem laetitiam comprimens, tum aegritudinem abstergens. Haec cum in propositiquaestionibus genera sint, eadem in causas transferuntur. ==XXIII.== {{pn|23.87|87}}loci autem qui ad quasque quaestiones accommodati sint deinceps est videndum. Omnes illi quidem ad pleras - que, sed alii ad alias, ut dixi, aptiores. Ad coniecturam igitur maxime apta quae ex causis, quae ex effectis, quae ex coniunctis sumi possunt. Ad definitionem autem pertinet ratio et scientia definiendi. Atque huic generi finitimum est illud quod appellari de eodem et de alterodiximus, quod genus forma quaedam definitionis est; si enim quaeratur idemne sit pertinacia et perseverantia, definitionibus iudicandum est. {{pn|23.88|88}}loci autem convenient in eius generis quaestionem consequentis antecedentis repugnantis; adiunctietiam eis qui sumuntur ex causis et effectis. Nam si hanc rem illa sequitur, hanc autem non sequitur, aut si huic rei illa antecedit, huic non antecedit; aut si huic rei repugnat, illi non repugnat; aut si huius rei haec, illius alia causa est; aut si ex alio hoc, ex alio illud effectum est: ex quovis horum id de quo quaeritur idemne an aliud sit inveniri potest. {{pn|23.89|89}}ad tertium genus quaestionis, in quo quale sit quaeritur, in comparationem ea cadunt quae paulo ante in comparationis loco enumerata sunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoque quaeritur adhibentur ea quae sunt aut animi aut corporis aut externa vel commoda vel incommoda. Item - que cum de honesto turpique quaeritur, ad animi bona aut mala omnis oratio dirigenda est. {{pn|23.90|90}}cum autem de aequo et iniquo disseritur, aequitatis loci conligentur. Hi cernuntur bipertito, et natura et instituto. Natura partes habet duas, tributionemsui cuiqueet ulciscendi ius. Institutio autem aequitatistripertita est; una pars legitima est, altera con - veniens, tertia moris vetustate firmata. Atque etiam aequitas tripertita dicitur esse; una ad superos deos, altera ad manes, tertia ad homines pertinere. Prima pietas, secunda sanctitas, tertia iustitia aut aequitas nominatur 6. ==XXIV.== de proposito satis multa, deinceps de causa pauciora dicenda sunt. Pleraque enim sunt ei cum proposito communia. {{pn|24.91|91}}Tria sunt igiturgenera causarum: iudici deliberationis laudationis. Quarum fines ipsi declarant quibus utendum locis sit. Nam iudici finis est ius, ex quo etiam nomen. Iuris autem partes tum expositae, cum aequitatis. Deliber - andi finis utilitas, cuius eae partes quae modo expositae rerum expetendarum 2. Laudationis finis honestas, de qua item est ante dictum. {{pn|24.92|92}}sed definitae quaestiones a suis quaequelocis quasi propriis instruuntur 4,... quaein accu - sationem defensionemque partitae; in quibus exsistunt haec genera, ut accusator personam arguat facti, defensor aliquid opponat de tribus: aut non esse factum aut, si sit factum, aliud eius facti nomen esse aut iure esse factum. Itaque aut infitialis aut coniecturalis prima appelletur, definitiva altera, tertia, quamvis molestum nomen hoc sit, iuridicialis vocetur. ==XXV.== harum causarum propria argumenta ex eis sumpta locis quos exposuimus in praeceptis oratoriis explicata sunt. {{pn|25.93|93}}refutatio autem accusationis, in qua est depulsio criminis, quoniam Graece στάσις dicitur, appelletur Latine status; in quo primum insistit quasi ad repugnandum con - gressa defensio. Atque in deliberationibus etiam et lauda - tionibus idem exsistunt status. Nam et negantur saepe ea futura quae ab aliquo in sententia dicta sunt fore, siaut omnino fieri non possint aut sine summa difficultate non possint; in qua argumentatione status coniecturalis exsistit; {{pn|25.94|94}}autcum aliquid de utilitate honestate aequitate disseritur deque eis rebus quae his sunt contrariae incurrunt status aut iuris aut nominis; quod idem contingit in laudationibus. Nam aut negari potest id factum esse quod laudetur, aut non eo nomine adficiendum quo laudator adfecerit, aut omnino non esse laudabile quod non recte, non iure factum sit. Quibus omnibus generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem meum. {{pn|25.95|95}}sed quae ex statu contentio efficitur, eam Graeci κρινόμενον vocant 3, mihi placet id, quoniam quidem ad te scribo, QVA DE RE AGITVR vocari 4. Quibus autem hoc qua de re agitur continetur, ea continentia vocentur, quasi firmamenta defensionis, quibus sublatis defensio nulla sit. Sed quoniam lege firmius in controversiis disceptandis esse nihil debet, danda est opera ut legem adiutricem et testem adhibeamus. In qua re alii quasi status exsistunt novi, sed appellentur legitimae disceptationes. {{pn|25.96|96}}tum enim defenditur non id legem dicere quod adversarius velit, sed aliud. Id autem contingit, cum scriptum ambiguum est, ut duae sententiae differentes accipi possint. Tum opponitur scripto voluntas scriptoris, ut quaeratur verbane plus an sententia valere debeant. Tum legi lex contraria adfertur. Istasunt tria genera quae controversiam in omni scripto facere possint 6: ambiguum, discrepantia scripti et voluntatis, scripta contraria. ==XXVI.== iam hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in testamentis, in stipulationibus, in reliquis rebus quae ex scripto aguntur, posse controversias easdem exsistere. Horum tractationes in aliis libris explicantur. {{pn|26.97|97}}nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibusut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae 2, ut cum dignitate. Quae quamquam in tota oratione esse debent, magis tamen sunt propria narrandi. {{pn|26.98|98}}quae autem sequiturnarrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuaden - dum loci maxime valeant dictum est in eisin quibus de omni ratione dicendi. Peroratio autem etalia quaedam habet et maxime amplificationem, cuius effectus hic debet esse, ut aut perturbentur animi aut tranquillentur et, si ita adfecti iam ante sint, ut aut augeat eorum motus aut sedet oratio. {{pn|26.99|99}}huic generi, in quo et misericordia et iracundiaet odium et invidia et ceterae animi adfectiones perturbantur, praecepta suppeditantur aliis inlibris, quos poteris mecum legere cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satis factum esse debet voluntati tuae. {{pn|26.100|100}}nam ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret, plura quam a te desiderata erant sum complexus fecique quod saepe liberales venditores solent, ut, cum aedes fundumve vendiderint rutis caesis receptis, concedant tamen aliquid emptori quod ornandi causa apte et loco positum esse videatur; sic tibi nos ad id quod quasi mancipio dare debuimus ornamenta quaedam voluimus non debita accedere. t92bkvoe594i7h2h7b9hz1cx8iztm4y 282615 282612 2026-10-03T19:16:20Z Saumache 27923 282615 wikitext text/x-wiki < [[Marcus Tullius Cicero]]<br> < [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)]] {{titulus2 |Scriptor= Marcus Tullius Cicero |OperaeTitulus= Topica |OperaeWikiPagina= Topica (Marcus Tullius Cicero) |Annus= 44 a.C.n. |SubTitulus= [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)|Opera philosophica]] |Genera=Philosophia, ars rhetorica |Editio=A. S. Wilkins. Oxonii. e Typographeo Clarendoniano. 1911. Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis. |Fons=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0546%3Achapter%3D1 Perseus] }} <div class=text> ==I.== {{pn|1.1|1}}Maiores nos res scribere ingressos, C. Trebati, et his libris, quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores e cursu ipso revocavit voluntas tua. Cum enim mecum in Tusculano esses et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos quos vellet evolveret, incidisti in Aristotelis Topica quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus continuo a me librorum eorum sententiam requisisti; {{pn|1.2|2}}quam cum tibi exposuissem, disciplinam inveniendorum argumentorum, ut sine ullo errore ad ea ratione et via perveniremus, ab Aristotele inventam illis libris contineri, verecunde tu quidem ut omnia, sed tamen facile ut cernerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei causa quam quia tua id interesse arbitrarer, vel ut eos per te ipse legeres vel ut totam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem, utrumque, ut ex te audiebam, es expertus. Sed a libris te obscuritas reiecit; {{pn|1.3|3}}rhetor autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelia se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum, qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur; quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus eis quae ab illo dictae et inventae sunt adlici debuerunt, sed dicendi quoque incredibili quadam cum copia turn etiam suavitate. {{pn|1.4|4}}Non potui igitur tibi saepius hoc roganti et tamen verenti ne mihi gravis esses — facile enim id cernebam — debere diutius, ne ipsi iuris interpreti fieri videretur iniuria. Etenim cum tu mihi meisque multa saepe scripsisses, veritus sum ne, si ego gravarer, aut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupatus; {{pn|1.5|5}}ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec res publica nec amici uterentur nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto quidem mihi id liceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aeris alieni nolui deesse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi tibique ex itinere misi, ut mea diligentia mandatorum tuorum te quoque, etsi admonitore non eges, ad memoriam nostrarum rerum excitarem. Sed iam tempus est ad id quod instituimus accedere. ==II.== {{pn|2.6|6}}Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partis, unam inveniendi alteram iudicandi, utriusque princeps, ut mihi quidem videtur, Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaboraverunt; iudicandi enim vias diligenter persecuti sunt ea scientia quam {{graeca|''διαλεκτικὴν''}} appellant, inveniendi artem quae {{graeca|''τοπικὴ''}} dicitur, quae et ad usum potior erat et ordine naturae certe prior, totam reliquerunt. {{pn|2.7|7}}Nos autem, quoniam in utraque summa utilitas est et utramque, si erit otium, persequi cogitainus, ab ea quae prior est ordiemur. Vt igitur earum rerum quae absconditae sunt demonstrate et notato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum aliquod volumus, locos nosse debemus; sic enim appellatae ab Aristotele sunt eae quasi sedes, e quibus argumenta promuntur. {{pn|2.8|8}}Itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem, quae rei dubiae faciat fidem. Sed ex his locis in quibus argumenta inclusa sunt, alii in eo ipso de quo agitur haerent, alii adsumuntur extrinsecus. In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, turn ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Extrinsecus autem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. {{pn|2.9|9}}Sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quae quasi involutum evolvit id de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— {{pn|2.10|10}}tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;— tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appellatus ab aere dando. ==III.== {{pn|3.11|11}}Ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distributum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. {{pn|3.12|12}}Coniugata dicuntur quae sunt ex verbis generis eiusdem. Eiusdem autem generis verba sunt quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens sapienter sapientia. Haec verborum coniugatio {{graeca|''συζυγία''}} dicitur, ex qua huius modi est argumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: {{pn|3.13|13}}quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse legata; forma enim a genere, quoad suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomen argenti retinet; legata igitur videtur. {{pn|3.14|14}}A forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non convenerat, nihil debetur. Genus enim est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo uxores habentur. Qua in parte cum fuerit Fabia, legatum ei non videtur. {{pn|3.15|15}}A similitudine hoc modo: Si aedes eae corruerunt vitiumve faciunt quarum usus fructus legatus est, heres restituere non debet nec reficere, non magis quam servum restituere, si is cuius usus fructus legatus esset deperisset. A differentia: {{pn|3.16|16}}non, si uxori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur. {{pn|3.17|17}}Ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ==IV.== {{pn|4.18|18}}Ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum tabulas possessio videatur ex edicto dari. {{pn|4.19|19}}Ab antecedentibus autem et consequentibus et repugnantibus hoc modo; ab antecedentibus: Si viri culpa factum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus: {{pn|4.20|20}}si mulier, cum fuisset nupta cum eo quicum conubium non esset, nuntium remisit; quoniam qui nati sunt patrem non sequuntur, pro liberis manere nihil oportet. A repugnantibus: {{pn|4.21|21}}si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amittet. Quod enim semel testamento alicui datum est, id ab eo invito cui datum est auferri non potest. Repugnat enim recte accipere et invitum reddere. Ab efficientibus rebus hoc modo: {{pn|4.22|22}}omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset. {{pn|4.23|23}}Ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet valeat in re minore, ut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in urbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet, valeat in maiore. Licet idem exemplum convertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae par est; ut: Quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellantur et sunt ceterarum rerum omnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. {{pn|4.24|24}}Quae autem adsumuntur extrinsecus, ea maxime ex auctoritate ducuntur. Itaque Graeci talis argumentationes {{graeca|''ἀτέχνους''}} vocant, id est artis expertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quod parietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eius aedis qui protexisset aqua deflueret, id tibi ius videri. {{pn|4.25|25}}His igitur locis qui sunt expositi ad omne argumentum reperiendum tamquam elementis quibusdam significatio et demonstratio ad reperiendum datur. Vtrum igitur hactenus satis est? Tibi quidem tam acuto et tam occupato puto. ==V.== Sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi, sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. {{pn|5.26|26}}Quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et primum de ipsa definitione dicatur. Definitio est oratio, quae id quod definitur explicat quid sit. Definitionum autem duo genera prima: unum earum rerum quae sunt, alterum earum quae intelleguntur. {{pn|5.27|27}}Esse ea dico quae cerni tangique possunt, ut fundum aedes, parietem stillicidium, mancipium pecudem, supellectilem penus et cetera; quo ex genere quaedam interdum vobis definienda sunt. Non esse rursus ea dico quae tangi demonstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usus capionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarum rerum nullum subest quasi corpus, est tamen quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia, quam notionem voco. Ea saepe in argumentando definitione explicanda est. {{pn|5.28|28}}Atque etiam definitiones aliae sunt partitionum aliae divisionum; partitionum, cum res ea quae proposita est quasi in membra discerpitur, ut si quis ius civile dicat id esse quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistratuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexu aut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. ==VI.== Sunt etiam alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum illa nihil pertinent; tantum est dicendum qui sit definitionis modus. {{pn|6.29|29}}Sic igitur veteres praecipiunt: cum sumpseris ea quae sint ei rei quam definire velis cum aliis communia, usque eo persequi, dum proprium efficiatur, quod nullam in aliam rem transferri possit. Vt haec: Hereditas est pecunia. Commune adhuc; multa enim genera pecuniae. Adde quod sequitur: quae morte alicuius ad quempiam pervenit. Nondum est definitio; multis enim modis sine hereditate teneri pecuniae mortuorum possunt. Vnum adde verbum: iure; iam a communitate res diiuncta videbitur, ut sit explicata definitio sic: Hereditas est pecunia quae morte alicuius ad quempiam pervenit iure. Nondum est satis; adde: nec ea aut legata testamento aut possessione retenta; confectum est. Itemque ut illud: Gentiles sunt inter se qui eodem nomine sunt. Non est satis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne id quidem satis est. Quorum maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc. Qui capite non sunt deminuti. Hoc fortasse satis est. Nihil enim video Scaevolam pontificem ad hanc definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionum, sive id quod est, sive id quod intellegitur definiendum est. {{pn|6.30|30}}Partitionum autem et divisionum genus quale esset ostendimus, sed quid inter se differant planius dicendum est. In partitione quasi membra sunt, ut corporis caput umeri manus latera crura pedes et cetera; ==VII.== In divisione formae, quas Graeci {{graeca|''εἴδη''}} vocant, nostri, si qui haec forte tractant, species appellant, non pessime id quidem sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. Nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere; et saepe his casibus utendum est; at formis et formarum velim. Cum autem utroque verbo idem significetur, commoditatem in dicendo non arbitror neglegendam. {{pn|7.31|31}}Genus et formam definiunt hoc modo: Genus est notio ad pluris differentias pertinens; forma est notio cuius differentia ad caput generis et quasi fontem referri potest. Notionem appello quod Graeci turn {{graeca|''ἔννοιαν''}} turn {{graeca|''πρόληψιν''}}. Ea est insita et animo praecepta cuiusque cognitio enodationis indigens. Formae sunt igitur eae in quas genus sine ullius praetermissione dividitur; ut si quis ius in legem morem aequitatem dividat. Formas qui putat idem esse quod partis, confundit artem et similitudine quadam conturbatus non satis acute quae sunt secernenda distinguit. {{pn|7.32|32}}Saepe etiam definiunt et oratores et poetae per translationem verbi ex similitudine cum aliqua suavitate. Sed ego a vestris exemplis nisi necessario non recedam. Solebat igitur Aquilius conlega et familiaris meus, cum de litoribus ageretur, quae omnia publica esse vultis, quaerentibus eis quos ad id pertinebat, quid esset litus, ita definire, qua fluctus eluderet; hoc est, quasi qui adulescentiam florem aetatis, senectutem occasum vitae velit definire; translatione enim utens discedebat a verbis propriis rerum ac suis. ==VIII.== Quod ad definitiones attinet, hactenus; reliqua videamus. {{pn|8.33|33}}Partitione tum sic utendum est, nullam ut partem relinquas; ut, si partiri velis tutelas, inscienter facias, si ullam praetermittas. At si stipulationum aut iudiciorum formulas partiare, non est vitiosum in re infinita praetermittere aliquid. Quod idem in divisione vitiosum est. Formarum enim certus est numerus quae cuique generi subiciantur; partium distributio saepe est infinitior, tamquam rivorum a fonte diductio. {{pn|8.34|34}}Itaque in oratoriis artibus quaestionis genere proposito, quot eius formae sint, subiungitur absolute. At cum de ornamentis verborum sententiarumve praecipitur, quae vocant {{graeca|''σχήματα''}}, non fit idem. Res est enim infinitior; ut ex hoc quoque intellegatur quid velimus inter partitionem et divisionem interesse. Quamquam enim vocabula prope idem valere videbantur, tamen quia res differebant, nomina rerum distare voluerunt. {{pn|8.35|35}}Multa etiam ex notatione sumuntur.. Ea est autem, cum ex vi nominis argumentum elicitur; quam Graeci {{graeca|''ἐτυμολογίαν''}} appellant, id est verbum ex verbo veriloquium; nos autem novitatem verbi non satis apti fugientes genus hoc notationem appellamus, quia sunt verba rerum notae. Itaque hoc quidem Aristoteles {{graeca|''σύμβολον''}} appellat, quod Latine est nota. Sed cum intellegitur quid significetur, minus laborandum est de nomine. {{pn|8.36|36}}Multa igitur in disputando notatione eliciuntur ex verbo, ut cum quaeritur postliminium quid sit — non dico quae sint postlimini; nam id caderet in divisionem, quae talis est: Postliminio redeunt haec: homo navis mulus clitellarius equus equa quae frenos recipere solet —; sed cum ipsius postlimini vis quaeritur et verbum ipsum notatur; in quo Servius noster, ut opinor, nihil putat esse notandum nisi post, et liminium illud productionem esse verbi vult, ut in finitimo legitimo aeditimo non plus inesse timum quam in meditullio tullium; Scaevola autem {{pn|8.37|37}}P. F. iunctum putat esse verbum, ut sit in eo et post et limen; ut, quae a nobis alienata, cum ad hostem pervenerint, ex suo tamquam limine exierint, hinc ea cum redierint post ad idem limen, postliminio redisse videantur. Quo genere etiam Mancini causa defendi potest, postliminio redisse; deditum non esse, quoniam non sit receptus; nam neque deditionem neque donationem sine acceptione intellegi posse. ==IX.== {{pn|9.38|38}}Sequitur is locus, qui constat ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo ambigitur; quem modo dixi in plures partes distributum. Cuius est primus locus ex coniugatione, quam Graeci {{graeca|''συζυγίαν''}} vocant, finitimus notationi, de qua modo dictum est; ut, si aquam pluviam eam modo intellegeremus quam imbri conlectam videremus, veniret Mucius, qui, quia coniugata verba essent pluvia et pluendo, diceret omnem aquam oportere arceri quae pluendo crevisset. {{pn|9.39|39}}Cum autem a genere ducetur argumentum, non erit necesse id usque a capite arcessere. Saepe etiam citra licet, dum modo supra sit quod sumitur, quam id ad quod sumitur; ut aqua pluvia ultimo genere ea est quae de caelo veniens crescit imbri, sed propiore, in quo quasi ius arcendi continetur, genus est aqua pluvia nocens: eius generis formae loci vitio et manu nocens, quarum altera iubetur ab arbitro coerceri altera non iubetur. {{pn|9.40|40}}Commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cum ex toto partis persequare hoc modo: Si dolus malus est, cum aliud agitur aliud simulatur, enumerare licet quibus id modis fiat, deinde in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere; quod genus argumenti in primis firmum videri solet. ==X.== {{pn|10.41|41}}Similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et philosophis magis quam vobis. Etsi enim omnes loci sunt omnium disputationum ad argumenta suppeditanda, tamen aliis disputationibus abundantius occurrunt aliis angustius. Itaque genera tibi nota sint; ubi autem eis utare, quaestiones ipsae te admonebunt. {{pn|10.42|42}}Sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam procurator. Haec ex pluribus perveniens quo vult appellatur inductio, quae Graece {{graeca|''ἐπαγωγὴ''}} nominatur, qua plurimum est usus in sermonibus Socrates. {{pn|10.43|43}}Alterum similitudinis genus conlatione sumitur, cum una res uni, par pari comparatur hoc modo: Quem ad modum, si in urbe de finibus controversia est, quia fines magis agrorum videntur esse quam urbis, finibus regendis adigere arbitrum non possis, sic, si aqua pluvia in urbe nocet, quoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. {{pn|10.44|44}}Ex eodem similitudinis loco etiam exempla sumuntur, ut Crassus in causa Curiana exemplis plurimis usus est, qui testamento sic heredes instituisset, ut si filius natus esset in decem mensibus isque mortuus prius quam in suam tutelam venisset, hereditatem obtinuissent. Quae commemoratio exemplorum valuit, eaque vos in respondendo uti multum soletis. {{pn|10.45|45}}Ficta enim exempla similitudinis habent vim; sed ea oratoria magis sunt quam vestra; quamnquam uti etiam vos soletis, sed hoc modo: Finge mancipio aliquem dedisse id quod mancipio dari non potest. Num idcirco id eius factum est qui accepit? aut num is qui mancipio dedit ob eam rem se ulla re obligavit? In hoc genere oratoribus et philosophis concessum est, ut muta etiam loquantur, ut mortui ab inferis excitentur, ut aliquid quod fieri nullo modo possit augendae rei gratia dicatur aut minuendae, quae {{graeca|''ὑπερβολὴ''}} dicitur, multa alia mirabilia. Sed latior est campus illorum. Eisdem tamen ex locis, ut ante dixi, et in maximis et minimis in quaestionibus argumenta ducuntur. ==XI.== {{pn|11.46|46}}Sequitur similitudinem differentia rei maxime contraria superiori; sed est eiusdem dissimile et simile invenire. Eius generis haec sunt: Non, quem ad modum quod mulieri debeas, recte ipsi mulieri sine tutore auctore solvas, item, quod pupillo aut pupillae debeas, recte possis eodem modo solvere. {{pn|11.47|47}}Deinceps locus est qui e contrario dicitur. Contrariorum autem genera plura; unum eorum quae in eodem genere plurimum differunt, ut sapientia stultitia. Eodem autem genere dicuntur quibus propositis occurrunt tamquam e regione quaedam contraria, ut celeritati tarditas, non debilitas. Ex quibus contrariis argumenta talia existunt: Si stultitiam fugimus, sapientiam sequamur et bonitatem si malitiam. Haec quae ex eodem genere contraria sunt appellantur adversa. {{pn|11.48|48}}Sunt enim alia contraria, quae privantia licet appellemus Latine, Graeci appellant {{graeca|''στερητικά''}}. Praeposito enim 'in' privatur verbum ea vi, quam haberet si 'in' praepositum non fuisset, dignitas indignitas, humanitas inhumanitas, et cetera generis eiusdem, quorum tractactio est eadem quae superiorum quae adversa dixi. {{pn|11.49|49}}Nam alia quoque sunt contrariorum genera, velut ea quae cum aliquo conferuntur, ut duplum simplum, multa pauca, longum breve, maius minus. Sunt etiam illa valde contraria quae appellantur negantia; ea {{graeca|''ἀποφατικὰ''}} Graece, contraria aientibus: Si hoc est, illud non est. Quid enim opus exemplo est? Tantum intellegatur, in argumento quaerendo contrariis omnibus contraria non convenire. {{pn|11.50|50}}Ab adiunctis autem posui equidem exemplum paulo ante, multa adiungi, quae suscipienda essent si statuissemus ex edicto secundum eas tabulas possessionem dari, quas is instituisset cui testamenti factio nulla esset. Sed locus hic magis ad coniecturales causas, quae versantur in iudiciis, valet, cum quaeritur quid aut sit aut evenerit aut futurum sit aut quid omnino fieri possit. ==XII.== {{pn|12.51|51}}Ac loci quidem ipsius forma talis est. Admonet autem hic locus, ut quaeratur quid ante rem, quid cum re, quid post rem evenerit. 'Nihil hoc ad ius; ad Ciceronem,' inquiebat Gallus noster, si quis ad eum quid tale rettulerat, ut de facto quaereretur. Tu tamen patiere nullum a me artis institutae locum praeteriri; ne, si nihil nisi quod ad te pertineat scribendum putabis, nimium te amare videare. Est igitur magna ex parte locus hic oratorius non modo non iuris consultorum, sed ne philosophorum quidem. {{pn|12.52|52}}Ante rem enim quaeruntur quae talia sunt: apparatus conloquia locus constitutum convivium; cum re autem: pedum crepitus, strepitus hominum, corporum umbrae et si quid eius modi; at post rem: pallor rubor titubatio, si qua alia signa conturbationis et conscientiae, praeterea restinctus ignis, gladius cruentus ceteraque quae suspicionem facti possunt movere. {{pn|12.53|53}}Deinceps est locus dialecticorum proprius ex consequentibus et antecedentibus et repugnantibus. Nam coniuncta, de quibus paulo ante dictum est, non semper eveniunt; consequentia autem semper. Ea enim dico consequentia quae rem necessario consequuntur; itemque et antecedentia et repugnantia. Quidquid enim sequitur quamque rem, id cohaeret cum re necessario; et quidquid repugnat, id eius modi est ut cohaerere numquam possit. ==XIII.== Cum tripertito igitur distribuatur locus hic, in consecutionem antecessionem repugnantiam, reperiendi argumenti locus simplex est, tractandi triplex. Nam quid interest, cum hoc sumpseris, pecuniam numeratam mulieri deberi cui sit argentum omne legatum, utrum hoc modo concludas argumentum: Si pecunia signata argentum est, legata est mulieri. Est autem pecunia signata argentum. Legata igitur est; an illo modo: Si numerata pecunia non est legata, non est numerata pecunia argentum. Est autem numerata pecunia argentum; legata igitur est; an illo modo: Non et legatum argentum est et non est legata numerata pecunia. Legatum autem argentum est; legata igitur numerata pecunia est? {{pn|13.54|54}}appellant autem dialectici eam conclusionem argumenti, in qua, cum primum adsumpseris, consequitur id quod adnexum est primum conclusionis modum; cum id quod adnexum est negaris, ut id quoque cui fuerit adnexum negandum sit, secundus is appellatur concludendi modus; cum autem aliqua coniuncta negaris et ex eis unum aut plura sumpseris, ut quod relinquitur tollendum sit, is tertius appellatur conclusionis modus. {{pn|13.55|55}}Ex hoc illa rhetorum ex contrariis conclusa, quae ipsi {{graeca|''ἐνθυμήματα''}} appellant; non quod omnis sententia proprio nomine {{graeca|''ἐνθύμημα''}} non dicatur, sed, ut Homerus propter excellentiam commune poetarum nomen efficit apud Graecos suum, sic, cum omnis sententia {{graeca|''ἐνθύμημα''}} dicatur, quia videtur ea quae ex contrariis conficitur acutissima, sola proprie nomen commune possedit. Eius generis haec sunt: hoc metuere, alterum in metu non ponere! eam quam nihil accusas damnas, bene quam meritam esse autumas male merere? id quod scis prodest nihil; id quod nescis obest? ==XIV.== {{pn|14.56|56}}Hoc disserendi genus attingit omnino vestras quoque in respondendo disputationes, sed philosophorum magis, quibus est cum oratoribus illa ex repugnantibus sententiis communis conclusio quae a dialecticis tertius modus, a rhetoribus {{graeca|''ἐνθύμημα''}} dicitur. Reliqui dialecticorum modi plures sunt, qui ex disiunctionibus constant: Aut hoc aut illud; hoc autem; non igitur illud. Itemque: Aut hoc aut illud; non autem hoc; illud igitur. Quae conclusiones idcirco ratae sunt quod in disiunctione plus uno verum esse non potest. {{pn|14.57|57}}Atque ex eis conclusionibus quas supra scripsi prior quartus posterior quintus a dialecticis modus appellatur. Deinde addunt coniunctionum negantiam sic: Non et hoc et illud; hoc autem; non igitur illud. Hic modus est sextus. Septimus autem: Non et hoc et illud; non autem hoc; illud igitur. Ex eis modis conclusiones innumerabiles nascuntur, in quo est tota fere {{graeca|''διαλεκτική''}}. Sed ne hae quidem quas exposui ad hanc institutionem necessariae. {{pn|14.58|58}}Proximus est locus rerum efficientium, quae causae appellantur; deinde rerum effectarum ab efficientibus causis. Harum exempla, ut reliquorum locorum, paulo ante posui equidem ex iure civili; sed haec patent latius. ==XV.== Causarum enim genera duo sunt; unum, quod vi sua id quod sub earn vim subiectum est certe efficit, ut Ignis accendit; alterum, quod naturam efficiendi non habet sed sine. quo effici non possit, ut si quis aes statue causam velit dicere, quod sine eo non possit effici. {{pn|15.59|59}}Huius generis causarum, sine quo non efficitur, alia sunt quieta, nihil agentia, stolida quodam modo, ut locus tempus materia ferramenta et cetera generis eiusdem; alia autem praecursionem quandam adhibent ad efficiendum et quaedam adferunt per se adiuvantia, etsi non necessaria, ut: Amori congressio causam attulerat, amor flagitio. Ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur. Atque ut earum causarum sine quibus effici non potest genera divisi, sic etiam efficientium dividi possunt. Sunt enim aliae causae quae plane efficiant nulla re adiuvante, aliae quae adiuvari velint, ut: Sapientia efficit sapientis sola per se; beatos efficiat necne sola per sese quaestio est. {{pn|15.60|60}}Qua re cum in disputationem incident causa efficiens aliquid necessario, sine dubitatione licebit quod efficitur ab ea caiisa concludere. ==XVI.== Cum autem erit talis causa, ut in ea non sit efficiendi necessitas, necessaria conclusio non sequitur. Atque illud quidem genus causarum quod habet vim efficiendi necessariam errorem adferre non fere solet; hoc autem sine quo non efficitur saepe conturbat. Non enim, si sine parentibus filii esse non possunt, propterea in parentibus causa fuit gignendi necessaria. {{pn|16.61|61}}Hoc igitur sine quo non fit, ab eo in quo certe fit diligenter est separandum. Illud enim est tamquam utinam ne in nemore Pelio — Nisi enim 'accidissent abiegnae ad terram trabes,' Argo illa facta non esset, nec tamen fuit in his trabibus efficiendi vis necessaria. At cum in Aiacis navim crispisulcans igneum fulmen iniectum est, inflammatur navis necessario. {{pn|16.62|62}}Atque etiam est causarum dissimilitudo, quod aliae sunt, ut sine ulla appetitione animi, sine voluntate, sine opinione suum quasi opus efficiant, vel ut omne intereat quod ortum sit; aliae autem aut voluntate efficiunt aut perturbatione animi aut habitu aut natura aut arte aut casu: voluntate, ut tu, cum hunc libellum legis; perturbatione, ut si quis eventum horum temporum timeat; habitu, ut qui facile et cito irascitur; natura, ut vitium in dies crescat; arte, ut bene pingat; casu, ut prospere naviget. Nihil horum sine causa nec quidquam omnino; sed huius modi causae non necessariae. {{pn|16.63|63}}Omnium autem causarum in aliis inest constantia, in aliis non inest. In natura et in arte constantia est, in ceteris nulla. ==XVII.== Sed tamen earum causarum quae non sunt constantes aliae sunt perspicuae, aliae latent. Perspicuae sunt quae appetitionem animi iudiciumque tangunt; latent quae subiectae sunt fortunae. Cum enim nihil sine causa fiat, hoc ipsum est fortunae eventus; obscura causa et latenter efficitur. Etiam ea quae fiunt partim sunt ignorata partim voluntaria; ignorata, quae necessitate effecta sunt; voluntaria, quae consilio. {{pn|17.64|64}}Quae autem fortuna, vel ignorata vel voluntaria. Nam iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris fortunae. Ex quo ARIES SVBICITVR ille in vestris actionibus: SI TELVM MANV FVGIT MAGIS QVAM IECIT. Cadunt etiam in ignorationem atque imprudentiam perturbationes animi; quae quamquam sunt voluntariae — obiurgatione enim et admonitione deiciuntur — tamen habent tantbs motus, ut ea quae voluntaria sunt aut necessaria interdum aut certe ignorata videantur. {{pn|17.65|65}}Toto igitur loco causarum explicate, ex earum differentia in magnis quidem causis vel oratorum vel philosophorum magna argumentorum suppetit copia; in vestris autem si non uberior, at fortasse subtilior. Privata enim iudicia maximarum quidem rerum in iuris consultorum mihi videntur esse prudentia. Nam et adsunt multum et adhibentur in consilia et patronis diligentibus ad eorum prudentiam confugientibus hastas ministrant. {{pn|17.66|66}}In omnibus igitur eis iudiciis, in quibus EX FIDE BONA est additum, ubi vero etiam VT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET in primisque in arbitrio rei uxoriae, in quo est QVOD EIVS AEQVIVS MELIVS, parati eis esse debent. Illi dolum malum, illi fidem bonam, illi aequum bonum, illi quid socium socio, quid eum qui negotia aliena curasset ei cuius ea negotia fuissent, quid eum qui mandasset, eumve cui mandatum esset, alterum alteri praestare oporteret, quid virum uxori, quid uxorem viro tradiderunt. Licebit igitur diligenter argumentorum cognitis locis non modo oratoribus et philosophis, sed iuris etiam peritis copiose de consultationibus suis disputare. ==XVIII.== {{pn|18.67|67}}Coniunctus huic causarum loco ille locus est qui efficitur ex causis. Vt enim causa quid sit effectum indicat, sic quod effectum est quae fuerit causa demonstrat. Hic locus suppeditare solet oratoribus et poetis, saepe etiam philosophis, sed eis qui ornate et copiose loqui possunt, mirabilem copiam dicendi, cum denuntiant quid ex quaque re sit futurum. Causarum enim cognitio cognitionem eventorum facit. {{pn|18.68|68}}Reliquus est comparationis locus, cuius genus et exemplum supra positum est ut ceterorum; nunc explicanda tractatio est. Comparantur igitur ea quae aut maiora aut minora aut paria dicuntur; in quibus spectantur haec: numerus species vis, quaedam etiam ad res aliquas adfectio. {{pn|18.69|69}}Numero sic comparabuntur, plura bona ut paucioribus bonis anteponantur, pauciora mala malis pluribus, diuturniora bona brevioribus, longe et late pervagata angustis, ex quibus plura bona propagentur quaeque plures imitentur et faciant. Specie autem comparantur, ut anteponantur quae propter se expetenda sunt eis quae propter aliud et ut innata atque insita adsumptis atque adventiciis, integra contaminatis, iucunda minus iucundis, honesta ipsis etiam utilibus, proclivia laboriosis, necessaria non necessariis, sua alienis, rara vulgaribus, desiderabilia eis quibus facile carere possis, perfecta incohatis, tota partibus, ratione utentia rationis expertibus, voluntaria necessariis, animata inanimis, naturalia non naturalibus, artificiosa non artificiosis. {{pn|18.70|70}}Vis autem in comparatione sic cemitur: efficiens causa gravior quam non efficiens; quae se ipsis contenta sunt meliora quam quae egent aliis; quae in nostra quam quae in aliorum potestate sunt; stabilia incertis; quae eripi non possunt eis quae possunt. Adfectio autem ad res aliquas est huius modi: principum commoda maiora quam reliquorum; itemque quae iucundiora, quae pluribus probata, quae ab optimo quoque laudata. Atque ut haec in comparatione meliora, sic deteriora quae eis sunt contraria. {{pn|18.71|71}}Parium autem comparatio nec elationem habet nec summissionem; est enim aequalis. Multa autem sunt quae aequalitate ipsa comparantur; quae ita fere concluduntur: Si consilio iuvare cives et auxilio aequa in laude ponendum est, pari gloria debent esse ei qui consulunt et ei qui defendunt; at quod primum, est; quod sequitur igitur. Perfecta est omnis argumentorum inveniendorum praeceptio, ut, cum profectus sis a definitione, a partitione, a notatione, a coniugatis, a genere, a formis, a similitudine, a differentia, a contrariis, ab adiunctis, a consequentibus, ab antecedentibus, a repugnantibus, a causis, ab effectis, a comparatione maiorum minorum parium, nulla praeterea sedes argumenti quaerenda sit. ==XIX.== {{pn|19.72|72}}Sed quoniam ita a principio divisimus, ut alios locos diceremus in eo ipso de quo ambigitur haerere, de quibus satis est dictum, alios adsumi extrinsecus, de eis pauca dicamus, etsi ea nihil omnino ad vestras disputationes pertinent; sed tamen totam rem efficiamus, quandoquidem coepimus. Neque enim tu is es quem nihil nisi ius civile delectet, et quoniam haec ita ad te scribuntur, ut etiam in aliorum manus sint ventura, detur opera, ut quam plurimum eis quos recta studia delectant prodesse possimus. {{pn|19.73|73}}Haec ergo argumentatio, quae dicitur artis expers, in testimonio posita est. Testimonium autem nunc dicimus omne quod ab aliqua re externa sumitur ad faciendam fidem. Persona autem non qualiscumque est testimoni pondus habet; ad fidem enim faciendam auctoritas quaeritur; sed auctoritatem aut natura aut tempus adfert. Naturae auctoritas in virtute inest maxima; in tempore autem multa sunt quae adferant auctoritatem: ingenium opes aetas fortuna ars usus necessitas, concursio etiam non numquam rerum fortuitarum. Nam et ingeniosos et opulentos et aetatis spatio probatos dignos quibus credatur putant; non recte fortasse, sed vulgi opinio mutari vix potest ad eamque omnia dirigunt et qui iudicant et qui existimant. Qui enim rebus his quas dixi excellunt, ipsa virtute videntur excellere. {{pn|19.74|74}}Sed reliquis quoque rebus quas modo enumeravi quamquam in his nulla species virtutis est, tamen interdum confirmatur fides, si aut ars quaedam adhibetur — magna est enim vis ad persuadendum scientiae — aut usus; plerumque enim creditur eis qui experti sunt. ==XX.== Facit etiam necessitas fidem, quae tum a corporibus turn ab animis nascitur. Nam et verberibus tormentis igni fatigati quae dicunt ea videtur veritas ipsa dicere, et quae perturbationibus animi, dolore cupiditate iracundia metu, quia necessitatis vim habent, adferunt auctoritatem et fidem. {{pn|20.75|75}}Cuius generis etiam illa sunt ex quibus verum non numquam invenitur, pueritia somnus imprudentia vinolentia insania. Nam et parvi saepe indicaverunt aliquid, quo id pertineret ignari, et per somnum vinum insaniam multa saepe patefacta sunt. Multi etiam in res odiosas imprudenter inciderunt, ut Staieno nuper accidit, qui ea locutus est bonis viris subauscultantibus pariete interposito, quibus patefactis in iudiciumque prolatis ille rei capitalis iure damnatus est. Huic simile quiddam de Lacedaemonio Pausania accepimus. {{pn|20.76|76}}Concursio autem fortuitorum talis est, ut si interventum est casu, cum aut ageretur aliquid quod proferendum non esset, aut diceretur. In hoc genere etiam illa est in Palamedem coniecta suspicionum proditionis multitudo; quod genus refutare interdum veritas vix potest. Huius etiam est generis fama vulgi, quoddam multitudinis testimonium. Quae autem virtute fidem faciunt ea bipertita sunt; ex quibus alterum natura valet alterum industria. Deorum enim virtus natura excellit, hominum autem industria. {{pn|20.77|77}}Divina haec fere sunt testimonia: primum orationis — oracula enim ex eo ipso appellata sunt, quod inest in his deorum oratio —; deinde rerum, in quibus insunt quasi quaedam opera divina: primum ipse mundus eiusque omnis ordo et ornatus; deinceps aerii volatus avium atque cantus; deinde eiusdem aeris sonitus et ardores multarumque rerum in terra portenta atque etiam per exta inventa praesensio; a dormientibus quoque multa significata visis. Quibus ex locis sumi interdum solent ad fidem faciendam testimonia deorum. {{pn|20.78|78}}In homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio est autem non modo eos virtutem habere qui habeant, sed eos etiam qui habere videantur. Itaque quos ingenio, quos studio, quos doctrina praeditos vident quorumque vitam constantem et probatam, ut Catonis Laeli Scipionis aliorumque plurium, rentur eos esse qualis se ipsi velint; nec solum eos censent esse talis qui in honoribus populi reque publica versantur, sed et oratores et philosophos et poetas et historicos, ex quorum et dictis et scriptis saepe auctoritas petitur ad faciendam fidem. ==XXI.== {{pn|21.79|79}}Expositis omnibus argumentandi locis illud primum intellegendum est nec ullam esse disputationem in qua non aliquis locus incurrat, nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus alios quibusdam alios esse aptiores locos. Quaestionum duo genera: alterum infinitum definitul alterum. Definitum est quod {{graeca|''ὑπόθεσιν''}} Graeci, nos causam; infinitum quod {{graeca|''θέσιν''}} illi appellant, nos propositum possumus nominare. {{pn|21.80|80}}Causa certis personis locis temporibus actionibus negotiis cernitur aut in omnibus aut in plerisque eorum, propositum autem aut in aliquo eorum aut in pluribus nec tamen in maximis. Itaque propositum pars est causae. Sed omnis quaestio earum aliqua de re est quibus causae continentur, aut una aut pluribus aut non numquam omnibus. {{pn|21.81|81}}Quaestionum autem 'quacumque de re' sunt duo genera: unum cognitionis alterum actionis. {{pn|21.82|82}}Cognitionis sunt eae quarum est finis scientia, ut si quaeratur a naturane ius profectum sit an ab aliqua quasi condicione hominum et pactione. Actionis autem huius modi exempla sunt: Sitne sapientis ad rem publicam accedere. Cognitionis quaestiones tripertitae sunt; aut sitne aut quid sit aut quale sit quaeritur. Horum primum coniectura, secundum definitione, tertium iuris et iniuriae distinctione explicatur. Coniecturae ratio in quattuor partes distributa est, quarum una est cum quaeritur sitne aliquid; altera unde ortum sit; tertia quae id causa effecerit; quarta. in qua de commutatione rei quaeritur. Sitne sic: ecquidnam sit honestum, ecquid aequum re vera; an haec tantum in opinione sint. Vnde autem sit ortum: ut cum quaeritur, natura an doctrina possit effici virtus. Causa autem efficiens sic quaeritur, quibus rebus eloquentia efficiatur. De commutatione sic: possitne eloquentia commutatione aliqua converti in infantiam. ==XXII.== {{pn|22.83|83}}Cum autem quid sit quaeritur, notio explicanda est et proprietas et divisio et partitio. Haec enim sunt definitioni attributa; additur etiam descriptio, quam {{graeca|''χαρακτῆρα''}} Graeci vocant. Notio sic quaeritur: sitne id aequum quod ei qui plus potest utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divisio et eodem pacto partitio sic: triane genera bonorum sint. Descriptio, qualis sit avarus, qualis adsentator ceteraque eiusdem generis, in quibus et natura et vita describitur. {{pn|22.84|84}}Cum autem quaeritur quale quid sit, aut simpliciter quaeritur aut comparate simpliciter: Expetendane sit gloria; comparate: Praeponendane sit divitiis gloria. Simplicium tria genera sunt: de expetendo fugiendoque, de aequo et iniquo, de honesto et turpi. Comparationum autem duo: unum de eodem et alio, alterum de maiore et minore. De expetendo et fugiendo huius modi: Si expetendae divitiae, si fugienda paupertas. De aequo et iniquo: Aequumne sit ulcisci a quocumque iniuriam acceperis. De honesto et turpi: Honestumne sit pro patria mori? {{pn|22.85|85}}ex altero autem genere, quod erat bipertitum, unum est de eodem et alio: Quid intersit inter amicum et adsentatorem, regem et tyrannum; alterum de maiore et minore, ut si quaeratur eloquentiane pluris sit an iuris civilis scientia. De cognitionis quaestionibus hactenus. {{pn|22.86|86}}Actionis reliquae sunt, quarum duo genera: unum ad officium, alterum ad motum animi vel gignendum vel sedandum planeve tollendum. Ad officium sic, ut cum quaeritur suscipiendine sint liberi. Ad movendos animos cohortationes ad defendendam rem publicam, ad laudem, ad gloriam; quo ex genere sunt querellae incitationes miserationesque flebiles; rursusque oratio tum iracundiam restinguens, turn metum eripiens, tum exsultantem laetitiam comprimens, tum aegritudinem abstergens. Haec cum in propositi quaestionibus genera sint, eadem in causas transferuntur. ==XXIII.== {{pn|23.87|87}}Loci autem qui ad quasque quaestiones accommodati sint deinceps est videndum. Omnes illi quidem ad plerasque, sed alii ad alias, ut dixi, aptiores. Ad coniecturam igitur maxime apta quae ex causis, quae ex effectis, quae ex coniunctis sumi possunt. Ad definitionem autem pertinet ratio et scientia definiendi. Atque huic generi finitimum est illud quod appellari de eodem et de altero diximus, quod genus forma quaedam definitionis est; si enim quaeratur idemne sit pertinacia et perseverantia, definitionibus iudicandum est. {{pn|23.88|88}}Loci autem convenient in eius generis quaestionem consequentis antecedentis repugnantis; adiuncti etiam eis qui sumuntur ex causis et effectis. Nam si hanc rem illa sequitur, hanc autem non sequitur, aut si huic rei illa antecedit, huic non antecedit; aut si huic rei repugnat, illi non repugnat; aut si huius rei haec, illius alia causa est; aut si ex alio hoc, ex alio illud effectum est: ex quovis horum id de quo quaeritur idemne an aliud sit inveniri potest. {{pn|23.89|89}}Ad tertium genus quaestionis, in quo quale sit quaeritur, in comparationem ea cadunt quae paulo ante in comparationis loco enumerata sunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoque quaeritur adhibentur ea quae sunt aut animi aut corporis aut externa vel commoda vel incommoda. Itemque cum de honesto turpique quaeritur, ad animi bona aut mala omnis oratio dirigenda est. {{pn|23.90|90}}Cum autem de aequo et iniquo disseritur, aequitatis loci conligentur. Hi cernuntur bipertito, et natura et instituto. Natura partes habet duas, tributionem sui cuique et ulciscendi ius. Institutio autem aequitatis tripertita est; una pars legitima est, altera conveniens, tertia moris vetustate firmata. Atque etiam aequitas tripertita dicitur esse; una ad superos deos, altera ad manes, tertia ad homines pertinere. Prima pietas, secunda sanctitas, tertia iustitia aut aequitas nominatur. ==XXIV.== De proposito satis multa, deinceps de causa pauciora dicenda sunt. Pleraque enim sunt ei cum proposito communia. {{pn|24.91|91}}Tria sunt igitur genera causarum: iudici deliberationis laudationis. Quarum fines ipsi declarant quibus utendum locis sit. Nam iudici finis est ius, ex quo etiam nomen. Iuris autem partes tum expositae, cum aequitatis. Deliberandi finis utilitas, cuius eae partes quae modo expositae rerum expetendarum. Laudationis finis honestas, de qua item est ante dictum. {{pn|24.92|92}}Sed definitae quaestiones a suis quaeque locis quasi propriis instruuntur,... quae in accusationem defensionemque partitae; in quibus exsistunt haec genera, ut accusator personam arguat facti, defensor aliquid opponat de tribus: aut non esse factum aut, si sit factum, aliud eius facti nomen esse aut iure esse factum. Itaque aut infitialis aut coniecturalis prima appelletur, definitiva altera, tertia, quamvis molestum nomen hoc sit, iuridicialis vocetur. ==XXV.== Harum causarum propria argumenta ex eis sumpta locis quos exposuimus in praeceptis oratoriis explicata sunt. {{pn|25.93|93}}Refutatio autem accusationis, in qua est depulsio criminis, quoniam Graece {{graeca|''στάσις''}} dicitur, appelletur Latine status; in quo primum insistit quasi ad repugnandum congressa defensio. Atque in deliberationibus etiam et laudationibus idem exsistunt status. Nam et negantur saepe ea futura quae ab aliquo in sententia dicta sunt fore, si aut omnino fieri non possint aut sine summa difficultate non possint; in qua argumentatione status coniecturalis exsistit; {{pn|25.94|94}}aut cum aliquid de utilitate honestate aequitate disseritur deque eis rebus quae his sunt contrariae incurrunt status aut iuris aut nominis; quod idem contingit in laudationibus. Nam aut negari potest id factum esse quod laudetur, aut non eo nomine adficiendum quo laudator adfecerit, aut omnino non esse laudabile quod non recte, non iure factum sit. Quibus omnibus generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem meum. {{pn|25.95|95}}Sed quae ex statu contentio efficitur, eam Graeci {{graeca|''κρινόμενον''}} vocant, mihi placet id, quoniam quidem ad te scribo, QVA DE RE AGITVR vocari. Quibus autem hoc qua de re agitur continetur, ea continentia vocentur, quasi firmamenta defensionis, quibus sublatis defensio nulla sit. Sed quoniam lege firmius in controversiis disceptandis esse nihil debet, danda est opera ut legem adiutricem et testem adhibeamus. In qua re alii quasi status exsistunt novi, sed appellentur legitimae disceptationes. {{pn|25.96|96}}Tum enim defenditur non id legem dicere quod adversarius velit, sed aliud. Id autem contingit, cum scriptum ambiguum est, ut duae sententiae differentes accipi possint. Tum opponitur scripto voluntas scriptoris, ut quaeratur verbane plus an sententia valere debeant. Tum legi lex contraria adfertur. Ista sunt tria genera quae controversiam in omni scripto facere possint: ambiguum, discrepantia scripti et voluntatis, scripta contraria. ==XXVI.== Iam hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in testamentis, in stipulationibus, in reliquis rebus quae ex scripto aguntur, posse controversias easdem exsistere. Horum tractationes in aliis libris explicantur. {{pn|26.97|97}}Nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibus ut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae, ut cum dignitate. Quae quamquam in tota oratione esse debent, magis tamen sunt propria narrandi. {{pn|26.98|98}}Quae autem sequitur narrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuadendum loci maxime valeant dictum est in eis in quibus de omni ratione dicendi. Peroratio autem et alia quaedam habet et maxime amplificationem, cuius effectus hic debet esse, ut aut perturbentur animi aut tranquillentur et, si ita adfecti iam ante sint, ut aut augeat eorum motus aut sedet oratio. {{pn|26.99|99}}Huic generi, in quo et misericordia et iracundia et odium et invidia et ceterae animi adfectiones perturbantur, praecepta suppeditantur aliis in libris, quos poteris mecum legere cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satis factum esse debet voluntati tuae. {{pn|26.100|100}}Nam ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret, plura quam a te desiderata erant sum complexus fecique quod saepe liberales venditores solent, ut, cum aedes fundumve vendiderint rutis caesis receptis, concedant tamen aliquid emptori quod ornandi causa apte et loco positum esse videatur; sic tibi nos ad id quod quasi mancipio dare debuimus ornamenta quaedam voluimus non debita accedere. gsuw6nu619m6clgzmesilw65ks3cjjv 282616 282615 2026-10-03T19:17:29Z Saumache 27923 282616 wikitext text/x-wiki < [[Marcus Tullius Cicero]]<br> < [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)]] {{titulus2 |Scriptor= Marcus Tullius Cicero |OperaeTitulus= Topica |OperaeWikiPagina= Topica (Marcus Tullius Cicero) |Annus= 44 a.C.n. |SubTitulus= [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)|Opera philosophica]] |Genera=Philosophia, ars rhetorica |Editio=A. S. Wilkins. Oxonii. e Typographeo Clarendoniano. 1911. Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis. |Fons=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0546%3Achapter%3D1 Perseus] }} <div class=text> ==I.== {{pn|1}}Maiores nos res scribere ingressos, C. Trebati, et his libris, quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores e cursu ipso revocavit voluntas tua. Cum enim mecum in Tusculano esses et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos quos vellet evolveret, incidisti in Aristotelis Topica quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus continuo a me librorum eorum sententiam requisisti; {{pn|2}}quam cum tibi exposuissem, disciplinam inveniendorum argumentorum, ut sine ullo errore ad ea ratione et via perveniremus, ab Aristotele inventam illis libris contineri, verecunde tu quidem ut omnia, sed tamen facile ut cernerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei causa quam quia tua id interesse arbitrarer, vel ut eos per te ipse legeres vel ut totam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem, utrumque, ut ex te audiebam, es expertus. Sed a libris te obscuritas reiecit; {{pn|3}}rhetor autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelia se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum, qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur; quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus eis quae ab illo dictae et inventae sunt adlici debuerunt, sed dicendi quoque incredibili quadam cum copia turn etiam suavitate. {{pn|4}}Non potui igitur tibi saepius hoc roganti et tamen verenti ne mihi gravis esses — facile enim id cernebam — debere diutius, ne ipsi iuris interpreti fieri videretur iniuria. Etenim cum tu mihi meisque multa saepe scripsisses, veritus sum ne, si ego gravarer, aut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupatus; {{pn|5}}ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec res publica nec amici uterentur nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto quidem mihi id liceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aeris alieni nolui deesse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi tibique ex itinere misi, ut mea diligentia mandatorum tuorum te quoque, etsi admonitore non eges, ad memoriam nostrarum rerum excitarem. Sed iam tempus est ad id quod instituimus accedere. ==II.== {{pn|6}}Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partis, unam inveniendi alteram iudicandi, utriusque princeps, ut mihi quidem videtur, Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaboraverunt; iudicandi enim vias diligenter persecuti sunt ea scientia quam {{graeca|''διαλεκτικὴν''}} appellant, inveniendi artem quae {{graeca|''τοπικὴ''}} dicitur, quae et ad usum potior erat et ordine naturae certe prior, totam reliquerunt. {{pn|7}}Nos autem, quoniam in utraque summa utilitas est et utramque, si erit otium, persequi cogitainus, ab ea quae prior est ordiemur. Vt igitur earum rerum quae absconditae sunt demonstrate et notato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum aliquod volumus, locos nosse debemus; sic enim appellatae ab Aristotele sunt eae quasi sedes, e quibus argumenta promuntur. {{pn|8}}Itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem, quae rei dubiae faciat fidem. Sed ex his locis in quibus argumenta inclusa sunt, alii in eo ipso de quo agitur haerent, alii adsumuntur extrinsecus. In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, turn ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Extrinsecus autem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. {{pn|9}}Sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quae quasi involutum evolvit id de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— {{pn|10}}tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;— tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appellatus ab aere dando. ==III.== {{pn|11}}Ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distributum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. {{pn|12}}Coniugata dicuntur quae sunt ex verbis generis eiusdem. Eiusdem autem generis verba sunt quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens sapienter sapientia. Haec verborum coniugatio {{graeca|''συζυγία''}} dicitur, ex qua huius modi est argumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: {{pn|13}}quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse legata; forma enim a genere, quoad suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomen argenti retinet; legata igitur videtur. {{pn|14}}A forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non convenerat, nihil debetur. Genus enim est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo uxores habentur. Qua in parte cum fuerit Fabia, legatum ei non videtur. {{pn|15}}A similitudine hoc modo: Si aedes eae corruerunt vitiumve faciunt quarum usus fructus legatus est, heres restituere non debet nec reficere, non magis quam servum restituere, si is cuius usus fructus legatus esset deperisset. A differentia: {{pn|16}}non, si uxori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur. {{pn|17}}Ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ==IV.== {{pn|18}}Ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum tabulas possessio videatur ex edicto dari. {{pn|19}}Ab antecedentibus autem et consequentibus et repugnantibus hoc modo; ab antecedentibus: Si viri culpa factum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus: {{pn|20}}si mulier, cum fuisset nupta cum eo quicum conubium non esset, nuntium remisit; quoniam qui nati sunt patrem non sequuntur, pro liberis manere nihil oportet. A repugnantibus: {{pn|21}}si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amittet. Quod enim semel testamento alicui datum est, id ab eo invito cui datum est auferri non potest. Repugnat enim recte accipere et invitum reddere. Ab efficientibus rebus hoc modo: {{pn|22}}omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset. {{pn|23}}Ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet valeat in re minore, ut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in urbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet, valeat in maiore. Licet idem exemplum convertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae par est; ut: Quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellantur et sunt ceterarum rerum omnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. {{pn|24}}Quae autem adsumuntur extrinsecus, ea maxime ex auctoritate ducuntur. Itaque Graeci talis argumentationes {{graeca|''ἀτέχνους''}} vocant, id est artis expertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quod parietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eius aedis qui protexisset aqua deflueret, id tibi ius videri. {{pn|25}}His igitur locis qui sunt expositi ad omne argumentum reperiendum tamquam elementis quibusdam significatio et demonstratio ad reperiendum datur. Vtrum igitur hactenus satis est? Tibi quidem tam acuto et tam occupato puto. ==V.== Sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi, sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. {{pn|26}}Quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et primum de ipsa definitione dicatur. Definitio est oratio, quae id quod definitur explicat quid sit. Definitionum autem duo genera prima: unum earum rerum quae sunt, alterum earum quae intelleguntur. {{pn|27}}Esse ea dico quae cerni tangique possunt, ut fundum aedes, parietem stillicidium, mancipium pecudem, supellectilem penus et cetera; quo ex genere quaedam interdum vobis definienda sunt. Non esse rursus ea dico quae tangi demonstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usus capionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarum rerum nullum subest quasi corpus, est tamen quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia, quam notionem voco. Ea saepe in argumentando definitione explicanda est. {{pn|28}}Atque etiam definitiones aliae sunt partitionum aliae divisionum; partitionum, cum res ea quae proposita est quasi in membra discerpitur, ut si quis ius civile dicat id esse quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistratuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexu aut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. ==VI.== Sunt etiam alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum illa nihil pertinent; tantum est dicendum qui sit definitionis modus. {{pn|29}}Sic igitur veteres praecipiunt: cum sumpseris ea quae sint ei rei quam definire velis cum aliis communia, usque eo persequi, dum proprium efficiatur, quod nullam in aliam rem transferri possit. Vt haec: Hereditas est pecunia. Commune adhuc; multa enim genera pecuniae. Adde quod sequitur: quae morte alicuius ad quempiam pervenit. Nondum est definitio; multis enim modis sine hereditate teneri pecuniae mortuorum possunt. Vnum adde verbum: iure; iam a communitate res diiuncta videbitur, ut sit explicata definitio sic: Hereditas est pecunia quae morte alicuius ad quempiam pervenit iure. Nondum est satis; adde: nec ea aut legata testamento aut possessione retenta; confectum est. Itemque ut illud: Gentiles sunt inter se qui eodem nomine sunt. Non est satis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne id quidem satis est. Quorum maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc. Qui capite non sunt deminuti. Hoc fortasse satis est. Nihil enim video Scaevolam pontificem ad hanc definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionum, sive id quod est, sive id quod intellegitur definiendum est. {{pn|30}}Partitionum autem et divisionum genus quale esset ostendimus, sed quid inter se differant planius dicendum est. In partitione quasi membra sunt, ut corporis caput umeri manus latera crura pedes et cetera; ==VII.== In divisione formae, quas Graeci {{graeca|''εἴδη''}} vocant, nostri, si qui haec forte tractant, species appellant, non pessime id quidem sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. Nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere; et saepe his casibus utendum est; at formis et formarum velim. Cum autem utroque verbo idem significetur, commoditatem in dicendo non arbitror neglegendam. {{pn|31}}Genus et formam definiunt hoc modo: Genus est notio ad pluris differentias pertinens; forma est notio cuius differentia ad caput generis et quasi fontem referri potest. Notionem appello quod Graeci turn {{graeca|''ἔννοιαν''}} turn {{graeca|''πρόληψιν''}}. Ea est insita et animo praecepta cuiusque cognitio enodationis indigens. Formae sunt igitur eae in quas genus sine ullius praetermissione dividitur; ut si quis ius in legem morem aequitatem dividat. Formas qui putat idem esse quod partis, confundit artem et similitudine quadam conturbatus non satis acute quae sunt secernenda distinguit. {{pn|32}}Saepe etiam definiunt et oratores et poetae per translationem verbi ex similitudine cum aliqua suavitate. Sed ego a vestris exemplis nisi necessario non recedam. Solebat igitur Aquilius conlega et familiaris meus, cum de litoribus ageretur, quae omnia publica esse vultis, quaerentibus eis quos ad id pertinebat, quid esset litus, ita definire, qua fluctus eluderet; hoc est, quasi qui adulescentiam florem aetatis, senectutem occasum vitae velit definire; translatione enim utens discedebat a verbis propriis rerum ac suis. ==VIII.== Quod ad definitiones attinet, hactenus; reliqua videamus. {{pn|33}}Partitione tum sic utendum est, nullam ut partem relinquas; ut, si partiri velis tutelas, inscienter facias, si ullam praetermittas. At si stipulationum aut iudiciorum formulas partiare, non est vitiosum in re infinita praetermittere aliquid. Quod idem in divisione vitiosum est. Formarum enim certus est numerus quae cuique generi subiciantur; partium distributio saepe est infinitior, tamquam rivorum a fonte diductio. {{pn|34}}Itaque in oratoriis artibus quaestionis genere proposito, quot eius formae sint, subiungitur absolute. At cum de ornamentis verborum sententiarumve praecipitur, quae vocant {{graeca|''σχήματα''}}, non fit idem. Res est enim infinitior; ut ex hoc quoque intellegatur quid velimus inter partitionem et divisionem interesse. Quamquam enim vocabula prope idem valere videbantur, tamen quia res differebant, nomina rerum distare voluerunt. {{pn|35}}Multa etiam ex notatione sumuntur.. Ea est autem, cum ex vi nominis argumentum elicitur; quam Graeci {{graeca|''ἐτυμολογίαν''}} appellant, id est verbum ex verbo veriloquium; nos autem novitatem verbi non satis apti fugientes genus hoc notationem appellamus, quia sunt verba rerum notae. Itaque hoc quidem Aristoteles {{graeca|''σύμβολον''}} appellat, quod Latine est nota. Sed cum intellegitur quid significetur, minus laborandum est de nomine. {{pn|36}}Multa igitur in disputando notatione eliciuntur ex verbo, ut cum quaeritur postliminium quid sit — non dico quae sint postlimini; nam id caderet in divisionem, quae talis est: Postliminio redeunt haec: homo navis mulus clitellarius equus equa quae frenos recipere solet —; sed cum ipsius postlimini vis quaeritur et verbum ipsum notatur; in quo Servius noster, ut opinor, nihil putat esse notandum nisi post, et liminium illud productionem esse verbi vult, ut in finitimo legitimo aeditimo non plus inesse timum quam in meditullio tullium; Scaevola autem {{pn|37}}P. F. iunctum putat esse verbum, ut sit in eo et post et limen; ut, quae a nobis alienata, cum ad hostem pervenerint, ex suo tamquam limine exierint, hinc ea cum redierint post ad idem limen, postliminio redisse videantur. Quo genere etiam Mancini causa defendi potest, postliminio redisse; deditum non esse, quoniam non sit receptus; nam neque deditionem neque donationem sine acceptione intellegi posse. ==IX.== {{pn|38}}Sequitur is locus, qui constat ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo ambigitur; quem modo dixi in plures partes distributum. Cuius est primus locus ex coniugatione, quam Graeci {{graeca|''συζυγίαν''}} vocant, finitimus notationi, de qua modo dictum est; ut, si aquam pluviam eam modo intellegeremus quam imbri conlectam videremus, veniret Mucius, qui, quia coniugata verba essent pluvia et pluendo, diceret omnem aquam oportere arceri quae pluendo crevisset. {{pn|39}}Cum autem a genere ducetur argumentum, non erit necesse id usque a capite arcessere. Saepe etiam citra licet, dum modo supra sit quod sumitur, quam id ad quod sumitur; ut aqua pluvia ultimo genere ea est quae de caelo veniens crescit imbri, sed propiore, in quo quasi ius arcendi continetur, genus est aqua pluvia nocens: eius generis formae loci vitio et manu nocens, quarum altera iubetur ab arbitro coerceri altera non iubetur. {{pn|40}}Commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cum ex toto partis persequare hoc modo: Si dolus malus est, cum aliud agitur aliud simulatur, enumerare licet quibus id modis fiat, deinde in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere; quod genus argumenti in primis firmum videri solet. ==X.== {{pn|41}}Similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et philosophis magis quam vobis. Etsi enim omnes loci sunt omnium disputationum ad argumenta suppeditanda, tamen aliis disputationibus abundantius occurrunt aliis angustius. Itaque genera tibi nota sint; ubi autem eis utare, quaestiones ipsae te admonebunt. {{pn|42}}Sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam procurator. Haec ex pluribus perveniens quo vult appellatur inductio, quae Graece {{graeca|''ἐπαγωγὴ''}} nominatur, qua plurimum est usus in sermonibus Socrates. {{pn|43}}Alterum similitudinis genus conlatione sumitur, cum una res uni, par pari comparatur hoc modo: Quem ad modum, si in urbe de finibus controversia est, quia fines magis agrorum videntur esse quam urbis, finibus regendis adigere arbitrum non possis, sic, si aqua pluvia in urbe nocet, quoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. {{pn|44}}Ex eodem similitudinis loco etiam exempla sumuntur, ut Crassus in causa Curiana exemplis plurimis usus est, qui testamento sic heredes instituisset, ut si filius natus esset in decem mensibus isque mortuus prius quam in suam tutelam venisset, hereditatem obtinuissent. Quae commemoratio exemplorum valuit, eaque vos in respondendo uti multum soletis. {{pn|45}}Ficta enim exempla similitudinis habent vim; sed ea oratoria magis sunt quam vestra; quamnquam uti etiam vos soletis, sed hoc modo: Finge mancipio aliquem dedisse id quod mancipio dari non potest. Num idcirco id eius factum est qui accepit? aut num is qui mancipio dedit ob eam rem se ulla re obligavit? In hoc genere oratoribus et philosophis concessum est, ut muta etiam loquantur, ut mortui ab inferis excitentur, ut aliquid quod fieri nullo modo possit augendae rei gratia dicatur aut minuendae, quae {{graeca|''ὑπερβολὴ''}} dicitur, multa alia mirabilia. Sed latior est campus illorum. Eisdem tamen ex locis, ut ante dixi, et in maximis et minimis in quaestionibus argumenta ducuntur. ==XI.== {{pn|46}}Sequitur similitudinem differentia rei maxime contraria superiori; sed est eiusdem dissimile et simile invenire. Eius generis haec sunt: Non, quem ad modum quod mulieri debeas, recte ipsi mulieri sine tutore auctore solvas, item, quod pupillo aut pupillae debeas, recte possis eodem modo solvere. {{pn|47}}Deinceps locus est qui e contrario dicitur. Contrariorum autem genera plura; unum eorum quae in eodem genere plurimum differunt, ut sapientia stultitia. Eodem autem genere dicuntur quibus propositis occurrunt tamquam e regione quaedam contraria, ut celeritati tarditas, non debilitas. Ex quibus contrariis argumenta talia existunt: Si stultitiam fugimus, sapientiam sequamur et bonitatem si malitiam. Haec quae ex eodem genere contraria sunt appellantur adversa. {{pn|48}}Sunt enim alia contraria, quae privantia licet appellemus Latine, Graeci appellant {{graeca|''στερητικά''}}. Praeposito enim 'in' privatur verbum ea vi, quam haberet si 'in' praepositum non fuisset, dignitas indignitas, humanitas inhumanitas, et cetera generis eiusdem, quorum tractactio est eadem quae superiorum quae adversa dixi. {{pn|49}}Nam alia quoque sunt contrariorum genera, velut ea quae cum aliquo conferuntur, ut duplum simplum, multa pauca, longum breve, maius minus. Sunt etiam illa valde contraria quae appellantur negantia; ea {{graeca|''ἀποφατικὰ''}} Graece, contraria aientibus: Si hoc est, illud non est. Quid enim opus exemplo est? Tantum intellegatur, in argumento quaerendo contrariis omnibus contraria non convenire. {{pn|50}}Ab adiunctis autem posui equidem exemplum paulo ante, multa adiungi, quae suscipienda essent si statuissemus ex edicto secundum eas tabulas possessionem dari, quas is instituisset cui testamenti factio nulla esset. Sed locus hic magis ad coniecturales causas, quae versantur in iudiciis, valet, cum quaeritur quid aut sit aut evenerit aut futurum sit aut quid omnino fieri possit. ==XII.== {{pn|51}}Ac loci quidem ipsius forma talis est. Admonet autem hic locus, ut quaeratur quid ante rem, quid cum re, quid post rem evenerit. 'Nihil hoc ad ius; ad Ciceronem,' inquiebat Gallus noster, si quis ad eum quid tale rettulerat, ut de facto quaereretur. Tu tamen patiere nullum a me artis institutae locum praeteriri; ne, si nihil nisi quod ad te pertineat scribendum putabis, nimium te amare videare. Est igitur magna ex parte locus hic oratorius non modo non iuris consultorum, sed ne philosophorum quidem. {{pn|52}}Ante rem enim quaeruntur quae talia sunt: apparatus conloquia locus constitutum convivium; cum re autem: pedum crepitus, strepitus hominum, corporum umbrae et si quid eius modi; at post rem: pallor rubor titubatio, si qua alia signa conturbationis et conscientiae, praeterea restinctus ignis, gladius cruentus ceteraque quae suspicionem facti possunt movere. {{pn|53}}Deinceps est locus dialecticorum proprius ex consequentibus et antecedentibus et repugnantibus. Nam coniuncta, de quibus paulo ante dictum est, non semper eveniunt; consequentia autem semper. Ea enim dico consequentia quae rem necessario consequuntur; itemque et antecedentia et repugnantia. Quidquid enim sequitur quamque rem, id cohaeret cum re necessario; et quidquid repugnat, id eius modi est ut cohaerere numquam possit. ==XIII.== Cum tripertito igitur distribuatur locus hic, in consecutionem antecessionem repugnantiam, reperiendi argumenti locus simplex est, tractandi triplex. Nam quid interest, cum hoc sumpseris, pecuniam numeratam mulieri deberi cui sit argentum omne legatum, utrum hoc modo concludas argumentum: Si pecunia signata argentum est, legata est mulieri. Est autem pecunia signata argentum. Legata igitur est; an illo modo: Si numerata pecunia non est legata, non est numerata pecunia argentum. Est autem numerata pecunia argentum; legata igitur est; an illo modo: Non et legatum argentum est et non est legata numerata pecunia. Legatum autem argentum est; legata igitur numerata pecunia est? {{pn|54}}appellant autem dialectici eam conclusionem argumenti, in qua, cum primum adsumpseris, consequitur id quod adnexum est primum conclusionis modum; cum id quod adnexum est negaris, ut id quoque cui fuerit adnexum negandum sit, secundus is appellatur concludendi modus; cum autem aliqua coniuncta negaris et ex eis unum aut plura sumpseris, ut quod relinquitur tollendum sit, is tertius appellatur conclusionis modus. {{pn|55}}Ex hoc illa rhetorum ex contrariis conclusa, quae ipsi {{graeca|''ἐνθυμήματα''}} appellant; non quod omnis sententia proprio nomine {{graeca|''ἐνθύμημα''}} non dicatur, sed, ut Homerus propter excellentiam commune poetarum nomen efficit apud Graecos suum, sic, cum omnis sententia {{graeca|''ἐνθύμημα''}} dicatur, quia videtur ea quae ex contrariis conficitur acutissima, sola proprie nomen commune possedit. Eius generis haec sunt: hoc metuere, alterum in metu non ponere! eam quam nihil accusas damnas, bene quam meritam esse autumas male merere? id quod scis prodest nihil; id quod nescis obest? ==XIV.== {{pn|56}}Hoc disserendi genus attingit omnino vestras quoque in respondendo disputationes, sed philosophorum magis, quibus est cum oratoribus illa ex repugnantibus sententiis communis conclusio quae a dialecticis tertius modus, a rhetoribus {{graeca|''ἐνθύμημα''}} dicitur. Reliqui dialecticorum modi plures sunt, qui ex disiunctionibus constant: Aut hoc aut illud; hoc autem; non igitur illud. Itemque: Aut hoc aut illud; non autem hoc; illud igitur. Quae conclusiones idcirco ratae sunt quod in disiunctione plus uno verum esse non potest. {{pn|57}}Atque ex eis conclusionibus quas supra scripsi prior quartus posterior quintus a dialecticis modus appellatur. Deinde addunt coniunctionum negantiam sic: Non et hoc et illud; hoc autem; non igitur illud. Hic modus est sextus. Septimus autem: Non et hoc et illud; non autem hoc; illud igitur. Ex eis modis conclusiones innumerabiles nascuntur, in quo est tota fere {{graeca|''διαλεκτική''}}. Sed ne hae quidem quas exposui ad hanc institutionem necessariae. {{pn|58}}Proximus est locus rerum efficientium, quae causae appellantur; deinde rerum effectarum ab efficientibus causis. Harum exempla, ut reliquorum locorum, paulo ante posui equidem ex iure civili; sed haec patent latius. ==XV.== Causarum enim genera duo sunt; unum, quod vi sua id quod sub earn vim subiectum est certe efficit, ut Ignis accendit; alterum, quod naturam efficiendi non habet sed sine. quo effici non possit, ut si quis aes statue causam velit dicere, quod sine eo non possit effici. {{pn|59}}Huius generis causarum, sine quo non efficitur, alia sunt quieta, nihil agentia, stolida quodam modo, ut locus tempus materia ferramenta et cetera generis eiusdem; alia autem praecursionem quandam adhibent ad efficiendum et quaedam adferunt per se adiuvantia, etsi non necessaria, ut: Amori congressio causam attulerat, amor flagitio. Ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur. Atque ut earum causarum sine quibus effici non potest genera divisi, sic etiam efficientium dividi possunt. Sunt enim aliae causae quae plane efficiant nulla re adiuvante, aliae quae adiuvari velint, ut: Sapientia efficit sapientis sola per se; beatos efficiat necne sola per sese quaestio est. {{pn|60}}Qua re cum in disputationem incident causa efficiens aliquid necessario, sine dubitatione licebit quod efficitur ab ea caiisa concludere. ==XVI.== Cum autem erit talis causa, ut in ea non sit efficiendi necessitas, necessaria conclusio non sequitur. Atque illud quidem genus causarum quod habet vim efficiendi necessariam errorem adferre non fere solet; hoc autem sine quo non efficitur saepe conturbat. Non enim, si sine parentibus filii esse non possunt, propterea in parentibus causa fuit gignendi necessaria. {{pn|61}}Hoc igitur sine quo non fit, ab eo in quo certe fit diligenter est separandum. Illud enim est tamquam utinam ne in nemore Pelio — Nisi enim 'accidissent abiegnae ad terram trabes,' Argo illa facta non esset, nec tamen fuit in his trabibus efficiendi vis necessaria. At cum in Aiacis navim crispisulcans igneum fulmen iniectum est, inflammatur navis necessario. {{pn|62}}Atque etiam est causarum dissimilitudo, quod aliae sunt, ut sine ulla appetitione animi, sine voluntate, sine opinione suum quasi opus efficiant, vel ut omne intereat quod ortum sit; aliae autem aut voluntate efficiunt aut perturbatione animi aut habitu aut natura aut arte aut casu: voluntate, ut tu, cum hunc libellum legis; perturbatione, ut si quis eventum horum temporum timeat; habitu, ut qui facile et cito irascitur; natura, ut vitium in dies crescat; arte, ut bene pingat; casu, ut prospere naviget. Nihil horum sine causa nec quidquam omnino; sed huius modi causae non necessariae. {{pn|63}}Omnium autem causarum in aliis inest constantia, in aliis non inest. In natura et in arte constantia est, in ceteris nulla. ==XVII.== Sed tamen earum causarum quae non sunt constantes aliae sunt perspicuae, aliae latent. Perspicuae sunt quae appetitionem animi iudiciumque tangunt; latent quae subiectae sunt fortunae. Cum enim nihil sine causa fiat, hoc ipsum est fortunae eventus; obscura causa et latenter efficitur. Etiam ea quae fiunt partim sunt ignorata partim voluntaria; ignorata, quae necessitate effecta sunt; voluntaria, quae consilio. {{pn|64}}Quae autem fortuna, vel ignorata vel voluntaria. Nam iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris fortunae. Ex quo ARIES SVBICITVR ille in vestris actionibus: SI TELVM MANV FVGIT MAGIS QVAM IECIT. Cadunt etiam in ignorationem atque imprudentiam perturbationes animi; quae quamquam sunt voluntariae — obiurgatione enim et admonitione deiciuntur — tamen habent tantbs motus, ut ea quae voluntaria sunt aut necessaria interdum aut certe ignorata videantur. {{pn|65}}Toto igitur loco causarum explicate, ex earum differentia in magnis quidem causis vel oratorum vel philosophorum magna argumentorum suppetit copia; in vestris autem si non uberior, at fortasse subtilior. Privata enim iudicia maximarum quidem rerum in iuris consultorum mihi videntur esse prudentia. Nam et adsunt multum et adhibentur in consilia et patronis diligentibus ad eorum prudentiam confugientibus hastas ministrant. {{pn|66}}In omnibus igitur eis iudiciis, in quibus EX FIDE BONA est additum, ubi vero etiam VT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET in primisque in arbitrio rei uxoriae, in quo est QVOD EIVS AEQVIVS MELIVS, parati eis esse debent. Illi dolum malum, illi fidem bonam, illi aequum bonum, illi quid socium socio, quid eum qui negotia aliena curasset ei cuius ea negotia fuissent, quid eum qui mandasset, eumve cui mandatum esset, alterum alteri praestare oporteret, quid virum uxori, quid uxorem viro tradiderunt. Licebit igitur diligenter argumentorum cognitis locis non modo oratoribus et philosophis, sed iuris etiam peritis copiose de consultationibus suis disputare. ==XVIII.== {{pn|67}}Coniunctus huic causarum loco ille locus est qui efficitur ex causis. Vt enim causa quid sit effectum indicat, sic quod effectum est quae fuerit causa demonstrat. Hic locus suppeditare solet oratoribus et poetis, saepe etiam philosophis, sed eis qui ornate et copiose loqui possunt, mirabilem copiam dicendi, cum denuntiant quid ex quaque re sit futurum. Causarum enim cognitio cognitionem eventorum facit. {{pn|68}}Reliquus est comparationis locus, cuius genus et exemplum supra positum est ut ceterorum; nunc explicanda tractatio est. Comparantur igitur ea quae aut maiora aut minora aut paria dicuntur; in quibus spectantur haec: numerus species vis, quaedam etiam ad res aliquas adfectio. {{pn|69}}Numero sic comparabuntur, plura bona ut paucioribus bonis anteponantur, pauciora mala malis pluribus, diuturniora bona brevioribus, longe et late pervagata angustis, ex quibus plura bona propagentur quaeque plures imitentur et faciant. Specie autem comparantur, ut anteponantur quae propter se expetenda sunt eis quae propter aliud et ut innata atque insita adsumptis atque adventiciis, integra contaminatis, iucunda minus iucundis, honesta ipsis etiam utilibus, proclivia laboriosis, necessaria non necessariis, sua alienis, rara vulgaribus, desiderabilia eis quibus facile carere possis, perfecta incohatis, tota partibus, ratione utentia rationis expertibus, voluntaria necessariis, animata inanimis, naturalia non naturalibus, artificiosa non artificiosis. {{pn|70}}Vis autem in comparatione sic cemitur: efficiens causa gravior quam non efficiens; quae se ipsis contenta sunt meliora quam quae egent aliis; quae in nostra quam quae in aliorum potestate sunt; stabilia incertis; quae eripi non possunt eis quae possunt. Adfectio autem ad res aliquas est huius modi: principum commoda maiora quam reliquorum; itemque quae iucundiora, quae pluribus probata, quae ab optimo quoque laudata. Atque ut haec in comparatione meliora, sic deteriora quae eis sunt contraria. {{pn|71}}Parium autem comparatio nec elationem habet nec summissionem; est enim aequalis. Multa autem sunt quae aequalitate ipsa comparantur; quae ita fere concluduntur: Si consilio iuvare cives et auxilio aequa in laude ponendum est, pari gloria debent esse ei qui consulunt et ei qui defendunt; at quod primum, est; quod sequitur igitur. Perfecta est omnis argumentorum inveniendorum praeceptio, ut, cum profectus sis a definitione, a partitione, a notatione, a coniugatis, a genere, a formis, a similitudine, a differentia, a contrariis, ab adiunctis, a consequentibus, ab antecedentibus, a repugnantibus, a causis, ab effectis, a comparatione maiorum minorum parium, nulla praeterea sedes argumenti quaerenda sit. ==XIX.== {{pn|72}}Sed quoniam ita a principio divisimus, ut alios locos diceremus in eo ipso de quo ambigitur haerere, de quibus satis est dictum, alios adsumi extrinsecus, de eis pauca dicamus, etsi ea nihil omnino ad vestras disputationes pertinent; sed tamen totam rem efficiamus, quandoquidem coepimus. Neque enim tu is es quem nihil nisi ius civile delectet, et quoniam haec ita ad te scribuntur, ut etiam in aliorum manus sint ventura, detur opera, ut quam plurimum eis quos recta studia delectant prodesse possimus. {{pn|73}}Haec ergo argumentatio, quae dicitur artis expers, in testimonio posita est. Testimonium autem nunc dicimus omne quod ab aliqua re externa sumitur ad faciendam fidem. Persona autem non qualiscumque est testimoni pondus habet; ad fidem enim faciendam auctoritas quaeritur; sed auctoritatem aut natura aut tempus adfert. Naturae auctoritas in virtute inest maxima; in tempore autem multa sunt quae adferant auctoritatem: ingenium opes aetas fortuna ars usus necessitas, concursio etiam non numquam rerum fortuitarum. Nam et ingeniosos et opulentos et aetatis spatio probatos dignos quibus credatur putant; non recte fortasse, sed vulgi opinio mutari vix potest ad eamque omnia dirigunt et qui iudicant et qui existimant. Qui enim rebus his quas dixi excellunt, ipsa virtute videntur excellere. {{pn|74}}Sed reliquis quoque rebus quas modo enumeravi quamquam in his nulla species virtutis est, tamen interdum confirmatur fides, si aut ars quaedam adhibetur — magna est enim vis ad persuadendum scientiae — aut usus; plerumque enim creditur eis qui experti sunt. ==XX.== Facit etiam necessitas fidem, quae tum a corporibus turn ab animis nascitur. Nam et verberibus tormentis igni fatigati quae dicunt ea videtur veritas ipsa dicere, et quae perturbationibus animi, dolore cupiditate iracundia metu, quia necessitatis vim habent, adferunt auctoritatem et fidem. {{pn|75}}Cuius generis etiam illa sunt ex quibus verum non numquam invenitur, pueritia somnus imprudentia vinolentia insania. Nam et parvi saepe indicaverunt aliquid, quo id pertineret ignari, et per somnum vinum insaniam multa saepe patefacta sunt. Multi etiam in res odiosas imprudenter inciderunt, ut Staieno nuper accidit, qui ea locutus est bonis viris subauscultantibus pariete interposito, quibus patefactis in iudiciumque prolatis ille rei capitalis iure damnatus est. Huic simile quiddam de Lacedaemonio Pausania accepimus. {{pn|76}}Concursio autem fortuitorum talis est, ut si interventum est casu, cum aut ageretur aliquid quod proferendum non esset, aut diceretur. In hoc genere etiam illa est in Palamedem coniecta suspicionum proditionis multitudo; quod genus refutare interdum veritas vix potest. Huius etiam est generis fama vulgi, quoddam multitudinis testimonium. Quae autem virtute fidem faciunt ea bipertita sunt; ex quibus alterum natura valet alterum industria. Deorum enim virtus natura excellit, hominum autem industria. {{pn|77}}Divina haec fere sunt testimonia: primum orationis — oracula enim ex eo ipso appellata sunt, quod inest in his deorum oratio —; deinde rerum, in quibus insunt quasi quaedam opera divina: primum ipse mundus eiusque omnis ordo et ornatus; deinceps aerii volatus avium atque cantus; deinde eiusdem aeris sonitus et ardores multarumque rerum in terra portenta atque etiam per exta inventa praesensio; a dormientibus quoque multa significata visis. Quibus ex locis sumi interdum solent ad fidem faciendam testimonia deorum. {{pn|78}}In homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio est autem non modo eos virtutem habere qui habeant, sed eos etiam qui habere videantur. Itaque quos ingenio, quos studio, quos doctrina praeditos vident quorumque vitam constantem et probatam, ut Catonis Laeli Scipionis aliorumque plurium, rentur eos esse qualis se ipsi velint; nec solum eos censent esse talis qui in honoribus populi reque publica versantur, sed et oratores et philosophos et poetas et historicos, ex quorum et dictis et scriptis saepe auctoritas petitur ad faciendam fidem. ==XXI.== {{pn|79}}Expositis omnibus argumentandi locis illud primum intellegendum est nec ullam esse disputationem in qua non aliquis locus incurrat, nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus alios quibusdam alios esse aptiores locos. Quaestionum duo genera: alterum infinitum definitul alterum. Definitum est quod {{graeca|''ὑπόθεσιν''}} Graeci, nos causam; infinitum quod {{graeca|''θέσιν''}} illi appellant, nos propositum possumus nominare. {{pn|80}}Causa certis personis locis temporibus actionibus negotiis cernitur aut in omnibus aut in plerisque eorum, propositum autem aut in aliquo eorum aut in pluribus nec tamen in maximis. Itaque propositum pars est causae. Sed omnis quaestio earum aliqua de re est quibus causae continentur, aut una aut pluribus aut non numquam omnibus. {{pn|81}}Quaestionum autem 'quacumque de re' sunt duo genera: unum cognitionis alterum actionis. {{pn|82}}Cognitionis sunt eae quarum est finis scientia, ut si quaeratur a naturane ius profectum sit an ab aliqua quasi condicione hominum et pactione. Actionis autem huius modi exempla sunt: Sitne sapientis ad rem publicam accedere. Cognitionis quaestiones tripertitae sunt; aut sitne aut quid sit aut quale sit quaeritur. Horum primum coniectura, secundum definitione, tertium iuris et iniuriae distinctione explicatur. Coniecturae ratio in quattuor partes distributa est, quarum una est cum quaeritur sitne aliquid; altera unde ortum sit; tertia quae id causa effecerit; quarta. in qua de commutatione rei quaeritur. Sitne sic: ecquidnam sit honestum, ecquid aequum re vera; an haec tantum in opinione sint. Vnde autem sit ortum: ut cum quaeritur, natura an doctrina possit effici virtus. Causa autem efficiens sic quaeritur, quibus rebus eloquentia efficiatur. De commutatione sic: possitne eloquentia commutatione aliqua converti in infantiam. ==XXII.== {{pn|83}}Cum autem quid sit quaeritur, notio explicanda est et proprietas et divisio et partitio. Haec enim sunt definitioni attributa; additur etiam descriptio, quam {{graeca|''χαρακτῆρα''}} Graeci vocant. Notio sic quaeritur: sitne id aequum quod ei qui plus potest utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divisio et eodem pacto partitio sic: triane genera bonorum sint. Descriptio, qualis sit avarus, qualis adsentator ceteraque eiusdem generis, in quibus et natura et vita describitur. {{pn|84}}Cum autem quaeritur quale quid sit, aut simpliciter quaeritur aut comparate simpliciter: Expetendane sit gloria; comparate: Praeponendane sit divitiis gloria. Simplicium tria genera sunt: de expetendo fugiendoque, de aequo et iniquo, de honesto et turpi. Comparationum autem duo: unum de eodem et alio, alterum de maiore et minore. De expetendo et fugiendo huius modi: Si expetendae divitiae, si fugienda paupertas. De aequo et iniquo: Aequumne sit ulcisci a quocumque iniuriam acceperis. De honesto et turpi: Honestumne sit pro patria mori? {{pn|85}}ex altero autem genere, quod erat bipertitum, unum est de eodem et alio: Quid intersit inter amicum et adsentatorem, regem et tyrannum; alterum de maiore et minore, ut si quaeratur eloquentiane pluris sit an iuris civilis scientia. De cognitionis quaestionibus hactenus. {{pn|86}}Actionis reliquae sunt, quarum duo genera: unum ad officium, alterum ad motum animi vel gignendum vel sedandum planeve tollendum. Ad officium sic, ut cum quaeritur suscipiendine sint liberi. Ad movendos animos cohortationes ad defendendam rem publicam, ad laudem, ad gloriam; quo ex genere sunt querellae incitationes miserationesque flebiles; rursusque oratio tum iracundiam restinguens, turn metum eripiens, tum exsultantem laetitiam comprimens, tum aegritudinem abstergens. Haec cum in propositi quaestionibus genera sint, eadem in causas transferuntur. ==XXIII.== {{pn|87}}Loci autem qui ad quasque quaestiones accommodati sint deinceps est videndum. Omnes illi quidem ad plerasque, sed alii ad alias, ut dixi, aptiores. Ad coniecturam igitur maxime apta quae ex causis, quae ex effectis, quae ex coniunctis sumi possunt. Ad definitionem autem pertinet ratio et scientia definiendi. Atque huic generi finitimum est illud quod appellari de eodem et de altero diximus, quod genus forma quaedam definitionis est; si enim quaeratur idemne sit pertinacia et perseverantia, definitionibus iudicandum est. {{pn|88}}Loci autem convenient in eius generis quaestionem consequentis antecedentis repugnantis; adiuncti etiam eis qui sumuntur ex causis et effectis. Nam si hanc rem illa sequitur, hanc autem non sequitur, aut si huic rei illa antecedit, huic non antecedit; aut si huic rei repugnat, illi non repugnat; aut si huius rei haec, illius alia causa est; aut si ex alio hoc, ex alio illud effectum est: ex quovis horum id de quo quaeritur idemne an aliud sit inveniri potest. {{pn|89}}Ad tertium genus quaestionis, in quo quale sit quaeritur, in comparationem ea cadunt quae paulo ante in comparationis loco enumerata sunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoque quaeritur adhibentur ea quae sunt aut animi aut corporis aut externa vel commoda vel incommoda. Itemque cum de honesto turpique quaeritur, ad animi bona aut mala omnis oratio dirigenda est. {{pn|90}}Cum autem de aequo et iniquo disseritur, aequitatis loci conligentur. Hi cernuntur bipertito, et natura et instituto. Natura partes habet duas, tributionem sui cuique et ulciscendi ius. Institutio autem aequitatis tripertita est; una pars legitima est, altera conveniens, tertia moris vetustate firmata. Atque etiam aequitas tripertita dicitur esse; una ad superos deos, altera ad manes, tertia ad homines pertinere. Prima pietas, secunda sanctitas, tertia iustitia aut aequitas nominatur. ==XXIV.== De proposito satis multa, deinceps de causa pauciora dicenda sunt. Pleraque enim sunt ei cum proposito communia. {{pn|91}}Tria sunt igitur genera causarum: iudici deliberationis laudationis. Quarum fines ipsi declarant quibus utendum locis sit. Nam iudici finis est ius, ex quo etiam nomen. Iuris autem partes tum expositae, cum aequitatis. Deliberandi finis utilitas, cuius eae partes quae modo expositae rerum expetendarum. Laudationis finis honestas, de qua item est ante dictum. {{pn|92}}Sed definitae quaestiones a suis quaeque locis quasi propriis instruuntur,... quae in accusationem defensionemque partitae; in quibus exsistunt haec genera, ut accusator personam arguat facti, defensor aliquid opponat de tribus: aut non esse factum aut, si sit factum, aliud eius facti nomen esse aut iure esse factum. Itaque aut infitialis aut coniecturalis prima appelletur, definitiva altera, tertia, quamvis molestum nomen hoc sit, iuridicialis vocetur. ==XXV.== Harum causarum propria argumenta ex eis sumpta locis quos exposuimus in praeceptis oratoriis explicata sunt. {{pn|93}}Refutatio autem accusationis, in qua est depulsio criminis, quoniam Graece {{graeca|''στάσις''}} dicitur, appelletur Latine status; in quo primum insistit quasi ad repugnandum congressa defensio. Atque in deliberationibus etiam et laudationibus idem exsistunt status. Nam et negantur saepe ea futura quae ab aliquo in sententia dicta sunt fore, si aut omnino fieri non possint aut sine summa difficultate non possint; in qua argumentatione status coniecturalis exsistit; {{pn|94}}aut cum aliquid de utilitate honestate aequitate disseritur deque eis rebus quae his sunt contrariae incurrunt status aut iuris aut nominis; quod idem contingit in laudationibus. Nam aut negari potest id factum esse quod laudetur, aut non eo nomine adficiendum quo laudator adfecerit, aut omnino non esse laudabile quod non recte, non iure factum sit. Quibus omnibus generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem meum. {{pn|95}}Sed quae ex statu contentio efficitur, eam Graeci {{graeca|''κρινόμενον''}} vocant, mihi placet id, quoniam quidem ad te scribo, QVA DE RE AGITVR vocari. Quibus autem hoc qua de re agitur continetur, ea continentia vocentur, quasi firmamenta defensionis, quibus sublatis defensio nulla sit. Sed quoniam lege firmius in controversiis disceptandis esse nihil debet, danda est opera ut legem adiutricem et testem adhibeamus. In qua re alii quasi status exsistunt novi, sed appellentur legitimae disceptationes. {{pn|96}}Tum enim defenditur non id legem dicere quod adversarius velit, sed aliud. Id autem contingit, cum scriptum ambiguum est, ut duae sententiae differentes accipi possint. Tum opponitur scripto voluntas scriptoris, ut quaeratur verbane plus an sententia valere debeant. Tum legi lex contraria adfertur. Ista sunt tria genera quae controversiam in omni scripto facere possint: ambiguum, discrepantia scripti et voluntatis, scripta contraria. ==XXVI.== Iam hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in testamentis, in stipulationibus, in reliquis rebus quae ex scripto aguntur, posse controversias easdem exsistere. Horum tractationes in aliis libris explicantur. {{pn|97}}Nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibus ut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae, ut cum dignitate. Quae quamquam in tota oratione esse debent, magis tamen sunt propria narrandi. {{pn|98}}Quae autem sequitur narrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuadendum loci maxime valeant dictum est in eis in quibus de omni ratione dicendi. Peroratio autem et alia quaedam habet et maxime amplificationem, cuius effectus hic debet esse, ut aut perturbentur animi aut tranquillentur et, si ita adfecti iam ante sint, ut aut augeat eorum motus aut sedet oratio. {{pn|99}}Huic generi, in quo et misericordia et iracundia et odium et invidia et ceterae animi adfectiones perturbantur, praecepta suppeditantur aliis in libris, quos poteris mecum legere cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satis factum esse debet voluntati tuae. {{pn|100}}Nam ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret, plura quam a te desiderata erant sum complexus fecique quod saepe liberales venditores solent, ut, cum aedes fundumve vendiderint rutis caesis receptis, concedant tamen aliquid emptori quod ornandi causa apte et loco positum esse videatur; sic tibi nos ad id quod quasi mancipio dare debuimus ornamenta quaedam voluimus non debita accedere. 0yfykj52agdjqf59217cdv09g1whxl1 106 82447 282641 272479 2026-10-04T03:43:26Z Erblanchard57 30712 282641 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=[[Polygamia Triumphatrix]] |Language=la |Volume= |Author=[[Scriptor:Theophilus Aletheus|Theophilus Aletheus]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |Publisher= |Address=Londini Scanorum |Year=1682 |Source= |Image=[[Image:Polygamia Triumphatrix.pdf|page=1|200px]] |Progress=X |Pages=<pagelist 1=Titulus 2to10=– 11=1 576to609=– /> |Remarks={{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix |titolo=Polygamia Triumphatrix |from=1 |delta=Titulum }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Praefatio ad Lectorem |titolo=Præfatio ad Lectorem |from=3 |delta=– }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 1 |titolo=Thesis I |from=11 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 2 |titolo=Thesis II |from=23 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 3 |titolo=Thesis III |from=39 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 |titolo=Thesis IV |from=43 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 |titolo=Thesis V |from=47 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 6 |titolo=Thesis VI |from=55 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 |titolo=Thesis VII |from=59 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 8 |titolo=Thesis VIII |from=60 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 |titolo=Thesis IX |from=64 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10 |titolo=Thesis X |from=70 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 11 |titolo=Thesis XI |from=84 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 12 |titolo=Thesis XII |from=87 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 13 |titolo=Thesis XIII |from=92 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 14 |titolo=Thesis XIV |from=100 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 15 |titolo=Thesis XV |from=104 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 16 |titolo=Thesis XVI |from=110 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 17 |titolo=Thesis XVII |from=117 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 18 |titolo=Thesis XVIII |from=120 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 19 |titolo=Thesis XIX |from=124 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 20 |titolo=Thesis XX |from=154 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 21 |titolo=Thesis XXI |from=161 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 22 |titolo=Thesis XXII |from=162 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 23 |titolo=Thesis XXIII |from=163 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 24 |titolo=Thesis XXIV |from=166 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 25 |titolo=Thesis XXV |from=170 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 26 |titolo=Thesis XXVI |from=171 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 27 |titolo=Thesis XXVII |from=175 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 28 |titolo=Thesis XXVIII |from=178 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 29 |titolo=Thesis XXIX |from=181 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 30 |titolo=Thesis XXX |from=183 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 31 |titolo=Thesis XXXI |from=187 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 32 |titolo=Thesis XXXII |from=189 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 33 |titolo=Thesis XXXIII |from=198 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 34 |titolo=Thesis XXXIV |from=201 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 35 |titolo=Thesis XXXV |from=205 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 36 |titolo=Thesis XXXVI |from=212 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 37 |titolo=Thesis XXXVII |from=218 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 38 |titolo=Thesis XXXVIII |from=221 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 39 |titolo=Thesis XXXIX |from=230 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 40 |titolo=Thesis XL |from=233 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 41 |titolo=Thesis XLI |from=237 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 42 |titolo=Thesis XLII |from=241 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 43 |titolo=Thesis XLIII |from=254 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 44 |titolo=Thesis XLIV |from=263 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 45 |titolo=Thesis XLV |from=268 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 46 |titolo=Thesis XLVI |from=271 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 47 |titolo=Thesis XLVII |from=278 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 48 |titolo=Thesis XLVIII |from=280 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 49 |titolo=Thesis XLIX |from=283 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 50 |titolo=Thesis L |from=287 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 51 |titolo=Thesis LI |from=296 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 52 |titolo=Thesis LII |from=298 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 53 |titolo=Thesis LIII |from=300 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 54 |titolo=Thesis LIV |from=304 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 55 |titolo=Thesis LV |from=308 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 56 |titolo=Thesis LVI |from=322 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 57 |titolo=Thesis LVII |from=324 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 58 |titolo=Thesis LVIII |from=327 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 59 |titolo=Thesis LIX |from=330 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 60 |titolo=Thesis LX |from=338 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 61 |titolo=Thesis LXI |from=343 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 62 |titolo=Thesis LXII |from=348 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 63 |titolo=Thesis LXIII |from=352 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 64 |titolo=Thesis LXIV |from=354 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 65 |titolo=Thesis LXV |from=357 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 66 |titolo=Thesis LXVI |from=370 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 67 |titolo=Thesis LXVII |from=377 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 68 |titolo=Thesis LXVIII |from=379 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 69 |titolo=Thesis LXIX |from=384 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 70 |titolo=Thesis LXX |from=392 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 71 |titolo=Thesis LXXI |from=399 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 72 |titolo=Thesis LXXII |from=401 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 73 |titolo=Thesis LXXIII |from=405 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 74 |titolo=Thesis LXXIV |from=410 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 75 |titolo=Thesis LXXV |from=417 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 76 |titolo=Thesis LXXVI |from=450 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 77 |titolo=Thesis LXXVII |from=454 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 78 |titolo=Thesis LXXVIII |from=459 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 79 |titolo=Thesis LXXIX |from=474 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 80 |titolo=Thesis LXXX |from=478 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 81 |titolo=Thesis LXXXI |from=479 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 82 |titolo=Thesis LXXXII |from=481 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 83 |titolo=Thesis LXXXIII |from=489 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 84 |titolo=Thesis LXXXIV |from=512 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 85 |titolo=Thesis LXXXV |from=522 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 86 |titolo=Thesis LXXXVI |from=525 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 87 |titolo=Thesis LXXXVII |from=533 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 88 |titolo=Thesis LXXXVIII |from=553 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 89 |titolo=Thesis LXXXIX |from=561 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Thesis 90 |titolo=Thesis XC |from=567 |delta=10 }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Addenda |titolo=Addenda |from=577 |delta=– }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Index Dictorum Scripturae |titolo=Index Dictorum Scripturæ |from=591 |delta=– }} {{Indice sommario |nome=Polygamia Triumphatrix/Index Rerum |titolo=Index Rerum |from=598 |delta=– }} |Header={{rvh|{{{pagenum}}}|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}} |Footer={{right|word}}{{smaller-block/e}} }} gzk8oik0cxhmjx43m9ln65aaqh7ltw4 104 82556 282593 271447 2026-10-03T12:00:00Z Saumache 27923 /* Incerta */ locus Acci 282593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Saumache" />{{rh|322|PRISCIANI INST.}}</noinclude><poem>{{gap|8.5em}}{{spatium||quorum genitor fertur esse ops gentibu}}s,</poem>{{l|42}}pro ‘opem ferens et auxilium gentibus’. sic {{spatium||{{wl|Q223615|Caper}}}}. potest tamen etiam feminino genere hic intellegi figurate coniunctum masculino, ut si dixisset ‘quorum genitor auxilium fuit gentibus’. tamen nominativo eius usus est {{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q617142|cistellaria}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Itaque me Saturnus eius patruus. – Et Castor pater! – {{gap|4em}}Itaque me Ops opulenta illius avia. – Immo mater quide}}m!)<ref>[[Cistellaria#510|Cistellaria 514-515]]</ref></poem>et Graeca: ‘hic Pelops huius Pelopis’, ‘hydrops hydropis’, ‘merops meropis’. <p>In ‘yps’ Graeca: ‘Cinyps Cinypis’. <p>In ‘irps’ Latinum unum: ‘hic’ et ‘haec stirps huius stirpis’. <p>In ‘ax’ correptam Latina et Graeca, ut ‘haec făx huius facis’, ‘hic abăx huius abacis’, quod tamen et ‘hic abacus huius abaci’ frequens invenitur. <p>In ‘ax’ productam Graeca et Latina sunt masculina vel feminina vel omnis, ut ‘hic Phaeāx huius Phaeacis’, ‘haec pāx huius pacis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc audāx huius audacis’. <p>In ‘ex’ correptam Graeca et Latina masculina et feminina et communia trium generum: ‘hic Lelĕx huius Lelegis’, ‘hic grĕx huius gregis’, ‘haec ilĕx huius ilicis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc artifĕx huius artificis’. <p>{{l|43}}In ‘ex’ productam Latina masculina vel feminina sunt vel communia trium generum: ‘hic rēx huius regis’, ‘haec lēx huius legis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc exlēx huius exlegis’. <p>In ‘ix’ correptam Latina masculina vel feminina: ‘hic calĭx huius calicis’, ‘haec pĭx huius picis’, ‘haec nĭx huius nivis’. <p>In ‘ix’ productam Graeca et Latina masculina vel feminina vel communia trium generum: ‘hic Phoenīx huius Phoenicis’, ‘haec cornīx huius cornicis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc felīx huius felicis’. oportet autem scire, quod Graeci i et y ante x brevem esse volunt, etiam si in obliquis {{pt|produ-}}<noinclude><references/></noinclude> 6qmv8vw9ib6etpa6479bu7i8bzlqayb 104 82557 282594 271419 2026-10-03T12:11:22Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 41—44|323}}</noinclude>{{pt|catur|producatur}}, ut ‘{{graeca|''Φοῖνῐξ Φοίνῑκος''}}’, ‘{{graeca|''βόμβῠξ βόμβῡκος''}}’, a vero secundum genetivum etiam in nominativo produci vel corripi dicunt, ut ‘{{graeca|''κόλᾰξ κόλᾰκος''}}’ corripitur in nominativo, quoniam et in genetivo corripitur, ‘{{graeca|''Φαίᾱξ''}}’ vero ‘{{graeca|''Φαίᾱκος''}}’ in utroque producitur. Latini tamen omnes vocales bitempores, id est {{graeca|''διχρόνους''}}, habentes, ad genetivum respicientes dicunt produci vel corripi vocales ante x positas in nominativo. inveniuntur igitur in ‘ix’ productam Latina, ut ostendi, feminina vel omnis: ‘haec nutrīx huius nutrīcis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pernīx huius pernīcis’. <p>{{r|44}}In ‘ox’ correptam femininum: ‘nŏx noctis’, et ex hoc compositum commune: ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pernŏx pernoctis’. {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}:<poem>{{gap|14em}}{{spatium||si luditur alea perno}}x. <ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber III/Satura VIII#10|Saturae (Iuvenalis) 3.8.10]]</ref></poem> <p>In ‘οx’ productam femininum vel omnis: ‘haec vōx huius vocis’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc velōx huius velocis’, ‘atrōx atrocis’. <p>In ‘ux’ correptam masculina vel feminina: ‘hic Volŭx huius Volucis’, ‘haec nŭx huius nucis’. <p>In ‘ux’ productam masculinum: ‘hic Pollūx huius Pollucis’, femininum: ‘haec lūx huius lucis’. <p>In ‘yx’ Graeca tam masculina quam feminina: ‘hic sandyx huius sandycis’, ‘haec Styx huius Stygis’. <p>In ‘aex’ femininum: ‘haec faex hus faecis’. <p>In ‘aux’ unum femininum: ‘haec faux huius faucis’. <p>In ‘alx’ unum femininum: ‘haec falx huius falcis’. <p>In ‘anx’ unum: ‘haec lanx huius lancis’.<noinclude><references/></noinclude> lcz0qzyugwhnokl0ryp6yaln4ha8ur2 104 82558 282595 271498 2026-10-03T12:17:43Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|324|PRISCIANI INST.}}</noinclude><p>In ‘unx’ unum: ‘hic’ et ‘haec coniunx huius coniugis’. <p>In ‘arx’ unum femininum: ‘haec arx huius arcis’. <p>In ‘ac’ unum neutrum: ‘hoc lac huius lactis’. <p>In ‘ec’ unum neutrum: ‘hoc allec huius allecis’. <p>In ‘ut’ ‘hoc caput huius capitis’. {{c|{{ancora+|DE GENETIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{l|45|VIIII 45}}Et hae quidem terminationes nominativi tertiae declinationis. genetivus autem eius in ‘is’ desinit correptam, excepto uno monosyllabo, ‘haec vis huius vīs’, quamvis omnes aliae declinationes producant terminationem eiusdem casus. Oportet autem scire, quod in quibusdam pares habeat genetivus tertiae [declinationis] suo nominativo syllabas, in quibusdam una, in aliis duabus syllabis vincat. Et pares quidem habet in nominibus in e desinentibus correptam, ut ‘hoc marĕ huius maris’, ‘hoc monilĕ huius monilis’, et in quibusdam in ‘er’ vel in ‘es’ productam vel in ‘is’ tam correptam quam productam exeuntibus, ut ‘hic pater huius patris’, ‘hic verrēs huius verris’, ‘haec caedēs huius caedis’, ‘hic collĭs huius collis’ , ‘haec avĭs huius avis’, ‘haec vīs huius vis’. In aliis autem omnibus eiusdem declinationis nominibus una syllaba superat nominativum genetivus, ut ‘schema schematis’, ‘Cicero Ciceronis’, ‘consul consulis’, ‘pecten pectinis’, ‘baccar baccaris’, ‘lis litis’, ‘apex apicis’. {{l|46}}excipitur ‘haec caro huius carnis’, in quo pares habent syllabas genetivus et nominativus (inveniuntur tamen veteres, qui genetivo similem<noinclude><references/></noinclude> 6kts0tfd16z8viftdi73eut27mtou9o 104 82559 282596 266761 2026-10-03T12:25:19Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 41—47|325}}</noinclude>nominativum protulerunt), et ‘senex senis’ et ‘supellex supellectilis’, in quo duabus syllabis vincit genetivus nominativum. (huius quoque nominativum quidam similem genetivo protulerunt.) et omnia, quae a capite composita in ‘ps’ desinunt, similiter habent duabus syllabis superantem genetivum, ut ‘anceps ancipitis’, ‘biceps bicipitis’, ‘centiceps centicipitis’, quae veteres in ‘es’ proferentes secundum regulam declinabant: ‘ancipes ancipitis’, ‘bicipes bicipitis’, sicut ‘hospes hospitis’, ‘sospes sospitis’; iuniores vero gaudentes breviloquio per concisionem ea protulerunt, quod et in aliis dictionibus fecisse inveniuntur, ut ‘dic’, ‘duc’, ‘fac’, ‘fer’ pro ‘dice’, ‘duce’, ‘face’, ‘fere’, nec non etiam vocativos in ‘ius’ terminantium propriorum: ‘Virgili’, ‘Terenti’ pro ‘Virgilie’ et ‘Terentie’ dicentes, de quibus iam docuimus. Paenultima vero eius declinationis in quibusdam producitur, in quibusdam corripitur. producitur quidem in iis, quorum nominativus in longam desinit seu natura sive positione, ut ‘sōl sōlis’, ‘Titän Titānis’, ‘delphīn delphīnis’, ‘fūr fūris’, ‘Maecenās Maecenātis’, ‘mercēs mercēdis’, ‘Samnīs Samnītis’, ‘Crenīs’, nomen proprium nymphae, ‘Crenīdis’, ‘ōs ōris’, ‘mūs mūris’, ‘praēs praēdis’, ‘vās vāsis’, ‘laūs laūdis’, ‘infāns infāntis’, ‘Arrūns Arrūntis’, ‘Arīs Arīnis’, ‘inērs inērtis’, ‘vecōrs vecōrdis’, ‘pūls pūltis’, ‘allēc allēcis’. {{r|47}}excipiuntur in ‘on’ desinentia Graeca et in o tam Latina quam notha, quod tam corripere quam producere licet ea in nominativo. haec enim vocalis [id est o] quamvis in nominativo producatur, in genetivo non semper producitur paenultima, sed in quibusdam,<noinclude><references/></noinclude> 3fni1gmgxz22jtfsdz8atezpj91t8d8 104 82560 282597 266762 2026-10-03T12:34:59Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|328|PRISCIANI INST.}}</noinclude>in aliis autem corripitur. quando autem producitur vel quando corripitur, cum de nominativo et genetivo exposuimus dictum est. praeterea corripiunt praedictam paenultimam in ‘ms’ vel ‘bs’ vel ‘ps’ vel ‘x’ desinentia, si vocalem brevem ante eas consonantes habuerint, velut ‘hiĕms hujus hiĕmis’, ‘caelĕbs caelĭbis’, ‘mancĕps mancĭpis’, ‘făx făcis’, ‘artifĕx artifĭcis’; nec non producentia terminationem nominativi corripiunt paenultimam genetivi: ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pār huius păris’, ‘Lār Lăris’, ‘vās vădis’, ‘pēs pĕdis’, ‘Cerēs Cerĕris’, ‘compōs compŏtis’, ‘bōs bŏvis’, ‘sūs sŭis’, ‘grūs grŭis’. corripientia quoque nominativum in quibusdam corripiunt paenultimam genetivi, in quibusdam producunt. producunt in ‘al’ et in ‘el’ neutra et in ‘ar’ similiter neutra derivativa, ut ‘hoc tribunăl huius tribunālis’, ‘cervicăl cervicālis’, ‘mĕl mēllis’, ‘fĕl fēllis’, ‘calcăr calcāris’, ‘lacunăr lacunāris’, ‘lucăr lucāris’. {{l|48}}in ‘or’ quoque desinentia alia producunt, alia corripiunt paenultimam genetivi. producunt, ut ‘hic cursor huius cursōris’, ‘hic’ et ‘haec auctor huius auctōris’; corripiunt: ‘hic Hector huius Hectŏris’, ‘haec arbor huius arbŏris’, ‘hic’ et ‘haec memor huius memŏris’; quando vero producunt et quando corripiunt, cum de nominativo tractabatur docuimus. alia vero omnia, quae nominativi terminationem corripiunt, similiter paenultimam genetivi corripiunt, ut ‘toreumă toreumătis’, ‘Hannibăl Hannibălis’, ‘vigĭl vigĭlis, ‘cornicĕn cornicĭnis’, ‘aggĕr aggĕris’, ‘vetĕs vetĕris’, ‘capŭt capĭtis’. excipiuntur ‘inquiĕs inquiētis’, quod simplicis declinationem servavit in composito, quamvis corripiat extremitatem nominativi, similiter ‘ŏs ōssis’ et ‘lăc lāctis’, quod quibusdam placet in nominativo per apocopam ‘te’ proferri: ‘hoc lacte’ enim dicebant antiqui. {{c|{{ancora+|DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{l|49}}Dativus tertiae declinationis nascitur a genetivo abiecta s producta i:<noinclude><references/></noinclude> 9v9zpr519ud03bu03garwl378q5t051 282598 282597 2026-10-03T12:35:12Z Saumache 27923 282598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|326|PRISCIANI INST.}}</noinclude>in aliis autem corripitur. quando autem producitur vel quando corripitur, cum de nominativo et genetivo exposuimus dictum est. praeterea corripiunt praedictam paenultimam in ‘ms’ vel ‘bs’ vel ‘ps’ vel ‘x’ desinentia, si vocalem brevem ante eas consonantes habuerint, velut ‘hiĕms hujus hiĕmis’, ‘caelĕbs caelĭbis’, ‘mancĕps mancĭpis’, ‘făx făcis’, ‘artifĕx artifĭcis’; nec non producentia terminationem nominativi corripiunt paenultimam genetivi: ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pār huius păris’, ‘Lār Lăris’, ‘vās vădis’, ‘pēs pĕdis’, ‘Cerēs Cerĕris’, ‘compōs compŏtis’, ‘bōs bŏvis’, ‘sūs sŭis’, ‘grūs grŭis’. corripientia quoque nominativum in quibusdam corripiunt paenultimam genetivi, in quibusdam producunt. producunt in ‘al’ et in ‘el’ neutra et in ‘ar’ similiter neutra derivativa, ut ‘hoc tribunăl huius tribunālis’, ‘cervicăl cervicālis’, ‘mĕl mēllis’, ‘fĕl fēllis’, ‘calcăr calcāris’, ‘lacunăr lacunāris’, ‘lucăr lucāris’. {{l|48}}in ‘or’ quoque desinentia alia producunt, alia corripiunt paenultimam genetivi. producunt, ut ‘hic cursor huius cursōris’, ‘hic’ et ‘haec auctor huius auctōris’; corripiunt: ‘hic Hector huius Hectŏris’, ‘haec arbor huius arbŏris’, ‘hic’ et ‘haec memor huius memŏris’; quando vero producunt et quando corripiunt, cum de nominativo tractabatur docuimus. alia vero omnia, quae nominativi terminationem corripiunt, similiter paenultimam genetivi corripiunt, ut ‘toreumă toreumătis’, ‘Hannibăl Hannibălis’, ‘vigĭl vigĭlis, ‘cornicĕn cornicĭnis’, ‘aggĕr aggĕris’, ‘vetĕs vetĕris’, ‘capŭt capĭtis’. excipiuntur ‘inquiĕs inquiētis’, quod simplicis declinationem servavit in composito, quamvis corripiat extremitatem nominativi, similiter ‘ŏs ōssis’ et ‘lăc lāctis’, quod quibusdam placet in nominativo per apocopam ‘te’ proferri: ‘hoc lacte’ enim dicebant antiqui. {{c|{{ancora+|DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{l|49}}Dativus tertiae declinationis nascitur a genetivo abiecta s producta i:<noinclude><references/></noinclude> cbmyc2v6ohceesycx5id1q4nbvjtj9g 104 82561 282599 271494 2026-10-03T12:47:08Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 47—50|327}}</noinclude>‘huius schematis huic schemati’, ‘huius maris huic mari’, ‘huius Ciceronis huic Ciceroni’. inveniuntur poetae rarissime in Graecis, quae apud Graecos in i correptam terminant supra dictum casum, ipsi quoque eum corripientes. {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q302029|Achilleidos}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Palladĭ litoreae celebrabat Scyros honore}}m.<ref>[[Achilleis/Liber I#285|Achilleis 1.285]]</ref></poem> {{c|{{ancora+|DE ACCVSATIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE ACCVSATIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{r|50|X 50}}Accusativus fit supra dictae declinationis ‘is’ genetivi modo in ‘em’ modo in ‘im’ conversa, ut ‘huius solis hunc solem’, ‘huius flaminis hunc flaminem’, ‘huius gregis hunc gregem’, ‘huius regis hunc regem’, ‘huius Tiberis hunc Tiberim’, ‘huius Araris hanc Ararim’, ‘huius vis hanc vim’, ‘huius turris hanc turrim’. in una tamen terminatione, id est ‘is’, desinentium, quae similem habent genetivum nominativo, inveniuntur quaedam nomina accusativum ‘im’ finientia. sunt autem haec plerumque Graeca vel propria, quae accusativi Graeci n in m convertentia faciunt accusativum Latinum, ut ‘Tiberis Tiberim’, ‘Fabaris Fabarim’, ‘Thybris Thybrim’, ‘Araris Ararim’ (nam non potest ab alio nominativo, ut diximus, nisi in ‘is’ desinente in ‘im’ accusativus proferri. ergo ‘Arar’ per apocopam ‘is’ protulit {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VI}}:<poem>{{gap|14em}}{{spatium||Rhodanumque morantem {{gap|4em}}Praecipitavit Arar}}<ref>[[Pharsalia/Liber VI#475|Pharsalia 6.475-476]]</ref>),</poem>‘haec Neapolis Neapolim’, ‘Charybdis Charybdim’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VI}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Leucaspim et Lyciae ductorem classis Oronte}}m.<ref>[[Aeneis/Liber VI#330|Aeneis 6.334]]</ref></poem>idem in {{spatium||VIII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Α quo post Itali fluvium cognomine Thybrim Diximu}}s.<ref>[[Aeneis/Liber VIII#330|Aeneis 8.331-332]]</ref></poem><noinclude><references/></noinclude> cdovn6ft4c3v4q1j0muvxaw9y2osuya 104 82562 282600 271456 2026-10-03T13:01:40Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|328|PRISCIANI INST.}}</noinclude>idem in {{spatium||VIIII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Principio Falarim et succiso poplite Gyge}}n.<ref>[[Aeneis/Liber IX#760|Aeneis 9.762]]</ref></poem>idem in {{spatium||VII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Qui Tiberim Fabarimque bibun}}t.<ref>[[Aeneis/Liber VII#715|Aeneis 7.715]]</ref></poem>{{l|51}}‘Mephitis’ quoque, quod proprium est et a Graeco {{graeca|''μεσῖτις''}}, ut quibusdam videtur, mutatione s in f translatum, rationabiliter in ‘im’ fecit accusativum. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VII}}:<poem>{{gap|7em}}{{spatium||saevamque exhalat opaca Mephiti}}m.<ref>[[Aeneis/Liber VII#80|Aeneis 7.84]]</ref></poem>idem in {{spatium||VIIII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Inmanem veluti pecora inter inertia tigri}}m.<ref>[[Aeneis/Liber IX#730|Aeneis 9.730]]</ref></poem>idem in {{spatium||ΧΙ}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Velocem interea superis in sedibus Opi}}m.<ref>[[Aeneis/Liber XI#530|Aeneis 11.532]]</ref></poem>‘Alpis’ cum semper plurale sit, quomodo ‘Syrtis’, tamen et singulariter hoc, quomodo illud, invenitur a poetis prolatum et in ‘em’ accusativum terminans ‘Alpem’, cum illud ‘Syrtim’ facit. {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||I}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Tunc inter Rhenum populos Alpemque iacente}}s.<ref>[[Pharsalia/Liber I#480|Pharsalia 1.481]]</ref></poem>idem in {{spatium||III}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Agmine nubiferam rapto superevolat Alpe}}m.<ref>[[Pharsalia/Liber III#295|Pharsalia 3.299]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Transilit; inposuit natura Alpemque nivemqu}}e.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura X#150|Saturae (Iuvenalis) 4.10.152]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VIII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Trans Pharon in medio tanget ratis aequore Syrti}}m.<ref>[[Pharsalia/Liber VIII#180|Pharsalia 8.184]]</ref></poem><noinclude><references/></noinclude> 8x33m5xtqjc2vki2echyczy4s9if4g8 104 82563 282601 271464 2026-10-03T13:24:30Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 50—52|329}}</noinclude>idem in {{spatium||I}}:<poem>{{gap|8em}}{{spatium||dubiam super acquora Syrti}}m.<ref>[[Pharsalia/Liber I#685|Pharsalia 1.686]]</ref></poem>praeterea inveniuntur Latina in ‘im’ terminantia accusativum: ‘hanc turrim’, ‘burim’, ‘securim’, ‘puppim’’, ‘sitim’, ‘restim’, ‘vim’, ‘pelvim’, ‘tussim’, ‘magudarim’. {{r|52}}{{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||II}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Turrim in praecipiti stantem summisque sub astr}}a.<ref>[[Aeneis/Liber II#460|Aeneis 2.460]]</ref></poem>idem in {{spatium||I {{wl|Q674439|georgicon}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Continuo in silvis magna vi flexa domatur {{gap|4em}}In burim et curvi formam accipit ulmus aratr}}i.<ref>[[Georgicon (Greenough)/Liber I#195|Gergicon 1.196]]</ref></poem>idem in {{spatium||II {{wl|Q60220|Aeneidos}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Taurus et incertam excussit cervice securi}}m.<ref>[[Aeneis/Liber II#220|Aeneis 2.224]]</ref></poem>idem in {{spatium||I}}:<poem>{{gap|10.25em}}{{spatium||ingens a vertice pontus {{gap|4em}}In puppim feri}}t.<ref>[[Aeneis/Liber I#110|Aeneis 1.114-115]]</ref></poem>idem in {{spatium||{{wl|Q546203|bucolico}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Dulcis aquae saliente sitim restinguere riv}}o.<ref>[[Eclogae vel bucolica/Ecloga V#45|Eclogae 5.47]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q170048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q1233598|eunucho}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Ad restim †mihi quidem res redit planissim}}e.<ref>[[Phormio#686|Phormio 686]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VI}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Nec vim tela ferunt, licet ingens ianitor Orc}}i.<ref>[[Aeneis/Liber VI#400|Aeneis 6.400]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q1226518|rudente}}}}:<poem>{{gap|5em}}{{spatium||seu tibi confidis fore multam magudari}}m,<ref>[[Rudens#630|Rudens 633]]</ref></poem>quod significat frugis genus [id est caulis, qui nascitur ex ea parte<noinclude><references/></noinclude> 3owupc7983r81ozui3eqgewgoicyy8q 104 82564 282604 271468 2026-10-03T16:00:09Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|330|PRISCIANI INST.}}</noinclude>cuius radix sirpis avellitur, vel, ut alii, siliginem]. {{r|53}}quorundam tamen ex eis etiam in ‘em’ invenitur accusativus, ut {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||III}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||In puppem rediere rate}}s.<ref>[[Pharsalia/Liber III#545|Pharsalia 3.545]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||XI}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Tullaque et aeratam gutiens Tarpeia secure}}m.<ref>[[Aeneis/Liber XI#655|Aeneis 11.656]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:<poem>{{gap|8em}}{{spatium||descendunt statuae restemque secuntu}}r.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura X#55|Saturae (Iuvenalis) 4.10.58]]</ref></poem>cetera vero omnia supra dictae declinationis nomina in ‘em’ solam proferunt accusativum: ‘hunc patrem’, ‘leporem’, ‘hanc vallem’, ‘hunc’ et ‘hanc utilem’. in Graecis autem frequenter invenimus auctores tam in hac quam in aliis declinationibus Graecos plerumque servantes accusativos, ut ‘Titana’, ‘Sirena’, ‘thoraca’, ‘lampada’ pro ‘Titanem’, ‘Sirenem’ et ‘thoracem’, ‘lampadem’, quamvis {{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} ‘hanc lampadem’ dixit in {{spatium||{{wl|Q1216194|Casina}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Tene hanc lampadem! – Immo ego hanc †.teneb}}o.<ref>[[Casina#840|Casina 840]]</ref></poem> {{c|{{ancora+|DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{l|54}}Vocativus in tertia declinatione similis est suo nominativo, ut ‘hic Cicero, hic consul’, ‘o Cicero, o consul’, ‘hic rhetor o rhetor’. inveniuntur tamen Graeca, quae vocativum Graecum servant: ‘Thybris ὁ Thybri’, ‘Thebais o Thebai’, ‘Pallas o Palla’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||X}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libr}}o.<ref>[[Aeneis/Liber X#410|Aeneis 10.411]]</ref></poem>idem in eodem:<noinclude><references/></noinclude> 53cp856kh8jsl7annjw8hbyojt8gncb 282605 282604 2026-10-03T17:15:20Z Saumache 27923 282605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|330|PRISCIANI INST.}}</noinclude>cuius radix sirpis avellitur, vel, ut alii, siliginem]. {{r|53}}quorundam tamen ex eis etiam in ‘em’ invenitur accusativus, ut {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||III}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||In puppem rediere rate}}s.<ref>[[Pharsalia/Liber III#545|Pharsalia 3.545]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||XI}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Tullaque et aeratam gutiens Tarpeia secure}}m.<ref>[[Aeneis/Liber XI#655|Aeneis 11.656]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:<poem>{{gap|8em}}{{spatium||descendunt statuae restemque secuntu}}r.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura X#55|Saturae (Iuvenalis) 4.10.58]]</ref></poem>cetera vero omnia supra dictae declinationis nomina in ‘em’ solam proferunt accusativum: ‘hunc patrem’, ‘leporem’, ‘hanc vallem’, ‘hunc’ et ‘hanc utilem’. in Graecis autem frequenter invenimus auctores tam in hac quam in aliis declinationibus Graecos plerumque servantes accusativos, ut ‘Titana’, ‘Sirena’, ‘thoraca’, ‘lampada’ pro ‘Titanem’, ‘Sirenem’ et ‘thoracem’, ‘lampadem’, quamvis {{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} ‘hanc lampadem’ dixit in {{spatium||{{wl|Q1216194|Casina}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Tene hanc lampadem! – Immo ego hanc †.teneb}}o.<ref>[[Casina#840|Casina 840]]</ref></poem> {{c|{{ancora+|DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{l|54}}Vocativus in tertia declinatione similis est suo nominativo, ut ‘hic Cicero, hic consul’, ‘o Cicero, o consul’, ‘hic rhetor o rhetor’. inveniuntur tamen Graeca, quae vocativum Graecum servant: ‘Thybris ὁ Thybri’, ‘Thebais o Thebai’, ‘Pallas o Palla’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||X}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libr}}o.<ref>[[Aeneis/Liber X#420|Aeneis 10.421]]</ref></poem>idem in eodem:<noinclude><references/></noinclude> 7p44vq1jq9bha6btb0df2q1qwc8f3f1 104 82565 282608 271406 2026-10-03T17:40:34Z Saumache 27923 /* Incerta */ loci multi 282608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 52—55|331}}</noinclude><poem>{{gap|4em}}{{spatium||Teque iuvat, Palla; sed bellis acer Alesu}}s.<ref>[[Aeneis/Liber X#410|Aeneis 10.411]]</ref></poem>idem in {{spatium||XI}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Quin ego non alio digner te funere, Pall}}a.<ref>[[Aeneis/Liber XI#165|Aeneis 11.169]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q1236235|fastorum}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Care nepos, Palla, funesta quid induis arm}}a?<ref>[[Fasti/Liber I#520|Fasti 1.521]]</ref></poem>in quo {{spatium||{{wl|Q6691|Homerum}}}} est secutus. ille enim:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Πουλυδάμα, σὺ μὲν οὐκέτ' ἐμοὶ φίλα ταῦτ' ἀγορεύεις''}}}}.<ref>[[:el:Ιλιάς/Μ#v230|Ιλιάς Μ.231]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||XII {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{Spatium||Ο mihi bis senos longum vigilata per annos, {{gap|4em}}Theba}}i.<ref>[[Thebais/Liber XII#810|Thebais 12.811-812]]</ref></poem> {{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{r|55|XI 55}}Ablativus tertiae declinationis in aliis per e correptam, in alis per i, in aliis et per e et per i profertur. per i in neutris, quae in e correptam desinunt per nominativum et sunt appellativa, ut ‘hoc marĕ, hoc monilĕ’, ‘ab hoc mari, ab hoc monili’. et est similis huiuscemodi ablativus suo dativo, ‘huic mari’ et ‘ab hoc mari’. vetustissimi tamen solebant huiuscemodi nominum ablativum etiam in e proferre. {{spatium||{{wl|Q206119|Varro}}}} in {{spatium||{{wl|Q42417324|antiquitatum humanarum}} XII: ab erythro mare ort}}i. idem in {{spatium||{{wl||Fundanio}}:in mare aquam frigidam orir}}i. {{spatium||{{wl||Atacinus}}}} quoque:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Cingitur Oceano, Libyco mare, flumine Nil}}o.<ref>deest</ref></poem><noinclude><references/></noinclude> fp0q2isah36wtgocoba8ccb9gt66quz 104 82566 282622 271462 2026-10-03T20:11:33Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|332|PRISCIANI INST.}}</noinclude>{{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q1226518|rudente}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Quippe quom extemplo in macellum piscis prolati †si essent, {{gap|4em}}Nemo emat, suam quisque partem piscium poscant sibi, {{gap|4em}}Dicant in mare communi capto}}s.<ref>[[Rudens#975|Rudens 979-981]]</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VII}}:<poem>{{gap|15em}}{{spatium||gentes Mars iste futuras {{gap|4em}}Obruet et populos aevi venientis in orbem {{gap|4em}}Erepto natale fere}}t,<ref>[[Pharsalia/Liber VII#385|Pharsalia 7.389-391]]</ref></poem>pro ‘natali’. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||V {{wl|Q1236235|fastorum}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Cur tibi pro Libycis clauduntur rete †leone}}s?<ref>[[Fasti/Liber V#370|Fasti 5.371]]</ref></poem>‘rete’ pro ‘reti’. {{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q1226518|rudente}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Mea opera . . et rete et hore}}a.<ref>[[Rudens#1020|Rudens 1020]]</ref></poem>(quod etiam masculino genere protulit idem in eadem:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Non vides proferre me uvidum retem sine squamoso pec}}u?<ref>[[Rudens#940|Rudens 942]]</ref></poem>idem in eadem:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Vbi demisi retem atque hamum, quicquid haesit extrah}}o.<ref>[[Rudens#980|Rudens 984]]</ref></poem>quod etiam feminino genere protulit secundum primam declinationem idem in {{spatium||{{wl|Q1226518|rudente}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Pol magis sapiuisset, si dormisset domi, {{gap|4em}}Nam nunc et operam ludos facit et retiam, {{gap|4em}}Vt tempestas es}}t.<ref>[[Rudens#985|Rudens 989-991]]</ref>)</poem><noinclude><references/></noinclude> fk0xzl4x30jof8y82g09e24r6plx3vz 104 82567 282623 271511 2026-10-03T20:16:03Z Saumache 27923 282623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 55. 56|333}}</noinclude>{{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||His ut sublatis puer alte cinctus acernam {{gap|4em}}Gausape purpureo mensam pertersi}}t.<ref>[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo VIII#10|Sermones (Horatius) 2.8.10-11]]</ref></poem>(unde {{spatium||{{wl|Q332785|Persius}}}}, quasi in e tantum desinente supra dicti nominis ablativo, ‘gausapa’ dixit plurale, non ‘gausapia’: Iam chlamydes regum, iam lutea gausapa captis. idem: ’ | balanatum gausape pectes. antiquissimi tamen et ‘hic gausapes’ οἱ ‘haec gausapa’ et ‘hoc gausape’ 10 et plurale neutri ‘haec gausapa’ quasi ἃ nominativo ‘hoc gausapum’’ pro– tulisse inveniuntur, unde Cassius ad Maecenatem: gausapo pur– pureo salutatus. {{spatium||{{wl|Q206119|Varro}}}} vero de lingua Latina ait’ talia ex Graeco sumpta ex masculino in femininum transire et ἃ litera finiri: ‘ὁ xoyMeas haec cochlea’, ‘ὃ χάρτης haec charta’, ‘ὃ γαυσάπης haec gausapa’. Se– 5 neca OÖvidium sequens: Gausapa si sumpsit, gausapa sumpta proba.) propria eiusdem terminationis similem habent nominativo ablativum: [| ‘hoc Praeneste ab hoc Praeneste’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in VIII: Qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa. .) 20 (figurate enim ad urbem reddidit | ‘ipsa’, cum proprium oppidi neutrum est, quomodo ‘Reate’. idem poeta in VI1:<noinclude><references/></noinclude> mehplzzpnxnz64hdqawqoe499hd0cyk 104 82602 282617 266676 2026-10-03T19:20:01Z Saumache 27923 /* Incerta */ locus Sallusti Historiarum et altri loci 282617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 93—95|367}}</noinclude>{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS.'''}}}} Ablativus quoque fit a nominativo abiecta s: ‘hic meridies ab hoc meridie’, ‘haec acies ab hac acie’. inveniuntur tamen huiuscemodi ablativo veteres etiam pro genetivo usi, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Libra die somnique pares ubi fecerit hora}}s,<ref>[[Georgicon/Liber I#205|Georgicon 1.208]]</ref></poem>‘die’ posuit pro ‘diei’. {{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} quoque in {{spatium||{{wl|Q1620781|historiis}}}}: {{spatium||dubitavit acie par}}s, pro ‘aciei’. idem in {{spatium||I}}: {{spatium||at inde nulla munitionis aut requie mora processit ad oppidu}}m, ‘requie’ pro ‘requiei’. quidam tamen antiquissimorum etiam similem nominativo genetivum protulerunt eius declinationis. {{c|{{ancora+|DE PLVRALIBVS CASIBVS QVINTAE DECLINATIONIS|'''DE PLVRALIBVS CASIBVS QVINTAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{r|95}}Nominativus pluralis et accusativus et vocativus similis est nominativo singulari, ut ‘haec res hae’ et ‘has’ et ‘o res’. Genetivus fit addita ablativo singulari ‘rum’: ‘ab hac re harum rerum’, ‘a die dierum’; qui tamen in aliis fere omnibus usu apud plerosque deficit. itaque {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} hoc approbat in {{spatium||{{wl|Q1340108|topicis}}}} dicens: {{spatium||in divisione formarum, quas Graeci {{graeca|''εἴδη''}} vocant, nostri, si qui haec forte tractant, ‘species’ appellant, non pessime id quidem, sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, ‘specierum’ et ‘speciebus’ dicere, et saepe his casibus utendum est: at ‘formis’ et ‘formarum’ veli}}m.<ref>[[Topica#30|Topica 7.30]]</ref> inveniuntur tamen vetustissimi secundum analogiam hoc usi casu. {{spatium||{{wl|Q180081|Cato Censorius}}}} in {{spatium||oratione}}, quam scripsit, {{spatium||uti praeda}}<noinclude><references/></noinclude> kl8usnjpuuvbhccjfcnxa38j4pc7w2y 104 82603 282609 266677 2026-10-03T17:52:10Z Saumache 27923 /* Emendata */ 282609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|368|PRISCIANI INST. LIBER VII 95}}</noinclude>{{spatium||in publicum referatur: miror audere atque religione non tenerei, statuas deorum, exempla earum facierum, signa domi pro supellectile statuer}}e.<ref>deest</ref> {{c|{{ancora+|DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QVINTAE DECLINATIONIS|'''DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QVINTAE DECLINATIONIS.'''}}}} Dativus quoque et ablativus plurales ab ablativo fiunt singulari adiecta ‘bus’, ut ‘ah hac re, die’, ‘his’ et ‘ab his rebus, diebus’. sicut autem genetivi, sic etiam dativi et ablativi plurales in aliis nominibus eius declinationis deficiunt apud plerosque.<noinclude><references/></noinclude> 03rkgwu3g09n9uq1er6812nx1695z82 282618 282609 2026-10-03T19:20:32Z Saumache 27923 282618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|368|PRISCIANI INST. LIBER VII 95}}</noinclude>{{spatium||in publicum referatu}}r: {{spatium||miror audere atque religione non tenerei, statuas deorum, exempla earum facierum, signa domi pro supellectile statuer}}e.<ref>deest</ref> {{c|{{ancora+|DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QVINTAE DECLINATIONIS|'''DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QVINTAE DECLINATIONIS.'''}}}} Dativus quoque et ablativus plurales ab ablativo fiunt singulari adiecta ‘bus’, ut ‘ah hac re, die’, ‘his’ et ‘ab his rebus, diebus’. sicut autem genetivi, sic etiam dativi et ablativi plurales in aliis nominibus eius declinationis deficiunt apud plerosque.<noinclude><references/></noinclude> kwz63wkmq33ya5wq5b6w604oq6mxpqt 104 85613 282633 278979 2026-10-03T21:56:25Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rus partem esses? Respondit: non dubito, quin, si prima institutione adeundo heres esse possim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere velim, aut vindicare. <p style="text-indent: 1em;">'''77.''' ['''76.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Illud dubitari potest, an, si cum testamento heres institutus essem ab eo, qui etiamsi intestatus decessisset, legitima hereditas eius ad me pertineret, an (1) simul utramque hereditatem repudiare possim (2), quoniam, antequam ex testamento hereditatem repudiarim, legitima nondum ad me pertinet; verum eodem momento intelligor et ex testamento, et legitimam repudiare, sicuti si legitimam velim ad me pertinere, quum sciam testamento mihi relictam, videbor ante repudiare testamentum, et ita legitimam acquisiisse. <p style="text-indent: 1em;">'''78.''' ['''77.'''] IDEM ''libro XXXV. ad Quintum Mucium.''—Duo fratres fuerant, bona communia habuerant, eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat, frater, qui supererat, nolebat ei heres esse; consulebat, num ob eam rem, quod communibus, quum sciret, eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset; respondit, nisi eo consilio usus esset, quod vellet se heredem esse, non adstringi ; itaque cavere debet (3), ne qua in re plus sua parte dominationem interponeret. <p style="text-indent: 1em;">'''79.''' ['''78.'''] ULPIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam (4).''—Placet, quoties acquiritur per aliquem hereditas, vel quid aliud ei, cuius quis in potestate est, confestim acquiri ei, cuius est in potestate, neque momento aliquo subsistere in persona eius, per quem acquiritur, et sie acquiri ei, cui acquiritur. <p style="text-indent: 1em;">'''80.''' ['''79.'''] PAULUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si solus heres ex pluribus partibus fuero institutus , unam partem omittere non possum, nec interest, in quibusdam habeam substitutum, necne. <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Idem puto, etiam si aliis mixtus (5) heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod et hic adeundo unam portionem , omnem (6) acquiro, si tamen delatae sint. <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Item si servus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub conditione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso conditio alterius portionis extiterit, verius est, non mihi esse acquisitam illam portionem, sed ipsum comitari; omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis conditio extet, ut acquiratur ei, cui prior portio acquisita est. <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Ego quidem puto, et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, si conditio extiterit ; et (1) per eam, inserta Hal. (2) quod magis est, inserta Hal. (3) debere, Hal. (4) Taur, según corrección del códice Fl.; et Papiam, omitelas la escritura original, Br. (5) mixtis , al márgen interior del códice Fl. (6) Parece que se debería leer omnes, como en otras ediciones.-N. del Tr.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> j7kjyf06muzw8xtebcgtht8ti00bhct 282634 282633 2026-10-03T21:58:47Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rus partem esses? Respondit: non dubito, quin, si prima institutione adeundo heres esse possim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere velim, aut vindicare. <p style="text-indent: 1em;">'''77.''' ['''76.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Illud dubitari potest, an, si cum testamento heres institutus essem ab eo, qui etiamsi intestatus decessisset, legitima hereditas eius ad me pertineret, an (1) simul utramque hereditatem repudiare possim (2), quoniam, antequam ex testamento hereditatem repudiarim, legitima nondum ad me pertinet; verum eodem momento intelligor et ex testamento, et legitimam repudiare, sicuti si legitimam velim ad me pertinere, quum sciam testamento mihi relictam, videbor ante repudiare testamentum, et ita legitimam acquisiisse. <p style="text-indent: 1em;">'''78.''' ['''77.'''] IDEM ''libro XXXV. ad Quintum Mucium.''—Duo fratres fuerant, bona communia habuerant, eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat, frater, qui supererat, nolebat ei heres esse; consulebat, num ob eam rem, quod communibus, quum sciret, eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset; respondit, nisi eo consilio usus esset, quod vellet se heredem esse, non adstringi ; itaque cavere debet (3), ne qua in re plus sua parte dominationem interponeret. <p style="text-indent: 1em;">'''79.''' ['''78.'''] ULPIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam (4).''—Placet, quoties acquiritur per aliquem hereditas, vel quid aliud ei, cuius quis in potestate est, confestim acquiri ei, cuius est in potestate, neque momento aliquo subsistere in persona eius, per quem acquiritur, et sie acquiri ei, cui acquiritur. <p style="text-indent: 1em;">'''80.''' ['''79.'''] PAULUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si solus heres ex pluribus partibus fuero institutus , unam partem omittere non possum, nec interest, in quibusdam habeam substitutum, necne. <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Idem puto, etiam si aliis mixtus (5) heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod et hic adeundo unam portionem , omnem (6) acquiro, si tamen delatae sint. <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Item si servus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub conditione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso conditio alterius portionis extiterit, verius est, non mihi esse acquisitam illam portionem, sed ipsum comitari; omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis conditio extet, ut acquiratur ei, cui prior portio acquisita est. <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Ego quidem puto, et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, si conditio extiterit; et (1) per eam, inserta Hal. (2) quod magis est, inserta Hal. (3) debere, Hal. (4) Taur, según corrección del códice Fl.; et Papiam, omitelas la escritura original, Br. (5) mixtis , al márgen interior del códice Fl. (6) Parece que se debería leer omnes, como en otras ediciones.-N. del Tr.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s3h8f7vpo40txyve0jb7q3e8t7nmoj4 282635 282634 2026-10-03T22:00:40Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rus partem esses? Respondit: non dubito, quin, si prima institutione adeundo heres esse possim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere velim, aut vindicare. <p style="text-indent: 1em;">'''77.''' ['''76.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Illud dubitari potest, an, si cum testamento heres institutus essem ab eo, qui etiamsi intestatus decessisset, legitima hereditas eius ad me pertineret, an (1) simul utramque hereditatem repudiare possim (2), quoniam, antequam ex testamento hereditatem repudiarim, legitima nondum ad me pertinet; verum eodem momento intelligor et ex testamento, et legitimam repudiare, sicuti si legitimam velim ad me pertinere, quum sciam testamento mihi relictam, videbor ante repudiare testamentum, et ita legitimam acquisiisse.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''78.''' ['''77.'''] IDEM ''libro XXXV. ad Quintum Mucium.''—Duo fratres fuerant, bona communia habuerant, eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat, frater, qui supererat, nolebat ei heres esse; consulebat, num ob eam rem, quod communibus, quum sciret, eum mortuum esse, usus esset, hereditati se alligasset; respondit, nisi eo consilio usus esset, quod vellet se heredem esse, non adstringi ; itaque cavere debet (3), ne qua in re plus sua parte dominationem interponeret.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''79.''' ['''78.'''] ULPIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam (4).''—Placet, quoties acquiritur per aliquem hereditas, vel quid aliud ei, cuius quis in potestate est, confestim acquiri ei, cuius est in potestate, neque momento aliquo subsistere in persona eius, per quem acquiritur, et sie acquiri ei, cui acquiritur.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''80.''' ['''79.'''] PAULUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si solus heres ex pluribus partibus fuero institutus , unam partem omittere non possum, nec interest, in quibusdam habeam substitutum, necne.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Idem puto, etiam si aliis mixtus (5) heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod et hic adeundo unam portionem , omnem (6) acquiro, si tamen delatae sint.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Item si servus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub conditione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso conditio alterius portionis extiterit, verius est, non mihi esse acquisitam illam portionem, sed ipsum comitari; omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis conditio extet, ut acquiratur ei, cui prior portio acquisita est.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Ego quidem puto, et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, si conditio extiterit; et</p> (1) per eam, inserta Hal. (2) quod magis est, inserta Hal. (3) debere, Hal. (4) Taur, según corrección del códice Fl.; et Papiam, omitelas la escritura original, Br. (5) mixtis , al márgen interior del códice Fl. (6) Parece que se debería leer omnes, como en otras ediciones.-N. del Tr.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nrlvm36q91lgl76z4o7z3xegzrew2jj 104 86385 282602 2026-10-03T15:34:48Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'raffet, nil ferè haberet, quod afferre pof- fet. Et vix digna funt, quæ adducantur, fatifque à Theophilo jamdum refutata; Ne tamen victoriâ fuâ Ovidianâ gloriari poffit, breviffimè tantum recenfebimus, quò Le- ator ex nudâ relatione Victoris Ovidiani va- nitatem agnofcere queat. Primum argu- mentum depromit ex filentio Hiftoricorum, quod nullis five ejufdem, five fuperioris & Va- lentiniano fupparis ætatis rei Hiftorica fcri- ptores nullam hu... 282602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|90|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>raffet, nil ferè haberet, quod afferre pof- fet. Et vix digna funt, quæ adducantur, fatifque à Theophilo jamdum refutata; Ne tamen victoriâ fuâ Ovidianâ gloriari poffit, breviffimè tantum recenfebimus, quò Le- ator ex nudâ relatione Victoris Ovidiani va- nitatem agnofcere queat. Primum argu- mentum depromit ex filentio Hiftoricorum, quod nullis five ejufdem, five fuperioris & Va- lentiniano fupparis ætatis rei Hiftorica fcri- ptores nullam hujus rei mentionem faciant. Nominat autem Ruffinum, Sozomenum, Theodoretum, Philoftorgum, Orofium, Ammianum Marcellinum, qui minima di- ligentiffime excufferint, hocque nullo teti- gerint verbulo, & inde concludit, nil ho- rum contigiffe. Verum enim verò fi Theo- philum rectè legiffet, forfitan fi anteà non noviffet, didiciffet, quod in rebus hiftoricis non liceat negativè argumentari. Nulla enim eft fequela, fi quis diceret Paulus, Pe- trus, Johannes Jacobus non meminerunt hiftoriæ à Matthæo relatæ, ideo proinde non eft facta. Ejusdem furfuris eft alterum ar- gumentum ex filentio Hiftoricorum Ethni- corum Valentiniano Chriftiano non adeò faventium defumtum, Quod eundum cum priore meretur calculum. Et quomodo Ethnici potuerunt improbare Polygamiam, quæ in fummo apud cos erat ufu. Tertium itidem à filentio omnium Patrum hauritur, quod cum fuperioribus eandem nanfcifcitur non immerito cenfuram. Neque etiam Pa- tres pro peccato habere potuerunt, quod in fcripturâ non eft prohibitum, & in Patriar- chis atque Regibus V. T. elevarunt. Quar- tum è rigorosa vitâ & difciplina Valentiniani hauftum pro Polygamiâ potius facit, quippe per polygamiam adulteria, fcortationes alia- que fcelera Onanitica & Sodomitica minui maximam partem. Sapientiffimus Impera- tor optimè perfpiciebat. Præfertim cum illa ab Ambrofio non taxata; nec Imperator ideò reprehenfus legatur. Quinto quod Theo- dofius M. qui cum Valentiniani liberis re- gnavit, in Judæis improbarit & abrogarit Po- lygamiam, non obftat, cum fæpè videa- mus, vicinos Reges habere alia inftituta, & fucceffores non rarò antecefforum placita infringere. Nec magis inde exculpi poteft, quàm non adeò confuetam fuiffe inter Chriftianos Polygamiam, nec multos in hoc optimo exemplo Valentinianum fecu- tos, fed potius quæ Diaboli vafritia eft, libidinibus vagis, fcortationibusque anfam præbuiffe. Tandem & Zofimo Socratem men- dacii arguere conatur, quòd ille 1.4. Juftinam virginem Magnentii conjugem fuiffe teftetur. Quafi non poffent effe duæ ejufdem nomi- nis. Nec Photius Biblath. §. 28. & Voffius de Hifl. præjudicare poffunt, quod Socra- tem non adeò accuratum effe dicant. Siqui- dem plures funt Hiftorici ita comparati, qui tamen in fide hiftoricâ, nifi ab aliis cer- tius proponatur aliquid, admittuntur. Et nullus eft Hiftoricus, qui non in aliquâ re fallat & fallatur. Si Juftini, Taciti narra- tiones de Judæis examines, facile hujus rei fidem juvenies. Quæ omnia ex Baronio à Victore Utopico exceipta confirmat Ammia- ni Commmentator Henricus Vallefius, qui fi autoris fui, quem præ manibus habuit, autoritatem ftabilire voluerit, non eft, quòd adeò miremur. {{smaller-block/e}}<section end="T13" /> {{dhr}} <section begin="T14" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XI|V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 14.png|left|95px|S]]''Abell. II. Enn. 6.'' de ''Germanis'' memorat, quod ferè {{ls}}oli ex iis, qui ad Septentrionem & ortum habitant, unicâ uxore ab initio (cujus caufa, uti fupra de Romanis diximus an migrationi gen- tium & novarum coloniarum inquifitioni fine multarum foemi- narum comitatu inftitutæ afcribenda fit, aliis arbitrandum relinquo)<noinclude>{{right|tenti,}}</noinclude> r5ilt16ibivbjf31dou0k2gls408y0z 282603 282602 2026-10-03T15:44:35Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ 282603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|90|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>raffet, nil ferè haberet, quod afferre pof- fet. Et vix digna funt, quæ adducantur, fatifque à Theophilo jamdum refutata; Ne tamen victoriâ fuâ Ovidianâ gloriari poffit, breviffimè tantum recenfebimus, quò Le- ator ex nudâ relatione Victoris Ovidiani va- nitatem agnofcere queat. Primum argu- mentum depromit ex filentio Hiftoricorum, quod nullis five ejufdem, five fuperioris & Va- lentiniano fupparis ætatis rei Hiftorica fcri- ptores nullam hujus rei mentionem faciant. Nominat autem Ruffinum, Sozomenum, Theodoretum, Philoftorgum, Orofium, Ammianum Marcellinum, qui minima di- ligentiffime excufferint, hocque nullo teti- gerint verbulo, & inde concludit, nil ho- rum contigiffe. Verum enim verò fi Theo- philum rectè legiffet, forfitan fi anteà non noviffet, didiciffet, quod in rebus hiftoricis non liceat negativè argumentari. Nulla enim eft fequela, fi quis diceret Paulus, Pe- trus, Johannes Jacobus non meminerunt hiftoriæ à Matthæo relatæ, ideo proinde non eft facta. Ejusdem furfuris eft alterum ar- gumentum ex filentio Hiftoricorum Ethni- corum Valentiniano Chriftiano non adeò faventium defumtum, Quod eundum cum priore meretur calculum. Et quomodo Ethnici potuerunt improbare Polygamiam, quæ in fummo apud cos erat ufu. Tertium itidem à filentio omnium Patrum hauritur, quod cum fuperioribus eandem nanfcifcitur non immerito cenfuram. Neque etiam Pa- tres pro peccato habere potuerunt, quod in fcripturâ non eft prohibitum, & in Patriar- chis atque Regibus V. T. elevarunt. Quar- tum è rigorosa vitâ & difciplina Valentiniani hauftum pro Polygamiâ potius facit, quippe per polygamiam adulteria, fcortationes alia- que fcelera Onanitica & Sodomitica minui maximam partem. Sapientiffimus Impera- tor optimè perfpiciebat. Præfertim cum illa ab Ambrofio non taxata; nec Imperator ideò reprehenfus legatur. Quinto quod Theo- dofius M. qui cum Valentiniani liberis re- gnavit, in Judæis improbarit & abrogarit Po- lygamiam, non obftat, cum fæpè videa- mus, vicinos Reges habere alia inftituta, & fucceffores non rarò antecefforum placita infringere. Nec magis inde exculpi poteft, quàm non adeò confuetam fuiffe inter Chriftianos Polygamiam, nec multos in hoc optimo exemplo Valentinianum fecu- tos, fed potius quæ Diaboli vafritia eft, libidinibus vagis, fcortationibusque anfam præbuiffe. Tandem & Zofimo Socratem men- dacii arguere conatur, quòd ille 1.4. Juftinam virginem Magnentii conjugem fuiffe teftetur. Quafi non poffent effe duæ ejufdem nomi- nis. Nec Photius Biblath. §. 28. & Voffius de Hifl. præjudicare poffunt, quod Socra- tem non adeò accuratum effe dicant. Siqui- dem plures funt Hiftorici ita comparati, qui tamen in fide hiftoricâ, nifi ab aliis cer- tius proponatur aliquid, admittuntur. Et nullus eft Hiftoricus, qui non in aliquâ re fallat & fallatur. Si Juftini, Taciti narra- tiones de Judæis examines, facile hujus rei fidem juvenies. Quæ omnia ex Baronio à Victore Utopico exceipta confirmat Ammia- ni Commmentator Henricus Vallefius, qui fi autoris fui, quem præ manibus habuit, autoritatem ftabilire voluerit, non eft, quòd adeò miremur. {{smaller-block/e}}<section end="T13" /> {{dhr}} <section begin="T14" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XI|V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 14.png|left|95px|S]]''Abell. II. Enn. 6.'' de ''Germanis'' memorat, quod ferè {{ls}}oli ex iis, qui ad Septentrionem & ortum habitant, unicâ uxore ab initio (cujus cau{{ls}}a, uti {{ls}}upra de Romanis diximus an migrationi gentium & novarum coloniarum inqui{{ls}}itioni {{ls}}ine multarum foeminarum comitatu in{{ls}}titutæ a{{ls}}cribenda {{ls}}it, aliis arbitrandum relinquo)<noinclude>{{right|contenti,}}</noinclude> rcupuy7qn0xiqyab7ekj1w85icx2n3p 104 86386 282606 2026-10-03T17:38:35Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'contenti, quanquam & in his nonnulli plura celebrarint connubia. Quod ante ip{{ls}}um ''Tacitus de mor. Germ.'' etiam prodidit; ''{{ls}}oles,'' inquiens, ''prope barbarorum {{ls}}ingulis uxoribus contentos Germanos e{{ls}}{{ls}}e exceptis admodum paucis, qui non libidine, {{ls}}ed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur.'' Ex quo colligere e{{ls}}t, non improbatam huic quoque genti Polygamiam, {{ls}}ed minus in vulgus u{{ls}}itatam, forte q... 282606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|91|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>contenti, quanquam & in his nonnulli plura celebrarint connubia. Quod ante ip{{ls}}um ''Tacitus de mor. Germ.'' etiam prodidit; ''{{ls}}oles,'' inquiens, ''prope barbarorum {{ls}}ingulis uxoribus contentos Germanos e{{ls}}{{ls}}e exceptis admodum paucis, qui non libidine, {{ls}}ed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur.'' Ex quo colligere e{{ls}}t, non improbatam huic quoque genti Polygamiam, {{ls}}ed minus in vulgus u{{ls}}itatam, forte quod proletaria nimis e{{ls}}{{ls}}et. Ita ''Ariovi{{ls}}tus'' duas habebat, unam Suevam alteram Noricam. ''Cæ{{ls}}. Bell. Gall. l. 1. Hugo'' Italiæ Rex multas amavit conjuges, inter quas tres nomine Dearum Veneris, Junonis & Semeles appellabat. Luitprand. 1. 4. c. 6. De Peonibus Prafiadem paludem incolentibus Herodotus meminit, quod itidem plures aluerint uxores, quod de Britannis Coel. Rhodig. l. 18. c. 21. & de Scotis Polydorus 1. x. teftantur. Saxones duas aut plures olim fimul habuiffe foeminas, Gregorius II. Papa in Epift. ad Bonifacium primum Legatum Apofto- licum in Germania abrogationem ipfi feriò injungens teftatur. Amlethus Juriæ Rex Fengone Patruo cafo paternam necem ultus in Britanniam profugit & primo Britanniæ Regis filiam, pofteà foceri fui Regis Britan- niæ Amafiam Hermuthruten Scotam miro cafu fibi conciliatam duxit, uti prolixè Saxo narrat l. 1. c. 4. Similiter Pretejannes Æthiopum Rex Chriftianus quatuor uxores Reginas in aulâ fuâ fuftentavit, uti proditum eft à Sabell. Supplem. 8. ex Jovio. Maurufiis verò Afris per legem quinqua-. ginta ad minimum uxores ducere incumbebat, (referente Evagrio l. 6. c. 21.) adeò ut Chriftianis militibus probri loco objecerint, quod unam tan- tum haberent. Procop. Bell. Vandal. 1. 4. Numidis etiam pro modo facultatum plures uxores placebant, (ficuti & Brachmanibus de quibus Strab.1, 15.) ita ut multi denas, plerique vigenas habeant uxores. uti ex Saluftio in Fugurtha Alex. ab. Alex. retulit l. 1. c. 24. Nec Indis difplicent multæ nu- ptæ, quas à parentibus pari boum emptas, alias prolis & voluptatis ergò accipiebant. Strab. l. 15. Apud Chinenfes Rex unam habet uxorem prima- riam, quæ Regina vocatur, præterea novem alias ducit paulo inferio- res, inde alias 36. quæ omnes gaudent titulo conjugali, accedunt his nu- mero plures, quæ pellices appellantur. Foecundæ coeteris præferuntur. Primaria fola menfe cum marito affidet, & Coeteræ hujus funt quafi pe- diffequæ, quin etiam harum filii & filiæ non fuam matrem fed primariam uxorem veluti parentem agnofcunt, & extinctam triennio lugent. Matth. Rycius Soc. Jef. de Exped. Chrift. ap. Chin. De Turcis quod multas habeant uxo- res lippis atque tonforibus notum eft. Ditiores fæpè 40. diverfis locis conclufas & ab Eunuchis cuftoditas poffident. Cujus inftituti ratio à Boccalino l. 2. c. 69. Rel. allata (quod ifta inferviat difponendis ad domi- natus afperitatem tolerandam hominibus, dum inter plures liberos difper- M 2 fæ<noinclude>{{right|word}}{{smaller-block/e}}</noinclude> ccc0pkzs8jxtkwic3v30953arsaxj9w 282607 282606 2026-10-03T17:38:48Z Erblanchard57 30712 282607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|91|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>contenti, quanquam & in his nonnulli plura celebrarint connubia. Quod ante ip{{ls}}um ''Tacitus de mor. Germ.'' etiam prodidit; ''{{ls}}oles,'' inquiens, ''prope barbarorum {{ls}}ingulis uxoribus contentos Germanos e{{ls}}{{ls}}e exceptis admodum paucis, qui non libidine, {{ls}}ed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur.'' Ex quo colligere e{{ls}}t, non improbatam huic quoque genti Polygamiam, {{ls}}ed minus in vulgus u{{ls}}itatam, forte quod proletaria nimis e{{ls}}{{ls}}et. Ita ''Ariovi{{ls}}tus'' duas habebat, unam Suevam alteram Noricam. ''Cæ{{ls}}. Bell. Gall. l. 1. Hugo'' Italiæ Rex multas amavit conjuges, inter quas tres nomine Dearum Veneris, Junonis & Semeles appellabat. Luitprand. 1. 4. c. 6. De Peonibus Prafiadem paludem incolentibus Herodotus meminit, quod itidem plures aluerint uxores, quod de Britannis Coel. Rhodig. l. 18. c. 21. & de Scotis Polydorus 1. x. teftantur. Saxones duas aut plures olim fimul habuiffe foeminas, Gregorius II. Papa in Epift. ad Bonifacium primum Legatum Apofto- licum in Germania abrogationem ipfi feriò injungens teftatur. Amlethus Juriæ Rex Fengone Patruo cafo paternam necem ultus in Britanniam profugit & primo Britanniæ Regis filiam, pofteà foceri fui Regis Britan- niæ Amafiam Hermuthruten Scotam miro cafu fibi conciliatam duxit, uti prolixè Saxo narrat l. 1. c. 4. Similiter Pretejannes Æthiopum Rex Chriftianus quatuor uxores Reginas in aulâ fuâ fuftentavit, uti proditum eft à Sabell. Supplem. 8. ex Jovio. Maurufiis verò Afris per legem quinqua-. ginta ad minimum uxores ducere incumbebat, (referente Evagrio l. 6. c. 21.) adeò ut Chriftianis militibus probri loco objecerint, quod unam tan- tum haberent. Procop. Bell. Vandal. 1. 4. Numidis etiam pro modo facultatum plures uxores placebant, (ficuti & Brachmanibus de quibus Strab.1, 15.) ita ut multi denas, plerique vigenas habeant uxores. uti ex Saluftio in Fugurtha Alex. ab. Alex. retulit l. 1. c. 24. Nec Indis difplicent multæ nu- ptæ, quas à parentibus pari boum emptas, alias prolis & voluptatis ergò accipiebant. Strab. l. 15. Apud Chinenfes Rex unam habet uxorem prima- riam, quæ Regina vocatur, præterea novem alias ducit paulo inferio- res, inde alias 36. quæ omnes gaudent titulo conjugali, accedunt his nu- mero plures, quæ pellices appellantur. Foecundæ coeteris præferuntur. Primaria fola menfe cum marito affidet, & Coeteræ hujus funt quafi pe- diffequæ, quin etiam harum filii & filiæ non fuam matrem fed primariam uxorem veluti parentem agnofcunt, & extinctam triennio lugent. Matth. Rycius Soc. Jef. de Exped. Chrift. ap. Chin. De Turcis quod multas habeant uxo- res lippis atque tonforibus notum eft. Ditiores fæpè 40. diverfis locis conclufas & ab Eunuchis cuftoditas poffident. Cujus inftituti ratio à Boccalino l. 2. c. 69. Rel. allata (quod ifta inferviat difponendis ad domi- natus afperitatem tolerandam hominibus, dum inter plures liberos difper- M 2 fæ<noinclude>{{right|word}}</noinclude> bu9nsq6ihm15991wexspd4jvkp6xw1q 282610 282607 2026-10-03T18:18:47Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 282610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|91|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>contenti, quanquam & in his nonnulli plura celebrarint connubia. Quod ante ip{{ls}}um ''Tacitus de mor. Germ.'' etiam prodidit; ''{{ls}}oles,'' inquiens, ''prope barbarorum {{ls}}ingulis uxoribus contentos Germanos e{{ls}}{{ls}}e exceptis admodum paucis, qui non libidine, {{ls}}ed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur.'' Ex quo colligere e{{ls}}t, non improbatam huic quoque genti Polygamiam, {{ls}}ed minus in vulgus u{{ls}}itatam, forte quod proletaria nimis e{{ls}}{{ls}}et. Ita ''Ariovi{{ls}}tus'' duas habebat, unam Suevam alteram Noricam. ''Cæ{{ls}}. Bell. Gall. l. 1. Hugo'' Italiæ Rex multas amavit conjuges, inter quas tres nomine Dearum Veneris, Junonis & Semeles appellabat. Luitprand. l. 4. c. 6. De ''Pæonibus'' Pra{{ls}}iadem paludem incolentibus Herodotus meminit, quod itidem plures aluerint uxores, quod de ''Britannis'' Cœl. ''Rhodig.'' l. 18. c. 21. & de ''Scotis'' Polydorus l. x. te{{ls}}tantur. ''Saxones'' duas aut plures olim {{ls}}imul habui{{ls}}{{ls}}e fœminas, Gregorius II. Papa in Epi{{ls}}t. ad Bonifacium primum Legatum Apo{{ls}}tolicum in Germaniâ abrogationem ip{{ls}}i {{ls}}eriò injungens te{{ls}}tatur. ''Amlethus'' Juriæ Rex Fengone Patruo cæ{{ls}}o paternam necem ultus in Britanniam profugit & primo Britanniæ Regis filiam, po{{ls}}teà {{ls}}oceri {{ls}}ui Regis Britanniæ Ama{{ls}}iam Hermuthruten Scotam miro ca{{ls}}u {{ls}}ibi conciliatam duxit, uti prolixè ''Saxo'' narrat ''l. 1. c. 4.'' Similiter ''Pretejannes'' Æthiopum Rex Chri{{ls}}tianus quatuor uxores Reginas in aulâ {{ls}}uâ {{ls}}u{{ls}}tentavit, uti proditum e{{ls}}t à ''Sabell. Supplem. 8.'' ex Jovio. ''Mauru{{ls}}iis'' verò ''Afris'' per legem quinquaginta ad minimum uxores ducere incumbebat, (referente ''Evagrio l. 6. c. 21.'') adeò ut Chri{{ls}}tianis militibus probri loco objecerint, quod unam tantum haberent. ''Procop. Bell. Vandal.'' l. 4. ''Numidis'' etiam pro modo facultatum plures uxores placebant, ({{ls}}icuti & Brachmanibus de quibus Strab. l. 15.) ita ut multi denas, plerique vigenas habeant uxores. uti ex Salu{{ls}}tio in ''Jugurtha Alex. ab. Alex.'' retulit l. 1. c. 24. Nec ''Indis'' di{{ls}}plicent multæ nuptæ, quas à parentibus pari boum emptas, alias prolis & voluptatis ergò accipiebant. ''Strab. l. 15.'' Apud ''Chinen{{ls}}es'' Rex unam habet uxorem primariam, quæ Regina vocatur, præterea novem alias ducit paulo inferiores, inde alias 36. quæ omnes gaudent titulo conjugali, accedunt his numero plures, quæ pellices appellantur. Fœcundæ cœteris præferuntur. Primaria {{ls}}ola men{{ls}}æ cum marito a{{ls}}{{ls}}idet, & Cœteræ hujus {{ls}}unt qua{{ls}}i pedi{{ls}}{{ls}}equæ, quin etiam harum filii & filiæ non {{ls}}uam matrem {{ls}}ed primariam uxorem veluti parentem agno{{ls}}cunt, & extinctam triennio lugent. ''Matth. Rycius Soc. Je{{ls}}. de Exped. Chri{{ls}}t. ap. Chin.'' De ''Turcis'' quod multas habeant uxores lippis atque ton{{ls}}oribus notum e{{ls}}t. Ditiores {{ls}}æpè 40. diver{{ls}}is locis conclu{{ls}}as & ab Eunuchis cu{{ls}}toditas po{{ls}}{{ls}}ident. Cujus in{{ls}}tituti ratio à Boccalino l. 2. c. 69. Rel. allata (quod i{{ls}}ta in{{ls}}erviat di{{ls}}ponendis ad dominatus a{{ls}}peritatem tolerandam hominibus, dum inter plures liberos<noinclude>{{right|di{{ls}}per{{ls}}æ}}</noinclude> 8hzzh88xgtnmn5nu6s2z16gvbw7s1uv 282613 282610 2026-10-03T18:50:20Z Erblanchard57 30712 282613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|91|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>contenti, quanquam & in his nonnulli plura celebrarint connubia. Quod ante ip{{ls}}um ''Tacitus de mor. Germ.'' etiam prodidit; ''{{ls}}oles,'' inquiens, ''prope barbarorum {{ls}}ingulis uxoribus contentos Germanos e{{ls}}{{ls}}e exceptis admodum paucis, qui non libidine, {{ls}}ed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur.'' Ex quo colligere e{{ls}}t, non improbatam huic quoque genti Polygamiam, {{ls}}ed minus in vulgus u{{ls}}itatam, forte quod proletaria nimis e{{ls}}{{ls}}et. Ita ''Ariovi{{ls}}tus'' duas habebat, unam Suevam alteram Noricam. ''Cæ{{ls}}. Bell. Gall. l. 1. Hugo'' Italiæ Rex multas amavit conjuges, inter quas tres nomine Dearum Veneris, Junonis & Semeles appellabat. Luitprand. l. 4. c. 6. De ''Pæonibus'' Pra{{ls}}iadem paludem incolentibus Herodotus meminit, quod itidem plures aluerint uxores, quod de ''Britannis'' Cœl. ''Rhodig.'' l. 18. c. 21. & de ''Scotis'' Polydorus l. x. te{{ls}}tantur. ''Saxones'' duas aut plures olim {{ls}}imul habui{{ls}}{{ls}}e fœminas, Gregorius II. Papa in Epi{{ls}}t. ad Bonifacium primum Legatum Apo{{ls}}tolicum in Germaniâ abrogationem ip{{ls}}i {{ls}}eriò injungens te{{ls}}tatur. ''Amlethus'' {{SIC|Juriæ|Jutiæ}} Rex Fengone Patruo cæ{{ls}}o paternam necem ultus in Britanniam profugit & primo Britanniæ Regis filiam, po{{ls}}teà {{ls}}oceri {{ls}}ui Regis Britanniæ Ama{{ls}}iam Hermuthruten Scotam miro ca{{ls}}u {{ls}}ibi conciliatam duxit, uti prolixè ''Saxo'' narrat ''l. 1. c. 4.'' Similiter ''Pretejannes'' Æthiopum Rex Chri{{ls}}tianus quatuor uxores Reginas in aulâ {{ls}}uâ {{ls}}u{{ls}}tentavit, uti proditum e{{ls}}t à ''Sabell. Supplem. 8.'' ex Jovio. ''Mauru{{ls}}iis'' verò ''Afris'' per legem quinquaginta ad minimum uxores ducere incumbebat, (referente ''Evagrio l. 6. c. 21.'') adeò ut Chri{{ls}}tianis militibus probri loco objecerint, quod unam tantum haberent. ''Procop. Bell. Vandal.'' l. 4. ''Numidis'' etiam pro modo facultatum plures uxores placebant, ({{ls}}icuti & Brachmanibus de quibus Strab. l. 15.) ita ut multi denas, plerique vigenas habeant uxores. uti ex Salu{{ls}}tio in ''Jugurtha Alex. ab. Alex.'' retulit l. 1. c. 24. Nec ''Indis'' di{{ls}}plicent multæ nuptæ, quas à parentibus pari boum emptas, alias prolis & voluptatis ergò accipiebant. ''Strab. l. 15.'' Apud ''Chinen{{ls}}es'' Rex unam habet uxorem primariam, quæ Regina vocatur, præterea novem alias ducit paulo inferiores, inde alias 36. quæ omnes gaudent titulo conjugali, accedunt his numero plures, quæ pellices appellantur. Fœcundæ cœteris præferuntur. Primaria {{ls}}ola men{{ls}}æ cum marito a{{ls}}{{ls}}idet, & Cœteræ hujus {{ls}}unt qua{{ls}}i pedi{{ls}}{{ls}}equæ, quin etiam harum filii & filiæ non {{ls}}uam matrem {{ls}}ed primariam uxorem veluti parentem agno{{ls}}cunt, & extinctam triennio lugent. ''Matth. Rycius Soc. Je{{ls}}. de Exped. Chri{{ls}}t. ap. Chin.'' De ''Turcis'' quod multas habeant uxores lippis atque ton{{ls}}oribus notum e{{ls}}t. Ditiores {{ls}}æpè 40. diver{{ls}}is locis conclu{{ls}}as & ab Eunuchis cu{{ls}}toditas po{{ls}}{{ls}}ident. Cujus in{{ls}}tituti ratio à Boccalino l. 2. c. 69. Rel. allata (quod i{{ls}}ta in{{ls}}erviat di{{ls}}ponendis ad dominatus a{{ls}}peritatem tolerandam hominibus, dum inter plures liberos<noinclude>{{right|di{{ls}}per{{ls}}æ}}</noinclude> 1kluzmvqbtl2nazegf13j14wq2bje1m 104 86387 282611 2026-10-03T18:31:54Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'di{{ls}}per{{ls}}æ opes familias reddunt debiliores) Mahometo an unquam venerit in mentem, equidem vehementer dubito. Videmus hinc omnibus ferè populis in toto terrarum orbe placui{{ls}}{{ls}}e Polygamiam, uti pluribus, qui mihi jam non e{{ls}}t ad manus, probat ''Tiraquell.'' l. 7. connub. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. De Germanis Germanorum Polyga- miam fatis vindicavimus fupra.th. 11.14.7.ad quæ lectorem benevolum ablegamus. {{ancho... 282611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|92|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>di{{ls}}per{{ls}}æ opes familias reddunt debiliores) Mahometo an unquam venerit in mentem, equidem vehementer dubito. Videmus hinc omnibus ferè populis in toto terrarum orbe placui{{ls}}{{ls}}e Polygamiam, uti pluribus, qui mihi jam non e{{ls}}t ad manus, probat ''Tiraquell.'' l. 7. connub. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. De Germanis Germanorum Polyga- miam fatis vindicavimus fupra.th. 11.14.7.ad quæ lectorem benevolum ablegamus. {{anchor|n2}}2. De Scotts Evenus Rex Scotorum cen- tum concubinas habuit, & legem etiam tulit, ut cuivis liceret pro opibus, quot ale- re poffet, uxores ducere, uti Buchan. refert. 1. 4. Rerum Scot. c. 9. 3. Pretejannes feu Preti Gianni five quo- cunque nomine (vulgo appellatur Presby- ter Johannes, fed doctiffime Cl. Golus origi- nem vocis inde deducit, quod à Perfis voce- tur Preftar Chan. i. e. Mancipiorum Rex. quia hujus gentis mancipia toto orbe nota. vid. Hotting. Thef. Phil. 66.) vocetur ille Æthiopum Rex Chriftianus non tantum ipfe multas habet uxores, fed & divitibus & no- bilibus duas, tresque permittit, uti ex itine- rario Alvarezii refert D. Joachimus Hilde- brandus libr. de Nupt. vett. Chrift. & quan- quam clerici fæpè ejusmodi conjugia impro- bent, quia tamen ipfum matrimonium eft contractus Politicus & fundamentum Poli- tiæ, non eft cur Ecclefiaftici fe his adeò im- mifceant nifi interrogentur, unde Rex Tun- chinus non male dixit ad Chriftianos cleri- cos Polygamiam improbantes, cum ipfe pluribus gauderet uxoribus, nec vellet qui- busdam fuis fubditis videri inhoneftior. Vul- tis ut mes fubditi tantum habeant unam mu- lierem, ego volo ut habeant plures ut poffint producere filios, qui mihi fint fideles fub- diti. Non amplius pradicate fimilem doctri- nam. Uti Alex. de Rhodis in Relat. de fuc- ceffu prædicationis in Regno Tunchino anno 1650 Italice editâ meminit. 4. Maurufus Et olim & hodie hi populi fuêre Polygami, ut & Tartari vicini ho- diénum! & in Africâ qui habitant & in Europa. Caeterum Mauros illos & E- thiopes, ceu Chami pofteros nigredinem fuam ex mal dictione Noachi contraxiffe volunt Arabes. Keffæus rem ita narrat p. 67. Dormivit autem Noachus in gremio filii fui Semi, vento autem violenter fpirante puden- da Noachi deteguntur, quibus vifis in im- modeftum rifum Chamus erupit. Experge- factus autem Noah rogavit. Quis hic rifus. Et aperuit ei Sem, quid feciffet Chamus; Unde graviffima Noachus in Chamum exarfit irà, eique dixit; Itane rideas pudenda pa- tris tui? Mutet Deus formam tuam & ni- grefcat facies tua. Dicuntque dicto citius Chami faciem terra nigredine effe muletatam. Et hujus poenæ ftigmata remanere adhuc in Æthiopibus tetra nigredine & colore fufco, atroque utplurimum notatis. 5. Brachmanibus Brachmanes five A- brachmanes, uti volunt dici ab Abrahamo, feu Bramines Indorum Regionis incolas mul- tis gaudere uxoribus. teftatur etiam Chor- mandel Bramin Padmanaba cum Abrahamo Rogerio ante annos circiter quadraginta miffo ad prædicationem Euangelii, fermo- nes cædens, uti videre eft apud Abr. Roger. in der openen Thür zuin verborgen Heydenthumb. p. 109. quòd inter alia de Polygamiâ differens dixerit, inter ipfos Bramines etiam Polygamiam effe ufitatam, feverioris tamen vitæ ftudio deditos ob in- commoda ex mulierum malitiâ propullu- lantia unâ effe contentos. 6. Nec Indis difplicent Non tantum Indi eò allaborant, ut matrimonia promoveantur, (unde virgines cum nubiles effe coeperint, in publicum à parentibus producuntur, accur- rente, ut folet multitudine, & libera illis datur optio, è juvenum turbâ virum fibi eligendi, quem virtute aliquâ infigniter præ- ftantem putent. Coel. Rhodig. l. 18. c. 31. Antiqu. L.) Sed & multis gloriantur uxori- bus, ficuti ex hiftoriâ Perufinâ Indorum do- cet Budinus 1. V. de Rep. p. 792. apud India Orientalis populos Regem Alcazarem qua- dringentas, Gnacam verò Peruanorum<noinclude>{{right|Regem}}{{smaller-block/e}}</noinclude> qku26es0fchy1eco4uyyvata3zg4hdm 104 86388 282614 2026-10-03T19:08:33Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Nec obftat quod alii in diverfum ab his abe- ant, uti fupra laudatus Jo. Andr. Legis pe- ritus quondam Mahometanus l. 1. p. 89. probare conatur, poffe juxta legem Alco- rani Mauros cum unâ vel duabus, vel tribus vel quatuor, non verò pluribus fe conjungere, cui proximè accedit Ludov. Romanus Pa- tricius Navig. l. 1. c. 7. p. 193. Sunt qui autumant, Mahumetanos quinas vel fenas fimul habere uxores, quod minimè animad- verti, ut licuit intelli... 282614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|94|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>Nec obftat quod alii in diverfum ab his abe- ant, uti fupra laudatus Jo. Andr. Legis pe- ritus quondam Mahometanus l. 1. p. 89. probare conatur, poffe juxta legem Alco- rani Mauros cum unâ vel duabus, vel tribus vel quatuor, non verò pluribus fe conjungere, cui proximè accedit Ludov. Romanus Pa- tricius Navig. l. 1. c. 7. p. 193. Sunt qui autumant, Mahumetanos quinas vel fenas fimul habere uxores, quod minimè animad- verti, ut licuit intelligere, binas vel ad mi- nimum ternas eos ducere uxores. {{smaller-block/e}}<section end="T14" /> {{dhr}} <section begin="T15" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 15.png|left|95px|I]]''Uri Naturæ & communi con{{ls}}en{{ls}}ui Gentium,'' cum Polygamia {{ls}}it, ut jam probatum e{{ls}}t, conformis, non pote{{ls}}t non etiam ''juri divino'' morali in Scripturis revelato, quod nihil rè aliud e{{ls}}t, quam jus naturæ {{ls}}criptum {{ls}}eu explicatum, e{{ls}}{{ls}}e conveniens. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Iuri Natura. Anti-Polygami qui- dam multas hic diftinétiones fingunt inter naturam univerfalem & particularem, in- ter principia juris radicata in ipfâ Dei naturâ & effentia & inter fundata in naturâ hominis à Deo condita &c. fed inter fe concordant, ut in magnâ aliqua civitate horologia, cum alter Polygamiam contra jus naturæ effe velit, alter verò cum eo convenire afferat multi- nubentiam, uti imprimis hoc pofterius facit Autor Polygamias, aliàs iniquus Cenfor Theophili, qui tamen fui oblitus in dedica- tione Theophilum dicit effe pejorem Ethni- cis, præfertim Seneca, qui ex lumine Naturæ cognoverit Polygamiæ iniquitatem, cum tamen pofteà in ipfo tractatu prolixè probet argumentis & teftimoniis Patrum Polyga- miam non effe contra jus & lumen naturæ. Sed hic eft genus illorum, qui gloriam in proximi ignominiâ quærunt, ut omne, quicquid in buccam venit, effutiant, quò ægrè modo proximo faciant, & apud om- nes, qui legunt, præfertim femidoctos, quorum magna eft farrago, exofum red- non adeò curam habentes, an ipfi, quod aliis impingunt, fint pejores ethnicis, & Chriftianifmum (penè dixerim Anti- Chriftianifmum) quem profitentur, & aliis implantare debent, violent. Quæ fupe- rius adduximus, fufficere poffunt, ubi à priori & pofterioriPolygamiam non effe con- wa jus naturæ probavimus, & multa tefti- monia eorum, qui nobifcum faciunt, ad- duximus. Quibus addi poffunt Auguft. de Bono Conjug. c. 17. T. VI. Opp. col. 802. nuper quoad verba citatus. th. 2. ann. 3. quæ ipfa quafi omnia in timore Domini confideret Defenfor unius qui p. 42. dicit effe quidem Polygamiam non contra jus vel na- turam univerfalem, fed tamen particularem, & p. 58. non effe quidem contra naturam hominibus cum brutis communem, effe tamen contra naturam hominis propriam, rectâ ratione inftructam & limitatam, & cum animadvertat hoc pugnare cum Poly- gamiâ Patriarcharum & totius populi Judai- ci, communi illâ difpenfatione fe falvat, de quâ infra ad. th. so. Porro etiam Autor Unius p. 53. principia juris dicit effe in du- plici differentia, quædam fundata în ipsâ Dei naturâ & perfectione, & deviantia ab I- pfis directè divinæ naturæ contrariari, qualia funt amor Dei, fuga idololatria, perjurii, mendacii. Quædam licet non fundata fint in ipsâ Dei effentiâ & perfectione, radicata tamen effe in naturâ hominis à Deo conditâ, eique infculpta, cumque opere legis tn y- oei humano generi infcripto convenire, & mediatè tantum ad Deum referri, uti præ- cepta fecundæ tabulæ in Decalogo, ubi ex- plicatius jus naturæ traditur; Et huic di- ftinétioni fuperftruit Polygamiam pertinere ad præcepta fecundæ tabulæ (quod non negamus, fed non eft adulterium multò minus<noinclude>{{right|''con-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> lrpylqubacztug6uxffi693bfarexjq 104 86389 282619 2026-10-03T19:25:27Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'les quidam Septimum diem ex converfatio- ne, commerciis, famâ Judæorum aut Se- ptuagintavirali verfione feftum habuerint, aut aliis de caufis Aftronomicis vel civilibus hunc diem obfervaverint. De quo vid. Sel- den. l. 3. de J. N. Gent.à c. 9. ufque ad 20. prolixè. Et notanter ait Clem. Alex. IV. Strom. ßolouriser & peover otßtos anλày öi inanes irao. Septimum eße fa- crum diem non tantum Hebrai fed & Graci fciunt. Obfervanda etiam funt, quæ... 282619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|100|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>les quidam Septimum diem ex converfatio- ne, commerciis, famâ Judæorum aut Se- ptuagintavirali verfione feftum habuerint, aut aliis de caufis Aftronomicis vel civilibus hunc diem obfervaverint. De quo vid. Sel- den. l. 3. de J. N. Gent.à c. 9. ufque ad 20. prolixè. Et notanter ait Clem. Alex. IV. Strom. ßolouriser & peover otßtos anλày öi inanes irao. Septimum eße fa- crum diem non tantum Hebrai fed & Graci fciunt. Obfervanda etiam funt, quæ Theo- doretus in Ez. fect. fcribit T. 1. Opp. p. 569. Illud non mochaberis,non occides, non fura- beris, & alia cum his conjuncta alios quoque homines natura lex edocuit, fed Sabbathi fanctificandi non natura Magiftra, fed latio legis. In aliis igitur cum aliis communione juncti, in obfervatione Sabbathi propriam quandam videbantur obtinere Remp. (Ju- dæi) nulla enim alia gens boc otium obfervabat: neque circumcifio ipfos ita ab aliis diftingue- bat ut Sabbathum, quippe circumcifionem Idumæi quoque habebant &c. & poft: Sab- bathi obfervationem fola Judæorum natio cu- ftodiebat. Caeterum libentiffime fcire vellem, Nofter Anti-Polygynos quis, qualis, & quan- tus, ater an albus, noftræ orthodoxæ doctri- næ addictus, an verò illorum, qui Chriftum novum legiflatorem (contra Joh. 1. Lex per Mofen data,gratia autem per Jefum Chriftum facta) in Novo T. conftituunt, & novas le- ges tuliffe afferunt, uti funt Pontificii qui tres leges, aut ut alii vocant, tria confilia perfectionis, votum nempe obedientiæ, con- tinentiæ & paupertatis ipfi attribuunt, vid. Brochm.T. 11.Euang. q. 13.p. 256.Danh. Ho- dom. pap. 1. P. 6. p. 1029. 1037. quibus fe jungunt Sociniani & Arminiani, qui tres alias leges abnegationem fui, Crucis quotidianam portationem & Chrifti imitationem effin- gunt: vid. Dan.Hod. Pap. l. 1026.Brochm.11. de Euang. q. 6. Hulf. in Form. Conc. p. 460. Caf. Conf. c. 7. §. 1.2. Sed nofter Anti-Poly- gynos novam & quidem tertiam fortem Le- giftarum conftituit & duas leges in N. T. baptifmum & coenam Domini comminifci- tur p. 9. quod quomodo cum Proteftantium qualem fe jactat doctrinâ conveniat, alii vi- derint. Interim meâ intereft fcire, qui cum mihi fit negotium. Aliter enim agendum cum Atheo, aliter cum Anabaptifta, aliter cum Arminiano, Sociniano, aliter cum aliis & novis hæreticis, ut Gifbertus Voetius paf- fim in fuis Difp. Selectis docet. {{smaller-block/e}}<section end="T15" /> {{dhr}} <section begin="T16" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XV|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 16.png|left|95px|P]]''Rimó'' enim ''divinæ creationi'' {{ls}}eu ''primæ in{{ls}}titutioni conjugii,'' non repugnat. Sicuti enim in quovis genere animalium par & par Deus creavit, ip{{ls}}e vero non prohibuit, quo minus ma{{ls}}culus, e.g. aries cum pluribus ovibus, hœdus cum pluribus capris, bos cum pluribus vaccis mi{{ls}}ceatur, ita Deus in genere quidem humano etiam primitus par creavit, ip{{ls}}i verò quod di{{ls}}pliceat, quando unus maritus cum pluribus uxoribus con{{ls}}entiat, nu{{ls}}piam legitur. Sufficit quidem ad conjugium uti ad amicitiam ad minimum duo, ad collegium tres, nil vero prohibet, quominus in conjugio, in amicitia, in collegio po{{ls}}{{ls}}int e{{ls}}{{ls}}e plures. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}Primæ Inftitutioni Illa inftitutio conjugii prima facta eft non demum c. 2. Gen. (uti Anti-Polygami communiter, & præfertim Autor Legis Monogamica, aut potius Uto- picæ utique quæfitæ & demum cap. 2. inven- te putat) fed capite primo, ubi per to<noinclude>{{right|''cre{{ls}}cite,}}{{smaller-block/e}}</noinclude> t8nedsg7psphblvcover37keeqe5i9z 104 86390 282620 2026-10-03T19:41:20Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fcant in fe defcendere, fuas infirmitates plus quàm beluinas in fcriptis Anti-Polygamicis confpicuas deponant ac memores illius genti- bus noti & Delphico templo infcripti aurei di- Ati: yvadosxvrov: humaniores mores affumat. 3. Deus in genere humano etiam primitus par creavit Sapientiffimus mundi creator voluit, ut ab uno fanguine, unâ carne & uno homine quafi, (quia mas & foemina unum corpus & una quafi anima) in quo Deo autore initium fuum... 282620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|107|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>fcant in fe defcendere, fuas infirmitates plus quàm beluinas in fcriptis Anti-Polygamicis confpicuas deponant ac memores illius genti- bus noti & Delphico templo infcripti aurei di- Ati: yvadosxvrov: humaniores mores affumat. 3. Deus in genere humano etiam primitus par creavit Sapientiffimus mundi creator voluit, ut ab uno fanguine, unâ carne & uno homine quafi, (quia mas & foemina unum corpus & una quafi anima) in quo Deo autore initium fuum habuit conjugium, tota gens humana habitaret fuper universâ terræ fuperficie, Act. 17. 26. ideò meritò vocatur Conjugii præful. Ambrof. T. IV. 1. 1. de Abrahamo c. 2. p. 173. Aliàs infinitos homines creare potuiffet, ficut ftellas vel angelos, nifi prudentiffima ejus voluntas hoc confultius judicaffet, ut homines forte- an fibi invicem magis devinciret, & ad fraternum amorem eò arétius colendum ob- ligaret, quanquam curiofè in ipfius ratio- nes non eft inquirendum, fed potius viæ ejus imperveftigabiles & imperfcrutabilis ejus voluntas, quæ ratio facti eft eritque, cum Paulo Rom. XI. funt admirandæ, fiquidem Deus nofter eft Deus abfconditus, & cogi- tationes Dei atque viæ ejus juxta Efaiam ab humanis differunt, quantum cœlum à ter- râ. Hoc imprimis confpicuum eft in mira- culofiffimâ hominis præmifsâ confultatione, ac evidenti Trinitatis declaratione ad fui ima- ginem creatione, ut non malè Trismegiftus hominem vocet miraculum magnum, Py- thagoras menfuram omnium rerum, Plato lavua auparav, miraculum miraculorum; & Rabbini dicunt, quod minima pars ho- minis fit præftantior fole, feu ut in Bere- fchith Rabba effertur: Calcaneus Adami ob- fcurabat fphæram felis. R. Eliefer ait, an- gelos invidere homini, quod non omnium animalium nomina fcirent, ut Adam. conf. R. Men. Ben Ifr. de Creat. p. 29. Eufeb. Pra- par. Eu. l. 1. c. 4. Bernh. Serm. 1. de bom. Scal. Ex. 254. Voet. Difp. Sel. 1.756. Aflac. Phyf. 269. Thyf. Synopf. Theol. Leid. d. 13. th. 16. Meifn. Anthr. d. 1. q. 2. {{smaller-block/e}}<section end="T16" /> {{dhr}} <section begin="T17" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVI|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 17.png|left|95px|Q]]Uod & ip{{ls}}e Deus in{{ls}}inuare videtur, cum ex co{{ls}}ta quarum plures {{ls}}unt in corpore humano, fœminam efformavit. Sicuti enim co{{ls}}tarum pluralitas ad motum, meliorem proportionem, con{{ls}}ervationem & protectionem corporis, cordis, jecoris, pulmonum non tantummodo conducit, {{ls}}ed fere e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}aria, ita & pluralitas fœminarum {{ls}}eu uxorum prode{{ls}}t non tantum ut ea, quæ ad mariti {{ls}}u{{ls}}tentationem, re{{ls}}pirationem & commodiorem defen{{ls}}ionem faciunt, con{{ls}}erventur; {{ls}}ed etiam e{{ls}}t quodammodo nece{{ls}}{{ls}}aria non tantum ''nece{{ls}}{{ls}}itate medii,'' uti in Scholis loquuntur, {{ls}}ed & ''nece{{ls}}{{ls}}itate præcepti.'' {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Ex Cofta fæminam efformavit Reverà ex cofta Eva fuit à Deo creata, adeò ut er- ret Cardinalis Cajetanus, qui metaphoricè accipit, & Rabbini, qui fimul cum viro creatam, dorfo conjunctam & deinde fepa- ratam ajunt, illudque indicari volunt Gen. 2. 21. 22. vid. Voet. Difp. Sel. l. 781. ubi etiam quærit, quomodo Adami cofta eximi potuerit fine fenfu doloris, & refpondet, quod factum fuerit per fufpenfionem tactus quoad actum fecundum, vel per obftupe- factionem fenfuum. Sanè fuit fomnus fu- pernaturalis & veluti ixsaris, ubi Deus potentiam & benignitatem oftendit fuam formans Evam fine operâ Adami, & nobis omnia beneficia largiens absque operâ<noinclude>{{right|no{{ls}}trâ}}{{smaller-block/e}}</noinclude> mquokdoz1gzaygyuzyxjd9dgc3g6ymd 104 86391 282621 2026-10-03T20:01:00Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '<section begin="T18" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 18.png|left|95px|N]]Eceffitate medii quidem non abfoluta fed expedientia, quia media vivendi neceffaria marito magis affluent, melius confervabun- tur,& cuftodientur,fi habeat plures uxores exemplo coftarum, quæ quo plures, eo melius corpus fe movere, cor, pulmones at- que alia vifcera in... 282621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|110|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude><section begin="T18" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 18.png|left|95px|N]]Eceffitate medii quidem non abfoluta fed expedientia, quia media vivendi neceffaria marito magis affluent, melius confervabun- tur,& cuftodientur,fi habeat plures uxores exemplo coftarum, quæ quo plures, eo melius corpus fe movere, cor, pulmones at- que alia vifcera interiora, fine quibus homo, nec vivere nec refpirare poteft, tueri atque defendere valent. Iacobus nunquam ad tantam opulentiam perveniffet, nec illam femel partam tam bene tueri & confervare valuiffet, nifi quatuor uxores duxiffet. David in exilio non tam bene fuftentari potuiffet, nifi occafione data deinde cum uxore Abigail præter primam fe conjunxiffet. Salomon tantam fapientiam, potentiam, rerum omnium affluentiam nominifque celebritatem nactus nunquam fuiffet, nifi cum plerisque vicinis Regibus propter Filias, quas in uxores duxerat amici- tiam intimam contraxiffet. Comes de Gleichen ex captivitate Turcica &jugo illo Tyrannico quod gravius morte eft,nunquam liberatus fuiflet, nifi præter primam cum Turcica uxore confenfiffet. {{smaller-block/s}} 1. Media vivendi neceßaria Autor Victoria Cretenfis negat Polygamiam opes conciliare, cum ibi plures, quam in Monogamiâ pafcen- di, veftiendique ad quod longè lautior am- pliorque res requiratur. Verum enim verò ubi plures funt pafcendi, veftiendique, ibi plures etiam laborant. Ruftici Curlandia quò plures habent liberos, eò melius fe gerunt, & cò facilius Nobilibus operas fuas præftare poffunt, non neglectis domefticis laboribus. Si Victor ille Imagmarius ethnicus effet, igna- rus providentia divinæ, quæ Turcarum & Ethnicorum ex Polygamia ortorum familias fuftentat & conferyat,ignofcendum ipfi effet. Mahometani & Pagani aliquando refurgent in die Pantocritico & hos Chriftianos ac Deiftas condemnabunt, Sanè, qui duo illa media à Deo ordinata Ora & labora obfer- vat, nulla penuria laborabit juxta Pf. 37. 25. ubi David propriâ experientiâ edoctus ita in- fit: Juvenis fui jam ad fenectutem perveni, nec unquam vidi juftum (NB. qui juftis viis incedit, fuum cuique tribuit, neminem læ- dit & jufta media ufurpat,) derelictum, aut femen ejus panem quarentem. Jacobus Pa- triarcha nil habebat præter baculum & qua- tuor ducebat uxores, nilque dotis à tenaciffi- mo Euclione Laban obtinebat, & per hæc media antea laudata fiebat ditiffimus, Tem- pore Davidis octodecimgami & Salomonis Millegami, aliorumque Polygamorum, qui ad exemplum Regum, fe dubio procul in to- to Regno componebant, tanta erat abun- dantia auri & argenti, ut æquarent lapides in plateis. Non nego per Polygamiam no- biles familias poffe ad egeftatem, modicas ve- rò ad mendicitatem redigi, fed per accidens, quia pietate deftituuntur, & in otio & luxu- riâ vitam forfitan totam tranfigere more fo- lito cupiunt. Quin & hoc fæpè videmus in Monogamiâ fieri, ubi eadem caufa, de- fectus fcilicet veri Chriftianifmi, otiique ac cupiditatum carnalium nimius amor militat. Quod verò de Mauris tritum adagium con- cernit eos habere plurimum uxorum, nil opum; illis opponimus fupra laudata exem- pla, & afferimus, illos fuâ forte effe conten- tos, non adeò inhiare divitiis, ut Chriftiani fæpè faciunt, qui aurum pro Deo habent. Nec Clenardus l. 1. Ep. 15. nobis obftat,<noinclude>{{right|cum}}{{smaller-block/e}}</noinclude> r8vab5dsdd59p4ikjs72ds94dsz5gqi 282625 282621 2026-10-03T20:53:11Z Erblanchard57 30712 282625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|110|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude><section begin="T18" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 18.png|left|95px|N]]Ece{{ls}}{{ls}}itate ''medii'' quidem non ab{{ls}}oluta {{ls}}ed ''expedientiæ,'' quia media vivendi nece{{ls}}{{ls}}aria marito magis affluent, melius con{{ls}}ervabuntur, & cu{{ls}}todientur, {{ls}}i habeat plures uxores exemplo co{{ls}}tarum, quæ quo plures, eo melius corpus {{ls}}e movere, cor, pulmones atque alia vi{{ls}}cera interiora, {{ls}}ine quibus homo, nec vivere nec re{{ls}}pirare pote{{ls}}t, tueri atque defendere valent. Iacobus nunquam ad tantam opulentiam perveni{{ls}}{{ls}}et, nec illam {{ls}}emel partam tam bene tueri & con{{ls}}ervare valui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i quatuor uxores duxi{{ls}}{{ls}}et. David in exilio non tam bene {{ls}}u{{ls}}tentari potui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i occa{{ls}}ione data deinde cum uxore Abigail præter primam {{ls}}e conjunxi{{ls}}{{ls}}et. Salomon tantam {{ls}}apientiam, potentiam, rerum omnium affluentiam nomini{{ls}}que celebritatem nactus nunquam fui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i cum plerisque vicinis Regibus propter Filias, quas in uxores duxerat amicitiam intimam contraxi{{ls}}{{ls}}et. Comes {{blackletter|de Gleichen}} ex captivitate Turcica & jugo illo Tyrannico quod gravius morte e{{ls}}t, nunquam liberatus fui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i præter primam cum Turcica uxore con{{ls}}en{{ls}}i{{ls}}{{ls}}et. {{smaller-block/s}} 1. Media vivendi neceßaria Autor Victoria Cretenfis negat Polygamiam opes conciliare, cum ibi plures, quam in Monogamiâ pafcen- di, veftiendique ad quod longè lautior am- pliorque res requiratur. Verum enim verò ubi plures funt pafcendi, veftiendique, ibi plures etiam laborant. Ruftici Curlandia quò plures habent liberos, eò melius fe gerunt, & cò facilius Nobilibus operas fuas præftare poffunt, non neglectis domefticis laboribus. Si Victor ille Imagmarius ethnicus effet, igna- rus providentia divinæ, quæ Turcarum & Ethnicorum ex Polygamia ortorum familias fuftentat & conferyat,ignofcendum ipfi effet. Mahometani & Pagani aliquando refurgent in die Pantocritico & hos Chriftianos ac Deiftas condemnabunt, Sanè, qui duo illa media à Deo ordinata Ora & labora obfer- vat, nulla penuria laborabit juxta Pf. 37. 25. ubi David propriâ experientiâ edoctus ita in- fit: Juvenis fui jam ad fenectutem perveni, nec unquam vidi juftum (NB. qui juftis viis incedit, fuum cuique tribuit, neminem læ- dit & jufta media ufurpat,) derelictum, aut femen ejus panem quarentem. Jacobus Pa- triarcha nil habebat præter baculum & qua- tuor ducebat uxores, nilque dotis à tenaciffi- mo Euclione Laban obtinebat, & per hæc media antea laudata fiebat ditiffimus, Tem- pore Davidis octodecimgami & Salomonis Millegami, aliorumque Polygamorum, qui ad exemplum Regum, fe dubio procul in to- to Regno componebant, tanta erat abun- dantia auri & argenti, ut æquarent lapides in plateis. Non nego per Polygamiam no- biles familias poffe ad egeftatem, modicas ve- rò ad mendicitatem redigi, fed per accidens, quia pietate deftituuntur, & in otio & luxu- riâ vitam forfitan totam tranfigere more fo- lito cupiunt. Quin & hoc fæpè videmus in Monogamiâ fieri, ubi eadem caufa, de- fectus fcilicet veri Chriftianifmi, otiique ac cupiditatum carnalium nimius amor militat. Quod verò de Mauris tritum adagium con- cernit eos habere plurimum uxorum, nil opum; illis opponimus fupra laudata exem- pla, & afferimus, illos fuâ forte effe conten- tos, non adeò inhiare divitiis, ut Chriftiani fæpè faciunt, qui aurum pro Deo habent. Nec Clenardus l. 1. Ep. 15. nobis obftat,<noinclude>{{right|cum}}{{smaller-block/e}}</noinclude> jvd0vm30m93ghci7ohnyohozh8xzn60 104 86392 282624 2026-10-03T20:51:40Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Text-indent|1.27cm|'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''-Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1)</p>.}} {{Text-indent|1.27cm|'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''- Si quis non quasi heres, sed quasi... 282624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{Text-indent|1.27cm|'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''-Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1)</p>.}} {{Text-indent|1.27cm|'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''- Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali velit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis; et ita recte Labeo scribit.}} {{Text-indent|1.27cm|'''74.''' ['''73.'''] IDEM ''libro XII. ad Plautium.''-Qui putat se decem dare iussum, quum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo.}} {{Text-indent|1.27cm|§ 1.- At si quiuque putet se iussum dare, qunan decena dare iussas est, et dat quinque, non implet conditionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleverit reliquam, aliorum quinque datioue videatur.}} {{Text-indent|1.27cm|§ 2 .-Qui hona fide servit, si quasi iussu domini adierit, non obligabitur.}} {{Text-indent|1.27cm|§ 3.-Simílis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem, post conditionem libertatis existentem, quum hoc ignoraret, adiit.}} {{Text-indent|1.27cm|§ 4.-De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini obtigerit, quum nesciat, conditionem libertatis extitisse, bertad vel hereditatem aditam, an adeundo heres fiat, videndum; lulianus hunc diceret fieri heredem.}} {{Text-indent|1.27cm|'''75.''' ['''74.'''] MARCELLUS libro IX. Digestorum.-Ex semisse Titius heres scriptus est, quadrantis bonorum possessionem per errorem petiit; quaero, an nihil actum sit, an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit? Respondit, magis nihil actum esse, quemadmodum (2) quum ex semisse scriptus heres, ex quadrante per errorem adiit hereditatem.</p>}} {{Text-indent|1.27cm|'''76.''' ['''75.'''] IAVOLENUS libro IV. Epistolarum -Si tu ex parte sexta sub conditione institutus fuis. ses heres, et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adiisses, deinde conditio iure sextantis extitisset, quaero, an adire necesse habueris, ne sextans tuus intereat? Respondit: nihil interest, utrum ex subtitutione prius adierit, an ex prima institutione, quum ab utraque causa una aditio sufficiat; sextans itaque, qui sub conditione (3) datus mihi est, ad me solum pertinet.</p>}} {{Text-indent|1.27cm|§ 1.-Item si tu sextantis, ex que institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid dabitas Titianae partis habitu-.}} ______________ (1) Hal.; solet, el códice Fl . (2) quam, en lugar de quemadmodum, Hal. (3) Según corrección del códice Fl., Br .; conditionem, Taur. según la escritura original .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ilup0du7sb13qi65isgrwupvv79lnqs 282626 282624 2026-10-03T21:16:32Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{VersusIncipit|2}}'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''-Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1)</p>. {{VersusIncipit|2}}'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''- Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali velit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis; et ita recte Labeo scribit. {{VersusIncipit|2}}'''74.''' ['''73.'''] IDEM ''libro XII. ad Plautium.''-Qui putat se decem dare iussum, quum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo. {{VersusIncipit|2}}§ 1.- At si quiuque putet se iussum dare, qunan decena dare iussas est, et dat quinque, non implet conditionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleverit reliquam, aliorum quinque datioue videatur. {{VersusIncipit|2}}§ 2 .-Qui hona fide servit, si quasi iussu domini adierit, non obligabitur. {{VersusIncipit|2}}§ 3.-Simílis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem, post conditionem libertatis existentem, quum hoc ignoraret, adiit. {{VersusIncipit|2}}§ 4.-De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini obtigerit, quum nesciat, conditionem libertatis extitisse, bertad vel hereditatem aditam, an adeundo heres fiat, videndum; lulianus hunc diceret fieri heredem. {{VersusIncipit|2}}'''75.''' ['''74.'''] MARCELLUS libro IX. Digestorum.-Ex semisse Titius heres scriptus est, quadrantis bonorum possessionem per errorem petiit; quaero, an nihil actum sit, an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit? Respondit, magis nihil actum esse, quemadmodum (2) quum ex semisse scriptus heres, ex quadrante per errorem adiit hereditatem.</p> {{VersusIncipit|2}}'''76.''' ['''75.'''] IAVOLENUS libro IV. Epistolarum -Si tu ex parte sexta sub conditione institutus fuis. ses heres, et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adiisses, deinde conditio iure sextantis extitisset, quaero, an adire necesse habueris, ne sextans tuus intereat? Respondit: nihil interest, utrum ex subtitutione prius adierit, an ex prima institutione, quum ab utraque causa una aditio sufficiat; sextans itaque, qui sub conditione (3) datus mihi est, ad me solum pertinet.</p> {{VersusIncipit|2}}§ 1.-Item si tu sextantis, ex que institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid dabitas Titianae partis habitu-. ______________ (1) Hal.; solet, el códice Fl . (2) quam, en lugar de quemadmodum, Hal. (3) Según corrección del códice Fl., Br .; conditionem, Taur. según la escritura original .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2jchs9y7zima1bydqkskv1f13qgw0gm 282628 282626 2026-10-03T21:23:52Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><p style="text-indent: 1em;">'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''-Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1).</p> <p style="text-indent: 1em;">'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''- Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali velit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis; et ita recte Labeo scribit.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''74.''' ['''73.'''] IDEM ''libro XII. ad Plautium.''-Qui putat se decem dare iussum, quum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.- At si quiuque putet se iussum dare, qunan decena dare iussas est, et dat quinque, non implet conditionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleverit reliquam, aliorum quinque datioue videatur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2 .-Qui hona fide servit, si quasi iussu domini adierit, non obligabitur.</p> <p style="text-indent: 1em;">}§ 3.-Simílis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem, post conditionem libertatis existentem, quum hoc ignoraret, adiit.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 4.-De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini obtigerit, quum nesciat, conditionem libertatis extitisse, bertad vel hereditatem aditam, an adeundo heres fiat, videndum; lulianus hunc diceret fieri heredem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''75.''' ['''74.'''] MARCELLUS libro IX. Digestorum.-Ex semisse Titius heres scriptus est, quadrantis bonorum possessionem per errorem petiit; quaero, an nihil actum sit, an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit? Respondit, magis nihil actum esse, quemadmodum (2) quum ex semisse scriptus heres, ex quadrante per errorem adiit hereditatem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''76.''' ['''75.'''] IAVOLENUS libro IV. Epistolarum -Si tu ex parte sexta sub conditione institutus fuis. ses heres, et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adiisses, deinde conditio iure sextantis extitisset, quaero, an adire necesse habueris, ne sextans tuus intereat? Respondit: nihil interest, utrum ex subtitutione prius adierit, an ex prima institutione, quum ab utraque causa una aditio sufficiat; sextans itaque, qui sub conditione (3) datus mihi est, ad me solum pertinet.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.-Item si tu sextantis, ex que institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid dabitas Titianae partis habitu-</p> ______________ (1) Hal.; solet, el códice Fl . (2) quam, en lugar de quemadmodum, Hal. (3) Según corrección del códice Fl., Br .; conditionem, Taur. según la escritura original .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ed9h3p2wph7sm4j2xh6km2e7sxu7du2 282629 282628 2026-10-03T21:29:55Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><p style="text-indent: 1em;">'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''—Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1).</p> <p style="text-indent: 1em;">'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''—Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali velit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis; et ita recte Labeo scribit.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''74.''' ['''73.'''] IDEM ''libro XII. ad Plautium.''—Qui putat se decem dare iussum, quum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—At si quiuque putet se iussum dare, qunan decena dare iussas est, et dat quinque, non implet conditionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleverit reliquam, aliorum quinque datioue videatur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Qui hona fide servit, si quasi iussu domini adierit, non obligabitur.</p> <p style="text-indent: 1em;">}§ 3.—Simílis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem, post conditionem libertatis existentem, quum hoc ignoraret, adiit.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 4.—De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini obtigerit, quum nesciat, conditionem libertatis extitisse, bertad vel hereditatem aditam, an adeundo heres fiat, videndum; lulianus hunc diceret fieri heredem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''75.''' ['''74.'''] MARCELLUS ''libro IX. Digestorum.''—Ex semisse Titius heres scriptus est, quadrantis bonorum possessionem per errorem petiit; quaero, an nihil actum sit, an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit? Respondit, magis nihil actum esse, quemadmodum (2) quum ex semisse scriptus heres, ex quadrante per errorem adiit hereditatem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''76.''' ['''75.'''] IAVOLENUS ''libro IV. Epistolarum.''—Si tu ex parte sexta sub conditione institutus fuis. ses heres, et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adiisses, deinde conditio iure sextantis extitisset, quaero, an adire necesse habueris, ne sextans tuus intereat? Respondit: nihil interest, utrum ex subtitutione prius adierit, an ex prima institutione, quum ab utraque causa una aditio sufficiat; sextans itaque, qui sub conditione (3) datus mihi est, ad me solum pertinet.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Item si tu sextantis, ex que institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid dabitas Titianae partis habitu-</p> ______________ (1) Hal.; solet, el códice Fl . (2) quam, en lugar de quemadmodum, Hal. (3) Según corrección del códice Fl., Br .; conditionem, Taur. según la escritura original .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jfrl5nd1r7kt5ggyu9dyu97y06t1xyq 282631 282629 2026-10-03T21:40:59Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 282631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><p style="text-indent: 1em;">'''72.''' ['''71.'''] PAULUS ''libro I. ad Plautium.''—Si quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres, antequam adiret, decesserit, nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis exspectare non soleat (1).</p> <p style="text-indent: 1em;">'''73.''' ['''72.'''] IDEM ''libro VII. ad Plautium.''—Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali velit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis; et ita recte Labeo scribit.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''74.''' ['''73.'''] IDEM ''libro XII. ad Plautium.''—Qui putat se decem dare iussum, quum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—At si quiuque putet se iussum dare, qunan decena dare iussas est, et dat quinque, non implet conditionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleverit reliquam, aliorum quinque datioue videatur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Qui hona fide servit, si quasi iussu domini adierit, non obligabitur.</p> <p style="text-indent: 1em;">}§ 3.—Simílis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem, post conditionem libertatis existentem, quum hoc ignoraret, adiit.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 4.—De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini obtigerit, quum nesciat, conditionem libertatis extitisse, bertad vel hereditatem aditam, an adeundo heres fiat, videndum; lulianus hunc diceret fieri heredem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''75.''' ['''74.'''] MARCELLUS ''libro IX. Digestorum.''—Ex semisse Titius heres scriptus est, quadrantis bonorum possessionem per errorem petiit; quaero, an nihil actum sit, an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit? Respondit, magis nihil actum esse, quemadmodum (2) quum ex semisse scriptus heres, ex quadrante per errorem adiit hereditatem.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''76.''' ['''75.'''] IAVOLENUS ''libro IV. Epistolarum.''—Si tu ex parte sexta sub conditione institutus fuis. ses heres, et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adiisses, deinde conditio iure sextantis extitisset, quaero, an adire necesse habueris, ne sextans tuus intereat? Respondit: nihil interest, utrum ex subtitutione prius adierit, an ex prima institutione, quum ab utraque causa una aditio sufficiat; sextans itaque, qui sub conditione (3) datus mihi est, ad me solum pertinet.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Item si tu sextantis, ex que institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid dabitas Titianae partis habitu-</p> ______________ (1) Hal.; solet, el códice Fl. (2) quam, en lugar de quemadmodum, Hal. (3) Según corrección del códice Fl., Br.; conditionem, Taur. según la escritura original .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6cnwqa066apkjac4swn5lf1g952vpsl 104 86393 282627 2026-10-03T21:20:51Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'neat, domefticarum rerum fatagat, nec extravagando domum incuftoditam, cum rei familiaris damno relinquat. Neque etiam extra domum habet, quod agat, cum ab omnibus publicis virilibus officiis remotæ fint oportet, c. dilect. 4. Extra. de arbitr. c. mu- lierem. 33. q. 5. c. infamis §. 3. 4.7. d. l.ff. de Reg. Jur. d.. I. neque famma ff. de proc. d. l.alienam 18. Cod. eodem. fed defendere eft virile opus l. fin.ff. de tut. d. l. alienam. 18. C.... 282627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|114|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>neat, domefticarum rerum fatagat, nec extravagando domum incuftoditam, cum rei familiaris damno relinquat. Neque etiam extra domum habet, quod agat, cum ab omnibus publicis virilibus officiis remotæ fint oportet, c. dilect. 4. Extra. de arbitr. c. mu- lierem. 33. q. 5. c. infamis §. 3. 4.7. d. l.ff. de Reg. Jur. d.. I. neque famma ff. de proc. d. l.alienam 18. Cod. eodem. fed defendere eft virile opus l. fin.ff. de tut. d. l. alienam. 18. C. de procur. Spatitur. 2. 1. uxores Inftit. de Injuriis. Mulier enim non poteft effe pro- curatrix 1. 2. ff. de Reg. Jur.l. neque fæmina. 54. ff de procur. I. alienam. 18. ubi DD. Bartol. Odofred. & Bald. n. 1. Caft. n. 1. Salic. n. 1. Jafon. n. 2. Alex. n. 1. gl. in c. cum dilecta. verb. procuratricem. Spec. tit. de procur.§.1.1. 1Et hoc fit propter confilii in- firmitatem, quod aliis dare nequeunt 1. fcire 21. ff. de Tut. c. ur. d. l. pen. ff de edend. l. fin. ff de Tutel. plerumque enim inveniuntur mulieres contra propria laborare commoda. 1.4. in fin. defponf. Joach. à Beuft. m. 1. ad- monendi 31. n. 548. ff de Jurej. Parif. Confil. 75.n. 30. vol. 3. Nemo verò aliis confulere poteft, qui fibi ipfi confulere nequit arg. l. Titia. §. 11. ff. de Exc. tut. §. qua conftit. in- ftit. eodemExtravagantes verò funt illa foemi- næ & extraordinaria Exempla, cum in foro agere dicuntur uti Valer. Max. l. 18. c. 13. talia recenfet & nota eft Arnefiæ, Corneliæ, Lælia exemplum, uti Cicero teftatur: Au- ditus eft nobis Lalia Caji. filia femper ferme. In caufis extrajudicialibus quidem hodic communiter procuratrix effe permittitur l. 3. §. 1. ff. de neg.geft. Alb. & dd. in d. l. alie- nam 18. ubi Jafon. n. 2. verf. ult. limita &c. præfertim fi litem agat propriam l. quia ab- jente 4. C. de proc. ibi dd. Bald.n. 1. Jason. n. 2. Reform. Norica tit. s. l. 5. § aber in fallst nignen fahen/ Ref. Worm. l. 1. tit.19. §. doch mag ein jedwede Frau. Sed mulieres habent fuos tutores vel Curatores vel advocatos & procuratores, ut non opus fit in præjudicium virorum ipfas in foro appa- rere. Unde non malè Owenus lib. ad Arbell. Ep. 257. Perlege divina finuofa volumina legis, In nullo numero funt puer & mulier. Matth. 14. 21. Civili puer & mulier prohibentur ab omni Munere, non mulier non gerit arma puer. Utuntur longa tunica mulierque puerque, Imberbes pariter funt puer & mulier. Fertur & in teneros puer cito fæmina fletus Blanditiis mulier decipiturque puer. Cogitis in quantos hominum genus omne fu rores Tu Venus, o Mulier, tuque Cupido puer. {{smaller-block/e}}<section end="T18" /> {{dhr}} <section begin="T19" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 19.png|left|95px|I]]TA videmus quantum expediat habere plures uxores, Expedit nempe ''Maritis'' ad jucundam & longævam vitam ducendam, ad rem familiarem augendam & confervandam, ad honores acquirendos, ad fpartam quam nacti funt, bene ornandam, ad uxorum infidelitatem præcavendam, ad liberos bene educandos, quando habebunt plures in domo, qui amando, complacendo, laborando, certa- bunt, & quafi aliud agendo ad fummum bonum obtinendum confpira- bunt. Expedit juvenibus, qui affectibus aut vino abrepti rem cum virgi- ne præter opinionem habuerunt & commode confcientiam proxeneta conjugio tranquillare poflunt, uti & maturius ad conjugium fe conferent, bene confcii, quod fi forte prius matrimonium non fuerit ad palatum, om-<noinclude>{{right|word}}{{smaller-block/e}}</noinclude> b8n0qzn1xm1bwz3bqwllm626fdtyznw 282630 282627 2026-10-03T21:40:53Z Erblanchard57 30712 282630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|114|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>neat, domefticarum rerum fatagat, nec extravagando domum incuftoditam, cum rei familiaris damno relinquat. Neque etiam extra domum habet, quod agat, cum ab omnibus publicis virilibus officiis remotæ fint oportet, c. dilect. 4. Extra. de arbitr. c. mu- lierem. 33. q. 5. c. infamis §. 3. 4.7. d. l.ff. de Reg. Jur. d.. I. neque famma ff. de proc. d. l.alienam 18. Cod. eodem. fed defendere eft virile opus l. fin.ff. de tut. d. l. alienam. 18. C. de procur. Spatitur. 2. 1. uxores Inftit. de Injuriis. Mulier enim non poteft effe pro- curatrix 1. 2. ff. de Reg. Jur.l. neque fæmina. 54. ff de procur. I. alienam. 18. ubi DD. Bartol. Odofred. & Bald. n. 1. Caft. n. 1. Salic. n. 1. Jafon. n. 2. Alex. n. 1. gl. in c. cum dilecta. verb. procuratricem. Spec. tit. de procur.§.1.1. 1Et hoc fit propter confilii in- firmitatem, quod aliis dare nequeunt 1. fcire 21. ff. de Tut. c. ur. d. l. pen. ff de edend. l. fin. ff de Tutel. plerumque enim inveniuntur mulieres contra propria laborare commoda. 1.4. in fin. defponf. Joach. à Beuft. m. 1. ad- monendi 31. n. 548. ff de Jurej. Parif. Confil. 75.n. 30. vol. 3. Nemo verò aliis confulere poteft, qui fibi ipfi confulere nequit arg. l. Titia. §. 11. ff. de Exc. tut. §. qua conftit. in- ftit. eodemExtravagantes verò funt illa foemi- næ & extraordinaria Exempla, cum in foro agere dicuntur uti Valer. Max. l. 18. c. 13. talia recenfet & nota eft Arnefiæ, Corneliæ, Lælia exemplum, uti Cicero teftatur: Au- ditus eft nobis Lalia Caji. filia femper ferme. In caufis extrajudicialibus quidem hodic communiter procuratrix effe permittitur l. 3. §. 1. ff. de neg.geft. Alb. & dd. in d. l. alie- nam 18. ubi Jafon. n. 2. verf. ult. limita &c. præfertim fi litem agat propriam l. quia ab- jente 4. C. de proc. ibi dd. Bald.n. 1. Jason. n. 2. Reform. Norica tit. s. l. 5. § aber in fallst nignen fahen/ Ref. Worm. l. 1. tit.19. §. doch mag ein jedwede Frau. Sed mulieres habent fuos tutores vel Curatores vel advocatos & procuratores, ut non opus fit in præjudicium virorum ipfas in foro appa- rere. Unde non malè Owenus lib. ad Arbell. Ep. 257. Perlege divina finuofa volumina legis, In nullo numero funt puer & mulier. Matth. 14. 21. Civili puer & mulier prohibentur ab omni Munere, non mulier non gerit arma puer. Utuntur longa tunica mulierque puerque, Imberbes pariter funt puer & mulier. Fertur & in teneros puer cito fæmina fletus Blanditiis mulier decipiturque puer. Cogitis in quantos hominum genus omne fu rores Tu Venus, o Mulier, tuque Cupido puer. {{smaller-block/e}}<section end="T18" /> {{dhr}} <section begin="T19" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 19.png|left|95px|I]]TA videmus quantum expediat habere plures uxores, Expedit nempe ''Maritis'' ad jucundam & longævam vitam ducendam, ad rem familiarem augendam & con{{ls}}ervandam, ad honores acquirendos, ad {{ls}}partam quam nacti {{ls}}unt, bene ornandam, ad uxorum infidelitatem præcavendam, ad liberos bene educandos, quando habebunt plures in domo, qui amando, complacendo, laborando, certabunt, & qua{{ls}}i aliud agendo ad {{ls}}ummum bonum obtinendum con{{ls}}pirabunt. Expedit ''juvenibus,'' qui affectibus aut vino abrepti rem cum virgine præter opinionem habuerunt & commode con{{ls}}cientiam proxeneta conjugio tranquillare po{{ls}}{{ls}}unt, uti & maturius ad conjugium {{ls}}e conferent, bene con{{ls}}cii, quod {{ls}}i forte prius matrimonium non fuerit ad palatum,<noinclude>{{right|om-}}</noinclude> 38rwqukut9niwgpl2udjg9adr5esxdx 104 86394 282632 2026-10-03T21:44:07Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'omnia quæ in pejus ruere videbantur, fecundo poffint refarciri & compen- fari. Expedit uxoribus, quarum vitia communia, fuperbia, ignavia, in- vidia, Zelotypia præpoftera aliaque innumera decrefcent, augebuntur vero virtutes una cum fanitate corporis & animæ. Expedit virginibus, quæ facilius ad matrimonia provenient, nec tantis periculis fanitatis & vitæ ob intermiflum conjugium, & fama etiam atque honoris ob pudicitiam tenta- tam erunt obnox... 282632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|115|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>omnia quæ in pejus ruere videbantur, fecundo poffint refarciri & compen- fari. Expedit uxoribus, quarum vitia communia, fuperbia, ignavia, in- vidia, Zelotypia præpoftera aliaque innumera decrefcent, augebuntur vero virtutes una cum fanitate corporis & animæ. Expedit virginibus, quæ facilius ad matrimonia provenient, nec tantis periculis fanitatis & vitæ ob intermiflum conjugium, & fama etiam atque honoris ob pudicitiam tenta- tam erunt obnoxiæ, fed potius, fi vel maxime aliquid præpoftere actum fuerit fubfequente matrimonio, quod nullus Chriftianus polygamia in- troducta audacter recufabit, redintegrabuntur. Expedit mercatoribus, nautis, peregrinantibus, qui in Indiam vel ad nundinas Francofurtenfes vel Lipfienfes, vel in alia loca excurrunt, & occafione data fe multiplicant, quod non fine maximo Oeconomiæ Reipublicæ, & confcientiæ incom- modo ob interdictam Polygamiam occultare tenentur. Expedit militibus, qui paupertatis pertaæfi caftra fequuntur, & divitem uxorem primæ domi relictæ fuperinducere poffunt. Expedit multorum confcientia, qui occa- fione itineris vel potus decepti facilius illam, cum qua rem habuerunt re- tinebunt, à qua alias Monogamia ftabilita abhorrerent. Expedit fenibus qui exemplo Davidis à juvencula Abifag poffunt calefieri, & quafi juve- nefcere. Expedit infantibus, qui non tantum erunt faniores & longævio- res, fed & mortua vel abfente genuina matre ab altera uxore confan- guinea æque, imo melius quam ab ancillis pecunia conductis educabun- tur. Expedit parentibus, qui tot difficultates in liberis educandis, promo- vendis, maritandis & locupletandis non fentient. Expedit rufticis, civibus, omnibufque Oeconomis, qui multis adjutoriis in re domefticâ augenda gaude- bunt, & ancillis fruentur fidelioribus, quæ fervitiis benevolentiam ma- ritalem ad inftar Hagaris, Bilha & Silpæ fe promereri poffe fpem conci- pient certiffimam. Expedit Cafaribus, Regibus, Principibus, Comitibus, Baroni- bus, Nobilibus, Divitibus qui inftar Salomonis in ftatu fuo permanebunt, & autoritatem, potentiam,opulentiam mediantibus multis foeminis conferva- bunt. Expedit Paftoribus, miniftris, Epifcopis, quorum minifteria in copu- landis hominibus & baptizandis infantibus augebuntur & quorum exinde manus ut fcriptura loquitur, ad familiam fuftentandam implebuntur. Expedit Ecclefia, ubi tanta peccata Onanitica, fcortationes, adulteria, infanticidia, uxoricidia, & alia innumera tam frequentia non erunt, ftudium verò bonorum operum magis florebit. Taceo quod multi Gen- tiles, Turca, apud quos Polygamia viget ad Chriftianam fidem fint ac- ceffuri, fi Polygamia apud nos non eflet prohibita. Sicuti conftat uti vir diffufiffimæ eruditionis Gisbertus Voetius teftatur, quod totum regnum Conchinum una cum Rege ad Chriftianam fidem fuiffet converfum, nifi<noinclude>{{right|Je-}}</noinclude> azkd8cp4yao0aia0301ocq7fshc9for 282636 282632 2026-10-04T02:24:46Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 282636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|115|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>omnia quæ in pejus ruere videbantur, {{ls}}ecundo po{{ls}}{{ls}}int re{{ls}}arciri & compen{{ls}}ari. Expedit ''uxoribus,'' quarum vitia communia, {{ls}}uperbia, ignavia, invidia, Zelotypia præpo{{ls}}tera aliaque innumera decre{{ls}}cent, augebuntur vero virtutes una cum {{ls}}anitate corporis & animæ. Expedit ''virginibus,'' quæ facilius ad matrimonia provenient, nec tantis periculis {{ls}}anitatis & vitæ ob intermi{{ls}}{{ls}}um conjugium, & famæ etiam atque honoris ob pudicitiam tentatam erunt obnoxiæ, {{ls}}ed potius, {{ls}}i vel maxime aliquid præpo{{ls}}tere actum fuerit {{ls}}ub{{ls}}equente matrimonio, quod nullus Chri{{ls}}tianus polygamia introducta audacter recu{{ls}}abit, redintegrabuntur. Expedit ''mercatoribus, nautis, peregrinantibus,'' qui in Indiam vel ad nundinas Francofurten{{ls}}es vel Lip{{ls}}ien{{ls}}es, vel in alia loca excurrunt, & occa{{ls}}ione data {{ls}}e multiplicant, quod non {{ls}}ine maximo Oeconomiæ Reipublicæ, & con{{ls}}cientiæ incommodo ob interdictam Polygamiam occultare tenentur. Expedit ''militibus,'' qui paupertatis pertæ{{ls}}i ca{{ls}}tra {{ls}}equuntur, & divitem uxorem primæ domi relictæ {{ls}}uperinducere po{{ls}}{{ls}}unt. Expedit ''multorum con{{ls}}cientiæ,'' qui occa{{ls}}ione itineris vel potus decepti facilius illam, cum qua rem habuerunt retinebunt, à qua alias Monogamia {{ls}}tabilita abhorrerent. Expedit ''{{ls}}enibus'' qui exemplo Davidis à juvencula {{wl|Q321469|Abi{{ls}}ag}} po{{ls}}{{ls}}unt calefieri, & qua{{ls}}i juvene{{ls}}cere. Expedit ''infantibus,'' qui non tantum erunt {{ls}}aniores & longæviores, {{ls}}ed & mortua vel ab{{ls}}ente genuina matre ab altera uxore con{{ls}}anguinea æque, imo melius quam ab ancillis pecunia conductis educabuntur. Expedit ''parentibus,'' qui tot difficultates in liberis educandis, promovendis, maritandis & locupletandis non {{ls}}entient. Expedit ''ru{{ls}}ticis, civibus, omnibu{{ls}}que Oeconomis,'' qui multis adjutoriis in re dome{{ls}}ticâ augenda gaudebunt, & ancillis fruentur fidelioribus, quæ {{ls}}ervitiis benevolentiam maritalem ad in{{ls}}tar {{wl|Q214617|Hagaris}}, {{wl|Q794991|Bilhæ}} & {{wl|Q221826|Silpæ}} {{ls}}e promereri po{{ls}}{{ls}}e {{ls}}pem concipient certi{{ls}}{{ls}}imam. Expedit ''Cæ{{ls}}aribus, Regibus, Principibus, Comitibus, Baronibus, Nobilibus, Divitibus'' qui in{{ls}}tar Salomonis in {{ls}}tatu {{ls}}uo permanebunt, & autoritatem, potentiam, opulentiam mediantibus multis fœminis con{{ls}}ervabunt. Expedit ''Pa{{ls}}toribus, mini{{ls}}tris, Epi{{ls}}copis,'' quorum mini{{ls}}teria in copulandis hominibus & baptizandis infantibus augebuntur & quorum exinde manus ut {{ls}}criptura loquitur, ad familiam {{ls}}u{{ls}}tentandam implebuntur. Expedit ''Eccle{{ls}}iæ,'' ubi tanta peccata Onanitica, {{ls}}cortationes, adulteria, infanticidia, uxoricidia, & alia innumera tam frequentia non erunt, {{ls}}tudium verò bonorum operum magis florebit. Taceo quod multi Gentiles, Turcæ, apud quos Polygamia viget ad Chri{{ls}}tianam fidem {{ls}}int acce{{ls}}{{ls}}uri, {{ls}}i Polygamia apud nos non e{{ls}}{{ls}}et prohibita. Sicuti con{{ls}}tat uti vir diffu{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imæ eruditionis Gisbertus Voetius te{{ls}}tatur, quod totum regnum Conchinum una cum Rege ad Chri{{ls}}tianam fidem fui{{ls}}{{ls}}et conver{{ls}}um, ni{{ls}}i<noinclude>{{right|Je-}}</noinclude> qgj9gl4ujaa3j99j49flt0hbjjij0cx 104 86395 282637 2026-10-04T03:17:13Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Je{{ls}}uitæ in {{ls}}uis concionibus jamdum conver{{ls}}os à Polygamia dehortati fui{{ls}}{{ls}}ent, & Regi ipfi perfuadere voluiffent quod ipfi omnes uxores excepta unica, {{ls}}i Chri{{ls}}tianus fieri vellet, {{ls}}int deferendæ. Quæ res adeo movit ip{{ls}}um Regem, ut omnes illos Apo{{ls}}tolos, uti audire volunt, cum Apo{{ls}}tolica {{ls}}eu potius Chimærica doctrina ejecerit. De quo damno Eccle{{ls}}iæ illi ho{{ls}}tes non tantum Polyg... 282637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|116|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>Je{{ls}}uitæ in {{ls}}uis concionibus jamdum conver{{ls}}os à Polygamia dehortati fui{{ls}}{{ls}}ent, & Regi ipfi perfuadere voluiffent quod ipfi omnes uxores excepta unica, {{ls}}i Chri{{ls}}tianus fieri vellet, {{ls}}int deferendæ. Quæ res adeo movit ip{{ls}}um Regem, ut omnes illos Apo{{ls}}tolos, uti audire volunt, cum Apo{{ls}}tolica {{ls}}eu potius Chimærica doctrina ejecerit. De quo damno Eccle{{ls}}iæ illi ho{{ls}}tes non tantum Polygamias {{ls}}ed etiam matrimonii re{{ls}}pondebunt aliquando in extremo judicio. Expedit denique ''Reipublicæ'' plures e{{ls}}{{ls}}e cives rufticos, qui terram colant. ''Intere{{ls}}t'' etiam ''Reipublica, ne quis {{ls}}ua re male utatur,'' quod Monogamus facit, quando cum prægnante concumbit, vel non concumbit. Et ut brevi{{ls}}{{ls}}ime rem complectar expedit plures e{{ls}}{{ls}}e cœlicolas & terrigenas; ''in domo patris no{{ls}}tri multæ {{ls}}unt man{{ls}}iones'' (inquit Salvator) quas diabolus ho{{ls}}tis {{grc|ἄυπονὸος}} generis humani & procreationis ejusdem nobis invidet, & hanc ob cau{{ls}}am odium matrimonii & polygamias maxime in{{ls}}tillat. In terra etiam multa loca {{ls}}unt inculta, habitatoribus vacua. Terra plura producit, quam nos con{{ls}}umimus. Nullus præterea e{{ls}}t Rex, qui non plures de{{ls}}ideret {{ls}}ubditos. Nullus Con{{ls}}ul, qui non plures de{{ls}}ideret cives. Nullus Nobilis qui non plures ru{{ls}}ticos. Nullus mecator opifex qui non plures de{{ls}}ideret emptores. Nullus mini{{ls}}ter, Pa{{ls}}tor, qui non plures auditores. Nullus Oeconomus qui non plura adjutoria. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Quantum expediat habere plures uxores fcilicet in Oeconomia, Rep. & Ecclefiâ,quod mundus credere non defiderat, etfi luce me- ridianâ clarius fit oftenfum & ex incommo- dis, quæ ex Monogamiâ exclufivâ fcatu- riunt, apertiffimè confpici poffit, uti illa breviter complexus eft Theophilus in Epita- phio Monogamix Exclufivæ, quod fuo ad- verfario in claufulâ Refutationis in diverfo- rio aloxidas exaratæ ex parte tranfmifit:| verba fic habent: Atque Monogamia tuna fic Exclufiva penitus fepulta erit, non iterum in animis fapientum, ut certò fcio, revićtura, cui ne ultimus honor defit boc Epitaphium in- fcribo: Sifte Viator Gradum. Paucis Te volo. Quaris quis hic fit fepultus? Monogamia. Quo Patre Nata? Phantafe. Qua Matre? Agnoca. Qua Patria? Umbria. Qua Nutrice educara? Moria. Quibus Statoribus elevata? Gynacocratume- nis & Fratribus Ignorantia. Quid egit in mundo? Nihil, rifit, lufit. Cucurbitas pinxit. Enixa eft etiam nefcio quos fetus infandos at que nefandos, Scortatores, Adulteros, Onanitas, Abacto- res, Sodomitas, Maftrupatores, Infanticidas, Uxoricidas, Divortiarios, Azelotypes, Gynacocratumenos, Cornutos, Abfiemios, Mifogamos, Opfigamos, Atecnos, Ophitecnos, Extravangantes Bac- chos &Sabajarios fanctulos Monachos & Pygmaos, cæterosque Satyros, Cyclopas Polyphemos. Nec non monftrofiffimas Nymphas, Cupedi- narias Lalages,Divirginatas Quartillas, mo- rofas Xantippes, transfubftantiatas Amazo- nes, Libidimefas Penthefileas, infatiabiles Maffalinas, improbisanas Carfanias, nefan- diffimas Populias, Bellicofas Andromaches, Faftuofas Vafthas; Imperiofas Semiramides, Veftbales mulieviras, Medeas veneficas,<noinclude>{{right|''marici-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> cef828fae6m0oah77dwa7xjlhfafgfq 282638 282637 2026-10-04T03:25:22Z Erblanchard57 30712 282638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|116|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>Je{{ls}}uitæ in {{ls}}uis concionibus jamdum conver{{ls}}os à Polygamia dehortati fui{{ls}}{{ls}}ent, & Regi ipfi perfuadere voluiffent quod ipfi omnes uxores excepta unica, {{ls}}i Chri{{ls}}tianus fieri vellet, {{ls}}int deferendæ. Quæ res adeo movit ip{{ls}}um Regem, ut omnes illos Apo{{ls}}tolos, uti audire volunt, cum Apo{{ls}}tolica {{ls}}eu potius Chimærica doctrina ejecerit. De quo damno Eccle{{ls}}iæ illi ho{{ls}}tes non tantum Polygamias {{ls}}ed etiam matrimonii re{{ls}}pondebunt aliquando in extremo judicio. Expedit denique ''Reipublicæ'' plures e{{ls}}{{ls}}e cives rufticos, qui terram colant. ''Intere{{ls}}t'' etiam ''Reipublica, ne quis {{ls}}ua re male utatur,'' quod Monogamus facit, quando cum prægnante concumbit, vel non concumbit. Et ut brevi{{ls}}{{ls}}ime rem complectar expedit plures e{{ls}}{{ls}}e cœlicolas & terrigenas; ''in domo patris no{{ls}}tri multæ {{ls}}unt man{{ls}}iones'' (inquit Salvator) quas diabolus ho{{ls}}tis {{grc|{{SIC|ἄυπονὸος|ἄϋπνος}}}} generis humani & procreationis ejusdem nobis invidet, & hanc ob cau{{ls}}am odium matrimonii & polygamias maxime in{{ls}}tillat. In terra etiam multa loca {{ls}}unt inculta, habitatoribus vacua. Terra plura producit, quam nos con{{ls}}umimus. Nullus præterea e{{ls}}t Rex, qui non plures de{{ls}}ideret {{ls}}ubditos. Nullus Con{{ls}}ul, qui non plures de{{ls}}ideret cives. Nullus Nobilis qui non plures ru{{ls}}ticos. Nullus mecator opifex qui non plures de{{ls}}ideret emptores. Nullus mini{{ls}}ter, Pa{{ls}}tor, qui non plures auditores. Nullus Oeconomus qui non plura adjutoria. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Quantum expediat habere plures uxores fcilicet in Oeconomia, Rep. & Ecclefiâ,quod mundus credere non defiderat, etfi luce me- ridianâ clarius fit oftenfum & ex incommo- dis, quæ ex Monogamiâ exclufivâ fcatu- riunt, apertiffimè confpici poffit, uti illa breviter complexus eft Theophilus in Epita- phio Monogamix Exclufivæ, quod fuo ad- verfario in claufulâ Refutationis in diverfo- rio aloxidas exaratæ ex parte tranfmifit:| verba fic habent: Atque Monogamia tuna fic Exclufiva penitus fepulta erit, non iterum in animis fapientum, ut certò fcio, revićtura, cui ne ultimus honor defit boc Epitaphium in- fcribo: Sifte Viator Gradum. Paucis Te volo. Quaris quis hic fit fepultus? Monogamia. Quo Patre Nata? Phantafe. Qua Matre? Agnoca. Qua Patria? Umbria. Qua Nutrice educara? Moria. Quibus Statoribus elevata? Gynacocratume- nis & Fratribus Ignorantia. Quid egit in mundo? Nihil, rifit, lufit. Cucurbitas pinxit. Enixa eft etiam nefcio quos fetus infandos at que nefandos, Scortatores, Adulteros, Onanitas, Abacto- res, Sodomitas, Maftrupatores, Infanticidas, Uxoricidas, Divortiarios, Azelotypes, Gynacocratumenos, Cornutos, Abfiemios, Mifogamos, Opfigamos, Atecnos, Ophitecnos, Extravangantes Bac- chos &Sabajarios fanctulos Monachos & Pygmaos, cæterosque Satyros, Cyclopas Polyphemos. Nec non monftrofiffimas Nymphas, Cupedi- narias Lalages,Divirginatas Quartillas, mo- rofas Xantippes, transfubftantiatas Amazo- nes, Libidimefas Penthefileas, infatiabiles Maffalinas, improbisanas Carfanias, nefan- diffimas Populias, Bellicofas Andromaches, Faftuofas Vafthas; Imperiofas Semiramides, Veftbales mulieviras, Medeas veneficas,<noinclude>{{right|''marici-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> ppmke56jmz6k09u9nmgiqj5csbrb3cp 104 86396 282639 2026-10-04T03:38:02Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ 282639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|144|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude><section begin="T20" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 20.png|left|95px|D]]Einde ''ratione præcepti divini,'' quod maximum e{{ls}}t, Polygamia etiam e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}aria. Habentur enim expre{{ls}}{{ls}}a verba in imperativo propo{{ls}}ita, & Adamo, Noacho ex arca po{{ls}}t deletum genus humanum egredienti, omnibus eorum po{{ls}}teris communicata, quæ {{ls}}ic habent: ''Cre{{ls}}cite & multiplicamini & replete terram, & vobis illam {{ls}}ubjicite, quæ verba non tantum {{ls}}unt benedictoria, ut Coccejus Com. in Gen. autumat, {{ls}}ed {{ls}}imul (quæ enim nece{{ls}}{{ls}}itas cogit à nativo {{ls}}en{{ls}}u recedere) imperatoria, ex quibus ita argumentor.'' {{nop}} ''Quicunque {{SIC|jnbentur|jubentur}} cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare & replere terram, illi jubentur facere modo optimo & convenientißimo, legitimo puta, {{ls}}eu Scripturæ Sacræ, qua {{ls}}uprema lex e{{ls}}t, non contrario.'' {{nop}} ''Atqui primi no{{ls}}tri parentes, Adamus, Noachus atque {{ls}}ub Illis ceu {{ls}}tirpibus omnes eorum po{{ls}}teri ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare & replere terram.'' {{nop}} ''E. ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt facere modo optimo & convenienti{{ls}}{{ls}}ime.'' {{nop}} Et porro quod hic modus {{ls}}it optimus probatur quia e{{ls}}t legitimus hoc pacto. {{nop}} ''Quicunque modus e{{ls}}t legitimus, ille e{{ls}}t optimus.'' Quid enim melius pote{{ls}}t e{{ls}}{{ls}}e eo, quod {{ls}}ecundum leges in{{ls}}tituitur. {{nop}} ''Atqui Polygamia e{{ls}}t modus legitimus,'' quia convenit cum illa lege prima & Catholica: Cre{{ls}}cite & multiplicamini, nec e{{ls}}t contra ullam legem Dei ut deinceps probabitur ulterius illius legalitas. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Deinde Ratione pracepti divini Plato in l. 6. de Legg. vult ut in bene conftitutâ Rep. primum de nuptiis leges ferantur, & opera detur, ut non tantum jucundiffimum fibi, fed & utile Reip. quifque contrahat matrimonium. Eapropter Optimus & fa- pientiffimus Legislator Deus in Republicâ mundanâ conftituenda ftatim poft creatio- nem primi hominis legem de conjugio tulit, uti &ipfi Judæi hoc primo capite comprehen- fum præceptum pro primo & maximo Ca- tholico habent præcepto (Luth. tom. 11. Jen. Germ. p. 163. dicit non tantum effe præ- ceptum fed plufquam præceptum) quod bafis & fundamentum fit, cujus gratia reliqua omnia fint tradita præcepta. Cui enim daren- tir coctera præcepta (quorum numerum Ju- dei quidam 613, quidam 620 effe volunt, & quidem affirmativa 248 juxta numerum membrorum corporis humani, negativa 365 juxta numerum venarum in homine, aut die- rum anni folaris) fi homines non propagaren- tur & mundus non effet habitabilis, ob quem finem hoc inter omnia præcepta eximium & præcipuum eft datum, & quidem, ut homo teneatur omni loco & tempore operam eilda- re, quamprimum confecutus fuerit terminum. |ætatis, à Magiftris definitum ducendæ uxori aptum, ut ex Rabbi Levi tradit Hatting.de Jur.Hebr.p.6.Dicunt etiam trangrefforem hu- jus legis, qui non operam dat præcepto mul- tiplicationis & fructificationis, fimilem effe ei, qui fanguinem effuderit, ex Rabb. Eliezere. Atque hujus Generaliffimi præce- pti fundamentum in capite primo & quidem in illis verbis: Et benedixit eis Deus atque<noinclude>{{right|''dixit''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> fxv94ue0xteo5cui57r40leh8gj6dn7 282640 282639 2026-10-04T03:41:21Z Erblanchard57 30712 282640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|144|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude><section begin="T20" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 20.png|left|95px|D]]Einde ''ratione præcepti divini,'' quod maximum e{{ls}}t, Polygamia etiam e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}aria. Habentur enim expre{{ls}}{{ls}}a verba in imperativo propo{{ls}}ita, & Adamo, Noacho ex arca po{{ls}}t deletum genus humanum egredienti, omnibus eorum po{{ls}}teris communicata, quæ {{ls}}ic habent: ''Cre{{ls}}cite & multiplicamini & replete terram, & vobis illam {{ls}}ubjicite, quæ verba non tantum {{ls}}unt benedictoria, ut {{wl|Q62517|Coccejus}} Com. in Gen. autumat, {{ls}}ed {{ls}}imul (quæ enim nece{{ls}}{{ls}}itas cogit à nativo {{ls}}en{{ls}}u recedere) imperatoria, ex quibus ita argumentor.'' {{nop}} ''Quicunque {{SIC|jnbentur|jubentur}} cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare & replere terram, illi jubentur facere modo optimo & convenientißimo, legitimo puta, {{ls}}eu Scripturæ Sacræ, qua {{ls}}uprema lex e{{ls}}t, non contrario.'' {{nop}} ''Atqui primi no{{ls}}tri parentes, Adamus, Noachus atque {{ls}}ub Illis ceu {{ls}}tirpibus omnes eorum po{{ls}}teri ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare & replere terram.'' {{nop}} ''E. ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt facere modo optimo & convenienti{{ls}}{{ls}}ime.'' {{nop}} Et porro quod hic modus {{ls}}it optimus probatur quia e{{ls}}t legitimus hoc pacto. {{nop}} ''Quicunque modus e{{ls}}t legitimus, ille e{{ls}}t optimus.'' Quid enim melius pote{{ls}}t e{{ls}}{{ls}}e eo, quod {{ls}}ecundum leges in{{ls}}tituitur. {{nop}} ''Atqui Polygamia e{{ls}}t modus legitimus,'' quia convenit cum illa lege prima & Catholica: Cre{{ls}}cite & multiplicamini, nec e{{ls}}t contra ullam legem Dei ut deinceps probabitur ulterius illius legalitas. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Deinde Ratione pracepti divini Plato in l. 6. de Legg. vult ut in bene conftitutâ Rep. primum de nuptiis leges ferantur, & opera detur, ut non tantum jucundiffimum fibi, fed & utile Reip. quifque contrahat matrimonium. Eapropter Optimus & fa- pientiffimus Legislator Deus in Republicâ mundanâ conftituenda ftatim poft creatio- nem primi hominis legem de conjugio tulit, uti &ipfi Judæi hoc primo capite comprehen- fum præceptum pro primo & maximo Ca- tholico habent præcepto (Luth. tom. 11. Jen. Germ. p. 163. dicit non tantum effe præ- ceptum fed plufquam præceptum) quod bafis & fundamentum fit, cujus gratia reliqua omnia fint tradita præcepta. Cui enim daren- tir coctera præcepta (quorum numerum Ju- dei quidam 613, quidam 620 effe volunt, & quidem affirmativa 248 juxta numerum membrorum corporis humani, negativa 365 juxta numerum venarum in homine, aut die- rum anni folaris) fi homines non propagaren- tur & mundus non effet habitabilis, ob quem finem hoc inter omnia præcepta eximium & præcipuum eft datum, & quidem, ut homo teneatur omni loco & tempore operam eilda- re, quamprimum confecutus fuerit terminum. |ætatis, à Magiftris definitum ducendæ uxori aptum, ut ex Rabbi Levi tradit Hatting.de Jur.Hebr.p.6.Dicunt etiam trangrefforem hu- jus legis, qui non operam dat præcepto mul- tiplicationis & fructificationis, fimilem effe ei, qui fanguinem effuderit, ex Rabb. Eliezere. Atque hujus Generaliffimi præce- pti fundamentum in capite primo & quidem in illis verbis: Et benedixit eis Deus atque<noinclude>{{right|''dixit''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> ehs37n92c16krdgp5khxdmdd6f1f1kz 104 86397 282642 2026-10-04T03:54:07Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'philum in hoc Syllogifino: quicunque modus multiplicandi eft legitimus, ille eft optimus: argumentari à non diftributo ad diftributum, à conceptu determinabili ad conceptum de- terminantem. Quafi verò fub multiplica- tione in genere imperata tanquam diftributo, non poffet fubfumi aliqua multiplicationis fpecies, quæ eft fcilicet Polygamia. Ne- que hoc ipfum abfurditatis accufandum, uti ipfe quidem fomniat, & verè quidem fomniat; Vigilantem en... 282642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|151|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>philum in hoc Syllogifino: quicunque modus multiplicandi eft legitimus, ille eft optimus: argumentari à non diftributo ad diftributum, à conceptu determinabili ad conceptum de- terminantem. Quafi verò fub multiplica- tione in genere imperata tanquam diftributo, non poffet fubfumi aliqua multiplicationis fpecies, quæ eft fcilicet Polygamia. Ne- que hoc ipfum abfurditatis accufandum, uti ipfe quidem fomniat, & verè quidem fomniat; Vigilantem enim illum hoc fcri- pfiffe, vix adducor, ut credam, fed dubio procul fuit cocus, mutus & furdus, uti fomniantes & dormientes folent, cum hanc abfurditatem videret. Ariftoteles quidem ait Doctos ab indoctis etiam in fomniis differ- re, aliaque effe Doctorum, alia ruftico- rum fomnia; fed an femper & ubique hoc procedat, aliis arbitrandum relinquo: certe hic non apparet. 6. Optimus Nec hoc verbum Victor illeCre- tenfis vellicare more canum intermifit, dum dicit in legitimis & licitimis unum altero me- lius effe ut non illicò unum poffit dici opti- mum. Verum quis nefcit fuperlativum fæ- pè poni pro pofitivo, & præterea nil video caufæ cum Polygamia Monogamia, aliave fpecies, fi daretur. matrimonii præferri non poffit, cur modus Polygamicus non poffit dici optimus. Sicuti enim plura præ- dia, domos, proventus, pecunias, habere melius eft, quàm habere pauca, ita etiam pluralitas uxorum nullibi prohibita melior eft. {{smaller-block/e}}<section end="T20" /> {{dhr}} <section begin="T21" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XX|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 21.png|left|95px|Q]]Uod vero Polygamia {{ls}}it convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi hac ratione evinci pote{{ls}}t. {{nop}} ''Per quemcunque modum ma{{ls}}culus uno anno plures pote{{ls}}t procreare liberos ille e{{ls}}t convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi.'' {{nop}} ''Atqui per Polygamiam ma{{ls}}culus uno anno plures pote{{ls}}t procreare liberos.'' {{nop}} E. e{{ls}}t convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi.'' Vel etiam hoc pacto: {{nop}} ''Quicunque modus {{ls}}e multiplicandi apprime quadrat natura ma{{ls}}culina & fœmininæ, ille e{{ls}}t modus convenienti{{ls}}{{ls}}imus.'' {{nop}} ''Atqui Polygamia e{{ls}}t talis modus, qui apprime quadrat imo multo melius quam Monogamia, naturæ ma{{ls}}culinæ & muliebri,'' ut {{ls}}upra §. 2. &. 3. fuit o{{ls}}ten{{ls}}um. {{nop}} {{c|''E. e{{ls}}t modus convenienti{{ls}}{{ls}}imus.''}} {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}Modus multiplicandi Dicunt quidam Anti- modo à Deo perceperunt, Verùm cum illo- Polygami, illum modum effe nobis com- rum comparationem cum homine, de quâ mendatum & à Deo præceptum, uti fin- fupra, mundus fuperbus cane pejus & an- gunt, qui in primâ creatione fit obfervatus, gue fugiat, de illis aliquid referre fuperfede- ubi Deus tantum duas alloquitur perfonas, mus, fed dicimus, quod Deus cum non de- & iis injungit, ut crefcant & fe multiplicent. terminaverit modum præcifè five Monoga- Sed idem dici poffet etiam de brutis, quorum micum, five Polygamicum, in medio reli- par & par hanc benedictionem etiam fuo querit. Ubi enim fcriptura non determinat<noinclude>{{right|&}}{{smaller-block/e}}</noinclude> mvwagt5iu030cv4eu54ton146dsiy88 104 86398 282643 2026-10-04T04:06:20Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '& limitat, noftrum non eft, fingere ali- quam certam detetminationem. Neque ob- eft quòd Deus ad duos tantum hæc verba pro tulerit. Idem enim ille Deus qui ad Ada- emum Monogamum dixit: Crefcite & multi- plicamini, idem dixit etiam ad Jacobum Quadrigamum, adeoque in hoc exemplo pofteriori Quadrigamiam nobis commenda- vit. Gen. 34. Et fi exemplum conjugii Ada- mitici, à Deo autore confirmati in duabus tantùm perfonis, norma erit conjugii non n... 282643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|152|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>& limitat, noftrum non eft, fingere ali- quam certam detetminationem. Neque ob- eft quòd Deus ad duos tantum hæc verba pro tulerit. Idem enim ille Deus qui ad Ada- emum Monogamum dixit: Crefcite & multi- plicamini, idem dixit etiam ad Jacobum Quadrigamum, adeoque in hoc exemplo pofteriori Quadrigamiam nobis commenda- vit. Gen. 34. Et fi exemplum conjugii Ada- mitici, à Deo autore confirmati in duabus tantùm perfonis, norma erit conjugii non nifi cum unâ uxore fervandi, etiam exem- plum quietis divinæ feptimo tantùm die ha- bitæ ad quod inftitutionem Sabbathi ortho- doxi referunt, erit norma feriandi tantùm illum diem exclufis omnibus reliquis feftis, quæ Deus tamen pofteà etiam mandavit, uti funt Pafcha, Enconia, Neomenia. Și- cuti igitur pluralitas feftorum à populo Dei oculiffimo celebratorum non præjudicat unitati diei feptimæ à Deo inftitutæ, ita nec unitas Uxoris Adamitica pluralitati uxorum. non à Diabolo fed à Deo ipfo fanctiffimis Patriarchis Abrahamo, Jacobo Davidi adductarum ullum præjudicium afferre po- teft. {{smaller-block/e}}<section end="T21" /> {{dhr}} <section begin="T22" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXI|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 22.png|left|95px|T]]Andem quod hic modus {{ls}}it optimus {{ls}}eu legitimus & legalis {{ls}}eu Scripturæ Sacræ, quæ {{ls}}uprema lex e{{ls}}t, non contrarius, hoc pacto evincitur: ''Quicunque modus {{ls}}e multiplicandi neque per claram generalem legem in Decalogo propo{{ls}}itam, neque per {{ls}}pecialem generalis legis explicationem in libris Mo{{ls}}is, Prophetis, P{{ls}}almis & Apo{{ls}}tolis expre{{ls}}{{ls}}am, neque in exemplis eorum, qui illo modo u{{ls}}i {{ls}}unt, e{{ls}}t prohibitus, & neque verbis neque pœnis coërcitus, ille non e{{ls}}t contrarius Scripturæ Sacræ.'' ''Atqui Polygamia e{{ls}}t talis modus {{ls}}e multiplicandi qui neque per claram generalem legem in Decalogo propo{{ls}}itam, neque per {{ls}}pecialem illius Generalis legis explicationem in libris Mo{{ls}}is, Prophetis, P{{ls}}almis & Apo{{ls}}tolis expre{{ls}}{{ls}}am e{{ls}}t prohibitus, & neque verbis neque pœnis coërcitus:'' ''E. Non e{{ls}}t contrarius Scripturæ {{ls}}acræ.'' {{smaller-block/s}} Quicunque modus multiplicandi Victor ille Epimenidaus p. 120. & Autor Polygynias p. 116. impingunt Theophilo quod defide- ret clarè & expreffiffimis verbis ex fcriptura afferendam effe prohibitionem Polygamias hoc pacto: non assumes plures uxores, aut non habebis nifi unam, cum tamen hæc i- pfius mens nunquam fuerit, fed hæc eft ejus fententia, quod neque in terminis terminan- tibus feu arα 'prov neque xarà diavoy av, quæ omnino admittenda. Gloff. Phil. Sacr. p. 286. Danb. Herm. 164. neque generali- ter, neque fpecialiter, neque per legem, neque in exemplis taxetur Polygamia; Fal- fiffimum enim eft, quod quicunque nifi per difpenfationem (hoc fingitur, non poteft probari, ut infra videbitur,) legis Proto- plaftis datæ, ultra unam uxorem habeat, mochetur, nec poteft hoc probari ex ad- ductis locis Matth. 19. 1.Cor. 7. Eph. 5. Lev. 18. Mal. 2. Prov. 5. ut fuo loco doce- bimus. Idem urget alius Anti-Polygamus, Autor fcil. colloquii perverfi q. 36. dicens, quod Jura & eorum Interpretes Jurisconfulti<noinclude>{{right|a{{ls}}{{ls}}e-}}{{smaller-block/e}}</noinclude> fvcpoktyqx7s8wtsluwtyhvtoh5a6ll